Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk 4 1824 42680578 42362060 2026-08-22T13:42:28Z Aca 108187 42680578 wikitext text/x-wiki {{pravilo|WP:PS|WP:PIS|WP:PRAVILO}} {{policylist}} Vikipedija je zajednički projekt i njeni osnivači i saradnici imaju zajednički cilj: :''Naš cilj je da od Vikipedije napravimo pouzdanu i slobodnu enciklopediju &mdash; i to enciklopediju najveću u istoriji, i po širini i po dubini.'' Pravila sadržana na ovoj stranici tiču se samih pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku, i to njihovog karaktera, sprovođenja i važenja. == Svrha == Vikipedija ima '''pravila i smernice''' koje opisuju standarde i procedure koje konsenzusom razvija zajednica, a koja nam pomažu da radimo na ostvarenju zajedničkog cilja. Pojedina pravila i smernice se još uvek razvijaju, dok su druga odavno postavljena i uglavnom neosporavana. '''Pravila''' opisuju opšte prihvaćene standarde koje bi trebalo da poštuju svi korisnici vikipedije. '''Smernice''' opisuju detaljne procedure koje bi trebalo poštovati, uz povremene argumentovane izuzetke. == Sprovođenje pravila i smernica == Mada naša pravila nastavljaju da se razvijaju, mnogi [[Wikipedia:Vikipedijanci|Vikipedijanci]] smatraju da su pisana pravila suštinski nedovoljna da pokriju svaku moguću varijaciju remećenja ili pakosnog ponašanja. Na primer, korisnik koji se ponaša suprotno duhu naših pisanih pravila može biti strogo ukoren iako nije povređen tekst pravila. Oni koji uređuju u [[Wikipedia:Pretpostavite najbolju nameru|najboljoj nameri]], pokazuju [[Wikipedia:Uljudnost|učtivost]], traže [[Wikipedia:Saglasnost|saglasnost]] i rade na stvaranju [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta|nepristrasne]] [[Enciklopedija|enciklopedije]], naići će na [[Wikipedia:Wikibonton|dobrodošlicu]]. Sprovođenje pravila i smernica se vrši ubeđivanjem kolega korisnika u slučaju da oni krše pravila i smernice. Ukoliko ubeđivanje takvih korisnika ne rezultira njihovim poštovanjem pravila i smernica, tokom vremena treba primenjivati prisilna sredstva kao što su akcije koje spadaju u domen korišćenja ovlašćenja administratora. U slučaju dramatičnih kršenja pravila i smernica prisilna sredstva treba primeniti ranije. U slučaju da neki korisnik očigledno namerno krši pravila ili smernice, naročito ukoliko je u pitanju sistematsko i uporno kršenje, takav korisnik može da bude blokiran na određeno ili neodređeno vreme. U slučajevima kada zbog nedostatka konsenzusa ili zbog nedostatka presedana/običaja/prakse ne postoji pravilo ili smernica ili ih nije moguće primeniti, primeniće se praksa koju su razvile Wikipedije na drugim jezicima (na engleskom, nemačkom, ruskom...). == Sadržaj == Pravila (i smernice) treba da budu: # '''Jasna'''. One treba da budu jasna, direktna i nedvosmislena. # '''Jezgrovita'''. U njima treba izbegavati bespotreban tekst. Jasno napisan tekst može biti bolji nego nejasna objašnjenja i primeri. # '''takva da jasno ističu duh pravila'''. Treba da jasno istaknu duh pravila zasnovan na zdravom razumu. # '''usmerena na ostvarenje određenog cilja'''. Treba precizno identifikovati cilj i obuhvat pravila i smernica na početku njihovog teksta. Njihov sadržaj treba da bude usklađen sa njihovim cilem i obuhvatom. Ukoliko se obuhvat jednog pravila ili smernice poklapa sa drugom, treba na minimum svesti nepotrebno preklapanje. Kada se jedno pravilo nadovezuje na drugo, to treba jasno istaći. # '''bez preteranog povezivanja'''. Treba izbegavati preterane vikilinkove ka drugim pravilima, već ih koristiti samo u slučajevima kada je potrebno nešto precizirati. Preterano linkovanje ka drugim pravilima može nenamerno i nepotrebno preneti težište na drugo pravilo. # '''međusobno usklađena'''. Stav zajednice ne može istovremeno biti "A" i "nije A". Ukoliko se desi da je stav zajednice opisan na različite načine na različitim stranama, korisnici treba da diskusijom odrede koji stav odražava mišljenje zajednice i u skladu sa tim izvrše neophodne korekcije. == Nisu deo enciklopedije == Vikipedija ima mnogo pravila i smernica koje se tiču sadržaja enciklopedijskog sadržaja. Međutim, ova pravila i smernice nisu deo enciklopedijskog sadržaja tako da ne moraju da budu usklađene sa pravilima kojima se reguliše enciklopedijski sadržaj. Pravila i smernice nije potrebno referencirati izvorima informacija ali one moraju biti zasnovane na konsenzusu zajednice a stil njihovog pisanja treba da ističe njihovu preciznost, jezgrovitost i upotrebljivost za korisnike. Ipak, i ove stranice moraju da poštuju ona pravila koja se tiču ponašanja korisnika. Na primer, korisnici ne smeju da krše autorska prava ili ulaze u sukob izmena. == Neusklađenost pravila i smernica == Ukoliko dođe do situacije da pojedina pravila i smernice nisu međusobno usklađene, korisnici treba da imaju u vidu. Pravila imaju veću snagu nego smernice a smernice veću snagu od eseja. U slučaju da su u pojedinim situacijama pravila ili smernice neusklađene, korisnici treba sami da procene koje pravilo ili smernicu treba u konkretnom slučaju slediti. Ako smatraju da se oba mogu primeniti ili da postoji kontradikcija, trebalo bi da ukažu zajednici na taj problem na [[Wikipedija:Pijaca]]. == Životni ciklus pravila i smernica == Sva pravila i smernice imaju svoj životni ciklus: # Formuliše se predlog njihovog teksta # Predloženi tekst se usvaja tokom diskusije o njemu # usvojeni tekst se razvija i menja # mogu biti poništena. === Predlog pravila i smernica === Prvi korak u stvaranju pravila i smernica je pisanje predloga njihovog teksta. Predlozi pravila i smernica mogu nastati tako što se: # napiše predlog novog pravila i smernice # predloži da se postojeći esej ili smernica "unaprede" u smernicu odnosno pravilo # predloži da se već postojeće pravilo ili smernica podeli ili spoji sa drugim === Diskusija o predlogu === Da bi se predlog usvojio poželjno je (ne i obavezno) da se o njemu diskutuje. U slučaju da je u pitanju novo pravilo ili smernica najbolje mesto za diskusiju je [[Wikipedia:Pijaca/Pravila i smernice]]. U slučaju da je u pitanju predlog da se promeni već postojeći tekst pravila ili smernice, najbolje mesto za diskusiju je strana za razgovor pravila ili smernice koja se želi promeniti (ili podeliti ili spojiti sa drugim), odnosno eseja ili smernice koji se žele unaprediti u smernicu ili pravilo. Zaključivanje diskusije zahteva pažljivu procenu komentara korisnika u cilju ustanovljavanja konsezusa. Nije obavezno da administratori zaključuju diskusije već to mogu da urade i dovoljno iskusni neutralni korisnici koji nisu bili uključeni u diskusiju i dobro poznaju pravila i smernice vezane za predloženi tekst. Prilikom ustanovljavanja postojanja konsenzusa treba imati u vidu sledeće: * Konsenzus treba biti snažan, što ne znači da se zahteva jednoglasnost * zajednici se mora omogućiti da iznese svoj stav o predloženom tekstu * Obavezno treba voditi računa o sledećem: ** da li su sve najznačajnije primedbe identifikovane tokom rasprave i otklonjene ** da li je predloženi tekst u suprotnosti sa nekim od postojećih pravila ili smernica ** može li predloženi tekst pravila ili smernice da bude spojen sa postojećim pravilima i smernicama ** da li je predloženo pravilo ili smernica (ili njihov deo) već obuhvaćeno nekim od postojećih pravila ili smernica * Postojanje konsenzusa se ne utvrđuje prostim brojanjem glasova, već se u obzir uzimaju samo izneti stavovi zasnovani na pravilima vikipedije ili zdravom razumu Ukoliko nije postignut snažan konsenzus posle razumnog vremenskog perioda, predlog se smatra neuspešnim. U slučaju da po isteku razumnog vremenskog perioda nije bilo diskusije o predlogu teksta pravila ili smernice pretpostavlja se da postoji konsenzus o predloženom tekstu na osnovu principa o [[Wikipedia:Tihi konsenzus|tihom konsenzusu]]. ==== Zaključivanje diskusije ==== Diskusija se može zaključiti jednim od sledećih ishoda: * ''Usvojen'' ili ''Unapređen'' - ukoliko postoji snažan konsenzus kojim se podržava predloženi tekst, odnosno konsenzus da esej ili smernica budu unapređeni u status smernice odnosno pravila * ''Bez konsenzusa'' - Ukoliko nije ustanovljeno postojanje snažnog konsenzusa tekstu predloga ali postoji određena podrška tekstu predloga. * ''Neuspešno'' - ukoliko je jasno da postoji konsenzus da se ne usvoji predlog. Prilikom zaključivanja diskusije korisnik koji zaključuje diskusiju treba da obeleži stranica sa predloženim tekstom u skladu sa rezultatima diskusije. To znači da se usvojeni predlozi obeležavaju šablonima kojima se obeležavaju pravila ili smernice a predlozi koji nisu usvojeni šablonima kojima se stranica obeležava tako da jasno stavlja do znanja da je u pitanju predlog teksta o kojem nije postignut konsenzus, odnosno koji je neuspešno predložen za usvajanje. Ne treba brisati neusvojene tekstove jer oni mogu u kasnijem periodu da budu korigovani i unapređeni tako da mogu zadobiti podršku zajednice. === Promene === Pravila i smernice se mogu menjati kao i bilo koja stranica na vikipediji. Nije neophodno da se diskutuje svaka pojedinačna promena kako bi se unapred obezbedio konsenzus. Međutim, pošto su pravila i smernice osetljiva tematika, korisnici moraju da vode računa da svaka promena odražava stav zajednice i da se postaraju da slučajno ne izazovu svojim izmenama nove greške i probleme. Manje izmene koje se tiču formatiranja, gramatike i preciznosti mogu biti sprovedene bilo kada. Promena suštine pravila i smernica je nešto što bi ipak trebalo da bude rezultat postizanja novog konsenzusa kada je u pitanju prihvatljiva i poželjna praksa. Nepoželjno je da se unose bilo kakve izmene koje ne predstavljaju već usvojenu praksu zajednice. Zbog toga je pre izmene opisa postojeće prihvaćene prakse potrebno prvo direktno obezbediti snažan konsenzus za izmenjenu praksu pa tek onda menjati tekst pravila ili smernica. Ukoliko ne postoji jasno prihvatanje predloženih izmena, potrebno je da se sprovede procedura zaključivanja diskusije, kao kada je u pitanju usvajanje pravila i smernica. === Poništavanje === Pravila (i smernice) mogu biti poništena. Zbog razvoja prakse i dodatnih standarda koje usvaja zajednica, pravila (i smernice) mogu postati zastarela i prevaziđena i kao takva postati suvišna. Procedura poništavanja postojećih pravila (i smernica) je ista kao i procedura njihovog usvajanja. == Osnovna pravila == # '''Wikipedija je enciklopedija''', i neenciklopedijski članci trebaju biti premješteni na druge projekte [[Wikipedia:Wikimedija|Wikimedije]], ili jednostavno obrisani (vidi [[Wikipedia:Što ne spada u Wikipediju|Što ne spada u Wikipediju]]). # '''Budite objektivni.''' Enciklopedijski članci iznose činjenice, ali izbor podataka treba biti reprezentativan, a ne tendenciozan (vidi [[Wikipedia:Nepristrano gledište]]). Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nastoji predstavljati različita gledišta u člancima o zajedničkim temama. # '''Ne povređujte autorska prava.''' Wikipedija je slobodna enciklopedija, licencirana pod uvjetima [[GNU licenca za slobodnu dokumentaciju|GNU licence za slobodnu dokumentaciju]]. Korištenje materijala koji podliježu [[autorsko pravo|autorskim pravima]] šteti ciljevima i pravnoj osnovi Wikipedije, dok je uporaba materijala u [[javno vlasništvo|javnom vlasništvu]] dobrodošla. # '''Poštujte druge suradnike.''' Ključ uspješne suradnje pri stvaranju enciklopedije leži u međusobnom razumijevanju. Osobni [[Wikipedia:Pravila ponašanja|napadi]] nisu dozvoljeni, dok se kršitelji ovog pravila blokiraju bez diskusije i upozorenja! {{Pravila i smjernice Wikipedije}} [[Kategorija:Wikipedija]] 8wmsc3dh2ow04flbtnkdz17ia12naf4 42680579 42680578 2026-08-22T13:43:18Z Aca 108187 42680579 wikitext text/x-wiki {{pravilo|WP:PS|WP:PRAVILO}} {{policylist}} Vikipedija je zajednički projekt i njeni osnivači i saradnici imaju zajednički cilj: :''Naš cilj je da od Vikipedije napravimo pouzdanu i slobodnu enciklopediju &mdash; i to enciklopediju najveću u istoriji, i po širini i po dubini.'' Pravila sadržana na ovoj stranici tiču se samih pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku, i to njihovog karaktera, sprovođenja i važenja. == Svrha == Vikipedija ima '''pravila i smernice''' koje opisuju standarde i procedure koje konsenzusom razvija zajednica, a koja nam pomažu da radimo na ostvarenju zajedničkog cilja. Pojedina pravila i smernice se još uvek razvijaju, dok su druga odavno postavljena i uglavnom neosporavana. '''Pravila''' opisuju opšte prihvaćene standarde koje bi trebalo da poštuju svi korisnici vikipedije. '''Smernice''' opisuju detaljne procedure koje bi trebalo poštovati, uz povremene argumentovane izuzetke. == Sprovođenje pravila i smernica == Mada naša pravila nastavljaju da se razvijaju, mnogi [[Wikipedia:Vikipedijanci|Vikipedijanci]] smatraju da su pisana pravila suštinski nedovoljna da pokriju svaku moguću varijaciju remećenja ili pakosnog ponašanja. Na primer, korisnik koji se ponaša suprotno duhu naših pisanih pravila može biti strogo ukoren iako nije povređen tekst pravila. Oni koji uređuju u [[Wikipedia:Pretpostavite najbolju nameru|najboljoj nameri]], pokazuju [[Wikipedia:Uljudnost|učtivost]], traže [[Wikipedia:Saglasnost|saglasnost]] i rade na stvaranju [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta|nepristrasne]] [[Enciklopedija|enciklopedije]], naići će na [[Wikipedia:Wikibonton|dobrodošlicu]]. Sprovođenje pravila i smernica se vrši ubeđivanjem kolega korisnika u slučaju da oni krše pravila i smernice. Ukoliko ubeđivanje takvih korisnika ne rezultira njihovim poštovanjem pravila i smernica, tokom vremena treba primenjivati prisilna sredstva kao što su akcije koje spadaju u domen korišćenja ovlašćenja administratora. U slučaju dramatičnih kršenja pravila i smernica prisilna sredstva treba primeniti ranije. U slučaju da neki korisnik očigledno namerno krši pravila ili smernice, naročito ukoliko je u pitanju sistematsko i uporno kršenje, takav korisnik može da bude blokiran na određeno ili neodređeno vreme. U slučajevima kada zbog nedostatka konsenzusa ili zbog nedostatka presedana/običaja/prakse ne postoji pravilo ili smernica ili ih nije moguće primeniti, primeniće se praksa koju su razvile Wikipedije na drugim jezicima (na engleskom, nemačkom, ruskom...). == Sadržaj == Pravila (i smernice) treba da budu: # '''Jasna'''. One treba da budu jasna, direktna i nedvosmislena. # '''Jezgrovita'''. U njima treba izbegavati bespotreban tekst. Jasno napisan tekst može biti bolji nego nejasna objašnjenja i primeri. # '''takva da jasno ističu duh pravila'''. Treba da jasno istaknu duh pravila zasnovan na zdravom razumu. # '''usmerena na ostvarenje određenog cilja'''. Treba precizno identifikovati cilj i obuhvat pravila i smernica na početku njihovog teksta. Njihov sadržaj treba da bude usklađen sa njihovim cilem i obuhvatom. Ukoliko se obuhvat jednog pravila ili smernice poklapa sa drugom, treba na minimum svesti nepotrebno preklapanje. Kada se jedno pravilo nadovezuje na drugo, to treba jasno istaći. # '''bez preteranog povezivanja'''. Treba izbegavati preterane vikilinkove ka drugim pravilima, već ih koristiti samo u slučajevima kada je potrebno nešto precizirati. Preterano linkovanje ka drugim pravilima može nenamerno i nepotrebno preneti težište na drugo pravilo. # '''međusobno usklađena'''. Stav zajednice ne može istovremeno biti "A" i "nije A". Ukoliko se desi da je stav zajednice opisan na različite načine na različitim stranama, korisnici treba da diskusijom odrede koji stav odražava mišljenje zajednice i u skladu sa tim izvrše neophodne korekcije. == Nisu deo enciklopedije == Vikipedija ima mnogo pravila i smernica koje se tiču sadržaja enciklopedijskog sadržaja. Međutim, ova pravila i smernice nisu deo enciklopedijskog sadržaja tako da ne moraju da budu usklađene sa pravilima kojima se reguliše enciklopedijski sadržaj. Pravila i smernice nije potrebno referencirati izvorima informacija ali one moraju biti zasnovane na konsenzusu zajednice a stil njihovog pisanja treba da ističe njihovu preciznost, jezgrovitost i upotrebljivost za korisnike. Ipak, i ove stranice moraju da poštuju ona pravila koja se tiču ponašanja korisnika. Na primer, korisnici ne smeju da krše autorska prava ili ulaze u sukob izmena. == Neusklađenost pravila i smernica == Ukoliko dođe do situacije da pojedina pravila i smernice nisu međusobno usklađene, korisnici treba da imaju u vidu. Pravila imaju veću snagu nego smernice a smernice veću snagu od eseja. U slučaju da su u pojedinim situacijama pravila ili smernice neusklađene, korisnici treba sami da procene koje pravilo ili smernicu treba u konkretnom slučaju slediti. Ako smatraju da se oba mogu primeniti ili da postoji kontradikcija, trebalo bi da ukažu zajednici na taj problem na [[Wikipedija:Pijaca]]. == Životni ciklus pravila i smernica == Sva pravila i smernice imaju svoj životni ciklus: # Formuliše se predlog njihovog teksta # Predloženi tekst se usvaja tokom diskusije o njemu # usvojeni tekst se razvija i menja # mogu biti poništena. === Predlog pravila i smernica === Prvi korak u stvaranju pravila i smernica je pisanje predloga njihovog teksta. Predlozi pravila i smernica mogu nastati tako što se: # napiše predlog novog pravila i smernice # predloži da se postojeći esej ili smernica "unaprede" u smernicu odnosno pravilo # predloži da se već postojeće pravilo ili smernica podeli ili spoji sa drugim === Diskusija o predlogu === Da bi se predlog usvojio poželjno je (ne i obavezno) da se o njemu diskutuje. U slučaju da je u pitanju novo pravilo ili smernica najbolje mesto za diskusiju je [[Wikipedia:Pijaca/Pravila i smernice]]. U slučaju da je u pitanju predlog da se promeni već postojeći tekst pravila ili smernice, najbolje mesto za diskusiju je strana za razgovor pravila ili smernice koja se želi promeniti (ili podeliti ili spojiti sa drugim), odnosno eseja ili smernice koji se žele unaprediti u smernicu ili pravilo. Zaključivanje diskusije zahteva pažljivu procenu komentara korisnika u cilju ustanovljavanja konsezusa. Nije obavezno da administratori zaključuju diskusije već to mogu da urade i dovoljno iskusni neutralni korisnici koji nisu bili uključeni u diskusiju i dobro poznaju pravila i smernice vezane za predloženi tekst. Prilikom ustanovljavanja postojanja konsenzusa treba imati u vidu sledeće: * Konsenzus treba biti snažan, što ne znači da se zahteva jednoglasnost * zajednici se mora omogućiti da iznese svoj stav o predloženom tekstu * Obavezno treba voditi računa o sledećem: ** da li su sve najznačajnije primedbe identifikovane tokom rasprave i otklonjene ** da li je predloženi tekst u suprotnosti sa nekim od postojećih pravila ili smernica ** može li predloženi tekst pravila ili smernice da bude spojen sa postojećim pravilima i smernicama ** da li je predloženo pravilo ili smernica (ili njihov deo) već obuhvaćeno nekim od postojećih pravila ili smernica * Postojanje konsenzusa se ne utvrđuje prostim brojanjem glasova, već se u obzir uzimaju samo izneti stavovi zasnovani na pravilima vikipedije ili zdravom razumu Ukoliko nije postignut snažan konsenzus posle razumnog vremenskog perioda, predlog se smatra neuspešnim. U slučaju da po isteku razumnog vremenskog perioda nije bilo diskusije o predlogu teksta pravila ili smernice pretpostavlja se da postoji konsenzus o predloženom tekstu na osnovu principa o [[Wikipedia:Tihi konsenzus|tihom konsenzusu]]. ==== Zaključivanje diskusije ==== Diskusija se može zaključiti jednim od sledećih ishoda: * ''Usvojen'' ili ''Unapređen'' - ukoliko postoji snažan konsenzus kojim se podržava predloženi tekst, odnosno konsenzus da esej ili smernica budu unapređeni u status smernice odnosno pravila * ''Bez konsenzusa'' - Ukoliko nije ustanovljeno postojanje snažnog konsenzusa tekstu predloga ali postoji određena podrška tekstu predloga. * ''Neuspešno'' - ukoliko je jasno da postoji konsenzus da se ne usvoji predlog. Prilikom zaključivanja diskusije korisnik koji zaključuje diskusiju treba da obeleži stranica sa predloženim tekstom u skladu sa rezultatima diskusije. To znači da se usvojeni predlozi obeležavaju šablonima kojima se obeležavaju pravila ili smernice a predlozi koji nisu usvojeni šablonima kojima se stranica obeležava tako da jasno stavlja do znanja da je u pitanju predlog teksta o kojem nije postignut konsenzus, odnosno koji je neuspešno predložen za usvajanje. Ne treba brisati neusvojene tekstove jer oni mogu u kasnijem periodu da budu korigovani i unapređeni tako da mogu zadobiti podršku zajednice. === Promene === Pravila i smernice se mogu menjati kao i bilo koja stranica na vikipediji. Nije neophodno da se diskutuje svaka pojedinačna promena kako bi se unapred obezbedio konsenzus. Međutim, pošto su pravila i smernice osetljiva tematika, korisnici moraju da vode računa da svaka promena odražava stav zajednice i da se postaraju da slučajno ne izazovu svojim izmenama nove greške i probleme. Manje izmene koje se tiču formatiranja, gramatike i preciznosti mogu biti sprovedene bilo kada. Promena suštine pravila i smernica je nešto što bi ipak trebalo da bude rezultat postizanja novog konsenzusa kada je u pitanju prihvatljiva i poželjna praksa. Nepoželjno je da se unose bilo kakve izmene koje ne predstavljaju već usvojenu praksu zajednice. Zbog toga je pre izmene opisa postojeće prihvaćene prakse potrebno prvo direktno obezbediti snažan konsenzus za izmenjenu praksu pa tek onda menjati tekst pravila ili smernica. Ukoliko ne postoji jasno prihvatanje predloženih izmena, potrebno je da se sprovede procedura zaključivanja diskusije, kao kada je u pitanju usvajanje pravila i smernica. === Poništavanje === Pravila (i smernice) mogu biti poništena. Zbog razvoja prakse i dodatnih standarda koje usvaja zajednica, pravila (i smernice) mogu postati zastarela i prevaziđena i kao takva postati suvišna. Procedura poništavanja postojećih pravila (i smernica) je ista kao i procedura njihovog usvajanja. == Osnovna pravila == # '''Wikipedija je enciklopedija''', i neenciklopedijski članci trebaju biti premješteni na druge projekte [[Wikipedia:Wikimedija|Wikimedije]], ili jednostavno obrisani (vidi [[Wikipedia:Što ne spada u Wikipediju|Što ne spada u Wikipediju]]). # '''Budite objektivni.''' Enciklopedijski članci iznose činjenice, ali izbor podataka treba biti reprezentativan, a ne tendenciozan (vidi [[Wikipedia:Nepristrano gledište]]). Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nastoji predstavljati različita gledišta u člancima o zajedničkim temama. # '''Ne povređujte autorska prava.''' Wikipedija je slobodna enciklopedija, licencirana pod uvjetima [[GNU licenca za slobodnu dokumentaciju|GNU licence za slobodnu dokumentaciju]]. Korištenje materijala koji podliježu [[autorsko pravo|autorskim pravima]] šteti ciljevima i pravnoj osnovi Wikipedije, dok je uporaba materijala u [[javno vlasništvo|javnom vlasništvu]] dobrodošla. # '''Poštujte druge suradnike.''' Ključ uspješne suradnje pri stvaranju enciklopedije leži u međusobnom razumijevanju. Osobni [[Wikipedia:Pravila ponašanja|napadi]] nisu dozvoljeni, dok se kršitelji ovog pravila blokiraju bez diskusije i upozorenja! {{Pravila i smjernice Wikipedije}} [[Kategorija:Wikipedija]] 6nqufxbif0dfjpnklapebkxa5hbojep 0 2378 42680729 42662410 2026-08-22T20:45:09Z Alekol 2231 /* Rođenja */ 42680729 wikitext text/x-wiki {{Godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|2001}} __NOTOC__ '''2001.''' je bila godina prema [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]] koja [[Redovna godina koja počinje u ponedjeljak|nije bila prijestupna, a započela je u ponedjeljak]]. Ova godina je prema kriterijima gregorijanskog kalendara bila početak 21. stoljeća i 3. tisućljeća. Ova godina bila je obilježena kao: * Međunarodna godina dobrovoljaca. * [[UN|UN-ova]] godina dijaloga među civilizacijama. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Grčka]] je ušla u [[eurozona|eurozonu]] - njeno prvo proširenje, godinu dana pre uvođenja fizičkog eura. * [[6. 1.]] - [[SAD|Američki]] kongres proglasio je [[George W. Bush|Georgea W. Busha]] pobjednikom američkih predsjedničkih izbora [[2000]]. * 6. 1. - Pekka Haavisto, šef istraživačke misije UN, objavio da je na Kosovu pronađena povišena radijacija od oružja sa [[osiromašeni uranij|osiromašenim uranijem]]; mediji govore o "Balkanskom sindromu", raznim bolestima među vojnicima raspoređenim u bivšoj Jugoslaviji. * 6. 1. - [[Thaksin Shinawatra]] sa partijom Thai Rak Thai odnosi ubedljivu pobedu na [[tajland]]skim izborima. Radi na smanjenju siromaštva i širenju zdravstva, reformiše administraciju; optužuju ga za diktatorske sklonosti i korupciju (oboren je vojnim udarom 2006). * [[7. 1.]] - U Beogradu zabeležen najtopliji januarski dan: 20,7&nbsp;°C. * [[8. 1.]] - U Podgorici ubijen Darko Raspopović Beli, funkcioner Državne bezbjednosti Crne Gore. * [[9. 1.]] - [[Biljana Plavšić]] se dobrovoljno predaje [[Haški tribunal|Haškom tribunalu]]. * 9. 1. - [[Apple Inc.]] je objavio ''[[ITunes]]'', softver za audio fajlove i medijsku biblioteku (u novembru dolazi uređaj ''[[iPod]]''). * [[11. 1.]] - U SAD odobrena velika fuzija ''[[AOL|America Online]]'' i ''[[Time Warner]]''. Očekivana sinergija interneta i medija se nije ostvarila. * [[13. 1.]] - Potres magnitude 7.6 pogodio je [[Salvador]] ubivši najmanje 800 ljudi (još jedan slijedi 13. 2.). * 13. 1. - Predsednik [[SRJ]] [[Vojislav Koštunica]] se sastao sa svojim prethodnikom Miloševićem, što izaziva kritike partnera iz [[Demokratska opozicija Srbije|Demokratske opozicije Srbije]] (DOS). [[Datoteka:Official Portrait- President George Walker Bush, 43rd President of the United States, Republican - DPLA - 7482eac0e113bf03014d1686a3733f97.jpeg|mini|160px|left|[[George W. Bush]]]] * [[15. 1.]] - Pokrenuta '''[[Wikipedija]]''' na engleskom. * 15. 1. - [[Hans Hækkerup]] je novi [[Specijalni predstavnik Generalnog sekretara za Kosovo]] (do decembra). * [[16. 1.]] - [[Mladen Ivanić]] novi premijer Republike Srpske (do 2003). * 16. 1. - U Kinšasi ubijen predsednik [[DR Kongo]] [[Laurent Kabila]], nasleđuje ga sin [[Joseph Kabila|Joseph]] (do 2019). U zemlji traje [[Drugi kongoanski rat]], novi predsednik ulazi u mirovne pregovore. * [[19. 1.]] - Američki predsednik [[Bil Klinton]] doneo odluku o ukidanju spoljnog zida sankcija SR Jugoslaviji. * 19. 1. - [[Vojislav Koštunica]], predsednik SRJ, u poseti BiH. * [[20. 1.]] - [[George W. Bush]] naslijedio je [[Bill Clinton|Billa Clintona]] na mjestu američkog predsjednika i postao 43. predsjednik SAD-a. * 20. 1. - [[Colin Powell]] stupio na dužnost državnog sekretara SAD-a, zamjenivši [[Madeleine Albright]]. On je postao prvi crnački državni sekretar SAD-a u [[Historija|historiji]] zemlje. * 20. 1. - [[Gloria Macapagal-Arroyo]] preuzima dužnost predsjednika [[Filipini|Filipina]] (do 2010), nakon što je [[Joseph Estrada]] opozvan, i masovnih protesta "Narodna moć II". * [[22. 1.]] - Granatirana policijska stanica u [[Tearce|Tearcu]], poginuo jedan policajac - početak [[sukob u Makedoniji 2001.|sukoba u Makedoniji]] između albanske grupe "Oslobodilačka nacionalna armija" (ONA) i [[makedonija|makedonske]] vlade. [[Datoteka:Zoran Đinđić, Davos.jpg|thumb|200px|[[Zoran Đinđić]], premijer Srbije 2001-2003]] * [[23. 1.]] - Glavna tužiteljica ICTY [[Carla Del Ponte]] u prvoj poseti Beogradu. * 23. 1. - [[Incident samospaljivanja na Tjen An Menu]] petoro članova [[Falun Gong]] - izražene su sumnje u zvanične izveštaje, ali pokret svakako gubi simpatije u zemlji. * [[25. 1.]] - '''[[Zoran Đinđić]]''' stupio na položaj predsednika [[Vlada Srbije (2001—2003)|vlade Srbije (do 2003)]]. * 25. 1. - U Porto Alegreu održan prvi [[Svjetski socijalni forum]]. * [[26. 1.]] - Veliki zemljotres u indijskom [[Gudžarat]]u, procenjeno 20.000 mrtvih. * [[28. 1.]] - Ranjen vozač novog načelnika Državne bezbednosti Srbije Gorana Petrovića dok je ovaj razgovarao sa Zoranom Đinđićem - [[Milorad Ulemek Legija|Legija]] nudi obezbeđenje.<ref name="mudb">[http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/200102/10219-002-pubs-beo.htm Ministar u dimu brauta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102070147/http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/200102/10219-002-pubs-beo.htm |date=2011-01-02 }}, aimpress.ch (pristup 22.6.2013)</ref><ref>[[Filip Švarm]], [http://www.b92.net/specijal/jedinica/3_epizoda.php Jedinica - konačni obračun], b92.net (pristup 22.6.2013)</ref>. * [[31. 1.]] - Nakon devetomesečnog suđenja, škotski sud osudio je na doživotnu robiju Libijca Abdel Baset al Megraha (49) zbog podmetanja bombe u avion [[Pan Am]]-a, koji se u decembru [[1988]]. srušio iznad škotskog grada [[Lokerbi]]ja i usmrtio 270 ljudi. Njegov saučesnik Amin Kalifa Fahim oslobođen je optužbi (Megrahi je oslobođen 2009. iz zdravstvenih razloga, umro 2012). === Februar/Veljača === * [[6. 2.]] - [[Ariel Sharon]] pobijedio je na izborima za [[izrael]]skog premijera (2001-2006). U tijeku je [[Druga Intifada]], Sharon se odbija sastati sa [[Jaser Arafat|Arafatom]]. * 6. 2. - Izgoreo džip [[Čedomir Jovanović|Čedomira Jovanovića]]<ref name="mudb"/>. * [[9. 2.]] - Protesti u Hrvatskoj zbog naloga za hapšenje gen. [[Mirko Norac|Mirka Norca]]. * 9. 2. - Američka podmornica [[USS Greeneville (SSN-772)|USS Greeneville]] se sudara s [[japan]]skim ribarskim brodom ''[[Ehime Maru]]'' koji tone zajedno s 9 članova posade. * [[11. 2.]] - Veliki prosvjed podrške gen. Mirku Norcu na [[split]]skoj rivi, govori čelnik opozicione [[HDZ]], [[Ivo Sanader]]. * 11. 2. - Sastali su se vodeći programeri SAD i do [[13. 2.]] sastavili [[manifest agilnih metodologija]], dokument koji postavlja temelje za [[agilni razvoj softvera]]. * [[12. 2.]] - Svemirska letjelica [[NEAR Shoemaker]] spustila se na površinu [[asteroid]]a [[433 Eros]] i postala prva svemirska letjelica koja je sletjela na neki asteroid. * [[13. 2.]] - [[Nebojša Čović]], šef Koordinacionog tela, pozvao na pregovore Albance s juga Srbije. * februar - ''[[Napster]]'', platforma za p2p deljenje fajlova, pre svega muzičkih, ima vrhunac korisnika, 26,4 miliona. Već joj preti zatvaranje zbog tužbi za kršenje autorskih prava. * [[15. 2.]] - U Novom Sadu osnovano Društvo za zaštitu srpskog jezika "Ćirilica". * ca. 15. 2. - Delegacija [[SRS]] ([[Vojislav Šešelj]], [[Aleksandar Vučić]], ...) u poseti Iraku. * 15/16. 2. - Automobil ministra unutr. poslova Srbije [[Dušan Mihajlović|Dušana Mihajlovića]] uleteo (?) u oružani obračun u Beogradu<ref name="mudb"/>. * [[16. 2.]] - Bombaški napad na autobus "Nišekspresa" kod [[Podujevo|Podujeva]], poginulo 11 Srba. * 16. 2. - [[Kriza razoružanja Iraka]]: britanski i američki avioni dejstvuju protiv PVO mreže. * [[18. 2.]] - Trojica srpskih policajaca poginula od protivtenkovske mine kod Lučana, opšt. Bujanovac. * 18. 2. - [[Robert Hanssen]], viskopozicionirani funkcionar [[FBI]], uhapšen pod sumnjom da je špijunirao za SSSR i Rusiju (osuđen 2002. na 15 doživotnih kazni, umro 2023). * 18. 2. - Na indonežanskom ostrvu [[Kalimantan]] izbija [[Sampitski konflikt]] između [[Dajaci|Dajaka]] i [[Madura]]ca - do kraja godine 500 mrtvih. * 18. 2. - Šampion [[NASCAR]]-a [[Dale Earnhardt]] je poginuo u poslednjem krugu [[Daytona 500]]. * [[19. 2.]] - Ekonomska kriza u Turskoj. * [[20. 2.]] - Počinje kriza sa [[slinavka i šap|slinavkom i šapom]] u Velikoj Britaniji - do oktobra odnosi preko 10 miliona grla stoke i osam milijardi funti. * [[22. 2.]] - Presuda pred ICTY za silovanje kao ratni zločin u Foči 1992: [[Dragoljub Kunarac]] (28 godina), [[Radomir Kovač]] (20) i [[Zoran Vuković]] (12). * [[24. 2.]] - Uhapšen [[Radomir Marković]], bivši šef državne bezbednosti u Srbiji (dao ostavku [[25. 1.]]). * [[26. 2.]] - Potpisan je [[Ugovor iz Nice]]: dopuna [[Mastrihtski ugovor|Mastrihtskom ugovoru]] kao priprema za širenje EU na istok (na snazi 2003, nakon što je prevaziđeno odbijanje u Irskoj). * [[27. 2.]] - Skupština SRJ ukinula Ukaz o oduzimanju državljanstva i imovine porodici [[Karađorđevići|Karađorđević]] iz [[1947]]. === Mart/Ožujak === * [[3. 3.]] - Hrvatska nacionalna skupština u Mostaru proglašava prelaznu "hrvatsku samoupravu" u BiH. * [[5. 3.]] - Predsednici [[SRJ]] i [[RS]], [[Vojislav Koštunica]] i [[Mirko Šarović]], potpisali u [[Banjaluka|Banjaluci]] Sporazum o uspostavljanju specijalnih i paralelnih veza SRJ i RS. * 5. 3. - Tužilaštvo u Rijeci podiglo optužnicu protiv "Gospićke petorke", zbog zločina na području [[Gospić]]a u oktobru [[1991]] ([[Mirko Norac]] i dr.). * [[7. 3.]] - OHR smenjuje [[Ante Jelavić|Antu Jelavića]] iz Predsedništva BiH. * 7. 3. - Usled [[Sukobi na jugu Srbije (1999—2001)|Sukoba na jugu Srbije]], NATO dozvoljava postepeni povratak [[Vojska Jugoslavije|Vojske Jugoslavije]] u Kopnenu zonu bezbednosti prema Kosovu. * [[11. 3.]] - [[Janica Kostelić]] osvojila Svetski kup u skijanju. * [[mart]] - [[Talibani]] uništili [[Bude iz Bamiyana]]. * [[14. 3.]] - [[Pobuna u Makedoniji 2001.|Pobuna u Makedoniji]]: napadnuta je makedonska policija u [[Tetovo|Tetovu]], sledi bitka za grad. * 14. 3. - [[Povratak Vojske Jugoslavije u Kopnenu zonu bezbednosti]], počevši od sektora C-istok. Operacija Povratak traje do kraja maja. * [[16. 3.]] - U nizu eksplozija u kineskom gradu [[Shijiazhuang]] poginulo je 108 ljudi - osuđen je čovek koji je to uradio iz mržnje prema bivšoj ženi i tašti. * [[23. 3.]] - [[Rusija|Ruska]] svemirska postaja [[Mir (svemirska postaja)|Mir]] kontrolisano pala u [[Tihi ocean]] nedaleko od [[Fidži]]ja (delovala od [[1986]]). * 23. 3. - Haškom tribunalu predat [[Milomir Stakić]], bivši gradonačelnik [[Prijedor]]a. * [[24. 3.]] - [[Apple Inc.]] je objavio operativni sistem [[Mac OS X 10.0]] (u septembru [[Mac OS X 10.1|10.1]]). * [[25. 3.]] - Operacija MH: makedonska vojska potisnula gerilce ONA iz okoline [[Tetovo|Tetova]] (još jedna runda borbi na leto). * 25. 3. - [[73. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[Gladiator (film, 2000)|Gladiator]]'', ukupno pet nagrada od 12 nominacija, ''[[Crouching Tiger, Hidden Dragon]]'' i ''[[Traffic (film, 2000)|Traffic]]'' po četiri nagrade od deset odn. pet nominacija. * [[28. 3.]] - Zastupnički dom [[Hrvatski sabor|Hrvatskog sabora]] ukinuo Županijski dom istog. * [[30. 3.]] - Na beogradskom naselju [[Dedinje]] okupilo se nekoliko stotina pristalica bivšeg predsednika SRJ i Srbije [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]], posle vesti da se sprema njegovo hapšenje. Poslanici SPS u republičkom parlamentu napustili zasedanje i pridružili se demonstrantima. * 30. 3.? - Glumac [[Žarko Laušević]] osuđen u Crnoj Gori na 13 godina zatvora zbog dvostrukog ubistva [[1993]] (u SAD je od 1998, pomilovan je pred kraj 2011). === April/Travanj === * [[1. 4.]] - Posle pregovora sa srpskom Vladom, Slobodan Milošević se predao istražnim organima i odveden u beogradski Centralni zatvor, gde mu je određen pritvor. * 1. 4. - Uveden [[istopolni brak u Holandiji]], prva zemlja na svetu. * 1. 4. - Američki špijunski avion se sudario sa kineskim lovcem iznad [[Južno kinesko more|Južnog kineskog mora]], nakon čega je američka letjelica prinudno sletjela u kinesku vojnu bazu Hajnan; kineski pilot Wang Wei verovatno poginuo. * [[2. april]] - Predsjedavajući Predsjedništva BiH [[Jozo Križanović]] razriješio dužnosti zapovjednika Prvog gardijskog zbora hrvatske komponente Vojske Federacije BiH, generala [[Zlatan Mijo Jelić|Zlatana Miju Jelića]] i njegovog zamjenika [[Mario Bradara|Maria Bradaru]]. * 2. 4. - Čitanjem optužnice i saslušanjem drugooptuženog [[Mirsad Ćupina|Mirsada Ćupine]], pred Kantonalnim sudom u [[Mostar]]u počelo suđenje 13 mostarskih [[Bošnjak]]a optuženih za ratne zločine protiv ratnih zarobljenika počinjene u zgradi Četvrte osnovne škole u Mostaru, u vrijeme sukoba Hrvatskog Vijeća odbrane ([[HVO]]) i Armije BiH [[1993]]. godine. * 2. 4. - Na inicijativu predsednika Koštunice, formirana Komisija za istinu i pomirenje (bez efekta). * [[9.4.|9]] - [[10. 4.]] - Otet [[Miroslav Mišković]], vlasnik [[Delta holding]]a - pušten nakon isplate sedam miliona maraka. * [[15. 4.]] - Srbija: novi tarifni sistem za plaćanje struje, sa zelenom, plavom i crvenom zonom, bez dnevne jeftinije tarife. * april - Papino pismo ''Sacramentorum sanctitatis tutela'' kaže da se greh protiv Šeste [[Deset Božjih zapovijedi s katoličkog gledišta|zapovesti]] sa maloletnom osobom ima smatrati teškim grehom. Crkva od ove godine počinje istraživanje [[Slučajevi seksualnog zlostavljanja u Katoličkoj crkvi|slučajeva seksualnog zlostavljanja]]. * [[20. 4.]] - "Crno proleće" u Alžiru: smrt mladog [[kabili|Kabila]] dovodi do dugotrajnih protesta, sa 128 mrtvih. * [[22. 4.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Montenegro (1992-2004).svg|22px|Crna Gora]] Vanredni parlamentarni izbori u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]: "Pobjeda je Crne Gore" ([[Demokratska partija socijalista Crne Gore|DPS]] i SDP) 36 mesta, "Zajedno za Jugoslaviju" ([[Socijalistička narodna partija|SNP]], NS i SNS) 33, [[Liberalni savez Crne Gore|Liberali]] 6 od 77 poslanika. * 22. 4. - U Los Angelesu prikazan prvi film ''[[Shrek]]''. [[Datoteka:Junichiro Koizumi 20010426 (cropped).jpg|120px|mini|[[Junichiro Koizumi]]]] * [[26. 4.]] - [[Jun'ichirō Koizumi]] je japanski premijer nakon nepopularnog [[Yoshirō Mori]]ja (do 2006). * 26. 4. - Ukrajinskom premijeru [[Viktor Juščenko|Viktoru Juščenku]] je izglasano nepoverenje (osniva opozicioni Blok Naša Ukrajina, postaje predsednik nakon [[Narančasta revolucija|Narančaste revolucije]] 2005). * [[28. 4.]] - Kod sela [[Vejce]] ([[Tetovo]]) masakrirano osam makedonskih vojnika - neredi u nekim gradovima Makedonije, na meti Albanci i njihovi objekti. * 28. 4. - Američki poduzetnik [[Dennis Tito]] dolazi na [[Međunarodna svemirska stanica|Međunarodnu svemirsku stanicu]], postavši tako prvi [[svemirski turizam|svemirski turist]]. * [[29. 4.]] - Popis stanovništva u Ujedinjenom Kraljevstvu: preko 400.000 ljudi se izjasnilo kao [[džedajizam|džedaji]]. === Maj/Svibanj === [[Datoteka:Crkva Svetog Vasilija Ostroškog u Beogradu.jpg|mini|220px|[[Crkva Svetog Vasilija Ostroškog u Beogradu|Crkva Svetog Vasilija Ostroškog]], prva na Novom Beogradu]] * [[4. 5.]] - [[Milorad Ulemek Legija|Legija]] zapalio diskoteku "Tvrđava" u [[Kula (mesto)|Kuli]], nakon što su u Francuskoj uhapšeni i izručeni u Srbiju [[Dušan Spasojević (Zemunski klan)|Dušan Spasojević]], Mile Luković, braća Miloš i Aleksandar Simović, i [[Vladimir Milisavljević]]. * 4. 5. - U [[Trebinje|Trebinju]] sprečen početak obnove Osman-pašine džamije * [[7. 5.]] - Neredi u [[Banja Luka|Banjaluci]] povodom polaganja kamena temeljca za obnovu [[Ferhadija (Banja Luka)|Ferhadije]]. Jedan Bošnjak kasnije podlegao povredama. * 7. 5. - U BiH pokrenuti javni servis i [[Radio Federacije BiH]]. * [[8. 5.]] - SR Jugoslavija se vratila u [[Svetska banka|Svetsku banku]]. * [[12. 5.]] - [[Pjesma Eurovizije 2001.|Pjesma Eurovizije]] u Copenhagenu: prvo mjesto za estonske predstavnike, [[Vanna]] iz Hrvatske 10. ("Strings of My Heart"), [[Nino Pršeš]] iz BiH 14. ("Hano"). * [[13. 5.]] - [[Silvio Berlusconi]] pobjeđuje na [[Parlamentarni izbori u Italiji 2001|parlamentarnim izborima]] te po drugi put postaje [[premijer Italije]] (do 2006). * [[15. 5.]] - Prvi u nizu članaka u [[Nacional]]u o "Duhanskoj mafiji" (optužen [[Stanko Subotić]] Cane). * 15. 5. - [[Deblokada Oraovice]]: združene snage bezbednosti ušle u selo [[Oraovica (Preševo)|Oraovicu]] kod Preševa (van zone bezbednosti), koja je bila pod kontrolom UČPMB, poginulo 14 gerilaca. * 15. 5. - [[UNMIK]] proglasio [[Ustav Kosova|Ustavni okvir]] za Kosovo i najavio izbore za novembar. * [[18. 5.]] - [[Druga Intifada]]: bombaš samoubica ubio šest ljudi u tržnom centru HaSharon u [[Netanya|Netanyi]]. Izraelci uzvraćaju ratnim avionima po palestinskim ciljevima, prvi put od 1967, ubijeno je 12 Palestinaca. * [[20. 5.]] - Lokalni i županijski izbori u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. * 20. 5. - [[Končuljski sporazum]]: [[UÇPMB]] će se demobilisati, Srbija i SRJ daju uslovnu amnestiju. * [[24. 5.]] - Operacija "Povratak": [[Vojska Jugoslavije]] i MUP Srbije ulaze u poslednji deo Kopnene zone bezbednosti prema [[Kosovo|Kosovu]]. U razmeni vatre poginuo [[Ridvan Ćazimi]] - Komandant Leši (poznat i kao "Kapetan Leši")<ref>[http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/200105/10526-003-pubs-beo.htm Operacija "Povratak"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728112303/http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/200105/10526-003-pubs-beo.htm |date=2011-07-28 }}.aimpress.ch, AIM, Beograd, 26. 5. 2001.</ref>. * 24. 5. - Katastrofa u svadbenoj dvorani "Versaj" u Izraelu, 23 mrtvih i 380 povređenih gostiju kada je popustio pod. * [[25. 5.]] - U Beču parafiran Sporazum o podeli imovine bivše [[SFRJ]]. * [[28. 5.]] - U [[Bujanovac|Bujanovcu]], [[Preševo|Preševu]] i okolnim selima patrolira multietnička policija. * [[31. 5.]] - Završena je operacija Povratak: VJ je ušla u zonu B-centar Kopnene zone bezbednosti prema Kosovu, uključujući centar gerile u [[Dobrosin]]u. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - [[Nepalski kraljevski masakr]], prilikom koga je krunski princ [[Dipendra od Nepala|Dipendra]] pobio svog oca, kralja, članove kraljevske porodice, a na kraju i sebe (umire 4. 6.). Krunu preuzima njegov preživjeli stric [[Gyanendra]] (do [[2008]]. kada je monarhija ukinuta). * 1. 6. - [[Hamas]]ov samoubica ubio 21 osobu u telavivskoj diskoteci Dolphinarium, uglavnom tinejdžerki poreklom iz bivšeg SSSR. * [[2. 6.]] - Počinje ekshumacija masovnih grobnica u [[Batajnica|Batajnici]] sa pokopanim kosovskim Albancima - do sledeće godine nađeno 705 tela na osam lokacija<ref>Izveštaj o grobnicama u Batajnici, ic-mp.org</ref>. * [[4. 6.]] - [[Istarski demokratski sabor]] napustio vladajuću koaliciju jer nije bilo podrške da [[italijanski jezik|italijanski]] bude drugi zvanični jezik u [[Istra|Istri]]. * 4/5. 6. (ili 7/8. 6.) - "Pijana junska noć": prema izjavi Nebojše Pavkovića iz juna [[2002]], Vojsci bilo naređeno da upadne u Biro za komunikacije Vlade Srbije. * [[5. 6.]] - Tropska oluja Allison bacila 1.000 mm kiše na [[Houston]]. * [[6. 6.]] - [[Vesna Perović]] iz Liberalnog saveza je predsednica skupštine Crne Gore. * [[7. 6.]] - Britanski premijer [[Tony Blair]] na čelu [[Laburistička stranka UK|Laburističke stranke]] glatko osvaja drugi mandat na [[Parlamentarni izbori u UK 2001|parlamentarnim izborima]], sa 412 mandata (jedini laburistički premijer koji će odslužiti dva uzastopna puna mandata). * 7. 6. - Irski referendum je sa 53,9% odbacio ratifikaciju Ugovora iz Nice (na kraju ipak odobreno u oktobru 2002). * 7. 6. - Bivši argentinski predsednik [[Carlos Menem]] je uhapšen povodom optužbi za prodaju oružja Hrvatskoj i Ekvadoru 1991. odn. 1996. * 7. 6. - SAD: Zakon o ekonomskom rastu i poreskoj olakšici (EGTRRA) je prvi od [[George W. Bush|Bušovih]] rezova poreza. * [[8. 6.]] - Generali [[Ante Gotovina]] i [[Rahim Ademi]] optuženi pred [[ICTY]]-jem za zločine nad Srbima. [[Datoteka:Goran Ivanisevic serve Wimbledon 2004.jpg|thumb|200px|[[Goran Ivanišević]]]] * [[11. 6.]] - U [[Jagodina|Jagodini]] ubijen novinar [[Milan Pantić]], dopisnik "[[Večernje novosti|Večernjih novosti]]" iz tog grada. * 11. 6. - Potpredsednik Vlade Srbije, [[Vuk Obradović]], razrešen dužnosti zbog optužbi da je seksualno uznemiravao koleginice iz svoje stranke (afera otvorena 6. maja). * 11. 6. - [[Timothy McVeigh]], terorist osuđen za [[bombaški napad u Oklahoma Cityju]] 1995, pogubljen u federalnom zatvoru [[Terre Haute]]. * [[12. 6.]] - [[Zoran Đinđić]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. * 12. - 25. 6. - Aračinovska kriza: albanski pobunjenici su zauzeli selo [[Aračinovo]] nadomak Skoplja. * [[13. 6.]] - Osnovan [[Atlantski savet]] Srbije. * [[14. 6.]] - Vlada SRJ usvojila predlog Zakona o saradnji sa Haškim tribunalom. * [[15. 6.]] - [[Milorad Luković]] (Legija) i Branko Veljković uhapšeni nakon incidenta u klubu "Bojan Stupica", na proslavi [[Svetlana Ražnatović|Cecinog]] rođendana. * 15. 6. - Osnovana [[Šangajska organizacija za saradnju]]. * [[16. 6.]] - Ruski predsednik [[Vladimir Putin]] stigao u dvodnevnu posetu [[SRJ]]. * [[18. 6.]] - Uz obezbeđenje 2000 policajaca, položen kamen temeljac za [[Ferhadija (Banja Luka)|Ferhadiju]] u Banjoj Luci. [[Datoteka:Milosevic in Hague (cropped 4 to 3 ratio).jpg|mini|200px|Milošević u Hagu]] [[Datoteka:ICTY Detention Unit cell.jpg|thumb|180px|Ćelija [[ICTY]]]] * [[20. 6.]] - U Srbiji usvojen zakon o ekstraprofitu i ekstra imovini. * [[24. 6.]] - [[Datoteka:Water polo pictogram.svg|25px]] U Budimpešti završen [[Vaterpolsko EP 2001.|Evropski šampionat u vaterpolu]]: Jugoslavija 1, Hrvatska 4; MVP: [[Vladimir Vujasinović]]. * [[25. 6.]] - Makedonska strana prekida četvorodnevnu ofanzivu u Aračinovu, jer je sa NATO dogovoreno evakuiranje gerile. Makedonska vojska sutradan ulazi u selo, ali nezadovoljni Makedonci upadaju u zgradu Sobranja. * 25. 6. - [[Goran Ivanišević]] pobedio na [[Wimbledonski teniski turnir|Vimbldonu]], veliki doček u [[Split]]u. * [[28. 6.]] - Slobodan Milošević izručen [[Haški tribunal|Haškom tribunalu]] (umro je 2006). Jugoslavenski predsjednik, [[Vojislav Koštunica]], označio izručenje "''državnim udarom''". * 28. 6. - Apelacioni sud je oborio prošlogodišnju presudu po kojoj ''[[Microsoft]]'' treba podeliti zbog kršenja antitrustovskog zakona. * [[29. 6.]] - Na donatorskoj konferenciji za Jugoslaviju, održanoj u Briselu, prikupljeno 1,28 milijardi dolara pomoći SRJ. * 29. 6. - Pet zemalja naslednica [[SFRJ]] u Beču potpisalo okvirni Sporazum o sukcesiji. * 29. 6. - Premijer SRJ [[Zoran Žižić]] dao ostavku zbog izručenja Slobodana Miloševića. * [[30. 6.]] - Pretučeni učesnici nesuđene prve [[Belgrade Pride|parade ponosa]] u Beogradu. * 30. 6. - Veliki koncert [[Zdravko Čolić|Zdravka Čolića]] na Marakani. === Jul/Juli/Srpanj === * [[2. 7.]] - [[Filip Vujanović]] ostaje premijer [[Crna Gora|Crne Gore]]. * [[3. 7.]] - 145 poginulih u padu zrakoplova [[Tupoljev TU-154]] u blizini grada [[Irkutsk]]a u Rusiji. * [[4. 7.]] - [[Nebojša Čović]] na čelu Koordinacionog centra SRJ i Srbije za Kosmet. * [[7. 7.]] - Hrvatska vlada odlučila izručiti generale [[Rahim Ademi|Ademija]] i [[Ante Gotovina|Gotovinu]], ostavke podnela četiri ministra iz [[HSLS]] (Gotovina uhvaćen 2005). * 7. 7. - U Srbiji stupio na snagu novi Zakon o [[Privatizacija|privatizaciji]] (proces počinje u decembru privatizacijom četiri cementare). * [[10. 7.]] - U Srbiji usvojen Zakon o državnim praznicima - Dan državnosti je [[Sretenje]], [[15. februar]]. * [[11. 7.]] - [[Dražen Budiša]] dao ostavku na mesto lidera [[HSLS]] (pitanje izručenja gen. Gotovine i Ademija). * 11. 7. - Internet servis ''[[Napster]]'' zatvorio svoju mrežu, u skladu sa sudskim nalogom. * [[14. 7.]] - Vlada Srbije je saopštila da je otkriven kamion-hladnjača u akumulacionom jezeru hidroelektrane [[Perućac]], gde je nađeno između 50 i 60 leševa za koje se pretpostavlja da su žrtve sa Kosova [[1999]]. * [[15. 7.]] - Vladajuća [[Trećesiječanjska vlast|koalicija]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] preživela glasanje o poverenju. * [[16. 7.]] - [[Vladimir Putin]] i [[Jiang Zemin]] potpisali u Moskvi Sporazum o prijateljstvu. * [[17. 7.]] - Princ [[Aleksandar II Karađorđević|Aleksandar Karađorđević]] sa porodicom se uselio u [[Beli dvor]]. * [[20. 7.]] - U Japanu je prikazan ''[[Spirited Away]]''. * [[20. 7.|20]] - [[22. 7.]] - U [[Genova|Genovi]] održan samit G7 na kojem je u članstvo organizacije primljena Rusija, te tako dobila ime [[Grupa 8]]. Samit je zasjenjen masovnim [[antiglobalizacija|antiglobalističkim]] demonstracijama koje eskaliraju u nerede. Tom prilikom je u okršaju s policijom ubijen mladi anarhist [[Carlo Giuliani]]. * [[23. 7.]] - [[Indonezija|Indonežanski]] parlament je izglasao opoziv predsednika [[Abdurrahman Wahid|Abdurrahmana Wahida]], zamenjuje ga potpredsednica [[Megawati Sukarnoputri]] (do 2004). * [[24. 7.]] - Nova vlada SRJ, na čelu je [[Dragiša Pešić]] iz SNP Crne Gore (do 2003). * 24. 7. - Bivši bugarski car [[Simeon Sakskoburggotski]] postao predsednik vlade (do [[2005]]). * 24. 7. - [[Šrilankanski građanski rat]]: Crni tigrovi, elita [[Tamilski tigrovi|Tamilskih tigrova]], napali Međunarodni aerodrom Bandaranaike, uništeno osam vojnih letelica i tri civilna aviona. === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:Windows XP Professional boot.png|150px|mini|Bootovanje Windowsa XP]] * [[2. 8.]] - Gen. [[Radislav Krstić]] je prva osoba pred ICTY osuđena za genocid, na 46 godina zatvora (2004. skraćeno na 35 godina, za pomaganje genocida i dr.). * [[3. 8.]] - Nakon sastanka sa predsednikom Koštunicom, ubijen [[Momir Gavrilović]], operativac srpske Državne Bezbednosti. * [[6. 8.]] - Vrhovni sud [[Kalifornija|Kalifornije]] doneo odluku da proizvođači [[vatreno oružje|vatrenog oružja]] ne podležu zakonskoj odgovornosti za kriminalnu upotrebu njihovog oružja. * [[7. 8.]] - [[Filipini|Filipinska]] vlada i [[muslimani (vjernici)|muslimanska]] separatistička grupa, [[Islamski oslobodilački front Moro]], potpisali su primirje, što je korak napred u pravcu okončanja borbi koje traju dekadama u južnim [[Filipini]]ma. * [[9. 8.]] - U piceriji u Jerusalimu bombaš samoubica ubio 16 civila. * [[10. 8.]] - [[Angolski građanski rat]]: [[UNITA]] je napala voz sa izbeglicama, tvrdeći da je to vojni voz - stradalo je 250 ljudi. * [[10.8.|10]] - [[12. 8.]] - Operacija makedonske policije u selu [[Ljuboten]] - jedini makedonski slučaj koji se našao pred [[ICTY|Haškim tribunalom]] (ministar un. poslova [[Ljube Boškoski]], nađeno da nije kriv). * [[13. 8.]] - Potpisan [[Ohridski sporazum]], kraj sukoba sa albanskom gerilom u [[Makedonija|Makedoniji]]. U ustav će biti uneseno 15 osnovnih prava albanske manjine, albanski jezik će biti kozvaničan (→ [[konsocijacionalizam]]). NATO daje vojnu asistenciju putem operacija Essential Harvest, Amber Fox te Allied Harmony, do marta 2003. * [[17. 8.]] - [[Demokratska stranka Srbije]] istupila iz Đinđićeve Vlade, optužujući je da je povezana sa organizovanim kriminalom. * [[23. 8.]] - [[Milan St. Protić]], ambasador SR Jugoslavije u Sjedinjenim Američkim Državama, smenjen s dužnosti nakon pola godine. * [[24. 8.]] - [[Windows XP]] lansiran proizvođačima kompjutera (u maloprodaji od [[25. 10.]]) - najpopularniji [[operativni sistem]] do 2011. * [[25. 8.]] - Pjevačica [[Aaliyah]] je poginula u udesu malog aviona. === Septembar/Rujan === [[Datoteka:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|mini|300px|[[Napadi 11. septembra 2001.]]]] * [[6. 9.]] - ''[[United States vs. Microsoft]]'': američko [[Ministarstvo pravde SAD|Ministarstvo pravde]] izjavljuje kako odustaje od namjere da razbije [[Microsoft]] na više kompanija. * 7 - 17. 9. - Neredi između hrišćana i muslimana u nigerijskom gradu [[Jos]], stradalo je oko 1.000 ljudi. * [[9. 9.]] - [[Datoteka:Basketball pictogram.svg|25px]] Završen [[EuroBasket 2001]] u Turskoj: Jugoslavija 1, Hrvatska 7, Bosna deli 13. mesto; u timu prvenstva su [[Predrag Stojaković]] (MVP) i [[Marko Jarić]]. * 9. 9. - Bombaš-samoubica prerušen u TV-reportera ubija [[Ahmad-šah Masud]]a, vođu [[afganistan]]skog anti-talibanskog [[Afganistanski Sjeverni savez|Sjevernog saveza]]. * [[10. 9.]] - Savet bezbednosti UN ukida embargo na uvoz oružja u [[SRJ]] uveden marta [[1998]]. * 10. 9. - U Srbiji pokrenuta kampanja "Početak za imetak", informisanja i edukovanja o procesu privatizacije. * [[11. 9.]] - '''[[napadi 11.9. 2001.|Teroristički napad]] na [[World Trade Center]] u [[New York]]-u i [[Pentagon]].''', upotrebom otetih putničkih aviona kao projektila (ukupno četiri, jedan je pao u Pensilvaniji). Broj mrtvih je blizu 3.000. * [[13. 9.]] - Postavka [[Jevrejski muzej Berlin|Jevrejskog muzeja Berlin]] je otvorena za javnost - prazna zgrada je posećivana još od 1999. [[Datoteka:Garten des Exils Gesamt.jpg|200px|mini|lijevo|[[Jevrejski muzej Berlin]] - Vrt egzila]] * [[16. 9.]] - U prevrtanju brodića kod Svetog Stefana se utopilo 4 učenika i nastavnica banjalučke OŠ "Petar Petrović Njegoš". * 16. 9. - [[Datoteka:Volleyball (indoor) pictogram.svg|25px]] U Češkoj završeno [[Evropsko prvenstvo u odbojci 2001.]]: Jugoslavija 1; među najboljim igračima [[Ivan Miljković]] (MVP), [[Vasa Mijić]] i [[Nikola Grbić]]. * [[18. 9.]] - U SAD započinju [[napadi antraksom 2001|teroristički napadi]] izvedeni sporama [[antraks]]a u pismima poslanima na adrese vodećih medija, a zbog kojih će umrijeti 5 osoba. * [[20. 9.]] - Obraćanje predsednika Busha Kongresu se smatra objavom [[Rat protiv terorizma|Rata protiv terorizma]]. * [[21. 9.]] - Eksplozija hemijske fabrike ''AZote Fertilisant'' u [[Toulouse|Toulousu]], 29 mrtvih. * [[25. 9.]] - [[Sefer Halilović]] se predao [[ICTY]]-ju, optužen za masakr bosanskih Hrvata u septembru [[1993]] (oslobođen optužbe 2005). === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Opérations majeures de la campagne d'Afghanistan d'octobre-décembre 2001.PNG|thumb|250px|[[Rat u Afganistanu]]]] * [[1. 10.]] - Islamisti napali skupštinu indijske države [[Džamu i Kašmir]] - 38 mrtvih. * [[2. 10.]] - ''[[Swissair]]''-ova flota prizemljena zbog bankrota. * [[4. 10.]] - [[Siberia Airlines let 1812|Ruski putnički avion]] kompanije Siberia Airlines sa 66 putnika i 12 članova posade srušen nad [[Crno more|Crnim morem]] što se kasnije pripisalo slučajno ispaljenom projektilu [[Ukrajina|ukrajinskih]] oružanih snaga. * 4 - 18. 10. - Kriza u Dolini Kodori u [[Abhazija|Abhaziji]]: gruzinska i čečenska gerila su napale jedno selo; 8-og je oboren helikopter misije UNOMIG, poginulo je devet ljudi. * [[7. 10.]] - [[Rat u Afganistanu]]: SAD pokreće [[Rat protiv terorizma]] zračnim udarima u toj zemlji - operacija ''Enduring Freedom''. * [[8. 10.]] - 100 poginulih u zrakoplovnoj nesreći u [[Milano|milanskoj]] zračnoj luci nakon što se zrakoplov [[McDonnell Douglas DC-9|MD-87]] [[Švedska|švedske]] tvrtke [[Scandinavian Airlines System|SAS]] sudario s privatnim zrakoplovom, a zatim udario i u zgradu. * 8. 10. - Počinje djelovanje Ureda za domovinsku sigurnost u SAD, dogodine [[Ministarstvo unutrašnje sigurnosti Sjedinjenih Država|ministarstvo]]. * [[9. 10.]] - U Hagu je [[Suđenje Slobodanu Miloševiću|protiv Miloševića]] podignuta i optužnica za rat u Hrvatskoj, navodi se još 15 saučesnika "zajedničkog zločinačkog poduhvata". * [[10. 10.]] - Narodna banka Jugoslavije uvela "specijalnu kontrolu" nad Astra bankom (bivša Karić banka) - likvidirana 16. novembra. * [[12. 10.]] - Izgoreo [[Saborni hram u Nišu]]. * 12. 10. - Zvanično otvorena [[Raiffeisenbank Beograd]], prva banka sa zapadnim kapitalom u Srbiji. [[Datoteka:Ipod 1G.png|mini|100px|''[[iPod]]'']] * [[19. 10.]] - 353 osoba gine pri pokušaju neidentificiranog broda [[SIEV X]] da iskrca ilegalne imigrante i azilante na australijski [[Božićni otok]]. * [[21. 10.]] - Gen. u penziji [[Pavle Strugar]] se dobrovoljno predao Haškom tribunalu, prvi iz SRJ (2005. osuđen na osam godina, pušten 2009). * [[23. 10.]] - Predstavljen ''[[iPod]]'', revolucionarni prenosivi plejer. * 23. 10. - Objavljena igra ''[[Grand Theft Auto III]]'', 3D akciono-avanturistička sa otvorenim svetom. * 23. 10. - [[Privremena irska revolucionarna armija|Privremena IRA]], u primirju od 1997, započela je razoružanje (do 2005). * [[24. 10.]] - NASA-ina letelica [[2001 Mars Odyssey]] ušla u orbitu oko Marsa. * [[listopad]] - [[Deutsche Telekom AG]] dostiže 51% vlasništva u [[Hrvatski Telekom|Hrvatskom Telekomu]]. * [[26. 10.]] - Predsednik Buš potpisao ''[[Patriot Act]]'' protiv terorizma: proširene mogućnosti nadziranja; bolji kontakt među agencijama; veći broj dela ocenjen kao terorizam i oštrije kazne. * [[29. 10.]] - Hrvatska je potpisala [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] (na snazi 2005, u EU 2013). * listopad - U tri hrvatske bolnice umrlo 23 bubrežnih bolesnika, zbog neispravnog filtera za [[dijaliza|dijalizu]] firme ''Baxter''. === Novembar/Studeni === * [[2. 11.]] - Posle više od pola veka, u škole u Srbiji ponovo uvedena [[veronauka]] (građansko vaspitanje od [[7. 11.]]). * [[4. 11.]] - [[Kuba|Kubu]] pogodio uragan ''Michelle'', najjači na Atlantiku ove sezone. * 4. 11. - Osnovana Policijska služba Severne Irske umesto kontroverznog Kraljevskog alsterskog redarstva. * 4. 11. - U Londonu je prikazan ''[[Harry Potter and the Philosopher's Stone (film)|Harry Potter and the Philosopher's Stone]]'', prvi film iz serije. * [[5. 11.]] - Ukinuta [[smrtna kazna]] u SRJ. * [[8. 11.]] - U [[Obrenovac|Obrenovcu]] uhapšeni braća [[Predrag Banović|Predrag]] i [[Nenad Banović]], pred [[ICTY|Haškim tribunalom]] optuženi za zločine u logoru [[Keraterm]] [[1992]]. * [[9. 11.]] - Otpočela [[Pobuna Jedinice za specijalne operacije]] ("Crvene beretke") Resora državne bezbednosti Srbije (povod je hapšenje braće Banović). * 9 - 13. 11. - Četvrta Ministarska konferencija [[Svjetska trgovinska organizacija|Svjetske trgovinske organizacije]] u Dohi je početak Dohanske razvojne runde pregovora o snižavanju trgovinskih barijera - pregovori traju do 2008, ne uspevaju premostiti razlike. Odobren ulazak NR Kine u STO. * [[10. 11.]] - Severna alijansa zauzima [[Mazar-e Šarif]] uz američku pomoć. Dva dana kasnije pada i [[Herat]], nakon unutrašnje pobune pomognute ''iranskim'' komandosima. * 10. 11. - Australijski premijer [[John Howard]] na izborima osvaja treći uzastupni mandat. * 10. 11. - Jake kiše i klizišta odnose preko 900 života u [[Alžir]]u. * [[12. 11.]] - 260 poginulih u [[Avionska nesreća|zrakoplovnoj nesreći]] zrakoplova tvrtke [[American Airlines]] u [[New York City|njujorškom]] predgrađu Queens. * 12. 11. - Viceadmiral u penziji [[Miodrag Jokić]] se dobrovoljno predao Haškom tribunalu (priznao krivicu 2003, osuđen na sedam godina, pušten 2008). * [[13. 11.]] - Američki predsjednik [[George W. Bush]] potpisuje uredbu kojom se osnivaju [[vojni sud]]ovi koji bi trebali suditi stranim državljanima osumnjičenima za terorizam. * [[14. 11.]] - Severna alijansa ulazi u glavni afganistanski grad [[Kabul]]; talibani se povlače prema Kandaharu. * 14. 11. - Vlada Srbije smenila Gorana Petrovića sa mesta šefa Državne bezbednosti, smiruju se protesti [[JSO]]. * [[15. 11.]] - U Severnoj Americi se pojavilo prvo izdanje Microsoftove konzole [[Xbox]]. * [[16. 11.]] - [[Pariski klub]] otpisao 66 odsto duga SR Jugoslaviji. * [[17. 11.]] - Prvi parlamentarni izbori na [[Kosovo|Kosovu]]: pobedio [[Demokratski savez Kosova]] (45,6% glasova), srpska koalicija "Povratak" osvojila 11,34%. * [[22. 11.]] - Papa [[Ivan Pavao II]] postao je prvi papa koji je poslao e-mail poruku iz svog ureda. * [[23. 11.]] - Tribunal u [[Den Haag]]u podigao treću i najtežu optužnicu protiv jugoslovenskog ex predsjednika [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]]. Prve dvije su se odnosile na zločine počinjene u Hrvatskoj i Kosovu, a treća na zločine u Bosni i Hercegovini. * [[24. 11.]] - Patrijarh Pavle osveštao zvona za [[Hram Svetog Save]]. * [[25. 11.]] - [[Rat u Afganistanu]]: [[Bitka u Qala-i-Jangiju]], odnosno masovna pobuna zarobljenih talibana koja će biti krvavo ugušena za nekoliko dana. * [[26. 11.]] - [[Bogoljub Karić|Karićevoj]] Kompaniji Mobtel blokiran račun zbog neplaćenog poreza na ekstraprofit. * [[27. 11.]] - [[NASA]] saopštila da je svemirski teleskop "[[Hubble]]" otkrio atmosferu na jednoj planeti 150 miliona svjetlosnih godina od Zemlje, što je prvo direktno otkriće atmosfere van našeg Sunčevog sistema. * [[29. 11.]] - [[Dan republike]] je poslednji put praznik u [[SRJ]]. === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Najveća [[energetika|energetska]] kompanija u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], korporacija [[Enron]], podnijela je molbu [[Njujork|njujorškom]] sudu za zaštitu od [[bankrot]]a. To je bio najveći bankrot u istoriji SAD, a izazvao je veliki udar na finansijskim [[tržište|tržištima]] širom svijeta. Dogodine je raspuštena računovodstvena firma ''Arthur Andersen'', jedna od pet najvećih na svijetu. * 2. 12. - Napad u autobusu u Haifi, 15 mrtvih. * 2. 12. - [[Argentinska ekonomska kriza (1999-2002)|Argentinska ekonomska kriza]]: vlada ograničila isplate sa bankarskih računa što dovodi do nereda, s vrhuncem 19 - 20. 12.. * [[3. 12.]] - Predstavljen je [[Segway]], samobalansirajući lični transporter sa dva točka (razni modeli se proizvode do 2020). * 3-[[4. 12.]] - Srbija: DSS glasa protiv vladinog predloga Zakona o radu i ukazuje da je "glasao" i jedan odsutni poslanik iz DS; ostatak DOS pokreće opoziv predsednika skupštine [[Dragan Maršićanin|Dragana Maršićanina]] (DSS) ali on sam podnosi ostavku. * [[6. 12.]] - [[Nataša Mićić]] ([[DOS]]) izabrana za predsednicu Skupštine Srbije. * [[7. 12.]] - U [[građanski rat|građanskom ratu]] u [[Avganistan]]u [[taliban]]i su predali svoje posljednje uporište [[Kandahar]]. Grad će često biti na meti talibana, koji se konačno vraćaju 2021, kada su ponovo osvojili i skoro celu zemlju. * 7. 12. - Dvodnevna poseta [[Žak Širak|Žaka Širaka]] SRJ. * [[10. 12.]] - U Londonu prikazan film ''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]'', prvi deo trilogije. * [[11. 12.]] - Nakon 15 godina pregovora, [[Kina|NR Kina]] ulazi u [[Svjetska trgovinska organizacija|Svjetsku trgovinsku organizaciju]], 2009. postaje najveći svetski izvoznik. Rastući izvoz Kine u SAD, EU i druge zemlje stvara efekte nazvane Kineski šok. * 11. 12. - Racija u više zemalja na ''[[DrinkOrDie]]'', grupu za softversku pirateriju. * [[12. 12.]] - U Srbiji usvojen novi Zakon o radu. * [[12. 7.|12]] - [[17. 12.]] - [[Bitka za Toru Boru]], pokušaj hvatanja [[Osama bin Laden|Osame bin Ladena]]. * [[13. 12.]] - Islamski ekstremisti u [[New Delhi]]ju izvode [[Napad na indijski Parlament 2001|napad na indijski Parlament]] - 12 mrtvih, Indija i Pakistan na ivici rata. * 13. 12. - Predsednik Bush obavestio Rusiju da se povlači iz Ugovora o antibalističkim raketama (ABM) iz 1972, uz šestomesečni otkazni rok. * [[15. 12.]] - Temperatura u Beogradu se spustila do -15,9&nbsp;°C<ref>[http://www.vreme.rs/cms/view.php?id=305315 Srbija na minusu], vreme.rs, 10. januar 2002.</ref>. * [[18. 12.]] - Predsednik SRJ [[Vojislav Koštunica]] u poseti [[Sarajevo|Sarajevu]]. * [[20. 12.]] - [[Savet bezbednosti]] [[UN|Ujedinjenih nacija]] usvojio [[rezolucija|rezoluciju]] o slanju Međunarodnih bezbednosnih snaga za pomoć [[Avganistan]]u pod komandom Velike Britanije, kao podršku privremenoj antitalibanskoj vladi. * 20. 12. - Suočen s neredima i pljačkom u Buenos Airesu i drugim gradovima, argentinski predsednik Fernando de la Rúa daje ostavku. * [[22. 12.]] - [[Hamid Karzai]] podneo zakletvu na čelu privremene uprave [[Afganistan]]a (prema Bonskom sporazumu od [[5. 12.]]). * 22. 12. - Richard Reid (''Shoe Bomber'') pokušao da eksplozivom sakrivenim u cipele raznese avion na liniji Pariz - Majami. * [[25. 12.]] - Više od 540 ljudi poginulo u sukobima pobunjenika i vojske [[Burundi]]ja prilikom zauzimanja pobunjeničkog utočišta u šumi Tenga u blizini prestonice Budžumbure. * [[26. 12.]] - [[Izrael]]ski ministar odbrane [[Benjamin Ben-Elizer]] izabran je za predsednika Laburističke partije. * [[28. 12.]] - Tenderska komisija Vlade Srbije objavila da su prodate tri cementare: beočinska francuskom "Lafaržu", novopopovačka švajcarskom "Holcimu" i kosjerićka grčkom "Titanu". * [[decembar]] - Afera "Balkanske ptice": u Italiji otkriveno 120.000 ptica ilegalno ulovljenih u SR Jugoslaviji. * [[decembar]]? - Teniserka [[Jelena Dokić]] završila sezonu na osmom mestu (sportistkinja godine u SRJ). == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 2001.}} * [[6. 1.]] - [[Marko Radulović]], vaterpolista * [[23. 1.]] - [[Olga Danilović]], teniserka * [[3. 3.]] - [[Inde Navarrette]], glumica * [[12. 4.]] - [[Miloš Klanšček]], srpski glumac * [[24. 5.]] - [[Strahinja Pavlović]], fudbaler * [[31. 5.]] - [[Iga Świątek]], teniserka * [[10. 6.]] - Natasha Sasha Obama, kćerka Baracka Obame * [[16. 8.]] - [[Jannik Sinner]], talijanski tenisač * [[5. 9.]] - [[Bukayo Saka]], engleski fudbaler * [[25. 10.]] - [[Élisabeth de Belgique|Élisabeth]], prestolonaslednica Belgije * [[1. 12.]] - [[Aiko, princeza Toshi]], unuka japanskog cara * [[18. 12.]] - [[Billie Eilish]], američka pjevačica * [[28. 12.]] - [[Madison De La Garza]], glumica == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2001.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Fabijan Šovagović]], hrvatski kazališni i filmski glumac (* [[1932]].) * [[8. 1.]] - Darko Raspopović Beli, funkcioner DB Crne Gore (* 1959?) * [[11. 1.]] - [[Branko V. Radičević]], srpski književnik (* [[1925]]) * [[16. 1.]] - [[Laurent Kabila]], predsednik DR Kongo (* [[1939]]) * [[18. 1.]] - [[Sergej Kraigher]], bivši predsednik Predsedništva SFRJ (* [[1914]]) * [[28. 1.]] - [[Ranko Marinković]], hrvatski književnik (* [[1913]].) * 28. 1. - [[Borivoje Simić]], dirigent i kompozitor (* [[1920]]) * [[29. 1.]] - [[Žan Pjer Omon]], istaknut francuski pozorišni i filmski glumac === Februar/Veljača === * [[4. 2.]] - [[Dragan Maksimović]] (ubijen), srpski glumac (* [[1949]]) * 4. 2. - [[Iannis Xenakis]], kompozitor (* [[1922]]) * [[5. 2.]] - [[Lazar Stanojević]], prevodilac, autor stripova (* [[1931]]) * [[6. 2.]] - [[Zoran Sokolović]] (samoubistvo), bivši savezni (SRJ) ministar policije * [[7. 2.]] - Velizar Zečević, novinar i urednik NIN-a i Politike (* [[1932]]) * [[16. 2.]] - [[William Masters]], ginekolog, seksolog (* [[1915]]) * [[17. 2.]] - [[Zvonimir Červenko]], hrvatski general (* [[1926.]]) * [[18. 2.]] - [[Miodrag Gidra Stojanović]] (ubijen), srpski bokser. (* [[1950]].) * 18. 2. - [[Balthus]], slikar (* [[1908]]) * 18. 2. - [[Dale Earnhardt]], vozač NASCAR (* [[1951]]) * [[19. 2.]] - [[Stanley Kramer]], filmski režiser (* [[1913]]) * [[20. 2.]] - [[Milenko Maticki]], književnik, novinar, urednik "Politike" (* [[1936]]) * [[21. 2.]] - Nikola Bibić, fotograf (* [[1923]]) * [[24. 2.]] - [[Claude Shannon]], matematičar (* [[1916]]) * [[26. 2.]] - [[Dragoslav Avramović]], srpski ekonomista i guverner. (* [[1919]].) === Mart/Ožujak === * [[9. 3.]] - [[Mihajlo Kostić Pljaka]], srpski glumac (* [[1933]]) * [[10. 3.]] - [[Maja Maršićević Tasić]], šef kabineta u MIP-u SRJ (* [[1965]]) * [[11. 3.]] - Milan Ðorđević Bombona, kriminalac (* [[1951]]) * [[12. 3.]] - [[Robert Ludlum]], pisac trilera (* [[1927]]) * [[17. 3.]] - Zvijezdana Franić - Krajinčanić, muzički urednik Radio Beograda (* [[1957]]) * [[22. 3.]] - [[William Hanna]], animator (* [[1910]]) * [[24. 3.]] - [[Stipan Blažetin]], hrvatski književnik (* [[1941]].) === April/Travanj === * [[4. 4.]] - [[Mitra Mitrović]], političar, kulturni i javni radnik (* [[1912]]) * [[12. 4.]] - [[Ljiljana Krstić]], srpska glumica (* [[1919]].) * [[15. 4.]] - [[Joey Ramone]], rok muzičar (* [[1951]]) * [[22. 4.]] - [[Žika Živulović Serafim]], srpski novinar i književnik (* [[1925]]) * 22. 4. - [[Fadilj Hodža]], bivši političar (* [[1916]]) * [[25. 4.]] - [[Michele Alboreto]], auto-trkač (* [[1956]]) === Maj/Svibanj === * [[6. 5.]] - [[Božidar Timotijević]], srpski književnik, pesnik i novinar. (* [[1932]].) * [[9. 5.]] - [[Klara Mandić]], osnivač Društva srpsko-jevrejskog prijateljstva (* [[1944]]) * [[11. 5.]] - [[Douglas Adams]], pisac (* [[1952]]) * [[12. 5.]] - [[Perry Como]], pevač (* [[1912]]) * [[24. 5.]] - [[Ridvan Ćazimi Leši]], član OVPMB (* [[1964]]) === Jun/Lipanj === * [[1. 6.]] - [[Birendra]], kralj Nepala (* [[1945]]) * [[3. 6.]] - [[Anthony Quinn]], glumac (* [[1915]]) * [[5. 6.]] - [[Stevan Momčilović]], novinar (*[[1943]]) * [[7. 6.]] - [[Víctor Paz Estenssoro]], bivši predsednik Bolivije (* [[1907]]) * [[8. 6.]] - [[Branko Pleša]], glumac i reditelj (* [[1926]]) * [[11. 6.]] - [[Milan Pantić]], novinar (ubijen) (* [[1954]]) * 11. 6. - [[Timothy McVeigh]], američki terorist (* [[1968]]) * jun - [[Svetozar Samurović]], slikar (* [[1928]]) * [[17. 6.]] - [[Sava Vuković]], episkop šumadijski (* [[1930]]) * [[18. 6.]] - [[Davorin Popović]], pevač pop i rok grupe Indeksi (* [[1946]].) * [[21. 6.]] - [[Krsta Petrović]], pevač (* [[1928]]) * 21. 6. - [[John Lee Hooker]], bluz muzičar (* [[1917]]) * [[27. 6.]] - [[Jack Lemmon]], američki filmski glumac i redatelj (* [[1925]].) * 27. 6. - [[Tove Jansson]], finska slikarka, spisteljica, strip umetnica, ilustratorka (* [[1914]]) === Jul/Srpanj === * [[3. 7.]] - [[Ivan Slamnig]], hrvatski pjesnik (* [[1930]].) * [[10. 7.]] - [[Anđelija Milić]], pevačica narodne muzike (* [[1921]]) * [[12. 7.]] - [[Vlado Dapčević]], pukovnik, španski borac, "informbirovac" (* [[1917]]) * [[17. 7.]] - [[Julijan Knežević]], iguman manastira Studenica (* [[1918]]) * [[20. 7.]] - [[Carlo Giuliani]], anarhista (* [[1978]]) * [[21. 7.]] - [[Krste Crvenkovski]], makedonski političar. (* [[1921]].) * [[29. 7.]] - [[Edward Gierek]], poljski političar (* [[1913]]) === Avgust/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Zuzana Halupova]], slikarka-naivka (* [[1925]]) * [[3. 8.]] - [[Momir Gavrilović]], operativac srpske državne bezbednosti * [[5. 8.]] - [[Miloš Bojović]], košarkaš, advokat, novinar (* [[1938]]) * 5. 8. - [[Milutin Korać]], slikar (* [[1923]]) * 5. 8. - [[Pavle Popović]], književnik (* [[1923]]) * [[6. 8.]] - [[Jorge Amado]], književnik (* [[1912]]) * [[11. 8.]] - [[Ljubica Janićijević]], filmska i TV glumica (* [[1923]]) * [[12. 8.]] - [[Isidor Vrsajkov]], srpski slikar (* [[1927]]) * [[14. 8.]] - [[Tomislav Durbešić]], hrvatski književnik (* [[1928]].) * [[17. 8.]] - [[Živko Nikolić]], filmski i TV reditelj i scenarista (* [[1941]]) * [[20. 8.]] - [[Fred Hoyle]], astronom (* [[1915]]) * [[22. 8.]] - [[Petar Cvejić]], reditelj RTB (* [[1935]]) * [[25. 8.]] - [[Aaliyah]], američka pjevačica i glumica (* [[1979]].) * [[30. 5.]] - [[Rajko Tomović]], profesor beogradskog ETF-a (*[[1919]]) === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Christiaan Barnard]], kardiohirurg (* [[1922]]) * [[7. 9.]] - [[Boro Pavlović]], hrvatski književnik (* [[1922]].) * [[9. 9.]] - [[Ahmad Shah Massoud]], afganistanski borac i vojskovođa * 9. 9. - [[Radomir Bajo Šaranović]], reditelj i prof. FDU u BG. (* [[1937]]) * [[10. 9.]] - [[Dragoslav Antonijević]], etnolog i akademik (* [[1930]]) * [[11. 9.]] - [[Atif Purivatra]], teoretičar evolucije bošnjačkog nacionalnog identiteta (* [[1928]]) * [[12. 9.]] - [[Victor Wong]], glumac (* [[1927]]) * [[13. 9.]] - [[Petar Mijić]], diplomata (* [[1938]]) * [[14. 9.]] - [[Olga Ivanović]], srpska glumica (* [[1921]]) * [[15. 9.]] - [[Živojin Zdravković]], dirigent (* [[1914]]) * 15. 9. - [[Dušan Popović]], operski pevač (* [[1927]]) * [[25. 9.]] - [[Sepp Janko]], lider banatskih folksdojčera (* [[1905]]) * [[27. 9.]] - [[Dragiša Ivanović]], profesor ETF, rektor BU, akademik (* [[1914]]) * [[28. 9.]] - [[Ernest Ačkun]], klarinetista, profesor FMU u Bg. (* [[1930]]) === Oktobar/Listopad === * [[3. 10.]] - [[Marko Seferović]], prvi doktor Veterinarskog fakulteta u Bg. (* [[1956]]) * [[7. 10.]] - [[Rođa Raičević]], pevač i kompozitor narodne i zabavne muzike (* [[1957]]) * [[11. 10.]] - [[Nada Mamula]], pevačica (* [[1927]]) * [[15. 10.]] - [[Dario Džamonja]], bosanskohercegovački novinar i pisac kratke priče * [[16. 10.]] - [[Zoran Perišić]], srpski novinar i urednik (* [[1942]]) * [[18. 10.]] - [[Ranko Gučevac]], glumac (* [[1933]]) * [[20. 10.]] - [[Nebojša Petrović]], košarkaš i novinar, jedan od osnivača TVB (* [[1923]]) * [[23. 10.]] - [[Ilija Ladin]], bosanskohercegovački pjesnik (* [[1929]]) * 23. 10. - [[Slobodan Miletić]], srpski književnik, prevodilac, kritičar (* [[1938]]) * [[29. 10.]] - [[Milorad B. Protić]], srpski astronom (* [[1910]].) === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Bekir Misirlić]], bosanskohercegovački slikar i skulptor (* [[1931]]) * 1. 11. - [[Miodrag Kolarić]] (Arsen Lozanin), književnik i istoričar umetnosti, upravnik bg. Narodnog muzeja (* [[1912]]) * [[5. 11.]] - [[Radomir Milivojević]]-Nafta, džez muzičar (* [[1926]]) * [[6. 11.]] - [[Božidar Knežević (novinar)|Božidar Knežević]], autor [[Oluja nad Krajinom|Oluje nad Krajinom]] (* [[1952]].) * [[8. 11.]] - [[Radmila Savićević]], srpska glumica.(* [[1926]].) * [[9. 11.]] - [[Angelina Gatalica]], akademski vajar (* [[1924]]) * [[10. 11.]] - [[Vukoje Bulatović]], novinar, ur. i dir. Politike (* [[1927]]) * 10. 11. - [[Ken Kesey]], književnik, figura kontrakulture (* [[1935]]) * [[12. 11.]] - [[Đorđe (Đokica) Milaković]], hrvatski glumac (* [[1925]].) * 12. 11. - [[Radovan Vlajković]], bivši predsednik Predsedništva SFRJ (* [[1922]]) * [[18. 11.]] - [[Ela Peroci]], slovenska književnica (* [[1922.]]) * [[23. 11.]] - [[Vladimir Levak]], spiker i voditelj HRT (* [[1934]].) * 23. 11. - [[Vladimir Basara]], filmski reditelj (* [[1930]]) * 23. 11. - [[Miodrag Tomić]], matematičar, srpski akademik (* [[1912]]) * [[27. 11.]] - Vasilije [[Vanja Kraljević]], novinar i publicista (* [[1924]]) * [[29. 11.]] - [[George Harrison]], jedan od ''Beatles''-a (* [[1943]].) * [[30. 11.]] - [[Milutin Pršić]], osnivač i urednik "Revije JAT" === Decembar/Prosinac === * [[6. 12.]] - [[Jakov Altaras]], radiolog (* [[1918]]) * [[7. 12.]] - [[Dušan Nonin]], akademski slikar i konzervator (* [[1924]]) * 7. 12. - [[Milorad Gončin]], književnik i novinar (* [[1931]]) * 7. 12. - [[Vojin Partonić]], novinar i urednik "Politike" i "P. Ekspres" (* [[1948]]) * [[8. 12.]] - [[Mirza Delibašić]], bosanska košarkaška zvijezda (* [[1954]]) * [[18. 12.]] - [[Gilbert Bécaud]], francuski pjevač (* [[1927]]) * [[19. 12.]] - [[Ante Jurjević Baja]], narodni heroj, društveno-politički radnik SRH i SFRJ (* [[1915]]) * [[20. 12.]] - [[Léopold Sédar Senghor]], prvi predsednik Senegala (* [[1906]]) * [[23. 12.]] - [[Gradimir Petrović]], slikar, profesor i dekan FPU u Bg. (* [[1935]]) * [[25. 12.]] - [[Zoran Mamula]], novinar i urednik B92 (* [[1964]]) * [[26. 12.]] - [[Nigel Hawthorne]], glumac (* [[1929]]) === Kroz godinu === * [[Amalija Đakonović]], slikarka, pedagog (* [[1912]]) * [[Branko Bon]], arhitekt (* [[1912]]) * [[Neda Božinović]], učesnica NOB, aktivistkinja (* [[1917]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Eric A. Cornell]], [[Wolfgang Ketterle]] i [[Carl E. Wieman]] (za postignuće [[Bose-Einsteinov kondenzat|Bose-Einsteinove kondenzacije]] u razređenim gasovima alkalnih atoma i za rane fundamentalne studije svojstava tog kondenzata) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[William S. Knowles]], [[Ryoji Noyori]] i [[K. Barry Sharpless]] (rad na [[Asimetrična sinteza|hiralno katalizovanim reakcijama]], i to Knowles i Noyori hidrogenacije a Sharpless oksidacije) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Leland H. Hartwell]], [[R. Timothy Hunt]] i [[Paul M. Nurse]] (otkriće [[Ciklin-zavisna kinaza|ključnih regulatora]] [[Životni ciklus ćelije|ciklusa ćelije]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[V. S. Naipaul]] (jer je ujedinio perceptivni narativ i nepodmitljivo pronicanje u delima koja nas nagone da vidimo prisustvo potisnutih povesti) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Ujedinjene nacije]] i generalni sekretar [[Kofi Annan]] (za njihov rad na bolje organizovanom i mirnijem svetu) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[George A. Akerlof]], [[Michael Spence]] i [[Joseph E. Stiglitz]] (analiza tržišta sa [[Asimetričnost informacija (ekonomija)|asimetričnom informacijom]]) == Reference == {{reference}} == Vanjske veze == * [http://wap.beograd.rs/cms/view.php?id=601277 Grad Beograd WAP 2000-03] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110703145553/http://wap.beograd.rs/cms/view.php?id=601277 |date=2011-07-03 }} * [http://www.arhiv.rs/img/hd/2001.html Hronologija 2001], Ebart medijski arhiv {{commonscat|2001}} [[Kategorija:2001.]] 0cehpa4u1m36e8xos039ofdexlkytqc 0 2429 42680731 42656705 2026-08-22T20:46:43Z Alekol 2231 /* Rođenja */ 42680731 wikitext text/x-wiki {{Godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|2005}} Godina '''2005.''' bila je [[redovna godina koja počinje u subotu]] po gregorijanskom kalendaru. __NOTOC__ * Svjetska godina [[fizika|fizike]], povodom stote godišnjice niza velikih znanstvenih otkrića [[Albert Einstein|Alberta Einsteina]]. * [[Euharistijska godina]] u katoličanstvu (listopad 2004 - listopad 2005) == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - U Srbiji počela naplata [[PDV]]-a (poreza na dodatu vrednost). * 1. 1. - Denominacija [[turska lira|turske lire]]: skinuto je šest nula, kurs je 1,344 za dolar. * [[4. 1.]] - Hrvatski ministar vanjskih poslova [[Miomir Žužul]] podnio ostavku (navodno upleten u afere kao "Imostroj" i "Verona"). * [[5. 1.]] - Otkrivena [[Eris]], najmasivnija poznata [[patuljasta planeta]]. * [[6. 1.]] - [[Kina]] oficijelno prešla cifru od 1.300.000.000 stanovnika. * 6. 1. - U Kongresu SAD su certificirani elektorski glasovi za predsjednika SAD. Bili su osporeni glasovi iz Ohaja, ali izazov je odbijen. * [[9. 1.]] - [[Mahmoud Abbas]] izabran za novog predsednika [[Palestinska samouprava|Palestinske samouprave]] (od maja), nakon [[Jaser Arafat|Jasera Arafata]] koji je umro u novembru. * [[10. 1.]] - [[Beograd]] izabran za domaćina [[Letnja univerzijada 2009.|Univerzijade 2009]]. * [[12. 1.]] - U [[BiH]] usvojen zakon o [[PDV]]-u, jedinstvena stopa 17% (pokrenut 1. 1.[[2006]].). * [[13. 1.]] - [[Druga Intifada]]: Palestinci su detonirali kamion na graničnom prelazu Karni u Pojasu Gaze, poginulo je 6 Izraelaca. [[Datoteka:Huygens surface color.jpg|110px|mini|lijevo|Površina [[Titan (mjesec)|Titana]]]] * [[14. 1.]] - Svemirska sonda [[Cassini-Huygens|Huygens]] spustila se na površinu [[Titan (mjesec)|Titana]], najvećeg mjeseca planeta [[Saturn (planet)|Saturna]]. * 14. 1. - Gen. [[Dragan Paskaš]] novi načelnik Generalštaba [[Vojska Jugoslavije|Vojske SCG]]. * [[16. 1.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Croatia.svg|22px|Hrvatska]] [[Predsjednički izbori u Hrvatskoj 2005.|Predsjednički izbori u Hrvatskoj]]: [[Stjepan Mesić]] po drugi put izabran za [[Hrvatska|hrvatskog]] predsjednika, pobjedio [[Jadranka Kosor|Jadranku Kosor]] iz [[HDZ]] sa blizu 66% glasova. * 16. 1. - Vlasti [[Republika Srpska|RS]] izručile Haškom tribunalu [[Savo Todović|Savu Todovića]], prvo takvo izručenje posle 9 godina, još šestorica u naredna tri meseca. * [[17. 1.]] - Umro je [[Zhao Ziyang]], bivši čelnik NR Kine koji je izgubio položaj zbog podrške protestima 1989 - mediji daju minimalan publicitet, povećana je kontrola u zemlji. * [[19. 1.]] - Broj poznatih žrtava u [[Zemljotres i cunami u Indijskom okeanu 2004.|cunamiju]] prošlog mjeseca je dostigao 226.000. * [[20. 1.]] - Trojica maloletnika bacila maloletnog M.L. sa Brankovog mosta u Savu. * [[21. 1.]] - Američki sastav [[REM (grupa)|REM]] na beogradskom Sajmu pred 10.000 ljudi. * [[23. 1.]] - [[Viktor Juščenko]] postaje predsjednik [[Ukrajina|Ukrajine]] (do [[2010]]) - dovršetak [[Narančasta revolucija|Narančaste revolucije]]. Za predsjednicu vlade 24. 1. je imenovana [[Julija Timošenko]] (do septembra). * [[24. 1.]] - Prva od tri TV emisije "[[Insajder (B92)|Insajder]]" sa Bebom Popovićem o atentatu na Zorana Đinđića. * [[25. 1.]] - Blizu 300 mrtvih u stampedu u indijskom svetilištu Mandhradevi u Maharaštri. * [[26. 1.]] - Nakon [[Colin Powell|Colina Powella]], [[Condoleezza Rice]] je novi državni sekretar SAD, prva crna žena na tom mestu (do 2009). * 26. 1. - U padu helikoptera kod iračkog grada [[Ar-Rutbah]] gine 31 američki vojnik; još petorica su poginula drugde u zemlji u sukobu sa pobunjenicima. * [[27. 1.]] - Zatvorenici koji su preživeli Holokaust, bivši pripadnici Crvene armije i lideri više od 40 zemalja sveta, okupili se na 60-godišnjici oslobođenja koncentracionog logora u [[Aušvic]]u (bez delegacije iz SCG). * [[28. 1.]] - Gen. [[Vladimir Lazarević]] u razgovoru sa premijerom [[Vojislav Koštunica|Koštunicom]] odlučio da se preda [[ICTY|Hagu]] (osuđen na 15 godina 2009, smanjeno na 14, pušten 2015). * [[30. 1.]] - Prvi višestranački parlamentarni izbori u [[Irak]]u od [[1958]]: u napadima ubijeno 44 osobe, nizak odziv među sunitima. Najveći blok je Nacionalna iračka alijansa, uglavnom šiitski islamisti. Oboren je britanski Hercules, 10 poginulih. === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - Stupio je na snagu [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] što ga je [[Hrvatska]] potpisala s [[Europska unija|Europskom unijom]]. * 1. 2. - [[Nepal]]ski kralj [[Gyanendra]] otpustio premijera i uzeo ličnu vlast. * [[2. 2.]] - [[Dejan Milenković Bagzi]] izručen iz Grčke u Srbiju. * [[3. 2.]] - Gruzijski premijer [[Zurab Žvanija]] umro od trovanja ugljen-monoksidom. * [[5. 2.]] - Umro je [[Gnassingbé Eyadéma]], predsednik [[Togo]]a od 1967; vojska postavlja njegovog sina [[Faure Gnassingbé|Faurea]] za predsednika što je osuđeno spolja. Faure je potvrđen na izborima u aprilu, a u neredima pre i posle izbora stradalo je oko 500 ljudi. * [[6. 2.]] - [[Datoteka:Handball pictogram.svg|25px]] [[Hrvatska rukometna reprezentacija]] osvojila je srebrnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Tunis 2005.|Svjetskom rukometnom prvenstvu]] u [[Tunis]]u izgubivši od [[Španjolska rukometna reprezentacija|Španjolske]] rezultatom 34:40. SCG 5. * 6. 2. - [[Thaksin Shinawatra]] je ubedljivo reizabran u [[Tajland]]u, njegova partija skače sa 248 na 377 mandata od 500. * [[8. 2.]] - Kraj [[Druga Intifada|Druge Intifade]]: na samitu u Šarm El Šeihu, [[Ariel Šaron|Šaron]] i [[Mahmud Abas|Abas]] su dogovorili prekid nasilja - od 2000. stradalo preko 1.000 Izraelaca i oko 3.000 Palestinaca. Hamas ne priznaje ovaj sporazum. * [[10. 2.]] - [[Severna Koreja]] objavila da poseduje nuklearno oružje. * [[11. 2.]] - Računarska igra [[World Of Warcraft]] puštena u prodaju u Evropi. * [[14. 2.]] - U atentatu ubijen [[libanon]]ski biznismen i bivši premijer [[Rafik Hariri]], u eksploziji poginulo još 16 osoba. * 14. 2. - Osnovan ''[[YouTube]]'' - prvi video postavljen 23. aprila. * februar - Nezaposlenost u Nemačkoj je dostigla 5,2 miliona osoba, tj. 12,6%, najviše od Velike depresije * [[16. 2.]] - Stupio je na snagu [[Protokol iz Kjota]] o globalnom otopljavanju, SAD nisu ratifikovale. * [[18. 2.]] - U Engleskoj i Velsu je na snazi Zakon o lovu, kojim je zabranjen lov psima, naročito lisica. * [[22. 2.]] - U Srbiji akcija "Jedan poziv menja sve" - nagrada 500 dinara za prijavu neizdavanja fiskalnog računa. * [[24. 2.]] - Penzionisani gen. [[Milan Gvero]] se predao Haškom tribunalu (osuđen na pet godina 2010. i ubrzo pušten). * 24. 2. - Samit Bush-Putin u Bratislavi. * [[25. 2.]] - Samoubica iz Islamskog džihada se detonirao ispred kluba u Tel Avivu, poginulo pet Izraelaca. * [[27. 2.]] - [[77. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[Million Dollar Baby]]'', ukupno četiri nagrade od sedam nominacija, ''[[The Aviator (film, 2004)|The Aviator]]'' pet od 11. * [[28. 2.]] - [[Rasim Delić]] se predao Haškom tribunalu (osuđen na tri godine 2008). * 28. 2. - Auto bomba ubila 127 ljudi u iračkom gradu [[Hila]], uglavnom potencijalnih regruta za policiju - samoubica je bio Jordanac, što vodi pogoršanim odnosima dve zemlje. === Mart/Ožujak === * [[3. 3.]] - ''Virgin Atlantic GlobalFlyer'': [[Steve Fossett]] je za 67 sati bez sletanja sam obleteo oko sveta. * [[4. 3.]] - U Iraku oslobođena kidnapovana italijanska novinarka [[Giuliana Sgrena]], nakon čega je ranjena kada su američki vojnici pucali na njen automobil; poginuo italijanski obaveštajni oficir [[Nicola Calipari]]. * [[7. 3.]] - Gen. [[Momčilo Perišić]] stigao u Hag (osuđen na 27 godina 2011, zatim oslobođen 2013). * 7. 3. - Požar u Higüeyskom zatvoru u [[Dominikanska Republika|Dominikanskoj Republici]], 136 mrtvih. * [[8. 3.]] - Premijer Kosova [[Ramuš Haradinaj]] dao ostavku i sutradan se predao Hagu (oslobođen odgovornosti 2008, kao i na drugom suđenju 2012). * 8. 3. - Ubijen bivši [[Čečenska Republika Ičkerija|čečenski]] predsednik [[Aslan Mashadov]], u ruskoj operaciji u Tolstoj-Jurtu. * 8. 3. - Nakon antisirijskih demonstracija, u Bejrutu je održan veliki prosirijski miting. * [[10. 3.]] - Šef vlade kineskog [[Hong Kong]]a [[Tung Chee-hwa]] podnosi ostavku, nasleđuje ga [[Donald Tsang]] (do 2012). * [[12. 3.]] - [[Karolos Papuljas]] izabran za predsjednika [[Grčka|Grčke]]. * [[13. 3.]] - Rukometna utakmica Zagreb - Partizan: pretučeni novinari iz Srbije i sutkinja Vrhovnog suda Srbije. * 13. 3. - Drugi krug parlamentarnih izbora u [[Kirgistan]]u naizgled daje veliku većinu pristalicama predsednika Akajeva - optužbe za prevaru vode protestima nazvanim [[Tulipanska revolucija]]. * [[14. 3.]] - "[[Cedrova revolucija]]": veliko okupljanje u Bejrutu. * [[15. 3.]] - Eksplozija u Prištini, pokušaj ubistva predsednika [[Ibrahim Rugova|Rugove]]. * 15. 3. - Otvoren je novi muzejski kompleks [[Jad Vašem]]. * 15. 3. - Osnovana online video platforma [[Dailymotion]]. * [[16. 3.]] - [[Evropska unija]] ocijenila da [[Hrvatska]] ne surađuje dovoljno sa [[Haaški sud|Haaškim sudom]] (slučaj [[Ante Gotovina]]), zbog čega je odgođen početak [[Pristupanje Hrvatske Europskoj uniji|pregovora za članstvo]]. * 16. 3. - Izraelci vraćaju [[Palestinska samouprava|Palestinskoj samoupravi]] [[Jerihon]] na Zapadnoj Obali (22-og [[Tulkarem]]). * [[18. 3.]] - Na poziv ministra spoljnih poslova Slovenije [[Dimitrij Rupel|Dimitrija Rupela]], prvi put posle njenog osamostaljenja u toj zemlji boravio predsednik Srbije [[Boris Tadić]]. * 18. 3. - Slučaj Terri Schiavo u SAD: nakon sedam godina sporova, isključena je prehrambena cev žene koja je u trajnom vegetativnom stanju od 1990. (umire 31. 3.). Slučaj izaziva aktivizam za pravo na život, ili smrt. * [[22. 3.]] - Milan Obradović (bivši šef beogradske policije) i Milorad Bracanović (bivši zamenik načelnika DB) privedeni zbog sumnje da su iznuđivali iskaz od članova tzv "Makine grupe", osumnjičene za ubistvo gen. [[Boško Buha (general)|Boška Buhe]] - u pritvoru će provesti dva meseca. * [[23. 3.]] - General VRS [[Vinko Pandurević]] se predao Haškom tribunalu (osuđen na 13 godina 2015. i uskoro oslobođen). * 23. 3. - Eksplozija [[BP plc|BP]]-jeve rafinerije u [[Texas City (Teksas)|Texas City-ju]], 15 poginulih. * [[24. 3.]] - [[Tulipanska revolucija]]: [[kirgistan]]ski predsednik [[Askar Akajev]] beži iz zemlje, u Rusiju, daje ostavku 3. 4.. * 24. 3. - Bivši makedonski ministar [[Ljube Boškoski]] prebačen u Hag (oslobođen krivice 2008, dok je [[Johan Tarčulovski]] osuđen na 12 godina). * 24. 3. - Nakon osam meseci pritvora u Japanu, [[Bobby Fischer]] prelazi na Island, gde dobija državljanstvo i živi do smrti 2008. - SAD su ga tražile zbog kršenja sankcija SRJ 1992. * [[25. 3.]] - Milan Zarubica u beogradskom Specijalnom sudu osuđen na 12 godina zatvora zbog proizvodnje sintetičke droge ([[amfetamin]], od sredine [[2002]]. do februara [[2003]].). * [[27. 3.]] - Prikazana prva epizoda ''[[Grey's Anatomy]]: više od 21 sezone i 448 epizoda. * [[28. 3.]] - Jak zemljotres pored [[Sumatra|Sumatre]], ostrvo [[Nias]], mogući naknadni udar onoga iz decembra: oko 1300 mrtvih. * [[29. 3.]] - OHR je smjenio hrvatskog člana Predsjedništva BiH [[Dragan Čović|Dragana Čovića]], koji je jedan od sedmorice optuženih za korupciju u slučaju Ivanković-Lijanović (osuđen 2006, presuda je ukinuta). Od svibnja, novi član Predsjedništva je [[Ivo Miro Jović]]. === April/Travanj === [[Datoteka:His Holiness Pope St. John Paul II (14005415332).jpg|thumb|160px|† [[Ivan Pavao II.]] (lik sveca)]] * [[2. 4.]] - [[Ivan Pavao II]], 264. papa Rimokatoličke crkve od 1978, umro je u 21:37 časova po centralnoevropskom vremenu (kanoniziran 2014). * [[4. 4.]] - General MUP Srbije [[Sreten Lukić]] se (zvanično) dobrovoljno predao [[ICTY|Haškom tribunalu]], pred kojim je optužen za ratne zločine počinjene tokom sukoba na [[Kosovo|Kosovu]] [[1999]]. godine (osuđen na 22 godine 2009, smanjeno na 20, pušten 2021). * 4. 4. - Regionalni izbori u Italiji su uspeh koalicije levog centra; premijer [[Silvio Berlusconi]] rekonstruira vladu 23-ćeg. * [[6. 4.]] - Umro je [[Rainier III, knez od Monaka]], nasleđuje ga sin [[Albert II, knez od Monaka|Albert II]]. * 6. 4. - Izgorela zgrada stare pivare u [[Pančevo|Pančevu]] iz [[1722]]. * [[7. 4.]] - U Beogradu potpisan sporazum o izmeni Ustavne povelje [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]]. Sporazum, kojim su na neodređeni period odloženi izbori za savezni parlament, potpisali visoki predstavnik EU [[Havijer Solana]], predsednik SCG [[Svetozar Marović]], predsednik Srbije Boris Tadić, predsednik Crne Gore [[Filip Vujanović]] i republički premijeri [[Vojislav Koštunica]] i [[Milo Đukanović]]. * 7. 4. - Poznati [[Velika Britanija|britanski]] proizvođač automobila [[MG Rover]] odlazi u stečaj nakon propalih planova da se udruži s [[Kina|kineskim]] proizvođačem [[Shanghai Automotive Industry Corporation]]. * 7. 4. - Kurdski politikar [[Džalal Talabani]] je novi predsednik [[Irak]]a (do 2014). * [[8. 4.]] - Papin pogreb u Vatikanu, s velikim brojem stranih zvaničnika i ožalošćenih vernika. * [[9. 4.]] - Venčanje [[Charles, Prince of Wales|Charlesa, princa od Walesa]] i [[Camilla, Duchess of Cornwall|Camille]]. * 9. 4. - Polupani prozori na japanskoj ambasadi u Pekingu. Ovog proleća u Kini i drugim azijskim zemljama ima više protesta i napada na japanske objekte, povodom novih historijskih udžbenika u Japanu. * [[12. 4.]] - [[Evropska komisija]] dala je pozitivnu ocenu za Studiju izvodljivosti pregovora o sklapanju Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]] Evropskoj uniji. * [[13. 4.]] - [[Evropski parlament]] odobrio je ulazak Bugarske i Rumunije u Evropsku uniju 1. januara 2007. godine. * 13. 4. - [[National Geographic Society]] i [[IBM]] su pokrenuli [[Genographic Project]] za mapiranje ljudskih migracija putem uzoraka DNK - traje do 2019, prikupljeno je preko milion uzoraka iz 140 zemalja. [[Datoteka:Pope Benedictus XVI january,20 2006 (21).JPG|thumb|120px|[[Benedikt XVI]] (2005-[[2013]])]] * [[15. 4.]] - Na [[zadar]]skoj obali otvorene [[Morske orgulje]]. * 15. 4. - Autobus sleteo sa [[Žabalj]]skog mosta u [[Tisa|Tisu]], poginulo 11 putnika. * 15. 4. - Kinez [http://zh.wikipedia.org/wiki/User:Zhengzhu Čengču] napravio softver za potpunom podrškom za sve srpske jezičke varijante. Softver je Medijaviki, a podržava ćirilicu, latinicu, ekavski i ijekavski. * [[16. 4.]] - Incidenti u [[Manjača|Manjači]] i [[Bileća|Bileći]] prilikom polaganja vojne zakletve (prvi put od regruta [[Republika Srpska|RS]] traženo da se zakunu na vernost državi [[BiH]] umesto entitetu bosanskih Srba). * [[19. 4.]] - Kardinal Joseph Ratzinger izabran za novog papu pod imenom [[Benedikt XVI]] (odrekao se 2013). * [[20. 4.]] - [[Ekvador]]ski kongres smenio predsednika [[Lucio Gutiérrez|Gutiérreza]] nakon masovnih protesta. * [[21. 4.]] - [[Branimir Glavaš]] i još dvojica isključeni iz [[HDZ]] (razlaz sa [[Ivo Sanader|Ivom Sanaderom]], optužen za autonomaštvo). * [[22. 4.]] - General [[Nebojša Pavković]] odlučio da se dobrovoljno preda [[Haški tribunal|Haškom tribunalu]] (doputovao [[25. 4.]]). * 22. 4. - Banatsko selo [[Jaša Tomić (Sečanj)|Jaša Tomić]] je pod vodom posle izlivanja [[Tamiš]]a iz korita. Stanovništvo je evakuisano; i selo Međa i druga okolna sela su ugrožena, a u opštini [[Žitište]] uvedene su vanredne mere odbrane. [[Datoteka:Logo of YouTube (2006-2011).svg|100px|mini|Logo [[YouTube]]-a]] * [[23. 4.]] - Na [[YouTube]] postavljen prvi video - ''Me at the zoo''. * [[24. 4.]] - "Milion" ljudi demonstrira u gradu Meksiku zbog moguće optužbe protiv gradonačelnika [[Andrés Manuel López Obrador|AML Obradora]], što bi mu onemogućilo kandidaturu za predsednika 2006. * [[25. 4.]] - Železnička nesreća u Amagasakiju, Japan, 104 poginulih. * [[26. 4.]] - Posle 29 godina okončana [[Sirijska okupacija Libana]]. * [[27. 4.]] - U [[Francuska|francuskom]] gradu [[Toulouse]]u održan je prvi let [[Airbus A380|Airbusa A380]], trenutačno najvećeg putničkog zrakoplova na svijetu (u prometu od 2007, proizvodi se do 2021). * [[29. 4.]] - Predsednik [[Kuomintang]]a Lien Chen se sastao u Pekingu sa generalnim sekretarom KP Kine [[Hu Jintao]]m - prvi takav sastanak od 1945. * [[30. 4.]] - [[Sirijska okupacija Libana]] je okončana nakon blizu 29 godina. * 30. 4. - Nakon kraćeg nestanka, u Španiji se opet pojavio ekvatorijalnogvinejski emigrant Severo Moto Nsá - tvrdi da su ga hteli ubiti u Dubrovniku. * 30. 4. - ''[[Neewsweek]]'' objavljuje priču da su stražari u bazi Gvantanamo skrnavili Kuran - doći će do nereda u nekoliko muslimanskih zemalja. === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - Kineski [[Lenovo]] preuzima [[IBM]]-ov ogranak za [[PC]]-je, uključujući [[ThinkPad]] liniju laptopova. * [[4. 5.]] - Preko 60 mrtvih u samoubilačkom napadu na regrutni policijski centar u [[Irbil]]u, severni Irak. * [[5. 5.]] - Treća izborna pobeda [[Tony Blair|Tonija Blaira]], mada je izgubio 47 mandata. Poslednja laburistička pobeda do 2024. * [[9. 5.]] - Dan pobede: paradi u Moskvi prisustvuje 50 šefova države, uključujući predsednika SAD Busha, a tu je i nemački kancelar Schröder. * 9. 5. - Delegacija ratnih veterana SAD uručila kćerki [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] [[Legija za zasluge|orden za zasluge]] kojim je posthumno odlikovan 1948. [[Datoteka:Holocaust monument.JPG|mini|[[Spomenik za ubijene Jevreje Evrope]] u Berlinu]] * [[10. 5.]] - U Berlinu inauguriran [[Spomenik za ubijene Jevreje Evrope]]. * 10. 5. - Bush govori na trgu u Tbilisiju: u pravcu podijuma je bačena bomba koja nije eksplodirala. * [[10.5.|10]]. i [[12. 5.]] - [[Arsen Dedić]] i [[Gabi Novak]] nastupaju u Beogradu. * [[12. 5.]] - Malcolm Glazer ima većinu udela u fudbalskom klubu [[Manchester United F.C.]] * [[13. 5.]] - [[Andižanski masakr]]: ubijeno možda nekoliko stotina demonstranata u Uzbekistanu. * 13. 5. - U Beču potpisan ugovor o prodaji [[BK Grupa|BK Grupe]] ([[Bogoljub Karić]]) konzorcijumu privatnih investitora (Mobilcom Austria Group). * [[14. 5.]] - Skup četnika na Ravnoj Gori prvi put pod pokroviteljstvom srpske vlade. * [[15. 5.]] - Lokalni i županijski izbori u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], opadanje HDZ. Koalicija SDP–HSS–HSU pobijedila u Zagrebu, [[Milan Bandić]] je ponovno gradonačelnik. * [[17. 5.]] - Na beogradskom Pravnom fakultetu u organizaciji "Nomokanona" održana tribina "Istina o Srebrenici" na kojoj se tvrdi da tamo nije bilo zločina. * 17. 5. - [[Kylie Minogue]] objavljuje da ima rak dojke (lečenje završeno sledeće godine). * [[18. 5.]] - Tragedija na Antuku: 45 čileanskih vojnika, uglavnom regruta, stradalo je u mećavi u Andima. * [[19. 5.]] - U kina je stigao film ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith]]'', posljednji dio najpoznatijeg znanstveno-fantastičnog filmskog serijala ''[[Ratovi zvijezda]]''. * 19. 5. - [[Pokret Snaga Srbije]] (Bogoljub Karić) dobio poslanika u parlamentu, prelaskom jednog bivšeg radikala. * [[21. 5.]] - Slavni italijanski operski pevač tenor [[Luciano Pavarotti]] održao je koncert u beogradskoj Hali „Pionir“. * 19 - [[21. 5.]] - [[Eurosong 2005]] u Kijevu: pobedila predstavnica Grčke [[Helena Paparizou]] sa pesmom "My number one", ''No Name'' iz Srbije i Crne Gore 7. ("Zauvijek moja"), [[Boris Novković]] iz Hrvatske 11. ("Vukovi umiru sami"), [[Feminnem]] iz BiH 14. ("Call me"). * 21. 5. - XIV godišnja skupština EBRD-a u beogradskom Sava centru. * [[25. 5.]] - Nogometaši kluba [[Liverpool FC]] osvojili su [[UEFA Liga Prvaka|Ligu prvaka]] pobijedivši [[AC Milan]] rezultatom 3:1 nakon izvođenja jedanaesteraca u finalu odigranom u [[Istanbul]]u. * 25. 5. - Inauguracija [[Naftovod Baku–Tbilisi–Ceyhan|Naftovoda Baku–Tbilisi–Ceyhan]] u Azerbejdžanu (prva nafta stiže do Džejhana za godinu dana). * [[26. 5.]] - Prvi Sajam erotike u Beogradu. * [[29. 5.]] - U Francuskoj je sa blizu 55% na referendumu odbačen predlog novog [[Evropski ustav|Evropskog ustava]]. * [[31. 5.]] - Okružni sud u Beogradu povukao poternicu za [[Mirjana Marković|Mirom Marković]] (po optužnici za učešće u nezakonitom dodeljivanju stanova). * 31. 5. - Bivši ruski biznismen [[Mihail Hodorkovski]] osuđen na devet godina zatvora (pušten pred kraj 2013). * 31. 5. - Nakon ostavke [[Jean-Pierre Raffarin]]a, za novog francuskog premijera je postavljen [[Dominique de Villepin]] (do 2007). === Jun/Lipanj === * [[1. 6.]] - U Haškom tribunalu prikazani delovi tročasovnog filma na kome se vidi ubistvo šestorice Muslimana/Bošnjaka od strane vojne jedinice "Škorpioni". Javnost u Srbiji uzburkana (četvorica pripadnika jedinice uhapšeni [[3. 6.]]). * 1. 6. - U Sarajevu otvoren [[Most malezijsko-bosanskohercegovačkog prijateljstva]]. * 1. 6. - Holanđani na referendumu odbacili predlog Ustava EU sa 61,5% - kriza. * [[4. 6.]] - Ministar odbrane SCG [[Prvoslav Davinić]] u prisustvu predsednika Državnog saveta [[Svetozar Marović|Marovića]] u Parizu potpisao ugovor o najmu satelita za snimanje sa izraelskom firmom ''ImageSet'' (početak afere "Satelit"). * [[5. 6.]] - Švajcarski referendumi podržali priključenje [[Šengenski sporazum|zoni Šengena]] i registrovano partnerstvo istopolnih parova. * [[6. 6.]] - Predsednik [[Bolivija|Bolivije]] [[Carlos Mesa]] dao ostavku nakon masovnih demonstracija. * [[13. 6.]] - Popularni američki pevač [[Majkl Džekson]] u Kaliforniji proglašen nedužnim po svim optužbama za zlostavljanje dece. * 13. 6. - Nemačka elektro-pop grupa “[[Kraftverk]]” održala koncert na stadionu Tašmajdan u Beogradu, u okviru velike svetske turneje. * [[14. 6.]] - Jamajčanin [[Asafa Pauel]] postavlja novi svetski rekord od 9,77 sekundi u disciplini 100m sprint. Prethodni rekord, koji je postavio [[Tim Montgomeri]], oboren je za samo jednu stotinku. * jun - Pokrenuta je platforma [[Reddit]]. * [[17. 6.]] - Vojislav Koštunica u Briselu predao [[Havijer Solana|Havijeru Solani]] spisak svih Crnogoraca koji žive u Srbiji. * [[18. 6.]] - Na vrhu [[Rumija|Rumije]] u Crnoj Gori postavljena metalna pravoslavna crkva. * 18. 6. - Održan prvi međunarodni [[Festival pjesme i sevdaha "Rade Jovanović"]] u [[Goražde|Goraždu]]. * [[19. 6.]] - Briselski samit Evropske unije na kojem je trebao biti dogovoren budžet EU za 2007–2013 završen potpunim kolapsom, zbog nepomirljivih stavova oko Zajedničke poljoprivredne politike. Unija u dubokoj političkoj krizi. * [[24. 6.]] - Vladici [[Jovan Vraniškovski|Jovanu Vraniškovskom]], egzarhu [[SPC]] u [[Makedonija|Makedoniji]], potvrđena presuda na 18 meseci zatvora zbog "širenja rasne i verske mržnje" (na odsluženju [[26. 7.]]). * [[25. 6.]] - Zbog "bakteriološke neispravnosti" u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] povučene iz prodaje flaširane vode iz Srbije. * 25. 6. - Počelo raščišćavanje ruševina [[Avalski toranj|Avalskog tornja]] i njegova obnova. * [[27. 6.]] - FK Železnik Beograd se spaja sa Voždovcem. * 27. 6. - Neuspešna američka [[Operacija Crvena krila]] u istočnoj afganskoj [[Kunarska pokrajina|provinciji Kunar]]. * [[28. 6.]] - Sastav [[Bijelo dugme]] održao koncert na Hipodromu u Beogradu pred 200.000 posetilaca. Mnogi nezadovoljni ozvučenjem. * [[29. 6.]] - [[Milorad Ulemek Legija]] i još petorica iz njegove [[Jedinica za specijalne operacije|jedinice]] dobili po 15 godina zbog ubistva na Ibarskoj magistrali [[1999]]. [[Radomir Marković]] oslobođen, zbog čega [[SPO]] protestuje. * [[30. 6.]] - SAD ukidaju i poslednje sankcije Beogradu. * jun - Skupštini Srbije podneto nekoliko tekstova deklaracije o Srebrenici, ali nije se mogla postići saglasnost. === Jul/Juli/Srpanj === * [[1. 7.]] - Denominacija [[Rumunski lej|rumunskog leja]]: skinute su četiri nule, kurs je oko 2,8 za dolar. * [[2. 7.]] - Humanitarni koncerti ''[[Live 8]]'' u organizaciji [[Bob Geldof|Boba Geldofa]] u zemljama [[G8]]. * 2. 7. - Tri eksplozije u Prištini, u blizini sedišta međunarodnih institucija; dva dana kasnije jedna u Zubinom Potoku. * [[3. 7.]] - Na parlamentarnim izborima u [[Albanija|Albaniji]] pobijedila [[Demokratska stranka Albanije]]. * [[4. 7.]] - [[NASA]]ina svemirska letjelica [[Deep Impact (svemirska misija)|Deep Impact]] ispalila bakarni impaktor u komet [[Tempel 1]] stvorivši krater za znanstvena proučavanja. * [[6. 7.]] - Predsednik Hrvatske [[Stjepan Mesić]] stigao u trodnevnu posetu SCG. * 6. 7. - Domaćin Letnjih olimpijskih igara [[2012]]. biće London, saopštio je predsednik Međunarodnog olimpijskog komiteta Žak Rog. * 6 - 8. 7. - Samit [[G8]] u Škotskoj: nema sporazuma o oprostu dugova ili globalnom otopljenju, obećano je 50 milijardi za zemlje u razvoju, polovina u Africi. * [[7. 7.]] - [[Napadi u Londonu 7. jula 2005.|Napadi u Londonu]]: samoubice aktivirale tri bombe u metrou i jednu u autobusu, stradalo 52 Londonaca. * {{circa}} 7. 7. - Uragan Dennis izaziva 42 direktne smrti na Kubi i drugde na Karibima. * [[8. 7.]] - U Beogradu održan finalni turnir Svetske lige za [[odbojka]]še. * [[9. 7.]] - Epilog [[Drugi sudanski građanski rat|Drugog sudanskog građanskog rata]]: bivši pobunjenički lider [[John Garang]] polaže zakletvu prvog potpredsednika [[Sudan]]a. Ustanovljen je Južnosudanski autonomni region (od 2011. nezavisni [[Južni Sudan]]). * [[11. 7.]] - Desetogodišnjici [[Masakr u Srebrenici|Srebrenice]] prisustvuje i predsednik Srbije [[Boris Tadić]]. Ukopano je 609 žrtava. * 11. 7. - [[Filip Cepter]] smenjen s mesta predsednika Olimpijskog komiteta SCG. * [[13. 7.]] - Otvoren [[Most Milenijum]] u [[Podgorica|Podgorici]]. * [[16. 7.]] - Objavljen ''[[Harry Potter and the Half-Blood Prince]]'', šesti roman u seriji. * 16. 7. - Samoubilački napad u Musajibu, južno od Bagdada, u trenutku prolaska tankera sa gasom - oko 100 mrtvih. * [[17. 7.]] - [[Stari most u Mostaru|Stari most]] i stari grad u [[Mostar]]u na listi [[UNESCO]]-a. * [[18. 7.]] - U [[BiH]] usvojeni nacrti zakona koji predviđaju jedinstvenu profesionalnu vojsku. * 18. 7. - Presude za ubistvo Ivana Stambolića i pokušaj ubistva Vuka Draškovića u Budvi: osuđeni Milorad Ulemek i još trojica bivših Crvenih beretki (40 godina), Rade Marković 15 godina itd. (pravosnažno 2007). * 18. 7. - [[Vuk Drašković]] potpisao sporazum o kopnenim linijama komunikacije preko SCG za trupe NATO i KFOR, vlada iznenađena. * [[20. 7.]] - [[Valter Zenga]] postao novi trener [[FK Crvena Zvezda]]. * [[21. 7.]] - Ponovni bombaški napad u Londonu. 4 bombe ciljane na 3 vlaka podzemne željeznice i jedan autobus nisu eksplodirale punom snagom te je ozlijeđena samo jedna osoba. Sutradan jedan Brazilac ubijen na metro stanici, jer se pogrešno mislilo da je terorista. * [[23. 7.]] - Višestruke eksplozije pogodile su turističko odredište [[Sharm el-Sheik]] u [[Egipat|Egiptu]] ubivši 88 ljudi. * [[24. 7.]] - [[Lance Armstrong]] osvaja sedmi uzastopni Tur de Frans i potvrđuje svoje, prvo, "penzionisanje" u biciklizmu (titule oduzete 2012. nakon istrage o dopingovanju; period 1999-2005. je po senkom jer isto važi za veći broj biciklista). * [[26. 7.]] - Lansiran [[Space Shuttle Discovery]], STS-114. To je prvi let nekog Space Shuttlea u gotovo dvije i pol godine nakon nesreće [[Space Shuttle Columbia|Columbije]]. Pošto je ponovno došlo do odlamanja izolacione pene, sljedeći let je za skoro godinu dana. * 26. 7. - Poplave u indijskoj državi [[Maharaštra]], stradalo je preko 1.000 ljudi. * [[27. 7.]] - Smenjen [[Jovan Prijić]], specijalni tužilac za organizovani kriminal u Srbiji. * [[28. 7.]] - [[Privremena IRA]], nakon primirja 1997, sada objavljuje kraj oružane kampanje, [[Sjevernoirski sukob|započete 1969]]. * [[29. 7.]] - [[Miroslavljevo jevanđelje]] upisano u listu [[UNESCO]]-ve baštine "[[Memorija sveta]]". * 29. 7. - Objavljeno otkriće patuljaste planete [[Eris]]. * [[30. 7.]] - [[Datoteka:Water polo pictogram.svg|25px]] Vaterpolo reprezentacija Srbije i Crne Gore postala je svetski šampion. Vaterpolisti SCG su u finalu Svetskog prvenstva u Montrealu pobedili reprezentaciju Mađarske rezultatom 8:7. Hrvatska 4. * 30. 7. - [[John Garang]], sudanski potpredsednik i predsednik južnosudanskog regiona, gine u padu helikoptera. Nasleđuje ga [[Salva Kiir Mayardit]]. === Avgust/August/Kolovoz === * [[1. 8.]] - Umro [[Saudijska Arabija|saudijski]] kralj [[Fahd (Saudi Arabija)|Fahd]], nasleđuje ga [[Abdullah (Saudi Arabija)|Abdullah]] (do 2015). * 1 - 4. 8. - Rat u Iraku, Bitka za Hadithu: američki marinci su izgubili 21 čoveka. * [[2. 8.]] - Avion [[Air France|Er Fransa]], Er Frans let 358 je sleteo sa piste u Torontu, Kanada. Svi putnici su preživeli nesreću a avion je totalno izgoreo. * [[3. 8.]] - [[Mahmud Ahmadinežad]] je novi predsednik [[Iran]]a (do [[2013]]). * 3. 8. - [[Vojni udar]] srušio predsjednika [[Maaouiya Ould Sid Ahmed Taya|Maaouiya Ould Sid Ahmed Tayu]] s vlasti [[Mauritanija|Mauritanije]], dok je bio na sahrani saudijskog kralja. * [[9. 8.]] - [[Milan Lukić]], optuženi za zločine u BiH, uhapšen u [[Buenos Aires]]u. * [[12. 8.]] - U atentatu u [[Colombo|Colombu]] ubijen ministar vanjskih poslova [[Šri Lanka|Šri Lanke]] [[Lakshman Kadirgamar]] * [[14. 8.]] - [[Helios Airways let 522]]: kiparski avion pada kod Atine nakon što je dekompresija onesposobila posadu, gine 121. * 14. 8. - Juniorske košarkašice SCG evropske prvakinje u Budimpešti. * [[15. 8.]] - Indonežanska vlada i Pokret Slobodni Aceh postižu mirovni sporazum nakon pobune započete 1976. Provincija [[Aceh]] (Ačeh) dobija autonomiju, u punoj meri sprovodi [[šerijat]]. * [[15. 8.|15]] - [[22. 8.]] - [[Izraelsko povlačenje iz Gaze|Evakuacija izraelskih naseljenika]] iz [[Pojas Gaze|Pojasa Gaze]]. * [[16. 8.]] - Kolumbijski avion sa 152 putnika srušio se u severozapadnom delu Venecuele. Prema podacima spasilačkih ekipa, nema preživelih. [[Datoteka:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|thumb|200px|Posledice [[Uragan Katrina|Katrine]]]] * [[17. 8.]] - U Beogradu uhapšen Marokanac Abdelmadžid Bušar, osumnjičen za [[Al Kaida|Al Kaidin]] napad u Madridu [[2004]]. * 17. 8. - U Budvi pod optužbom za organizovani kriminal uhapšen bivši ministar RS [[Momčilo Mandić]] i izručen u Bosnu. * 17. 8. - Socijalista [[Sergej Stanišev]] je novi premijer [[Bugarska|Bugarske]] (do [[2009]]). * [[19. 8.]] - Potpisan Memorandum o razumevanju u vezi vlasničke strukture [[C-market]]a (potpisnici: [[Miroslav Mišković]], [[Milan Beko]], [[Danko Đunić]] i [[Slobodan Radulović]], navodno pod pokroviteljstvom premijera Koštunice <ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Hronika/t21875.sr.html Слободан Радуловић послао писмо Специјалном суду], politika.rs, 10.03.2007.</ref>) * 19. 8. - [[Darko Rundek]] lakše povređen u napadu u Beogradu, kasnije popio kafu sa predsednikom Tadićem. * [[24. 8.]] - [[Željeznička pruga Qinghai–Tibet]]: postavljene su šine na prevoju Tanggula na 5072 m nmv. * [[28. 8.]] - Albanski teroristi ubili dvojicu srpskih mladića kraj kosovskog mesta [[Štrpce]]. * [[29. 8.]] - '''[[Uragan Katrina]]''' poharao južni dio [[SAD]], ostavivši iza sebe pustoš i 1600 ljudskih žrtava. * [[31. 8.]] - U stampedu [[šiiti|šiitskih]] vernika na mostu u [[Bagdad]]u gine 965 ljudi. === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - Počela s radom [[MTV Adria]] (zatvorena krajem 2017). * 1. 9. - Mlađan Dinkić objavio da je Savet ministara SCG odobrio odluku Ministarstva odbrane o ugovoru sa firmom "Mile Dragić" vrednom 296 miliona eura ([[Mile Dragić]] uhapšen [[19. 9.]] zbog davanja i primanja mita, biće oslobođen svih optužbi [[2013]]). * [[7. 9.]] - U Egiptu održani prvi predsednički izbori sa više od jednog kandidata, [[Hosni Mubarak]] uzima još jedan mandat. * 7. 9. - Kvalifikacije za Svjetski kup: Malta - Hrvatska 1:1; uhapšeno 103 Hrvata. * 7. 9. - ''[[Apple Inc.|Apple]]'' predstavlja portabilni medija plejer ''[[IPod Nano]]'', zamenu za ''[[iPod Mini]]'' (sedam generacija do 2017). * [[8. 9.]] - Ukrajinski predsednik [[Viktor Juščenko|Juščenko]] smenio vladu [[Julija Timošenko|Julije Timošenko]] (vraća se 2007-10). * [[11. 9.]] - Pobedom nad Špancima, odbojkaška reprezentacija Srbije i Crne Gore osvojila bronzanu medalju na evropskom prvenstvu. Hrvatska 8. * [[12. 9.]] - [[Izrael]]ske snage dovršile povlačenje, evakuaciju i rušenje jevrejskih naseobina iz [[Pojas Gaze|Pojasa Gaze]]. * [[14.9.|14]] - [[16. 9.]] - [[Svetski samit 2005.]] u Ujedinjenim nacijama. * [[15. 9.]] - U Srbiji uhapšeni sudija Vrhovnog suda Ljubomir Vučković i zamenik specijalnog tužioca Milan Radovanović pod optužbom za primanje mita. * [[16. 9.]] - [[Datoteka:Basketball pictogram.svg|25px]] Počelo [[Eurobasket 2005|Evropsko Prvenstvo u košarci u Srbiji i Crnoj Gori]]. * [[18. 9.]] - Vanredni izbori za Bundestag u Nemačkoj: opoziciona CDU/CSU Angele Merkel 226 mandata (-22), [[Gerhard Schröder|Schröderovi]] socijaldemokrati 222 (-29), liberali 61 (+14), Ljevica 54 (+52), Zeleni 51 (-4). * 18. 9. - Prvi parlamentarni izbori u Afganistanu od 1988, kao i provincijski izbori. * [[19. 9.]] - Eksplozija pisma bombe u britanskom veleposlanstvu u [[Zagreb]]u, jedna osoba lakše ranjena. * [[20. 9.]] - Košarkaška reprezentacija SCG eliminisana iz daljeg takmičenja porazom od Francuske u Novom Sadu. Selektor [[Željko Obradović]] optužio igrače za poraz. Plasmani: Grčka 1, Hrvatska 7, SCG 9-12, BiH 13-16. mesta. * [[24. 9.]] - [[Uragan Rita]] pogodio je američku obalu Meksičkog zaljeva i po drugi put u mjesec dana poplavio New Orleans. Savezne države [[Alabama]], Louisiana, [[Mississippi]] i [[Teksas]] su također bile zahvaćene olujom. * [[25. 9.]] - Izbori za Sejm u [[Poljska|Poljskoj]]: ubedljiva pobeda opozicione stranke desnog centra [[Pravo i pravda]] [[Jarosław Kaczyński|Jarosława Kaczyńskog]]. * 25. 9. - Završen EuroBasket: Grčka 1, Hrvatska 7, SCG deli 9, BiH deli 13. mesto. * [[26. 9.]] - Četvorica mrtvih u padu helikoptera u kanjonu reke Sušice kod [[Mala Crna Gora|Male Crne Gore]], Žabljak. * [[29. 9.]] - U [[Kup UEFA|Kupu UEFA]] Crvena zvezda igrala nerešeno s portugalskom Bragom u Bragi 1:1 i time se plasirala u ligu Kup UEFA, a Partizan je na svom stadionu pretrpeo poraz od Makabija iz Petah Tikve (2:5) tako da je eleminisan iz ovog takmičenja. * 29. 9. - Uhapšen [[Vladan Batić]], ministar pravde u Đinđićevoj vladi; optužen za oslobađanje jednog člana kriminalne grupe (ubrzo pušten). * 29. 9. - [[Radovan Stanković]] prebačen iz [[ICTY]]-ja u BH sud za ratne zločine, prvi takav transfer. * [[30. 9.]] - Danski Jyllands-Posten [[Kontroverza oko Jyllands-Postenovih karikatura Muhameda|objavljuje karikature Muhameda]] (u januaru i februaru krvavi protesti na Bliskom istoku). * septembar - Privatizovana [[Luka Beograd]] - kupac Worldfin iz Luksemburga ([[2010]] podnesene krivične prijave zbog sumnje da je država oštećena za 21 milion eura). === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Na [[Bali]]ju su bombaši-samoubice izvršile napad u kojem je ubijeno 22, a ranjeno 95 ljudi. * [[3. 10.]] - [[Carla Del Ponte]] donijela pozitivno mišljenje o suradnji [[Hrvatska|Hrvatske]] s [[ICTY|Haškim sudom]] čime je otklonjena posljednja prepreka za početak pregovora o [[Pristupanje Hrvatske Europskoj uniji|ulasku Hrvatske u EU]] (2013). Počeli su i pregovori o [[Pristupanje Turske Europskoj uniji|pristupanju sa Turskom]] (u zastoju od 2016.). * 3. 10. - [[EU]] odobrila pregovore sa SCG - Ministri inostranih poslova Evropske unije odobrili su u Luksemburgu Evropskoj komisiji da počne sa SCG pregovore o [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju|Sporazumu o stabilizaciji i pridruživanju]]. * 3. 10. - Početak pregovora o ulasku [[Turska|Turske]] u EU. * [[7. 10.]] - [[Međunarodni krivični sud]] je izdao prve poternice, za petoricom lidera ugandanske paravojne Gospodnje armije otpora, među kojima je i [[Joseph Kony]]. * [[4. 10.]] - Uragan Stan pogodio Srednju Ameriku ubivši preko hiljadu ljudi (najviše zbog klizišta u gvatemalskom selu Panabaj). * [[7. 10.]] - ''[[Srpskohrvatska Wikipedija]]'' ima 1000 članaka. * [[8. 10.]] - [[Potres u Kašmiru 2005.|Potres u Kašmiru]] od XI [[Mercallijeva ljestvica|Mercallija]], procenjeno 100.000 mrtvih. * [[10. 10.]] - Počeli pregovori o Sporazumu o stabilizaciji i pridruživanju [[SCG]] Evropskoj uniji. * 10. 10. - Pušten u saobraćaj obnovljeni [[Most slobode (Novi Sad)|Most slobode]] u Novom Sadu (razoren 1999). * [[12. 10.]] - Druga [[kina|kineska]] svemirska letelica sa ljudskom posadom [[Šenžu 6]] lansirana sa dva astronauta u petodnevnu orbitu oko zemlje. * 12. 10. - Završena [[Željeznička pruga Qingzang]] koja povezuje [[Tibet]] s ostatkom Kine (saobraćaj od sledećeg jula). * 12. 10. - Fudbalska reprezentacija Srbije i Crne Gore plasirala se na Svetsko prvenstvo u fudbalu 2006 pobedom nad reprezentacijom Bosne i Hercegovine u Beogradu sa 1:0. * [[13. 10.]] - Islamisti napali više meta u [[Naljčik]]u, glavnom gradu ruske republike [[Kabardsko-Balkarska]] [[Datoteka:Wolfsburg3.jpg|mini|220px|[[Parametricizam]]: Naučni centar ''[[phæno]]'' u [[Wolfsburg]]u, arh. [[Zaha Hadid]]]] * [[15. 10.]] - Referendumom prihvaćen novi [[Ustav Iraka]]. * [[17. 10.]] - Na [[Comedy Central]]u debituje satirični program ''[[The Colbert Report]]'' (do 2014). * [[19. 10.]] - Počinje prvo suđenje [[Sadam Husein|Sadamu Huseinu]]. * [[21. 10.]] - Na ribnjaku kod [[Orahovica|Orahovice]] pronađeni labudovi zaraženi [[ptičji grip|ptičjim gripom]]. * [[22. 10.]] - 117 mrtvih u [[Avionska nesreća|padu aviona]] [[Boing 737]] u [[Nigerija|Nigeriji]]. * [[23. 10.]] - [[Lech Kaczyński]] izabran za predsednika [[Poljska|Poljske]] (do 2010). * [[24. 10.]] - Savet bezbednosti UN odobrio početak pregovora o statusu Kosova. * 25. 10. - Započeta medijska kampanja o "[[Bosanske piramide|Bosanskim piramidama]]". * [[27. 10.]] - Početak [[Neredi u Francuskoj 2005.|Nereda u Francuskoj 2005.]] nakon smrti dvojice mladih imigranata. * [[29. 10.]] - Tri eksplozije u [[New Delhi]]ju, poginulo 62 ljudi. * [[30. 10.]] - U [[Dresden]]u je osvećena obnovljena Bogorodična crkva. * [[31. 10.]] - Prekinuti pregovori [[MMF]] i Srbije (sporni [[monetarna politika]] i [[javna potrošnja]]). === Novembar/Studeni === * [[5. 11.]] - U Beogradu je osnovana [[Liberalno-demokratska partija]], od frakcije [[Demokratska stranka (Srbija)|DS]], na čelu je [[Čedomir Jovanović]]. * [[6. 11.]] - Prikazan film ''[[Harry Potter and the Goblet of Fire (film)|Harry Potter and the Goblet of Fire]]'', najunosniji iz ove godine. * [[8. 11.]] - Predsednik Širak uvodi vanredno stanje zbog pariskih nemira. * [[9. 11.]] - Grupa neonacista napala organizatore tribine o fašizmu na Filozofskom fakultetu u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. Tri dana kasnije uhapšeni pripadnici organizacije [[Nacionalni stroj]]. * 9. 11. - Bombaški napadi na tri hotela u [[Amman]]u, Jordan, 60 mrtvih. * [[10. 11.]] - Italijanska televizija RAI iznela optužbu kako su američke snage ubile stotine civila [[beli fosfor|belim fosforom]] u Faludži tokom [[operacija Fantomski bes|operacije Fantomski bes]] u novembru 2004. * [[11. 11.]] - [[Marti Ahtisari]] zvanično postao specijalni izaslanik EU za Kosmet i glavni pregovarač u razgovorima o konačnom statusu pokrajine. * 11. 11. - [[Boing 777]]-200LR postavio novi svetski rekord u dužini komercijalnog leta, leteći 21.601&nbsp;km od Hong Konga, preko Tihog okeana, Sjedinjenih država i Atlantika do Londona. * novembar - U Srbiji ponovo uvedena RTV pretplata, vezano sa strujom. [[Datoteka:Flickr - europeanpeoplesparty - EPP Sumiit 15 May 2006 (1).jpg|thumb|180px|[[Angela Merkel]]]] * [[19. 11.]] - Japanska letelica ''[[Hayabusa]]'' pokupila mali uzorak sa asteroida [[25143 Itokawa]] - na zemlju dopremljen juna 2010. * 19. 11. - Masakr u Hadithi: američki marinci ubili 25 iračkih civila, nakon što je pored njihovog konvoja eksplodirala sprava. * 19. 11. - [[Šri Lanka|Šrilankanski]] premijer [[Mahinda Rajapaksa]] postaje predsednik (do 2015). * [[21. 11.]] - Savet ministara Evropske unije odobrio početak pregovora o sklapanju Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju sa Bosnom i Hercegovinom. * 21. 11. - Glasovima zastupnika [[CDU]]/[[CSU]] i [[SPD]]-a u [[Bundestag]]u [[Angela Merkel]] je izabrana za prvu ženu-[[Njemački kancelar|kancelara]] u [[Njemačka|njemačkoj]] historiji. * [[22. 11.]] - U Severnoj Americi je puštena u prodaju konzola sedme generacije [[Xbox 360]]. * [[24. 11.]] - Izraelski premijer [[Ariel Šaron]] je osnovao partiju [[Kadima]] ("Napred") sa umerenima iz [[Likud]]a, nakon razlaza zbog povlačenja iz Gaze. Na čelo Likuda u decembru dolazi [[Benjamin Netanjahu]]. * [[26. 11.]] - U [[Mostar]]u otkriven spomenik [[Bruce Lee]]-ju, oštećen već sledeće noći. * [[28. 11.]] - Izglasano nepovjerenje vladi [[Kanada|kanadskog]] premijera [[Paul Martin|Paula Martina]] - izbori u januaru. * [[30. 11.]] - Haški tribunal oslobodio svih optužbi pripadnike nekadašnje OVK [[Fatmir Ljimaj|Fatmira Ljimaja]] i [[Isak Musliu|Isaka Musliua]] (u [[Priština|Prištini]] slavlje), a [[Haradin Baljaj|Haradina Baljaja]] proglasio krivim po tri tačke optužnice i osudio na 13 godina zatvora. * 30. 11. - U [[Francuska|Francuskoj]] obavljena prva transplantacija ljudskog lica. === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Deset marinaca poginulo od krajputaške bombe u Faludži. * [[4. 12.]] - [[Datoteka:Tennis pictogram.svg|25px]] [[Hrvatska teniska reprezenatacija]] osvojila [[Davis Cup]]. U dramatičnom finalu u [[Bratislava|Bratislavi]], Hrvatska je pobijedila [[Slovačka teniska reprezentacija|Slovačku]] sa 3:2 i prvi put u povijesti osvojila Davis Cup. * [[6. 12.]] - Iranski vojni transportni avion [[C-130]] udario u soliter u [[Teheran]]u, poginule 94 osobe u avionu i 34 stanara zgrade, ukupno 128. * [[7. 12.]] - Društvo Crvenog krsta i Crvenog Polumeseca usvojilo i treći znak, Crveni kristal: [[Datoteka:Flag of the Red Crystal.svg|30px|Crveni kristal]]. * [[8. 12.]] - Hrvatski general [[Ante Gotovina]] uhapšen na [[Kanarski otoci|Kanarskim otocima]] po optužbi [[Haški tribunal|Haškog tribunala]] za ratne zločine tijekom "Oluje"; bio je u bjekstvu od jula [[2001]]. (osuđen na 24 godine 2011, oslobođen krivice 2012). * [[9. 12.]] - [[Patrijarh Pavle]] primljen na [[VMA]] zbog povrede kuka. * [[11. 12.]] - Požar u skladištu nafte sjeverno od [[London]]a. * [[12. 12.]] - U Beogradu je donesena prvostepena presuda za [[Masakr na Ovčari]]: 14 osuđenih na 5 do 20 godina zatvora, dvojica oslobođena (Vrhovni sud je ukinuo presudu; 2009. je osuđeno 13 i oslobođeno pet; 2017, nakon novog procesa, osam krivih, četiri oslobođena).<ref>[https://pescanik.net/sudjenja-za-ovcaru/ Suđenja za Ovčaru]. pescanik.net 18/11/2021</ref> * [[15. 12.]] - Novi izbori u Iraku, prvi po novom ustavu: najviše mandata za šiitske islamiste i Kurde. [[Datoteka:Evo Morales in 2006.jpg|thumb|180px|[[Evo Morales]]]] * [[17. 12.]] - Šefovi država ili vlada 25 zemalja EU-a odobrili su [[Makedonija|Makedoniji]] status kandidata za članstvo, ali datum za otvaranje pristupnih pregovora nisu odredili. * [[18. 12.]] - Izbori u [[Bolivija|Boliviji]]: pobeđuje [[Evo Morales]], najnoviji je levičar na čelu jedne južnoameričke države ("[[Ružičasta plima]]"). Predsednik je 2006-19, a partija Pokret socijalizma je na vlasti do 2025. * 18. 12. - Počinje [[Čadski građanski rat (2005-2010)]], isprepletan sa sukobom u [[Sudan]]u ([[Rat u Darfuru]]). * 18. 12. - Izraelski premijer [[Ariel Šaron]] je imao manji šlog. * 18 - 19. 12. - Prvo slobodno glasanje u [[DR Kongo]] od 1965, referendumom je podržan novi ustav (polupredsednički sistem, manje provincije sa više autonomije). * [[20. 12.]] - Nova ministarstva [[Kosovo|Kosova]]: policija i pravosuđe. * [[21. 12.]] - Počelo suđenje "Škorpionima" za zločin kod [[Trnovo|Trnova]] jula 1995. * 21. 12. - Sklopljena prva građanska partnerstva u Engleskoj i Velsu, među njima je i [[Elton John]] i njegov partner * [[24. 12.]] - Afrička država [[Čad]] je zvanično utvrdila postojanje ratnog stanja sa susednim [[Sudan]]om zbog podrške Sudana pobunjenicima u Čadu. Izričito se navodi, da se ne radi o objavi rata * [[26. 12.]] - U [[Sankt Peterburg]]u na desetine lica otrovano nepoznatim gasom u jednom supermarketu. * [[29. 12.]] - Vlada Republike Srbije jednoglasno donela odluku da [[Mobtel]]u oduzme licencu za obavljanje telekomunikacionih delatnosti. * [[31. 12.]] - Godini dodata [[prestupna sekunda]] (23:59:60). === Kroz godinu === * Vrhunac prodaje televizora sa katodnom cijevi, 130 miliona, ali na nekim tržištima se već bolje prodaju oni sa LCD displejem. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 2005.}} * [[8. 4.]] - [[Leah Isadora]], norveška princeza * [[18. 6.]] - [[Kane Parsons]], Youtuber, filmski režiser * [[26. 6.]] - [[Alexia]], holandska princeza * [[26. 7.]] - [[Angelina Topić]], skakačica u vis * [[27. 9.]] - [[Jakov Jozinović]], pjevač * [[15. 10.]] - [[Kristian]], danski princ * [[31. 10.]] - [[Leonor od Španije|Leonor]], španska princeza * [[3. 12.]] - [[Sverre Magnus od Norveške|Sverre Magnus]], norveški princ * [[4. 12.]] - [[Petra Marčinko]], tenisačica == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2005.}} === Januar/Siječanj === * [[2. 1.]] - [[Edo Murtić]], hrvatski slikar (* [[1921]].) * [[6. 1.]] - [[Ali Šukrija]], revolucionar i političar (* [[1919]]) * [[13. 1.]] - [[Miodrag Popović Deba]], srpski glumac (* [[1928]]) * [[14. 1.]] - [[Divna Đoković]], glumica, operska pevačica, pedagog (* [[1915]]) * [[15. 1.]] - [[Viktorija de los Anheles]], katalonska operska pevačica. (* [[1924]].) * 17. 1. - [[Zhao Ziyang]], bivši kineski rukovodilac (* [[1919]]) * [[21. 1.]] - [[Vladeta Košutić]], prevodilac, prof. Filološkog fakulteta u Bg. (* [[1926]]) * [[23. 1.]] - [[Johnny Carson]], TV voditelj (* [[1925]]) * [[25. 1.]] - [[Philip Johnson]], američki arhitekta (* [[1906]]) * [[26. 1.]] - [[Alenka Rančić]], srpska glumica (* [[1935]]) * [[29. 1.]] - [[Efraim Kišon]], [[izrael]]ski pisac-satiričar, dramaturg i reditelj (*[[1924]]) * 29. 1. - [[Žika Mitrović]], filmski reditelj i scenarista (* [[1921]]) === Februar/Veljača === * [[2. 2.]] - [[Max Schmeling]], njemački bokser (* [[1905]]) * [[3. 2.]] - [[Zurab Žvanija]], premijer Gruzije (* [[1963]]) * [[4. 2.]] - [[Pavle Jakšić]], gen-pukovnik, narodni heroj (* [[1913]]) * [[5. 2.]] - [[Gnassingbé Eyadéma]], predsednik Togoa (* [[1935]]) * [[7. 2.]] - [[Zdravko Velimirović]], filmski režiser i scenarista (* [[1930]]) * [[8. 2.]] - [[Milo Vlahović]], upravnik "Srpske kafane", tvorac "Ulice otvorenog srca" * [[9. 2.]] - [[Milovan Ilić]] Minimaks, srpski televizijski i radijski novinar (* [[1938]]) * [[10. 2.]] - [[Arthur Miller]], dramatičar (* [[1915]]) * [[13. 2.]] - [[Lúcia de Jesus dos Santos]], devojčica iz Fatime (* [[1907]]) * [[14. 2.]] - [[Rafik Hariri]], libanonski premijer (* [[1944]].) * [[16. 2.]] - [[Ranko Radović]], srpski arhitekta i profesor (* [[1935]]) * 16. 2. - [[Narriman Sadek]], bivša kraljica Egipta (* [[1933]]) * [[20. 2.]] - [[Hunter S. Thompson]], američki pisac i novinar (* [[1937]]) * [[22. 2.]] - [[Mladen Delić]], sportski komentator (* [[1919]]) === Mart/Ožujak === * [[2. 3.]] - [[Cadik Danon]], vrhovni rabin Jugoslavije (* [[1918]]) * [[6. 3.]] - [[Hans Bethe]], fizičar nobelovac (* [[1906]]) * [[8. 3.]] - [[Aslan Mashadov]], predsednik Čečenije (* [[1951]]) * [[10. 3.]] - [[Dave Allen]], komičar (* [[1936]]) * [[11. 3.]] - [[Momčilo Popović]], novinar i urednik RTB (* [[1937]]) * [[12. 3.]] - [[Milorad Vasović]], srpski geograf (*[[1925]]) * [[13. 3.]] - [[Aleksandar Atanacković]], fudbaler i reprezentativac (* [[1920]]) * [[17. 3.]] - [[George F. Kennan]], američki diplomata (* [[1904]]) * [[18. 3.]] - [[Ognjen Lakićević]], srpski književnik (* [[1937]]) * [[19. 3.]] - [[John DeLorean]], američki proizvođač automobila ([[De Lorean DMC-12|DMC-12]]) (* [[1925]].) * [[21. 3.]] - [[Stojan Cerović]], novinar i psiholog (* [[1949]].) * [[22. 3.]] - [[Kenso Tange]], japanski arhitekta (* [[1913]].) * [[25. 3.]] - [[Dragoljub Gula Milosavljević]], srpski glumac (* [[1923]]) * [[26. 3.]] - [[James Callaghan]], bivši britanski premijer (* [[1912]]) * [[30. 3.]] - [[Miroslav Belović]], pozorišni reditelj (* [[1927.]]) * [[31. 3.]] - [[Mladen Nedeljković Mlađa]], glumac (* [[1936]]) === April/Travanj === * [[1. 4.]] - [[Krstomir Milovanović]], akademski slikar i pozorišni scenograf (* [[1936]]) * [[2. 4.]] - [[Ivan Pavao II.]], rimski papa [[1978]]-2005 (* [[1920]]) * [[5. 4.]] - [[Saul Bellow]], američki pisac i nobelovac za 1976. (*[[1915]]) * [[6. 4.]] - [[Rainier III. od Monaka|Rainier III.]], knez Monaka (* [[1923]].) * [[7. 4.]] - [[Aleksandar Despić]], srpski hemičar i tehnolog, predsednik SANU 1994-1998. (* [[1927]]) * [[9. 4.]] - Aleksandar Izrailovski, prvak Baleta Narodnog pozorišta u Beogradu (* [[1953]]) * [[11. 4.]] - [[Miloš Sarić]], vajar (* [[1927]]) * [[13. 4.]] - [[Nikola Ljubičić]], general armije JNA, savezni sekretar za odbranu, predsednik predsedništva SR Srbije, narodni heroj (* [[1916]].) * [[20. 4.]] - [[Dragoslav Marković]] Draža, bivši predsednik Predsedništva SR Srbije (* [[1920]]) * 20. 4. - [[Milan Kuprešanin]], general-pukovnik JNA, narodni heroj (* [[1911]]) * [[24. 4.]] - [[Ezer Weizman]], bivši predsednik Izraela (* [[1924]]) * [[25. 4.]] - [[Čedomir Mirković]], srpski književnik i kritičar (* [[1944]]) * [[26. 4.]] - [[Maria Schell]], austrijska glumica (* [[1926]]) * 26. 4. - Danilo Purić, političar, diplomata, novinar, gl.od.ur. "Politike" (* [[1923]]) * [[27. 4.]] - [[Aleksandar Đorđević (reditelj)|Aleksandar Đorđević]], reditelj (* [[1924]]) * 27. 4. - [[Perica Vučinić]], novinar Borbe, Vremena, osnivač Reportera (* [[1959]]) === Maj/Svibanj === * [[4. 5.]] - [[Ivan Hajtl]], glumac (* [[1918]]) * 4. 5. - Branislav Brborić, srpski sociolingvista i akademik (* [[1940]]) * [[6. 5.]] - [[Miodrag Popović]] Miša, vajar, profesor FLU u Beogradu (* [[1925]]) * [[9. 5.]] - [[Darko Nišavić]], rvač, rvački sudija, predsednik SO Zrenjanin (* [[1952]]) * [[10. 5.]] - [[Vida Pavlović]], "kraljica" romske pesme (* [[1945]]) * [[13. 5.]] - [[Miroslav Šutej]], slikar i grafičar (* [[1936]]) * 13. 5. - Milovan Kvrgić, gen. direktor Privredne banke Beograd (* [[1941]]) * [[15. 5.]] - [[Dušan Marković]], spiker, novinar i urednik RTS (* [[1941]]) * [[17. 5.]] - [[Pjero Doracio]], italijanski slikar (*[[1927]]) * [[25. 5.]] - [[Aleksandar Obrenović (pisac)|Aleksandar Obrenović]], književnik, dramaturg, reditelj, urednik Dramskog programa Radio Beograda (* [[1928]]) * 25. 5. - [[Zoran Mušič]], slovenački slikar (* [[1909]]) * [[27. 5.]] - [[Dragoslav Andrić]], srpski pisac, prevodilac, leksikograf, dramaturg (*[[1923]]) === Jun/Lipanj === * [[3. 6.]] - [[Radomir Belaćević]], srpski reditelj i scenarista (* [[1929]]) * [[4. 6.]] - [[Milja Vujanović]], srpska glumica i astrolog (* [[1945]]) * [[6. 6.]] - [[Anne Bancroft]], američka glumica (* [[1931]].) * 6. 6. - [[Dragomir Popnovakov]], književnik (* [[1938]]) * [[11. 6.]] - [[Gena Dimitrova]], bugarska operska pevačica (* [[1941]]) * [[20. 6.]] - [[Džek Kilbi]], američki inženjer (* [[1923]]) === Jul/Srpanj === * [[13. 7.]] - [[Zdravko Vuković]], bivši direktor RT Beograd (* [[1924]]) * [[17. 7.]] - [[Ljiljana Kontić]], srpska glumica (* [[1931]].) * 17. 7. - [[Edward Heath]], bivši britanski premijer (* [[1916]]) * [[18. 7.]] - [[William Westmoreland]], američki general (* [[1914]]) * [[22. 7.]] - [[Dragoš Kalajić]], srpski slikar i novinar (* [[1943]]) * [[29. 7.]] - [[Mile Lojpur]], srpski roker i gitarista (* [[1930]]) * [[30. 7.]] - [[John Garang]], predsednik Južnog Sudana (* [[1945]]) * [[31. 7.]] - [[Eugen Gvozdanović]], dirigent i kompozitor (* [[1933]]) * 31. 7. - [[Wim Duisenberg]], prvi predsednik ECB (* [[1935]]) === Avgust/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Fahd bin Abdul Aziz al-Saud]], [[Saudijska Arabija|saudijski]] kralj (* [[1923]].) * [[6. 8.]] - [[Robin Cook]], britanski političar (* [[1946]]) * [[7. 8.]] - [[Peter Jennings]], TV novinar i voditelj (* [[1938]]) * [[8. 8.]] - [[Barbara Bel Geddes]], glumica (* [[1922]]) * [[16. 8.]] - [[Miša Pavić]], fudbaler (* [[1921]].) * 16. 8. - [[Dragan Kovačević]], kompozitor i dirigent (* [[1941]]) * [[21. 8.]] - [[Branislav Ciga Milenković]], glumac (* [[1931]]) * 21. 8. - [[Robert Moog]], pionir elektronske muzike (* [[1934]]) * [[29. 8.]] - [[Miloš Macura]], statističar, akademik (* [[1916]]) * [[31. 8.]] - [[Sonja Hlebš]], glumica (* [[1927]]) === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Ratomir Vico]], političar i diplomata, raniji direktor RTV Beograd (* [[1941]]) * [[15. 9.]] - [[Aleksandar Ravlić]], bosanskohercegovački novinar i fotograf (* 1929) * [[19. 9.]] - [[Branko Mihaljević]], skladatelj, književnik (* [[1931]]) * [[20. 9.]] - [[Simon Wiesenthal]], lovac na naciste (* [[1908]]) * [[30. 9.]] - [[Mirko Sabolović]], hrvatski romanopisac, književnik i scenarist (* [[1935]].) === Oktobar/Listopad === * [[7. 10.]] - [[Jovan Soldatović]], akademski vajar (* [[1920]]) * [[10. 10.]] - [[Novica Blažić]], srpski matematičar (*[[1959]]) * 10. 10. - [[Milton Obote]], bivši predsednik Ugande (* [[1925]]) * [[12. 10.]] - [[Miodrag Vukić]], direktor "Morava filma" i "Beograd filma" * [[17. 10.]] - [[Pavle V. Anagnosti]], novinar "Borbe" (* [[1944]]) * [[18. 10.]] - [[Svetislav Stojanović]] (Saša, ''Punkerton''), novinar, dopisnik "Džuboksa" * [[20. 10.]] - [[Branko Andrić - Andrla]], književnik, slikar, muzičar, filmadžija (* [[1942]]) * 20. 10. - [[Rudolf Gaberc]], akademski slikar, bivši dekan FLU u Beogradu (* [[1923]]) * [[23. 10.]] - [[Svetozar Petrović]], teoretičar književnosti, profesor, akademik (* [[1931]]) * [[24. 10.]] - [[Rosa Parks]], borac za građanska prava američkih crnaca (* [[1913]]) * [[28. 10.]] - [[Ljuba Tadić]], jedan od najvećih srpskih glumaca (* [[1929]]) * 28. 10. - [[Bogosav Živković]], samouki vajar (* [[1920]]) === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Prvoljub Pejatović]], književnik, novinar, urednik (* [[1932]]) * [[9. 11.]] - [[Miodrag Popović]], književnik i istoričar književnosti (* [[1920]]) * [[16. 11.]] - [[Milorad R. Blečić]], književnik, kritičar i publicista (* [[1941]]) * [[18. 11.]] - [[Vojislav Jovanović (arheolog)|Vojislav Jovanović]], arheolog (* [[1930]]) * [[24. 11.]] - [[Pat Morita]], glumac (* [[1932]]) * [[25. 11.]] - [[George Best]], sjevernoirski nogometaš (* [[1946]].) * 25. 11. - [[Richard Burns]], engleski vozač relija (* [[1971]].) * 25. 11. - [[Đorđe Kisić]], bubnjar "Indexa" (* [[1934]]) * [[26. 11.]] - [[Ivan Antić]], arhitekta, član Krunskog saveta, srpski akademik (* [[1923]]) === Decembar/Prosinac === * [[5. 12.]] - [[Milo Dor]] (Milutin Doroslavac), austrijski književnik i prevodilac (* [[1923]]) * [[6. 12.]] - [[Gorjan Korunoski]], dirigent, pijanista, kompozitor (* [[1961]]) * [[10. 12.]] - [[Richard Pryor]], američki komičar (* [[1940]].) * [[12. 12.]] - [[Vladimir Amidžić]], pozorišni glumac (* [[1932]]) * [[19. 12.]] - [[Vincent Gigante]], gangster (* [[1928]]) * [[20. 12.]] - [[Jovan Mišković (glumac)|Jovan Mišković]], srpski pozorišni glumac (* [[1945]]) * [[25. 12.]] - [[Drago Britvić]], pjesnik, tekstkopisac (* [[1935]]) * [[28. 12.]] - [[Stevo Žigon]], doajen srpskog glumišta i režiser (*[[1926]]) * [[30. 12.]] - [[Vladeta Urošević]], srpski fizičar (* [[1925]]) === Kroz godinu === * [[Spomenka Kovač]], tekstopisac (* 1951) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Roy J. Glauber]] (doprinos kvantnoj teoriji optičke [[koherencija (fizika)|koherencije]]), [[Theodor W. Hänsch]] i [[John L. Hall]] (doprinos razvoju laserske precizne [[spektroskopija|spektroskopije]], uključujući tehniku optičkog [[Frekvencijski češalj|frekvencijskog češlja]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Yves Chauvin]], [[Robert H. Grubbs]] i [[Richard R. Schrock]] (razvoj [[olefinska metateza|metatezičke]] metode u organskoj sintezi) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Barry Marshall]], [[Robin Warren]] (otkriće bakterije ''[[Helicobacter pylori]]'' i njene uloge u [[gastritis]]u i [[Peptički ulkus|peptičkom ulkusu]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Harold Pinter]] (koji u svojim komadima otkriva provaliju ispod svakodnevnog naklapanja i provaljuje u zatvorene sobe tlačenja) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Mohamed ElBaradei]] i [[Međunarodna agencija za atomsku energiju]] (napori u sprečavanju vojne upotrebe nuklearne energije i njene bezbedne upotrebe u mirne svrhe) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Robert Aumann]], [[Thomas Schelling]] (poboljšanje našeg razumevanja konflikta i saradnje putem analize [[Teorija igara|teorije igara]]) == Reference == {{reference}} == Literatura == * [http://www.arhiv.rs/hronologija-2005/ Hronologija 2005. (Ebart)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118010014/http://www.arhiv.rs/hronologija-2005/ |date=2012-01-18 }} === Povezano: === [[Godišnji kalendar]] {{commonscat|2005}} [[Kategorija:2000-e]] 2yyz4o7i56a4rb631snf01fv2f4qgng 42680732 42680731 2026-08-22T20:50:23Z Alekol 2231 /* Rođenja */ 42680732 wikitext text/x-wiki {{Godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|2005}} Godina '''2005.''' bila je [[redovna godina koja počinje u subotu]] po gregorijanskom kalendaru. __NOTOC__ * Svjetska godina [[fizika|fizike]], povodom stote godišnjice niza velikih znanstvenih otkrića [[Albert Einstein|Alberta Einsteina]]. * [[Euharistijska godina]] u katoličanstvu (listopad 2004 - listopad 2005) == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - U Srbiji počela naplata [[PDV]]-a (poreza na dodatu vrednost). * 1. 1. - Denominacija [[turska lira|turske lire]]: skinuto je šest nula, kurs je 1,344 za dolar. * [[4. 1.]] - Hrvatski ministar vanjskih poslova [[Miomir Žužul]] podnio ostavku (navodno upleten u afere kao "Imostroj" i "Verona"). * [[5. 1.]] - Otkrivena [[Eris]], najmasivnija poznata [[patuljasta planeta]]. * [[6. 1.]] - [[Kina]] oficijelno prešla cifru od 1.300.000.000 stanovnika. * 6. 1. - U Kongresu SAD su certificirani elektorski glasovi za predsjednika SAD. Bili su osporeni glasovi iz Ohaja, ali izazov je odbijen. * [[9. 1.]] - [[Mahmoud Abbas]] izabran za novog predsednika [[Palestinska samouprava|Palestinske samouprave]] (od maja), nakon [[Jaser Arafat|Jasera Arafata]] koji je umro u novembru. * [[10. 1.]] - [[Beograd]] izabran za domaćina [[Letnja univerzijada 2009.|Univerzijade 2009]]. * [[12. 1.]] - U [[BiH]] usvojen zakon o [[PDV]]-u, jedinstvena stopa 17% (pokrenut 1. 1.[[2006]].). * [[13. 1.]] - [[Druga Intifada]]: Palestinci su detonirali kamion na graničnom prelazu Karni u Pojasu Gaze, poginulo je 6 Izraelaca. [[Datoteka:Huygens surface color.jpg|110px|mini|lijevo|Površina [[Titan (mjesec)|Titana]]]] * [[14. 1.]] - Svemirska sonda [[Cassini-Huygens|Huygens]] spustila se na površinu [[Titan (mjesec)|Titana]], najvećeg mjeseca planeta [[Saturn (planet)|Saturna]]. * 14. 1. - Gen. [[Dragan Paskaš]] novi načelnik Generalštaba [[Vojska Jugoslavije|Vojske SCG]]. * [[16. 1.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Croatia.svg|22px|Hrvatska]] [[Predsjednički izbori u Hrvatskoj 2005.|Predsjednički izbori u Hrvatskoj]]: [[Stjepan Mesić]] po drugi put izabran za [[Hrvatska|hrvatskog]] predsjednika, pobjedio [[Jadranka Kosor|Jadranku Kosor]] iz [[HDZ]] sa blizu 66% glasova. * 16. 1. - Vlasti [[Republika Srpska|RS]] izručile Haškom tribunalu [[Savo Todović|Savu Todovića]], prvo takvo izručenje posle 9 godina, još šestorica u naredna tri meseca. * [[17. 1.]] - Umro je [[Zhao Ziyang]], bivši čelnik NR Kine koji je izgubio položaj zbog podrške protestima 1989 - mediji daju minimalan publicitet, povećana je kontrola u zemlji. * [[19. 1.]] - Broj poznatih žrtava u [[Zemljotres i cunami u Indijskom okeanu 2004.|cunamiju]] prošlog mjeseca je dostigao 226.000. * [[20. 1.]] - Trojica maloletnika bacila maloletnog M.L. sa Brankovog mosta u Savu. * [[21. 1.]] - Američki sastav [[REM (grupa)|REM]] na beogradskom Sajmu pred 10.000 ljudi. * [[23. 1.]] - [[Viktor Juščenko]] postaje predsjednik [[Ukrajina|Ukrajine]] (do [[2010]]) - dovršetak [[Narančasta revolucija|Narančaste revolucije]]. Za predsjednicu vlade 24. 1. je imenovana [[Julija Timošenko]] (do septembra). * [[24. 1.]] - Prva od tri TV emisije "[[Insajder (B92)|Insajder]]" sa Bebom Popovićem o atentatu na Zorana Đinđića. * [[25. 1.]] - Blizu 300 mrtvih u stampedu u indijskom svetilištu Mandhradevi u Maharaštri. * [[26. 1.]] - Nakon [[Colin Powell|Colina Powella]], [[Condoleezza Rice]] je novi državni sekretar SAD, prva crna žena na tom mestu (do 2009). * 26. 1. - U padu helikoptera kod iračkog grada [[Ar-Rutbah]] gine 31 američki vojnik; još petorica su poginula drugde u zemlji u sukobu sa pobunjenicima. * [[27. 1.]] - Zatvorenici koji su preživeli Holokaust, bivši pripadnici Crvene armije i lideri više od 40 zemalja sveta, okupili se na 60-godišnjici oslobođenja koncentracionog logora u [[Aušvic]]u (bez delegacije iz SCG). * [[28. 1.]] - Gen. [[Vladimir Lazarević]] u razgovoru sa premijerom [[Vojislav Koštunica|Koštunicom]] odlučio da se preda [[ICTY|Hagu]] (osuđen na 15 godina 2009, smanjeno na 14, pušten 2015). * [[30. 1.]] - Prvi višestranački parlamentarni izbori u [[Irak]]u od [[1958]]: u napadima ubijeno 44 osobe, nizak odziv među sunitima. Najveći blok je Nacionalna iračka alijansa, uglavnom šiitski islamisti. Oboren je britanski Hercules, 10 poginulih. === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - Stupio je na snagu [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] što ga je [[Hrvatska]] potpisala s [[Europska unija|Europskom unijom]]. * 1. 2. - [[Nepal]]ski kralj [[Gyanendra]] otpustio premijera i uzeo ličnu vlast. * [[2. 2.]] - [[Dejan Milenković Bagzi]] izručen iz Grčke u Srbiju. * [[3. 2.]] - Gruzijski premijer [[Zurab Žvanija]] umro od trovanja ugljen-monoksidom. * [[5. 2.]] - Umro je [[Gnassingbé Eyadéma]], predsednik [[Togo]]a od 1967; vojska postavlja njegovog sina [[Faure Gnassingbé|Faurea]] za predsednika što je osuđeno spolja. Faure je potvrđen na izborima u aprilu, a u neredima pre i posle izbora stradalo je oko 500 ljudi. * [[6. 2.]] - [[Datoteka:Handball pictogram.svg|25px]] [[Hrvatska rukometna reprezentacija]] osvojila je srebrnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Tunis 2005.|Svjetskom rukometnom prvenstvu]] u [[Tunis]]u izgubivši od [[Španjolska rukometna reprezentacija|Španjolske]] rezultatom 34:40. SCG 5. * 6. 2. - [[Thaksin Shinawatra]] je ubedljivo reizabran u [[Tajland]]u, njegova partija skače sa 248 na 377 mandata od 500. * [[8. 2.]] - Kraj [[Druga Intifada|Druge Intifade]]: na samitu u Šarm El Šeihu, [[Ariel Šaron|Šaron]] i [[Mahmud Abas|Abas]] su dogovorili prekid nasilja - od 2000. stradalo preko 1.000 Izraelaca i oko 3.000 Palestinaca. Hamas ne priznaje ovaj sporazum. * [[10. 2.]] - [[Severna Koreja]] objavila da poseduje nuklearno oružje. * [[11. 2.]] - Računarska igra [[World Of Warcraft]] puštena u prodaju u Evropi. * [[14. 2.]] - U atentatu ubijen [[libanon]]ski biznismen i bivši premijer [[Rafik Hariri]], u eksploziji poginulo još 16 osoba. * 14. 2. - Osnovan ''[[YouTube]]'' - prvi video postavljen 23. aprila. * februar - Nezaposlenost u Nemačkoj je dostigla 5,2 miliona osoba, tj. 12,6%, najviše od Velike depresije * [[16. 2.]] - Stupio je na snagu [[Protokol iz Kjota]] o globalnom otopljavanju, SAD nisu ratifikovale. * [[18. 2.]] - U Engleskoj i Velsu je na snazi Zakon o lovu, kojim je zabranjen lov psima, naročito lisica. * [[22. 2.]] - U Srbiji akcija "Jedan poziv menja sve" - nagrada 500 dinara za prijavu neizdavanja fiskalnog računa. * [[24. 2.]] - Penzionisani gen. [[Milan Gvero]] se predao Haškom tribunalu (osuđen na pet godina 2010. i ubrzo pušten). * 24. 2. - Samit Bush-Putin u Bratislavi. * [[25. 2.]] - Samoubica iz Islamskog džihada se detonirao ispred kluba u Tel Avivu, poginulo pet Izraelaca. * [[27. 2.]] - [[77. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[Million Dollar Baby]]'', ukupno četiri nagrade od sedam nominacija, ''[[The Aviator (film, 2004)|The Aviator]]'' pet od 11. * [[28. 2.]] - [[Rasim Delić]] se predao Haškom tribunalu (osuđen na tri godine 2008). * 28. 2. - Auto bomba ubila 127 ljudi u iračkom gradu [[Hila]], uglavnom potencijalnih regruta za policiju - samoubica je bio Jordanac, što vodi pogoršanim odnosima dve zemlje. === Mart/Ožujak === * [[3. 3.]] - ''Virgin Atlantic GlobalFlyer'': [[Steve Fossett]] je za 67 sati bez sletanja sam obleteo oko sveta. * [[4. 3.]] - U Iraku oslobođena kidnapovana italijanska novinarka [[Giuliana Sgrena]], nakon čega je ranjena kada su američki vojnici pucali na njen automobil; poginuo italijanski obaveštajni oficir [[Nicola Calipari]]. * [[7. 3.]] - Gen. [[Momčilo Perišić]] stigao u Hag (osuđen na 27 godina 2011, zatim oslobođen 2013). * 7. 3. - Požar u Higüeyskom zatvoru u [[Dominikanska Republika|Dominikanskoj Republici]], 136 mrtvih. * [[8. 3.]] - Premijer Kosova [[Ramuš Haradinaj]] dao ostavku i sutradan se predao Hagu (oslobođen odgovornosti 2008, kao i na drugom suđenju 2012). * 8. 3. - Ubijen bivši [[Čečenska Republika Ičkerija|čečenski]] predsednik [[Aslan Mashadov]], u ruskoj operaciji u Tolstoj-Jurtu. * 8. 3. - Nakon antisirijskih demonstracija, u Bejrutu je održan veliki prosirijski miting. * [[10. 3.]] - Šef vlade kineskog [[Hong Kong]]a [[Tung Chee-hwa]] podnosi ostavku, nasleđuje ga [[Donald Tsang]] (do 2012). * [[12. 3.]] - [[Karolos Papuljas]] izabran za predsjednika [[Grčka|Grčke]]. * [[13. 3.]] - Rukometna utakmica Zagreb - Partizan: pretučeni novinari iz Srbije i sutkinja Vrhovnog suda Srbije. * 13. 3. - Drugi krug parlamentarnih izbora u [[Kirgistan]]u naizgled daje veliku većinu pristalicama predsednika Akajeva - optužbe za prevaru vode protestima nazvanim [[Tulipanska revolucija]]. * [[14. 3.]] - "[[Cedrova revolucija]]": veliko okupljanje u Bejrutu. * [[15. 3.]] - Eksplozija u Prištini, pokušaj ubistva predsednika [[Ibrahim Rugova|Rugove]]. * 15. 3. - Otvoren je novi muzejski kompleks [[Jad Vašem]]. * 15. 3. - Osnovana online video platforma [[Dailymotion]]. * [[16. 3.]] - [[Evropska unija]] ocijenila da [[Hrvatska]] ne surađuje dovoljno sa [[Haaški sud|Haaškim sudom]] (slučaj [[Ante Gotovina]]), zbog čega je odgođen početak [[Pristupanje Hrvatske Europskoj uniji|pregovora za članstvo]]. * 16. 3. - Izraelci vraćaju [[Palestinska samouprava|Palestinskoj samoupravi]] [[Jerihon]] na Zapadnoj Obali (22-og [[Tulkarem]]). * [[18. 3.]] - Na poziv ministra spoljnih poslova Slovenije [[Dimitrij Rupel|Dimitrija Rupela]], prvi put posle njenog osamostaljenja u toj zemlji boravio predsednik Srbije [[Boris Tadić]]. * 18. 3. - Slučaj Terri Schiavo u SAD: nakon sedam godina sporova, isključena je prehrambena cev žene koja je u trajnom vegetativnom stanju od 1990. (umire 31. 3.). Slučaj izaziva aktivizam za pravo na život, ili smrt. * [[22. 3.]] - Milan Obradović (bivši šef beogradske policije) i Milorad Bracanović (bivši zamenik načelnika DB) privedeni zbog sumnje da su iznuđivali iskaz od članova tzv "Makine grupe", osumnjičene za ubistvo gen. [[Boško Buha (general)|Boška Buhe]] - u pritvoru će provesti dva meseca. * [[23. 3.]] - General VRS [[Vinko Pandurević]] se predao Haškom tribunalu (osuđen na 13 godina 2015. i uskoro oslobođen). * 23. 3. - Eksplozija [[BP plc|BP]]-jeve rafinerije u [[Texas City (Teksas)|Texas City-ju]], 15 poginulih. * [[24. 3.]] - [[Tulipanska revolucija]]: [[kirgistan]]ski predsednik [[Askar Akajev]] beži iz zemlje, u Rusiju, daje ostavku 3. 4.. * 24. 3. - Bivši makedonski ministar [[Ljube Boškoski]] prebačen u Hag (oslobođen krivice 2008, dok je [[Johan Tarčulovski]] osuđen na 12 godina). * 24. 3. - Nakon osam meseci pritvora u Japanu, [[Bobby Fischer]] prelazi na Island, gde dobija državljanstvo i živi do smrti 2008. - SAD su ga tražile zbog kršenja sankcija SRJ 1992. * [[25. 3.]] - Milan Zarubica u beogradskom Specijalnom sudu osuđen na 12 godina zatvora zbog proizvodnje sintetičke droge ([[amfetamin]], od sredine [[2002]]. do februara [[2003]].). * [[27. 3.]] - Prikazana prva epizoda ''[[Grey's Anatomy]]: više od 21 sezone i 448 epizoda. * [[28. 3.]] - Jak zemljotres pored [[Sumatra|Sumatre]], ostrvo [[Nias]], mogući naknadni udar onoga iz decembra: oko 1300 mrtvih. * [[29. 3.]] - OHR je smjenio hrvatskog člana Predsjedništva BiH [[Dragan Čović|Dragana Čovića]], koji je jedan od sedmorice optuženih za korupciju u slučaju Ivanković-Lijanović (osuđen 2006, presuda je ukinuta). Od svibnja, novi član Predsjedništva je [[Ivo Miro Jović]]. === April/Travanj === [[Datoteka:His Holiness Pope St. John Paul II (14005415332).jpg|thumb|160px|† [[Ivan Pavao II.]] (lik sveca)]] * [[2. 4.]] - [[Ivan Pavao II]], 264. papa Rimokatoličke crkve od 1978, umro je u 21:37 časova po centralnoevropskom vremenu (kanoniziran 2014). * [[4. 4.]] - General MUP Srbije [[Sreten Lukić]] se (zvanično) dobrovoljno predao [[ICTY|Haškom tribunalu]], pred kojim je optužen za ratne zločine počinjene tokom sukoba na [[Kosovo|Kosovu]] [[1999]]. godine (osuđen na 22 godine 2009, smanjeno na 20, pušten 2021). * 4. 4. - Regionalni izbori u Italiji su uspeh koalicije levog centra; premijer [[Silvio Berlusconi]] rekonstruira vladu 23-ćeg. * [[6. 4.]] - Umro je [[Rainier III, knez od Monaka]], nasleđuje ga sin [[Albert II, knez od Monaka|Albert II]]. * 6. 4. - Izgorela zgrada stare pivare u [[Pančevo|Pančevu]] iz [[1722]]. * [[7. 4.]] - U Beogradu potpisan sporazum o izmeni Ustavne povelje [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]]. Sporazum, kojim su na neodređeni period odloženi izbori za savezni parlament, potpisali visoki predstavnik EU [[Havijer Solana]], predsednik SCG [[Svetozar Marović]], predsednik Srbije Boris Tadić, predsednik Crne Gore [[Filip Vujanović]] i republički premijeri [[Vojislav Koštunica]] i [[Milo Đukanović]]. * 7. 4. - Poznati [[Velika Britanija|britanski]] proizvođač automobila [[MG Rover]] odlazi u stečaj nakon propalih planova da se udruži s [[Kina|kineskim]] proizvođačem [[Shanghai Automotive Industry Corporation]]. * 7. 4. - Kurdski politikar [[Džalal Talabani]] je novi predsednik [[Irak]]a (do 2014). * [[8. 4.]] - Papin pogreb u Vatikanu, s velikim brojem stranih zvaničnika i ožalošćenih vernika. * [[9. 4.]] - Venčanje [[Charles, Prince of Wales|Charlesa, princa od Walesa]] i [[Camilla, Duchess of Cornwall|Camille]]. * 9. 4. - Polupani prozori na japanskoj ambasadi u Pekingu. Ovog proleća u Kini i drugim azijskim zemljama ima više protesta i napada na japanske objekte, povodom novih historijskih udžbenika u Japanu. * [[12. 4.]] - [[Evropska komisija]] dala je pozitivnu ocenu za Studiju izvodljivosti pregovora o sklapanju Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]] Evropskoj uniji. * [[13. 4.]] - [[Evropski parlament]] odobrio je ulazak Bugarske i Rumunije u Evropsku uniju 1. januara 2007. godine. * 13. 4. - [[National Geographic Society]] i [[IBM]] su pokrenuli [[Genographic Project]] za mapiranje ljudskih migracija putem uzoraka DNK - traje do 2019, prikupljeno je preko milion uzoraka iz 140 zemalja. [[Datoteka:Pope Benedictus XVI january,20 2006 (21).JPG|thumb|120px|[[Benedikt XVI]] (2005-[[2013]])]] * [[15. 4.]] - Na [[zadar]]skoj obali otvorene [[Morske orgulje]]. * 15. 4. - Autobus sleteo sa [[Žabalj]]skog mosta u [[Tisa|Tisu]], poginulo 11 putnika. * 15. 4. - Kinez [http://zh.wikipedia.org/wiki/User:Zhengzhu Čengču] napravio softver za potpunom podrškom za sve srpske jezičke varijante. Softver je Medijaviki, a podržava ćirilicu, latinicu, ekavski i ijekavski. * [[16. 4.]] - Incidenti u [[Manjača|Manjači]] i [[Bileća|Bileći]] prilikom polaganja vojne zakletve (prvi put od regruta [[Republika Srpska|RS]] traženo da se zakunu na vernost državi [[BiH]] umesto entitetu bosanskih Srba). * [[19. 4.]] - Kardinal Joseph Ratzinger izabran za novog papu pod imenom [[Benedikt XVI]] (odrekao se 2013). * [[20. 4.]] - [[Ekvador]]ski kongres smenio predsednika [[Lucio Gutiérrez|Gutiérreza]] nakon masovnih protesta. * [[21. 4.]] - [[Branimir Glavaš]] i još dvojica isključeni iz [[HDZ]] (razlaz sa [[Ivo Sanader|Ivom Sanaderom]], optužen za autonomaštvo). * [[22. 4.]] - General [[Nebojša Pavković]] odlučio da se dobrovoljno preda [[Haški tribunal|Haškom tribunalu]] (doputovao [[25. 4.]]). * 22. 4. - Banatsko selo [[Jaša Tomić (Sečanj)|Jaša Tomić]] je pod vodom posle izlivanja [[Tamiš]]a iz korita. Stanovništvo je evakuisano; i selo Međa i druga okolna sela su ugrožena, a u opštini [[Žitište]] uvedene su vanredne mere odbrane. [[Datoteka:Logo of YouTube (2006-2011).svg|100px|mini|Logo [[YouTube]]-a]] * [[23. 4.]] - Na [[YouTube]] postavljen prvi video - ''Me at the zoo''. * [[24. 4.]] - "Milion" ljudi demonstrira u gradu Meksiku zbog moguće optužbe protiv gradonačelnika [[Andrés Manuel López Obrador|AML Obradora]], što bi mu onemogućilo kandidaturu za predsednika 2006. * [[25. 4.]] - Železnička nesreća u Amagasakiju, Japan, 104 poginulih. * [[26. 4.]] - Posle 29 godina okončana [[Sirijska okupacija Libana]]. * [[27. 4.]] - U [[Francuska|francuskom]] gradu [[Toulouse]]u održan je prvi let [[Airbus A380|Airbusa A380]], trenutačno najvećeg putničkog zrakoplova na svijetu (u prometu od 2007, proizvodi se do 2021). * [[29. 4.]] - Predsednik [[Kuomintang]]a Lien Chen se sastao u Pekingu sa generalnim sekretarom KP Kine [[Hu Jintao]]m - prvi takav sastanak od 1945. * [[30. 4.]] - [[Sirijska okupacija Libana]] je okončana nakon blizu 29 godina. * 30. 4. - Nakon kraćeg nestanka, u Španiji se opet pojavio ekvatorijalnogvinejski emigrant Severo Moto Nsá - tvrdi da su ga hteli ubiti u Dubrovniku. * 30. 4. - ''[[Neewsweek]]'' objavljuje priču da su stražari u bazi Gvantanamo skrnavili Kuran - doći će do nereda u nekoliko muslimanskih zemalja. === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - Kineski [[Lenovo]] preuzima [[IBM]]-ov ogranak za [[PC]]-je, uključujući [[ThinkPad]] liniju laptopova. * [[4. 5.]] - Preko 60 mrtvih u samoubilačkom napadu na regrutni policijski centar u [[Irbil]]u, severni Irak. * [[5. 5.]] - Treća izborna pobeda [[Tony Blair|Tonija Blaira]], mada je izgubio 47 mandata. Poslednja laburistička pobeda do 2024. * [[9. 5.]] - Dan pobede: paradi u Moskvi prisustvuje 50 šefova države, uključujući predsednika SAD Busha, a tu je i nemački kancelar Schröder. * 9. 5. - Delegacija ratnih veterana SAD uručila kćerki [[Draža Mihailović|Draže Mihailovića]] [[Legija za zasluge|orden za zasluge]] kojim je posthumno odlikovan 1948. [[Datoteka:Holocaust monument.JPG|mini|[[Spomenik za ubijene Jevreje Evrope]] u Berlinu]] * [[10. 5.]] - U Berlinu inauguriran [[Spomenik za ubijene Jevreje Evrope]]. * 10. 5. - Bush govori na trgu u Tbilisiju: u pravcu podijuma je bačena bomba koja nije eksplodirala. * [[10.5.|10]]. i [[12. 5.]] - [[Arsen Dedić]] i [[Gabi Novak]] nastupaju u Beogradu. * [[12. 5.]] - Malcolm Glazer ima većinu udela u fudbalskom klubu [[Manchester United F.C.]] * [[13. 5.]] - [[Andižanski masakr]]: ubijeno možda nekoliko stotina demonstranata u Uzbekistanu. * 13. 5. - U Beču potpisan ugovor o prodaji [[BK Grupa|BK Grupe]] ([[Bogoljub Karić]]) konzorcijumu privatnih investitora (Mobilcom Austria Group). * [[14. 5.]] - Skup četnika na Ravnoj Gori prvi put pod pokroviteljstvom srpske vlade. * [[15. 5.]] - Lokalni i županijski izbori u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], opadanje HDZ. Koalicija SDP–HSS–HSU pobijedila u Zagrebu, [[Milan Bandić]] je ponovno gradonačelnik. * [[17. 5.]] - Na beogradskom Pravnom fakultetu u organizaciji "Nomokanona" održana tribina "Istina o Srebrenici" na kojoj se tvrdi da tamo nije bilo zločina. * 17. 5. - [[Kylie Minogue]] objavljuje da ima rak dojke (lečenje završeno sledeće godine). * [[18. 5.]] - Tragedija na Antuku: 45 čileanskih vojnika, uglavnom regruta, stradalo je u mećavi u Andima. * [[19. 5.]] - U kina je stigao film ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith]]'', posljednji dio najpoznatijeg znanstveno-fantastičnog filmskog serijala ''[[Ratovi zvijezda]]''. * 19. 5. - [[Pokret Snaga Srbije]] (Bogoljub Karić) dobio poslanika u parlamentu, prelaskom jednog bivšeg radikala. * [[21. 5.]] - Slavni italijanski operski pevač tenor [[Luciano Pavarotti]] održao je koncert u beogradskoj Hali „Pionir“. * 19 - [[21. 5.]] - [[Eurosong 2005]] u Kijevu: pobedila predstavnica Grčke [[Helena Paparizou]] sa pesmom "My number one", ''No Name'' iz Srbije i Crne Gore 7. ("Zauvijek moja"), [[Boris Novković]] iz Hrvatske 11. ("Vukovi umiru sami"), [[Feminnem]] iz BiH 14. ("Call me"). * 21. 5. - XIV godišnja skupština EBRD-a u beogradskom Sava centru. * [[25. 5.]] - Nogometaši kluba [[Liverpool FC]] osvojili su [[UEFA Liga Prvaka|Ligu prvaka]] pobijedivši [[AC Milan]] rezultatom 3:1 nakon izvođenja jedanaesteraca u finalu odigranom u [[Istanbul]]u. * 25. 5. - Inauguracija [[Naftovod Baku–Tbilisi–Ceyhan|Naftovoda Baku–Tbilisi–Ceyhan]] u Azerbejdžanu (prva nafta stiže do Džejhana za godinu dana). * [[26. 5.]] - Prvi Sajam erotike u Beogradu. * [[29. 5.]] - U Francuskoj je sa blizu 55% na referendumu odbačen predlog novog [[Evropski ustav|Evropskog ustava]]. * [[31. 5.]] - Okružni sud u Beogradu povukao poternicu za [[Mirjana Marković|Mirom Marković]] (po optužnici za učešće u nezakonitom dodeljivanju stanova). * 31. 5. - Bivši ruski biznismen [[Mihail Hodorkovski]] osuđen na devet godina zatvora (pušten pred kraj 2013). * 31. 5. - Nakon ostavke [[Jean-Pierre Raffarin]]a, za novog francuskog premijera je postavljen [[Dominique de Villepin]] (do 2007). === Jun/Lipanj === * [[1. 6.]] - U Haškom tribunalu prikazani delovi tročasovnog filma na kome se vidi ubistvo šestorice Muslimana/Bošnjaka od strane vojne jedinice "Škorpioni". Javnost u Srbiji uzburkana (četvorica pripadnika jedinice uhapšeni [[3. 6.]]). * 1. 6. - U Sarajevu otvoren [[Most malezijsko-bosanskohercegovačkog prijateljstva]]. * 1. 6. - Holanđani na referendumu odbacili predlog Ustava EU sa 61,5% - kriza. * [[4. 6.]] - Ministar odbrane SCG [[Prvoslav Davinić]] u prisustvu predsednika Državnog saveta [[Svetozar Marović|Marovića]] u Parizu potpisao ugovor o najmu satelita za snimanje sa izraelskom firmom ''ImageSet'' (početak afere "Satelit"). * [[5. 6.]] - Švajcarski referendumi podržali priključenje [[Šengenski sporazum|zoni Šengena]] i registrovano partnerstvo istopolnih parova. * [[6. 6.]] - Predsednik [[Bolivija|Bolivije]] [[Carlos Mesa]] dao ostavku nakon masovnih demonstracija. * [[13. 6.]] - Popularni američki pevač [[Majkl Džekson]] u Kaliforniji proglašen nedužnim po svim optužbama za zlostavljanje dece. * 13. 6. - Nemačka elektro-pop grupa “[[Kraftverk]]” održala koncert na stadionu Tašmajdan u Beogradu, u okviru velike svetske turneje. * [[14. 6.]] - Jamajčanin [[Asafa Pauel]] postavlja novi svetski rekord od 9,77 sekundi u disciplini 100m sprint. Prethodni rekord, koji je postavio [[Tim Montgomeri]], oboren je za samo jednu stotinku. * jun - Pokrenuta je platforma [[Reddit]]. * [[17. 6.]] - Vojislav Koštunica u Briselu predao [[Havijer Solana|Havijeru Solani]] spisak svih Crnogoraca koji žive u Srbiji. * [[18. 6.]] - Na vrhu [[Rumija|Rumije]] u Crnoj Gori postavljena metalna pravoslavna crkva. * 18. 6. - Održan prvi međunarodni [[Festival pjesme i sevdaha "Rade Jovanović"]] u [[Goražde|Goraždu]]. * [[19. 6.]] - Briselski samit Evropske unije na kojem je trebao biti dogovoren budžet EU za 2007–2013 završen potpunim kolapsom, zbog nepomirljivih stavova oko Zajedničke poljoprivredne politike. Unija u dubokoj političkoj krizi. * [[24. 6.]] - Vladici [[Jovan Vraniškovski|Jovanu Vraniškovskom]], egzarhu [[SPC]] u [[Makedonija|Makedoniji]], potvrđena presuda na 18 meseci zatvora zbog "širenja rasne i verske mržnje" (na odsluženju [[26. 7.]]). * [[25. 6.]] - Zbog "bakteriološke neispravnosti" u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] povučene iz prodaje flaširane vode iz Srbije. * 25. 6. - Počelo raščišćavanje ruševina [[Avalski toranj|Avalskog tornja]] i njegova obnova. * [[27. 6.]] - FK Železnik Beograd se spaja sa Voždovcem. * 27. 6. - Neuspešna američka [[Operacija Crvena krila]] u istočnoj afganskoj [[Kunarska pokrajina|provinciji Kunar]]. * [[28. 6.]] - Sastav [[Bijelo dugme]] održao koncert na Hipodromu u Beogradu pred 200.000 posetilaca. Mnogi nezadovoljni ozvučenjem. * [[29. 6.]] - [[Milorad Ulemek Legija]] i još petorica iz njegove [[Jedinica za specijalne operacije|jedinice]] dobili po 15 godina zbog ubistva na Ibarskoj magistrali [[1999]]. [[Radomir Marković]] oslobođen, zbog čega [[SPO]] protestuje. * [[30. 6.]] - SAD ukidaju i poslednje sankcije Beogradu. * jun - Skupštini Srbije podneto nekoliko tekstova deklaracije o Srebrenici, ali nije se mogla postići saglasnost. === Jul/Juli/Srpanj === * [[1. 7.]] - Denominacija [[Rumunski lej|rumunskog leja]]: skinute su četiri nule, kurs je oko 2,8 za dolar. * [[2. 7.]] - Humanitarni koncerti ''[[Live 8]]'' u organizaciji [[Bob Geldof|Boba Geldofa]] u zemljama [[G8]]. * 2. 7. - Tri eksplozije u Prištini, u blizini sedišta međunarodnih institucija; dva dana kasnije jedna u Zubinom Potoku. * [[3. 7.]] - Na parlamentarnim izborima u [[Albanija|Albaniji]] pobijedila [[Demokratska stranka Albanije]]. * [[4. 7.]] - [[NASA]]ina svemirska letjelica [[Deep Impact (svemirska misija)|Deep Impact]] ispalila bakarni impaktor u komet [[Tempel 1]] stvorivši krater za znanstvena proučavanja. * [[6. 7.]] - Predsednik Hrvatske [[Stjepan Mesić]] stigao u trodnevnu posetu SCG. * 6. 7. - Domaćin Letnjih olimpijskih igara [[2012]]. biće London, saopštio je predsednik Međunarodnog olimpijskog komiteta Žak Rog. * 6 - 8. 7. - Samit [[G8]] u Škotskoj: nema sporazuma o oprostu dugova ili globalnom otopljenju, obećano je 50 milijardi za zemlje u razvoju, polovina u Africi. * [[7. 7.]] - [[Napadi u Londonu 7. jula 2005.|Napadi u Londonu]]: samoubice aktivirale tri bombe u metrou i jednu u autobusu, stradalo 52 Londonaca. * {{circa}} 7. 7. - Uragan Dennis izaziva 42 direktne smrti na Kubi i drugde na Karibima. * [[8. 7.]] - U Beogradu održan finalni turnir Svetske lige za [[odbojka]]še. * [[9. 7.]] - Epilog [[Drugi sudanski građanski rat|Drugog sudanskog građanskog rata]]: bivši pobunjenički lider [[John Garang]] polaže zakletvu prvog potpredsednika [[Sudan]]a. Ustanovljen je Južnosudanski autonomni region (od 2011. nezavisni [[Južni Sudan]]). * [[11. 7.]] - Desetogodišnjici [[Masakr u Srebrenici|Srebrenice]] prisustvuje i predsednik Srbije [[Boris Tadić]]. Ukopano je 609 žrtava. * 11. 7. - [[Filip Cepter]] smenjen s mesta predsednika Olimpijskog komiteta SCG. * [[13. 7.]] - Otvoren [[Most Milenijum]] u [[Podgorica|Podgorici]]. * [[16. 7.]] - Objavljen ''[[Harry Potter and the Half-Blood Prince]]'', šesti roman u seriji. * 16. 7. - Samoubilački napad u Musajibu, južno od Bagdada, u trenutku prolaska tankera sa gasom - oko 100 mrtvih. * [[17. 7.]] - [[Stari most u Mostaru|Stari most]] i stari grad u [[Mostar]]u na listi [[UNESCO]]-a. * [[18. 7.]] - U [[BiH]] usvojeni nacrti zakona koji predviđaju jedinstvenu profesionalnu vojsku. * 18. 7. - Presude za ubistvo Ivana Stambolića i pokušaj ubistva Vuka Draškovića u Budvi: osuđeni Milorad Ulemek i još trojica bivših Crvenih beretki (40 godina), Rade Marković 15 godina itd. (pravosnažno 2007). * 18. 7. - [[Vuk Drašković]] potpisao sporazum o kopnenim linijama komunikacije preko SCG za trupe NATO i KFOR, vlada iznenađena. * [[20. 7.]] - [[Valter Zenga]] postao novi trener [[FK Crvena Zvezda]]. * [[21. 7.]] - Ponovni bombaški napad u Londonu. 4 bombe ciljane na 3 vlaka podzemne željeznice i jedan autobus nisu eksplodirale punom snagom te je ozlijeđena samo jedna osoba. Sutradan jedan Brazilac ubijen na metro stanici, jer se pogrešno mislilo da je terorista. * [[23. 7.]] - Višestruke eksplozije pogodile su turističko odredište [[Sharm el-Sheik]] u [[Egipat|Egiptu]] ubivši 88 ljudi. * [[24. 7.]] - [[Lance Armstrong]] osvaja sedmi uzastopni Tur de Frans i potvrđuje svoje, prvo, "penzionisanje" u biciklizmu (titule oduzete 2012. nakon istrage o dopingovanju; period 1999-2005. je po senkom jer isto važi za veći broj biciklista). * [[26. 7.]] - Lansiran [[Space Shuttle Discovery]], STS-114. To je prvi let nekog Space Shuttlea u gotovo dvije i pol godine nakon nesreće [[Space Shuttle Columbia|Columbije]]. Pošto je ponovno došlo do odlamanja izolacione pene, sljedeći let je za skoro godinu dana. * 26. 7. - Poplave u indijskoj državi [[Maharaštra]], stradalo je preko 1.000 ljudi. * [[27. 7.]] - Smenjen [[Jovan Prijić]], specijalni tužilac za organizovani kriminal u Srbiji. * [[28. 7.]] - [[Privremena IRA]], nakon primirja 1997, sada objavljuje kraj oružane kampanje, [[Sjevernoirski sukob|započete 1969]]. * [[29. 7.]] - [[Miroslavljevo jevanđelje]] upisano u listu [[UNESCO]]-ve baštine "[[Memorija sveta]]". * 29. 7. - Objavljeno otkriće patuljaste planete [[Eris]]. * [[30. 7.]] - [[Datoteka:Water polo pictogram.svg|25px]] Vaterpolo reprezentacija Srbije i Crne Gore postala je svetski šampion. Vaterpolisti SCG su u finalu Svetskog prvenstva u Montrealu pobedili reprezentaciju Mađarske rezultatom 8:7. Hrvatska 4. * 30. 7. - [[John Garang]], sudanski potpredsednik i predsednik južnosudanskog regiona, gine u padu helikoptera. Nasleđuje ga [[Salva Kiir Mayardit]]. === Avgust/August/Kolovoz === * [[1. 8.]] - Umro [[Saudijska Arabija|saudijski]] kralj [[Fahd (Saudi Arabija)|Fahd]], nasleđuje ga [[Abdullah (Saudi Arabija)|Abdullah]] (do 2015). * 1 - 4. 8. - Rat u Iraku, Bitka za Hadithu: američki marinci su izgubili 21 čoveka. * [[2. 8.]] - Avion [[Air France|Er Fransa]], Er Frans let 358 je sleteo sa piste u Torontu, Kanada. Svi putnici su preživeli nesreću a avion je totalno izgoreo. * [[3. 8.]] - [[Mahmud Ahmadinežad]] je novi predsednik [[Iran]]a (do [[2013]]). * 3. 8. - [[Vojni udar]] srušio predsjednika [[Maaouiya Ould Sid Ahmed Taya|Maaouiya Ould Sid Ahmed Tayu]] s vlasti [[Mauritanija|Mauritanije]], dok je bio na sahrani saudijskog kralja. * [[9. 8.]] - [[Milan Lukić]], optuženi za zločine u BiH, uhapšen u [[Buenos Aires]]u. * [[12. 8.]] - U atentatu u [[Colombo|Colombu]] ubijen ministar vanjskih poslova [[Šri Lanka|Šri Lanke]] [[Lakshman Kadirgamar]] * [[14. 8.]] - [[Helios Airways let 522]]: kiparski avion pada kod Atine nakon što je dekompresija onesposobila posadu, gine 121. * 14. 8. - Juniorske košarkašice SCG evropske prvakinje u Budimpešti. * [[15. 8.]] - Indonežanska vlada i Pokret Slobodni Aceh postižu mirovni sporazum nakon pobune započete 1976. Provincija [[Aceh]] (Ačeh) dobija autonomiju, u punoj meri sprovodi [[šerijat]]. * [[15. 8.|15]] - [[22. 8.]] - [[Izraelsko povlačenje iz Gaze|Evakuacija izraelskih naseljenika]] iz [[Pojas Gaze|Pojasa Gaze]]. * [[16. 8.]] - Kolumbijski avion sa 152 putnika srušio se u severozapadnom delu Venecuele. Prema podacima spasilačkih ekipa, nema preživelih. [[Datoteka:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|thumb|200px|Posledice [[Uragan Katrina|Katrine]]]] * [[17. 8.]] - U Beogradu uhapšen Marokanac Abdelmadžid Bušar, osumnjičen za [[Al Kaida|Al Kaidin]] napad u Madridu [[2004]]. * 17. 8. - U Budvi pod optužbom za organizovani kriminal uhapšen bivši ministar RS [[Momčilo Mandić]] i izručen u Bosnu. * 17. 8. - Socijalista [[Sergej Stanišev]] je novi premijer [[Bugarska|Bugarske]] (do [[2009]]). * [[19. 8.]] - Potpisan Memorandum o razumevanju u vezi vlasničke strukture [[C-market]]a (potpisnici: [[Miroslav Mišković]], [[Milan Beko]], [[Danko Đunić]] i [[Slobodan Radulović]], navodno pod pokroviteljstvom premijera Koštunice <ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Hronika/t21875.sr.html Слободан Радуловић послао писмо Специјалном суду], politika.rs, 10.03.2007.</ref>) * 19. 8. - [[Darko Rundek]] lakše povređen u napadu u Beogradu, kasnije popio kafu sa predsednikom Tadićem. * [[24. 8.]] - [[Željeznička pruga Qinghai–Tibet]]: postavljene su šine na prevoju Tanggula na 5072 m nmv. * [[28. 8.]] - Albanski teroristi ubili dvojicu srpskih mladića kraj kosovskog mesta [[Štrpce]]. * [[29. 8.]] - '''[[Uragan Katrina]]''' poharao južni dio [[SAD]], ostavivši iza sebe pustoš i 1600 ljudskih žrtava. * [[31. 8.]] - U stampedu [[šiiti|šiitskih]] vernika na mostu u [[Bagdad]]u gine 965 ljudi. === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - Počela s radom [[MTV Adria]] (zatvorena krajem 2017). * 1. 9. - Mlađan Dinkić objavio da je Savet ministara SCG odobrio odluku Ministarstva odbrane o ugovoru sa firmom "Mile Dragić" vrednom 296 miliona eura ([[Mile Dragić]] uhapšen [[19. 9.]] zbog davanja i primanja mita, biće oslobođen svih optužbi [[2013]]). * [[7. 9.]] - U Egiptu održani prvi predsednički izbori sa više od jednog kandidata, [[Hosni Mubarak]] uzima još jedan mandat. * 7. 9. - Kvalifikacije za Svjetski kup: Malta - Hrvatska 1:1; uhapšeno 103 Hrvata. * 7. 9. - ''[[Apple Inc.|Apple]]'' predstavlja portabilni medija plejer ''[[IPod Nano]]'', zamenu za ''[[iPod Mini]]'' (sedam generacija do 2017). * [[8. 9.]] - Ukrajinski predsednik [[Viktor Juščenko|Juščenko]] smenio vladu [[Julija Timošenko|Julije Timošenko]] (vraća se 2007-10). * [[11. 9.]] - Pobedom nad Špancima, odbojkaška reprezentacija Srbije i Crne Gore osvojila bronzanu medalju na evropskom prvenstvu. Hrvatska 8. * [[12. 9.]] - [[Izrael]]ske snage dovršile povlačenje, evakuaciju i rušenje jevrejskih naseobina iz [[Pojas Gaze|Pojasa Gaze]]. * [[14.9.|14]] - [[16. 9.]] - [[Svetski samit 2005.]] u Ujedinjenim nacijama. * [[15. 9.]] - U Srbiji uhapšeni sudija Vrhovnog suda Ljubomir Vučković i zamenik specijalnog tužioca Milan Radovanović pod optužbom za primanje mita. * [[16. 9.]] - [[Datoteka:Basketball pictogram.svg|25px]] Počelo [[Eurobasket 2005|Evropsko Prvenstvo u košarci u Srbiji i Crnoj Gori]]. * [[18. 9.]] - Vanredni izbori za Bundestag u Nemačkoj: opoziciona CDU/CSU Angele Merkel 226 mandata (-22), [[Gerhard Schröder|Schröderovi]] socijaldemokrati 222 (-29), liberali 61 (+14), Ljevica 54 (+52), Zeleni 51 (-4). * 18. 9. - Prvi parlamentarni izbori u Afganistanu od 1988, kao i provincijski izbori. * [[19. 9.]] - Eksplozija pisma bombe u britanskom veleposlanstvu u [[Zagreb]]u, jedna osoba lakše ranjena. * [[20. 9.]] - Košarkaška reprezentacija SCG eliminisana iz daljeg takmičenja porazom od Francuske u Novom Sadu. Selektor [[Željko Obradović]] optužio igrače za poraz. Plasmani: Grčka 1, Hrvatska 7, SCG 9-12, BiH 13-16. mesta. * [[24. 9.]] - [[Uragan Rita]] pogodio je američku obalu Meksičkog zaljeva i po drugi put u mjesec dana poplavio New Orleans. Savezne države [[Alabama]], Louisiana, [[Mississippi]] i [[Teksas]] su također bile zahvaćene olujom. * [[25. 9.]] - Izbori za Sejm u [[Poljska|Poljskoj]]: ubedljiva pobeda opozicione stranke desnog centra [[Pravo i pravda]] [[Jarosław Kaczyński|Jarosława Kaczyńskog]]. * 25. 9. - Završen EuroBasket: Grčka 1, Hrvatska 7, SCG deli 9, BiH deli 13. mesto. * [[26. 9.]] - Četvorica mrtvih u padu helikoptera u kanjonu reke Sušice kod [[Mala Crna Gora|Male Crne Gore]], Žabljak. * [[29. 9.]] - U [[Kup UEFA|Kupu UEFA]] Crvena zvezda igrala nerešeno s portugalskom Bragom u Bragi 1:1 i time se plasirala u ligu Kup UEFA, a Partizan je na svom stadionu pretrpeo poraz od Makabija iz Petah Tikve (2:5) tako da je eleminisan iz ovog takmičenja. * 29. 9. - Uhapšen [[Vladan Batić]], ministar pravde u Đinđićevoj vladi; optužen za oslobađanje jednog člana kriminalne grupe (ubrzo pušten). * 29. 9. - [[Radovan Stanković]] prebačen iz [[ICTY]]-ja u BH sud za ratne zločine, prvi takav transfer. * [[30. 9.]] - Danski Jyllands-Posten [[Kontroverza oko Jyllands-Postenovih karikatura Muhameda|objavljuje karikature Muhameda]] (u januaru i februaru krvavi protesti na Bliskom istoku). * septembar - Privatizovana [[Luka Beograd]] - kupac Worldfin iz Luksemburga ([[2010]] podnesene krivične prijave zbog sumnje da je država oštećena za 21 milion eura). === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Na [[Bali]]ju su bombaši-samoubice izvršile napad u kojem je ubijeno 22, a ranjeno 95 ljudi. * [[3. 10.]] - [[Carla Del Ponte]] donijela pozitivno mišljenje o suradnji [[Hrvatska|Hrvatske]] s [[ICTY|Haškim sudom]] čime je otklonjena posljednja prepreka za početak pregovora o [[Pristupanje Hrvatske Europskoj uniji|ulasku Hrvatske u EU]] (2013). Počeli su i pregovori o [[Pristupanje Turske Europskoj uniji|pristupanju sa Turskom]] (u zastoju od 2016.). * 3. 10. - [[EU]] odobrila pregovore sa SCG - Ministri inostranih poslova Evropske unije odobrili su u Luksemburgu Evropskoj komisiji da počne sa SCG pregovore o [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju|Sporazumu o stabilizaciji i pridruživanju]]. * 3. 10. - Početak pregovora o ulasku [[Turska|Turske]] u EU. * [[7. 10.]] - [[Međunarodni krivični sud]] je izdao prve poternice, za petoricom lidera ugandanske paravojne Gospodnje armije otpora, među kojima je i [[Joseph Kony]]. * [[4. 10.]] - Uragan Stan pogodio Srednju Ameriku ubivši preko hiljadu ljudi (najviše zbog klizišta u gvatemalskom selu Panabaj). * [[7. 10.]] - ''[[Srpskohrvatska Wikipedija]]'' ima 1000 članaka. * [[8. 10.]] - [[Potres u Kašmiru 2005.|Potres u Kašmiru]] od XI [[Mercallijeva ljestvica|Mercallija]], procenjeno 100.000 mrtvih. * [[10. 10.]] - Počeli pregovori o Sporazumu o stabilizaciji i pridruživanju [[SCG]] Evropskoj uniji. * 10. 10. - Pušten u saobraćaj obnovljeni [[Most slobode (Novi Sad)|Most slobode]] u Novom Sadu (razoren 1999). * [[12. 10.]] - Druga [[kina|kineska]] svemirska letelica sa ljudskom posadom [[Šenžu 6]] lansirana sa dva astronauta u petodnevnu orbitu oko zemlje. * 12. 10. - Završena [[Željeznička pruga Qingzang]] koja povezuje [[Tibet]] s ostatkom Kine (saobraćaj od sledećeg jula). * 12. 10. - Fudbalska reprezentacija Srbije i Crne Gore plasirala se na Svetsko prvenstvo u fudbalu 2006 pobedom nad reprezentacijom Bosne i Hercegovine u Beogradu sa 1:0. * [[13. 10.]] - Islamisti napali više meta u [[Naljčik]]u, glavnom gradu ruske republike [[Kabardsko-Balkarska]] [[Datoteka:Wolfsburg3.jpg|mini|220px|[[Parametricizam]]: Naučni centar ''[[phæno]]'' u [[Wolfsburg]]u, arh. [[Zaha Hadid]]]] * [[15. 10.]] - Referendumom prihvaćen novi [[Ustav Iraka]]. * [[17. 10.]] - Na [[Comedy Central]]u debituje satirični program ''[[The Colbert Report]]'' (do 2014). * [[19. 10.]] - Počinje prvo suđenje [[Sadam Husein|Sadamu Huseinu]]. * [[21. 10.]] - Na ribnjaku kod [[Orahovica|Orahovice]] pronađeni labudovi zaraženi [[ptičji grip|ptičjim gripom]]. * [[22. 10.]] - 117 mrtvih u [[Avionska nesreća|padu aviona]] [[Boing 737]] u [[Nigerija|Nigeriji]]. * [[23. 10.]] - [[Lech Kaczyński]] izabran za predsednika [[Poljska|Poljske]] (do 2010). * [[24. 10.]] - Savet bezbednosti UN odobrio početak pregovora o statusu Kosova. * 25. 10. - Započeta medijska kampanja o "[[Bosanske piramide|Bosanskim piramidama]]". * [[27. 10.]] - Početak [[Neredi u Francuskoj 2005.|Nereda u Francuskoj 2005.]] nakon smrti dvojice mladih imigranata. * [[29. 10.]] - Tri eksplozije u [[New Delhi]]ju, poginulo 62 ljudi. * [[30. 10.]] - U [[Dresden]]u je osvećena obnovljena Bogorodična crkva. * [[31. 10.]] - Prekinuti pregovori [[MMF]] i Srbije (sporni [[monetarna politika]] i [[javna potrošnja]]). === Novembar/Studeni === * [[5. 11.]] - U Beogradu je osnovana [[Liberalno-demokratska partija]], od frakcije [[Demokratska stranka (Srbija)|DS]], na čelu je [[Čedomir Jovanović]]. * [[6. 11.]] - Prikazan film ''[[Harry Potter and the Goblet of Fire (film)|Harry Potter and the Goblet of Fire]]'', najunosniji iz ove godine. * [[8. 11.]] - Predsednik Širak uvodi vanredno stanje zbog pariskih nemira. * [[9. 11.]] - Grupa neonacista napala organizatore tribine o fašizmu na Filozofskom fakultetu u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. Tri dana kasnije uhapšeni pripadnici organizacije [[Nacionalni stroj]]. * 9. 11. - Bombaški napadi na tri hotela u [[Amman]]u, Jordan, 60 mrtvih. * [[10. 11.]] - Italijanska televizija RAI iznela optužbu kako su američke snage ubile stotine civila [[beli fosfor|belim fosforom]] u Faludži tokom [[operacija Fantomski bes|operacije Fantomski bes]] u novembru 2004. * [[11. 11.]] - [[Marti Ahtisari]] zvanično postao specijalni izaslanik EU za Kosmet i glavni pregovarač u razgovorima o konačnom statusu pokrajine. * 11. 11. - [[Boing 777]]-200LR postavio novi svetski rekord u dužini komercijalnog leta, leteći 21.601&nbsp;km od Hong Konga, preko Tihog okeana, Sjedinjenih država i Atlantika do Londona. * novembar - U Srbiji ponovo uvedena RTV pretplata, vezano sa strujom. [[Datoteka:Flickr - europeanpeoplesparty - EPP Sumiit 15 May 2006 (1).jpg|thumb|180px|[[Angela Merkel]]]] * [[19. 11.]] - Japanska letelica ''[[Hayabusa]]'' pokupila mali uzorak sa asteroida [[25143 Itokawa]] - na zemlju dopremljen juna 2010. * 19. 11. - Masakr u Hadithi: američki marinci ubili 25 iračkih civila, nakon što je pored njihovog konvoja eksplodirala sprava. * 19. 11. - [[Šri Lanka|Šrilankanski]] premijer [[Mahinda Rajapaksa]] postaje predsednik (do 2015). * [[21. 11.]] - Savet ministara Evropske unije odobrio početak pregovora o sklapanju Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju sa Bosnom i Hercegovinom. * 21. 11. - Glasovima zastupnika [[CDU]]/[[CSU]] i [[SPD]]-a u [[Bundestag]]u [[Angela Merkel]] je izabrana za prvu ženu-[[Njemački kancelar|kancelara]] u [[Njemačka|njemačkoj]] historiji. * [[22. 11.]] - U Severnoj Americi je puštena u prodaju konzola sedme generacije [[Xbox 360]]. * [[24. 11.]] - Izraelski premijer [[Ariel Šaron]] je osnovao partiju [[Kadima]] ("Napred") sa umerenima iz [[Likud]]a, nakon razlaza zbog povlačenja iz Gaze. Na čelo Likuda u decembru dolazi [[Benjamin Netanjahu]]. * [[26. 11.]] - U [[Mostar]]u otkriven spomenik [[Bruce Lee]]-ju, oštećen već sledeće noći. * [[28. 11.]] - Izglasano nepovjerenje vladi [[Kanada|kanadskog]] premijera [[Paul Martin|Paula Martina]] - izbori u januaru. * [[30. 11.]] - Haški tribunal oslobodio svih optužbi pripadnike nekadašnje OVK [[Fatmir Ljimaj|Fatmira Ljimaja]] i [[Isak Musliu|Isaka Musliua]] (u [[Priština|Prištini]] slavlje), a [[Haradin Baljaj|Haradina Baljaja]] proglasio krivim po tri tačke optužnice i osudio na 13 godina zatvora. * 30. 11. - U [[Francuska|Francuskoj]] obavljena prva transplantacija ljudskog lica. === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Deset marinaca poginulo od krajputaške bombe u Faludži. * [[4. 12.]] - [[Datoteka:Tennis pictogram.svg|25px]] [[Hrvatska teniska reprezenatacija]] osvojila [[Davis Cup]]. U dramatičnom finalu u [[Bratislava|Bratislavi]], Hrvatska je pobijedila [[Slovačka teniska reprezentacija|Slovačku]] sa 3:2 i prvi put u povijesti osvojila Davis Cup. * [[6. 12.]] - Iranski vojni transportni avion [[C-130]] udario u soliter u [[Teheran]]u, poginule 94 osobe u avionu i 34 stanara zgrade, ukupno 128. * [[7. 12.]] - Društvo Crvenog krsta i Crvenog Polumeseca usvojilo i treći znak, Crveni kristal: [[Datoteka:Flag of the Red Crystal.svg|30px|Crveni kristal]]. * [[8. 12.]] - Hrvatski general [[Ante Gotovina]] uhapšen na [[Kanarski otoci|Kanarskim otocima]] po optužbi [[Haški tribunal|Haškog tribunala]] za ratne zločine tijekom "Oluje"; bio je u bjekstvu od jula [[2001]]. (osuđen na 24 godine 2011, oslobođen krivice 2012). * [[9. 12.]] - [[Patrijarh Pavle]] primljen na [[VMA]] zbog povrede kuka. * [[11. 12.]] - Požar u skladištu nafte sjeverno od [[London]]a. * [[12. 12.]] - U Beogradu je donesena prvostepena presuda za [[Masakr na Ovčari]]: 14 osuđenih na 5 do 20 godina zatvora, dvojica oslobođena (Vrhovni sud je ukinuo presudu; 2009. je osuđeno 13 i oslobođeno pet; 2017, nakon novog procesa, osam krivih, četiri oslobođena).<ref>[https://pescanik.net/sudjenja-za-ovcaru/ Suđenja za Ovčaru]. pescanik.net 18/11/2021</ref> * [[15. 12.]] - Novi izbori u Iraku, prvi po novom ustavu: najviše mandata za šiitske islamiste i Kurde. [[Datoteka:Evo Morales in 2006.jpg|thumb|180px|[[Evo Morales]]]] * [[17. 12.]] - Šefovi država ili vlada 25 zemalja EU-a odobrili su [[Makedonija|Makedoniji]] status kandidata za članstvo, ali datum za otvaranje pristupnih pregovora nisu odredili. * [[18. 12.]] - Izbori u [[Bolivija|Boliviji]]: pobeđuje [[Evo Morales]], najnoviji je levičar na čelu jedne južnoameričke države ("[[Ružičasta plima]]"). Predsednik je 2006-19, a partija Pokret socijalizma je na vlasti do 2025. * 18. 12. - Počinje [[Čadski građanski rat (2005-2010)]], isprepletan sa sukobom u [[Sudan]]u ([[Rat u Darfuru]]). * 18. 12. - Izraelski premijer [[Ariel Šaron]] je imao manji šlog. * 18 - 19. 12. - Prvo slobodno glasanje u [[DR Kongo]] od 1965, referendumom je podržan novi ustav (polupredsednički sistem, manje provincije sa više autonomije). * [[20. 12.]] - Nova ministarstva [[Kosovo|Kosova]]: policija i pravosuđe. * [[21. 12.]] - Počelo suđenje "Škorpionima" za zločin kod [[Trnovo|Trnova]] jula 1995. * 21. 12. - Sklopljena prva građanska partnerstva u Engleskoj i Velsu, među njima je i [[Elton John]] i njegov partner * [[24. 12.]] - Afrička država [[Čad]] je zvanično utvrdila postojanje ratnog stanja sa susednim [[Sudan]]om zbog podrške Sudana pobunjenicima u Čadu. Izričito se navodi, da se ne radi o objavi rata * [[26. 12.]] - U [[Sankt Peterburg]]u na desetine lica otrovano nepoznatim gasom u jednom supermarketu. * [[29. 12.]] - Vlada Republike Srbije jednoglasno donela odluku da [[Mobtel]]u oduzme licencu za obavljanje telekomunikacionih delatnosti. * [[31. 12.]] - Godini dodata [[prestupna sekunda]] (23:59:60). === Kroz godinu === * Vrhunac prodaje televizora sa katodnom cijevi, 130 miliona, ali na nekim tržištima se već bolje prodaju oni sa LCD displejem. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 2005.}} * [[21. 1.]] - [[IShowSpeed]], YouTuber, influencer * [[8. 4.]] - [[Leah Isadora]], norveška princeza * [[18. 6.]] - [[Kane Parsons]], YouTuber, filmski režiser * [[26. 6.]] - [[Alexia]], holandska princeza * [[26. 7.]] - [[Angelina Topić]], skakačica u vis * [[27. 9.]] - [[Jakov Jozinović]], pjevač * [[15. 10.]] - [[Kristian]], danski princ * [[31. 10.]] - [[Leonor od Španije|Leonor]], španska princeza * [[3. 12.]] - [[Sverre Magnus od Norveške|Sverre Magnus]], norveški princ * [[4. 12.]] - [[Petra Marčinko]], tenisačica == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2005.}} === Januar/Siječanj === * [[2. 1.]] - [[Edo Murtić]], hrvatski slikar (* [[1921]].) * [[6. 1.]] - [[Ali Šukrija]], revolucionar i političar (* [[1919]]) * [[13. 1.]] - [[Miodrag Popović Deba]], srpski glumac (* [[1928]]) * [[14. 1.]] - [[Divna Đoković]], glumica, operska pevačica, pedagog (* [[1915]]) * [[15. 1.]] - [[Viktorija de los Anheles]], katalonska operska pevačica. (* [[1924]].) * 17. 1. - [[Zhao Ziyang]], bivši kineski rukovodilac (* [[1919]]) * [[21. 1.]] - [[Vladeta Košutić]], prevodilac, prof. Filološkog fakulteta u Bg. (* [[1926]]) * [[23. 1.]] - [[Johnny Carson]], TV voditelj (* [[1925]]) * [[25. 1.]] - [[Philip Johnson]], američki arhitekta (* [[1906]]) * [[26. 1.]] - [[Alenka Rančić]], srpska glumica (* [[1935]]) * [[29. 1.]] - [[Efraim Kišon]], [[izrael]]ski pisac-satiričar, dramaturg i reditelj (*[[1924]]) * 29. 1. - [[Žika Mitrović]], filmski reditelj i scenarista (* [[1921]]) === Februar/Veljača === * [[2. 2.]] - [[Max Schmeling]], njemački bokser (* [[1905]]) * [[3. 2.]] - [[Zurab Žvanija]], premijer Gruzije (* [[1963]]) * [[4. 2.]] - [[Pavle Jakšić]], gen-pukovnik, narodni heroj (* [[1913]]) * [[5. 2.]] - [[Gnassingbé Eyadéma]], predsednik Togoa (* [[1935]]) * [[7. 2.]] - [[Zdravko Velimirović]], filmski režiser i scenarista (* [[1930]]) * [[8. 2.]] - [[Milo Vlahović]], upravnik "Srpske kafane", tvorac "Ulice otvorenog srca" * [[9. 2.]] - [[Milovan Ilić]] Minimaks, srpski televizijski i radijski novinar (* [[1938]]) * [[10. 2.]] - [[Arthur Miller]], dramatičar (* [[1915]]) * [[13. 2.]] - [[Lúcia de Jesus dos Santos]], devojčica iz Fatime (* [[1907]]) * [[14. 2.]] - [[Rafik Hariri]], libanonski premijer (* [[1944]].) * [[16. 2.]] - [[Ranko Radović]], srpski arhitekta i profesor (* [[1935]]) * 16. 2. - [[Narriman Sadek]], bivša kraljica Egipta (* [[1933]]) * [[20. 2.]] - [[Hunter S. Thompson]], američki pisac i novinar (* [[1937]]) * [[22. 2.]] - [[Mladen Delić]], sportski komentator (* [[1919]]) === Mart/Ožujak === * [[2. 3.]] - [[Cadik Danon]], vrhovni rabin Jugoslavije (* [[1918]]) * [[6. 3.]] - [[Hans Bethe]], fizičar nobelovac (* [[1906]]) * [[8. 3.]] - [[Aslan Mashadov]], predsednik Čečenije (* [[1951]]) * [[10. 3.]] - [[Dave Allen]], komičar (* [[1936]]) * [[11. 3.]] - [[Momčilo Popović]], novinar i urednik RTB (* [[1937]]) * [[12. 3.]] - [[Milorad Vasović]], srpski geograf (*[[1925]]) * [[13. 3.]] - [[Aleksandar Atanacković]], fudbaler i reprezentativac (* [[1920]]) * [[17. 3.]] - [[George F. Kennan]], američki diplomata (* [[1904]]) * [[18. 3.]] - [[Ognjen Lakićević]], srpski književnik (* [[1937]]) * [[19. 3.]] - [[John DeLorean]], američki proizvođač automobila ([[De Lorean DMC-12|DMC-12]]) (* [[1925]].) * [[21. 3.]] - [[Stojan Cerović]], novinar i psiholog (* [[1949]].) * [[22. 3.]] - [[Kenso Tange]], japanski arhitekta (* [[1913]].) * [[25. 3.]] - [[Dragoljub Gula Milosavljević]], srpski glumac (* [[1923]]) * [[26. 3.]] - [[James Callaghan]], bivši britanski premijer (* [[1912]]) * [[30. 3.]] - [[Miroslav Belović]], pozorišni reditelj (* [[1927.]]) * [[31. 3.]] - [[Mladen Nedeljković Mlađa]], glumac (* [[1936]]) === April/Travanj === * [[1. 4.]] - [[Krstomir Milovanović]], akademski slikar i pozorišni scenograf (* [[1936]]) * [[2. 4.]] - [[Ivan Pavao II.]], rimski papa [[1978]]-2005 (* [[1920]]) * [[5. 4.]] - [[Saul Bellow]], američki pisac i nobelovac za 1976. (*[[1915]]) * [[6. 4.]] - [[Rainier III. od Monaka|Rainier III.]], knez Monaka (* [[1923]].) * [[7. 4.]] - [[Aleksandar Despić]], srpski hemičar i tehnolog, predsednik SANU 1994-1998. (* [[1927]]) * [[9. 4.]] - Aleksandar Izrailovski, prvak Baleta Narodnog pozorišta u Beogradu (* [[1953]]) * [[11. 4.]] - [[Miloš Sarić]], vajar (* [[1927]]) * [[13. 4.]] - [[Nikola Ljubičić]], general armije JNA, savezni sekretar za odbranu, predsednik predsedništva SR Srbije, narodni heroj (* [[1916]].) * [[20. 4.]] - [[Dragoslav Marković]] Draža, bivši predsednik Predsedništva SR Srbije (* [[1920]]) * 20. 4. - [[Milan Kuprešanin]], general-pukovnik JNA, narodni heroj (* [[1911]]) * [[24. 4.]] - [[Ezer Weizman]], bivši predsednik Izraela (* [[1924]]) * [[25. 4.]] - [[Čedomir Mirković]], srpski književnik i kritičar (* [[1944]]) * [[26. 4.]] - [[Maria Schell]], austrijska glumica (* [[1926]]) * 26. 4. - Danilo Purić, političar, diplomata, novinar, gl.od.ur. "Politike" (* [[1923]]) * [[27. 4.]] - [[Aleksandar Đorđević (reditelj)|Aleksandar Đorđević]], reditelj (* [[1924]]) * 27. 4. - [[Perica Vučinić]], novinar Borbe, Vremena, osnivač Reportera (* [[1959]]) === Maj/Svibanj === * [[4. 5.]] - [[Ivan Hajtl]], glumac (* [[1918]]) * 4. 5. - Branislav Brborić, srpski sociolingvista i akademik (* [[1940]]) * [[6. 5.]] - [[Miodrag Popović]] Miša, vajar, profesor FLU u Beogradu (* [[1925]]) * [[9. 5.]] - [[Darko Nišavić]], rvač, rvački sudija, predsednik SO Zrenjanin (* [[1952]]) * [[10. 5.]] - [[Vida Pavlović]], "kraljica" romske pesme (* [[1945]]) * [[13. 5.]] - [[Miroslav Šutej]], slikar i grafičar (* [[1936]]) * 13. 5. - Milovan Kvrgić, gen. direktor Privredne banke Beograd (* [[1941]]) * [[15. 5.]] - [[Dušan Marković]], spiker, novinar i urednik RTS (* [[1941]]) * [[17. 5.]] - [[Pjero Doracio]], italijanski slikar (*[[1927]]) * [[25. 5.]] - [[Aleksandar Obrenović (pisac)|Aleksandar Obrenović]], književnik, dramaturg, reditelj, urednik Dramskog programa Radio Beograda (* [[1928]]) * 25. 5. - [[Zoran Mušič]], slovenački slikar (* [[1909]]) * [[27. 5.]] - [[Dragoslav Andrić]], srpski pisac, prevodilac, leksikograf, dramaturg (*[[1923]]) === Jun/Lipanj === * [[3. 6.]] - [[Radomir Belaćević]], srpski reditelj i scenarista (* [[1929]]) * [[4. 6.]] - [[Milja Vujanović]], srpska glumica i astrolog (* [[1945]]) * [[6. 6.]] - [[Anne Bancroft]], američka glumica (* [[1931]].) * 6. 6. - [[Dragomir Popnovakov]], književnik (* [[1938]]) * [[11. 6.]] - [[Gena Dimitrova]], bugarska operska pevačica (* [[1941]]) * [[20. 6.]] - [[Džek Kilbi]], američki inženjer (* [[1923]]) === Jul/Srpanj === * [[13. 7.]] - [[Zdravko Vuković]], bivši direktor RT Beograd (* [[1924]]) * [[17. 7.]] - [[Ljiljana Kontić]], srpska glumica (* [[1931]].) * 17. 7. - [[Edward Heath]], bivši britanski premijer (* [[1916]]) * [[18. 7.]] - [[William Westmoreland]], američki general (* [[1914]]) * [[22. 7.]] - [[Dragoš Kalajić]], srpski slikar i novinar (* [[1943]]) * [[29. 7.]] - [[Mile Lojpur]], srpski roker i gitarista (* [[1930]]) * [[30. 7.]] - [[John Garang]], predsednik Južnog Sudana (* [[1945]]) * [[31. 7.]] - [[Eugen Gvozdanović]], dirigent i kompozitor (* [[1933]]) * 31. 7. - [[Wim Duisenberg]], prvi predsednik ECB (* [[1935]]) === Avgust/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Fahd bin Abdul Aziz al-Saud]], [[Saudijska Arabija|saudijski]] kralj (* [[1923]].) * [[6. 8.]] - [[Robin Cook]], britanski političar (* [[1946]]) * [[7. 8.]] - [[Peter Jennings]], TV novinar i voditelj (* [[1938]]) * [[8. 8.]] - [[Barbara Bel Geddes]], glumica (* [[1922]]) * [[16. 8.]] - [[Miša Pavić]], fudbaler (* [[1921]].) * 16. 8. - [[Dragan Kovačević]], kompozitor i dirigent (* [[1941]]) * [[21. 8.]] - [[Branislav Ciga Milenković]], glumac (* [[1931]]) * 21. 8. - [[Robert Moog]], pionir elektronske muzike (* [[1934]]) * [[29. 8.]] - [[Miloš Macura]], statističar, akademik (* [[1916]]) * [[31. 8.]] - [[Sonja Hlebš]], glumica (* [[1927]]) === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Ratomir Vico]], političar i diplomata, raniji direktor RTV Beograd (* [[1941]]) * [[15. 9.]] - [[Aleksandar Ravlić]], bosanskohercegovački novinar i fotograf (* 1929) * [[19. 9.]] - [[Branko Mihaljević]], skladatelj, književnik (* [[1931]]) * [[20. 9.]] - [[Simon Wiesenthal]], lovac na naciste (* [[1908]]) * [[30. 9.]] - [[Mirko Sabolović]], hrvatski romanopisac, književnik i scenarist (* [[1935]].) === Oktobar/Listopad === * [[7. 10.]] - [[Jovan Soldatović]], akademski vajar (* [[1920]]) * [[10. 10.]] - [[Novica Blažić]], srpski matematičar (*[[1959]]) * 10. 10. - [[Milton Obote]], bivši predsednik Ugande (* [[1925]]) * [[12. 10.]] - [[Miodrag Vukić]], direktor "Morava filma" i "Beograd filma" * [[17. 10.]] - [[Pavle V. Anagnosti]], novinar "Borbe" (* [[1944]]) * [[18. 10.]] - [[Svetislav Stojanović]] (Saša, ''Punkerton''), novinar, dopisnik "Džuboksa" * [[20. 10.]] - [[Branko Andrić - Andrla]], književnik, slikar, muzičar, filmadžija (* [[1942]]) * 20. 10. - [[Rudolf Gaberc]], akademski slikar, bivši dekan FLU u Beogradu (* [[1923]]) * [[23. 10.]] - [[Svetozar Petrović]], teoretičar književnosti, profesor, akademik (* [[1931]]) * [[24. 10.]] - [[Rosa Parks]], borac za građanska prava američkih crnaca (* [[1913]]) * [[28. 10.]] - [[Ljuba Tadić]], jedan od najvećih srpskih glumaca (* [[1929]]) * 28. 10. - [[Bogosav Živković]], samouki vajar (* [[1920]]) === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Prvoljub Pejatović]], književnik, novinar, urednik (* [[1932]]) * [[9. 11.]] - [[Miodrag Popović]], književnik i istoričar književnosti (* [[1920]]) * [[16. 11.]] - [[Milorad R. Blečić]], književnik, kritičar i publicista (* [[1941]]) * [[18. 11.]] - [[Vojislav Jovanović (arheolog)|Vojislav Jovanović]], arheolog (* [[1930]]) * [[24. 11.]] - [[Pat Morita]], glumac (* [[1932]]) * [[25. 11.]] - [[George Best]], sjevernoirski nogometaš (* [[1946]].) * 25. 11. - [[Richard Burns]], engleski vozač relija (* [[1971]].) * 25. 11. - [[Đorđe Kisić]], bubnjar "Indexa" (* [[1934]]) * [[26. 11.]] - [[Ivan Antić]], arhitekta, član Krunskog saveta, srpski akademik (* [[1923]]) === Decembar/Prosinac === * [[5. 12.]] - [[Milo Dor]] (Milutin Doroslavac), austrijski književnik i prevodilac (* [[1923]]) * [[6. 12.]] - [[Gorjan Korunoski]], dirigent, pijanista, kompozitor (* [[1961]]) * [[10. 12.]] - [[Richard Pryor]], američki komičar (* [[1940]].) * [[12. 12.]] - [[Vladimir Amidžić]], pozorišni glumac (* [[1932]]) * [[19. 12.]] - [[Vincent Gigante]], gangster (* [[1928]]) * [[20. 12.]] - [[Jovan Mišković (glumac)|Jovan Mišković]], srpski pozorišni glumac (* [[1945]]) * [[25. 12.]] - [[Drago Britvić]], pjesnik, tekstkopisac (* [[1935]]) * [[28. 12.]] - [[Stevo Žigon]], doajen srpskog glumišta i režiser (*[[1926]]) * [[30. 12.]] - [[Vladeta Urošević]], srpski fizičar (* [[1925]]) === Kroz godinu === * [[Spomenka Kovač]], tekstopisac (* 1951) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Roy J. Glauber]] (doprinos kvantnoj teoriji optičke [[koherencija (fizika)|koherencije]]), [[Theodor W. Hänsch]] i [[John L. Hall]] (doprinos razvoju laserske precizne [[spektroskopija|spektroskopije]], uključujući tehniku optičkog [[Frekvencijski češalj|frekvencijskog češlja]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Yves Chauvin]], [[Robert H. Grubbs]] i [[Richard R. Schrock]] (razvoj [[olefinska metateza|metatezičke]] metode u organskoj sintezi) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Barry Marshall]], [[Robin Warren]] (otkriće bakterije ''[[Helicobacter pylori]]'' i njene uloge u [[gastritis]]u i [[Peptički ulkus|peptičkom ulkusu]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Harold Pinter]] (koji u svojim komadima otkriva provaliju ispod svakodnevnog naklapanja i provaljuje u zatvorene sobe tlačenja) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Mohamed ElBaradei]] i [[Međunarodna agencija za atomsku energiju]] (napori u sprečavanju vojne upotrebe nuklearne energije i njene bezbedne upotrebe u mirne svrhe) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Robert Aumann]], [[Thomas Schelling]] (poboljšanje našeg razumevanja konflikta i saradnje putem analize [[Teorija igara|teorije igara]]) == Reference == {{reference}} == Literatura == * [http://www.arhiv.rs/hronologija-2005/ Hronologija 2005. (Ebart)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118010014/http://www.arhiv.rs/hronologija-2005/ |date=2012-01-18 }} === Povezano: === [[Godišnji kalendar]] {{commonscat|2005}} [[Kategorija:2000-e]] rxn0sbc1hda60kvbmx97vn1z06dydz6 4 3125 42680599 41555323 2026-08-22T14:15:32Z Aca 108187 + 42680599 wikitext text/x-wiki :''Za upotrebu termina u lingvistici vidi [[disambigvacija]].'' {{smernice|WP:RAZ|WP:RAZV|WP:RAVRS}} '''Disambigvacija''' je na [[Wikipedija|Wikipediji]] proces rješavanja konflikata koji nastaju kada se članci o dvjema ili više različitih tema nazivaju istim imenom. == Zašto razvrstavanje? == Wikipediji pogoduje činjenica da je pravljenje poveznica jednostavno i automatsko: dok tipkate u prozoru za uređivanje, stavite dvostruke uglate zagrade oko riječi gore (ovako: [[gore]]) i dobit ćete poveznicu. No, jeste li željeli povezati pojam gora kao planina, sinonim za lošije, sinonim za iznad, ili pak [[glagol]] gorjeti? == Uporaba == Ako je jedno značenje glavno i iz njega su izvedena sva ostala, onda ono dobiva stranicu s tim imenom, a izvedena značenja idu na stranicu za razdvojbu. Na primjer, sva su značenja riječi "krug" izvedena iz geometrijskog. Zato je geometrijsko značenje dobilo stranicu [[Krug]], dok su ostala značenja dobila stranicu [[Krug (razvrstavanje)]]. == Zagrade == Bolje je staviti poveznicu [[Pruska (pokrajina)]], a ne [[Pruska, pokrajina]] jer se ova prva poveznica može lakše napisati ovako [[Pruska (pokrajina)|Pruska]] (<nowiki>[[Pruska (pokrajina)|]]</nowiki>), što može uštediti par sekundi pri pisanju :-). Jedna od ključnih riječi svake enciklopedije je '''jednoobraznost''' (<small>uniformnost</small>). Pošto možemo zamisliti članak na wikipediji [[Eci, peci, pec]] (tj. neki koji prirodno ima zarez u naslovu, neko nabrajanje koje iz nekog razloga zaslužuje svoj članak), onda nam korištenje zagrada daje lijep način za ostvarivanje gornjeg cilja, jer članci srpskohrvatske wikipedije koji imaju u naslovu zagrade su razvrstani, primjer: * [[Krug (razvrstavanje)]] članak u kome su navedene poveznice na sve pojmove(teme) koje sadrže riječ krug * [[Krug]] osnovno (geometrijsko) značenje pojma * [[Krug (1998)]] japanski film iz 1998. godine * [[Krug (2002)]] američki film iz 2002. godine * [[Krug 2]] američki film iz 2004. godine, nastavak prvog filma === Zaključak === Osnovni članak (ako postoji) nema zagrade. Ostali imaju (iznimka je gore navedeni ''Krug 2''). Sama razvrstavajuća stranica također sadrži zagrade u imenu članka: ''Pojam (razvrstavanje)''. {{Pravila i smjernice Wikipedije}} [[Kategorija:Razvrstavanje| ]] s1fnf0ud1ietnrrsiznt1i2c8k01rq3 0 4250 42680763 42411104 2026-08-23T06:15:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680763 wikitext text/x-wiki {{Redirect|Usov|grad u Češkoj|Úsov}} [[Datoteka:2007-02-15-CLB-Couloir2-1c.JPG|mini|300px|Udar lavine]] [[Datoteka:Avalanche on Everest.JPG|mini|300px|Lavina na [[Mont Everest]]u]] '''Lavina''' ili '''usov''', ponekad [[Pleonazam|pleonazmično]] i '''snježna lavina''', nazivi su za rušenje velikih masa [[snijeg]]a niz strme [[planina|planinske]] padine većih nagiba, najčešće [[zima|zimi]] i u rano [[proljeće]]. == Stvaranje == Strma planinska područja pogoduju nagomilavanju [[Snijeg|snježnih]] masa koje se pod utjecajem [[Vjetar|vjetra]], [[potres]]a, jakog zvuka (pucanj, pisak lokomotive, ljudski glas) ili kretanja ljudi i životinja naglo obrušava niz padinu u dolinu.<ref name=geo>{{Cite book|last1=Gavrlilović|first1=Ljiljana|last2=Gavrilović|first2=Dušan|title=Geografija 1|year=2007|publisher=ZUNS|location=Beograd|page=151-152|chapter=Led na kopnu|isbn=978-86-17-14283-2}}</ref> Djelovanje snijega može biti suho ili vlažno. Suhe lavine javljaju se [[Zima|zimi]], kreću se velikom brzinom (do 100 [[m/s]]) i ispred sebe stvaraju vjetar velike rušilačke snage. Vlažne lavine nastaju u [[proljeće]] kada počne otapanje snijega, a odlikuje ih relativno visok sadržaj stjenovitog morenskog materijala ([[kamen]]ja, blokova [[stijena]] i [[Drvo|drveća]]) pomiješanog sa snijegom.<ref name=geo/> == Šteta == Lavine često izazivaju velike štete i gubitak ljudskih života, mada su s obzirom na relativno slabu naseljenost planinskih područja svojim razmjerima ograničene u usporedbi sa drugim [[Prirodne katastrofe|prirodnim katastrofama]]. Međutim, one u nekim slučajevima uz ljude ruše i naselja, uništavaju komunikacije (kablove) i [[šume]]. Primjer snježne nezgode velikih razmjera je [[Peru]] [[10. 1.]] [[1962.]] godine. Ovom prilikom, lavina je uništila devet naselja i usmrtila 4000 ljudi.<ref>{{cite web|url=http://www.history.com/this-day-in-history/avalanche-kills-thousands-in-peru|title=Avalanche kills thousands in Peru|publisher=History Channel|accessdate=1. 6. 2013.}}</ref> Lavine su vrlo česta pojava na [[Alpe|Alpama]], a rijetka na [[Prokletije|Prokletijama]]. Evropske mjere zaštite od lavina su sljedeće:<ref name=geo/> * organiziranje službe nadzora i upozoravanja na opasnost * umjetno izazivanje malih lavina prije velikog nagomilavanja * sprečavanje nagomilavanja snijega na ugroženim mjestima * podizanje građevina za usmjeravanje i usporavanje snježne mase == Tablica rizika == Sljedeća tablica predstavlja rizik od nastanka lavine određen u većini [[Evropa|evropskih]] zakonodavnih sistema. Ova skala usvojena je aprila [[1993.]], a ažurirana maja [[2003.]] radi povećanja uniformnosti. Prema njoj, u Francuskoj je najčešće rizik trećeg i četvrtog stupnja, dok su u Švicarskoj najzastupljeniji drugi i treći stupanj.<ref name=fran>{{cite web|last=George|first=David|url=http://david.geraldine.perso.neuf.fr/pistehors/images/avalanche/avalanche-accidents-2006.pdf|title=An Analysis of French Avalanche Accidents for 2005-2006|accessdate=1. 6. 2013.|archive-date=2013-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112180046/http://david.geraldine.perso.neuf.fr/pistehors/images/avalanche/avalanche-accidents-2006.pdf|dead-url=yes}}</ref> {| class="wikitable" !width="10%"|Stupanj rizika !width="25%"|Stabilnost snijega !width="10%"|Zastavica !width="55%"|Opis stepena |- |nizak (1) |snijeg je u principu stabilan | align="center" | [[Datoteka:Avalanche-risk-1-2.svg|64px]] |doći će do lavine samo ako težak teret pređe preko najstrmijih padina; svake spontane lavine su zanemarljive; stanje stabilno |- |ograničen (2) |snijeg je djelimično stabilan na nekim strminama, dok je na ostatku stabilan | align="center" | [[Datoteka:Avalanche-risk-1-2.svg|64px]] |do lavine dolazi samo ako preko padina pređe težak teret, posebno na relativno strmim padinama; nema spontanih klizanja snijega |- |srednji (3) |na većini strmina snijeg je samo djelimično stabilan | align="center" | [[Datoteka:Avalanche-risk.svg|64px]] |do lavine može doći na bilo kojoj padini čak i sa relativno malim teretom; na posebno osetljivim padinama može doći do osrednjih spontanih klizanja snijega |- |visok (4) |na svim strminama snijeg generalno nije stabilan | align="center" | [[Datoteka:Avalanche-risk.svg|64px]] |do lavine lako može doći na bilo kojoj padini sa relativno malim teretom; na posebno osjetljivim padinama može doći do povelikih spontanih klizanja snijega |- |vrlo visok (5) |snijeg je u principu nestabilan | align="center" | [[Datoteka:Avalanche-risk-5.svg|64px]] |na svim strminama može doći do velikih spontanih lavina |} == Tablica jačine == Sljedeća tablica predstavlja jačinu lavine po njenom postanku određenu u većini [[Evropa|evropskih]] zakonodavnih sistema. Ova skala usvojena je aprila [[1993.]], a ažurirana maja [[2003.]] radi povećanja uniformnosti.<ref name=fran/> {| class="wikitable" !width="10%"|Stupanj !width="35%"|Ishod !width="35%"|Šteta !width="20%"|Veličina |- |bljuzga (1) |snijeg obara, ali ne i zakopava ljude |mala; obično povrede ljudi (rijetko smrt) |dužina < 50 m <br /> zapremina < 100 m³ |- |mala (2) |snježna masa se zaustavlja na samoj padini |zakopavanje, povređivanje i usmrćivanje |dužina < 100 m <br /> zapremina < 1000 m³ |- |srednja (3) |snježna masa stiže do dna same padine |oštećenja drveća, građevina i vozila |dužina < 1000 m <br /> zapremina < 10.000 m³ |- |velika (4) |snijeg prelazi sve nizbrdice i ravnine |obaranje drveća, građevina i vozila |dužina > 1000 m <br /> zapremina > 10.000 m³ |} {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Upravljanje rizikom od lavina |slika = Galtür - Tschafein - Lawinenschutzmauer 01.jpg |godina = 2018. |regija = Evropa |id = 01380 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/avalanche-risk-management-01380 |država = {{ZD|AUT}} [[Austrija]]<br/>{{ZD|ŠVI}} [[Švicarska]] }} [[File:Villa Lawinenverbauung 02.JPG|mini|160px|lijevo|Lavinska barijera u Švicarskoj]] == Upravljanje rizikom od lavina == '''Upravljanje rizikom od lavina''' oblikovalo je identitet alpskog stanovništva, jer se svake zime suočava sa prijetnjom koju lavine predstavljaju za stanovnike, turiste, sredstva komunikacije i drugu vitalnu infrastrukturu.<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bosnia-and-herzegovina-AT UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Austriji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Budući da su Alpi gusto naseljeni, fenomen lavina je glavna briga i kolektivna odgovornost zajednica. Vjekovima su stanovnici i gorštaci razvijali lokalno empirijsko znanje, strategije upravljanja i izbjegavanja rizika, kao i praktična rješenja kako bi se zaštitili od opasnosti od lavina. U tradicionalna znanja danas su nadopunjena modernim mjernim instrumentima i mapiranjem rizika. Ovaj element je ukorijenjen u svakodnevnu kulturu dotičnih zajednica i naglašava važnost solidarnosti u kriznim situacijama. Procjena rizika od lavina zahtijeva dobro poznavanje prirode, posebno terena, snijega, vremenskih uslova i prošlih lavina. Postoje i brojne obuke, uz pristup širokom spektru izvora informacija kao što su lavinski bilteni, mediji, kontrolne liste, web stranice, mediji, priručnici i izložbe. === Nematerijalna kulturna baština === Upravljanje rizikom od lavina je na [[UNESCO]]-voj Reprezentativnoj listi [[Nematerijalna svjetska baština|nematerijalnog svjetskog naslijeđa]] čovječanstva kao zajednički element nematerijalnog kulturnog naslijeđa u [[Austrija|Austriji]] i [[Švicarska|Švicarskoj]]. Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog naslijeđa na zasjedanju koje je održano od 26. novembra do 1. decembra 2018. u [[Port Louisu]]u na [[Mauricijus]]u.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/avalanche-risk-management-01380 UNESCO: Upravljanje rizikom od lavina - ich.unesco.org, Pristupljeno, 7.01.2023]{{en}}</ref> == Reference == {{izvori}} == Literatura == {{Commonscat|Avalanches}} * {{Cite book|last1=Gavrlilović|first1=Ljiljana|last2=Gavrilović|first2=Dušan|title=Geografija 1|year=2007|publisher=ZUNS|location=Beograd|page=151-152|chapter=Led na kopnu|isbn=978-86-17-14283-2}} [[Kategorija:Meteorologija]] [[Kategorija:Prirodne katastrofe]] [[Kategorija:Planinarstvo]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Austriji]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Švicarskoj]] r3g1irlof7btdgb6vzvwq6uc4mr7p6k 0 5206 42680743 42517095 2026-08-23T00:28:37Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680743 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zemlja |mikronacija = |konvencionalno_dugo_ime = Republika Kostarika |izvorno_ime = República de Costa Rica |ime = |ime_genitiv = Kostarike |status = |zastava =Flag of Costa Rica (state).svg |alt_flag = |zastava2 = |alt_flag2 = |grb = Coat of arms of Costa Rica.svg |alt_coat = |tip_simbola = Grb |geslo = |geslo_prijevod = |državna_himna = [[Noble patria, tu hermosa bandera]] |kraljevska_himna = |drugi_simbol = |tekst_simbol = |drugi_tip_simbola = |tekst_tipa_simbola = |slika_karte = Costa Rica (orthographic projection).svg |loctext = |alt_map = |opis_karte = |slika_karte2 = |alt_map2 = |opis_karte2 = |glavni_grad = [[San José, Kostarika|San José]] |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |najveći_grad = [[San José, Kostarika|San José]] |tip_najvećeg_naselja = najveći grad |najveće_naselje = |službeni_jezici = [[španjolski jezik]] |nacionalni_jezici = |regionalni_jezici = [[mekatelyu]] · [[Bribri jezik|bribri]] · [[patois]] |etničke_grupe = |etničke_grupe_godina = |religija = |demonim = |org_tip = |članstvo = |tip_vlasti = [[Republika]] |vođa_titula1 = [[Predsjednik Kostarike|Predsjednik]] |vođa_ime1 = [[Carlos Alvarado Quesada|Carlos Alvarado]] |vođa_titula2 = [[Potpredsjednik Kostarike|Prvi potpredsjednik]] |vođa_ime2 = [[Epsy Campbell Barr]] |vođa_titula3 = {{nowrap|[[Potpredsjednik Kostarike|Drugi potpredsjednik]]}} |vođa_ime3 = [[Marvin Rodríguez Cordero|Marvin Rodríguez]] |vođa_titula4 = |vođa_ime4 = |vođa_titula5 = |vođa_ime5 = |vođa_titula6 = |vođa_ime6 = |vođa_titula7 = |vođa_ime7 = |vođa_titula8 = |vođa_ime8 = |vođa_titula9 = |vođa_ime9 = |zakonodavac = {{nowrap|[[Zakonodavna skupština (Kostarika)|Zakonodavna skupština]]}} |gornji_dom = |donji_dom = |suverenitet_tip = Proglašenje nezavisnosti |suverenitet_napomena = |uspostava_događaj1 = od [[Španjolska|Španjolske]] |uspostava_datum1 = [[15. rujna]] [[1821.]] |uspostava_događaj2 = od [[Meksiko|Meksika]]^a |uspostava_datum2 = [[1. srpnja]] [[1823.]] |uspostava_događaj3 = od [[Savezna Republika Centralne Amerike|Ujedinjenih Provincija]] |uspostava_datum3 = [[21. ožujka]] [[1847.]] |uspostava_događaj4 = {{nowrap|Priznala ju Španjolska}} |uspostava_datum4 = [[10. svibnja]] [[1850.]] |uspostava_događaj5 = Donesen [[ustav]] |uspostava_datum5 = [[7. studenog]] [[1949.]]<ref name=CIA>{{cite web |author=Central Intelligence Agency |title=Costa Rica |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |location=Langley, Virginia |year=2011 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html |accessdate=04. 10. 2011. |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513101015/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html |dead-url=yes }}</ref> |uspostava_događaj6 = |uspostava_datum6 = |uspostava_događaj7 = |uspostava_datum7 = |uspostava_događaj8 = |uspostava_datum8 = |uspostava_događaj9 = |uspostava_datum9 = |uspostava_događaj10 = |uspostava_datum10 = |uspostava_događaj11 = |uspostava_datum11 = |uspostava_događaj12 = |uspostava_datum12 = |površina_km2 = 51100 |površina_oznaka = Ukupno |površina_fusnota = |površina_rang = 128 |vode = 0.7 |površina_oznaka2 = |površina_podaci2 = |površina_oznaka3 = |površina_podaci3 = |stanovništvo_proc = |stanovništvo_proc_godina = |stanovništvo_proc_rang = |stanovništvo_oznaka2 = |stanovništvo_podaci2 = |stanovništvo_oznaka3 = |stanovništvo_podaci3 = |stanovništvo_popis = 4,586,353<ref name=2011Census>{{cite web |url=http://www.elfinancierocr.com/economia-y-politica/Censo_2011-INEC-Centro_Centroamericano_de_Poblacion-correccion_0_266373372.html |title=Costa Rica tiene 4,6 millones de habitantes, según corrección del Censo 2011 |author=El Financiero |publisher=El Financiero, Costa Rica |date = 20. 03. 2013. |accessdate = 23. 05. 2013. |language=Spanish}}</ref> |stanovništvo_popis_godina = [[2011.]] |stanovništvo_popis_rang = |gustoća_stanovništva = 84 |stanovništvo_gustina_rang = 107 |broj_članica = |GDP_PPP = $58.822 mlrd.<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?sy=2011&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=33&pr1.y=6&c=238&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Costa Rica |publisher=International Monetary Fund |accessdate = 23. 05. 2013.}}</ref> |GDP_PPP_rang = |GDP_PPP_godina = [[2012.]] |GDP_PPP_per_capita = $12,606<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rang = |GDP_nominal = $45.134 mlrd.<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rang = |GDP_nominal_godina = [[2012.]] |GDP_nominal_per_capita = $9,672<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rang = |Gini = 50.7 |Gini_ref = |Gini_rang = |Gini_godina = 2009. |Gini_promjena = |HDI = 0.773 |HDI_ref = <ref name=HDI12>{{cite web |title=Costa Rica - Country Profile: Human Development Indicators|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/CRI.html|accessdate = 15. 03. 2013. |publisher=[[UNDP]] |author=UNDP Human Development Report 2012}}</ref> |HDI_rang = 62 |HDI_godina = 2012. |HDI_promjena = |valuta = [[kostarikanski kolon]] |valuta_kod = CRC |vremenska_zona = [[CST]] |utc_nadom = -6 |vremenska_zona_DST = |utc_nadom_DST = |DST_napomena = |antipodi = |datum_format = |pozivni_broj = +506 |svetac_zaštitnik = |internetski_nastavak = [[.cr]] |službeni_website = |slika_karte3 = |širina_karte = |alt_map3 = |opis_karte3 = |fusnota_a = [[Prvo Meksičko Carstvo]] |fusnota_b = |fusnota_c = |fusnota_d = |fusnota_e = |fusnota_f = |fusnota_g = |fusnota_h = |fusnota_1 = |fusnota_2 = |fusnota_3 = |fusnota_4 = |fusnota_5 = |fusnota_6 = |fusnota_7 = |fusnota_8 = |komentar }} '''Kostarika''' ([[španjolski]]: ''Costa Rica'' = "bogata obala"), zvanično '''Republika Kostarika''' ([[španjolski]]: ''República de Costa Rica''), država je u [[Srednja Amerika|Centralnoj Americi]]. Na sjeveru, graniči s [[Nikaragva|Nikaragvom]], na jugoistoku s [[Panama|Panamom]], na istoku izlazi na [[Karipsko more]], a na zapadu na [[Tihi ocean]]. Kostarika je zemlja koja od [[1949.]] nema [[Vojska Kostarike|državnu vojsku]], što je definirano i njenim ustavom.<ref>{{cite web|url=http://www.elespiritudel48.org/docu/h013.htm|author=El Espíritu del 48|title=Abolición del Ejército|accessdate=9. 3. 2008.|language=Spanish|archive-date=2011-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110909091956/http://www.elespiritudel48.org/docu/h013.htm}}</ref><ref>{{cite web|accessdate=9. 6. 2009.|url=http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/CR/defense.html|title=Costa Rica|publisher=World Desk Reference|archive-date=2008-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080211185659/http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/CR/defense.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|accessdate=9. 6. 2009.|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=39&regionSelect=4-Central_Americas|title=Costa Rica|publisher=Uppsala University|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510015146/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=39&regionSelect=4-Central_Americas|dead-url=yes}}</ref> Jedina je latinoamerička zemlja koja ima demokratsku vlast od [[1950.]] ili ranije.<ref name=List22>{{cite news|url=http://www.economist.com/world/americas/displaystory.cfm?story_id=15501885&fsrc=rss|title=Costa Rica's new president: Thriller for Chinchilla|publisher=The Economist|date = 11. 2. 2010.|accessdate = 16. 2. 2010.}}</ref> Kostarika je konstantno među vodećim zemljama [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]] po [[Indeks ljudskog razvoja|Indeksu ljudskog razvoja]], dok je u svjetskim okvirima na 62. mjestu, prema podacima za 2012. godinu.<ref name=HDI12>{{cite web |title=Costa Rica - Country Profile: Human Development Indicators|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/CRI.html|accessdate = 15. 3. 2013. |publisher=[[UNDP]] |author=UNDP Human Development Report 2012}}</ref> Po Indeksu zaštite životne sredine ([[engleski]]: ''Environmental Performance Index'') na petom je mjestu u svijetu i na prvom u Americi.<ref name=EPI2012>{{cite web|title=2010 EPI Rankings|url=http://epi.yale.edu/epi2012/rankings|accessdate=25. 1. 2012.|author=Yale Center for Environmental Law & Policy / Center for International Earth Science Information Network at Columbia University|archivedate=2012-01-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120130011937/http://epi.yale.edu/epi2012/rankings|deadurl=yes}}</ref> Vlada Kostarike je [[2007.]] obznanila plan da do [[2021.]] godine, Kostarika postane prva zemlja na svijetu s nultom emisijom [[ugljik]]a.<ref>{{cite news | title= Costa Rica Aims to Be a Carbon-Neutral Nation | url =http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=19141333 | author=John Burnett |date = 18. 2. 2008. |publisher= National Public Radio (NPR.org)|accessdate = 27. 4. 2009.}}</ref><ref>{{cite news|title = Costa Rica Aims to Become First "Carbon Neutral" Country|url = http://www.worldwatch.org/node/4958|author = Alana Herro|publisher = [[Worldwatch Institute]]|date = 12. 3. 2007.|accessdate = 27. 4. 2009.|archivedate = 2009-03-26|archiveurl = https://web.archive.org/web/20090326084507/http://www.worldwatch.org/node/4958|deadurl = yes}}</ref><ref>{{cite news| title=País quiere ser primera nación con balance neutro de carbono| url=http://nacion.com/ln_ee/2007/febrero/21/aldea1002694.html| publisher=[[La Nación (San José)|La Nación]]| author=Alejandro Vargas| date=21. 2. 2007.| accessdate=27. 4. 2009.| language=Spanish| archive-date=2009-02-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20090216202509/http://nacion.com/ln_ee/2007/febrero/21/aldea1002694.html| dead-url=yes}}</ref> == Historija == {{main|Historija Kostarike}} === Pretkolumbovsko razdoblje === [[Datoteka:Stone sphere.jpg|220px|left|thumb|Kamena sfera [[Kultura Diquis|kulture Diquis]] izložena u vrtu [[Museo Nacional de Costa Rica|Nacionalnog muzeja]]. Sfere predstavljaju simbol kulturnog identiteta Kostarike.]] [[Pretkolumbovska era|Pretkolumbovska]] Kostarika se svrstava u Istmo-kolumbijsku oblast. Na poluotoku [[Nicoya]], na sjeverozapadu zemlje, prije dolaska [[Španjolci|Španjolaca]], nalazila se [[kultura Nahuatl]], dok su u drugim dijelovima Kostarike živjeli narodi koji su govorili [[chibcha jeziici|chibcha jezikom]]. Utjecaj urođeničkih naroda na suvremenu kostarikansku kulturu je relativno mali u odnosu na druge zemlje, jer na teritoriju današnje Kostarike, prijee dolaska Španjolaca, nije postojala snažna domorodačka civilizacija. Većina urođenika se stopila sa španjolskim kolonistima, osim malih ostataka, od kojih su najznačajniji narodi [[Bribri]] i [[Boruca]], koji i dalje nastanjuju planine na jugu Kostarike. === Period kolonizacije === [[Datoteka:Ridolfo Ghirlandaio Columbus.jpg|220px|thumb|[[Kristofor Kolumbo]] je bio prvi Europljanin koji je kročio na tlo današnje Kostarike.]] [[Španjolska kolonizacija]] je započela [[1502.]] dolaskom [[Kristofor Kolumbo|Kristofora Kolumba]] na istočnu obalu današnje Kostarike. Nakon ovog putovanja, uslijedile su brojne španjolske ekspedicije, da bi [[1524.]] bila osnovana prva [[kolonija]] - Villa Bruselas.<ref>{{Cite web |title=Costa Rica History {{!}} Guías Costa Rica<!-- Bot generated title --> |url=http://www.guiascostarica.com/history.htm |access-date=2013-09-28 |archive-date=2013-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501191704/http://www.guiascostarica.com/history.htm |dead-url=yes }}</ref> Tokom španjolske vladavine, Kostarika je uglavnom bila najjužnija provincija [[Generalna kapetanija Gvatemala|Generalne kapetanije Gvatemale]], koja je formalno bila dio [[Nova Španija|Vicekraljevstva Nova Španjolska]], ali je u stvarnosti funkcionirala kao autonomna regija unutar [[Špansko Carstvo|Španjolskog Carstva]]. Udaljenost Kostarike od glavnog grada u Gvatemali, zakonska zabrana trgovanja sa svojim južnim susjedomj Panamom, u to vrijeme dijelom [[Vicekraljevstvo Nova Granada|Vicekraljevstva Nova Granada]], kao i nedostatak sirovina kao što su [[zlato]] i [[srebro]], doprinijeli su da Kostarika postane siromašna, izolirana i rijetko nastanjena oblast Španjolskog Carstva.<ref>{{cite news | title= A Brief History of Costa Rica: Colonial Times | url= http://www.horizontes.com/en/history.html | accessdate= 21. 12. 2007. | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070922232020/http://www.horizontes.com/en/history.html | archivedate= 2007-09-22 | deadurl= no }}</ref> Još jedan važan čimbenik koji je doprinio siromaštvu Kostarike je nedostatak urođenika koji su služili kao robovska radna snaga, što je značilo da su doseljenici morali sami obrađivati svoju zemlju te nije bilo moguće stvaranje velikih imanja. Zbog svega ovoga, Kruna nije pridavala značaj Kostariki i ostavila ju je da se sama razvija. Siromaštvo sitnih zemljoposjednika, nedostatak robovske radne snage, etnička i jezična homogenost, kao i izoliranost Kostarike od kolonijalnih centara u [[Meksiko|Meksiku]] i na [[Ande|Andama]], doprinijeli su razvoju jednog autonomnog agrarnog društva. Također, razvila se tradicija [[egalitarizam|egalitarizma]]. Kostarika je u ovom razdoblju postala „ruralna demokracija“ bez [[mestici|mestika]] ili urođenika koji bi ometali razvoj društva. === Nezavisnost === [[Datoteka:Jose Maria Castro Madriz.jpg|thumb|220px|left|[[José Castro Madriz]] je [[1847.]] godine postao prvi [[predsjednik Kostarike]].]] Kao ni druge države Centralne Amerike, ni Kostarika se nije borila za nezavisnost od Španjolske. Dana [[15. rujna]] [[1821.]], nakon posljednjeg poraza Španjolaca u [[Meksički rat za nezavisnost|Meksičkom ratu za nezavisnost]], vlasti u Gvatemali su proglasile nezavisnost cijele Centralne Amerike. Ovaj se dan u Kostariki slavi kao Dan nezavisnosti. Zajedno s drugim centralnoameričkim državama, Kostarika se priključila kratkotrajnom [[Prvo Meksičko Carstvo|Prvom Meksičkom Carstvu]] na čijem čelu je bio [[Agustín de Iturbide]]. Nakon njegove propasti [[1823.]] godine, Kostarika je postala provincija [[Savezna Republika Centralne Amerike|Ujedinjenih Provincija Centralne Amerike]], koje su postojale od [[1823.]] do [[1839.]] Godine [[1824.]], [[Juan Mora Fernández]] je glavni grad Kostarike premjestio u [[San José, Kostarika|San José]], što je umalo dovelo do sukoba s bivšim glavnim gradom, [[Cartago, Kostarika|Cartagom]]. Iako su Ujedinjene Provincije zahvatili [[građanski rat]] i borbe između političkih frakcija, u Kostariki nije bilo većih sukoba. Godine [[1838.]], kada su Ujedinjene Provincije Centralne Amerike praktično prestale postojati, Kostarika je proglasila nezavisnost. Za prvog [[Predsjednik Kostarike|predsjednika]] je izabran [[José María Castro Madriz]]. Tokom vladavine [[Juan Rafael Mora Porras|Juana Porrasa]], [[1856.]] godine, Kostarika je bila izložena opasnosti vojne ekspedicije [[William Walker|Williama Walkera]]. Naime, on je želio Centralnu Ameriku učini kolonijom i uvesti robovlasništvo. Također, želio je da dovesti još američkih pustolova i kolonista. Zbog toga je predsjednik Porras, između studenog [[1855.]] i užujka [[1856.]], izdao dva proglasa kojima je upozorio na opasnost od američkih pustolova i pozvao narod na oružje. Pustolovi su poraženi [[20. ožujka]] [[1856.]] [[Bitka kod Santa Rose|kod Santa Rose]] te u [[Druga bitka kod Rivasa|drugoj bitci kod Rivasa]], [[11. travnja]] iste godine. Tokom vladavine [[Tomás Guardia Gutiérrez|Tomása Guardije Gutiérreza]] ([[1870]]. - [[1882.]]), Kostarika je ostvarila korist od velikih stranih investicija u željeznicu i ostalu infrastrukturu. Železnička pruga od Središnje visoravni do karipske luke [[Limón]] završena je [[1890.]] godine. Na izgradnji te železnice sudjelovali su i imigranti s [[Jamajka|Jamajke]].<ref>{{cite news| title= Blacks of Costa Rica |url =http://www.everyculture.com/Middle-America-Caribbean/Blacks-of-Costa-Rica.html | work =World Culture Encyclopedia | accessdate = 23. 11. 2007.}}</ref> === Moderna historija === Tokom historije, politička scena Kostarike bila je mnogo mirnija i stabilnija nego u drugim zemljama Latinske Amerike. Od kraja [[19. stoljeće|XIX. vijeka]], Kostariku su u dva navrata zadesili periodi ozbiljnog nasilja. Od [[1917.]] do [[1919.]], državom je vladao general [[Federico Tinoco Granados]]. Nakon njegovog protjerivanja smanjene su veličina, moć i politički utjecaj vojske. Drugi put je do sukoba došlo [[1948.]] godine, nakon predsedničkih izbora na kojima je [[Otilio Ulate Blanco]] pobijedio bivšeg predsjednika, [[Rafael Calderón Guardia|Rafaela Calderóna]]. Protesti oko ishoda izbora prerasli su u [[Kostarikanski građanski rat|građanski rat]] u kojem su snage predvođene [[José Figueres Ferrer|Joséom Figueresom Ferrerom]] porazile kostarikansku vojsku predvođenu predsjednikom [[Teodoro Picado Michalski|Teodorom Picadom Michalskim]], i komunističke gerilce.<ref>See [http://reachian.googlepages.com/seniorthesis2 Ian Holzhauer, "The Presidency of Calderón Guardia" (University of Florida History Thesis, 2004)]{{Dead link|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U borbama je poginulo više od 2,000 ljudi, a 44-dnevni građanski rat je bio najkrvaviji događaj u historiji Kostarike u [[20. stoljeće|XX. vijeku]]. Nakon uspostave vlasti, [[vojna hunta]] je raspustila vojsku i jednostrano donijela novi ustav.<ref>"[http://www.nytimes.com/2010/01/07/opinion/07kristof.html?_r=1 The Happiest People]". The New York Times. January 6, 2010.</ref> Vojna hunta je [[8. studenog]] [[1949.]] predala vlast novoj demokratskoj vlasti. Poslije državnog [[puč]]a, Figueres je postao nacionalni junak, pobijedivši [[1953.]] godine na prvim predsjedničkim izborima po novom [[ustav]]u. == Geografija == [[Datoteka:Costa Rica map shaded relief.png|220px|thumb|Reljefna mapa Kostarike.]] Kostarika se nalazi na centralnoameričkoj prevlaci, između 8 i 12 stupnjeva SGŠ te 82 i 86 stupnjeva ZGD. Na istoku izlazi na [[Karipsko more]] u dužini id 212 [[kilometar]]a, na zapadu izlazi na [[Tihi ocean]] u dužini od 1,016 kilometara. Na sjeveru, u dužini od 309 kilometara, graniči s [[Nikaragva|Nikaragvom]], na jugoistoku graniči s [[Panama|Panamom,]] s kojom ima granicu u dužini od 639 kilometara. Površina Kostarike je 51,100&nbsp;km² uz 589&nbsp;km² teritorijalnih vodâ. Najviši vrh Kostarike je [[Cerro Chirripó]], visok 3,819 metara; to ga čini petim vrhom po visini u Centralnoj Americi. Najviši vulkan u Kostariki je [[vulkan]] [[Irazú]], visok 3,431 metar. Najveće jezero u Kostariki je [[jezero]] [[Arenal]]. Najveći [[otok|otoci]] koji pripadaju Kostariki su [[Isla Calero|Calero]], s površinom od 151.6&nbsp;km², te [[Kokosov otok]], s površinom od 24&nbsp;km². Više od četvrtine površine Kostarike čine nacionalni parkovi. Također, Kostarika ima najveću gustoću biljnih i životinjskih vrsta na svijetu.<ref>{{cite web |url=http://www.inbio.ac.cr/es/biod/estrategia/estudio.html |title=estudiofi |publisher=Inbio.ac.cr |accessdate=26. 6. 2010. |archivedate=2010-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100301131356/http://www.inbio.ac.cr/es/biod/estrategia/estudio.html |deadurl=yes }}</ref> Još [[1950-ih]] tropske kišne šume prekrivale su oko 75% ozemlja Kostarike. Samo 18 km od glavnoga grada San Josea smješten je [[nacionalni park]] Braulio Carrilo, područje masivnih često jako erodiranih vulkana koji su ugasli prije puno stoljeća i neprohodne gotovo netaknute džungle. Na 470 km2 često strme planinske padine obrasle su smaragdno zelenom šumom koja se sastoji od stablašica paprati, brojnih vrsta palmi, lijana i biljaka koje su se ispreplele s granama drveća ispod krošnji stabala. Bujaju i orhideje i heliconije, a unutar parka može se naći svih 400-500 vrsta [[ptica]] koje su autohtone u Kostarici. Džunglu nastanjuju i mnogobrojni majmuni, zmije, mravi rezači listova itd.<ref>Najljepša mjesta na svijetu, LEO COMMERCE, Rijeka-Zagreb 2009., str. 306.</ref> === Klima === S obzirom na blizinu [[ekvator]]a, Kostariku karakterizira [[tropska klima]]. Međutim, u Kostariki postoji više mikroklimatskih oblasti koje se javljaju zbog nadmorske visine, količine padalina, [[topografija|topografije]] i geografije pojedinih oblasti. Kostarika ima dva godišnja doba koja su određena prema količini padalina u određenom razdoblju. [[Ljeto]], tj. suho godišnje doba, traje od prosinca do travnja, dok [[zima]], ili kišno godišnje doba, traje od svibnja do studenog, što se gotovo poklapa sa sezonom [[uragan]]a na [[Atlantik]]u. Tokom ovog perioda, kiša neprestano pada u određenim dijelovima Kostarike. Najviše padalina je na padinama planine [[Cordillera Central]] s karipske stran - više od 5,000[[mm]] godišnje. Vlažnost je veća na karipskoj nego na pacifičkoj strani. Prosječna godišnja temperatura je, u obalnom dijelu, 27&nbsp;°C, 20&nbsp;°C u najnaseljenijem delu planine Cordillera Central te ispod 10&nbsp;°C na najvišim planinama u zemlji.<ref>{{cite web|last=Eggar|first=Marc|title=Climate/Weather|url=http://www.worldheadquarters.com/cr/climate/|accessdate=28. 6. 2011.|archive-date=2011-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110623201043/http://www.worldheadquarters.com/cr/climate/|dead-url=yes}}</ref> {{Infookvir vrijeme |mjesto =Kostariku |location = Kostarika |Jan-Sij_sr_maks=27 |Feb-Velj_sr_maks=27 |Mar-Ožu_sr_maks=28 |Apr-Tra_sr_maks=28 |Maj-Svi_sr_maks=27 |Jun-Lip_sr_maks=27 |Jul-Srp_sr_maks=27 |Aug-Kol_sr_maks=27 |Sep-Ruj_sr_maks=26 |Okt-Lis_sr_maks=26 |Nov-Stu_sr_maks=26 |Dec-Pro_sr_maks=26 |God_sr_maks=26.8 |Jan-Sij_sr_min=17 |Feb-Velj_sr_min=18 |Mar-Ožu_sr_min=18 |Apr-Tra_sr_min=18 |Maj-Svi_sr_min=18 |Jun-Lip_sr_min=18 |Jul-Srp_sr_min=18 |Aug-Kol_sr_min=18 |Sep-Ruj_sr_min=17 |Okt-Lis_sr_min=18 |Nov-Stu_sr_min=18 |Dec-Pro_sr_min=18 |God_sr_min=17.8 |Jan-Sij_obo=6.3 |Feb-Velj_obo=10.2 |Mar-Ožu_obo=13.8 |Apr-Tra_obo=79.9 |Maj-Svi_obo=267.6 |Jun-Lip_obo=280.1 |Jul-Srp_obo=181.5 |Aug-Kol_obo=276.9 |Sep-Ruj_obo=355.1 |Okt-Lis_obo=330.6 |Nov-Stu_obo=135.5 |Dec-Pro_obo=33.5 |God_obo=1971 |Izvor=<ref>"[http://www.costaricaguides.com/Climate.html Costa Rica Weather] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616043331/http://www.costaricaguides.com/Climate.html |date=2011-06-16 }}". Costa Rica Guides</ref> }} == Ekonomija == Najvažnije ekonomske grane Kostarike su [[turizam]], [[poljoprivreda]] i izvoz [[elektronika|elektroničke]] opreme. == Uprava == {{main|Politika Kostarike}} === Upravno-politička podjela === [[Datoteka:Provinces Costa Rica.png|frame|Provincije Kostarike]] :''Vidi i: [[Popis gradova u Kostarici]], [[Provincije Kostarike]]'' Kostarika je podeljena na 8 provincija i na 81 kanton. Na čelu kantona se nalazi gradonačelnik kojeg narod bira na izborima svake četiri godine. Kantoni su podeljeni na distrikte, kojih ima 473.<ref>[http://www.costaricadatabase.com/crdb/default.asp Welcome to costa rica]</ref> Provincije su sljedeće: {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; text-align:center;" !width="10px"|#!!width="100px"|Zastava!!width="100px"| Provincija!!width="100px" |Kantoni!!width="100px" |Distrikti |- | 1. | [[Datoteka:Bandera de la Provincia de Alajuela.svg|80px|border]] | [[Alajuela (provincija)|Alajuela]] | 15 | 111 |- | 2. | [[Datoteka:Bandera de la Provincia de Cartago.svg|80px|border]] | [[Cartago (provincija)|Cartago]] | 8 | 51 |- | 3. | [[Datoteka:Bandera de la Provincia de Guanacaste.svg|80px|border]] | [[Guanacaste (provincija)|Guanacaste]] | 11 | 59 |- | 4. | [[Datoteka:Bandera de la Provincia de Heredia.svg|80px|border]] | [[Heredia (provincija)|Heredia]] | 10 | 47 |- | 5. | [[Datoteka:Bandera de la Provincia de Limón.svg|80px|border]] | [[Limón (provincija)|Limón]] | 6 | 28 |- | 6. | [[Datoteka:Bandera de la Provincia de Puntarenas.svg|80px|border]] | [[Puntarenas (provincija)|Puntarenas]] | 11 | 57 |- | 7. | [[Datoteka:Bandera de la Provincia de San José.svg|80px|border]] | [[San José (provincija)|San José]] | 20 | 120 |- |} === Najveći gradovi === {{Najveći gradovi u Kostariki}} === Vanjska politika === Kostarika je jedna od aktivnih članica [[UN|Ujedinjenih nacija]] i [[Organizacija američkih država|Organizacije američkih država]]. U njoj su smješteni [[Interamerički sud za ljudska prava]] i [[Univerzitet mira]] Ujedinjenih nacija. Također, Kostarika je članica brojnih međunarodnih organizacija koje se bave ljudskim pravima i demokracijom. Glavni vanjskopolitički cilj Kostarike je njegovanje ljudskih prava i održivog razvoja kao vida osiguranja stabilnosti i rasta.<ref>{{cite web|url=http://www.rree.go.cr/?sec=ministerio&cat=politica%20exterior |title=Costa Rican Ministry of International Relations Declaration of Objectives |publisher=Costa Rican Ministry of International relations |accessdate = 23. 4. 2011.}}</ref> Bivši predsjednik Kostarike, [[Óscar Arias]], uspostavio je [[18. ožujka]] [[2009.]] godine diplomatske veze sa [[Kuba|Kubom]] koje su prekinute još [[10. rujna]] [[1961.]] godine.<ref>[http://articles.cnn.com/2009-03-18/world/costa.rica.cuba.ties_1_costa-rica-president-oscar-arias-cuban-people?_s=PM:WORLD Costa Rica re-establishes ties with Cuba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117015429/http://articles.cnn.com/2009-03-18/world/costa.rica.cuba.ties_1_costa-rica-president-oscar-arias-cuban-people?_s=PM:WORLD |date=2013-01-17 }} CNN World, 2009-03-18.</ref> Zajedno s [[Nikaragva|Nikaragvom]], Kostarika ima [[Kostarikansko-nikaragvanski granični spor|višegodišnje neslaganje oko granice]] na rijeci [[San Juan (rijeka)|San Juan]]. Ovo se prvenstveno odnosi na pravo plovidbe za kostarikansku stranu.<ref>{{cite web|url=http://www.nacion.com/2011-03-08/ElPais/UltimaHora/UH-HAYA1.aspx|title=IJC Court Ruling|publisher=nacion.com|accessdate=8. 3. 2011.|archiveurl=https://archive.today/20120906181247/http://www.nacion.com/2011-03-08/ElPais/UltimaHora/UH-HAYA1.aspx|archivedate=2012-09-06|dead-url=yes}}</ref> Godine [[2010.]] došlo je do nesuglasica oko [[Isla Calero|otoka Calero]], i posljedica koje izaziva prokopavanje korita u toj oblasti.<ref>{{cite web |url=http://www.icj-cij.org/docket/files/150/16324.pdf?PHPSESSID=dfc78e071a095818c7de6e8f8f29aa1b |title=International Court of Justice recent provisional Costa Rica-Nicaragua decision |accessdate=2. 11. 2011. |archivedate=2016-04-05 |archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20160405043857/http://www.icj-cij.org/docket/files/150/16324.pdf |deadurl=yes }}</ref> [[Međunarodni sud pravde u Haagu]] je [[14. srpnja]] [[2009.]] potvrdio presudu po kojoj [[Kostarikanci]] imaju prava na korištenje rijeke u komercijalne svrhe radi očuvanja ribarenja na njihovoj strani rijeke.<ref>{{cite web |url=http://www.allbusiness.com/legal/legal-services-litigation/12579933-1.html |title=WORLD COURT SETTLES SAN JUAN RIVER DISPUTE; NICARAGUA AND COSTA RICA BOTH CLAIM VICTORY |publisher=Allbusiness.com |date=16. 7. 2009. |accessdate=21. 12. 2010. |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511230540/http://www.allbusiness.com/legal/legal-services-litigation/12579933-1.html |dead-url= }}</ref> Kostarika je [[1. lipnja]] [[2007.]] prekinula diplomatske odnose sa [[Tajvan]]om, i bila je prva centralnoamerička država koja je to učinila. Tadašnji predsednik, [[Óscar Arias]], priznao je da je to učinjeno zbog ekonomskih potreba.<ref>[https://web.archive.org/web/20110511230533/http://www.allbusiness.com/caribbean/4505299-1.html Costa Rica Boots Taiwan, Welcomes China In Diplomatic Switch]. allbusiness.com (2007-06-14). Retrieved: 2010-05-20</ref> U znak zahvalnosti, [[Narodna Republika Kina]] je u Kostariki izgradila novi, $100,000,000 vrijedan, moderan [[nogomet]]ni stadion - [[Estadio Nacional de Costa Rica (2011)|Estadio Nacional de Costa Rica]]. Kostarika je tri puta birana za nestalnog člana [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih naroda|Vijeća sigurnosti UN-a]], posljednji put [[2007.]] godine. == Demografija == Prema popisu iz [[2011.]], Kostarika je imala 4,301,712 stanovnika. Bijelci, kastici i [[mestici]] su činili 83.63% stanovništva, dok je crnaca bilo 1.05%, 6.12% [[mulat]]a, 2.4% posto Indijanaca, 0.2% [[Kinezi|Kineza]] i 6.6% ostalih. U Kostariki ima nešto više od 104,000 Indijanaca tj. pripadnika domorodačkih naroda. Većina ih živi izoliranim rezervatima i podijeljeni su na osam etničkih grupa: Quitirrisí (u Središnjoj dolini); Matambú ili [[Chorotega]] (u Guanacaste); [[Maleku]] (sjeverna Alajuela), [[Bribri]] (južni dio karipskog priobalja), Cabécar (Cordillera de Talamanca), [[Guaymí]] (jug Kostarike, duž granice s Panamom), [[Boruca]] i [[Térraba]] (južna Kostarika). 38 550 kostarikanskih državljana govori nekim od indijanskih jezika kao materinskim, najrasprostranjeniji je [[buglere jezik|buglere]] (18 000). Bjelačko stanovništvo je uglavnom španjolskog porijekla, uz značajan broj ljudi [[Italija|talijanskog]], [[Njemačka|njemačkog]], [[Engleska|engleskog]], [[Nizozemska|nizozemskog]], [[Francuska|francuskog]], [[Irska|irskog]], [[portugal]]skog, [[libanon]]skog, [[Maroko|marokanskog]], [[Sirija|sirijskog]] i [[Poljska|poljskog]] porijekla, a postoji i prilično velika [[Židovi|židovska]] zajednica. Većina crnaca, tj. Kostarikanca afričkog porijekla, potomci su imigranata s [[Jamajka|Jamajke]], govornika kreolskog engleskog. U Kostariki ima znatno manje ljudi iz mješovitih brakova između bijelaca i Indijanaca, nego u drugim latinoameričkim zemljama. Izuzetak je jedino provincija [[Guanacaste]], gdje skoro polovinu stanovništva čine mestici. U Kostariki je veliki broj izbjeglica, uglavnom iz [[Kolumbija|Kolumbije]] i [[Nikaragva|Nikaragve]]. Kao rezultat toga i ilegalne imigracije, procjenjuje se da 10-15% stanovništva, što je 400,000-600,000 ljdi, čine [[Nikaragvanci]].<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2019.htm www.state.gov] Background Note: Costa Rica – People</ref><ref>{{cite news| url=http://articles.latimes.com/2006/mar/23/world/fg-costa23 | work=Los Angeles Times | title=Costa Rica Seeks to Shut Its Doors to Illegal Migrants From Nicaragua | first1=Marla | last1=Dickerson | first2=Rebecca | last2=Kimitch | date = 23. 3. 2006. | accessdate = 2. 5. 2010.}}</ref> Određeni broj Nikaragvanaca dolazi u Kostariku kao sezonski radnici. Tokom sedamdesetih i osamdesetih godina XX. vijeka, veliki broj izbeglica iz zemalja Latinske Amerike došao je u Kostariku, najviše iz [[Čile]]a i [[Argentina|Argentine]], kao i iz [[Salvador]]a.<ref>{{Cite book |author=Biesanz, Karen Zubris; Biesanz, Mavis Hiltunen; Biesanz, Richard |title=The Ticos: Culture and Social Change in Costa Rica |publisher=[[Lynne Rienner Publishers]] |location=Boulder |year= 1998|page=118 |isbn=1-55587-737-0}}</ref> Prema podacima [[Svjetska banka|Svjetske banke]] iz [[2010.]], u Kostariki je bilo 489,200 izbjeglica, uglavnom iz Nikaragve, [[Panama|Paname]], Salvadora, [[Honduras]]a, [[Gvatemala|Gvatemale]] i [[Belize]]a, dok je 125,306 Kostarikanaca živjelo van zemlje u [[SAD|Sjedinjenim Državama]], Panami, Nikaragvi, [[Španjolska|Španjolskoj]], [[Meksiko|Meksiku]], [[Kanada|Kanadi]], Njemačkoj, [[Venezuela|Venezueli]], [[Dominikanska Republika|Dominikanskoj Republici]] i [[Ekvador]]u.<ref>{{cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/INTPROSPECTS/Resources/334934-1199807908806/CostaRica.pdf|title=Costa Rica country profile (from the Migration and Remittances Factbook 2011)|publisher=World Bank|accessdate = 17. 8. 2011.}}</ref> === Religija === Kršćanstvo je najbrojnija religija, a [[Katolici|katoličanstvo]] je službena državna religija u skladu s Ustavom iz [[1949.]], koji istodobno jamči slobodu vjeroispovijesti. Prema najnovijem istraživanju koje je provedeno [[2007.]] godine od strane Sveučilišta Kostarike, 70,5% stanovništva su rimokatolici, 44,9% stanovništva prakticira katoličanstvo, 13,8% su evanđeoski [[protestanti]], 11,3% nema religiju, a 4,3% pripada nekoj drugoj religiji. Zbog male, ali kontinuirane imigracije iz [[Azija|Azije]] i [[Bliski istok|Bliskog istoka]], porastao je i broj ostalih religija, od čega je najviše [[budizam|budista]] (zbog rastuće kineske zajednica [[Han]] oko 40,000), a u manjem broju [[Hinduizam|hinduista]], [[židov]]a, [[Bahá'í]] te [[musliman]]a. == Etnografija == [[Datoteka:Maleku-hut.JPG|minijatura|thumb|Koliba Guatuso Indijanaca]] Indijansko prastanovništvo uvelike je uništeno u sukobu sa konkvistadorima ili je kasnije hispanizirano. Danas u 22 rezervata živi 8 raznih plemenskih zajednica. Područje Kostarike nastanjivala su ili još žive plemena koja pripadaju porodicama [[Manguean]]: [[Nicoya]], [[Orisi]], [[Orotiña]], danas se nazivaju imenom Chorotega, imenom izumrlog naroda Chorotega; [[Chibchan]]: [[Burica]]; [[Barbacoan]]: [[Guatuso]] ili Maleku; [[Talamancan]]: [[Boruca]], [[Bribri]], [[Burucaca]], [[Cabécar]], [[Chiripo]], [[Coto]] ili Cocto, [[Estrella]], [[Guetar]] ili Huetar, [[Pocosi]], [[Quepo]], [[Suerre]], [[Tariaca]], [[Térraba]], [[Teshbi]] ili Techbi, [[Tucurrique]], [[Turucaca]] i [[Voto]], te panamski [[Guaymi]]. Kolonizacija koja konačno počinje u kasnom 16. stoljeću, te uvođenje ropstva, otjeralo je mnoga plemena u planinska područja, gdje njihovi potomci žive i danas. Danas su kostarikanski Indijanci najzastupljeniji od plemena Bribri, Cabécar i Boruca, kojih ima dosta u planinskim područjima juga zemlje. Na sjeveru žive neka Chorotegan ili Manguean plemena, rasipana u povijesti od zaljeva [[Fonseca]] do poluotoka [[Nicoya (poluotok)|Nicoya]]. Ovi su imali naprednu kulturu i bijahu pod utjecajem tamošnjih naprednih civilizacija. Pleme [[Chorotega]] koje je živjelo u [[Honduras]]u je nestalo, ali se danas pod njihovim imenom izjašnjavaju potomci Orotiña i Nicoya Indijanaca kojih etnički ima 795 ([[2000.]]). Panamsko pleme [[Térraba]] u Kostariki broji negdje do 300 pripadnika. Pleme Maleku ili Guatuso ima pereko 1,000 pripadnika (2000.); Cabécar 9,308 (2000.) u području Turrialba; Bribri 12,172 (2000.) duž rijeka [[Lari]], [[Telire]] i [[Uren]] ; Boruca 1,000 (1991.), između [[Playa Bonita]] i [[Golfito|Golfita]]. === Indijanski rezervati === [[Datoteka:Costa-Rica-colibri-humming-bird.jpg|right|thumb|250px|Vrsta ''[[Elvira cupreiceps]]'' [[endem]]ska je vrsta [[kolibri]]ja u Kostariki.]] Kostarika ima ukupno 22 indijanska rezervata:<ref>{{Cite web |title=Costa Rica's Indigenous Reserves |url=http://www.horizontes.com/en/indigenous-people.html |access-date=2013-09-28 |archive-date=2008-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509193837/http://www.horizontes.com/en/indigenous-people.html |dead-url=yes }}</ref> # Reserva Indígena Guatuso (Maleku) # Reserva Indígena Matambú # Reserva Indígena Quitirrisí # Reserva Indígena Zapatón # Nairi - Awari (Barbilla) # Reserva Indígena Chirripó # Reserva Indígena Bajo Chirripó # Guaymí -Península de Osa # Guaymí - Conte Burica # Guaymí - Coto Brus # Guaymí - Abrojos Montezuma # Reserva Indígena Curré # Reserva Indígena Boruca # Reserva Indígena Térraba # Reserva Indígena Ujarrás # Reserva Indígena Salitre # Reserva Indígena Cabagra # Reserva Indígena Tayní # Reserva Indígena Telire # Cabecar-Talamanca # Bribrí- Talamanca # Reserva Indígena Kekoldi (Cocles) == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Costa Rica}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/costarica.htm Costa Rica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025074854/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/costarica.htm |date=2008-10-25 }} at ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Central_America/Costa_Rica}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1166587.stm Costa Rica profile] from the [[BBC News]] * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=CR Key Development Forecasts for Costa Rica] from [[International Futures]] ; Vlada i uprava * [http://www.casapres.go.cr Casa Presidencial Official presidential website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211020153038/http://www.casapres.go.cr/ |date=2021-10-20 }} {{es icon}} {{Sjeverna Amerika}} {{Organizacija američkih država}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Kostarika| ]] [[Kategorija:Države u Sjevernoj Americi]] dbbb4elquajdhg1h5ynio8rexql900t 0 5270 42680761 42656036 2026-08-23T05:43:06Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680761 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | mikronacija = | konvencionalno_dugo_ime = <small>Narodna Demokratska Republika</small> | ime = Laos | izvorno_ime = ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕ<br /><small>ປະຊາຊົນລາວ<small><br /><small>Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao </small> | ime_genitiv = Laos | status = | zastava = Flag of Laos.svg | alt_flag = | zastava2 = | alt_flag2 = | grb = Emblem of Laos (1991-2025).svg | alt_coat = | tip_simbola = Grb | geslo = | geslo_prijevod = | državna_himna = [[Pheng Xat Lao]] | kraljevska_himna = | drugi_simbol = | tekst_simbol = | drugi_tip_simbola = | tekst_tipa_simbola = | slika_karte = Laos (orthographic projection).svg | loctext = | alt_map = | opis_karte = | slika_karte2 = | alt_map2 = | opis_karte2 = | glavni_grad = [[Vientiane]] | latd = | latm = | latNS = | longd = | longm = | longEW = | najveći_grad = | tip_najvećeg_naselja = | najveće_naselje = | službeni_jezici = [[laoski jezik|Laoski]] | nacionalni_jezici = | regionalni_jezici = | etničke_grupe = | etničke_grupe_godina = | religija = | demonim = | org_tip = | članstvo = | tip_vlasti = [[Unitarna država|Unitarna]] komunistička država | vođa_titula1 = [[Predsjednik Laosa|Predsjednik]] | vođa_ime1 = {{nowrap|[[Thongloun Sisoulith]]}} | vođa_titula2 = [[Premijer Laosa|Premijer]] | vođa_ime2 = [[Sonexay Siphandone]] | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = | vođa_titula5 = | vođa_ime5 = | vođa_titula6 = | vođa_ime6 = | vođa_titula7 = | vođa_ime7 = | vođa_titula8 = | vođa_ime8 = | vođa_titula9 = | vođa_ime9 = | zakonodavac = | gornji_dom = | donji_dom = | suverenitet_tip = | suverenitet_napomena = | uspostava_događaj1 = | uspostava_datum1 = | uspostava_događaj2 = | uspostava_datum2 = | uspostava_događaj3 = | uspostava_datum3 = | uspostava_događaj4 = | uspostava_datum4 = | uspostava_događaj5 = | uspostava_datum5 = | uspostava_događaj6 = | uspostava_datum6 = | uspostava_događaj7 = | uspostava_datum7 = | uspostava_događaj8 = | uspostava_datum8 = | uspostava_događaj9 = | uspostava_datum9 = | uspostava_događaj10 = | uspostava_datum10 = | uspostava_događaj11 = | uspostava_datum11 = | uspostava_događaj12 = | uspostava_datum12 = | površina_km2 = 236800 | površina_oznaka = Ukupno | površina_fusnota = | površina_rang = | vode = | površina_oznaka2 = | površina_podaci2 = | površina_oznaka3 = | površina_podaci3 = | stanovništvo_proc = 7.749.595 | stanovništvo_proc_godina = [[2022.]] | stanovništvo_proc_rang = | stanovništvo_oznaka2 = | stanovništvo_podaci2 = | stanovništvo_oznaka3 = | stanovništvo_podaci3 = | stanovništvo_popis = | stanovništvo_popis_godina = | stanovništvo_popis_rang = | gustoća_stanovništva = | stanovništvo_gustina_rang = | broj_članica = | GDP_PPP = | GDP_PPP_rang = | GDP_PPP_godina = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rang = | GDP_nominal = | GDP_nominal_rang = | GDP_nominal_godina = | GDP_nominal_per_capita = | GDP_nominal_per_capita_rang = | Gini = | Gini_ref = | Gini_rang = | Gini_godina = | Gini_promjena = | HDI = | HDI_ref = | HDI_rang = | HDI_godina = | HDI_promjena = | valuta = [[Kip (valuta)|Kip]] | valuta_kod = | vremenska_zona = | utc_nadom = | vremenska_zona_DST = | utc_nadom_DST = | DST_napomena = | antipodi = | datum_format = | pozivni_broj = +856 | svetac_zaštitnik = | internetski_nastavak = | službeni_website = | slika_karte3 = | širina_karte = | alt_map3 = | opis_karte3 = | fusnota_a = | fusnota_b = | fusnota_c = | fusnota_d = | fusnota_e = | fusnota_f = | fusnota_g = | fusnota_h = | fusnota_1 = | fusnota_2 = | fusnota_3 = | fusnota_4 = | fusnota_5 = | fusnota_6 = | fusnota_7 = | fusnota_8 = | komentar = }} '''Laos''', službeno '''Laoska Narodna Demokratska Republika''' je [[država]] u jugoistočnoj [[Azija|Aziji]], bez izlaza na more. Graniči na zapadu i jugu sa [[Tajland]]om, na zapadu sa Burmom ([[Mianmar]]om), na sjeveru sa [[Narodna Republika Kina|Kinom]], na istoku sa [[Vijetnam]]om i na jugu sa [[Kambodža|Kambodžom]]. === Historija === Prva poljoprivredna naselja u dolini srednjeg toka rijeke Mekong datiraju iz 4000. pne, iako arheološki nalazi u pokrajinama [[Houaphan]] i [[Luang Prabang]] svjedoče o prisutnosti prapovijesnih ljudi na tim područjima prije otprilike 40.000 godina. Nalazi u grobnim mjestima iz oko 1500. pne. ukazuju na već složeno i razvijeno društvo. Oko 700. pne. željezni alati korišteni su na području današnjeg Laosa, što ukazuje na bliske kontakte sa susjednim indijskim i kineskim civilizacijama. Monumentalni kameni vrčevi u razini kamenih vrčeva također se mogu svrstati u [[željezno doba]]. Na području današnjeg sjevernog Laosa nalazi se [[Ravnica ćupova|Dolina vrčeva]], na prostranom teritoriju koji obuhvaća niz od približno 90 arheoloških nalazišta. Arheolozi i historičari još nisu ponudili potpuno objašnjenje o tom lokalitetu, no procjenjuje se da potječe iz razdoblja civilizacije koja je na tom području obitavala između 500. pne i 800. godine. Najstarije etničke skupine u današnjem Laosu su [[Lua narod|Lua]] i [[Khmu narod|Khmu]], često kombinirani sa [[Lao Theung]] ("Gorski Laošani"), koji pripadaju austroazijskoj jezičnoj porodici. [[Tajski narodi|Tajci]] i [[Laošani]] koji su kasnije emigrirali zvali su ih kao ''kha'' (ຂ້າ), ali se to smatra pogrdnim jer može značiti i "sluga" ili "rob". Njihova prisutnost je dokumentirana od oko 500. godine. U to vrijeme je jug današnjeg Laosa pripadao državi Funan. Grad [[Shrestapura]] vjerojatno se nalazio u južnoj laoskoj pokrajini [[Čampasak (pokrajina)|Čampasak]], jednoj od prijestolnica državne zajednice [[Čenla]] koja je postojala od [[6. vijek|6.]] do [[8. vijek|8. stoljeća]], nasljednice Funana i preteče kasnijeg [[Kmersko Carstvo|Kmerskog carstva]]. Početkom [[8. vijek]]a, prema kineskim kronikama, Čenla je se podijelila na "kopnenu Čenlu" i "morsku Čenlu". Južni Laos bio je dio središnjeg područja "kopnene Čenle". [[Tajski narodi]], kojima pripadaju [[Laošani]], vjerojatno su migrirali iz Kine u sjeverne dijelove [[Jugoistočna Azija|jugoistočne Azije]], uključujući sjeverni Laos, tijekom prvog milenijuma. Tajska plemena koja su se naselila u srednjoj dolini [[Mekong]]a nazivaju se Laošani. Drugi Tajci, ''Fuan'' (พวน), naselili su "Ravnicu kamenih ćupova". Sve do prijelaza iz [[19. vijek|19.]] u [[20. vijek]], "''Lao''" i "''Tai''" još su se mogli koristiti kao sinonimi, a tek tada su se pojavili zasebni [[Nacija|nacionalni]] [[identitet]]i. Budući da su se Tajci i Laošani naselili u riječnim dolinama i obrađivali vlažna rižina polja, dok su "''Kha''" živjeli na planinskim padinama, te dvije etničke skupine su koegzistirale uglavnom bez konkurencije – razlika koja još uvijek donekle postoji do danas. Laošani – kao i drugi Tajci u jugoistočnoj Aziji – stvorili su [[pleme]]nske [[Kneževina|kneževine]] nazvane ''Müang'', od kojih se svaka sastojala od nekoliko sela i kojima je vladao poglavica (''chao''). Jedan od najstarijih Müanga bio je ''Müang Sua'', današnji [[Luang Prabang]], koji je vjerojatno osnovan u [[11. vijek|11. stoljeću]]. Laošani su usvojili [[budizam]], ali su također nastavili održavati [[Animizam|animističke]] tajske običaje, poput štovanja predaka i lokalnih duhova (''phi''). U [[12. vijek|12.]] i [[12. vijek]]u veliki dijelovi današnjeg Laosa pripadali su kmerskom carstvu [[Angkor]]. Nakon propasti kraljevstva Nanzhao čije je središte bilo u južnoj [[Narodna Republika Kina|Kini]] u 14. stoljeću na području Laosa uzdiglo se kraljevstvo [[Lan Xing]] koje je na svom vrhuncu bilo jedno od najvećih u jugoistočnoj Aziji. Obično se prihvaća da je početna točka stvarne historija Laosa [[1353.]] godina, kada je vladar Müang Suā, Fa Ngum, nekadašnji zapovjednik u Angkorskoj vojsci, osnovao kraljevstvo ''[[Lan Xang]] Hom Khao'' tj. "Kraljevina milijuna slonova pod jednim bijelim kišobranom". Lan Xang nije bila jedinstvena država, nego ''[[Mandala (politika)|mandala]]'', složena državna struktura sastavljena od nekoliko Müanga, koji su priznavali političko i duhovno središte{{efn|Luang Prabang do [[1563]], potom [[Vientiane]].}} i kralja kao vrhovnog gospodara, ali su ostali autonomni u unutarnjim poslovima. Pojava Lan Xanga pogodovao je pad Angkora. U doba svoje najveće snage trgovina i obrazovanje države su dostigli visoku razinu. U 18. stoljeću većim dijelom Laosa zavladao je susjedni Tajland. Nakon smrti Sulinyavongsa, Lan Xang je se raspala usred sporova oko nasljeđivanja prijestolja i podijeljena je u tri zasebne monarhije. Međutim, ponovljene invazije moćnijih susjeda iz Burme, Siama (Tajlanda) i Vijetnama, ustanovile su lokalnu hegemoniju tih država. Budući da je Vijetnam na [[Mekong]] gledao kao na svoju zapadnu granicu, a Sijam na Anamitsku kordiljeru (''Truong Son'') kao na istočnu granicu svoje zone utjecaja, Laos je pripadao objema preklapajućim sferama moći i činio je tampon između njih. Razni laoski vladari uravnotežili su dva moćna susjeda, ponekad naginjući jednom, ponekad drugom, a ponekad plaćajući danak objema stranama u isto vrijeme. U unutarnjim poslovima, međutim, zadržali su široku autonomiju, iako je Lao Müang u današnjem sjeveroistočnom Tajlandu sve više spadao pod izravnu kontrolu Siama, a Xiang Khouang pod kontrolu Vijetnama. Godine [[1827.]] kralj [[Kralj Anuvong|Anuvong]] od Vientianea (vladao: 1805-1828) pobunio je se protiv sijamske nadmoći. Međutim, njegove trupe su odbijene nakon početnih uspjeha. Anuvong je javno izložen i pogubljen u [[Bangkok]]u. Danas ga se štuje kao laoskog nacionalnog heroja, iako u to vrijeme nacija Laosa još nije bila zamisliva. Kraljevina Vientiane izgubila je autonomiju, a glavni grad je sravnjen sa zemljom. Velik dio stanovništva današnjeg središnjeg Laosa prebačen je na zapadnu stranu Mekonga (današnji Tajland). U [[19. vijek|19. stoljeću]] [[Francuska]] je postupno uključila Laos u svoje kolonijalno carstvo. Naime od sredina stoljeća Francuska je stjecala sve veći utjecaj kao [[Kolonijalizam|kolonijalna]] sila u kontinentalnoj jugoistočnoj Aziji. Godine [[1893.]] Francuzi su osvojili lijevu obalu Mekonga i prisilili Sijam da prizna Mekong kao svoju granicu. Područja naseljena Laošanima zapadno od Mekonga, međutim, ostala su sa Siamom. Oni i danas čine Thai Isan. Mekong je postao granična rijeka od središnje arterije područja naseljavanja Laosa. Današnji Laos je uključen u francusku koloniju Francuske Indokine kao Protektorat Laos. Međutim, svi planovi za gospodarski razvoj zemlje ostali su nerealizirani. Početkom 20. stoljeća u Francuskoj Indokini formiraju se pokreti otpora protiv kolonijalne vlasti; pojavila se ideja o laoskoj naciji.[48] Između ostalog, Ho Chi Minh je 1930. godine osnovao Komunističku partiju Indokine čiji je cilj bio istjerati kolonijalne vladare. Tijekom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] Laos je okupirala [[Japanska carska vojska|japanska vojska]]. Nakon što se [[Japansko Carstvo|Japan]] bezuvjetno predao i morao povući iz zemlje, Laos je 12. oktobra 1945. proglasio svoju neovisnost. Međutim, opet je došao pod vlast Francuske. Dana 19. jula 1949. potpisan je Francusko-laoški ugovor prema kojim je Laos trebao postati neovisnan član unutar Franuske unije. ''Lao Isara''{{efn|Lao Isara (ລາວອິດສະຫຼະ) tj. "Slobodni Lao", pokret za neovisnost Laosa.}} je se tada podijelio jer su samo neki laoski borci za neovisnost bili zadovoljni sa sporazumom sa Francuzima. U godinama koje su uslijedile utjecaj Francuske je opao, održavali su se izbori, a [[SAD|Sjedninjene Države]] dobivale su na utjecaju. Francuska je u konačnici poražena u Vijetnamu, a 21. jula [[1954]], tijekom Indokineske konferencije (Ženevska konferencija), Francuska je službeno odustala od svih zahtjeva u Indokini i pristala povući svoje trupe i priznati neovisnost Laosa, čime je Laos konačno dobio potpuni suverenitet. Godine [[1958.]] uvedeno je aktivno i pasivno opće biračko pravo žena. Nakon neovisnosti Laos je postao kraljevina. [[Vijetnamski rat]] u susjednom [[Vijetnam]]u prouzročio je političku nestabilnost. Američke snage bombardirale su istočni Laos u kojem su djelovali gerilci [[Vijetkong]]a. Građanski rat u Laosu bio je povezan sa Vijetnamskim ratom. Sjeverni Vijetnamci podržavali su Pathet Lao gerilce pokreta ''Pathet Lao'' (ປະເທດລາວ) protiv laoške vlade, koju su podržavale Sjedinjene Države. Laos je bio službeno neutralan u Vijetnamskom ratu. Godine 1959. Sjeverni Vijetnam je napao Laos kako bi kontrolirao i proširio [[Ho Ši Minov put|put za Ho Ši Min]]. [[CIA]] je [[1960-e|1960-ih]] organizirala gerilsku protuvojsku sastavljenu od pripadnika naroda Hmong iz Long Tienga za borbu protiv Pathet Laoa. Ovaj sukob bio je uglavnom nepoznat međunarodnoj javnosti. U početku uspješna operacija završila je katastrofom i rezultirala smrću i bijegom mnogih Hmonga. Ho Ši Minov put uglavnom prolazi kroz Laos i bio je samo djelomičan aspekt borbe protiv komunizma. Procjenjuje se da je 2,5 tona eksploziva po stanovniku bačeno na Laos tijekom američkog bombardiranja područja. Kao rezultat toga, Laos je do danas jedna od najteže bombardiranih zemalja na svijetu, sa visokim udjelom neeksplodiranih bombi i nagaznih mina. Godine [[1975]], nakon završetka Vijetnamskog rata, snage ''Pathet Laoa'' pod utjecajem [[komunizam|komunistista]] zbacile su kralja i preuzele su vlast u revoluciji bez krvi{{efn|Laoška revolucija je imala znatno blaži sraz u usporedbi sa onom koja se razvila u susjednoj Kambodži.}} i [[2. decembra]] 1975. proglasile [[Republika|republiku]] odnosno Narodnu Demokratsku Republiku Laos. Novi Laos je učvrstio veze sa Vijetnamom. Iako su komunisti još uvijek nili na vlasti, gospodarstvo je se postupno preoblikovalo po tržišnom modelu. Narodna revolucionarna stranka Laosa izabrana je za vladajuću stranku u zemlji, a prvi premijer, Kaysone Phomvihane, ostao je na dužnosti do [[1992.]] godine. Politička i ekonomska represija nastavila je ostavljati zemlju nesigurnom i nestabilnom, a oko 10% stanovništva napustilo je Laos, prvenstveno u Tajland, Francusku, Sjedinjene Države i Australiju. Zbog ozbiljnih gospodarskih problema, Laos je od [[1986.]] godine pokrenuo politiku otvaranja i [[Reformizam|reformi]] pod nazivom "Novi ekonomski mehanizam" sa ciljem ostvarivanja postupnog prijelaza iz planskog u tržišno gospodarstvo. U sklopu tih reformi provedena je gospodarska liberalizacija i jačanje gospodarskih odnosa sa inozemstvom. Postupno su se poduzele i političke reforme. Dana [[14. augusta]] [[1991.]] Narodna skupština donijela je prvi [[ustav]] od dolaska komunista na vlast, a Laos je od [[1997.]] član [[ASEAN|Saveza država jugoistočne Azije]]. Još uvijek postoji neriješen sukob u posebnoj zoni Saysomboun (sjeveroistočno od Vientianea), gdje se borbe između komunističke vlade i naoružanih skupina otpora nastavljaju i danas. Članovi ovih skupina otpora uglavnom su regrutirani iz reda pripadnika Hmong manjine i povukli su se u planinska područja gdje žive u velikom siromaštvu. Ponovljeni su napadi i napadi i oko Vientianea i na važnim prometnim rutama, čijim žrtvama postaju strani turisti. Sa druge strane, postoje i izvješća o ozbiljnim kršenjima ljudskih prava od strane vojske u borbi protiv pobunjenika. == Toponim Laos == Riječ "Laos" skovali su [[Francuzi]], koji su [[1893.]] godine ujedinili tri laoska kraljevstva u [[Francuska Indokina|Francuskoj Indokini]]. Ime zemlje piše se isto kao i množina dominantne i najčešće etničke skupine, [[Laošani|naroda Lao]].<ref name="tripsavvy">{{cite web |last1=Rodgers |first1=Greg |title=How to Say "Laos" |url=https://www.tripsavvy.com/how-to-say-laos-3976795 |website=TripSavvy |access-date=18 March 2020 |archive-date=3 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303055220/https://www.tripsavvy.com/how-to-say-laos-3976795 |url-status=live }}</ref> Na [[Laoski jezik|laoskom jeziku]] ime zemlje je "''Muang Lao''" (ເມືອງລາວ) ili "''Pathet Lao''" (ປະເທດລາວ), a oba doslovno znače "zemlja Lao (naroda)".<ref name="Kislenko2009">{{cite book |last=Kislenko |first=Arne |title=Culture and customs of Laos |url=https://books.google.com/books?id=D6CuONua48MC&pg=PR20 |year=2009 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-33977-6 |page=20 |access-date=27 June 2015 |archive-date=10 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410140208/https://books.google.com/books?id=D6CuONua48MC&pg=PR20 |url-status=live }}</ref> == Geografija == [[Datoteka:Laos Topography.png|thumb|right|250px|Karta Laosa.]] Laos je jedna od rijetkih zemalja u [[Istočna Azija|istočnoj Aziji]] bez izlaza na more. Geografski gledano, Laos uglavnom određuju rijeka [[Mekong]], [[Anamsko gorje|gorje Anama]] i [[Visoravan Bolaven|visoravan Bolaven]]. Reljefom Laosa dominiraju planine (najviši vrh [[Phou Bia]], 2.817 m) i uzvisine koje zauzimaju sjever i istok zemlje. Nizine, u kojima živi većina stanovništva, nalaze se na zapadu uz rijeku [[Mekong]] i njene pritoke ([[Nam Ou]], [[Nam Tha]], [[Nam Beng]], [[Nam Khan]], [[Nam Xeuang]], [[Nam Ngum]], [[Nam Lik]], [[Nam Kading]], [[Nam Theun]], [[Xe Bangfai]], [[Xe Bang Hiang]], [[Xe Don]], [[Xe Set]], [[Sekong]]). Laos ima ukupnu površinu od 236.800 km², što ga čini zemljom veličine negdje između Rumunije i Italije. Približno 15% zemlje je ravničarsko, dok je 36% brežuljkasto. Nadalje, 31% je planinsko područje, a preostalih 18% čine visoravni na nadmorskoj visini većoj od 1.000 metara. Najveći dio ravnice čini dolina rijeke Mekong, u kojoj se nalaze glavni gradovi zemlje: [[Luang Prabang]], [[Vientiane]], [[Thakhek]], [[Savannakhet]], [[Čampasak]] i [[Pakxé]]. Prema procjenama, između 62 % i 71,9 % teritorija Laosa je prekriveno šumama, što čini dvije trećine zemlje. Samo vrlo mali dio teritorija (između 0,3% i 0,4%) zauzimaju urbana područja. Među najdužim rijekama, [[Mekong]] protječe kroz Laos i duž njegove granice u duljini od 1.835 kilometara, a [[Sekong]] prolazi kroz 320 kilometara zemlje, nakon čega slijede [[Nam Ou]] (448 kilometara), [[Nam Ngum]] (354 kilometra) i [[Nam Theun]] (338 kilometara). Zemlja ima malo prirodnih jezera – od kojih su glavna [[Nong Fa]] i [[Nong Han]] – a slijede ih umjetna jezera [[Nam Ngum (jezero)|Nam Ngum]] i [[Nam Ngum 2]]. Glavne planine u Laosu su: * [[Phou Bia]], 2.817 metara nadmorske visine; * [[Phu Xai Lai Leng]], 2.720 metara; * [[Rao Co]], 2.286 metara; * [[Phou Louey]], 2.257 metara; * [[Phu Soi Dao]], 2.120 metara; * [[Pu Ke]], 2.079 metara; * [[Shiceng Dashan]], 1.830 metara; * [[Dong Ap Bia]], 937 metara. Laos je izduženo područje koje se proteže u smjeru sjever-jug. Udaljenost između njegovih sjevernih i južnih krajnjih točaka iznosi približno 1.140 kilometara. Najveća širina držžave iznosi 510 kilometara, dok na najužem mjestu raspon od istoka prema zapadu iznosi svega 140 kilometara. == Klima == [[Datoteka:Laos_map_of_Köppen_climate_classification.svg|thumb|right|350px|Klimatska karta Laosa]] Laos ima klimu [[Tropska savanska klima|tropske savane]] po [[monsun]]skom uzorku (v. [[Tropska klima]]). Ima jedno izrazito kišno razdoblje od maja do oktobra, nakon čega slijedi sušno razdoblje od novembra do aprila. Prema lokalnoj tradiciji broje se tri godišnja doba – kišno, hladno i vruće – budući da su zadnja dva mjeseca od sušne sezone osjetno toplija od prethodna četiri mjeseca. U planinskom području postoji značajna varijacija temperature. Tijekom kišne sezone jugozapadni monsunski vjetrovi izlože prosječno 1300–2300&nbsp;mm oborine, do najviše 4100&nbsp;mm na visoravni Bolovena. Sušnom sezonom dominira sjeveroistočni monsun. Temperature, od 16-21&nbsp;°C u hladnim mjesecima od decembra do februara, rastu do više od 32&nbsp;°C u martu i aprilu, neposredno prije početka kiše. Tijekom vlažne sezone prosječna temperatura je 27&nbsp;°C. {{Weather box | location = [[Vientiane]] (1981–2010) | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = 36.0 | Feb record high C = 38.0 | Mar record high C = 40.0 | Apr record high C = 41.4 | May record high C = 42.5 | Jun record high C = 39.5 | Jul record high C = 39.0 | Aug record high C = 37.2 | Sep record high C = 37.5 | Oct record high C = 36.8 | Nov record high C = 36.0 | Dec record high C = 36.0 | year record high C = 42.5 | Jan high C = 28.7 | Feb high C = 30.8 | Mar high C = 33.1 | Apr high C = 34.6 | May high C = 33.1 | Jun high C = 32.2 | Jul high C = 31.6 | Aug high C = 31.2 | Sep high C = 31.3 | Oct high C = 31.2 | Nov high C = 30.1 | Dec high C = 28.3 | year high C = 31.1 | Jan mean C = 22.4 | Feb mean C = 24.7 | Mar mean C = 27.1 | Apr mean C = 29.0 | May mean C = 28.4 | Jun mean C = 28.1 | Jul mean C = 27.7 | Aug mean C = 27.5 | Sep mean C = 27.3 | Oct mean C = 26.8 | Nov mean C = 24.8 | Dec mean C = 22.2 | year mean C = 26.3 | Jan low C = 17.4 | Feb low C = 19.6 | Mar low C = 22.1 | Apr low C = 24.5 | May low C = 24.9 | Jun low C = 25.2 | Jul low C = 25.0 | Aug low C = 24.8 | Sep low C = 24.3 | Oct low C = 23.4 | Nov low C = 20.5 | Dec low C = 17.3 | year low C = 22.4 | Jan record low C = 3.3 | Feb record low C = 7.6 | Mar record low C = 10.0 | Apr record low C = 16.8 | May record low C = 19.0 | Jun record low C = 20.0 | Jul record low C = 19.5 | Aug record low C = 20.6 | Sep record low C = 18.8 | Oct record low C = 12.9 | Nov record low C = 8.9 | Dec record low C = 5.0 | year record low C = 3.3 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 7.8 | Feb precipitation mm = 15.3 | Mar precipitation mm = 39.2 | Apr precipitation mm = 92.8 | May precipitation mm = 233.5 | Jun precipitation mm = 264.6 | Jul precipitation mm = 307.2 | Aug precipitation mm = 332.9 | Sep precipitation mm = 270.2 | Oct precipitation mm = 96.6 | Nov precipitation mm = 13.5 | Dec precipitation mm = 3.7 | year precipitation mm = 1677.2 | Jan rain days = 1.0 | Feb rain days = 2.0 | Mar rain days = 5.0 | Apr rain days = 8.0 | May rain days = 16.0 | Jun rain days = 19.0 | Jul rain days = 20.0 | Aug rain days = 22.0 | Sep rain days = 17.0 | Oct rain days = 9.0 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 1.0 | year rain days = 122.0 | Jan humidity = 70 | Feb humidity = 68 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 69 | May humidity = 78 | Jun humidity = 82 | Jul humidity = 82 | Aug humidity = 84 | Sep humidity = 83 | Oct humidity = 78 | Nov humidity = 72 | Dec humidity = 70 | year humidity = 75 | Jan sun = 239.8 | Feb sun = 216.9 | Mar sun = 218.5 | Apr sun = 227.6 | May sun = 195.3 | Jun sun = 140.8 | Jul sun = 129.9 | Aug sun = 133.0 | Sep sun = 165.9 | Oct sun = 210.5 | Nov sun = 228.5 | Dec sun = 246.6 | year sun = 2353.5 | source 1 = [[World Meteorological Organization]],<ref name=WMOCLINO>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20210716235244/https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1981-2010/RA-II/Lao_PDR/Vientiane%20Capital.xls | archive-date = 16 July 2021 | url = https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1981-2010/RA-II/Lao_PDR/Vientiane%20Capital.xls | title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1981–2010 | publisher = World Meteorological Organization | access-date = 16 July 2021}}</ref> [[Deutscher Wetterdienst]] (ekstremi klime 1907–1990),<ref> {{cite web | url = http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_489400_kt.pdf | title = Klimatafel von Vientiane (Viangchan) / Laos | work = Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world | publisher = Deutscher Wetterdienst | language = de | access-date = 23 January 2016}}</ref> Pogoda.ru.net,<ref name=pogoda> {{cite web|url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate4.php?id=48940|script-title=ru:КЛИМАТ УЛАН-БАТОРА|publisher=Pogoda.ru.net|language=ru|access-date=4 January 2015}}</ref> tutiempo.net<ref name=RID>{{Cite web |last=S.L |first=Tutiempo Network |title=Climate Vientiane - Climate data (489400) |url=https://en.tutiempo.net/climate/ws-489400.html |access-date=2023-03-26 |website=www.tutiempo.net |language=en |archive-date=2023-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410145638/https://en.tutiempo.net/climate/ws-489400.html |url-status=dead }}</ref> | source 2 = [[NOAA]] (humidity 1961–1990)<ref name="NOAA">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_II/LA/48940.TXT | title = Vientiane Climate Normals 1961–1990 | publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration | access-date = 29 November 2013}}</ref> | date = August 2010 | source = }} == Stanovništvo == [[Datoteka:Laos-demography.png|thumb|320px|right|Rast stanovništva od 1800. do danas]] Prema popisu stanovništva iz 2002. godine, Laos je imao 5.635.967 stanovnika, dok je popisom iz 2015. godine zabilježeno 6.492.228 stanovnika. Procjenjuje se da je 2022. godine zemlja imala 7.749.595 stanovnika. Laos je zemlja s vrlo niskom prosječnom gustoćom naseljenosti u usporedbi s [[Indokina|Indokinom]], [[Azija|Azijom]] i s svjetskim prosjekom. Štoviše, stanovništvo je raspoređeno neravnomjerno, doline rijeke Mekonga su gusto naseljene i u njima se nalaze glavni gradovi, dok su prostrana planinska područja na sjeveru i istoku rijetko naseljena, s tek ponekim raštrkanim selom. Između [[2000.]] i [[2022.]] godine zemlja je zabilježila znatan rast stanovništva, uz prosječnu godišnju stopu rasta od približno 1,6%. Najveći gradovi su [[Vientiane]], [[Pakxé]], [[Savannakhet]] u dolini [[Mekong]]a i [[Sam Neua]] i [[Luang Prabang]] na sjeveru. Laos je dom velikom broju različitih etničkih skupina koje stručnjaci svrstavaju u makroskupine. Najbrojnija su [[Laošani]] čiji je jezik blizak [[tajlandski jezik|tajlandskom]] i koji žive uglavnom u nizinama uz rijeke. U planinskim i gorskim predjelima žive mnogobrojne manje etničke grupe od kojih su najpoznatiji [[Hmong]] koji vode gerilsku borbu protiv središnjih vlasti. Najzastupljenija religija je [[Theravada|Teravada]] [[Budizam]] (66% stanovništva) a zatim prati tradicionalna vjera naroda Tai (''Satsana Phi'', ສະໜາຜີ) koju prati 30,7% stanovnika. Postoji jedna relativno mala kršćanska zajednica (1,50%) koji većinom čine [[Rimokatolicizam|katolici]] i [[Protestantizam|protestanti]] ([[Kršćanska adventistička crkva|adventisti]], [[metodisti]] i drugi). Postoje također male zajednice drugih vjera (islam, bahai, konfucijanizam, taoizam). Prosječna životna dob stanovništva iznosi 26,3 godine. Ukupni očekivani životni vijek iznosi 69 godina – približno 67 godina za muškarce i oko 71 godinu za žene. == Gospodarstvo == Usprkos gospodarskim reformama u zadnja dva desetljeća i visokom gospodarskom rastu, Laos je još uvijek siromašna zemlja sa nerazvijenom infrastrukturom. Glavna gospodarska aktivnost je [[poljoprivreda]] (uzgoj [[riža|riže]]). [[Bruto domaći proizvod|BDP]] je u 2003. bio 1.700 [[američki dolar|USD]] po glavi, mjereno po PPP-u. Laos je jedna od rijetkih preostalih jednopartijskih [[Komunizam|komunističkih]] država na svijetu. Državna vlast je [[1986]]. odlučila da dopusti [[privatno preduzetništvo]]. Od tada, ekonomija je u značajnom rastu. Kao jedna od najsiromašnijih zemalja, Laos ima problema sa sivom ekonomijom i naročito sa prodajom i švercom droge, naročito [[heroin]]a. Prvi most preko rijeke [[Mekong]] je otvoren u aprilu [[1994]]. S obzirom na to da je većina privrede orijentirana na suradnju sa [[Tajland]]om, ovo je bio veliki razvojni podsticaj. Rijeka Mekong je bogata ribom, tako da je [[ribolov]] razvijen i Laos izvozi riječnu ribu kao [[som]] i [[šaran]]. Oko 80% radnog stanovništva radi u [[poljoprivreda|poljoprivredi]]. Laos najviše izvozi gumu od [[kaučuk]]a, [[pirinač]], [[biber]], [[začini]], [[šećerna trska|šećernu trsku]], [[ananas]]... Ostale značajne djelatnosti su [[rudarstvo]] i [[turizam]]. Smetnja razvoju je velika emigracija kvalifikovane radne snage ([[odliv mozgova]]). == Gradovi == {{location map start|Laos|float=right|width=270}} {{location map marker|Laos|label=[[Vientiane]]|position=left|lat=17.96|long=102.6}} {{location map marker|Laos|label=[[Pakxé]]|position=left|lat=15.11|long=105.80}} {{location map marker|Laos|label=[[Savannakhet]]|position=right|lat=16.56|long=104.75}} {{location map marker|Laos|label=[[Luang Prabang]]|position=left|lat=19.88|long=102.13}} {{location map marker|Laos|label=[[Sam Neua]]|position=left|lat=20.41|long=104.04}} {{location map end|Laos|caption=Gradovi u Laosu}} {{Glavni|Popis gradova u Laosu}} Neki od najvažnijih gradova u državi nalaze se uz tok rijeke [[Mekong]]. Najveći i najvažniji grad je [[Vientiane]]. Ukupno stanovništvo glavnog grada procjenjuje se između 720.000 i 940.000 stanovnika. Zatim idu dva centra na jugu, uz tajlantsku granicu, tj. [[Savannakhet]] (oko 125.000 stanovnika) i [[Pakse]] (119.000). Slijedi niz manjih gradića koji se kreću između 15.000 i 45.000 stanovnika: [[Luang Prabang]], [[Sam Neua]], [[Sayaboury]], [[Thakek]], [[Pakxan]], [[Huay Xay]], [[Phongsaly]], [[Phonsavan]], [[Muang Xay]], [[Viengchan]], [[Attopu]], [[Čampasak]]. == Administrativna podjela == {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:90%;" |- style="font-size:100%; text-align:right;" ! scope="col" | No. ! scope="col" | Pokrajina ! scope="col" | Glavni grad ! scope="col" | Područje <br>(km²) ! scope="col" | Stanovništvo<br>Popis iz 2005. ! scope="col" | Stanovništvo<br>Popis iz 2015. ! scope="col" | Stanovništvo<br>2023.<br><small>(procjena)</small> |- ! 1 | [[Attapeu (pokrajina)|Attapeu]] || [[Attapeu]] ([[Samakkhixay (okrug)|Samakkhixay]]) || style="text-align:right"|10.320|| style="text-align:right"|112.120|| style="text-align:right"|139.628|| style="text-align:right"|147.000 |- ! 2 | [[Bokeo (pokrajina)|Bokeo]] || [[Houayxay]] ([[Houayxay (okrug)|Houayxay]]) || style="text-align:right"|6.196|| style="text-align:right"|145.263|| style="text-align:right"|179.243|| style="text-align:right"|213.300 |- ! 3 | [[Bolikhamxai (pokrajina)|Bolikhamsai]] || [[Paksan]] ([[Paksane (okrug)|Paksane]]) ||style="text-align:right"|14.863|| style="text-align:right"|225.301|| style="text-align:right"|273.691|| style="text-align:right"|330.700 |- ! 4 | [[Champasak (pokrajina)|Champasak]] || [[Pakse]] ([[Pakse (okrug)|Pakse]]) || style="text-align:right"|15.415|| style="text-align:right"|607.370|| style="text-align:right"|694.023|| style="text-align:right"|781.200 |- ! 5 | [[Houaphanh (pokrajina)|Houaphanh]] || [[Xam Neua]] ([[Xam Neua (okrug)|Xamneua]]) || style="text-align:right"|16.500|| style="text-align:right"|280.938|| style="text-align:right"|289.393|| style="text-align:right"|317.100 |- ! 6 | [[Khammouane (pokrajina)|Khammouane]] || [[Thakhek]] ([[Thakhek (okrug)|Thakhek]]) ||style="text-align:right"|16.315|| style="text-align:right"|337.390|| style="text-align:right"|392.052|| style="text-align:right"|451.300 |- ! 7 | [[Luang Namtha (pokrajina)|Luang Namtha]] || [[Luang Namtha]] ([[Namtha (okrug)|Namtha]]) || style="text-align:right"|9.325|| style="text-align:right"|145.310|| style="text-align:right"|175.753|| style="text-align:right"|208.900 |- ! 8 | [[Luang Prabang (pokrajina)|Luang Prabang]] || [[Luang Prabang]] ([[Luang Prabang (okrug)|Luang Prabang]]) || style="text-align:right"|16.875|| style="text-align:right"|407.039|| style="text-align:right"|431.889|| style="text-align:right"|477.700 |- ! 9 | [[Oudomxay (pokrajina)|Oudomxay]] || [[Muang Xay]] ([[Xay (okrug)]]) || style="text-align:right"|15.370|| style="text-align:right"|265.179|| style="text-align:right"|307.622|| style="text-align:right"|360.800 |- ! 10 | [[Phongsaly (pokrajina)|Phongsaly]] || [[Phongsali]] ([[Phongsaly (okrug)|Phongsaly]]) || style="text-align:right"|16.270|| style="text-align:right"|165.447|| style="text-align:right"|177.989|| style="text-align:right"|197.600 |- ! 11 | [[Sainyabuli (pokrajina)|Sainyabuli]] || [[Sainyabuli|Sayabouly]] ([[Xayabury (okrug)|Xayabury]]) || style="text-align:right"|16.389|| style="text-align:right"|338.669|| style="text-align:right"|381.376|| style="text-align:right"|439.400 |- ! 12 | [[Salavan (pokrajina)|Salavan]] || [[Salavan (city)|Salavan]] ([[Salavan (okrug)|Salavan]]) || style="text-align:right"|10.691|| style="text-align:right"|324.327|| style="text-align:right"|396.942|| style="text-align:right"|464.800 |- ! 13 | [[Savannakhet (pokrajina)|Savannakhet]] || [[Savannakhet]] ([[Kaysone Phomvihane (okrug)|Kaysone Phomvihane]]) || style="text-align:right"|21.774|| style="text-align:right"|825.902|| style="text-align:right"|969.697|| style="text-align:right"|1.117.500 |- ! 14 | [[Sekong (pokrajina)|Sekong]] || [[Sekong]] ([[Lam Mam (okrug)|Lamam]]) || style="text-align:right"|7.665|| style="text-align:right"|84.995|| style="text-align:right"|113.048|| style="text-align:right"|136.700 |- ! 15 | [[Vientjanska prefektura]] || [[Vientiane]] ([[Chanthabouly (okrug)|Chanthabouly]]) || style="text-align:right"|3.920|| style="text-align:right"|698.318|| style="text-align:right"|820.940|| style="text-align:right"|1.009.300 |- ! 16 | [[Vientiane (pokrajina)|Vientiane Province]] || [[Phonhong]] ([[Muang Phon-Hong (okrug)|Phonhong]]) || style="text-align:right"|15.610|| style="text-align:right"|361.891|| style="text-align:right"|419.090|| style="text-align:right"|479.400 |- ! 17 | [[Xiangkhouang (pokrajina)|Xiengkhouang]] || [[Phonsavan]] ([[Pek (okrug)|Pek]]) || style="text-align:right"|14.751|| style="text-align:right"|229.596|| style="text-align:right"|244.684|| style="text-align:right"|274.400 |- ! 18 | [[Xaisomboun (pokrajina)|Xaisomboun]]|| [[Anouvong]] ([[Anouvong (okrug)|Anouvong]]) || style="text-align:right"|8.551|| style="text-align:right"|66.427|| style="text-align:right"|85.168|| style="text-align:right"|116.800 |- ! | '''Ukupno'''|| || style="text-align:right"|236.800|| style="text-align:right"|5.621.982|| style="text-align:right"|6.492.228|| style="text-align:right"|7.545.800 |} {{Commonscat|Laos}} == Vanjske veze == * [https://na.gov.la/?lang=en Zvanična stranica Narodne skupštine Laosa] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * {{en}} {{Cite book |last1=Stuart‑Fox |first1=Martin |authorlink1 = |date= 1997 | title= A History of Laos |url= https://archive.org/details/historyoflaos0000stua/page/n277/mode/2up |publisher= Cambridge University Press |location= Cambridge/New York |isbn=0521592356|pages=|ref = }} {{refend}} {{Azija}} {{Zemlje članice Pokreta nesvrstanih}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Laos| ]] [[Kategorija:Države u Aziji]] [[Kategorija:Socijalističke države]] 8x8vznmisejk0s2md9zdwis56safrot 0 8911 42680669 9073040 2026-08-22T15:24:42Z Edgar Allan Poe 29250 s hr.wiki uz adaptacije 42680669 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} [[Datoteka:Morgan,Henry.jpg|mini|Henry Morgan]] Sir '''Henry Morgan''' ({{lang-cy|Harri Morgan}}; oko [[1635.]] – [[25. kolovoza]] [[1688.]]), [[Wales|velški]]<ref>[https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0001853/19410423/022/0026 The Tatler, Wednesday 23 April 1941]</ref> gusar, pomorac, zemljoposjednik i kasnije guverner [[Jamajka|Jamajke]]. Morgan je [[gusar]]io za [[Kraljevina Engleska|Englesku]] protiv Španjolaca u [[Karibi|Karipskom moru]]. Proslavio se [[Pljačka Paname|osvajanjem]] [[Panamá|Paname]], "Kraljice Tihog oceana", i jedan je od najpoznatijih gusara svih vremena. == Biografija == ===Mladost=== Najstariji sin Roberta Morgana, velškog plemića i njegove supruge [[Nijemci|Njemice]]. O njegovoj mladosti je malo poznato. Govorio je da je kao dječak otet u [[Bristol]]u i prodan kao rob na [[Barbados]] odakle je odveden na Jamajku. No njegov ujak Edward Morgan je bio zamjenik guvernera [[Jamajka|Jamajke]] nakon dolaska na vlast [[Karlo II., kralj Engleske|Charlesa II.]] i Henry Morgan je oženio njegovu kćer, Mary. 1663. u [[Port Royal]]u se pridružio floti [[Bukaniri|bukanira]] pod vodstvom [[Christopher Myngs|Christophera Myngsa]], i sudjelovao u ekspediciji Johna Morrisa koja je opljačkala španjolska naselja Vildemos, [[Trujillo]] i [[Granada, Nikaragva|Granadu]]. Godine 1666. zapovjedao je brodom u ekspediciji [[Edward Mansfield|Edwarda Mansfielda]] kada su preoteli [[Španjolci]]ma otoke Old Providence i [[Santa Catalina]]. Nedugo nakon toga Mansfield je zarobljen i ubijen od Španjolaca a [[bukaniri]] su jednoglasno izabrali Morgana kao [[admiral]]a. ===Gusarska karijera=== [[Datoteka:Pg 014 - Henry Morgan Recruiting for the Attack (bw).jpg|mini|240px|Morgan regrutira bukanire]] Godine 1668. ovlašten je od [[Thomas Modyford|Thomasa Modyforda]], guvernera Jamajke, da zarobi nekoliko Španjolaca s [[Kuba|Kube]] kako bi saznali španjolske planove za napad na Jamajku. Sakupivši 10 brodova i 500 ljudi Morgan se iskrcao na Kubi te zarobio i opljačkao grad [[Camagüey|Puerto Principe]]. Nakon toga je zauzeo dobro utvrđeni grad [[Portobelo|Puerto Bello]] u današnjoj državi [[Panama|Panami]]. Rečeno je da su Morganovi ljudi pritom koristili zarobljene [[Isusovci|Isusovce]] kao štit, da bi zauzeli treću, najteže osvojivu gradsku utvrdu. Guverner Paname je nastojao mirnim putem privoljeti napadače na odlazak i Morgan je konačno pristao napustiti grad uz plaćanje velike otkupnine. Ovi podvizi su daleko nadmašivali ovlasti koje je Morgan imao i bili su popraćeni užasnim okrutnostima ali guverner Jamajke je nastojao sve opravdati nužnošću da se [[Englezi]]ma daju slobodne ruke za napade na Španjolce gdje god je moguće. U [[London]]u, engleski Admiralitet je sve jednostavno zanemario a Morgan i njegovi ljudi su se vratili u Port Royal da proslave. Morgan je stečeni plijen iskoristio da kupi nekoliko plantaža šečerne trske na Jamajci. Modyford je gotovo odmah povjerio Morganu još jednu ekspediciju protiv Španjolaca i on je nastavio pustošiti obalu Kube. Nedaleko [[Hispaniola|Hispaniole]] 2.I.1669. Morganov admiralski brod ''Oxford'' je slučajno eksplodirao tijekom pijančevanja a Morgan i njegovi časnici su jedva izbjegli smrt. U ožujku je opljačkao [[Maracaibo]] u [[Venezuela|Venezueli]] koji je bio napušten kada je opažena njegova flota. Nakon toga je proveo nekoliko tjedana u Venezuelanskom naselju [[Gibraltar, Venezuela|Gibraltara]] na [[Maracaibo (jezero)|jezeru Maracaibo]] mučeći bogate građane da bi mu otkrili gdje su sakrili gradsko blago. Vraćajući se u Maracaibo Morgan je zatekao na izlazu iz jezera tri španjolska ratna broda koja su ga čekala no zarobio ih je ili uništio. Prikupio je prilično mnogo blaga kao otkupninu zbog napuštanja grada i konačno dovitljivim zavaravanjem i napadom na utvrdu, što je uvjerilo španjolskog guvenera da povuče svoje topove, probio se na sigurnost otvorenog mora. Na povratku na Jamajku ponovno je opomenut od Modyforda ali ne i kažnjen. Morgan je stečeni novac iskoristio da kupi još zemlje. Španjolci su se sa svoje strane jednako ponašali i Morgan je ponovno ovlašten, kao zapovjednik svih ratnih brodova Jamajke, da vodi rat sa Španjolcima, uništava njihove brodove i gradove, plijen stečen u pohodima bio mu je jedina plaća. Prema tome, Morgan i njegovi ljudi su bili gusari, ne [[pirat]]i. Nakon razaranja obale Kube i dijelova kontinenta odlučio je povesti ekspediciju na grad Panamu na obali [[Tihi ocean|Tihog Oceana]]. ===Vrhunac uspjeha u Panami=== {{main|Pljačka Paname}} Dana 15. prosinca 1670. ponovno je oteo Španjolcima Santa Catalinu a 27. prosinca zauzeo je tvrđavu Chagres pobivši 300 vojnika garnizona. Nakon toga je napustio brodove i čamcima krenuo uzvodno rijekom Chagres. S 1400 ljudi krenuo je jednim od najmočvarnijih područja u [[Srednja Amerika|Srednje Amerike]]. Njegov ambiciozni plan je bio; pješaćenjem priječi kontinent i koristeći učinak iznenađenja napasti Španjolce koji ih ondje nisu očekivali (kao i [[Francis Drake]] 90 godina ranije). Kada su se njegovi ljudi konačno pojavili pred Panamom bili su iscrpljeni i umorni. Dana 18. siječnja 1671. Morgan je otkrio da [[Panamá]] ima 1500 pješaka i konjanika. Podijelio je svoje snage i poslao jednu kolonu kroz šumu da izbije pred gradske zidine i ondje se ukopa. Vidjevši Engleze, španjolski vojnici su izašli iz grada namjeravajući ih pregaziti no bukanirski strijelci su pušćanom vatrom obarali Španjolce. Istodobno je druga gusarska kolona udarila Španjolcima s boka i potpuno ih uništila. Nakon skupljanja plijena koji je premašivao stotinu tisuća funti spalili su grad i pobili sve preostale stanovnike koji nisu na vrijeme pobjegli počinivši najveće zvjerstvo koje su engleski gusari ikada počinili. No to nikada nije dokazano, neki kažu da su španjolski vojnici u bijegu sami zapalili grad, znajući da ne mogu pobijediti a ne želeći Morganu ništa ostaviti. ===Gubitak Engleske potpore=== No, s obzirom na to da je pljačkanjem Paname povrijedio mirovni ugovor između Španjolske i Engleske, Morgan je uhićen pod optužbom za piratstvo i sproveden u Englesku 1672. Dokazao je da u trenutku napada nije znao za mirovni ugovor i 1675. proglašen je [[Vitez (titula)|vitezom]] prije nego što je vraćen na Jamajku da bi preuzeo dužnost zamjenika guvernera. Godine 1681. tada već guverner Morgan je pao u nemilost engleskog kralja [[Karlo II., kralj Engleske|Karla II.]] koji je namjeravao oslabiti poluautonomno Vijeće Jamajke i zamijenjen je dugogodišnjim političkim suparnikom Thomasom Lynchom. Dobio je na težini i zadobio je glas pijanog grubijana. ===Umirovljenje i smrt=== Godine 1683. Morgan je isključen iz Vijeća Jamajke zbog podvala guvernera Lyncha. U isto vrijeme izvješća o Morganovim gusarskim pothvatima su izašla u knjizi ''De Americaensche Zee-Rovers'' (nizozemski ''Povijest Bukanira Amerike''). Ne želeći takvu vrst "reklame" Morgan je podigao tužbu protiv izdavača knjige i na sudskom procesu dobio odštetu od 200 funti. Nakon što je Thomas Lynch umro 1684., njegov prijatelj Christopher Monck imenuje upravu i organizira obustavu Morganova nesudjelovanja u vijeću Jamajke 1688. Morganovo zdravlje je propadalo još od 1681. U Londonu mu je dijagnosticirana [[tuberkuloza]] i umro je 25. kolovoza 1688.<ref name="Oxford">{{cite web|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100209638|title=Sir Henry Morgan|publisher=Oxford Reference|work=The Oxford Companion to Ships and the Sea|accessdate=29 January 2022}}</reF> Moguće je da je to bilo uzrokovano pretjeranim opijanjem.{{sfn|Talty|2007|p=280}} == Ostavština i legende == Uz Francisa Drakea, Morgan je zapamćen kao jedan od najuspješnijih engleskih gusara. Također, bio je jedan od rijetkih morskih razbojnika koji su znali vrijeme kada se na miru povući iz "posla" s prikupljenim bogatstvom. Po Henryju Morganu je prozvana jedna vrsta [[rum]]a, koja se danas proizvodi na Jamajci; [[Kapetan Morgan]]. Jedna [[Istra|istarska]] legenda kaže da je Morgan za vrijeme posljednjeg boravka u Engleskoj otplovio kako bi sakrio svoje [[blago]] te da ga je zakopao u gradu [[Dvigrad]]u u [[Limski kanal|Limskom kanalu]] u Istri. Navodno je obližnje selo Mrgani prije nosilo naziv Morgani te mu je utemeljitelj bio sam Morgan po kojem je i dobilo ime. U glavnoj ulozi u istarskoj legendi glumi ga [[Antonio Jakupčević]]. == U popularnoj kulturi == *U filmu ''[[Crni labud (1942.)|Crni labud]]'' iz [[1942.]], Henry Morgan je jedan od glavnih likova. Glumi ga [[Laird Cregar]]. Radnja filma je utemeljena na Morganovim pokušajima da okonča piratstvo na Jamajci nakon povratka iz Engleske 1675. *U filmskom serijalu ''[[Pirati s Kariba]]'', Morgan je jedan od tvoraca "Piratskog Kodeksa". Također se pojavljuje u istoimenom [[strip]] serijalu kao [[duh]] gdje pomaže kapetanu [[Jack Sparrow|Jacku Sparrowu]] poraziti njegovu bivšu posadu. U književnom serijalu ''[[Pirati s Kariba: Legende o Bratskom dvoru]]'' Morgan se počne baviti [[Alkemija|alkemijom]], otkrije tajnu [[besmrtnost]]i, i živi preko sto godina. Do 1730-ih postaje poznat kao "Vladar sjena" te pokušava zavladati svijetom, u čemu ga spriječe Jack Sparrow i ostali Piratski vladari Bratskog dvora. *U romanu ''[[Crni gusar]]'' talijanskog romanopisca [[Emilio Salgari|Emilija Slagarija]], Morgan započinje svoju karijeru kao zamjenik [[Emilio di Roccanera|Crnog gusara]], [[Savoja|savojskog]] plemića koji postaje odmetnik kako bi osvetio braću ubijenu od jednog izdajnika. U nastavku, ''[[Kraljica Kariba]]'', Crni gusar bude zarobljen od Španjolaca i Morgan vodi njegov brod ''Munju'' u napad na španjolski brod. Španjolski brod eksplodira pri čemu ''Munja'' bude teško oštećena a Crni gusar nestaje u moru. Morgan preživljava i uspije odvesti brod na sigurno te postaje vođa bukanira. U [[Yolanda, kći Crnoga Gusara|trećem dijelu serijala]], Morgan ženi Yolandu, kćer Crnog gusara. *U belgijskom [[strip]]u ''[[Riđobradi]]'', Morgan sakriva svoje basnoslovno blago na Mrtvačevom otoku u blizini [[Rt Horn|Rta Horn]] na krajnjem jugu Južne Amerike. Kasnije u borbi bude smrtno ranjen i naređuje svojoj posadi da napusti njegov brod ''Bloodhunt'', dok se on privezuje za kormilo i umire. ''Bloodhunt'' sljedećih 40 godina luta morima s Morganovim truplom za kormilom sve dok u jednoj oluji 1730-ih, ne susretne ''Crnog sokola'', brod pirata Riđobradog i sudari se s njim. Tijekom sudara, stari i istrunuli ''Bloodhunt'' bude teško oštećen te počne tonuti ali Riđobradi uspijeva uzeti brodski dnevnik i s Morganovog kostura skinuti kartu koja vodi do blaga te se spasiti s tonuće olupine. == Reference == {{reflist}} == Literatura == *[[Angus Konstam|Konstam, Angus]]: '''''The History of Pirates''''' 1999. *[[Angus Konstam|Konstam, Angus]]: '''''Scourge of the Seas: Buccaneers, Pirates and Privateers''''' 2007. == Vanjske poveznice == *[https://web.archive.org/web/20151226092928/http://www.cavazzi.com/morgan/ Gusar Sir Henry Morgan] *[https://web.archive.org/web/20110828203515/http://www.data-wales.co.uk/morgan.htm Welški bukanir Henry Morgan] *[http://regionalexpress.hr/index.php?/site/more/je_li_pirat_s_kariba_henry_morgan_doista_osniva_sela_mrgani/ Morganovo blago u Istri?] {{Authority control}} {{Životni vijek|NEPOZNATO|1688|Morgan, Henry}} 5y686qt68nt2q0xwcv57fpo0u21f8gq 42680672 42680669 2026-08-22T15:49:38Z Edgar Allan Poe 29250 /* Literatura */ 42680672 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} [[Datoteka:Morgan,Henry.jpg|mini|Henry Morgan]] Sir '''Henry Morgan''' ({{lang-cy|Harri Morgan}}; oko [[1635.]] – [[25. kolovoza]] [[1688.]]), [[Wales|velški]]<ref>[https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0001853/19410423/022/0026 The Tatler, Wednesday 23 April 1941]</ref> gusar, pomorac, zemljoposjednik i kasnije guverner [[Jamajka|Jamajke]]. Morgan je [[gusar]]io za [[Kraljevina Engleska|Englesku]] protiv Španjolaca u [[Karibi|Karipskom moru]]. Proslavio se [[Pljačka Paname|osvajanjem]] [[Panamá|Paname]], "Kraljice Tihog oceana", i jedan je od najpoznatijih gusara svih vremena. == Biografija == ===Mladost=== Najstariji sin Roberta Morgana, velškog plemića i njegove supruge [[Nijemci|Njemice]]. O njegovoj mladosti je malo poznato. Govorio je da je kao dječak otet u [[Bristol]]u i prodan kao rob na [[Barbados]] odakle je odveden na Jamajku. No njegov ujak Edward Morgan je bio zamjenik guvernera [[Jamajka|Jamajke]] nakon dolaska na vlast [[Karlo II., kralj Engleske|Charlesa II.]] i Henry Morgan je oženio njegovu kćer, Mary. 1663. u [[Port Royal]]u se pridružio floti [[Bukaniri|bukanira]] pod vodstvom [[Christopher Myngs|Christophera Myngsa]], i sudjelovao u ekspediciji Johna Morrisa koja je opljačkala španjolska naselja Vildemos, [[Trujillo]] i [[Granada, Nikaragva|Granadu]]. Godine 1666. zapovjedao je brodom u ekspediciji [[Edward Mansfield|Edwarda Mansfielda]] kada su preoteli [[Španjolci]]ma otoke Old Providence i [[Santa Catalina]]. Nedugo nakon toga Mansfield je zarobljen i ubijen od Španjolaca a [[bukaniri]] su jednoglasno izabrali Morgana kao [[admiral]]a. ===Gusarska karijera=== [[Datoteka:Pg 014 - Henry Morgan Recruiting for the Attack (bw).jpg|mini|240px|Morgan regrutira bukanire]] Godine 1668. ovlašten je od [[Thomas Modyford|Thomasa Modyforda]], guvernera Jamajke, da zarobi nekoliko Španjolaca s [[Kuba|Kube]] kako bi saznali španjolske planove za napad na Jamajku. Sakupivši 10 brodova i 500 ljudi Morgan se iskrcao na Kubi te zarobio i opljačkao grad [[Camagüey|Puerto Principe]]. Nakon toga je zauzeo dobro utvrđeni grad [[Portobelo|Puerto Bello]] u današnjoj državi [[Panama|Panami]]. Rečeno je da su Morganovi ljudi pritom koristili zarobljene [[Isusovci|Isusovce]] kao štit, da bi zauzeli treću, najteže osvojivu gradsku utvrdu. Guverner Paname je nastojao mirnim putem privoljeti napadače na odlazak i Morgan je konačno pristao napustiti grad uz plaćanje velike otkupnine. Ovi podvizi su daleko nadmašivali ovlasti koje je Morgan imao i bili su popraćeni užasnim okrutnostima ali guverner Jamajke je nastojao sve opravdati nužnošću da se [[Englezi]]ma daju slobodne ruke za napade na Španjolce gdje god je moguće. U [[London]]u, engleski Admiralitet je sve jednostavno zanemario a Morgan i njegovi ljudi su se vratili u Port Royal da proslave. Morgan je stečeni plijen iskoristio da kupi nekoliko plantaža šečerne trske na Jamajci. Modyford je gotovo odmah povjerio Morganu još jednu ekspediciju protiv Španjolaca i on je nastavio pustošiti obalu Kube. Nedaleko [[Hispaniola|Hispaniole]] 2.I.1669. Morganov admiralski brod ''Oxford'' je slučajno eksplodirao tijekom pijančevanja a Morgan i njegovi časnici su jedva izbjegli smrt. U ožujku je opljačkao [[Maracaibo]] u [[Venezuela|Venezueli]] koji je bio napušten kada je opažena njegova flota. Nakon toga je proveo nekoliko tjedana u Venezuelanskom naselju [[Gibraltar, Venezuela|Gibraltara]] na [[Maracaibo (jezero)|jezeru Maracaibo]] mučeći bogate građane da bi mu otkrili gdje su sakrili gradsko blago. Vraćajući se u Maracaibo Morgan je zatekao na izlazu iz jezera tri španjolska ratna broda koja su ga čekala no zarobio ih je ili uništio. Prikupio je prilično mnogo blaga kao otkupninu zbog napuštanja grada i konačno dovitljivim zavaravanjem i napadom na utvrdu, što je uvjerilo španjolskog guvenera da povuče svoje topove, probio se na sigurnost otvorenog mora. Na povratku na Jamajku ponovno je opomenut od Modyforda ali ne i kažnjen. Morgan je stečeni novac iskoristio da kupi još zemlje. Španjolci su se sa svoje strane jednako ponašali i Morgan je ponovno ovlašten, kao zapovjednik svih ratnih brodova Jamajke, da vodi rat sa Španjolcima, uništava njihove brodove i gradove, plijen stečen u pohodima bio mu je jedina plaća. Prema tome, Morgan i njegovi ljudi su bili gusari, ne [[pirat]]i. Nakon razaranja obale Kube i dijelova kontinenta odlučio je povesti ekspediciju na grad Panamu na obali [[Tihi ocean|Tihog Oceana]]. ===Vrhunac uspjeha u Panami=== {{main|Pljačka Paname}} Dana 15. prosinca 1670. ponovno je oteo Španjolcima Santa Catalinu a 27. prosinca zauzeo je tvrđavu Chagres pobivši 300 vojnika garnizona. Nakon toga je napustio brodove i čamcima krenuo uzvodno rijekom Chagres. S 1400 ljudi krenuo je jednim od najmočvarnijih područja u [[Srednja Amerika|Srednje Amerike]]. Njegov ambiciozni plan je bio; pješaćenjem priječi kontinent i koristeći učinak iznenađenja napasti Španjolce koji ih ondje nisu očekivali (kao i [[Francis Drake]] 90 godina ranije). Kada su se njegovi ljudi konačno pojavili pred Panamom bili su iscrpljeni i umorni. Dana 18. siječnja 1671. Morgan je otkrio da [[Panamá]] ima 1500 pješaka i konjanika. Podijelio je svoje snage i poslao jednu kolonu kroz šumu da izbije pred gradske zidine i ondje se ukopa. Vidjevši Engleze, španjolski vojnici su izašli iz grada namjeravajući ih pregaziti no bukanirski strijelci su pušćanom vatrom obarali Španjolce. Istodobno je druga gusarska kolona udarila Španjolcima s boka i potpuno ih uništila. Nakon skupljanja plijena koji je premašivao stotinu tisuća funti spalili su grad i pobili sve preostale stanovnike koji nisu na vrijeme pobjegli počinivši najveće zvjerstvo koje su engleski gusari ikada počinili. No to nikada nije dokazano, neki kažu da su španjolski vojnici u bijegu sami zapalili grad, znajući da ne mogu pobijediti a ne želeći Morganu ništa ostaviti. ===Gubitak Engleske potpore=== No, s obzirom na to da je pljačkanjem Paname povrijedio mirovni ugovor između Španjolske i Engleske, Morgan je uhićen pod optužbom za piratstvo i sproveden u Englesku 1672. Dokazao je da u trenutku napada nije znao za mirovni ugovor i 1675. proglašen je [[Vitez (titula)|vitezom]] prije nego što je vraćen na Jamajku da bi preuzeo dužnost zamjenika guvernera. Godine 1681. tada već guverner Morgan je pao u nemilost engleskog kralja [[Karlo II., kralj Engleske|Karla II.]] koji je namjeravao oslabiti poluautonomno Vijeće Jamajke i zamijenjen je dugogodišnjim političkim suparnikom Thomasom Lynchom. Dobio je na težini i zadobio je glas pijanog grubijana. ===Umirovljenje i smrt=== Godine 1683. Morgan je isključen iz Vijeća Jamajke zbog podvala guvernera Lyncha. U isto vrijeme izvješća o Morganovim gusarskim pothvatima su izašla u knjizi ''De Americaensche Zee-Rovers'' (nizozemski ''Povijest Bukanira Amerike''). Ne želeći takvu vrst "reklame" Morgan je podigao tužbu protiv izdavača knjige i na sudskom procesu dobio odštetu od 200 funti. Nakon što je Thomas Lynch umro 1684., njegov prijatelj Christopher Monck imenuje upravu i organizira obustavu Morganova nesudjelovanja u vijeću Jamajke 1688. Morganovo zdravlje je propadalo još od 1681. U Londonu mu je dijagnosticirana [[tuberkuloza]] i umro je 25. kolovoza 1688.<ref name="Oxford">{{cite web|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100209638|title=Sir Henry Morgan|publisher=Oxford Reference|work=The Oxford Companion to Ships and the Sea|accessdate=29 January 2022}}</reF> Moguće je da je to bilo uzrokovano pretjeranim opijanjem.{{sfn|Talty|2007|p=280}} == Ostavština i legende == Uz Francisa Drakea, Morgan je zapamćen kao jedan od najuspješnijih engleskih gusara. Također, bio je jedan od rijetkih morskih razbojnika koji su znali vrijeme kada se na miru povući iz "posla" s prikupljenim bogatstvom. Po Henryju Morganu je prozvana jedna vrsta [[rum]]a, koja se danas proizvodi na Jamajci; [[Kapetan Morgan]]. Jedna [[Istra|istarska]] legenda kaže da je Morgan za vrijeme posljednjeg boravka u Engleskoj otplovio kako bi sakrio svoje [[blago]] te da ga je zakopao u gradu [[Dvigrad]]u u [[Limski kanal|Limskom kanalu]] u Istri. Navodno je obližnje selo Mrgani prije nosilo naziv Morgani te mu je utemeljitelj bio sam Morgan po kojem je i dobilo ime. U glavnoj ulozi u istarskoj legendi glumi ga [[Antonio Jakupčević]]. == U popularnoj kulturi == *U filmu ''[[Crni labud (1942.)|Crni labud]]'' iz [[1942.]], Henry Morgan je jedan od glavnih likova. Glumi ga [[Laird Cregar]]. Radnja filma je utemeljena na Morganovim pokušajima da okonča piratstvo na Jamajci nakon povratka iz Engleske 1675. *U filmskom serijalu ''[[Pirati s Kariba]]'', Morgan je jedan od tvoraca "Piratskog Kodeksa". Također se pojavljuje u istoimenom [[strip]] serijalu kao [[duh]] gdje pomaže kapetanu [[Jack Sparrow|Jacku Sparrowu]] poraziti njegovu bivšu posadu. U književnom serijalu ''[[Pirati s Kariba: Legende o Bratskom dvoru]]'' Morgan se počne baviti [[Alkemija|alkemijom]], otkrije tajnu [[besmrtnost]]i, i živi preko sto godina. Do 1730-ih postaje poznat kao "Vladar sjena" te pokušava zavladati svijetom, u čemu ga spriječe Jack Sparrow i ostali Piratski vladari Bratskog dvora. *U romanu ''[[Crni gusar]]'' talijanskog romanopisca [[Emilio Salgari|Emilija Slagarija]], Morgan započinje svoju karijeru kao zamjenik [[Emilio di Roccanera|Crnog gusara]], [[Savoja|savojskog]] plemića koji postaje odmetnik kako bi osvetio braću ubijenu od jednog izdajnika. U nastavku, ''[[Kraljica Kariba]]'', Crni gusar bude zarobljen od Španjolaca i Morgan vodi njegov brod ''Munju'' u napad na španjolski brod. Španjolski brod eksplodira pri čemu ''Munja'' bude teško oštećena a Crni gusar nestaje u moru. Morgan preživljava i uspije odvesti brod na sigurno te postaje vođa bukanira. U [[Yolanda, kći Crnoga Gusara|trećem dijelu serijala]], Morgan ženi Yolandu, kćer Crnog gusara. *U belgijskom [[strip]]u ''[[Riđobradi]]'', Morgan sakriva svoje basnoslovno blago na Mrtvačevom otoku u blizini [[Rt Horn|Rta Horn]] na krajnjem jugu Južne Amerike. Kasnije u borbi bude smrtno ranjen i naređuje svojoj posadi da napusti njegov brod ''Bloodhunt'', dok se on privezuje za kormilo i umire. ''Bloodhunt'' sljedećih 40 godina luta morima s Morganovim truplom za kormilom sve dok u jednoj oluji 1730-ih, ne susretne ''Crnog sokola'', brod pirata Riđobradog i sudari se s njim. Tijekom sudara, stari i istrunuli ''Bloodhunt'' bude teško oštećen te počne tonuti ali Riđobradi uspijeva uzeti brodski dnevnik i s Morganovog kostura skinuti kartu koja vodi do blaga te se spasiti s tonuće olupine. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|30em}} ===Knjige=== * {{cite book|last1=Allen|first1=H. R.|title=Buccaneer: Admiral Sir Henry Morgan|year=1976|publisher=Arthur Baker|location=London|isbn=978-0-213-16569-7}} * {{cite book|last1=Breverton|first1=Terry|title=Admiral Sir Henry Morgan: The Greatest Buccaneer of them all|year=2005|publisher=Glyndŵr Publishing|location=Pencader, Carmarthenshire|isbn=978-1-903529-17-1}} * {{cite book|last1=Campbell|first1=Mavis|title=The Maroons of Jamaica 1655–1796: a History of Resistance, Collaboration & Betrayal|date=1988|publisher=Bergin & Garvey|location=Granby, MA|isbn=978-0-8978-9148-6}} * {{cite book|last1=Cordingly|first1=David|author-link1=David Cordingly|title=Under the Black Flag: The Romance and Reality of Life Among the Pirates|year=2006|orig-year=1996|publisher=Random House|location=London|isbn=978-0-8129-7722-6|url=https://archive.org/details/underblackflagro00cord_1}} * {{cite book|last=Cornell|first=Jimmy|title=World Cruising Routes: 1000 Sailing Routes in All Oceans of the World|url=https://books.google.com/books?id=kXJmAgAAQBAJ&pg=PP1|year=2014|publisher=Bloomsbury Publishing|location=London|isbn=978-1-4081-5888-3}} * {{cite book|last1=Cundall|first1=Frank|title=The Governors of Jamaica in the Seventeenth Century|url=http://ufdc.ufl.edu/UF00074120/00001|year=1936|publisher=The West India Committee|location=London|oclc=3262925}} * {{cite book|last=Curtis|first=Wayne|title=And a Bottle of Rum: A History of the New World in Ten Cocktails|url=https://books.google.com/books?id=TrExKFNmKFcC&pg=PP1|year=2007|publisher=Three Rivers Press|location=New York|isbn=978-0-307-51285-7}} * {{cite book|last=Earle|first=Peter|title=The Sack of Panamá: Captain Morgan and the Battle for the Caribbean|url=https://archive.org/stream/sackofpanamcap00earl#page/n0/mode/2up|year=2007|publisher=Thomas Dunne Books|location=New York|isbn=978-0-312-36142-6}} * {{cite book|last1=Exquemelin|first1=John|author-link=Alexandre Exquemelin|title=The Buccaneers of America: A True Account of the Most Remarkable Assaults Committed of Late Years Upon the Coasts of the West Indies by the Buccaneers of Jamaica and Tortuga|url=https://books.google.com/books?id=54qalyjnU2EC&pg=PP1|year=2010|orig-year=1684|publisher=Cambridge|location=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-02481-5}} * {{cite book|author1-link=J. Michael Francis|last=Francis|first=John Michael|title=Iberia and the Americas: Culture, Politics, and History: a Multidisciplinary Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=OMNoS-g1h8cC&pg=PP2|year=2006|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, CA|isbn=978-1-85109-421-9}} * {{cite book|last1=Gosse|first1=Phillip|title=The History of Piracy|year=2007|orig-year=1932|publisher=Dover Publications|location=Mineola, NY|isbn=978-0-486-46183-0}} * {{cite book|last=Hold|first=Trevor|title=Parry to Finzi: Twenty English Song-composers|url=https://books.google.com/books?id=L_NS-he4Rx0C&pg=PP1|year=2005|publisher=Boydell Press|location=Woodbridge, Suffolk|isbn=978-1-84383-174-7}} * {{cite book|last1=Latimer|first1=Jon|author-link=Jon Latimer|title=Buccaneers of the Caribbean: How Piracy Forged an Empire|year=2009|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, MA|isbn=978-0-674-03403-7}} * {{cite book|last=Little|first=Benerson|title=The Buccaneer's Realm: Pirate Life on the Spanish Main, 1674–1688|url=https://books.google.com/books?id=YRM-RpBiyTEC&pg=PP1|year=2007|publisher=Potomac Books|location=Washington, DC|isbn=978-1-59797-101-0}} * {{Cite book|last= Lycett|first=Andrew|title=Ian Fleming|year=1996|publisher=Phoenix|location=London|isbn= 978-1-85799-783-5}} * {{cite book|last=McGilligan|first=Patrick|title=Backstory: Interviews with Screenwriters of Hollywood's Golden Age|url=https://books.google.com/books?id=sWewbX79ISsC&pg=PP1|year=1986|publisher=University of California Press|location=Oakland, CA|isbn=978-0-520-05689-3}} * {{cite book|last1=Paxman|first1=Jeremy|author-link1=Jeremy Paxman|title=Empire|year=2011|publisher=Viking|location=London|isbn=978-0-670-91957-4}} * {{cite book|last1=Pope|first1=Dudley|author-link1=Dudley Pope|title=The Buccaneer King: The Biography of the Notorious Sir Henry Morgan 1635–1688|year=1978|orig-year=1977 (in the UK, as ''Harry Morgan's Way'')|publisher=Dodd, Mead & Co|location=New York|isbn=978-0-396-07566-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/buccaneerkingbio0000pope}} * {{cite book|last1=Pringle|first1=Patrick|title=Jolly Roger: The Story of the Great Age of Piracy|year=2001|orig-year=1953|edition=Kindle|publisher=Dover Publications|location=Mineola, NY|isbn=978-0-486-14759-8}} * {{cite book|last1=Rogoziński|first1=Jan|title=Pirates!: Brigands, Buccaneers, and Privateers in Fact, Fiction, and Legend: An A–Z Encyclopedia|year=1995|publisher=Facts on File|location=New York|isbn=978-0-8160-2761-3|url=https://archive.org/details/piratesbrigandsb00rogo}} * {{cite book|last=Snelders|first=Stephen|title=The Devil's Anarchy: The Sea Robberies of the Most Famous Pirate Claes G. Compaen, and The Very Remarkable Travels of Jan Erasmus Reyning, Buccaneer|url=https://books.google.com/books?id=F-_lr6ozg5cC&pg=PP1|year=2005|publisher=Autonomedia|location=Brooklyn, NY|isbn=978-1-57027-161-8}} * {{cite book|last1=Talty|first1=Stephan|title=Empire of Blue Water: Henry Morgan and the Pirates Who Ruled the Caribbean Waves|year=2007|publisher=Simon & Schuster|location=London|isbn=978-1-4165-0293-7}} * {{cite book|last1=Thomas|first1=Graham|title=The Buccaneer King: the Story of Captain Henry Morgan|year=2014|edition=Kindle|publisher=Pen & Sword Maritime|location=Barnsley, South Yorkshire|isbn=978-1-4738-3522-1}} ===Web izvori=== * {{cite news|title=The Black Swan| newspaper=Afi Catalog |url=http://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=27144|publisher=American Film Institute|access-date=16 November 2016|ref={{sfnRef|Black Swan, AFI}}}} * {{cite web|last1=Blalock|first1=Glenn|title=Morgan, Sir Henry|url=http://www.anb.org/articles/01/01-01176.html|website=[[American National Biography]]|publisher=Oxford University Press|access-date=10 October 2016|year=2000}} {{subscription required}} * {{cite news|last1=Burke|first1=Michael|title=Similarities with the first Christmas|url=http://www.jamaicaobserver.com/opinion/similarities-with-the-first-christmas_120511|access-date=22 November 2021|work=Jamaica Observer|date=21 December 2017}} * {{cite news|last1=Burke|first1=Michael|title=Columbus, Education and Jamaica today|url=https://www.jamaicaobserver.com/opinion/columbus-education-and-jamaica-today_132150|access-date=22 November 2021|work=Jamaica Observer|date=3 May 2018}} * {{Cite ODNB|last=Burnard|first=Trevor|title=Lynch, Sir Thomas (d. 1684)|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/17260|doi=10.1093/ref:odnb/17260|year=2004|access-date=10 November 2016}} * {{cite web|title=Captain Blood|url=http://www.afi.com/members/catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=3887|publisher=American Film Institute|access-date=16 November 2016|ref={{sfnRef|Captain Blood, AFI}}}} * {{cite journal|title=Captain Morgan's Retreat|journal=Islands Magazine|date=November 2005|page=94|ref={{sfnRef|Captain Morgan's Retreat}}}} * {{cite web|url=http://www.diageo.com/en-row/AboutDiageo/OurHistory/|access-date=13 April 2007|title=Diageo Company History|archive-url=https://web.archive.org/web/20070404041342/http://www.diageo.com/en-row/AboutDiageo/OurHistory/|archive-date=4 April 2007|ref={{sfnRef|Diageo Company History}}|url-status=dead}} * {{cite web|last1=Firaxis|title=Pirates of Pirates!|url=http://uk.ign.com/articles/2004/11/15/pirates-of-pirates-4|website=IGN|access-date=17 November 2016|date=15 November 2004}} * {{cite news|last1=Folliott|first1=Kathryn|title=Orlando tailors promotion to Canadians Picks of the Week|work=The Toronto Star|date=30 October 2014|page=T4}} * {{cite web|title=Historic Earthquakes: Jamaica: 1692 June 07 UTC|url=https://earthquake.usgs.gov/learn/today/index.php?month=6&day=7&submit=View+Date|website=U.S. Geological Survey|access-date=13 November 2016|date=6 April 2016|ref={{sfnRef|Historic Earthquakes: Jamaica}} }} * {{Cite ODNB|last=Knighton|first=C. S.|title=Myngs, Sir Christopher (bap. 1625, d. 1666)|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/19708|doi=10.1093/ref:odnb/19708|year=2008|access-date=11 January 2017}} * {{cite magazine|last=Matson|first=John|title=What Would Blackbeard Do? Why Piracy Pays|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=pirates-rational-choice&page=2|magazine=Scientific American|date=26 November 2008|access-date=14 November 2016|ref={{sfnRef|Matson 2008}} }} * {{cite encyclopedia|title=Monmouthshire|url=https://www.britannica.com/place/Monmouthshire|encyclopedia=Encyclopaedia Britannica|access-date=6 January 2017|ref={{sfnRef|Monmouthshire}}}} * {{cite web|title=Sir Henry Morgan|url=https://www.ucl.ac.uk/lbs/person/view/2146662323|website=Legacies of British Slavery database|publisher=University College London|access-date=22 November 2021|ref={{sfnRef|"Sir Henry Morgan". ''Legacies of British Slavery database''}}}} * {{cite news|last1=Tortello|first1=Rebecca|title=The People Who Came|url=http://old.jamaica-gleaner.com/pages/history/story0063.html|work=[[Jamaica Gleaner]]|access-date=17 November 2016|date=7 June 2004}} * {{cite news|last1=Tortello|first1=Rebecca|title=Jamaica Gleaner: Pieces of the Past: Henry Morgan, The Pirate King|url=http://old.jamaica-gleaner.com/pages/history/story0038.htm|access-date=22 November 2021|work=[[Jamaica Gleaner]]|date=9 December 2002}} * {{cite DWB|last=Williams|first=David|author-link=David Williams (historian)|title=Morgan, Henry (1635? – 1688), Buccaneer|id=s-MORG-HEN-1635|access-date=10 October 2016|year=1959}} * {{Cite ODNB|last=Zahedieh|first=Nuala|title=Morgan, Sir Henry (c.1635–1688)|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/19224|doi=10.1093/ref:odnb/19224|year=2004a|access-date=10 October 2016}} * {{Cite ODNB|last=Zahedieh|first=Nuala|title=Modyford, Sir Thomas, First Baronet (c.1620–1679)|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/19224|doi=10.1093/ref:odnb/18871|year=2004b|access-date=13 October 2016}} ===Zbornici=== * {{cite journal|last1=Barbour|first1=Violet|author-link1=Violet Barbour|title=Privateers and Pirates of the West Indies|journal=[[The American Historical Review]]|date=April 1911|volume=16|issue=3|pages=529–566|doi=10.2307/1834836|jstor=1834836}} * {{cite journal|last1=Dawdy|first1=Shannon Lee|author-link1=Shannon Lee Dawdy|last2=Bonni|first2=Joe|title=Towards a General Theory of Piracy|journal=[[Anthropological Quarterly]]|date=June 2012|volume=85|issue=3|pages=673–699|jstor=41857267|doi=10.1353/anq.2012.0043|s2cid=145510457}} * {{cite journal|last1=Galvin|first1=Anne M.|title=Caribbean Piracies/Social Mobilities: Some Commonalities Between Colonial Privateers and Entrepreneurial 'Profiteers' in the 21st Century|journal=Anthropological Quarterly|date=Summer 2012|volume=85|issue=3|pages=755–784|jstor=41857270|doi=10.1353/anq.2012.0049|s2cid=145105515}} * {{cite journal|last1=Lane|first1=Kris|title=The Sweet Trade Revived|journal=New West Indian Guide|year=2000|volume=74|issue=1 & 2|pages=91–97|jstor=41850027|doi=10.1163/13822373-90002571|doi-access=free}} * {{cite journal|last1=Patel|first1=Samir S.|title=Pirates of the Original Panama Canal|journal=[[Archaeology (magazine)|Archaeology]]|date=March–April 2013|volume=66|issue=2|pages=30–37|jstor=41804641}} {{refend}} == Vanjske poveznice == *[https://web.archive.org/web/20151226092928/http://www.cavazzi.com/morgan/ Gusar Sir Henry Morgan] *[https://web.archive.org/web/20110828203515/http://www.data-wales.co.uk/morgan.htm Welški bukanir Henry Morgan] *[http://regionalexpress.hr/index.php?/site/more/je_li_pirat_s_kariba_henry_morgan_doista_osniva_sela_mrgani/ Morganovo blago u Istri?] {{Authority control}} {{Životni vijek|NEPOZNATO|1688|Morgan, Henry}} mw7ldelka4saczj7uzikflp2vztpk0e 4 10462 42680583 42481071 2026-08-22T13:48:37Z Aca 108187 42680583 wikitext text/x-wiki {{Ombox | type = notice | image = [[Datoteka:Commons-emblem-notice.svg|40px|alt=Question mark]] | text = '''Napomena:''' ''Ove smjernice nastale su prevođenjem [[w:en:Wikipedia:Stub|istovjetnih smjernica]] s [[Engleska Wikipedia|engleske Wikipedije]].''<br>Većina tih smjernica može se bez ikakve adapracije primjenjivati i na ovom projektu, mada postoje određene razlike koje možda neće biti jasno istaknute.<br>Kada se praksa na ovom projektu usuglasi i kada se smjernice donesu, iste će biti inkorporirane u ovaj tekst, a ova obavijest bit će uklonjena. | smalltext = Text for the top of article sections. }} {{-}} [[File:Linguistics stub.svg|250px|right]] '''Članci u začetku''' (poznati i kao '''mrve''', '''klice''' ili '''''stubs''''') oni su članci za koje se smatra da su prekratki da bi prenijeli relevantan enciklopedijski sadržaj. Smisao ove stranice je da korisnicima i posjetiteljima prezentira opća pravila i smjernice prilikom rukovanja s takvim člancima. Prvi odlomak, ''[[#Osnovni podaci|Osnovni podaci]]'', sadrži informacije i opće smjernice korisne za većinu korisnika. Drugi odlomak, ''[[#Dodatni podaci|Dodatni podaci]]'', sadrži ponešto specijaliziraniji materijal prilagođen korisnicima ove Wikipedije. '''NAPOMENA: Ova stranica NIJE mjesto za predlaganje novih članaka (u začetku). Molimo Vas da se suzdržite od takvih radnji i iste preusmjerite na odgovarajuća mjesta.''' == Osnovni podaci == === Kako prepoznati članak u začetku? === Članak u začetku je očigledno prekratak, ali ne toliko kratak da bi bio beskoristan i da bi bio. Iako Wikipedia kao cjeloviti projekt ne poznaje jasno definirane kriterije prepoznavanja članaka u začetku, a mnogi su korisnici tokom godina slijedili različite kriterije, moguće je postaviti okvirne smjernice za njihovo uočavanje i označavanje. Smjernice se mogu kretati u dva smjera - kvalitativni i kvantitativni; ''kvalitativni kriterij'' nalaže da članak mora sadžavati najosnovnije informacije o temi (naslov članka, definicija i osnovne informacije), kako ne bi bio brisan, dok ''kvantitativni kriterij'' nalaže da članak ne prelazi određenu količinu znakova ili riječi ([[Wikipedia:AutoWikiBrowser|AutoWikiBrowser]] postavljen je da automatski uklanja oznaku članka u začetku za sve članke koji imaju preko 500 riječi). '''Važno je istaknuti kako ne postoji fiksno propisan kvantitativni kriterij za određivanje članaka u začetku.''' Sama kratkoća članka ne mora nužno značiti da se radi o članku o začetku iz prostog razloga što postoje članci o kojima ne postoji dovoljan broj informacija da bi se napisao duži članak. Takvi članci ne bi dobili oznaku članka u začetku. S druge strane, postoje članci o kojima je dostupan velik broj informacija, no čak ni oni neće biti članci u začetku ako nisu navedene sve dostupne informacije, već samo ako sadrži one najosnovnije podatke, potrebne da članak ne bi bio pobrisan. Uz to, veliki članci kojima je potrebno [[Wikipedia:sređivanje|sređivanje]] se obično ne smatraju člancima u začetku i uobičajeni je postupak da se njima umjesto toga doda oznaka za <nowiki>{{</nowiki>[[Template:proširenje|proširenje]]<nowiki>}}</nowiki>. ===Označavanje i razvrstavanje članaka u začetku=== [[File:Puzzle stub cropped.png|right|120px]] Nakon pisanja kratkog članka ili pak otkrivanja neoznačenog članka u začetku, korisnici bi trebali dodati '''[[Wikipedia:Članci u začetku/Spisak šablona|jedan od odgovarajućih šablona]]'''. Prema [[Wikipedia:Stil|stilskim smjernicama]], šabloni za članke u začetku dodaju se na samo ''dno'' članka, nakon vanjskih poveznica i eventualnih navigacijskih kutija, tako da se ista pojavljuje nakon svog sadržaja. Iako je moguće da članak ima više od jednog šablona za članke u začetku (kada to svrha kategorizacije zahtijeva), preporučuje se korištenje samo jednog i to najpreciznijeg šablona, gdje je to moguće; savjetuje se korisnicima da izbjegavaju korištenje više od četiri šablona po članku, ali čak i to samo u slučaju krajnje potrebe. Tako, primjerice, neki članak o gradu može biti označen šablonom {{tl|Grad-začetak}}, koji je opći šablon za sve članke u začetku o gradovima, međutim, ako se radi o, primjerice, gradu u [[Francuska|Francuskoj]], onda bi opći šablon trebalo zamijeniti s postojećim specifičnijim šablonom, to jest šablonom {{tl|Grad-Francuska-začetak}}. U tom se slučaju opći šablon uklanja, a stavlja se onaj precizniji. Naravno, gdje ne postoje specifični šabloni koji pobliže opisuju sadržaj članka, treba koristiti one općenite. Sami šabloni za članke u začetku sastoje se od dva dijela: ''kratke poruke'' koja objašnjava temu članka i poziva da se isti proširi te poveznice na ''kategoriju'' unutar koje je članak u začetku svrstan. Formula za imenovanje šablona je '''''[tema]-začetak'''''; za konkretne primjere pogledajte [[Wikipedia:Članci u začetku/Spisak šablona|ovdje]]. Zbog njihovog velikog broja, nije nužno da korisnici napamet uče sve šablone - ukoliko ste u dilemi ili naprosto ne znate da postoji adekvatni šablon, možete koristiti i onaj generički, {{tl|U začetku}}, pri čemu će se rekategorizacija odraditi kasnije. Ako naiđete na članak u začetku koja nema glavnu kategoriju, toplo vam preporučujemo da je dodate. Dodavanje kategorije se smatra podjednako važnim kao i pravilno označavanje članka. Također, treba znati da jednom kada se članak u začetku propisno proširi i postane članak, šablon o prijašnjem statusu se uklanja. ===Prestanak statusa=== Kada pišete članak u začetku, važno je imati na umu da je njegova glavna svrha da bude proširen i da bi bilo idealno da sadrži dovoljno podataka da na osnovu kojih ga drugi korisnici mogu nadograđivati. Prilikom pisanja članaka u začetku, važno je držati se generalnih pravila i smjernica Wikipedije, zbog čega preporučujemo da konzultirate [[Pomoć:Sadržaj|ovu stranicu]] i [[Wikipedia:Stil|stilski priručnik]]. Jednom kada ste postavili članak, on može krenuti raznim putevima. Možda se neki urednik zainteresira da ga dalje razvija, ili ćete ga možda i sami proširiti kada pronađete još podataka o temi ili kada budete imali više vremena za to. Kada do tog trenutka dođe, odnosno kada članak u začetku postane članak, bilo koji korisnik može ukloniti šablon iz članka. Nije potrebna nikakva administratorska validacija ili dozvola. Kada uočite da je bivši članak u začetku proširen, potražite šablon na dnu i uklonite ga; ukoliko je samo dio članka ostao neproširen, ali članak generalno zadovoljava kriterije, ne treba zadržavati šablon za članke u začetku već bi se konkretni dio trebao označiti šablonom {{tl|Odlomak-začetak}}. [[Wikipedia:Budite odvažni|Budite odvažni]] u uklanjanju šablona koji očigledno više nisu potrebni. ===Pronalaženje članaka u začetku=== Radi lakšeg snalaženja, ovdje su navedene osnovne lokacije preko kojih se mogu pronaći članci u začetku: * [[:Kategorija:Članci u začetku]] (temeljna kategorija sa svim nužnim poveznicama) * [[:Kategorija:Šabloni za začetke]] (kategorija za šablone) * [[Wikipedia:Članci u začetku/Spisak šablona|Spisak šablona za članke u začetku]] (tekstualno-tabelarni pregled svih šablona za članke u začetku) ==Dodatni podaci== Ovaj odlomak sadrži informacije praktične prirode, namijenjene uglavnom korisnicima ove Wikipedije. Za razliku od prethodnog odlomka, koji sadrži opće informacije, ovdje su sadržane informacije koje reflektiraju smjernice i praksu [[Srpskohrvatska Wikipedia|srpskohrvatske Wikipedije]], zbog čega iste ne moraju biti primjenjive na drugim projektima. ===Kreiranje novih šablona i kategorija=== Generalno gledajući, ''tip članka u začetku'' sastoji se od ''šablona'' i pripadajuće ''kategorije''. Prilikom kreiranja novog sadržaja, važno je da novi tip uključuje obje stavke. Ovdje će biti objašnjen navedeni proces. Prije kreiranja ikakvog novog sadržaja, trebalo bi se voditi sljedećim smjernicama: # Postoji li već tip članka u začetku za navedenu temu? ''Ukoliko se tip već nalazi [[Šablon:Začetak/Jezgra|ovdje]], nije potrebno njegovo kreiranje.'' # Hoće li novi tip biti dobro definiran? ''Tipovi članaka u začetku su alatka za korisnike Wikipedije koja omogućava lakše snalaženje po sadržaju. Ukoliko stvarate novi tip, važno je da on bude jasno i precizno definiran (tema i kategorija), kako bi korisnici mogli lakše raditi.'' # Pokriva li novi tip članka u začetku neko područje koje prethodno nije pokriveno, ili pak stvara specifični podtip koji se jasno izdvaja u odnosu na glavni tip? ''Važno je da svi novi (pod)tipovi jasno pokrivaju neko specifično područje, a ne da postoje sličnosti i podudarnosti s nekim drugim tipovima.'' # Hoće li u novoj kategoriji biti dovoljan broj članaka? ''Nije potrebno stvarati kategorije čisto stvaranja radi, već je nužno da njihovo postojanje bude svrhovito. Poželjno je da nova kategorija ima barem 5–10 članaka u sebi.'' # Ukoliko izdvajate podtip iz glavnog tipa, hoće li to smanjiti opterećenje glavnog tipa u značajnoj mjeri? ''Iako ovaj kriterij nije apsolutna nužnost, trebalo bi ga uzeti u obzir. Dakle, prilikom stvaranja podtipa, trebalo bi da isti predstavlja određeno rasterećenje za glavni tip, inače se njegova svrha gubi. Kao što je rečeno, kreiranje samo radi kreiranja nije poželjno.'' ====Kreiranje (novih) šablona==== Šabloni za članke u začetku imaju svoju propisanu formu. Tako, na primjer, {{tl|Pisac-začetak}} proizvodi: <div class="boilerplate metadata" id="stub"><table cellpadding="0" cellspacing="0" style="background-color: transparent"><tr ><td >[[File:Quill and ink.svg|30px| ]]</td><td>''&nbsp;Ovaj članak o '''piscu''' je [[Wikipedia:Članci u začetku|u začetku]]. Možete pomoći Wikipediji tako da ga <span class=plainlinks>[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} proširite]</span>''.</td></tr></table></div> Kako je ova skupina šablona po svojoj prirodi generička, njihovo kreiranje olakšano je glavnim šablonom {{tl|Začetak/Jezgra}}, koji stoji u osnovi svih postojećih šablona. Dakle, prilikom stvaranja novih šablona, potrebno je samo koristiti ranije nevedeni šablon i popuniti potrebne informacije; za više detalja pogledati [[Šablon:Začetak/Jezgra|ovdje]]. Kao što je ranije rečeno, svi šabloni moraju biti imenovani prema formi <code>[tema]-začetak</code>. Dosadašnja praksa sastojala se u tome da se <code>[tema]</code> piše u obliku nasumično odabrane skraćenice, ali se zbog sve većeg broja šablona i širenja projekta preporučuje korištenje punih naziva teme; izuzeci su tek države (gdje se mogu koristiti međunarodne troslovne kratice) i šabloni za biografije (gdje se uz tematski osnov može koristiti predmetak <code>-biog-</code>). vi šabloni koji nisu sukladno novoj praksi bit će preimenovani. Za više detalja pogledati [[Šablon:Začetak/Jezgra|ovdje]]. ==== Kreiranje (novih) kategorija ==== Svi članci u začetku moraju biti svrstani u pripadajuće kategorije. Kategorije, kao i šabloni, imaju propisani naziv, koji mora biti '''''[tema], članci u začetku''''', pri čemu ova ''[tema]'' nazivom odgovara onoj iz šablona. Na taj se način postiže uniformiranost sadržaja i bolja preglednost. Dodavanjem konkretnog šablona u članak, taj se članak automatski svrstava u pripadajuću kategoriju, tako da postojanje kategorija možete provjeriti preko šablona; ove kategorije spadaju u skupinu tzv. [[Wikipedia:Kategorija|skrivenih kategorija]], odnosno nisu vidljive osim ako se ta opcija posebno ne aktivira. Sve kategorije moraju biti propisno uređene, bilo da su one već postojeće, koje nisu adekvatno sređene, bilo da su nove, koje su tek stvorene. Svaka kategorija mora biti svrstana u matičnu kategoriju teme kojoj pripada, ali i u matičnu kategoriju članaka u izradi. Tako će, primjerice, kategorija [[:Kategorija:Arhitektura, članci u začetku|Arhitektura, članci u začetku]], istovremeno biti kategorizirana i u kategoriju [[:Kategorija:Arhitektura|Arhitektura]] i u onu [[:Kategorija:Članci u začetku|Članci u začetku]]. Prva navedena kategorija uvijek se mijenja s obzirom na temu, dok je druga kategorija fiksna za sve. Prilikom izrade kategorija, trebalo bi paziti da one budu povezane s istovjetnim kategorijama na drugim Wikipedijama preko [[Wikidata|Wikidate]]. Svaki šablon za članke u začetku mora imati pripadajuću kategoriju. Ukoliko ona nije otvorena, potrebno ju je kreirati prema gore navedenim smjernicama. Dugoročni cilj je da sve navedene kategorije budu prazne. ===Wikiprojekt=== Za razliku od nekih drugih projekata, srpskohrvatska Wikipedija trenutno nema zasebni [[Wikipedia:Wikiprojekt|Wikiprojekt]] posvećen člancima u začetku. Sve relevantne informacije mogu se pronaći na ovoj i povezanim stranicama, kao i na pripadajućim stranicama za razgovor. Ukoliko smatrate da bi trebalo formirati [[Wikipedia:Wikiprojekt Članci u začetku]], slobodni ste predložiti to na [[Wikipedia:Pijaca-Пијаца|Pijaci]]. ==Vidi i== * [[Wikipedia:Članci u začetku/Spisak šablona|Spisak šablona za članke u začetku]] * [[Šablon:Začetak/Jezgra]] * [[Pomoć:Sadržaj|Wikipedia:Pomoć]] [[Kategorija:Wikipedija]] [[Kategorija:Članci u začetku| ]] mkhcyibb933uybgw08wti0nmlddi90v 0 10530 42680720 42493088 2026-08-22T19:52:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680720 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Gizeh Cheops BW 1.jpg|250px|right|thumb|Keopsova piramida]] '''Keopsova piramida''' ili '''Velika Keopsova piramida''' je najveća od tri [[velike egipatske piramide]]. Sagrađena je oko 2900 godine pne. Nalazi se u egipatskom gradu Gizi, na zapadnoj obali reke [[Nil]]a blizu [[Kairo|Kaira]].U njoj se nalazi sfinga. == Historija == Egipatske piramide su najstarije i jedine koje su sačuvane za razliku od svih ostalih [[Sedam svjetskih čuda]]. Od deset piramida koliko ih ima u Gizi prve tri su najznačajnije. Prva i najveća sagrađena je za faraona [[Keops]]a i njegovu ženu. Piramide su zapravo grobnice. [[Drevni Egipat|Drevni egipatski]] kraljevi verovali su da njihov zagrobni život zavisi od toga koliko će se očuvati njihovo telo. Zato su mrtvi balsamovani, a mumije se skrivale duboko ispod zemlje u unutrašnjosti ovih ogromnih zdanja. Čak su i unutrašnji hodnici zatrpavani i skrivani od mogućih pljačkaša == Gradnja == Smatra se da je oko 100 000 ljudi gradilo Keopsovu piramidu punih 20 godina. Svaki kamen bio je visok 2 m, neki su dugi i po 5 m. Blokovi krečnjaka i granita od kojih je sagrađena ova piramida i koji su vađeni iz kamenoloma na levoj obali Nila dopremani su čamcima niz reku. To se moglo raditi jedino u proleće kada se Nil izlivao pa je zato trebalo 20 godina i negde oko 500 000 plovidbi da se donese potrebna količina kamena. Pošto bi se kameni blokovi prevezli grupa ljudi je vukla blokove, od kojih je svaki težio 2 tone na sanke uz put. Zatim su ove blokove uredno ređali, a druga grupa ljudi ih je izvlačila do mesta gde se gradila piramida ona je visoka 138,75 m i široka 225 m. == Opis == Kada je sagrađena piramida je bila 145,75 m visoka, ali se tokom godina tako reći smanjila za 10 m. Površina piramide bila je prekrivena veoma glatkim skoro neprimetnim krečnjakom. Svaka strana piramide orijentisana je na po jednu stranu sveta istok, zapad, sever i jug. Piramida se sastoji od oko 2 300 000 kamenih blokova. Na severoj strani je ulaz. Unutrašnjost piramide čine tri prostorije povezane mnogobrojnim hodnicima. U srcu piramide je kraljeva odaja gde je smešten sarkofag napravljen od crvenog granita. == Vanjske veze == {{Commonscat|Great Pyramid of Giza}} '''Arheologija''' * [http://oi.uchicago.edu/OI/PROJ/GIZ/Giza.html The Giza Mapping Project] '''Istraživanje''' * [http://www.travellersinegypt.org Travelers in Egypt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060424082636/http://www.travellersinegypt.org/ |date=2006-04-24 }} * [http://www.freddyreyes.com/3dpyramid.htm 3d walkthru model of the Great Pyramid inside] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204115031/http://freddyreyes.com/3dpyramid.htm |date=2009-02-04 }} '''Ostale teorije''' * Vincent Brown's [http://www.pyramidofman.com Pyramid of Man] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060612202220/http://www.pyramidofman.com/ |date=2006-06-12 }} * Wall, John, "''[http://www.hallofmaat.com/modules.php?name=Articles&file=article&sid=17 The Wrong Question (or: The Myth of the Mystery of the Missing Messages)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050327023225/http://www.hallofmaat.com/modules.php?name=Articles&file=article&sid=17 |date=2005-03-27 }}''". In the Hall of Maat. * World-Mysteries.com - Mystic Places : [http://www.world-mysteries.com/mpl_2.htm The Great Pyramid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060426015253/http://www.world-mysteries.com/mpl_2.htm |date=2006-04-26 }} * [http://www.aiwaz.net/giza/ Composition of Giza Plateau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060520202249/http://www.aiwaz.net/giza/ |date=2006-05-20 }} * Ottar Vendel's [http://www.nemo.nu/ibisportal/0egyptintro/3egypt/3main.htm Age of the Pyramids] * [https://web.archive.org/web/20000128013256/http://members.aol.com/aditt48670/pyramid.html Pyramid construction theory] * Joseph Davidovits' "[http://www.geopolymer.org/category/archaeology/pyramids/''Ari-Kat Technology'']" - Geopolymer theory of pyramid construction * Maureen Clemmons' "[http://pr.caltech.edu/periodicals/CaltechNews/articles/v35/obelisk.html How Many Caltechers Does It Take to Raise An Egyptian Obelisk?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100708022943/http://pr.caltech.edu/periodicals/CaltechNews/articles/v35/obelisk.html |date=2010-07-08 }}" - Wind power construction theory * W.T. Wallington's "[http://www.theforgottentechnology.com/] - Moving and hoisting of heavy weights without wheels, rollers and ropes * Chris Dunn "[http://www.gizapower.com/]" - The Theory that the Giza Pyramid was a giant Maser '''News''' * Guardian's [http://www.guardians.net/egypt/pyramids.htm Pyramids of Egypt] * [http://www.guardian.co.uk/international/story/0,3604,1293377,00.html Secret chamber may hold key to mystery of the Great Pyramid] ([[The Guardian]], [[August 30]] [[2004]].) * [http://www.abc.net.au/news/newsitems/200408/s1188387.htm Amateur archaeologists track lost tomb of Cheops] ([[Australian Broadcasting Corporation]], [[August 30]] [[2004]].) * [http://www.guardians.net/hawass/pbuildrs.htm Pyramid Construction]: Ancient ramp leading to the Great Pyramid discovered, but only of maximal height approximately 100 feet (30 m). Pyramid's original height was 481 feet. Also, the heaviest stone blocks were discovered to have holes bored on opposite sides, indicating the use of [[Crane (machine)|cranes]] (or other mechanical means) to raise and precisely position them. '''Slike''' * [http://www.wikimapia.org/#y=29978338&x=31134417&z=16&l=0&m=s Satellite image of Khufu's Pyramid (29°58'51"N 31°09'00"E)] - at WikiMapia = Google maps + wiki * [http://www.gizapyramid.com/newtour1.htm A Picture Tour of The Great Pyramid]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at the [http://www.gizapyramid.com/ Great Pyramid of Giza Research Association]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * Fullscreen Quicktime VR Panorama' [http://www.panoramas.dk/fullscreen/fullscreen38.html Pyramids of Giza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080204153503/http://www.panoramas.dk/fullscreen/fullscreen38.html |date=2008-02-04 }} * [http://www.pyramidcam.com Pyramidcam!] [[Kategorija:Piramide]] [[Kategorija:Sedam svjetskih čuda]] [[Kategorija:Drevni Egipat]] a92h6ibmyqibpjina4ewl5jcbxx0kuc 0 11200 42680552 42583380 2026-08-22T12:38:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680552 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%;" |+ <big>'''Jimmy Carter'''</big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan="2" | [[Datoteka:Jimmy_Carter.jpg|200px]] |- ! align="left" | Po redu: | 39. [[Spisak Predsjednika SAD|Predsjednik SAD]] |- ! align="left" | Vreme vladavine: | od [[20. 1.|20. januar]] [[1977]].<br />do [[20. 1.|20. januar]] [[1981]]. |- ! align="left" | Predhodnik: | [[Gerald Ford]] |- ! align="left" | Naslednik: | [[Ronald Reagan]] |- ! align="left" | Datum rođenja: | [[1. 10.|1. oktobar]] [[1924]]. |- !Datum smrti: |[[29. 12.|29.Decembar]] [[2024.|2024]] |- ! align="left" | Politička partija: | [[Demokratska stranka SAD|Demokratska partija SAD]] |- |} '''Jimmy Carter, junior''' (''Džimi Karter'') (1.10. 1924. — 29. 12. 2024.) je američki političar i državnik, najpoznatiji po tome što je služio kao 39. [[Predsednici SAD|Predsednik SAD]], te dobio [[Nobelova nagrada za mir|Nobelovu nagradu za mir]] [[2002]]. == Rani život == Jimmy Carter se rodio u gradu [[Plains (Georgia)|Plains]] u [[Georgia|Georgiji]] kao najstariji od četvoro djece [[James Earl Carter|Jamesa Earla]] i [[Lillian Carter]]. Otac mu se na porodičnoj farmi bavio uzgojem kikirikija, dok mu je majka radila kao bolničarka. Od nje će kasnije naslijediti [[liberalizam|liberalne]] stavove u mnogim društvenim pitanjima. S druge strane je od porodice naslijedio [[baptisti]]čku vjeru, čiji će nauk kasnije snažno utjecati na njegove političke stavove. Mladi Jimmy se istakao u lokalnoj školi gdje je stekao sklonost prema čitanju, iako je imao uspjeha i u igranju košarke i američkog fudbala. Nakon završene srednje škole se upisao u [[Georgia Southwestern College]] te [[Georgia Institute of Technology]]. Školovanje je odlučio nastaviti u [[ratna mornarica Sjedinjenih Država|američkoj ratnoj mornarici]], te je 1946. diplomirao na Mornaričkoj akademiji u [[Annapolis]]u. Godinu dana ranije ga je sestra [[Ruth Stapleton Carter]] nagovorila da počne izlaziti sa svojom najboljom prijateljicom [[Rosalyn Smith]]. S njom se godinu dana kasnije vjenčao, a ona mu je rodila tri sina i kći. U mornarici se Carter specijalizirao za podmorničara, te služio na podmornicama u Atlantiku i Pacifiku. Također se počeo zanimati za tehnologiju [[nuklearni reaktor|nuklearnih reaktora]], te je, kao jedan od najperspektivnijih mladih časnika, odabran u elitnu grupu koja se obučavala za službu na prvim američkim [[nuklearna podmornica|nuklearnim podmornicama]]. Iako je Carter imao namjeru nastaviti karijeru u mornarici, te iako mu je admiral [[Hyman G. Rickover]] predviđao sjajnu budućnost, zbog smrti oca je [[1953]]. bio prisiljen napustiti službu kako bi se posvetio radu na porodičnoj farmi. == Rana politička karijera == Mladi Carter se politikom počeo baviti kao član raznih školskih odbora, ali je prvu važniju funkciju dobio tek [[1962]]. kada je izabran za člana [[Senat Georgije|Senata države Georgije]]. Ti izbori su bili okarakterizirani velikom krađom glasova od strane njegovih protivnika, i Carter ih je dobio tek na sudu. [[1964]]. je izabran po drugi put, a onda je [[1966]]. godine odlučio započeti kampanju za [[Guverner Georgije|guvernera Georgije]]. Na preliminarnim izborima [[Demokratska stranka SAD|Demokratske stranke]] je dobio malo glasova, ali dovoljno da spriječi nominaciju liberalnog anti-segregacijski raspoloženog kandidata [[Ellis Arnall|Ellisa Arnalla]]. U drugom krugu je nominaciju osvojio segregacionist [[Lester Maddox]], koji će poslije biti izabran za guvernera. Taj neuspjeh nije obeshrabrio Cartera, nego samo potakao da tako stečena iskustva iskoristi za novu kampanju [[1970]]. godine. Tada se postavio kao umjereni kandidat koji nije krio svoje zalaganje za ukidanje segregacije, ali nije kritizirao svoje stranačke kolege koje su se zalagali za njeno održanje. Njegovi napori su urodili plodom te je iste godine izabran za guvernera. Carter je prilikom same inauguracije izjavio kako je era rasne segregacije na američkom Jugu završena, te time formalno označio kraj svih napora tamošnjih državnih vlada da se opstrukcijom i na druge načine suproststave reformama koje je potakao pokret za građanska prava crnaca. U svoj kabinet je uveo veliki broj crnaca, te objesio sliku [[Martin Luther King, Jr.|Martina Luthera Kinga]] u svom uredu. Carter je krenuo u opsežne reforme i na drugim društvenim poljima. Pod njegovom administracijom je Georgia donijela niz zakona i propisa u svrhu očuvanja okoline, kao i dotada zanemarenih historijskih spomenika. Također su donešene mjere u svrhu poboljšanja životnih uvjeta zatvorenika u državnim zatvorima. Carter je, s druge strane, prekinuo s tradicijom [[New Deal]]a prema kojoj su reforme bile vezane uz proširenje ovlasti i uloge države u ekonomiji i drugim pitanjima. Umjesto toga je Georgija racionalizirala državnu upravu, a Carter je zaustavio i ambiciozan projekt izgradnje brana, držeći ih opasnošću po prirodnu okolinu. Carter je sklonost prema skretanju udesno pokazao i za vrijeme predsjedničkih izbora [[1972]]. godine. Nakon što je stranka, pod pritiskom mladih radikala, za svog kandidata izabrala lijevo orijentiranog [[George McGovern|Georgea McGoverna]], Carter je izjavio da su njegovi stavovi previše radikalni za umjerene birače te da nikada neće biti izabran. Dijelom i zbog toga što su se takvo predviđanje ispostavilo ispravnim, Carter je godine [[1974]]. od [[Demokratski nacionalni odbor SAD|Demokratskog nacionalnog odbora]] postavljen za šefa izborne kampanje te se smatra jednim od zaslužnim za preuzimanje dvije trećine mjesta u [[Kongres SAD|Kongresu]] - jedne od najblistavijih izbornih pobjeda u američkoj historiji. Carter je krajem [[1975]]. počeo pripreme da se natječe za predsjednika SAD. Na početku je bio relativno nepoznat i beznačajan kandidat, dijelom i zbog toga što je uživao reputaciju [[Konzervativizam|konzervativca]] u stranci kojom su dominirali liberali, dodatno radikalizirani [[watergate|aferom Watergate]]. Međutim, iza sebe je relativno brzo pokupio podršku konzervativnih demokrata s Juga, dok su liberalni demokrati na Sjeveru bili podijeljeni između više kandidata. Podršku su mu dali i mediji, koje je osvojio svojim imageom zdravoseljačkog guvernera neokaljanog korupcijom u Washingtonu. Nakon što je osvojio demokratsku predsjedničku nominaciju 1976. godine, činilo se da ima lak zadatak protiv republikanskog kandidata i predsjednika Geralda Forda, koji je na položaj bio došao zahvaljujući aferi Watergate, te čiji je mandat obilježio rast [[inflacija|inflacije]] i dramatični pad životnog standarda. Međutim, prednost u anketama se brzo istopila, dijelom zbog niza gafova, a dijelom zbog toga što je Ford, isto kao i on, uživao reputaciju umjerenjaka. Carter je na kraju ipak tijesno pobijedio. == Predsjednik SAD == Carter je u Bijelu kuću ušao [[20. 1.|20.1.]] [[1977]]. i odmah započeo s politikom koja se bitno razlikovala od njegovih prethodnika. To se najviše vidjelo u oblasti vanjske politike, gdje je moralno dvojbena [[Realpolitik|realna politika]] oličena u [[Richard Nixon|Richardu Nixonu]] i [[Henry Kissinger|Henryju Kissingeru]] zamijenjena inzistiranjem na ljudskim pravima kao najvažnijem standardu međunarodnih odnosa. Cilj tog novog kursa je, između ostalog, bio popraviti položaj SAD u svijetu, bitno uzdrman porazom u vijetnamskom ratu, kao i kompromitirajućom podrškom krvoločnim diktatorima u Trećem svijetu. Ipak, prije svega je bio usmjeren protiv [[Sovjetski Savez|SSSR]]-a i Istočnog bloka, za koji se činilo da u tom trenutku vodi u [[hladni rat|hladnom ratu]], a za što nije bilo volje suprotstaviti se vojnim sredstvima. [[Datoteka:Begin, Carter and Sadat at Camp David 1978.jpg|thumb|desno|250px|Izraelski premijer Menachem Begin, Jimmy Carter i egipatski predsjednik Anvar el Sadat na potpisivanju Sporazuma iz Camp Davida.]] Dok je Carter s jedne strane, nastavio proces nuklearnog razoružanja započet pod njegovim prethodnicima, cilj mu je bio oslabiti sovjetske diplomatske pozicije, pogotovo na strateški važnom [[Bliski Istok|Bliskom Istoku]]. U tu svrhu je inicirao mirovne pregovore između [[Egipat|Egipta]] i [[Izrael]]a, koji će [[1978]]. godine završiti [[Sporazumi iz Camp Davida|Sporazumima iz Camp Davida]] i povlačenjem izraelskih trupa s okupiranog [[Sinaj]]a. Carter se nadao da će taj sporazum poslužiti kao model ostalim arapskim državama, odnosno trajno riješiti izraelsko-arapski problem koji je, zbog podrške SAD Izraelu, arapske zemlje u regiji tjerao u naručje Sovjeta. Carterovo inzistiranje na ljudskim pravima kao najvažnijem standardu američke vanjske politike se odrazilo i kroz distanciranje od režima koji su iz hladnoratovskih razloga dotada uživali američku podršku. Kao najvažniji primjer je uzeta [[Nikaragva]], kojom je desetljećima upravljala pro-američka diktatorska dinastija [[Somoza]]. Nju su [[1979]]. svrgnuli [[sandinistički front nacionalnog oslobođenja|sandinistički]] gerilci, dijelom zahvaljujući i tome što joj je Carter odbio pružiti vojnu i financijsku pomoć. Novi sandinistički režim se, međutim, vrlo brzo okrenuo Moskvi i uz [[Kuba|Kubu]] predstavljao novog sovjetskog saveznika u zapadnoj hemisferi. U međuvremenu je Carter odlučio u slučaju [[Iran]]a izdati svoje proklamirano načelo o zaštiti ljudskih prava. Tamošnji šah [[Muhamed-Reza Pahlavi|Mohammed Reza Pahlavi]] je bio dugogodišnji američki saveznik, a na vijesti o neredima je Carter reagirao tako što mu je svojim posjetom simbolički pružio podršku. Međutim, opozicija prema Pahlaviju je nastavila rasti i eskalirala u [[iranska revolucija|iransku islamsku revoluciju]] kojom je početkom [[1979]]. šah srušen. Novi islamistički režim pod ajatolahom [[Ruholah Homeini|Ruholahom Homeinijem]] se odmah neprijateljski postavio prema američkoj vladi. To se, između ostalog, odrazilo i na poremećaje u cijeni nafte na svjetskom tržištu. To je, s vremenom, počelo nagrizati ionako bolesnu američku ekonomiju, u kojoj su pod Carterovom administracijom još pogoršali negativni trendovi iz Nixonovog i Fordovog doba. Carterovi napori da suzbije galopirajuću [[inflacija|inflaciju]] nisu uspjeli, a umjesto toga su kao rezultat imali povećanje nezaposlenosti i stagniranje ekonomije, što je dovelo do tada nezapamćenog ekonomskog fenomena zvanog [[stagflacija]]. Nastavak pada životnog standarda je pogodio mnoge američke građane, a pogotovo farmere na [[Srednjem zapadu|Srednji zapad]] odakle se upravo u Carterovo doba počeo javljati razni ekstremno desničarski pokreti koji će 1980-ih i 1990-ih postati ozbiljni sigurnosni problem za SAD. Problemi s kojima se suočio Carter postali su još gori kada je Carter [[22. 10.|22.10.]] [[1979]]. iz humanitarnih razloga dozvolio prognanom iranskom šahu da dođe na liječenje u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Iranski revolucionari su na to reagirali okupacijom američke ambasade u [[Teheran]]u koja je označila početak [[Iranska talačka kriza|iranske talačke krize]]. Carter na tako bezočnu provokaciju globalne supersile nije znao odlučno odgovoriti. To je, između ostalog, ohrabrilo Sovjete da krajem [[1979]]. izvrše [[afgansko-sovjetski rat|invaziju Afganistana]]. Taj događaj je predstavljao prekretnicu u hladnom ratu, s obzirom da se Carter uplašio za američke položaje u strateški važnom [[Indijski ocean|Indijskom oceanu]] te odlučio napustiti pomirljivu politiku svojih protivnika. U znak protesta je najavio bojkot [[Olimpijada 1980|Moskovske Olimpijade]], dok je njegov savjetnik za nacionalnu sigurnost [[Zbigniew Brzezinski]] organizirao [[CIA]]-inu operaciju naoružavanja i obučavanja afganistanskih mudžahedina. CIA i druge američke obavještajne agencije su također intenzivirale aktivnosti u svrhu podrške antisovjetskom pokretu [[Solidarnošč|Solidarnost]] u [[Poljska|Poljskoj]]. Također je diskretno započet rad na obnovi oružanih snaga, kako bi se mogle suprotstaviti Sovjetima ukoliko hladni rat eskalira u otvoreni oružani obračun. Sve to, međutim, nije imalo nikakvog efekta na smanjenje Carterove nepopularnosti, a američki građani su, uz nestašica goriva izazvane novim naftnim šokom, [[1980]]. godine svjedočili i neuspjelom pokušaju spašavanja talaca u Iranu - još jednom dokazu da pod Carterovom administracijom SAD gubi status svjetske sile. Carter se iste godine odlučio ponovno natjecati za predsjednika. Prvo je morao dobiti nominaciju Demokratske stranke, pri čemu mu se kao prilično opasan protivnik pokazao liberalni senator [[Edward Kennedy]], brat ubijenog predsjednika [[John F. Kennedy|Johna F. Kennedyja]]. Međutim, Carter je uspio izboriti nominaciju, koristeći Kennedyjevu upletenost u automobilsku nesreću 1969. godine u [[Chappaquiddick]]u. Carteru je mnogo veća opasnost stigla zdesna, od [[Republikanska stranka SAD|republikanskog]] kandidata [[Ronald Reagan|Ronalda Reagana]] koji je osvojio nominaciju svoje stranke i najavio radikalni zaokret udesno, odnosno ukidanje države blagostanja u korist neoliberalne politike temeljene na slobodnom tržištu te mnogo oštriji kurs prema Sovjetima u hladnom ratu. Srednju klasu, izmučenu inflacijom, nezaposlenošću, rastom kriminala, Reagan je pridobio najavom smanjenja poreza te relativno glatko pobijedio na izborima [[4. 11.|4.11.]] [[1980]]. Posljednje mjesece svog mandata, Carter je proveo nastojeći diplomatskim putem ishoditi puštanje talaca iz Irana, ali Iranci to nisu učinili sve dok u Bijelu kuću nije ušao Reagan. == Nakon predsjedništva == Carter je nakon izbora 1980. po [[Ustav SAD|Ustavu SAD]] imao pravo natjecati se za još jedan mandat, ali to nije učinio. Njegov nasljednik Reagan se pokazao kao prilično uspješan i popularan predsjednik, a [[1984]]. je Carterovog potpredsjednika [[Walter Mondale|Waltera Mondalea]] do nogu potukao na predsjedničkim izborima. Carter se umjesto politike okrenuo pisanju knjiga, pri čemu je osim memoara, pisao i poeziju te jedan historijski roman. Carter je ipak daleko poznatiji po humanitarnom radu, za što je dobio veliki broj priznanja. [[1982]]. je osnovao [[Carter Center]], jednu od najuglednijih institucija u svijetu međunarodne diplomacije, koja se, između ostalog, bavi nadgledanjem izbora u mladim demokracijama. Carterove diplomatske sposobnosti i ugled velikog mirotvorca je [[1994]]. godine iskoristio predsjednik [[Bill Clinton]] kako bi riješio gorući problem [[Demokratska Narodna Republika Koreja|Sjeverne Koreje]] i planova njenog tadašnjeg vođe [[Kim Il-sung|Kim Il Sunga]] da stvori nuklearno oružje. Carter je uspio nagovoriti Sjevernokorejance da se odreknu nuklearnog oružja, te je dobio niz pohvala za to postignuće, iako se danas zna da je Sjeverna Koreja sporazum izigrala. Godine [[2002]]. Carter je ponovno došao u fokus svjetske javnosti zbog posjeta [[Kuba|Kubi]] i susretom s [[Fidel Castro|Fidelom Castrom]], isto kao i zbog žestoke kritike predsjednika [[George W. Bush|Busha]] i britanskog premijera [[Tony Blair|Tonyja Blaira]] u njihovoj politici prema [[Irak]]u. Neki te stavove smatraju razlogom zbog kojih je dobio Nobelovu nagradu za mir. Carter je poznat po tome što često kritizira i američku unutrašnju politiku. Clintona je kritizirao zbog korupcijskih skandala vezanih uz njegovu administraciju, dok je nedavno pohvalio Busha zbog njegove politike prema ilegalnim imigrantima. S bivšim predsjednikom Fordom je, pak, izuzetno dobar prijatelj. Carterova reputacija uspješnog mirotvorca i diplomata je uspjela zasjeniti njegovu ne baš zavidnu reputaciju jednog od najgorih američkih predsjednika, čiji je mandat, usprkos najboljih namjera, SAD doveo na rub propasti. == Vanjske veze == {{Commonscat|Jimmy Carter}} * [http://www.cartercenter.org/ Karterov Centar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060916211729/http://www.cartercenter.org/ |date=2006-09-16 }} * [http://www.jimmycarterlibrary.org/ Biblioteka i muzej kartera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010430070014/http://www.jimmycarterlibrary.org/ |date=2001-04-30 }} {{Redoslijed | prethodnik = [[Gerald Ford]]<br />[[1974]]. - [[1977]]. | gl_članak_funkcija = [[Predsjednici Sjedinjenih Američkih Država|Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država]]<br />[[1977]]. - [[1981]].| nasljednik = [[Ronald Reagan]]<br />[[1981]]. - [[1989]]. }} {{Predsjednici SAD-a}} {{Nobelova nagrada za mir}} {{Osobe Hladnoga rata}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1924|2024|Carter, Jimmy}} [[Kategorija:Predsjednici Sjedinjenih Američkih Država|Carter, Jimmy]] [[Kategorija:Nobelovci za mir|Carter, Jimmy]] [[Kategorija:Američki političari]] [[Kategorija:Američki stogodišnjaci]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Grammy Award]] 0ith084t6j8znv2g0gxn47mhzlw0giv 4 12529 42680611 42443399 2026-08-22T14:20:50Z Aca 108187 42680611 wikitext text/x-wiki {{smernice|WP:SP|WP:STIL}} Cilj ove stranice je dati smjernice kako pisati članke na srpskohrvatskoj wikipediji. Ostale stranice slične tematike su: * [[Wikipedia:Kako uređivati stranicu|Kako uređivati stranicu?]] * [[Wikipedia:Što pisati|Što pisati?]] * [[Wikipedia:Kako stvoriti novu stranicu|Kako stvoriti novu stranicu?]] * [[Wikipedia:Kategorije|Što su kategorije i kako ih koristiti?]] * [[Wikipedia:Šabloni|Šabloni - kako na brzaka generirati puno teksta :-)]] Dakle, naučili ste kako uređivati stranicu (bold i italic fontovi su bili laki, slike uz članke znate postaviti, napisali ste i poneku matematičku formulu), znate stvoriti novu stranicu, u ovom trenutku nije pitanje što pisati, ni kako to izvesti, nego kako to izvesti da se rezultat Vašeg pisanja lijepo uklopi u wikipediju. Jer vidjeli ste neke stranice koje je netko očito našvrljao lijevom nogom, ili rezultat "rada" vandala. Evo kako: == Naslovi članaka == {{main|Wikipedia:Naslovi članaka}} Imena članaka trebala bi biti u skladu s pravopisom, i '''potpuna'''. Npr. ne [[Kovačić]], nego [[Ivan Goran Kovačić]]. Zašto? Zato što postoji i [[Ante Kovačić]].<br>Još jedan primjer: [[Blaise Pascal]], te [[Pascal (SI jedinica)]]. * U većini slučajeva imena članaka trebaju biti u [[Nominativ|nominativu]] i jednini: [[Petar]], [[Računalo]], [[Automobil]]. * Ako je situacija dvojbena (npr. [[Imenice]], [[Imenica]]) - u češćoj uporabi je oblik u množini ([[Imenice]]), dok se rijetko rabi oblik u jednini, članak treba biti u množini, a oblik u jednini treba biti preusmjeren na oblik u množini. * Ako oba oblika postoje i imaju različito značenje, onda oba oblika smiju imati svoje članke: :*[[Mačka]] (kućna mačka - ''Felis domestica'' [ovaj lat. naziv je iz glave]) :*[[Mačke]] (obitelj ''mačaka'' - tigrovi, pume, risovi... '''i ''' kućne mačke) == Poveznice, unutarnje i vanjske == Ovo nije papirnata enciklopedija, pa cilj nije samo napisati dobar članak i upotpuniti ga s dobrim ilustracijama, nego ga valja i ''povezati''. Zašto i kako? <br>Budući da je ovo računalna encikopedija koja se koristi preko web preglednika, dobro je koristiti ''interne'' poveznice u članku. Time onaj tko čita Vaš tekst može na jednostavan način dobiti dodatne informacije u samo par klikova mišem (sjetite se kako je to izgledalo kad ste listali rječnik stranih riječi i istovremeno proučavali nekoliko svezaka opće enciklopedije - nije baš lagan zadatak). Poveznica ne treba biti premalo, ali niti previše (otežavaju čitanje članka kad ih je previše). Za detalje vidi dolje pod Tipski članci. U tekstu članka bi trebale biti samo unutarnje poveznice (one koje pokazuju na članke na wikipediji), dok se popis vanjskih poveznica obično stavlja na kraj članka. == Duljina članaka == Kako već piše na stranici [[Wikipedia:Kako uređivati stranicu|Kako uređivati stranicu?]] duljina članaka ne treba biti veća od 32000 znakova. To otežava uređivanje članka i vama i drugima, dva su načina da to izbjegnete. Obično se članak sastoji od glavnog teksta i tablica. Ukoliko su tablice velike, izdvojite ih u šablone. Kako to učiniti? Vidi [[Wikipedia:Šabloni]]. == Tipski članci == Pošto je ovo enciklopedija, članci o [[:Category:Države svijeta|državama svijeta]], [[:Category:Filmovi|filmovima]], knjigama, piscima trebali bi svi slijediti neki obrazac, biti uniformirani. Više detalja na [[Wikipedia:Tipski članci]]. == Potpisivanje == Na stranici [[Wikipedia:Kako uređivati stranicu]] piše kako jednostavno potpisati tekst koji ste napisali, no ne piše kada (eksplicitno). Copy-paste: "Kad upisujete komentar na neku stranicu za razgovor, trebate ga potpisati. Možete to učiniti tako da na kraju dodate tri valovite crte (tilde), a Wikipedija će automatski napisati vaše ime: <nowiki>~~~</nowiki> primjer: [[User:alias|alias]] a ako dodate četiri valovite crte (tilde), napisat će se vaše ime, datum i vrijeme: <nowiki>~~~~</nowiki> primjer: [[User:alias|alias]] 10:38, 25 Feb 2004 (CET)" Potpisuje se tekst na stranicama za razgovor (raspravu, talk-stranicama), i vaš tekst koji tamo napišete neće nitko mijenjati, bez obzira na gramatičke i ine pogreške. Članci se ne potpisuju, iz više razloga: # Tko je napisao početni članak, a tko je što mijenjao vidi se na stranici "Stare izmjene", pa time potpisivanje nije nužno. # Potpisivanjem članka kao da izjavljujemo: "Članak je gotov, savršen, nepromjenjiv". A ne postoji savršeni članak. Ispod okvira za uređivanje lijepo piše: "Ako ne želite da se vaše pisanje nemilosrdno uređuje i slobodno raspačava, nemojte ga ovdje slati." Tako zapravo i ako ne potpišete komentar na stranici za raspravu moguće je "otkriti" tko je taj komentar napisao (za registrirane korisnike koji su se logirali), no znak pristojnosti je potpisati svoje riječi, time olakšavamo čitanje drugim ljudima, ne moraju "istraživati" po starim izmjenama da bi ustanovili tko je što rekao. == Općenito == Općenita preporuka jest, ne valja pretjerivati ni u čemu. Previše poveznica čini tekst nečitljivim, kao i previše '''masno označenog teksta''' ''ili kurziva''. Na srpskohrvatskoj se Wikipediji, za razliku od nekih pisanih enciklopedija, za isticanje '''ne''' koristi [[verzal]] (VELIKA SLOVA) pa ga ne valja upotrebljavati ni u naslovima, a ni u tekstu članka. Cilj wikipedije jest kvalitetan sadržaj u jednostavnom i svakom razumljivom i pristupačnom obliku. == Jezična politika == Zadani jezik srpskohrvatske Wikipedije je [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]], a zadano pismo [[Gajeva latinica|srpskohrvatska latinica]]. Tekst na jeziku koji nije srpskohrvatski ili jedan od njegovih standardiziranih varijanti mora se označiti prikladnom [[IETF jezična oznaka|IETF jezičnom oznakom]], što se obično radi pomoću [[:Kategorija:Šabloni za višejezičnu podršku|šablona za višejezičnu podršku]]. Na primjer: * {{nije urađeno|}} {{Kod|''Assemblée nationale''}} → ''Assemblée nationale'' — tekst nije pristupačan čitačima zaslona * {{urađeno|}} {{tlx|jez-fr|Assemblée nationale}} → {{jez-fr|Assemblée nationale}} — saznaje se o kojem se jeziku radi, tekst je pristupačan čitačima zaslona * {{urađeno|}} {{tlx|lang|fr|Assemblée nationale}} → {{lang|fr|Assemblée nationale}} — kada je nepotrebno ponavljati ime stranog jezika, tekst ostaje pristupačan čitačima zaslona U svrhu regulacije upotrebe srpskohrvatskog jezika u člancima usvojene su [[WP:Jezičke smjernice|jezičke smjernice]]. {{Pravila i smjernice Wikipedije}} jwh1gle4wb7z101843tlhzb1dx9cfq0 0 13104 42680737 42513978 2026-08-22T22:25:40Z Slashslasher 132821 Promjena infokutije-test 42680737 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje|ime=Ljubinje|površina=324|podjela_vrsta=Država|podjela_ime={{flag|Bosna i Hercegovina}}|podjela_vrsta1=Entitet|podjela_ime1={{flag|Republika Srpska}}|stanovništvo_ukupno=3511|stanovništvo_blank1=2595|stanovništvo_blank1_naslov=Naselje|slika=Црква Рођења Господа Исуса Христа у Љубињу.jpg|koordinate={{Coord|42|57|8.3|N|18|5|4.5|E|}}|stanovništvo_godina=2013.}} '''Ljubinje''' je [[grad]] i općina na jugoistoku [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Nalazi se u [[Istočna Hercegovina|Istočnoj Hercegovini]], na pola puta između [[Trebinje|Trebinja]] i [[Mostar]]a. Administrativno pripada [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]]. == Geografija == Opština Ljubinje obuhvata područje smješteno između opština [[Trebinje]], [[Bileća]] i [[Berkovići]] u Republici Srpskoj, i [[Neum]] i [[Ravno]] u Federaciji Bosne i Hercegovine. Zauzima površinu od oko 326 km2. Cijeli kraj ima izrazite osobine brdskog krša, sa sitnom šumom i dva kraška polja: Uboskim i Llubinjskim. Ubosko polje je elipsastog oblika, dugo oko 2&nbsp;km i široko oko 800–1000 m. == Historija == Kraj u kojem je područje opštine Ljubinje, između Stoca i [[Popovo polje|Popova polja]], je slabo istražen. Za nekoliko uočenih i zabilježenih gradina i tumula pretpostavlja se da su iz bronzanog ili [[Željezno doba|željeznog]] doba. U antičkom periodu je od Stoca preko Poplata i Ljubinja prolazila antička cesta. Naime, na Poplatu su konstatirani ostaci rimske zgrade, a u Ljubinju ostaci rimskog naselja. Sistematska naučna istraživanja u tom kraju nisu nikada vršena. U ranom srednjem vijeku teritorija današnje opštine pripadala je velikoj ranosrednjovjekovnoj župi Popovo. To je bio najsjeverniji dio u župi Popovo koji je graničio sa župama Dubrave i Dabar. Razgraničenje je predstavljala prirodna granica, locirana na Žeguljskoj kosi, koja geografski izdvaja slivove [[Trebišnjica|Trebišnjice]] i [[Bregava|Bregave]], kao i masivi Sitnice i Kulaša, koji ograničavaju župe Popovo i Dabar. Politički, kraj je pripadao oblasti Huma, kojim su od 12. do skoro prve polovine 14. stoljeća, uz manje prekide, vladali [[Nemanjići]]. Prvi put se spominje u 14. vijeku. Između 1324. i 1326. godine, ovaj dio Huma zauzeo je bosanski ban [[Stjepan II Kotromanić]], a njegov nasljednik [[Tvrtko I]] je do 1373. godine proširio granice bosanske države ka jugu na cijeli Hum, i istočnije sve do [[Kotor]]a i Onogošta. U vrijeme Tvrtkove vlasti počinje uspon porodice Kosača, iz koje je Vlatko Vuković već u to vrijeme dobio na upravljanje veći dio Huma, kojim je ova porodica za vrijeme [[Sandalj Hranić|Sandalja Hranića]] (1392-1435), hercega [[Stjepan Vukčić Kosača|Stjepana Vukčića Kosače]] (1435-1466) i njegovih sinova do 1482. godine potpuno vladala. Na početku turske vladavine na ovim područjima Ljubinje je bilo centar za istočnu Hercegovinu čije su ingirencije dosezale na istoku do granice sa [[Crna Gora|Crnom Gorom]] i na zapadu do [[Mostar]]a, obuhvatajući i Mostar. == Stanovništvo == Po posljednjem službenom popisu stanovništva iz [[1991]]. godine, općina Ljubinje imala je 4.162 stanovnika, raspoređenih u 21 naselju. Nacionalni sastav: * [[Srbi]] - 3.743 (89,93%) * Muslimani - [[Bošnjaci]] - 327 (7,85%) * [[Hrvati]] - 44 (1,05%) * [[Jugoslaveni]] - 19 (0,45%) * ostali - 29 (0,72%) Nacionalni sastav 1971. godine, bio je sljedeći: ukupno: 4.837 * [[Srbi]] - 4.170 (86,21%) * [[Muslimani]] - 532 (10,99%) * [[Hrvati]] - 62 (1,28%) * [[Jugoslaveni]] - 17 (0,35%) * ostali - 56 (1,17%) Naseljena mjesta su: [[Bančići]], Dubočica, Gleđevci, Grablje, Gradac, Hrđusi, Ivica, [[Kapavica]], [[Krajpolje]], Krtinje, Kruševica, Ljubinje, Mičete, Miljanovići, Mišljen, Mrkalji, Obzir, Okolišta, [[Pocrnje]], Pustipusi, Rankovci, Risnik, [[Ubosko]], Vale, [[Vlahovići (Ljubinje)]], Vođeni, [[Žabica]] i Žrvanj. == Uprava == == Privreda == Stanovništvo se u poslednjih petnestak godina bavi uglavnom [[Poljoprivreda|poljoprivredom]]. Glavna poljoprivredna kultura, [[duhan]], u posljednje vrijeme doživljava najteže trenutke od njegovog dolaska na ove terene. Uzroci takvog stanja nalaze se u neorganizovanoj proizvodnji i otkupu od strane države tako da su poljoprivredni proizvođači prepušteni na milost i nemilost haosu tržišta i privatnim otkupljivačima. [[Stočarstvo]] kao grana poljoprivrede koja je nekada bila veoma razvijena u Ljubinjskom kraju palo je na nizak nivo zbog neplanskog klanja stoke u poslijeratnom periodu tako da je stočni fond desetkovan. Nekada poznati [[Voćarstvo|voćarski]] kraj trenutno ima nekoliko manjih [[plantaža]] [[Višnja|višnje]] u fazi podizanja. Pravci razvoja poljorivrede trebali bi se kretati u podizanju voćarstva ([[jabuka]], [[šljiva]], visnja), [[Vinogradarstvo|vinogradarstva]] i obnova stocarske proizvodnje. == Značajne osobe == * {{ill|Đorđe Đurić|sr}}, odbojkaš, bivši reprezentativac Jugoslavije * {{ill|Petar Pecelj|de}}, jugoslovenski atletičar * {{ill|Admir Vladavić|en}}, fudbaler * [[Drago Lečić]], zmijolovac == Spomenici i znamenitosti == == Obrazovanje == == Kultura == {{Glavni|Nacionalni spomenici u Ljubinju}} == Sport == == Reference == {{reference}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Ljubinje}} * [http://www.opstinaljubinje.org/ Općina Ljubinje] * [http://www.virtualnahercegovina.com/ljubinje/ www.virtualnahercegovina.com/ljubinje] {{stub-BH-op}} {{Administrativna podjela BiH}} [[Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine]] knqbybnl9yggtere0h06rvosp5a2kv9 0 17433 42680778 42670400 2026-08-23T09:39:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680778 wikitext text/x-wiki {{Sadržaj spiska LGBT osoba}} Nepotpun spisak poznatih [[gej]]eva, [[lezbejka|lezbejki]], [[biseksualnost|biseksualnih]], [[transrodnost|transrodnih]] ili [[transeksualnost|transeksualnih]] osoba iz različitih profesija i sfera društvenog i javnog života. Koncept i definicija seksualnog, rodnog i polnog identiteta su se menjali tokom vremena, tako da nisu sve osobe, koje su navedene na ovom spisku, sebe smatrale LGBT osobama, odnosno nisu koristile reči kao što su gej, lezbejka, trans muškarac i sl. da bi označile svoje identitete (na primer, reč „gej“ počinje da se koristi tek posle Drugog svetskog rata). Ipak, na osnovu istorijskih izvora saznaje se da su ove osobe ostvarivale emotivne i seksualne odnose sa osobama istog pola, te da bi se danas verovatno identifikovale kao gejevi, lezbejke ili biseksualne osobe; odnosno da su prihvatale drugačije rodne karakteristike u odnosu na tada vladajuće modele, pa da bi se danas, moguće, smatrale transrodnim ili transeksualnim osobama. === B === [[Datoteka:Francis Bacon.jpg|right|thumb|200px|Filozof [[Francis Bacon]].]] [[Datoteka:Joan baez01.jpg|right|thumb|200px|Pevačica [[Joan Baez]].]] [[Datoteka:Josephinebaker.jpg|right|thumb|200px|[[Josephine Baker]].]] [[Datoteka:Jamesbaldwin.jpg|right|thumb|200px|Pisac [[James Baldwin]].]] [[Datoteka:Tammy Baldwin, official photo portrait, color.jpg|right|thumb|200px|Političarka [[Tammy Baldwin]].]] [[Datoteka:TallulahBankhead.jpg|right|thumb|200px|Glumica [[Tallulah Bankhead]].]] [[Datoteka:Samuel Barber.jpg|right|thumb|200px|Kompozitor [[Samuel Barber]].]] [[Datoteka:AlexanderBard.jpg|right|thumb|200px|Muzičar i umetnik [[Alexander Bard]].]] [[Datoteka:Natalie Barney in Fur Cape.jpg|right|thumb|200px|Spisateljica [[Natalie Clifford Barney]].]] [[Datoteka:Amanda Barrett.jpg|thumb|right|200px|Muzičarka [[Amanda Barrett]].]] [[Datoteka:Drew_Barrymore_headshot_by_David_Shankbone.jpg|right|thumb|200px|Glumica [[Drew Barrymore]].]] [[Datoteka:Terry baum.JPG|image|thumb|200px|Političarka [[Terry Baum]].]] [[Datoteka:Bianca Beauchamp.jpg|thumb|right|200px|Model [[Bianca Beauchamp]].]] [[Datoteka:Volker-Beck-2005-08-v2.jpg|right|thumb|200px|Političar [[Volker Beck]].]] [[Datoteka:Leonard Bernstein 1971.jpg|thumb|right|200px| [[Leonard Bernstein]].]] [[Datoteka:Marlon Brando Streetcar 1948 e.jpg|right|thumb|200px|[[Marlon Brando]].]] [[Datoteka:Lord Byron in Albanian dress.jpg|right|thumb|200px| [[George Gordon Byron|Lord Byron]].]] {| class=wikitable ! width="24%" | Ime ! width="13%" | Datumi ! width="15%" | Zemlja ! width="35%" | Profesija ! width="17%" | Napomena ! width="1%" | Reference |- valign="top" | [[Lisa B]] | | [[Kanada]] | Poet | Queer |<ref>Ziysah (March 7, 2005), [http://www.trentarthur.info/archives/000418.html Interview with spoken-word poet lisa b] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406023412/http://www.trentarthur.info/archives/000418.html |date=2008-04-06 }}, ''Arthur: Trent University's Student and Community Newspaper''. Retrieved April 5, 2007.</ref> |- | [[Jamie Babbit]] | 1970 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Filmska i televizijska rediteljka | |<ref>Warn, Sarah (June 2004) [https://web.archive.org/web/20120207185256/http://www.afterellen.com/archive/ellen/People/interviews/62004/jamiebabbit.html Interview with Jamie Babbit], AfterEllen.com. Retrieved June 30, 2007.</ref> |- | [[Babur]] | 1493-1530 | Turko-Mongol | Car Indije | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/south_asian_lit.html South Asian Literature at GLBTQ.com]. Retrieved March 22, 2007.</ref> |- | [[Babydaddy]] | 1976 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Tekstopisac i muzičar | |<ref>Maclean, Gareth (September 25, 2004), [http://arts.guardian.co.uk/features/story/0,,1311369,00.html Sisters under the skin], ''The Guardian''. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Francis Bacon (slikar)|Francis Bacon]] | 1909-1992 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Slikar. | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/bacon_f_art.html Francis Bacon on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231082903/http://www.glbtq.com/arts/bacon_f_art.html |date=2007-12-31 }}. Retrieved November 5, 2006.</ref> |- | [[Francis Bacon]] | 1561-1626 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Filozof. | |<ref>, Norton, Rictor (January 8, 2000), [http://www.infopt.demon.co.uk/baconfra.htm "Sir Francis Bacon", The Great Queens of History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070824145236/http://www.infopt.demon.co.uk/baconfra.htm |date=2007-08-24 }}. Retrieved November 6, 2006.</ref> |- | [[Ruth Badger]] | 1978 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Poslovna žena | | <ref>Sky news, (April 12, 2006), [http://showbiz.sky.com/showbiz/article/0,,50001-1218486,00.html Ruth Fires All Men]. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Joan Baez]] | 1941 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pevačica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Rodnitzky, Jerry L (1999). Feminist Phoenix: The Rise and Fall of a Feminist Counterculture. Praeger/Greenwood, 138. {{ISBN|0-275-96575-9}}.</ref> |- | [[Mianne Bagger]] | 1966 | [[Danska]] | Igračica golfa | trans |<ref name="miannebagger">"[http://www.miannegolf.com/bio.html Mianne Bagger - Bio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070422233713/http://www.miannegolf.com/bio.html |date=2007-04-22 }}". Retrieved [[2007]]-[[March 31|03-31]].</ref> |- | [[Bai Ling]] | 1970 | [[Narodna Republika Kina|Kina]] | Glumica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>New York Daily News, (May 19th, 2004), [http://www.clublez.com/movies/lesbian_celebrities/l/ling_bai/index.html "GENDER IS NOT A PROBLEM FOR ME"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120228174853/http://www.clublez.com/movies/lesbian_celebrities/l/ling_bai/index.html |date=2012-02-28 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Jenny Bailey]] | ? | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političarka | Trans |<ref name="jennybailey">BBC News ([[2007]]-[[May 24|05-24]]). "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/cambridgeshire/6686933.stm First sex-swap mayor is sworn in]". Retrieved [[2007]]-[[June 19|06-19]].</ref> |- | [[Paul Bailey]] | 1937 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac | |<ref>[http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth9 Biography], Contemporarywriters.com. Retrieved November 6, 2006.</ref> |- | [[Simon Bailey]] | 1955-1995 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Anglikanski sveštenik | | <ref>Bailey, Rosemary,''Scarlet Ribbons: A Priest with AIDS'' (London: Serpent's Tail, 1997)</ref> |- | [[Jon Robin Baitz]] | 1961 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Dramaturg i televizijski producent | |<ref>Mackie, Drew (September 25, 2006), [https://web.archive.org/web/20061030125722/http://www.afterelton.com/people/2006/9/baitz.html Jon Robin Baitz: Not Your Usual TV Writer], Afterelton.com. Retrieved November 19, 2006.</ref> |- | [[Jack Baker]] | 1942 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Advokat i LGBT aktivista | |<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,943880,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081221221332/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,943880,00.html |date=2008-12-21 }} Time magazine story on seeking gay marriage license in 1971.</ref> |- | [[James Robert Baker]] | 1946-1997 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | |<ref>Roy Rivenburg, Los Angeles Times, April 8, 1993; Page E-1.</ref> |- | [[Josephine Baker]] | 1906-1975 | [[Francuska]] | Pevačica i zabavljačica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Strong, Lester [http://www.glreview.com/issues/13.5/13.5-strong.php Josephine Baker’s Hungry Heart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090622080726/http://www.glreview.com/issues/13.5/13.5-strong.php |date=2009-06-22 }}, The Gay and Lesbian Review, volume 13.5.</ref> |- | [[Marina Baker]] | 1967 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica i političarka | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Time Out (UK) 6-13 December 1995, pg. 18-22, by Marina Baker, "Bunny Talks"</ref> |- | [[Clare Balding]] | 1971 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Sportska novinarka za BBC | |<ref>Gay.com, (November 4, 2003), [http://uk.gay.com/headlines/5315 BBC's horse racing presenter comes out]. Retrieved November 6, 2006.</ref> |- | [[James Baldwin]] | 1924-1987 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/baldwin_j.htmlGay.com, James Baldwin on Glbtq.com]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved November 5, 2006.</ref> |- | [[Oliver Baldwin, 2nd Earl Baldwin of Bewdley]] | 1899-1958 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>Christopher J. Walker, Oliver Baldwin: A Life of Dissent (Arcadia Books, 2003).</ref> |- | [[Tammy Baldwin]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | |<ref>Pauken, Heidi (January 10, 2003), [http://www.prospect.org/web/page.ww?section=root&name=ViewPrint&articleId=6882 The Students' Rep] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060428063656/http://www.prospect.org/web/page.ww?section=root&name=ViewPrint&articleId=6882 |date=2006-04-28 }}, ''The American Prospect''. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Alan Ball (scenarist)|Alan Ball]] | 1957 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Scenarista | |<ref>Champagne, Christian, [http://www.planetout.com/entertainment/television/gaywatch/20010629.html Gaywatch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060409152806/http://www.planetout.com/entertainment/television/gaywatch/20010629.html |date=2006-04-09 }}, Planetout.com. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Ann Bancroft]] | 1955 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Prva žena na [[Sjeverni pol|Severnom polu]] | |<ref>{{cite web |title=Antarctic Alliance |work=[[The Advocate]] |date=19. 06. 2001. |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2001_June_19/ai_75435308 |last=Quittner |first=Jeremy |accessdate=17. 03. 2007. |archive-date=2005-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050515080537/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2001_June_19/ai_75435308 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Tallulah Bankhead]] | 1902-1968 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/bankhead_t.html Tallulah Bankhead on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131204195242/http://www.glbtq.com/arts/bankhead_t.html |date=2013-12-04 }}. Retrieved January 16 2006.</ref> |- | [[Samuel Barber]] | 1910-1981 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/barber_s.html Samuel Barber on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050411190345/http://www.glbtq.com/arts/barber_s.html |date=2005-04-11 }}. Retrieved January 16 2006.</ref> |- | [[Jillian Barberie]] | 1966 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | TV voditeljka. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Howard Stern show (October 14, 2003),[http://www.marksfriggin.com/news03/10-13.htm Howard Stern show recap]. Retrieved November 7 2006.</ref> |- | [[Alexander Bard]] | 1961 | [[Švedska]] | Muzičar | [[Biseksualnost|Bi]] | <ref>[http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biob1/bard1.html Matt & Andrej Koymasky Famous GLTB biography of Alexander Bard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808110312/http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biob1/bard1.html |date=2007-08-08 }}. Retrieved January 2006.</ref> |- | [[Jean-Pierre Barda]] | 1967 | [[Švedska]] | Muzičar i glumac | [[Biseksualnost|Bi]] | <ref>[http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biob1/bard2.html Matt & Andrej Koymasky Famous GLTB biography of Jean-Pierre Barda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610115937/http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biob1/bard2.html |date=2007-06-10 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Clive Barker]] | 1952 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac i filmski reditelj. | | <ref>Ishwood, Charles (February 21, 1995), [http://www.clivebarker.com/html/visions/confess/nonls/advocate/advocate.htm Lord of ILLUSION], ''[[The Advocate]]''. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Gregory Barker]] | 1966 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | | <ref name="news.independent.co.uk">''The Independent'', (May 6, 2007), [http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article1153578.ece The pink list 2007: The IoS annual celebration of the great and the gay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080107115957/http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article1153578.ece |date=2008-01-07 }}. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Djuna Barnes]] | 1892-1982 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Herring, Phillip (1995). Djuna: The Life and Work of Djuna Barnes. New York: Penguin Books, xvi. {{ISBN|0-14-017842-2}}</ref> |- | [[Fred Barnes (zabavljač)|Fred Barnes]] | 1885-1938 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Zabavljač | |<ref>[http://www.fantasticfiction.co.uk/b/paul-bailey/three-queer-lives.htm Summary of biography], Fantasticfiction.co.uk. Retrieved November 10 2006.</ref> |- | [[Richard Barnes (političar)|Richard Barnes]] | ? | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>{{cite web |title=Gay candidate welcomes Boris to Mayoral race |url=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-4950.html |date = 16. 07. 2007. |accessdate = 04. 08. 2007. |work=[[PinkNews]]}}</ref> |- | [[Lisa A. Barnett]] | 1958-2006 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica naučne fantastike | |<ref name="lisaabarnett">{{cite web |url=http://www.boston.com/news/globe/obituaries/articles/2006/05/07/lisa_a_barnett_fiction_writer_who_created_worlds_of_fantasy |title=Lisa A. Barnett, fiction writer who created worlds of fantasy |work=[[Boston Globe]] |accessdate = 16. 03. 2007. |date = 07. 05. 2006. |last=Stickgold |first=Emma}}</ref> |- | [[Tim Barnett]] | 1958 | [[Novi Zeland]] | Političar | |<ref>Bajko, Matthew S. (Auguist 31, 2003), [http://www.ebar.com/news/article.php?sec=news&article=1125 Gay New Zealander fights for sex workers' rights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006232136/http://www.ebar.com/news/article.php?sec=news&article=1125 |date=2008-10-06 }}, ''The Bay Area Reporter''. Retrieved November 10 2006.</ref> |- | [[Natalie Clifford Barney]] | 1876-1972 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica | |<ref>Rodriguez, Suzanne (2002). Wild Heart: A Life: Natalie Clifford Barney and the Decadence of Literary Paris. New York: HarperCollins. {{ISBN|0-06-093780-7}}.</ref> |- | [[Andrew Barr]] | 1973 | [[Australija]] | Političar | |<ref>Gardner, Jorian (27 April, 2006), [http://www.coalitionforequality.org.au/index.php?option=com_content&task=view&id=436&Itemid=2 Why Andrew Barr has plenty to beam about] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303014329/http://coalitionforequality.org.au/index.php?option=com_content&task=view&id=436&Itemid=2 |date=2014-03-03 }}, ''Canberra City News''. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Jean Barraqué]] | 1928-1973 | [[Francuska]] | Kompozitor | |<ref>Eribon, Didier (2004). Insult and the Making of the Gay Self. Duke University Press, 250. {{ISBN|0-8223-3371-6}}.</ref> |- | [[Amanda Barrett]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka. | |<ref name="Ditty Bop">Poet, J., [http://www.gay.com/entertainment/music/rockout/article.html?coll=pno_entertainment&sernum=1717&page=1 Ditty Bop], Gay.com. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Amanda Barrie]] | 1935 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Anglesey, Natalie (July 13, 2006), [http://www.manchestereveningnews.co.uk/entertainment/filmandtv/s/217/217948_amandas_bad_and_loving_it.html Amanda's Bad and loving it!], ''Manchester Evening News''. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[John Barrowman]] | 1967 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac i zabavljač | |<ref>{{cite press release | title = John Barrowman, Sugar Rush, Sheri Dobrowski, Mail on Sunday win accolades at Stonewall Awards | publisher = [[Stonewall (UK)|Stonewall]] | date = 2006-11-03 | url = http://www.stonewall.org.uk/media/current_releases/1524.asp | accessdate = 2006-11-03 }}</ref> |- | [[Drew Barrymore]] | 1975 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Warn, Sarah (July, 2003), [https://web.archive.org/web/20060504124043/http://www.afterellen.com/People/bicelebs.html Bi with a Boyfriend: the Latest Hollywood Trend?], Afterellen.com. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Michael Barrymore]] | 1952 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Zabavljač. | |<ref>{{cite news | title=Tears Of A Clown (interview, uncut version) | last=Simpson | first=Mark | publisher=Independent On Sunday | date=2003-03-02 | url=http://www.marksimpson.com/pages/journalism/journo_barrymoreint.html | access-date=2007-08-17 | archivedate=2007-09-27 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927220251/http://www.marksimpson.com/pages/journalism/journo_barrymoreint.html | deadurl=yes }}</ref> |- | [[Paul Bartel]] | 1938-2000 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, pisac i reditelj | |<ref>Bartel, Paul (July 21, 1998), [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n764/ai_20944435 Twof a kind - Tommy O'Haver and Paul Bartel of 'Billy's Hollywood Screen Kiss' - Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071103162246/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n764/ai_20944435 |date=2007-11-03 }}, ''[[The Advocate]]''. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Roland Barthes]] | 1915-1980 | [[Francuska]] | Teoretičar književnosti. | |<ref>Louis-Jean Calvet, trans Sarah Wykes (1994), Roland Barthes: A Biography, Indiana University Press, Bloomington, {{ISBN|0-253-34987-7}}.</ref> |- | [[Neil Bartlett (dramaturg)|Neil Bartlett]] | 1958 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Dramaturg | | <ref name="Gay Power: The pink list">''The Independent'', (July 2, 2006), [http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article1153578.ece Gay Power: The pink list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080107115957/http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article1153578.ece |date=2008-01-07 }}. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Lance Bass]] | 1979 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pevač | |<ref>People Magazine (July 26, 2006), [http://celebrity.aol.com/people/ataol/articles/0,26618,1219142,00.html Lance Bass: I'm Gay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070307005745/http://celebrity.aol.com/people/ataol/articles/0,26618,1219142,00.html |date=2007-03-07 }}. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Alan Bates]] | 1934-2003 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | [[Biseksualnost|Bi]] | <ref>{{cite news | url=http://www.gcn.ie/content/templates/newsupdate.aspx?articleid=2222&zoneid=4 | title=Late UK Actor Alan Bates Outed | work=GCN | date=22. 5. 2007. | accessdate=11. 07. 2007. | archivedate=2007-09-28 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928022808/http://www.gcn.ie/content/templates/newsupdate.aspx?articleid=2222&zoneid=4 | deadurl=yes }}</ref><ref>Otherwise Engaged: The Life Of Alan Bates, by Donald Spoto</ref> |- | [[Katharine Lee Bates]] | 1859-1929 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica tekstova za pesme. | |<ref>Price, Deb. The Bellingham Herald, July 4, 1998: Two women's love made 'America' Beautiful.</ref> |- | [[Baton Bob]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Umetnik | |<ref>Farmer, Jim. ([[2006-04-28]]). ''[http://www.southernvoice.com/2006/4-28/arts/feature/baton.cfm 'Shake' it: Beloved street performer Baton Bob to join cast of outdoor Shakespeare event]''. [[Southern Voice]]. Retrieved on [[2007-06-04]].</ref> |- | [[Bryan Batt]] | 1963 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | |<ref>"[http://www.playbill.com/news/article/95469.html The Leading Men: Going to Batt]", ''[[Playbill]]'', Wayman Wong. October 3, 2005.</ref> |- | [[Terry Baum]] | 1946 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar. | |<ref>Goodwyn, Albert (June 22, 2006), [http://www.sfbaytimes.com/index.php?sec=article&article_id=5327 Terry Baum Gets Personal and Political], ''San Francisco Bay Times''. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Robert Bauman]] | 1937 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | |<ref>[http://www.doaskdotell.com/books/bbauman.htm DOASKDOTELL BOOK REVIEW of Robert Bauman’s The Gentleman from Maryland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090108173008/http://www.doaskdotell.com/books/bbauman.htm |date=2009-01-08 }}. Retrieved July 04, 2007.</ref> |- | [[Bruce Bawer]] | 1956 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | | <ref>[http://www.sfbaytimes.com/index.php?sec=article&article_id=5327 A Place at the Table: The Gay Individual in American Society - a book review], ''Reason''. Retrieved May 13, 2007.</ref> |- | [[Jaime Bayly]] | 1965 | [[Peru]] | Pisac | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>GLAAD.org, (January 21, 2007), [http://www.glaad.org/publications/resource_doc_detail.php?id=3957 18th ANNUAL GLAAD MEDIA AWARDS SPECIAL HONOREES] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205104039/http://www.glaad.org/publications/resource_doc_detail.php?id=3957 |date=2012-02-05 }}. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[Gary Beach]] | 1947 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | |<ref>Henderson, Kathy, [http://www.broadway.com/gen/Buzz_Story.aspx?ci=503508 Interview with Gary Beach], Broadway.com. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Rikki Beadle-Blair]] | 1962 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac i pisac | |<ref>Cooper, Charlotte, (June 6, 2005), [http://www.rainbownetwork.com/Culture/detail.asp?iData=23542&iChannel=15&nChannel=Culture Rikki Beadle-Blair], ''The Guardian''. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Simon Russell Beale]] | 1961 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | | <ref name="The Pink List 2005">Rainbownetwork.com, (June 29, 2005), [http://www.rainbownetwork.com/Features/detail.asp?iData=23702&iCat=32&iChannel=25&nChannel=Features#top The Pink List 2005]. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Billy Bean]] | 1964 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Igrač bejzbola | |<ref>[http://billybean.com/bio.asp Official website biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111227234445/http://www.billybean.com/bio.asp |date=2011-12-27 }}. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Amanda Bearse]] | 1958 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica i rediteljka. | |<ref>McLellan, Diana (2000). The Girls: Sappho Goes to Hollywood. St. Martin's Press, 380. {{ISBN|0-312-28320-2}}.</ref> |- | [[Cecil Beaton]] | 1904-1980 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Fotograf i dizajner | |<ref>Hugo Vickers: Cecil Beaton, 1985, {{ISBN|1-55611-021-9}}</ref> |- | [[Bianca Beauchamp]] | 1977 | [[Kanada]] | Model | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Beauchamp, Bianca (March 9, 1999), [http://www.latexlair.com/diary/entry_march0999.html EXPERIENCES WITH OTHER WOMEN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008235841/http://www.latexlair.com/diary/entry_march0999.html |date=2007-10-08 }}, Latexlair.com. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[William Lygon, 7th Earl Beauchamp]] | 1872-1938 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>A. L. Rowse, ''Homosexuals in History'' (1977), pp. 222-223 {{ISBN|0880290110}}</ref> |- | [[Edward Douglas-Scott-Montagu, 3rd Baron Montagu of Beaulieu]] | 1926 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar, osnivač [[National Motor Museum]]-a | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23404322-details/Lord+Montagu+on+the+court+case+which+ended+the+legal+persecution+of+homosexuals/article.do] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618220119/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23404322-details/Lord+Montagu+on+the+court+case+which+ended+the+legal+persecution+of+homosexuals/article.do |date=2008-06-18 }} "Lord Montagu on the court case which ended the legal persecution of homosexuals," ''thisislondon.co'', ''The Evening Standard'') (July 14, 2007). Retrieved on August 2, 2007</ref> |- | [[Binkie Beaumont]] | 1908-1973 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pozorišni menadžer i producent | |<ref>Davis, Jill and William Green. ''Gay theatre''. in Banham, Martin. ed. ''The Cambridge Guide to Theatre.'' Cambridge: Cambridge University Press, 1995. p. 414.</ref> |- | [[Simone de Beauvoir]] | 1908-1986 | [[Francuska]] | Spisateljica i filozofkinja | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Menand, Louis, [https://web.archive.org/web/20130330081255/http://www.newyorker.com/critics/content/articles/050926crbo_books STAND BY YOUR MAN: The strange liaison of Sartre and Beauvoir.], Newyorker.com. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Alison Bechdel]] | 1960 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Strip majstorka | |<ref>Robbins, Trina, [http://www.tcj.com/237/i_bechdel.html Watch Out for Alison Bechdel (She has the Secret to Superhuman Strength)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090123234531/http://www.tcj.com/237/i_bechdel.html |date=2009-01-23 }}, The Comics Journal. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Volker Beck]] | 1960 | [[Njemačka|Nemačka]] | Političar. | |<ref>[http://www.volkerbeck.de/cms/index.php?option=com_content&task=view&id=348&Itemid=105 Official site biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921020105/http://www.volkerbeck.de/cms/index.php?option=com_content&task=view&id=348&Itemid=105 |date=2007-09-21 }}. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Albrecht Becker]] | 1906-2002 | [[Njemačka|Nemačka]] | Fotograf. | |<ref>Perkins, Ken (July 6, 2001), [http://www.sodomylaws.org/world/germany/genews007.htm Documentary Unveils Nazi Brutalization of Gays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926232808/http://www.sodomylaws.org/world/germany/genews007.htm |date=2007-09-26 }}, '' Fort Worth Star-Telegram''. Retrieved November 23, 2006.</ref> |- | [[Sybille Bedford]] | 1911-2006 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Barrow, Andrew (23 May, 2004), [https://web.archive.org/web/20060512131335/http://enjoyment.independent.co.uk/books/features/article61466.ece Sybille Bedford: Secret history], ''The Independent''. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Lucius Beebe]] | 1902-1966 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Fotograf i istoričar. | |<ref name="Reevy, Tony 2005">Reevy, Tony, and Dan Cupper. "Mixed Legacy." Railroad History 193 (Fall-Winter 2005), 28-39.</ref> |- | [[Eve Beglarian]] | 1958 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitorka | | |- | [[Brendan Behan]] | 1923-1964 | [[Irska]] | Pisac. | |<ref>Behan, Brendan (1985). Confessions of an Irish Rebel. Arena Books. {{ISBN|0-09-936500-6}}.</ref> |- | [[Aphra Behn]] | 1640-1689 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/behn_a.html Aphra Behn on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308205948/http://www.glbtq.com/literature/behn_a.html |date=2014-03-08 }}. Retrieved November 12, 2006.</ref> |- | [[Frieda Belinfante]] | 1904-1995 | [[Nizozemska|Holandija]] | Dirigentkinja | |<ref>[https://web.archive.org/web/20031218040902/http://www.xs4all.nl/~kmlink/06films/02frieda/contentfrieda.htm Synopsis of autobiographical ''But I was a Girl'']. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Andy Bell (pevač)|Andy Bell]] | 1964 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pevač | |<ref>Vineyard, Jennifer, [http://www.mtv.com/thinkmtv/sexual_health/andy_bell_hiv_052305/ Erasure's Andy Bell: Living with HIV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203084317/http://www.mtv.com/thinkmtv/sexual_health/andy_bell_hiv_052305/ |date=2008-12-03 }}, MTV.com. Retrieved November 12, 2006.</ref> |- | [[Linda Bellos]] | 1950 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Aktivistkinja i lokalna političarka | |<ref>Anthony, Andrew (February 15 2006), [http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,,1709863,00.html 'Yes, we were bloody angry'], ''The Guardian''. Retrieved November 12, 2006.</ref> |- |[[Kate Raphael Bender]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Mirovna aktivistkinja | |<ref>[http://www.ektaonline.org/~quitpale/kate/pressjan19-2005.html "San Francisco Activist Kate Raphael Bender Returns After Five Weeks in Israeli Detention"]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''QUIT''. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Bruce Benderson]] | 1946 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | |<ref>[http://www.3ammagazine.com/litarchives/2005/sep/gay_writing.shtml Benderson on gay literature]</ref> |- | [[Fernando Bengoechea]] | 1965-2004 | [[Brazil]] | Fotograf | |<ref>[http://gayinfo.tripod.com/A-Z-B.html List of Gays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210729113517/https://gayinfo.tripod.com/A-Z-B.html |date=2021-07-29 }} Retrieved March 3, 2007.</ref> |- | [[Alan Bennett]] | 1934 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac i glumac | | <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Trevor Bentham]] | 1943 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Scenarista | | <ref>Hubbard, Michael, [http://www.musicomh.com/comment/straight-face.htm Review of Nigel hawtorn's autobiography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061211122234/http://www.musicomh.com/comment/straight-face.htm |date=2006-12-11 }}, Musicomh.com. Retieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Helmut Berger]] | 1944 | [[Austrija]] | Glumac | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Berger, Helmut, ''Ich: Die Autobiographie'', Ullstein (1998), {{ISBN|3550069693}}.</ref> |- | [[Humphry Berkeley]] | 1926-1994 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>Bedell, Geraldine ([[2007-06-24]]). [http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,,2109769,00.html Coming out of the dark ages]. ''[[The Observer]]''. Retrieved on [[2007-06-25]].</ref> |- | [[Nate Berkus]] | 1971 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Dizajner enterijera. | | <ref name="out">Oxfield, Jesse, Idov, Michael (March 4, 2007), [http://nymag.com/daily/intel/2007/04/out_ranks_the_top_50_gays_ande.html ‘Out’ Ranks the Top 50 Gays; Anderson Is No. 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070606235032/http://nymag.com/daily/intel/2007/04/out_ranks_the_top_50_gays_ande.html |date=2007-06-06 }}, New York Magqazine. Retrieved June 28, 2007.</ref> |- |[[Greg Berlanti]] |1972 |[[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |Scenarista i producent | |<ref>{{cite web |title= Interview with Greg Berlanti |author= Dennis Ayers |url= http://www.afterelton.com/people/2007/3/berlanti.html |date= 1. 3. 2007. |publisher= [[AfterElton.com]] |accessdate= 23. 3. 2010. |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070802023019/http://www.afterelton.com/people/2007/3/berlanti.html |archivedate= 2007-08-02 |deadurl= no }}</ref> |- | [[Rodney Berman]] | 1969 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>Nifield, Philip (August 14, 2006), [http://icwales.icnetwork.co.uk/southwalesecho/news/tm_objectid=17559719&method=full&siteid=50082&headline=partnership-ceremony-for-berman-and-partner-name_page.html Partnership ceremony for Berman and partner], ''South Wales Echo''. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Leonard Bernstein]] | 1918-1990 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Dirigent i kompozitor | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>{{Cite web |url=http://www.fyne.co.uk/index.php?item=215 |title=Archive copy |access-date=2007-08-17 |archive-date=2008-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019161442/http://www.fyne.co.uk/index.php?item=215 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Al Berto]] | 1948-1997 | [[Portugal]] | Umetnik | | <ref>Aldrich R. & Wotherspoon G., Who's Who in Contemporary Gay and Lesbian History, Routledge, London, 2001</ref> |- | [[Betty Berzon]] | 1928-2006 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i psihoterapeutkinja | | <ref>Risling, Greg (2006). [https://web.archive.org/web/20080622115246/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2006%2F01%2F24%2Fstate%2Fn142957S71.DTL&feed=rss.news Gay activist-author Betty Berzon dies at age 78] in [[San Francisco Chronicle]]. Retrievd July 04, 2007.</ref> |- | [[Sarah Bettens]] | 1972 | [[Belgija]] | Pevačica | |<ref>Swartz, Shauna (November 9, 2005). [http://www.afterellen.com/Music/2005/11/sarahbettens.html Interview with Sarah Bettens] on AfterEllen.com. Retrieved June 30, 2007.</ref> |- | [[Clive Betts]] | 1950 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>Denholm, Andrew, (July 18, 2003), [http://thescotsman.scotsman.com/index.cfm?id=778722003 MP suspended over visa fraud], ''The Scotsman''. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Ole von Beust]] | April 13, 1955 | [[Njemačka|Nemačka]] | Političar | | <ref>http://gayinfo.tripod.com/A-Z-B2.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921104924/https://gayinfo.tripod.com/A-Z-B2.html |date=2021-09-21 }} Alphabet of gay, lesbian and bisexual people. Accessed on May 23, 2007.</ref> |- | [[Georgina Beyer]] | 1957 | [[Novi Zeland]] | Političarka | Trans |<ref name="georginabeyer">"[http://www.georginabeyer.com/ Georgina Beyer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929002526/http://www.georginabeyer.com/ |date=2007-09-29 }}". Retrieved [[2007]]-[[March 31|03-31]].</ref> |- | [[Thom Bierdz]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac u ''[[The Young and the Restless]]'' | |<ref name=chicagosuntimes>Davenport, Misha (September 22, 2006), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20060922/ai_n16750818 Bierdz's world spins from order to chaos and back] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071115053627/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20060922/ai_n16750818 |date=2007-11-15 }}, [[Chicago Sun-Times]]. Retrieved March 22, 2007.</ref> |- | [[Christopher Biggins]] | 1948 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | |<ref>Biggins, Christopher ([[2005-12-11]]). MY PAP PICS CHRISTOPHER BIGGINS: I had 650 pairs of ridiculous. ''[[Sunday Mirror]]''. Retrieved on [[2007-07-23]].</ref> |- | [[Mark Bingham]] | 1970-2001 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Biznismen | |<ref>Wilcox, Barbara (2006). [http://www.advocate.com/exclusive_detail_ektid36375.asp A Mark Bingham history tour]. ''[[The Advocate]]''. Retrieved July 04, 2007.</ref> |- | [[Elizabeth Birch]] | 1956 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | LGBT aktivistkinja i advokatkinja. | |<ref>[http://www.cwu.edu/~diversity/birch.html Biography at Central Washington University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205021157/http://www.cwu.edu/~diversity/birch.html |date=2012-02-05 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Jón Þór Birgisson]] | 1975 | [[Island]] | Muzičar. | |<ref>[http://www.sigur-ros.co.uk/band/faq.php#14 Official band FAQ]. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Elizabeth Bishop]] | 1911-1979 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i pesnikinja | | <ref>Fountain, Gary, Brazeau, Peter, ''Remembering Elizabeth Bishop: An Oral Biography'', University of Massachusetts Press (December 1994), {{ISBN|0870239368}}.</ref> |- | [[Heather Bishop]] | | [[Kanada]] | Pevačica. | | <ref>[http://www.heatherbishop.com/default.aspx?tabID=59 Biography on official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114123925/http://www.heatherbishop.com/default.aspx?tabID=59 |date=2007-11-14 }}. Retrieved July 03, 2007.</ref> |- | [[Michael Bishop (businessman)|Michael Bishop]] | 1942 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Businessman | | <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Björk]] | 1965 | [[Island]] | Muzičarka. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>BiCommunity News (August 2004), [http://www.bicommunitynews.co.uk/69/bimedia69.html Summer BiMedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100422211707/http://www.bicommunitynews.co.uk/69/bimedia69.html |date=2010-04-22 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Marie-Claire Blais]] | 1939 | [[Kanada]] | Spisateljica i dramturginja | |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/blais_mc.html Marie-Claire Blais on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114135306/http://www.glbtq.com/literature/blais_mc.html |date=2007-11-14 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Doug Blasdell]] | 1963-2007 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Lični trener i zabavljač | |<ref>[https://web.archive.org/web/20061030130528/http://www.afterelton.com/people/2006/7/blasdell.html], AfterElton.com. Retrieved July 10, 2006.</ref> |- | [[Ross Bleckner]] | 1949 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Umetnik | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/bleckner_r.html Ross Bleckner on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114135248/http://www.glbtq.com/arts/bleckner_r.html |date=2007-11-14 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Sebastian Bleisch]] | 1957 | [[Njemačka|Nemačka]] | Pisac i porno reditelj | |<ref>{{Cite web |title=The Sebastian Bleisch site |url=http://bleisch.person.dk/index.htm |access-date=2007-08-17 |archivedate=2007-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071111125252/http://bleisch.person.dk/index.htm |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Marc Blitzstein]] | 1905-1964 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor | |<ref>Tyrkus, Michael J. (1996). Gay & Lesbian Biography. Arena Books, 74-77. {{ISBN|1-55862-237-3}}.</ref> |- | [[Allan Bloom]] | 1930-1992 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Filozof | |<ref>Patner, Andrew (April 16, 2000), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20000416/ai_n13857904 Allan Bloom, warts and all] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013093347/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20000416/ai_n13857904 |date=2007-10-13 }}, ''Chicago Sun-Times''. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Lionel Blue]] | 1930 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Rabin, prvi javno gej rabin u UK | |<ref>Blue, Lionel, ''Hitchhiking to Heaven – Autobiography'' (Hodder & Stoughton General, 2004).</ref> |- | [[Anthony Blunt]] | 1907-1983 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Špijun i istoričar umetnosti | |<ref>Carter, Miranda (2001). Anthony Blunt: His Lives. Picador. {{ISBN|0-312-42146-X}}.</ref> |- | [[Konrad Boehmer]] | 1941 | [[Nizozemska|Holandija]] | Kompozitor | |<ref name="BrettWood">[http://www.rem.ufpr.br/REMv7/Brett_Wood/Brett_and_Wood.html Lesbian and Gay Music] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927122439/http://www.rem.ufpr.br/REMv7/Brett_Wood/Brett_and_Wood.html |date=2007-09-27 }} by Philip Brett and Elizabeth Wood.</ref> |- | [[Dirk Bogarde]] | 1921-1999 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/bogarde_d.html Dirk Bogarde on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071107184209/http://www.glbtq.com/arts/bogarde_d.html |date=2007-11-07 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[André Boisclair]] | 1966 | [[Kanada]] | Političar | |<ref>Macpherson, Don (October 1, 2005), [http://www.canada.com/montreal/montrealgazette/news/editorial/story.html?id=1b5bd325-f6a5-4526-b478-ac0225665dcd It's OK that he's gay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114174113/http://www.canada.com/montreal/montrealgazette/news/editorial/story.html?id=1b5bd325-f6a5-4526-b478-ac0225665dcd |date=2007-11-14 }}, ''Montreal Gazette''. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Nicholas Boles]] | 1965 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>Woolf, Marie, (February 5, 2006), [http://news.independent.co.uk/uk/politics/article343288.ece Cameron's gAy list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071022213215/http://news.independent.co.uk/uk/politics/article343288.ece |date=2007-10-22 }}, ''The Independent''. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Klaus Bondam]] | 1963 | [[Danska]] | Glumac i političar. | |<ref>''Copenhagen Post'' (September 15, 2006), [http://www.cphpost.dk/get/92037.html INTERVIEW - Klaus Bondam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927182426/http://www.cphpost.dk/get/92037.html |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[William Bonin]] | 1947-1996 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Serijski ubica | |<ref>[http://www.crimelibrary.com/serial7/bonin/ William Bonin at the Crime Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511234006/http://www.crimelibrary.com/serial7/bonin/ |date=2008-05-11 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Gillian Bonner]] | 1966 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Model. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.clublez.com/movies/lesbian_celebrities/b/bonner_gillian/index.html Profile at Clublez.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819180603/http://www.clublez.com/movies/lesbian_celebrities/b/bonner_gillian/index.html |date=2007-08-19 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Chastity Bono]] | 1969 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | LGBT aktivistkinja, ćerka [[Cher]]. | |<ref>Chastity Bono (with Billie Fitzpatrick), ''Family Outing'' (1998) {{ISBN|0-316-10233-4}}</ref> |- | [[David Boothroyd]] | 1972 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | | <ref>Shoffman, Marc (May 5, 2006), [http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1387.html Local elections good for gay Labour]. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Lizzie Borden (rediteljka)|Lizzie Borden]] | 1958 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Rediteljka | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/borden_l.html Lizzie Borden on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014181315/http://www.glbtq.com/arts/borden_l.html |date=2007-10-14 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Trevor Boris]] | ? | [[Kanada]] | Komičar. | |<ref>{{cite news | title = Trevor Boris – Looking at the lighter side of marriage | work = ToBe Magazine | date = 01. 03. 2005. | url = http://www.tobe.ca/tobe/content.jsp?sid=1430&ctid=1000000&cnid=1000462 | accessdate = 12. 11. 2006. | archive-date = 2018-12-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181215222846/http://www.tobe.ca/tobe/content.jsp?sid=1430&ctid=1000000&cnid=1000462 | url-status = dead }}</ref> |- | [[David Borrow]] | 1962 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>Shoffman, Mark, (May 8, 2006), [http://www.pinknews.co.uk/news/politics/2005-1402.html Lancashire politician becomes first MP to have gay marriage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930030419/http://www.pinknews.co.uk/news/politics/2005-1402.html |date=2007-09-30 }}, Pinknews.co.uk. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Francisco Bosch]] | 1982 | [[Španija]] | Glumac i igrač | |<ref>Smith, Rupert, [http://www.franciscobosch.com/GaytimesInterview.html Spanish Steps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114070948/http://www.franciscobosch.com/GaytimesInterview.html |date=2007-11-14 }}, ''Gay Times''. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[John Boswell]] | 1947-1994 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Istoričar | | <ref>Boswell, John (1989, 1982). "Revolutions, Universals, and Sexual Categories", Hidden from History: Reclaiming the Gay & Lesbian Past, Chauncey et al, eds. New York: Meridian, New American Library, Penguin Books. {{ISBN|0-452-01067-5}}.</ref> |- | [[Roddy Bottum]] | 1963 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičar ([[Faith No More]] i [[Imperial Teen]]) | | <ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1999_Feb_16/ai_53877989 Roddy Bottum article - ''The Advocate''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016184157/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1999_Feb_16/ai_53877989 |date=2007-10-16 }} [[16 February]] [[1999]]</ref> |- | [[Nina Bouraoui]] | 1967 | [[Francuska]] | Spisateljica | | <ref>[http://www.la-reference.info/30-oct2005.htm#goaco Le prix Renaudot à Nina Bouraoui] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009030113/http://www.la-reference.info/30-oct2005.htm#goaco |date=2007-10-09 }} (French). la référence (2005 October 30). Retrieved on 2007 July 2.</ref> |- | [[Matthew Bourne]] | 1960 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Koreograf | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/bourne_m.html Matthew Bourne on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071112114920/http://www.glbtq.com/arts/bourne_m.html |date=2007-11-12 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Leigh Bowery]] | 1961-1994 | [[Australija]] | Umetnica | |<ref>Leigh Bowery: The Life and Times of an Icon by Sue Tilley. Published by Hodder & Stoughton, London, 1999. {{ISBN|0-340-69311-8}}.</ref> |- | [[Angela Bowie]] | 1950 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Model. | [[Biseksualnost|Bi]] | <ref name=bowies>[http://www.bettyjack.com/angie/lecture.html Angie Bowie - Lecture on Bisexuality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071020094717/http://www.bettyjack.com/angie/lecture.html |date=2007-10-20 }}, (June 12, 1997) Bettyjack.com. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Jane Bowles]] | 1917-1973 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Dillon, Millicent (1998). A Little Original Sin: The Life and Work of Jane Bowles. University of California Press, 46-47, 126-127, 327, 352. {{ISBN|0-520-21193-6}}.Dillon, Millicent (1998).</ref> |- | [[Paul Bowles]] | 1910-1999 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor i pisac | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>McAlister, Elizabeth A (2000). ''Rara''. University of California Press, 107. {{ISBN|0-520-22823-5}}.</ref> |- | [[Karin Boye]] | 1900-1941 | [[Švedska]] | Spisateljica | |<ref>Hammarström, Camilla. 2001. ''Karin Boye''. Stockholm, Sweden. Bokförlaget Natur och Kultur. {{ISBN|91-27-08935-5}}.</ref> |- | [[Keith Boykin]] | 1965 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i nekadašnja politička savetnica | | <ref>[http://www.keithboykin.com/bio/ Official site biography]. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Edwin Emmanuel Bradford]] | 1860-1944 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | [[Uranijski pesnik]] | |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/uranian_poets,2.html Uranian Poets on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114135345/http://www.glbtq.com/literature/uranian_poets%2C2.html |date=2007-11-14 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Ben Bradshaw]] | 1960 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar. | |<ref>BBC (March 8, 2006), [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/4786378.stm Minister announces gay 'wedding']. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Christopher Bram]] | 1952 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | |<ref>Boys Like Us:Gay Writers Tell Their Coming Out Stories, Patrick Merla(ed.) Avon Books. 1996</ref> |- | [[Wilfrid Brambell]] | 1912-1985 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | |<ref>Brambell, (Henry) Wilfrid (1912-1985)’', David Parkinson, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004</ref> |- | [[Adolf Brand]] | 1874-1945 | [[Njemačka|Nemačka]] | Pisac i LGBT aktivista | [[Biseksualnost|Bi]] | <ref>James D. Steakley. ''The Early Homosexual Emancipation Movement in Germany''. (1975) {{ISBN|0405073666}}</ref> |- | [[Dionne Brand]] | 1953 | [[Kanada]] | Spisateljica | |<ref>[http://www.nwpassages.com/bios/brand.asp Author Profile on Northwest Passages.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204101403/http://www.nwpassages.com/bios/brand.asp |date=2012-02-04 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Marlon Brando]] | 1924-2004 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Carey, Gary (1985). Marlon Brando: The Only Contender. St. Martin's Press. {{ISBN|0-312-51543-X}}.</ref> |- | [[Johnny Brandon]] | 1925 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pevač | |<ref>Easterling, Mike (July 6, 2006), [http://www.thevillager.com/villager_114/villagarea.html Village area resident releases new album ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927210138/http://www.thevillager.com/villager_114/villagarea.html |date=2007-09-27 }}, The villager.com. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Ben Brantley]] | 1954 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pozorišni kritičar | | <ref name="out"/> |- | [[Alan Bray]] | 1948-2001 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Istoričar i LGBT aktivista | | <ref>Gee, Stephen (December 18, 2001}, [http://www.guardian.co.uk/gayrights/story/0,12592,838640,00.html Alan Bray:Unearthing the history of gay Britain], The Guardian. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Allison Brewer]] | ? | [[Kanada]] | Političarka. | |<ref>Parsons, Derwin (September 27, 2005), [https://web.archive.org/web/20051026042552/http://www.365gay.com/newscon05/09/092705ndpLeader.htm Lesbian Wins Election To Lead Canadian Political Party], 365Gay.com. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[James Bridges]] | 1936-1993 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Scenarista i reditelj | |<ref>Pace, Eric (1993-06-08). "James Bridges, 57, a Film Maker Twice Nominated for Oscars, Dies" New York Times.</ref> |- | [[Susie Bright]] | 1958 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Talbot, David (March 1997), [https://web.archive.org/web/20000511223748/http://www.salon.com/march97/interview970318.html Sex is an urgent message], Salon.com. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Dave Brindle]] | ? | [[Kanada]] | Novinar | |<ref>Hays, Matthew (February 4, 1999), [https://web.archive.org/web/20020709112503/http://www.montrealmirror.com/ARCHIVES/1999/042999/news5.html On the outs: Gay journalists can't shake an age-old debate], ''Montreal Mirror''. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Mark Brindle]] | ? | [[Australija]] | Političar | |<ref>[http://www.pollbludger.com/sa2006/unley.htm South Australian House of Assembly Election 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120410112223/http://www.pollbludger.com/sa2006/unley.htm |date=2012-04-10 }} The Poll Bludger. Retrieved on [[2007-08-06]].</ref> |- | [[Joanna Briscoe]] | ? | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica | | <ref name="The Pink List 2005"/> |- | [[Scott Brison]] | 1967 | [[Kanada]] | Političar | |<ref>CTV.ca (October 9 2005), [http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20051008/brison_weddingbells_051008/20051008?hub=TopStories Nova Scotia MP Scott Brison mulls wedding bells] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023081809/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20051008/brison_weddingbells_051008/20051008?hub=TopStories |date=2007-10-23 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Poppy Z. Brite]] | 1967 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica. | trans |<ref name="gender">See Brite's LiveJournal, especially the [http://www.livejournal.com/users/docbrite/2003/08/22/ August 22, 2003 entry]</ref> |- | [[Benjamin Britten]] | 1913-1976 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Kompozitor i dirigent | |<ref>(1991) Letters from a Life: Selected Letters and Diaries: Benjamin Britten. Faber and Faber. {{ISBN|0-571-16405-6}}.</ref> |- | [[David Brock]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | |<ref>[https://web.archive.org/web/20060906212331/http://www.newyorker.com/critics/books/?020311crbo_books Hendrik Hertzberg, "Can you forgive him? A right-wing conspirator comes clean," New Yorker] (March 11, 2002). Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Lino Brocka]] | 1939-1991 | [[Filipini]] | Reditelj | |<ref>Salinas, Hugo, (January 21, 2007), [http://www.affirmation.org/memorial/lino_brocka.shtml Lino Brocka: Legendary Filmmaker, First LDS Convert in the Philippines], Affirmation.org. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[David Bromstad]] | 1973 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | TV voditelj | |<ref>Rosen, Zach ([[2007-03-23]]). [http://www.sovo.com/2007/3-23/arts/feature/6654.cfm Making his 'Splash']. ''[[Southern Voice]]''. Retrieved on [[2007-08-10]].</ref> |- | [[Rupert Brooke]] | 1887-1915 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pesnik | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Norton, Rictor (ed.) My Dear Boy:Gay Love Letters through the Centuries. Leyland Publications, San Francisco. 1998.</ref> |- | [[Louise Brooks]] | 1906-1985 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/film_actors_lesbian,2.html Film Actors: Lesbian on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127070808/http://www.glbtq.com/arts/film_actors_lesbian%2C2.html |date=2013-01-27 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Romaine Brooks]] | 1874-1970 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Slikarka. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Doan, Laura, Jane Garrity (2006). Sapphic Modernities: Sexuality, Women and English Culture. New York: Palgrave MacMillan, 35-54. {{ISBN|1-4039-6498-X}}.</ref> |- | [[Brigid Brophy]] | 1929-1995 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/brophy_b.html Brigid Brophy on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308210016/http://www.glbtq.com/literature/brophy_b.html |date=2014-03-08 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Nicole Brossard]] | 1943 | [[Kanada]] | Spisateljica. | |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/brossard_n.html Nicole Brossard on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114135312/http://www.glbtq.com/literature/brossard_n.html |date=2007-11-14 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Bob Brown]] | 1944 | [[Australija]] | Senator | |<ref>Bajko, Matthew S. (October 26, 2006), [http://www.ebar.com/news/article.php?sec=news&article=1288 Gay Australian senator lives life on a limb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002172933/https://www.ebar.com/news/article.php?sec=news&article=1288 |date=2023-10-02 }}, The Bay Area Reporter. Retrieved November 13 2006.</ref> |- | [[Michael Brown (političar, UK)|Michael Brown]] | 1951 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Novinar i političar | | <ref name="The Pink List 2005"/> |- | [[Nick Brown]] | 1950 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | |<ref>BBC News (November 8, 1998), [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/209712.stm Cabinet rallies around gay minister ]. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Rita Mae Brown]] | 1944 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i aktivistkinja. | |<ref>Brown, Rita Mae, ''Rita Will: Memoir of a Literary Rabble-Rouser''.</ref> |- | [[Coral Browne]] | 1913-1991 | [[Australija]] | Glumica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Cat (March 2006), [https://web.archive.org/web/20070721170020/http://www.bicommunitynews.co.uk/78/bimedia.html BiMedia], BiCommunityNews.com. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[John Browne]] | 1948 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Businessman | |<ref>[https://web.archive.org/web/20070503050842/http://news.yahoo.com/s/ap/20070501/ap_on_bi_ge/britain_bp_ceo] Yahoo News article. Retrieved May 1, 2007]</ref> |- | [[Oscar Browning]] | 1837-1923 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac i istoričar | |<ref>Norton, Rictor. ''[http://www.infopt.demon.co.uk/social15.htm A Critique of Social Constructionism and Postmodern Queer Theory]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''. Retrieved on [[2007-06-01]].</ref> |- | [[Carrie Brownstein]] | 1974 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Wilson, Amy RaNae (1997), [http://www.curvemag.com/Detailed/145.html Vol. 7 #2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927010452/http://www.curvemag.com/Detailed/145.html |date=2007-09-27 }}, ''Curve magazine''. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Tammy Bruce]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica. | |<ref>[http://tammybruce.com/biography.php Official site biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302095549/http://tammybruce.com/biography.php |date=2009-03-02 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[David Brudnoy]] | 1940–2004 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Radio voditelj. | | <ref>{{cite news | first = David | last = Brudnoy | url = http://www.nationalreview.com/comment/brudnoy200412100813.asp | title = Positively HIV | work = National Review Online | date = 17. 04. 1995., reprinted [[2004-12-10]] | accessdate = 15. 06. 2006. | archive-date = 2004-12-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20041212044155/http://www.nationalreview.com/comment/brudnoy200412100813.asp | dead-url = yes }}</ref> |- | [[Til Brugman]] | 1888-1958 | [[Nizozemska|Holandija]] | Pesnik i lingvista | | <ref>Corinne, Tee A (2002). [http://www.glbtq.com/arts/hoch_h.html Höch, Hannah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106175122/http://www.glbtq.com/arts/hoch_h.html |date=2014-01-06 }}. glbtq.com.</ref> |- | [[Erik Bruhn]] | 1928-1986 | [[Danska]] | Igrač. | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/bruhn_e.html Erik Bruhn on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102132424/http://www.glbtq.com/arts/bruhn_e.html |date=2007-11-02 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Tyler Brûlé]] | 1968 | [[Kanada]] | Novinar | | <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[Gioia Bruno]] | 1963 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Marcus, Lydia (October 24, 2006), [http://afterellen.com/People/2006/10/bruno.html Interview with Gioia Bruno of Exposé ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502095813/http://www.afterellen.com/People/2006/10/bruno.html |date=2013-05-02 }}, Afterellen.com. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Manfred Bruns]] | 1934 | [[Njemačka|Nemačka]] | LGBT aktivista. | [[Biseksualnost|Bi]] | <ref>[http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biob6/brun2.html Matt & Andrej Koymasky Famous GLTB biography of Manfred Bruns] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014171937/http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biob6/brun2.html |date=2006-10-14 }}. Retrieved December 7, 2006.</ref> |- | [[Chris Bryant]] | 1962 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar. | |<ref>BBC News (December 2, 2003), [http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/3256348.stm MP 'sorry' over underpants photo]. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Bryher]] | 1894-1983 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac. | |<ref>Benstock, Shari (1986). Women of the Left Bank: Paris, 1900–1940. Texas: University of Texas Press, 312. {{ISBN|0-292-79040-6}}.</ref> |- | [[Kathleen Bryson]] | 1968 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i rediteljka. |Bisexual |<ref>Pajon, Lucia. [http://www.libertas.co.uk/default-show-article-aid-2453.htm Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080104095014/http://www.libertas.co.uk/default-show-article-aid-2453.htm |date=2008-01-04 }} (Libertas.co.uk). Retrieved July 04, 2007.</ref> |- | [[Dan Bucatinsky]] | 1965 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, scenarista, producent | | G<ref>[http://www.glbtq.com/arts/roos_d,2.html Biografija Don Roosa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513193154/http://www.glbtq.com/arts/roos_d,2.html |date=2008-05-13 }} na [[glbtq.com]]-u. Preuzeto 19.5.2008.</ref> |- | [[Florin Buhuceanu]] | 1971 | [[Rumunija]] | LGBT aktivista | |<ref>''The Guardian (March 1, 2005), [http://www.guardian.co.uk/gayrights/story/0,12592,1427606,00.html Valentine's deal 'left out gay people']. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[JM J. Bullock]] | 1955 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | |<ref>Falcon, Mike (June 6, 2001), [http://www.usatoday.com/news/health/spotlight/2001-06-06-bullock-aids.htm Jim J. Bullock reflects on AIDS anniversary], ''USA Today''. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Lady Bunny]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | [[Drag queen]] | |<ref>Wadler, Joyce. [http://www.wigstock.nu/press/nytimes09-03-99.html The Lady Bunny at the forefront of Wigstock Flamboyant? Certainly, From Head to Heels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071112053848/http://wigstock.nu/press/nytimes09-03-99.html |date=2007-11-12 }}, [[The New York Times|New York Times]]. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Julie Burchill]] | 1959 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>BiCommunity News (August 2004), [http://www.bicommunitynews.co.uk/69/bimedia69.html Summer BiMedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100422211707/http://www.bicommunitynews.co.uk/69/bimedia69.html |date=2010-04-22 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Guy Burgess]] | 1911-1963 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Špijun. | |<ref>Aldrich, Robert (2001). Who's Who in Contemporary Gay and Lesbian History: From World War II to the Present Day. Routledge, 41. {{ISBN|0-415-22974-X}}.</ref> |- | [[Glenn Burke]] | 1952-1995 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Igrač bejzbola | |<ref>Reuters (June 1, 1995), [http://www.aegis.org/news/ads/1995/AD951004.html Glenn Burke, an Openly Gay Baseball Player, Dies]. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Ronnie Burkett]] | 1957 | [[Kanada]] | Lutkar. | |<ref>Posner, Michael (January 3, 2004), [http://www.johnlambert.ca/english/ronnie/provenance/Pro_Globe_Mail-jan03-04.htm An artist of pulling strings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424060338/http://www.johnlambert.ca/english/ronnie/provenance/Pro_Globe_Mail-jan03-04.htm |date=2008-04-24 }}, ''The Globe and Mail'' (Toronto, Canada). Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Pete Burns]] | 1959 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pevač. | |<ref>Gay.com (February 10, 2006), [http://uk.gay.com/headlines/9592 Pete Burns gets engaged]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Chandler Burr]] | 1963 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac. | |<ref>Burr, Chandler (December 9, 1996), [http://www.chandlerburr.com/newsite/content/articles/weeklystandard.php "Why Conservatives Should Embrace the Gay Gene."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928181400/http://www.chandlerburr.com/newsite/content/articles/weeklystandard.php |date=2007-09-28 }}, ''Weekly Standard''. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Raymond Burr]] | 1917-1993 | [[Kanada]] | Glumac | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/burr1_r.html Raymond Burr on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114135253/http://www.glbtq.com/arts/burr1_r.html |date=2007-11-14 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[William S. Burroughs]] | 1914-1997 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac. | |<ref>Miles, Barry. William Burroughs: El Hombre Invisible, A Portrait, New York: Hyperion, 1992.</ref> |- | [[Saffron Burrows]] | 1973 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Warn, Sarah (October, 2003), [https://web.archive.org/web/20060504123837/http://www.afterellen.com/People/saffronburrows.html Saffron Burrows Embraces Lesbian Relationships On-Screen and Off], Afterellen.com. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Paul Burston]] | 1965 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Novinar i pisac | | <ref name="news.independent.co.uk"/> |- | [[Gary Burton]] | 1943 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Jazz muzičar. | |<ref>Antone, Richard (August 30, 2005), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2005_August_30/ai_n15383926 Jazz artist Gary Burton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629125121/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2005_August_30/ai_n15383926 |date=2007-06-29 }}, ''The Advocate''. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Charles Busch]] | 1954 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Dramaturg i glumac | |<ref>[http://gaylife.about.com/b/a/244859.htm Profile at About.com] {{Webarchive|url=https://archive.today/20081202160526/http://gaylife.about.com/b/a/244859.htm |date=2008-12-02 }}. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Rachel Kramer Bussel]] | 1976 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i kolumnistkinja | |<ref>Bussel, Rachel Kramer, [http://www.technodyke.com/features/single.asp Living Single], TechnoDyke.com. Retrieved March 21, 2007.</ref> |- | [[Sylvano Bussotti]] | 1931 | [[Italija]] | Kompozitor | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/bussotti_s.html Sylvano Bussotti on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114135258/http://www.glbtq.com/arts/bussotti_s.html |date=2007-11-14 }}. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Dorothy Bussy]] | ''ca.''&nbsp;1865-1960 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>Ottoline Morrell: Life on a Grand Scale by Miranda Seymour (Hodder & Stoughton, revised edition 1998)</ref> |- | [[Dan Butler]] | 1954 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | |<ref>[http://www.glbtq.com/arts/butler_d.html Dan Butler on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106031423/http://www.glbtq.com/arts/butler_d.html |date=2007-11-06 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Judith Butler]] | 1956 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Filozofkinja. | |<ref>Machalik, Regina (May 2001), [http://www.lolapress.org/elec2/artenglish/butl_e.htm Interview with Judith Butler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061219151830/http://www.lolapress.org/elec2/artenglish/butl_e.htm |date=2006-12-19 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[Samuel Butler (novelist)|Samuel Butler]] | 1956 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac. | |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/butler_s.html Samuel Butler on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014212250/http://www.glbtq.com/literature/butler_s.html |date=2007-10-14 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |- | [[George Gordon Byron|Lord Byron]] | 1788-1824 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pesnik. | [[Biseksualnost|Bi]] |<ref>[http://www.glbtq.com/literature/byron_gg.html Lord Byron on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140411013923/http://www.glbtq.com/literature/byron_gg.html |date=2014-04-11 }}. Retrieved November 13, 2006.</ref> |} === C === [[Datoteka:Calamity jane.jpeg|right|thumb|[[Calamity Jane]] ]] [[Datoteka:Caligula bust bw blackbg.jpg|thumb|right|Rimski car [[Kaligula]] ]] [[Datoteka:Daniele Capezzone.jpg|thumb|right|Političar [[Daniele Capezzone]]]] [[Datoteka:TrumanCapote1959.jpg|right|thumb|Pisac[[Truman Capote]] ]] [[Datoteka:Carpenter1875.jpg|right|thumb|[[Edward Carpenter]] ]] [[Datoteka:Jim Carroll, Author.jpg|right|thumb|Pisac [[Jim Carroll]]]] [[Datoteka:Roger Casement.jpg|right|thumb|Pisac [[Roger Casement]]]] [[Datoteka:Van_Vechten_-_Willa_Cather.jpg|right|thumb|Spisateljica [[Willa Cather]]]] [[Datoteka:Cavafy1900.jpg|right|thumb|Pesnik [[Constantine P. Cavafy]]]] [[Datoteka:Swedish queen Drottning Kristina portrait by Sébastien Bourdon stor.jpg|right|thumb|[[Kristina, kraljica Švedske]]]] [[Datoteka:Montgomery Clift in The Search trailer cropped.jpg|right|thumb|Glumac [[Montgomery Clift]] ]] [[Datoteka:Kate Clinton.jpg|right|thumb|Komičarka [[Kate Clinton]]]] [[Datoteka:SidonieGabrielleColette.jpg|right|thumb|Writer [[Colette]] ]] [[Datoteka:Michael Cunningham JB by David Shankbone.jpg|right|thumb|Pisac [[Michael Cunningham]]]] {| class=wikitable ! width="24%" | Ime ! width="13%" | Datumi ! width="15%" | Zemlja ! width="35%" | Profesija ! width="17%" | Napomene |- valign="top" | [[Christopher Cabaldon]] | b.1965 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | G <ref>Cabaldon.org [http://www.cabaldon.org/About/OntheIssuesLGBTCommunity/tabid/338/Default.aspx. About Christopher: LGBT Community]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved January 19, 2007.</ref> |- | [[Jean-Daniel Cadinot]] | 1944 | [[Francuska]] | Reditelj porno filmova | G <ref>Martel, Frederic (2000), The Pink and the Black: Homosexuals in France Since 1968, Stanford University Press, {{ISBN|0804732744}}</ref> |- | [[Paul Cadmus]] | 1904-1999 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Umetnik | G <ref>Kaiser, Charles (February 1, 2005),[http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2000_Feb_1/ai_59086793 A genius and a gentleman - painter Paul Cadmus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080426003756/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2000_Feb_1/ai_59086793 |date=2008-04-26 }}, ''[[The Advocate]]''. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[John Cage]] | 1912-1992 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | kompozitor klasične muzike | G <ref name="Vaughn, David 1999">Vaughn, David (1999) Merce Cunningham: Fifty Years. Aperture. {{ISBN|0-89381-863-1}}.</ref> |- | [[Claude Cahun]] | 1894-1954 | [[Francuska]] | Fotograf i pisac | G <ref>Louise Downie: Don't Kiss Me: The Art of Claude Cahun and Marcel Moore: London: Aperture: 2006: {{ISBN|1-85437-679-9}}</ref> |- | [[Calamity Jane]] | 1852-1903 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Izviđačica | B <ref>Friedman, M. ''Strapped for Cash: A History of American Hustler Culture''. Alyson Books, 2003 p. 18</ref> |- | [[J. P. Calderon]] | 1975 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Odbojkaš, TV voditelj | G <ref>[http://instinctmagazine.com/cover-story/jp-calderon---survival-of-the-fittest.html Survival of the Fittest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514033317/http://instinctmagazine.com/cover-story/jp-calderon---survival-of-the-fittest.html |date=2008-05-14 }}. [[Instinct (magazine)|Instinct]] ([[2007-02-01]]). Retrieved on [[2007-06-10]].</ref> |- | [[Patrick Califia]] | [[1954]] – | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | T<ref name="patrickcalifia">Califia, P. (2003). ''Sex Changes: Transgender Politics'', second ed., pp. XII-XIII. San Francisco: Cleis Press. {{ISBN|1-57344-180-5}}</ref> |- | [[Caligula]] | 12-41 CE | Rim | Car | B <ref>Suetonius, ''The Lives of the Twelve Caesars'', Loeb Classical Library, 1913, pg 461.</ref> |- | [[Anthony Callea]] | b.1982 | [[Australija]] | Muzičar | G <ref>Anthonycallea.com.au (March 27, 2007), [http://www.anthonycallea.com.au/newsEvents/home.do?newsId=20030829004424 Anthony Callea Gives A Message To His Fans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070422133921/http://www.anthonycallea.com.au/newsEvents/home.do?newsId=20030829004424 |date=2007-04-22 }}. Retrieved on March 27, 2007.</ref> |- | [[Michael Callen]] | 1955–1993 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | AIDS aktivista | G <ref>{{cite news |first= Michael |last= Callen | url=http://www.thebody.com/gmhc/issues/feb_mar01/callen.html| title = Remarks of Michael Callen to the New York Congressional Delegation, 1983 | work = The Body | date= May 1983, reprinted February/March, 2001 | accessdate = 16. 06. 2006. }}</ref> |- | [[Simon Callow]] | 1949 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref>Durrant, Sabine (February 15, 1999) [http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,,314265,00.html The business of feeling], ''[[The Guardian]]''. Retrieved November 14, 2006.</ref> |- | [[Jean Jacques Régis de Cambacérès]] | 1753-1824 | [[Francuska]] | Advokat | G <ref>[http://www.gay-france.net/cambaceres.htm Biography at Gay-France.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703220033/http://www.gay-france.net/cambaceres.htm |date=2007-07-03 }}. Retrieved November 14, 2006.</ref> |- | [[Anne Cameron]] | 1938 | [[Kanada]] | Pesnikinja, spisateljica | L <ref>{{cite web |url=http://www.abcbookworld.com/?state=view_author&author_id=126 |title=Cameron, Anne |work=ABCBookWorld |accessdate = 21. 06. 2007. |date=2007}}</ref> |- | [[Edwin Cameron]] | 1953 | [[Južna Afrika]] | Sudija | G <ref>Edwin Cameron, ''Witness to AIDS''(Tafelberg 2005), {{ISBN|0624041999}}.</ref> |- | [[Rhona Cameron]] | 1965 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Komičarka | L <ref>{{cite web |last=Howes |first=Keith G. |title=British Television |date=2002 |work=[[glbtq.com]] |url=http://www.glbtq.com/arts/bri_tv,4.html |accessdate=19. 02. 2007. |pages=4 |archive-date=2007-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070310085300/http://www.glbtq.com/arts/bri_tv%2C4.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Margarethe Cammermeyer]] | 1942 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | LGBT aktivistkinja i vojnikinja | L <ref>Schwartz, Shaun (September 12, 2006), [http://afterellen.com/column/2006/9/backintheday.html Back in the Day: Serving in Silence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070127163007/http://afterellen.com/column/2006/9/backintheday.html |date=2007-01-27 }}, Afterellen.com. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Tim Campbell (glumac)|Tim Campbell]] | 1975 | [[Australija]] | Glumac | G <ref>{{cite news | url= http://www.advocate.com/news_detail_ektid50988.asp| title = Down Under Actor Tim Campbell Comes Out| work = [[The Advocate]]| date = 07. 12. 2007.| accessdate = 22. 12. 2007. }}</ref> |- | [[Justin R. Cannon]] | 1984 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Founder of [http://www.TruthSetsFree.net TruthSetsFree.net], an affirming outreach ministry to gay and lesbian Christians | G <ref>Adams, Dan ([[March 29]] [[2007]]), [http://www.news10.net/storyfull2.aspx?storyid=26051 "A Place for God-Loving Gays -- On the Web"], News10.net. Retrieved [[June 18]] [[2007]].</ref> |- | [[Mario Cantone]] | 1959 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Komičar i glumac | G <ref>Stevenson, Bill (December 9, 2003), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_Dec_9/ai_111850691 Super Mario: from Sex and the City to turn-of-the-century city, Mario Cantone takes his sassy self onstage in The Violet Hour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009212213/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_Dec_9/ai_111850691 |date=2007-10-09 }}, ''The Advocate''. Retrieved November 14, 2006.</ref> |- | [[Daniele Capezzone]] | 1972 | [[Italy|Italian]] | Političar | B <ref>Taddeucci, Roberto (October 26, 2006), [http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=it&u=http://it.news.yahoo.com/26102006/135/politica-coming-out-bisex-daniele-capezzone.html&sa=X&oi=translate&resnum=2&ct=result&prev=/search%3Fq%3DDaniele%2BCapezzone%2Bgay%26hl%3Den%26lr%3D%26sa%3DG Google translation of "il 'coming out' bisex di Daniele Capezzone"], Yahoo.it. Retrieved November 14, 2006.</ref> |- | [[Truman Capote]] | 1924-1984 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>Plimpton, George (1997) Truman Capote, In Which Various Friends, Enemies, Acquaintances, and Detractors Recall His Turbulent Career. Published by Nan A. Talese (imprint of Doubleday).</ref> |- | [[Scott Capurro]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Komičar | G <ref>[http://scottcapurro.com/wp/reviews/prague-fringe-festival-review Prague Fringe Festival Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928140543/http://scottcapurro.com/wp/reviews/prague-fringe-festival-review |date=2007-09-28 }}. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Gia Carangi]] | 1960-1986 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Model | B <ref>Lo, Malinda. [https://web.archive.org/web/20120316142609/http://www.afterellen.com/archive/ellen/column/2005/12/backintheday.html Back in the Day: Out on the Catwalk]. AfterEllen.com. Retrieved July 05, 2007.</ref> |- | [[Andreas Carlgren]] | 1958 | [[Švedska]] | Političar | G <ref>Wockner, Rex ([[October 19]], [[2006]]), [http://www.sfbaytimes.com/index.php?article_id=5790&sec=article Sweden Gets A Gay Government Minister], ''San Francisco Bay Times''. Retrieved on [[November 3]],[[2007]].</ref> |- | [[Brandi Carlile]] | 1981 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Rock musician | L <ref>Eddy, Laurel (November 11, 2007), [http://media.www.westernfrontonline.com/media/storage/paper1048/news/2002/11/22/Accent/Teasing.The.Crowd-2141913.shtml Teasing the crowd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070518033046/http://media.www.westernfrontonline.com/media/storage/paper1048/news/2002/11/22/Accent/Teasing.The.Crowd-2141913.shtml |date=2007-05-18 }}, The Western Front. Retrieved March 22, 2007.</ref> |- | [[Benedetta Carlini]] | 1591-1661 | [[Italija]] | Časna sestra | L <ref>Judith Brown: Immodest Acts: The Life of A Lesbian Nun in Renaissance Italy: New York: Oxford University Press: 1986: {{ISBN|0-19-503675-1}}</ref> |- | [[Judy Carne]] | 1939 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | B <ref>[http://www.judycarne.com/biography.html Official site biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430181946/http://www.judycarne.com/biography.html |date=2008-04-30 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Marcel Carné]] | 1906-1996 | [[Francuska]] | Reditelj | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/carne_m.html Marcel Carné at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212141103/http://www.glbtq.com/arts/carne_m.html |date=2007-02-12 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Rachel Carns]] | 1969 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka, umetnica | L <ref>Pike, Laurie (April, 16, 2002) [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_April_16/ai_84669431 Three chords and a rolodex: lesbian rockers who prefer to fly under the radar create a nationwide, self-supportive network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071115043334/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_April_16/ai_84669431/print |date=2007-11-15 }}, ''[[The Advocate]]''. Retrieved March 22, 2007.</ref> |- | [[Ana Carolina]] | 1974 | [[Brazil]] | Muzičarka | B <ref>Matins, Sérgio ([[2005]] [[December 21]]), "[http://veja.abril.com.br/211205/p_122.html Sou bi. E daí?]", [[Veja (magazine)|Veja]]. Retrieved on [[2007]] [[October 5]].</ref> |- | [[Edward Carpenter]] | 1844-1929 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Writer, LGBT rights activist | G <ref>[http://www.edwardcarpenter.net/ecbiog.htm Biography at EdwardCarpenter.com]. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Tim Carpenter]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | G <ref>[http://www.hrl-pac.org/id40.html HRL-PAC Wisconsin's LGBT Political Action Committee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928071627/http://www.hrl-pac.org/id40.html |date=2007-09-28 }}. Retrieved July 05, 2007.</ref> |- | [[Kelli Carpenter O'Donnell]] | 1967 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Poslovna žena, udata za [[Rosie O'Donnell]] | L <ref>[http://abcnews.go.com/2020/story?id=124302&page=1 20/20 Interview with Kelli Carpenter O'Donnell]</ref> |- | [[Alan Carr]] | 1976 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Komičar | G <ref name="news.independent.co.uk"/> |- | [[Dora Carrington]] | 1893-1932 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Umetnik | B <ref>[http://www.glbtq.com/arts/carrington_d.html Dora Carrington on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130310110036/http://www.glbtq.com/arts/carrington_d.html |date=2013-03-10 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Jim Carroll]] | 1950 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac, pesnik, muzičar | B <ref>The Basketball Diaries. Penguin books. 1978. New York, NY.</ref> |- | [[Chris Carter (politician)|Chris Carter]] | 1952 | [[Novi Zeland]] | Političar | G <ref>[http://www.beehive.govt.nz/Biography.aspx?MinisterID=64 Official government biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060828071604/http://www.beehive.govt.nz/Biography.aspx?MinisterID=64 |date=2006-08-28 }}. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Nell Carter]] | 1948-2003 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pevač, glumac | B <ref>Pfefferman, Naomi (January 31, 2003), [http://www.jewishsf.com/content/2-0-/module/displaystory/story_id/19693/edition_id/400/format/html/displaystory.html 'Pop-soul belter' Nell Carter, 54, devoted convert to Judaism, dies'], ''L.A. Jewish Journal''. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Ted Casablanca]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Novinar | G <ref>Casablanca, Ted (May 8, 2007), [http://www.eonline.com/gossip/awful/index.jsp?uuid=c883a5f8-685e-429a-8bcb-e05dd3c87405&page=2 The Awful Truth], Eonline.com. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Giacomo Casanova]] | 1725-1798 | Venecija | Putnik, pisac | B <ref>Murphy, Ryan, [http://uk.askmen.com/toys/special_feature_100/107b_special_feature.html 5 Things You Didn't Know About Casanova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071227053654/http://uk.askmen.com/toys/special_feature_100/107b_special_feature.html |date=2007-12-27 }}, Askmen.com. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Roger Casement]] | 1864-1916 | [[Irska]] | Diplomata, pesnik | G <ref>Dudgeon, Jeffrey (2002). Roger Casement: The Black Diaries. Belfast Press. {{ISBN|0-9539287-2-1}}.</ref> |- | [[Michael Cashman]] | 1950 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac, političar | G <ref>Shoffman, Marc (March 10, 2006), [http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-752.html EastEnders star turned MEP to hold gay marriage], Pinknews.com. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Maggie Cassella]] | ? | [[Kanada]] | Komičarka | L <ref>Karlin, Susan (March 4, 2003), [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_March_4/ai_98172210 Wake-up Maggie: expatriate American comic Maggie Cassella tells all about her happy, gay life as a talk-show host in Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050528062358/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_March_4/ai_98172210 |date=2005-05-28 }}, ''The Advocate''. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Clint Catalyst]] | 1971 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac i izvođač | G <ref>Pan, Marcus (December 2000), "[http://www.legendsmagazine.net/105/clint.htm INTERVIEW: Clint Catalyst] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080503093617/http://www.legendsmagazine.net/105/clint.htm |date=2008-05-03 }}", ''LegendsMagazine.net''. Retrieved on 11 February 2008</ref> |- | [[Willa Cather]] | 1873-1947 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica | L <ref>"Cather's Life: Chronology." The Willa Cather Archive, University of Nebraska. 21 March 2007</ref> |- | [[Constantine P. Cavafy]] | 1863-1933 | [[Grčka]] | Pisac | B <ref>[http://www.cavafy.com/companion/bio.asp Official biography]. Retrieved December 7, 2006.</ref> |- | [[Megan Cavanagh]] | 1960 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica | L <ref>{{citation |periodical=[[Time Out|Time Out Chicago]] |date=[[October 11]], [[2007]] |url=http://www.timeout.com/chicago/article/gblt/23204/ex-and-the-city |first=Jason A. |title=Ex and the city |last=Heidemann |access-date=2008-04-23 |archive-date=2007-12-28 |archive-url=https://archive.today/20071228022602/http://www.timeout.com/chicago/article/gblt/23204/ex-and-the-city |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Cazuza]] | 1958-1990 | [[Brazil]] | Pevač | G <ref>Barteldes, Earnest, [http://gaytoday.badpuppy.com/garchive/entertain/050100en.htm Cazuza:Brazil's First Openly Gay Singer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625010532/http://gaytoday.badpuppy.com/garchive/entertain/050100en.htm |date=2007-06-25 }}, ''Gay Today''. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Cazwell]] | 1972 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | [[Reper]] | G <ref>{{citation |title=Ten Minutes with Cazwell |date=[[December 26]], [[2006]] |url=http://www.gaywired.com/article.cfm?section=68&id=12159 |periodical=[[GayWired.com]] |accessdate=28. 02. 2008. |first=Bryan |last=Ochalla |archivedate=2007-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070224091347/http://www.gaywired.com/article.cfm?section=68&id=12159 |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Luis Cernuda]] | 1902-1963 | [[Španija]] | Pesnik | G <ref>Barriales, Sandra (October 11, 2002), [http://www.mtholyoke.edu/offices/comm/csj/101102/luis.shtml Honoring Luis Cernuda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070308052606/http://www.mtholyoke.edu/offices/comm/csj/101102/luis.shtml |date=2007-03-08 }}, ''College Street Journal''. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Ilene Chaiken]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i TV producentkinja | L <ref>Strohm, Deidre (January 22, 2004), [http://www.power-up.net/chaiken.html A CONVERSATION WITH ILENE CHAIKEN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071105100457/http://www.power-up.net/chaiken.html |date=2007-11-05 }}, Power-up.net. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[John Challis (activist)|John Challis]] | 1928 | [[Australija]] | LGBT aktivista | G <ref>{{cite news |title=Couple's concern over super delays |publisher=''Sydney Star Observer'' |url=http://www.ssonet.com.au/display.asp?ArticleID=6554 |date=2007-05-24 |accessdate=2007-11-19 |archive-date=2007-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070831062124/http://www.ssonet.com.au/display.asp?ArticleID=6554 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Joan Chalmers]] | 1928 | [[Kanada]] | Filantropist | G <ref>Landstreet, Linda (1995), [http://www.wildideas.net/calyx/library/amesbury.html Art on the Front Lines], Wildideas.net. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Richard Chamberlain]] | 1934 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G <ref>Chamberlain, Richard. Shattered Love: A Memoir. New York: ReganBooks, 2003.</ref> |- | [[Sam Champion]] | 1961 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | TV voditelj | G <ref>Limsky, Drew ([[2005-08-30]]). ''[http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2005_August_30/ai_n15655247 Nueva gay island] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060908141615/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2005_August_30/ai_n15655247 |date=2006-09-08 }}''. [[The Advocate]].</ref> |- | [[Graham Chapman]] | 1941-1989 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Komičar ([[Monty Python]]) | G <ref>McCabe, Bob (2005). The Life of Graham, The authorised biography of Graham Chapman. London: Orion Books. {{ISBN|0-7528-5773-8}}.</ref> |- | [[Otis Charles]] | 1926 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | [[episkopos|Biskup]] u [[Episcopal Church in the United States of America|Episkopalnoj crkvi SAD]] | G <ref>[http://www.lgbtran.org/Profile.aspx?A=C&ID=129 Profile: Right Rev. Otis Charles, DD, STD]. The Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Religious Archives Network ([[2003-06-03]]). Retrieved on [[2007-06-02]].</ref> |- | [[Ian Charleson]] | 1949-1990 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref>[http://www.screenonline.org.uk/people/id/562087/index.html Short Biograpy at Screenonline.org.uk]. Retrieved November 15, 2006.</ref> |- | [[Bruce Chatwin]] | 1940-1989 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac i putopisac | B <ref>Susannah Clapp, ''With Chatwin: Portrait of a Writer'' {{ISBN|0-09-973371-4}}</ref> |- | [[Charles Chauvel (politician)|Charles Chauvel]] | 1969 | [[Novi Zeland]] | Političar | G <ref>Berry, Ruth (July 10, 2006), [http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=10390592 Jim Sutton to quit politics], New Zealand Herald. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[Christian Chávez]] | 1983 | [[Meksiko]] | Muzičar i glumac | G <ref>Hayes, Christopher (March 5, 2007) [http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-3847.html Mexico rocked by gay pop star] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217165320/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-3847.html |date=2007-12-17 }}, Pinknews.co.uk. Retrieved March 22, 2007.</ref> |- | [[Alexander Chee]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref name="Their Coming Out Stories 1996">Boys Like Us:Gay Writers Tell Their Coming Out Stories, Patrick Merla(ed.) Avon Books. 1996.</ref> |- | [[John Cheever]] | 1912-1982 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | B <ref>[http://www.glbtq.com/literature/cheever_j.html Caravaggio on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308210049/http://www.glbtq.com/literature/cheever_j.html |date=2014-03-08 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Mary Cheney]] | 1969 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | LGBT aktivistkinja, čerka [[Dick Cheney]]a | L <ref>, Cheney, Mary, ''Now It's My Turn : A Daughter's Chronicle of Political Life'', Simon and Schuster, 2006. ({{ISBN|1-4165-2049-X}})</ref> |- | [[Marc Cherry]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | TV scenarista | G <ref>Jensen, Michael, (January 11, 2006), [https://web.archive.org/web/20060506081052/http://www.afterelton.com/TV/2006/1/desperate2.html Forget Book of Daniel — the Real Gay Action is on Desperate Housewives (page 2)], afterelton.com. Retrieved October 14, 2006.</ref> |- | [[Neneh Cherry]] | 1964 | [[Švedska]] | Pop muzičarka | B <ref>[http://bi.org/db/music.html Mention at Bi.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613132241/http://bi.org/db/music.html |date=2007-06-13 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Leslie Cheung]] | 1956-2003 | Hong Kong | Glumac, pop muzičar | B <ref>Corliss, R. (2001), [http://www.time.com/time/asia/arts/magazine/0,9754,108021,00.html "Forever Leslie"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006052623/http://www.time.com/time/asia/arts/magazine/0%2C9754%2C108021%2C00.html |date=2008-10-06 }}, ''Time Magazine'' Asia Edition. Retrieved December 17, 2005.</ref> |- | [[Alfred Chester]] | 1928-1971 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>Sam Jordison ([[2007-01-19]]), [http://blogs.guardian.co.uk/books/2007/01/get_it_off_your_chester.html Smugging up on forgotten authors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070122134021/http://blogs.guardian.co.uk/books/2007/01/get_it_off_your_chester.html |date=2007-01-22 }}. ''[[The Guardian]]''. Retrieved on 2007 July 17.</ref> |- | [[Craig Chester]] | 1965 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, scenarista | G <ref>{{cite web |title=The Last Gay Word: A Gay Indiana Jones? |first=Brent |last=Hartinger |date=29. 11. 2006. |accessdate=23. 07. 2007. |work=[[AfterElton.com]] |url=http://www.afterelton.com/columns/2006/11/lastgayword.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709164519/http://www.afterelton.com/columns/2006/11/lastgayword.html |archivedate=2011-07-09 |deadurl=no }}</ref> |- | [[Paddy Chew]] | 1960-1999 | [[Singapur]] | LGBT i AIDS aktivista | G <ref>Hamilton, Andrea (May 21, 1999), [http://www.sfdonline.org/Link%20Pages/Link%20Folders/Other/aidschew.html Those final days], ''AsiaWeek''. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[Georgy Chicherin]] | 1872-1936 | Russian | Političar | G <ref>[http://www.glbtq.com/literature/kuzmin_ma.html Mikhail Kuzmin on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516041740/http://www.glbtq.com/literature/kuzmin_ma.html |date=2007-05-16 }}(mentions Georgy Chicherin). Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[Staceyann Chin]] | ? | [[Jamajka]] | Pesnik | G <ref>GayNZ.com (October 25, 2007), [http://www.gaynz.com/articles/publish/3/article_5138.php Oprah presents: 'Gay around the world'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220130943/http://www.gaynz.com/articles/publish/3/article_5138.php |date=2007-12-20 }}. Retrieved October 29, 2007.</ref> |- | [[Margaret Cho]] | 1968 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Komičarka | B <ref>[http://www.hrc.org/Template.cfm?Section=Get_Informed4&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=14042 Biography at the Human Rights Campaign] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001023500/http://www.hrc.org/Template.cfm?Section=Get_Informed4&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=14042 |date=2006-10-01 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Zero Chou]] | 1969 | Taiwanese | Reditelj | G <ref>Sonia Kolesnikov-Jessop, [https://web.archive.org/web/20070620080537/http://www.iht.com/articles/2007/06/06/arts/fmjessop.php "In Taiwan, 'Spider Lilies' fuels a small gay renaissance"], ''International Herald Tribune'', [[June 7]], [[2007]]. Retrieved on [[July 5]], [[2007]].</ref> |- | [[Wayson Choy]] | 1939 | [[Kanada]] | Pisac | G <ref>Burnett, Richard , [http://www.vueweekly.com/articles/default.aspx?i=1111 THREE DOLLAR BILL]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Meg Christian]] | 1946 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref>Kort, Michele (2000 August 15), "[https://web.archive.org/web/20080426014311/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2000_August_15/ai_63692919 = 14. 07. 2007.+06:38:55 The Changer And The Changed]", [[The Advocate]]. Retrieved on 2007 November 17</ref> |- | [[Christina of Sweden]] | 1626-1689 | [[Švedska]] | Kraljica Švedske | B <ref>Magnusson, Jan. (December 2006) [http://www.glbtq.com/social-sciences/sweden.html Sweden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714174027/http://www.glbtq.com/social-sciences/sweden.html |date=2007-07-14 }}. Glbtq.com. Retrieved February 2007.</ref><ref>Mann, Richard G. (September 2006) [http://www.glbtq.com/arts/eur_art1_baroque,4.html European Art: Baroque] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080520023635/http://www.glbtq.com/arts/eur_art1_baroque,4.html |date=2008-05-20 }}. Glbtq.com. Retrieved February 2007.</ref> |- | [[Nathan Christoffersen]] | 1977-2005 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | LGBT aktivista, novinar | G <ref>Caldwell, John (March 14, 2006), [http://www.advocate.com/currentstory1_w.asp?id=27955 Faith of his father ], ''The Advocate''. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Chrystos]] | 1946 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pesnik | G <ref>Sorrel, Lorraine, ''Not Vanishing. Off Our Backs.'' Washington: Mar 31, 1989. Vol.19, Iss. 3.</ref> |- | [[Ralph Chubb]] | 1892-1960 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac | G <ref>Rahman, Tariq (1991). Ephebophilia and the Creation of a Spiritual Myth in the Works of Ralph Nicholas Chubb. Journal of Homosexuality. 20 (1-2), p103-127</ref> |- | [[Annabelle Chvostek]] | 1973 | [[Kanada]] | Pevač/tekstopisac | L <ref>Mel Hogan, [http://www.artthreat.net/2007/05/244 Life After the Wailin' Jennys: Chatting with Annabelle Chvostek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016165049/http://www.artthreat.net/2007/05/244 |date=2007-10-16 }}. Retrieved [[February 10]] [[2008]]</ref> |- | [[David Cicilline]] | 1961 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar, gradonačelnik | G <ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/07/AR2006060702114.html A Reformer In Rhode Island], by [[David Broder]], ''[[The Washington Post]]'', p. A23, [[June 8]], [[2006]]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Adriano Cintra]] | 1972 | [[Brazil]] | Muzičar | G <ref>Heawood, Sophie. [http://arts.guardian.co.uk/filmandmusic/story/0,,1831270,00.html Sexy Beasts], ''[[The Guardian]]''. Retrieved July 05, 2007.</ref> |- | [[Hélène Cixous]] | 1937 | [[Francuska]] | Spisateljica, filozofkinja | B <ref>Shiach, Morag. Hélène Cixous: A Politics of Writing. New York: Routledge, 1991.</ref> |- | [[James Clark (Britanski diplomat)|James Clark]] | 1963 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Diplomat | G <ref>''The Advocate'' (May 11, 2004), [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2004_May_11/ai_n6141905 Royally gay in Luxembourg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050130004533/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2004_May_11/ai_n6141905 |date=2005-01-30 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Michael Clark (igrač)|Michael Clark]] | 1962 | British | Igrač i koreograf | G <ref>Davis, Jill and William Green. ''Gay theatre''. in Banham, Martin. ed. ''The Cambridge Guide to Theatre.'' Cambridge: Cambridge University Press, 1995. p. 415.</ref> |- | [[Cam Clarke]] | 1957 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G <ref>[http://www.affirmation.org/memorial/profiles.shtml Entry at Affirmation.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927235539/http://www.affirmation.org/memorial/profiles.shtml |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Cheryl Clarke]] | 1947 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>{{citation |title=Living As a Lesbian: Poetry |first=Cheryl |last=Clarke |year=1986 |publisher=Firebrand Books |isbn=0932379133}}</ref> |- | [[Julian Clary]] | 1959 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Komičar | G <ref>Ngoo, Yve, [http://www.bbc.co.uk/tyne/features/2004/06/julian_clary_interview.shtml Julian Clary interview], BBC.com. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Beth Clayton]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Operska pevačica | L <ref>[http://www.magazine.org/independent_publishers/The_Four_Questions/ Opera News Magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211103647/http://www.magazine.org/independent_publishers/The_Four_Questions/ |date=2007-12-11 }} Quote from the publishers: We did what we considered a very important cover story in June 2002, in which Patricia Racette, a very important soprano, publicly discussed her homosexuality for the first time. The response from our readers on that was overwhelmingly positive. The difference for us is that Miss Racette was on our cover because of her accomplishments as a singer. Her relationship with her partner was and is a very important part of who she is an artist, so with her permission and encouragement, we included a discussion of that part of her life. We did not put her on the cover of the magazine because she was a lesbian.</ref> |- | [[Charles Clegg]] | 1916-1979 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac, fotograf | G <ref name="Reevy, Tony 2005"/> |- | [[Douglas Clegg]] | 1958 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>[http://www.douglasclegg.com/bio/ Official site biography]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Karl Clemens]] | 1942 | [[Kanada]] | Katolički sveštenik | G <ref>LifeSiteNews.com (October 24, 2005), [http://www.lifesite.net/ldn/2005/oct/05102402.html Over $700,000 Catholic Church Funds to Canadian Anti-Catholic TV Network Questioned] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927234255/http://www.lifesite.net/ldn/2005/oct/05102402.html |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Miss Cleo]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Vidovnjakinja | L <ref>Hernandez, Greg (October 10, 2006), [http://www.advocate.com/currentstory1_w_ektid36683.asp Miss Cleo comes out], ''The Advocate''. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Van Cliburn]] | 1935 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pijanista | G <ref>{{cite news |first=Linda |last=Rapp |title=Cliburn, Van |accessdate=01. 03. 2008. |url=http://www.glbtq.com/arts/cliburn_v.html |year=2002 |work=glbtq.com |archivedate=2015-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717232234/http://www.glbtq.com/arts/cliburn_v.html |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Montgomery Clift]] | 1920-1966 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | B <ref>[http://www.glbtq.com/arts/clift_m.html Montgomery Clift on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070518144739/http://www.glbtq.com/arts/clift_m.html |date=2007-05-18 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Kate Clinton]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Komičarka | L <ref>[http://kateclinton.com/about-kate/ Official site biography]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Gary Cloutier]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | G <ref>{{citation |title=Gary Cloutier |periodical=[[Gay & Lesbian Victory Fund]] |url=http://www.victoryfund.org/endorsed_candidates/profile/candidate:55 |accessdate=23. 11. 2007. |archive-date=2007-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071122143743/http://www.victoryfund.org/endorsed_candidates/profile/candidate%3A55 |dead-url=yes }}.</ref> |- | [[Tom Coates (technologist)|Tom Coates]] | 1972 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Bloger | G <ref>[http://www.plasticbag.org/about/ Official site biography]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[James Coco]] | 1930-1987 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G <ref>Boze Hadleigh, ''Hollywood Gays: Conversations With : Cary Grant, Liberace, Tony Perkins, Paul Lynde, Cesar Romero, Brad Davis, Randolph Scott, James Coco, William Haines, David lewis'', Barricade Books, Inc. (August 1, 1996), {{ISBN|1-56980-083-9}}.</ref> |- | [[Jean Cocteau]] | 1889-1963 | [[Francuska]] | Pisac, reditelj, umetnik | G <ref>[http://www.glbtq.com/literature/cocteau_j.html Jean Cocteau on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070416054330/http://www.glbtq.com/literature/cocteau_j.html |date=2007-04-16 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Scott Coffey]] | 1967 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac, glumac, reditelj | G <ref>Rainbownetwork.com (13 July, 2006), [http://www.rainbownetwork.com/Film/detail.asp?iData=25951&iCat=9&iChannel=14&nChannel=Film Scott Coffey interview]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Andy Cohen (TV)|Andy Cohen]] | 1968 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | TV urednik | G <ref>Juergens, Brian ([[2007-02-14]]), [http://www.afterelton.com/archive/elton/people/2007/2/andycohen.html Bravo’s Andy Cohen Loves His Big Gay Job], [[AfterElton.com]]. Retrieved on [[2007-09-26]].</ref> |- | [[Benjamin Cohen]] | 1982 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Novinar | G <ref>Cohen, Benjamin (January 4, 2006), [http://www.pinknews.co.uk/news/opinion/2005-306.html Comment: Can we tolerate homophobia for much longer?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505203537/http://www.pinknews.co.uk/news/opinion/2005-306.html |date=2007-05-05 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Dawn Cohen]] | ? | [[Australija]] | Aktivistkinja | L <ref>Adcock, Bronyn (March 3, 2007),[ http://www.abc.net.au/pm/stories/s106518.htm Jewish float to appear at Sydney Mardi Gras, ABC interview with Cohen], [[Australian Broadcasting Corporation]]. Retrieved January 21, 2007.</ref> |- | [[Roy Cohn]] | 1927-1986 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Advokat, konzervativni aktivista | G <ref>Carr, Adam. "Cohn, Roy." Who's Who in Contemporary Gay & Lesbian History from World War II to the Present Day. Robert Aldrich and Garry Wotherspoon, eds. London: Routledge, 2001. 85-87.</ref> |- | [[Steven Cojocaru]] | 1965 | [[Kanada]] | Modni kritičar | G <ref>Stuever, Hank (April 19, 2003), [http://www.hankstuever.com/cojocaru.html Dishy Delight: Steven Cojocaru, a Glamour Boy in TV's Post-Gay Embrace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222160720/http://www.hankstuever.com/cojocaru.html |date=2008-12-22 }}, ''The Washington Post''. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Kyla Cole]] | 1978 | [[Slovačka]] | Model | B <ref>[http://www.kylacolesite.com/free_portfolio_interviews.php Official site Q+A]. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Brian Coleman]] | 1961 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | G <ref>Shoffman, Mark, (May 11, 2006), [http://www.pinknews.co.uk/news/politics/2005-1444.html Mayor slams gay London Assembly chair] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930030306/http://www.pinknews.co.uk/news/politics/2005-1444.html |date=2007-09-30 }}, Pinknews.co.uk. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Colette]] | 1873-1954 | [[Francuska]] | Spisateljica | L <ref>[http://www.glbtq.com/literature/colette.html Colette on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070428115331/http://www.glbtq.com/literature/colette.html |date=2007-04-28 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Cyril Collard]] | 1957-1993 | [[Francuska]] | Pisac | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/collard_c.html Cyril Collard on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070814083923/http://www.glbtq.com/arts/collard_c.html |date=2007-08-14 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Maureen Colquhoun]] | 1928 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političarka | L <ref>Susan Hemmings, (1980), "Horrific Practices: How lesbians were presented in the newspapers of 1978", Gay Left Collective, "Homosexuality: Power and Politics", pages 157-171.</ref> |- | [[Robert Colquhoun]] | 1914-1962 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Scenograf, slikar | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/set_design,3.html Robert Colquhoun on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310090531/http://www.glbtq.com/arts/set_design%2C3.html |date=2007-03-10 }}. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Zebedy Colt]] | 1929-2004 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, reditelj | G <ref>{{cite web |url=http://www.queermusicheritage.us/sep2004zc.html |work=Queer Music Heritage |date = 09. 03. 1977. |accessdate = 12. 08. 2007. |title=Hollywood |first=Christopher |last=Stone}}</ref> |- | [[Bill Condon]] | 1955 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Scenarista, reditelj | G <ref>Karger, Dave (October 6, 2000), [http://www.ew.com/ew/report/0,6115,277853_7%7C13144%7C%7C0_0_,00.html Calling their own shots] {{Webarchive|url=https://archive.today/20110607185920/http://www.ew.com/ew/report/0,6115,277853_7%7C13144%7C%7C0_0_,00.html |date=2011-06-07 }}, Ew.com. Retrieved November 12, 2006.</ref> |- | [[Charlie Condou]] | 1974 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref>Moran, Caitlin ([[2006]] [[March 19]]), "[http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article738727.ece Charlie Condou and his sister Niki Shisler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524040636/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article738727.ece |date=2011-05-24 }}", ''[[The Sunday Times]]''. Retrieved on [[2007]] [[October 25]].</ref> |- | [[Timothy Conigrave]] | 1959-1994 | [[Australija]] | Glumac, pisac | G <ref>Conigrave, Timothy, ''Holding the Man'', published by Penguin Books, 1995. {{ISBN|0-14-025784-5}}</ref> |- | [[Jasper Conran]] | 1959 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Modni dizajner | G <ref>Rainbownetwork.com, (June 29, 2005), [http://www.rainbownetwork.com/Features/detail.asp?iData=23702&iCat=32&iChannel=25&nChannel=Features#top The Pink List 2005]. Retrieved June 25, 2007.</ref> |- | [[Massimo Consoli]] | 1945-2007 | [[Italija]] | Istoričar, aktivista, pisac | G <ref>Wockner, Rex ([[2007]] [[November 21]]), "[http://www.windycitymediagroup.com/gay/lesbian/news/ARTICLE.php?AID=16665 Italian gay leader dies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928093004/http://www.windycitymediagroup.com/gay/lesbian/news/ARTICLE.php?AID=16665 |date=2011-09-28 }}", [[Windy City Times]]. Retrieved on [[2007]] [[November 22]].</ref> |- | [[Nancy Cook]] | 1884-1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Sifražetkinja | L <ref>Cook, Blanche Wiesen. Eleanor Roosevelt: Volume One, 1884-1933. New York: Viking Press, 1993</ref> |- | [[Dennis Cooper]] | 1953 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Umetnik | G <ref>Stephen Lucas, (November 2001), [http://www.3ammagazine.com/litarchives/nov2001/cooper_interview.html "American Psycho: An Interview With Dennis Cooper"], ''3:AM'' magazine. Retrieved November 12, 2006.</ref> |- | [[Colleen Coover]] | 1969 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Strip umetnica | L <ref>"[http://www.gayleague.com/gay/creators/colleencoover.php Colleen Coover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208015515/http://www.gayleague.com/gay/creators/colleencoover.php |date=2008-12-08 }}", Gay League. Retrieved on 2007.</ref> |- | [[Bleu Copas]] | 1976 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Prevodilac u vojsci, otpušten jer je gej. | G <ref>Mansfield, Duncan ([[2006-07-27]]). [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/27/AR2006072700212.html Army Dismisses Gay Arabic Linguist]. [[The Washington Post]]. Retrieved on [[2007-07-31]].</ref> |- | [[Aaron Copland]] | 1900-1990 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor | G <ref>Pollack, Howard. "Aaron Copland: The Life and Work of an Uncommon Man". New York, New York; 1st edition (1999). {{ISBN|0-8050-4909-6}}</ref> |- | [[Cat Cora]] | 1968 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kuvarica | L <ref>Sturrock, Carrie. [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2005/04/01/EBG74BTQJ01.DTL "Chef steeling herself for TV's Iron Chef competition"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080116155706/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2005/04/01/EBG74BTQJ01.DTL |date=2008-01-16 }}, ''[[San Francisco Chronicle]]'', [[April 1]], 2005.</ref> |- | [[John Corigliano]] | 1938 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/corigliano_j.html Cyril Collard on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419120902/http://www.glbtq.com/arts/corigliano_j.html |date=2007-04-19 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[William Corlett]] | 1938-2005 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac | G <ref>[http://news.independent.co.uk/people/obituaries/article307668.ece Obituary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001124748/http://news.independent.co.uk/people/obituaries/article307668.ece |date=2007-10-01 }} in ''The Independent''. Retrieved July 09, 2007.</ref> |- | [[Dean Corll]] | 1939-1973 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Serijski ubica | G <ref>''[http://www.crimelibrary.com/serial_killers/predators/corll/index_1.html Dean Corll: The Sex, Sadism and Slaughter of Houston's Candy Man] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070606032004/http://www.crimelibrary.com/serial_killers/predators/corll/index_1.html |date=2007-06-06 }}'', on Crime Library. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Michael G. Cornelius]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>{{citation |title=Odds & Evens |publisher=[[Wilson College (Pennsylvania)]] |date=Spring 2007 |url=http://www.wilson.edu/wilson/asp/content.asp?id=2619 |accessdate=04. 12. 2007. |archive-date=2010-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527235934/http://www.wilson.edu/wilson/asp/content.asp?id=2619 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Patricia Cornwell]] | 1956 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica | B <ref>[http://famous.adoption.com/famous/cornwell-patricia.html Biography at Adoption.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080531112429/http://famous.adoption.com/famous/cornwell-patricia.html |date=2008-05-31 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Peter and Murray Corren]] | ? | [[Kanada]] | LGBT aktivista | G <ref>Eustace, Chantal, [http://www.canada.com/vancouversun/news/westcoastnews/story.html?id=e4498784-ab0b-4b70-bd77-f6592ebc2ca4&k=41624 "Gay couple has too much say over lessons: petitioners"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311140452/http://www.canada.com/vancouversun/news/westcoastnews/story.html?id=e4498784-ab0b-4b70-bd77-f6592ebc2ca4&k=41624 |date=2007-03-11 }}, ''[[Vancouver Sun]]'', 28 August 2006. Accessed 31 August 2006.</ref> |- | [[Antony Cotton]] | alight=center| 1975 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref>{{Cite web |url=http://www.tv.com/antony-cotton/person/90255/biography.html |title=TV.com biography |access-date=2008-04-23 |archive-date=2008-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080208142856/http://www.tv.com/antony-cotton/person/90255/biography.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Douglas Coupland]] | 1961 | [[Kanada]] | Pisac | G <ref>Duralde, Alonso, "[http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2005_Feb_1/ai_n9487813 All the lonely people]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". ''[[The Advocate]]'', February 1, 2005.</ref> |- | [[Brendan Courtney]] | ? | [[Irska]] | TV voditelj | G <ref>Coyle, Colin, (February 15, 2004), [http://entertainment.timesonline.co.uk/article/0,,18589-999498,00.html Queer eye for a good buy]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''The Times''. Retrieved January 2006.</ref> |- | [[Noel Coward]] | 1899-1973 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac, pisac | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/coward_n_art.html Cyril Collard on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070418185538/http://www.glbtq.com/arts/coward_n_art.html |date=2007-04-18 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Henry Cowell]] | 1897-1965 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor i muzičar | G <ref>{{citation |last=Krinsky |first=Charles |year=2002 |title=Cowell, Henry |periodical=[[glbtq.com]] |accessdate = 22. 03. 2008. }}</ref> |- |[[Ron Cowen]] |? |[[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |Scenarista |G<ref>{{cite web|url=http://archive.glaad.org/publications/archive_detail.php?id=3891|title=GLAAD to Honor Jennifer Tilly, Ron Cowen and Daniel Lipman, Rev. Cecil Williams at 17th Annual GLAAD Media Awards Presented by Absolut Vodka in San Francisco|accessdate=19. 6. 2010|year=2006|publisher=[[GLAAD]]}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[Colin Cowie]] | 1962 | [[Južna Afrika]] | Dizajner venčanja | G <ref>Ferber, Lawrence, (November 20, 2006), [http://www.advocate.com/currentstory1_w.asp?id=39544 A day without gay? ], ''The Advocate''. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[Daniel Allen Cox]] | 1976 | [[Kanada]] | Pisac | G <ref>"[http://velvetmafia.com/interview/21.cox.php Francis Vol interviews Daniel Allen Cox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014210220/http://velvetmafia.com/interview/21.cox.php |date=2007-10-14 }}", [[Velvet Mafia]] (no. 21). Retrieved on [[2007]] [[October 6]].</ref> |- | [[Cheryl Crane]] | 1943 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Ćerka [[Lana Turner|Lane Turner]], ubica | L <ref>CNN Transcript, [http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0108/08/lkl.00.html Lana Turner's Daughter Tells Her Story]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Hart Crane]] | 1899-1932 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pesnik | G <ref>{{cite web | url=http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/a_f/crane/bio.htm | title=Hart Crane: Biographical Sketch | work=Modern American Poetry | author=Edward Brunner | date= | accessdate=08. 07. 2007. | archive-date=2008-05-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080511213014/http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/a_f/crane/bio.htm | url-status=dead }}</ref> |- | [[Nicky Crane]] | 1958-1993 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Neo-Nazi aktivista | G <ref>[http://uncarved.org/blog/?p=102 The Strange Case of Nicola Vincenzio Crane], Uncarved.org. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Anthony Crank]] | ? | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | TV voditelj | G <ref>Rainbownetwork.com (February 18, 2005), [http://www.rainbownetwork.com/Health/detail.asp?iData=22798&iCat=173&iChannel=16&nChannel=Health Website For Young Gay Men]. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Toller Cranston]] | 1949 | [[Kanada]] | Klizač na ledu, umetnik | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/cranston_t.html Toller Cranston at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614205931/http://www.glbtq.com/arts/cranston_t.html |date=2007-06-14 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Joan Crawford]] | 1905-1977 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica | B <ref>Quirk, Lawrence J., ''Joan Crawford: The Essential Biography'', (2002), University of Kentucky Press.</ref> |- | [[Darby Crash]] | 1958-1980 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | [[Punk rock]] muzičar ([[The Germs]]) | G <ref>Duralde, Alonso; Anne Stockwell ([[2002-07-09]]). [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_July_9/ai_88583433 Biographies - Wild reads: waves, winds, and a good book you can take while you bake—isn't that what summer's all about?]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[The Advocate]]. Retrieved on [[2007-06-28]].</ref> |- | [[Quentin Crisp]] | 1908-1999 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pisac | G <ref>The Naked Civil Servant, (1968) Quentin Crisp, 222 pages, HarperCollins, {{ISBN|0-00-654044-9}}.</ref> |- | [[Chris Crocker (internet)|Chris Crocker]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Videobloger | G <ref>{{citation |url=http://www.thestranger.com/seattle/Content?oid=232684 |title=Escape from Real Bitch Island |first=Eli |last=Sanders |date = 30. 06. 2007. |accessdate = 13. 09. 2007. |periodical=[[The Stranger (newspaper)|The Stranger]]}}</ref> |- | [[Richard Cromwell (actor)|Richard Cromwell]] | 1910-1960 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G <ref>Martin Gottfried, ''Balancing Act: The Authorized Biography of Angela Lansbury'', Little, Brown; 1st ed edition (January 5, 1999). {{ISBN|0-316-32225-3}}</ref> |- | [[Rodney Croome]] | ? | [[Australija]] | LGBT aktivista | G <ref>[http://www.rodneycroome.id.au/weblog.php Official blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070601194325/http://www.rodneycroome.id.au/weblog.php |date=2007-06-01 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Aleister Crowley]] | 1875-1947 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Okultista | B <ref>Lawrence Sutin (2000). ''Do What Thou Wilt: A Life of Aleister Crowley''. {{ISBN|0-312-28897-2}}</ref> |- | [[Howard Cruse]] | 1944 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Crtač | G <ref>Grunewald, Scott J. [http://www.popimage.com/content/howardcruse2006.html HOWARD CRUSE: Profiling An Influential Artist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930014448/http://www.popimage.com/content/howardcruse2006.html |date=2007-09-30 }}, Popimage.com. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Bobby Crush]] | 1954 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pijanista | G <ref>Buckley, Bill, "At Home with Bobby Crush", ''Gay Times''.</ref> |- | [[Benjamin Cruz]] | 1953 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Sudija, političar | G <ref>{{citation |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n747/ai_20013295 |title=Newly Appointed Guam Supreme Court Justice Benjamin Cruz May Be the Nation's Highest-ranking Gay Judge |date=[[November 25]], [[1997]] |periodical=[[The Advocate]] |accessdate=16. 02. 2008. |archive-date=2004-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041026083015/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n747/ai_20013295 }}</ref> |- | [[Wilson Cruz]] | 1973 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G<ref>[http://www.hrc.org/Template.cfm?Section=Latinas_Latinos&Template=/ContentManagement/ContentDisplay.cfm&ContentID=12755 Profile at the Human Rights Campaign] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070830055842/http://www.hrc.org/Template.cfm?Section=Latinas_Latinos&Template=%2FContentManagement%2FContentDisplay.cfm&ContentID=12755 |date=2007-08-30 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Steve Cruz (porno glumac)|Steve Cruz]] | 1972 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Porno glumac | G <ref>{{citation |url=http://www.stevecruzxxx.com |accessdate=01. 03. 2008. |title=SteveCruzXXX.com |archivedate=2008-02-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080229032340/http://stevecruzxxx.com/ |deadurl=yes }}</ref> |- | [[George Cukor]] | 1899-1983 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Reditelj | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/cukor_g.html George Cukor on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070814070018/http://www.glbtq.com/arts/cukor_g.html |date=2007-08-14 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Mitch Cullin]] | 1968 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>{{citation |url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-6557412_ITM |last=Weeks |first=Jerome |periodical=[[Dallas Morning News]] |date=[[May 11]], [[2005]] |accessdate=28. 01. 2008. |title=A cult writer creates some mainstream buzz |archiveurl=https://archive.today/20120719145028/http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-259957795/mormons-having-moment-but.html |archivedate=2012-07-19 |dead-url=no }}</ref> |- | [[Alan Cumming]] | 1965 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | B <ref>McQuaid, Peter (September 28, 1999), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1999_Sept_28/ai_56459828 The artful swinger - bisexual actor Alan Cumming] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080804043643/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1999_Sept_28/ai_56459828 |date=2008-08-04 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Conrad Cummings]] | 1948 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor | G <ref name="GayCD">''Gay American composers.'' New York, CD NY: CRI, [1996]. [http://www.lib.uchicago.edu/e/su/gaylesb/glgxiv-mus.html Guide to Gay and Lesbian Resources: XIV.141 Music, No. 3107]. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Andrew Cunanan]] | 1969-1997 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Serijski ubica | G <ref>CNN (July 17, 1997), [https://web.archive.org/web/20010506141929/http://www.cnn.com/WORLD/9707/17/cunanan/ Who is Andrew Cunanan?]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Merce Cunningham]] | 1919 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Igrač, koreograf | G <ref name="Vaughn, David 1999"/> |- | [[Michael Cunningham]] | 1952 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>Judell, Brandon, [http://www.planetout.com/entertainment/interview.html?sernum=301 Michael Cunningham on success and Nicole's nose], Planetout.com. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Adrianne Curry]] | 1982 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Model | B <ref>October 3, 2005 broadcast of the ''[[Opie and Anthony]]'' [[XM Satellite Radio]] show.</ref> |- | [[John Curry]] | 1949–1994 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Klizač na ledu | G <ref>{{cite news |first= Filip |last= Bondy | url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=9E0CE0D91630F934A25752C1A964958260| title = Figure Skating; AIDS Deaths Tear at Figure-Skating World | work = New York Times | date = 17. 11. 1992. | accessdate = 19. 06. 2006. }}</ref> |- | [[Bonnie Curtis]] | 1966 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Filmska producentkinja | L <ref>{{cite news |first= Christopher |last= Lisotta | title = Spielberg's star pupil | work = The Advocate | date = 30. 08. 2005. }}</ref> |- | [[Catie Curtis]] | 1965 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref>Belge, Kathy, [http://lesbianlife.about.com/od/lesbianmusicians/a/CCurtis.htm Catie Talks to Lesbian Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070521172208/http://lesbianlife.about.com/od/lesbianmusicians/a/CCurtis.htm |date=2007-05-21 }}. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Jackie Curtis]] | [[1947]]-[[1985]] | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i glumica | T<ref name="jackiecurtis">"[http://www.imdb.com/name/nm0193363/bio Jackie Curtis (I) - Biography]". Retrieved [[2007]]-[[April 2|04-02]].</ref> |- | [[Daniel Curzon]] | 1938 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>Rineer, Eric (1999 October 29), "[http://media.www.dailynebraskan.com/media/storage/paper857/news/1999/10/29/News/Students.Web.Evaluations.Of.Professors.Criticized-1736104.shtml Students' Web evaluations of professors criticized] {{Webarchive|url=https://archive.today/20110807085949/http://media.www.dailynebraskan.com/media/storage/paper857/news/1999/10/29/News/Students.Web.Evaluations.Of.Professors.Criticized-1736104.shtml |date=2011-08-07 }}", ''[[Daily Nebraskan]]''. Retrieved on [[2008 January 24]]</ref> |- | [[Ami Cusack]] | 1973 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Model | L <ref>{{cite web |last=Cusack |first=Ami |date=[[December 15]] [[2004]] |url=http://www.advocate.com/exclusive_detail_ektid15330.asp |title=Bronze isn't bad |work=Advocate.com |accessdate = 22. 03. 2007.}}</ref> |- | [[Charlotte Saunders Cushman]] | 1816-1876 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica | L <ref>[http://www.glbtq.com/arts/cushman_c.html George Cukor on Glbtq.com]. Retrieved November 16, 2006.</ref> |- | [[Julie Cypher]] | 1964 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | LGBT aktivistkinja, rediteljka | B <ref name="Melissa Etheridge profile">[http://www.cmt.com/artists/az/melissa_etheridge/bio.jhtml Melissa Etheridge profile], CMT.com. Retrieved November 2, 2006.</ref> |} == Č == [[Datoteka:Der junge Tschaikowski.jpg|right|thumb|Kompozitor [[Petar Iljič Čajkovski|Pjotr Iljič Čajkovski]]]] {| class=wikitable ! width="24%" | Ime ! width="13%" | Datumi ! width="15%" | Zemlja ! width="35%" | Profesija ! width="17%" | Napomene |- valign="top" | [[Modest Iljič Čajkovski]] | 1850–1916 | [[Rusija]] | Dramski pisac, libretista, prevodilac | G <ref>{{citation |first=Rictor |last=Norton |url=http://www.infopt.demon.co.uk/tchaikov.htm |chapter=Gay Love-Letters from Tchaikovsky to his Nephew Bob Davidof |title=The Great Queens of History |date=05. 11. 2005. |accessdate=08. 08. 2007. |archivedate=2007-07-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070707081035/http://www.infopt.demon.co.uk/tchaikov.htm |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Petar Iljič Čajkovski|Pjotr Iljič Čajkovski]] | 1840–1893 | [[Rusija]] | Kompozitor | G <ref>{{citation |last=Henahan |first=Donal |date = 26. 07. 1981. |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D02EFD9163BF935A15754C0A967948260&sec=&spon=&pagewanted=print |title=Did Tchaikovsky really commit suicide? |periodical=[[The New York Times]] |accessdate = 27. 03. 2007.}}</ref><ref>{{citation |last=Poznansky |first=Alexander |title=Tchaikovsky: The Quest for the Inner Man |publisher=Schirmer Books |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE7DF153EF936A35752C0A964958260 |date=March 1992 |isbn=0028718852}}</ref> |} === Ć === * [[Jovan Ćirilov]] – srpski pisac, scenarista, osnivač [[BITEF]]-a === D === [[Datoteka:Lee Daniels and children by David Shankbone.jpg|thumb|Reditelj i producent [[Lee Daniels]] sa svojom decom]] [[Datoteka:Libby Davies.jpg|right|thumb|Političarka [[Libby Davies]]]] [[Datoteka:Rondavies1998.jpg|right|thumb|Političar [[Ron Davies (Velški političar)|Ron Davies]]]] [[Datoteka:Angela-Davis-Mar-28-2006.jpg|right|thumb|Profesorka [[Angela Davis]]]] [[Datoteka:Mercedes de Acosta.jpg|right|thumb|Spisateljica [[Mercedes de Acosta]]]] [[Datoteka:Ellen DeGeneres (2004).jpg|right|thumb|Komičarka [[Ellen DeGeneres]]]] [[Datoteka:Sergej Diaghilev (1872-1929) ritratto da Valentin Aleksandrovich Serov.jpg|thumb|Vođa baletske trupe [[Sergei Diaghilev]]]] [[Datoteka:Isadora Duncan (grayscale).jpg|right|thumb|Igračica [[Isidora Duncan]]]] {| class=wikitable ! width="24%" | Name ! width="13%" | Dates ! width="15%" | Nationality ! width="35%" | Profession ! width="17%" | Notes <ref name="notesexp">All entries contain a [[WP:V|reliably sourced]] reference. Entries may also contain a letter indicating '''L'''esbian, '''G'''ay, or '''B'''isexual.</ref> |- valign="top" | [[Jacques d'Adelsward-Fersen]] | 1880-1923 | [[Francuska]] | PIsac | G <ref>Foster, Stephen Wayne. ''Adelswärd Fersen, Baron Jacques D.'' [http://williamapercy.com/pub-EncyHom.htm '''Encyclopedia of Homosexuality.'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060222150409/http://williamapercy.com/pub-EncyHom.htm |date=2006-02-22 }} Dynes, Wayne R. (ed.), Garland Publishing, 1990. pp.11&12</ref> |- | [[Eva Dahlgren]] | 1960 | [[Švedska]] | Muzičarka | L <ref>[http://www.dahlgren-attling.net/eva/ Official site biography.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020610154117/http://www.dahlgren-attling.net/eva/ |date=2002-06-10 }} Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Jeffrey Dahmer]] | 1960-1994 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Serijski ubica | G <ref>Masters, Brian: "The Shrine of Jeffrey Dahmer"; Hodder and Stoughton Limited, London 1993 (Paperback Coronet 1993)</ref> |- | [[Stephen Daldry]] | 1961 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Reditelj | G <ref>Giltz, Michael (2003). [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_March_18/ai_99850228 The golden Hours] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041211152045/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_March_18/ai_99850228 |date=2004-12-11 }} in ''[[The Advocate]]''. Retrieved July 07, 2007.</ref> |- | [[Grover Dale]] | 1935 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, igrač, koreograf | G <ref>{{cite web |url=http://www.glbtq.com/arts/perkins_a.html |title=Perkins, Anthony (1932-1992) |publisher=GLBTQ Encyclopedia |author=Tina Gianoulis |accessdate=08. 07. 2007. |date=2007 |archive-date=2008-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011004549/http://www.glbtq.com/arts/perkins_a.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[James Dale]] | 1971 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Vođa [[Boy Scouts of America|Američkih izviđača]], isključen jer je gej. | G <ref>{{cite web |title=The model Boy Scout - James Dale |work=[[The Advocate]] |date=14. 04. 1998. |first=Benoit |last=Lewis-Denizet |coauthors=Erik Meers |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n757/ai_20503967/pg_3 |accessdate=20. 06. 2007. |archive-date=2005-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050528072035/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n757/ai_20503967 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Joe Dallesandro]] | 1948 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | B <ref>''Little Joe, Superstar: The Films of Joe Dallesandro'', Michael Ferguson. Laguna Hills, CA: Companion Press, 1998. {{ISBN|1-889138-09-6}}</ref> |- | [[Sam D'Allesandro]] | 1956-1988 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>Hendin, Josephine (2004), ''A Concise Companion to Postwar American Literature and Culture'', Blackwell Publishing, {{ISBN|1405121807}}, at 218.</ref> |- | [[Mary Daly]] | 1928 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Feministička filozofkinja i teološkinja | L <ref>Gianoulis, Tina (April 18, 2005), [http://www.glbtq.com/social-sciences/daly_m.html Mary Daly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071030100005/http://www.glbtq.com/social-sciences/daly_m.html |date=2007-10-30 }} at the GLBTQ encyclopedia. Retrieved January 20, 2008.</ref> |- | [[Anne Seymour Damer]] | 1748-1828 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Skulptorkinja | B <ref>{{cite web |url=http://www.infopt.demon.co.uk/sapphick.htm |title=A Sapphick Epistle 1778 |work=Homosexuality in Eighteenth-Century England |accessdate=16. 08. 2007. |archive-date=2007-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613220104/http://www.infopt.demon.co.uk/sapphick.htm |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Antonio D'Amico]] | 1959 | [[Italija]] | Model, dizajner | G <ref>Weisel, Al, (August, 1999), [http://home.nyc.rr.com/alweisel/outantoniodamico.htm The Widower Versace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012171041/http://home.nyc.rr.com/alweisel/outantoniodamico.htm |date=2007-10-12 }}, ''Out magazine''. Retrieved December 7, 2006.</ref> |- | [[Alain Daniélou]] | 1907-1994 | [[Francuska]] | Intelektualac | G <ref>Alain Danielou, ''The Way to the Labyrinth: Memories of East and West'', New Directions, New York 1987; translation by Marie-Claire Cournand.</ref> |- | [[Ben Daniels]] | 1964 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref name="Gay Power: The pink list"/> |- | [[David Daniels]] | 1966 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pevač | G <ref>Parterre.com (June 23, 1999), [http://www.parterre.com/daniels.htm parterre box talks to David Daniels]. Retrieved January 20, 2008.</ref> |- | [[Lee Daniels]] | 1959 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Reditelj i producent | G <ref>LOLA OGUNNAIKE, ''[http://www.nytimes.com/2006/07/20/movies/20dani.html?ex=1311048000&en=a0d4428854082b0f&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss Lee Daniels Morphs From Iconoclastic Producer Into an Iconoclastic Director]'', New York Times, July 20, 2006.</ref> |- | [[Sarah Daniels]] | 1957 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Dramska spisateljica | L <ref>Sandra Freeman, (1997), "Putting Your Daughters on the Stage: Lesbian Theatre from the 1970s to the 1990s", Cassell, 198 pages, {{ISBN|0-304-33310-7}} (hardback)/0-304-33309-3 (paperback).</ref> |- | [[Martin Dannecker]] | 1942 | [[Njemačka|Nemačka]] | Seksolog, pisac | G <ref>Plews, John L & Christoph Lorey (1998), ''Queering the Canon: Defying Sights in German Literature and Culture'', Boydell & Brewer, pp. 322, {{ISBN|1571131787}}</ref> |- | [[Brian Dannelly]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Reditelj | G <ref>Vary, Adam B. (May 25, 2004), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2004_May_25/ai_n6150977 Holy high school! Meet the out team behind teen Christian comedy Saved! in which star Jena Malone carries her gay boyfriend's baby] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080126234540/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2004_May_25/ai_n6150977 |date=2008-01-26 }}, ''[[The Advocate]]''. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- |[[Candy Darling]] |1944-1974 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica, jedna od [[Andy Warhol|Warholovih]] [[Warholove superzvezde|superzvezdi]] |T<ref name="candydarling">Comenas, G. "[http://www.warholstars.org/stars/candy.html Candy Darling, Andy Warhol superstar]". Retrieved [[2007]]-[[April 2|04-02]].</ref> |- |[[Ram Dass]] | 1931 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica | B <ref>Rosen, Eliot Jay. [http://www.vegetarianusa.com/feature_articles/bms/ramdass.html An Interview with Ram Dass]. ''VegetarianUSA''. Retrieved July 8, 2007.</ref> |- | [[Charlie David]] | 1980 | [[Kanada]] | Glumac | G <ref>Kregloe, Karman (May 23, 2006), [https://web.archive.org/web/20061030141649/http://www.afterelton.com/people/2006/5/charliedavid.html Charlie David: Out in Hollywood], Afterelton.com. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Dave Davies]] | 1947 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Muzičar | B <ref>Davies, Dave, ''Kink'', (1996).</ref> |- | [[Laura Davis]] | 1994 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Sportistkinja | L <ref>[http://www2.parl.gc.ca/HousePublications/Publication.aspx?pub=hansard&mee=104&parl=37&ses=1&language=E&x=1#T1145 Hansard debate in which Davies came out] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071031140001/http://www2.parl.gc.ca/HousePublications/Publication.aspx?pub=hansard&mee=104&parl=37&ses=1&language=E&x=1#T1145 |date=2007-10-31 }}, October 29, 2001. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Peter Maxwell Davies]] | 1934 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Kompozitor, dirigent | G <ref>Moss, Stephen (June 19, 2004), [http://arts.guardian.co.uk/proms2004/story/0,,1257047,00.html Sounds and silence], ''[[The Guardian]]''. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Ron Davies (Britanski političar)|Ron Davies]] | 1946 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | B <ref>Wintour, Patrick (March 10, 2003), [http://politics.guardian.co.uk/wales/story/0,,911054,00.html Ron Davies ends political career], ''[[The Guardian]]''. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Russell T. Davies]] | 1963 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | TV producent i pisac | G <ref>{{cite news |first=Cathy |last=Pryor |title=Russell T Davies: One of Britain's foremost television writers |url=http://news.independent.co.uk/people/profiles/article1919243.ece |work=[[The Independent]] |date=22. 10. 2006. |accessdate=22. 10. 2006. |archivedate=2006-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061104231040/http://news.independent.co.uk/people/profiles/article1919243.ece |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Terence Davies]] | 1945 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Reditelj | G <ref>{{cite news |last=Hattenstone |first=Simon |title=Bigmouth strikes again |work=The Guardian |date = 20. 10. 2006. |url=http://arts.guardian.co.uk/features/story/0,,1926090,00.html |accessdate = 08. 08. 2007. }}</ref> |- | [[Angela Davis]] | 1944 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Aktivistkinja | L <ref>[http://www.discoverthenetworks.org/individualProfile.asp?indid=1303 Angela Davis at Discoverthenetworks.org]. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Brad Davis (glumac)|Brad Davis]] | 1949-1991 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | B <ref>[http://www.glbtq.com/arts/davis_b.html Brad Davis at GLBTQ.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060304101050/http://www.glbtq.com/arts/davis_b.html |date=2006-03-04 }}. Retrieved June 30, 2007.</ref> |- | [[Evan Davis (novinar)|Evan Davis]] | 1962 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Novinar, ekonomista | G <ref>Cadwalladr, Carole, (November 6, 2005), [http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,6903,1635181,00.html 'Think of me as a man of mystery'], ''The Observer''. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Frederick W. Davis]] | 1880-1961 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-[[Meksiko]] | Art diler | G <ref>{{cite book |last=Ochsner |first=Jeffrey |title=Lionel H. Pries, Architect, Artist, Educator: From Arts and Crafts to Modern Architecture |url=https://archive.org/details/lionelhpriesarch0000ochs |pages= |year=2007 |publisher=University of Washington Press |location=Seattle and London |isbn=0295986980 }}</ref> |- | [[Madeline D. Davis]] | 1940 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Aktivistkinja | L <ref>Kennedy & Davis (1993). ''Boots of Leather, Slippers of Gold: The History of a Lesbian Community'', New York: Routledge. {{ISBN|0-415902-93-2}}</ref> |- | [[Vaginal Davis]] | 1969 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Umetnica | T <ref>José Muñoz, Disidentifications: Queers of Color and the Performance of Politics (Minneapolis: University of Minnesota Press, 1999) {{ISBN|0-8166-3015-1}}</ref> |- | [[Richard Deacon (glumac)|Richard Deacon]] | 1921-1984 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G <ref>Hadleigh, Boze, ''Hollywood Gays: Conversations with: Cary Grant, Liberace, Tony Perkins, Paul Lynde, Cesar Romero, Brad Davis, Randolph Scott, James Coco, William Haine'' (1996), pp.67-76.</ref> |- | [[Mercedes de Acosta]] | 1893-1968 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica | L <ref>Schanke, Robert A (2004). That Furious Lesbian: The Story of Mercedes de Acosta. Southern Illinois University Press. {{ISBN|0-8093-2579-9}}.</ref> |- | [[Dean DeBlois]] | 1970 | [[Kanada]] | Reditelj, animator | G <ref>Steele, Bruce C. (July 9, 2002), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_July_9/ai_88583438 Disney dude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080102140426/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_July_9/ai_88583438 |date=2008-01-02 }}, ''[[The Advocate]]''. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Frank DeCaro]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>[http://www.frankdecaro.com./site/index.htm Official site biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011014913/http://www.frankdecaro.com/site/index.htm |date=2007-10-11 }}. Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Edgar de Evia]] | 1910-2003 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Fotograf, pisac | G <ref>Kohen, Yael (September 4, 1999),[http://www.pub.umich.edu/daily/1999/apr/04-09-99/news/news5.html DeGeneres talks about coming out experience] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000201140416/http://www.pub.umich.edu/daily/1999/apr/04-09-99/news/news5.html |date=2000-02-01 }}, ''Michigan Daily''.Retrieved November 7, 2006.</ref> |- | [[Ellen DeGeneres]] | 1958 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Komičarka, glumica, TV voditeljka | L <ref>The Michigan Daily News, [http://www.pub.umich.edu/daily/1999/apr/04-09-99/news/news5.html DeGeneres talks about coming out experience] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000201140416/http://www.pub.umich.edu/daily/1999/apr/04-09-99/news/news5.html |date=2000-02-01 }}. Retrieved January 18, 2007.</ref> |- | [[Robin De Groot]] | ? | [[Kanada]] | Dizajner | G <ref>{{citation |title=Shop day, makeover day, Doris Day |first=Ryan |last=Fontaine |periodical=[[Xtra!]] |date=15. 09. 2005. |accessdate=24. 08. 2007. |url=http://www.xtra.ca/public/viewstory.aspx?AFF_TYPE=3&STORY_ID=924&PUB_TEMPLATE_ID=2 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928011018/http://www.xtra.ca/public/viewstory.aspx?AFF_TYPE=3&STORY_ID=924&PUB_TEMPLATE_ID=2 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Andreas Deja]] | 1957 | [[Njemačka|Nemačka]] | Animator | G <ref>Christian Resource Centre, [http://www.nisbett.com/child-ent/truth_about_disney.htm The Truth about Disney] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213095246/http://www.nisbett.com/child-ent/truth_about_disney.htm |date=2007-12-13 }}. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Bertrand Delanoë]] | 1950 | [[Francuska]] | Političar | G <ref>BBC (October 7, 2002), [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/2305849.stm Psychiatric tests for anti-gay attacker]. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Samuel R. Delany]] | 1942 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>[http://www.pseudopodium.org/repress/KLeslieSteiner-SamuelRDelany.html Short autobiography]. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Lea DeLaria]] | 1958 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Komičarka, glumica, muzičarka | L <ref>[http://www.queertheory.com/histories/d/delaria_lea.htm Profile at Queertheory.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927224350/http://www.queertheory.com/histories/d/delaria_lea.htm |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Mazo de la Roche]] | 1879-1961 | [[Kanada]] | Pisac | G <ref>"[http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biod1/dela10.html Mazo de la Roche] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017223518/http://andrejkoymasky.com/liv/fam/biod1/dela10.html |date=2007-10-17 }}", AndrejKoymasky.com. Retrieved on [[2007]] [[October 26]].</ref> |- | [[David Del Tredici]] | 1937 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor | G <ref>[http://www.boosey.com/pages/cr/composer/composer_main.asp?composerid=2854&langid=1&ttype=BIOGRAPHY&ttitle=Biography Biography at Boosey & Hawkes, David Del Tredici's publisher], Boosey.com. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Guilherme de Melo]] | 1931 | [[Portugal]] | Novinar, pisac, aktivista | G <ref>McGovern, Timothy (July, 2006). "Expressing Desire, Expressing Death: Antón Lopo's Pronomes and Queer Galician Poetry". ''Journal of Spanish Cultural Studies'' '''7''' (2): 135-153(19). [http://dx.doi.org/10.1080/14636200600811110 DOI:10.1080/14636200600811110].</ref> |- | [[Barbara Deming]] | 1917-1984 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Aktivistkinja | L <ref>{{Cite web |title=Deming, Barbara, 1917- . Papers, 1908-1985: A Finding Aid |url=http://oasis.harvard.edu:10080/oasis/deliver/~sch00057 |access-date=2008-04-23 |archive-date=2006-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901143051/http://oasis.harvard.edu:10080/oasis/deliver/~sch00057 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Rosemary Dempsey]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Advokatkinja, aktivistkinja | L <ref>{{citation |title=Lesbian activist seeks presidency of NOW |first=Eartha |last=Melzer |url=http://www.washblade.com/2005/6-24/news/national/lesbian.cfm |periodical=[[Washington Blade]] |date=[[June 24]], [[2005]] |accessdate=08. 11. 2007. |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930185048/http://www.washblade.com/2005/6-24/news/national/lesbian.cfm |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Shawna Dempsey i Lorri Millan|Shawna Dempsey]] | ? | [[Kanada]] | Spisateljica i izvođačica | L <ref>{{citation |title=Interview with Shawna Dempsey and Lorri Millan |periodical=[[The Danforth Review]] |url=http://www.danforthreview.com/features/interviews/dempsey_millan.htm |first=Anne |last=Borden |date=February 2003 |accessdate=25. 03. 2008. |archive-date=2009-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090429022532/http://www.danforthreview.com/features/interviews/dempsey_millan.htm |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Robert De Niro, Sr.]] | 1922-1993 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Slikar | B <ref>Baxter, John (2003), ''De Niro: A Biography'', HarperCollins, {{ISBN|0006532306}}</ref> |- | [[Robert Denning]] | 1927-2005 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Interijerista | G <ref>"Robert Denning Dies at 78; Champion of Lavish Décor", by Mitchell Owens, [[September 4]], [[2005]], [[The New York Times|New York Times]] obituary.</ref> |- | [[Denice Denton]] | 1959-2006 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Intelektualka | L <ref>Peterson, Mary Ellen (December 16, 2004), [http://www.gaywired.com/article.cfm?section=9&id=5034 Lesbian Named UC Chancellor Lesbian Named UC Chancellor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029033131/http://www.gaywired.com/article.cfm?section=9&id=5034 |date=2007-10-29 }}, Gaywired.com. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Nick Denton]] | 1967 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Novinar, bloger | G <ref>Levy, Stephen (June 2004), [http://www.wired.com/wired/archive/12.06/blog.html How Can I Sex Up This Blog Business?], Wired.com. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Portia DeGeneres|Portia de Rossi]] | 1973 | [[Australija]] | Glumica | L <ref>Kort, Michele [http://www.advocate.com/currentstory1_w_ektid20037.asp "Portia heart & soul"] [[The Advocate]] September 13, 2005.</ref> |- | [[Felipa de Souza]] | 1556-1600 | [[Brazil]] | Aktivistkinja | L <ref>Luiz Mott: ''O Lesbianismo no Brasil'', Mercado Aberto (Brazil), 1987. {{ISBN|85-280-0022-2}}.</ref> |- | [[Tony De Vit]] | 1957-1998 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | [[Disk jockey|DJ]] | G <ref>{{cite web |url=http://www.tranzfusion.com/profiles/showprofile.asp?id=1441 |title=Profiles: Tony De Vit |accessdate=19. 07. 2007. |work=[[Tranzfusion]] |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717090743/http://www.tranzfusion.com/profiles/showprofile.asp?id=1441 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Abby DeWald]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref name="Ditty Bop"/> |- | [[Elsie de Wolfe]] | 1865-1950 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Dizajerka interijera | B <ref>Aldrich,, Robert, Garry Wotherspoon (2002). Who's Who in Gay and Lesbian History. New York: Routledge. {{ISBN|0-415-15983-0}}. p. 494 ("famous lesbian relationship... openly received...")</ref> |- | [[Sergei Diaghilev]] | 1872-1929 | [[Rusija]] | Vođa baletske trupe | G <ref>Buckle, Richard, ''Diaghilev'', Weidenfeld & Nicolson, 1979.</ref> |- | [[David Diamond (kompozitor)|David Diamond]] | 1915-2005 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Kompozitor | G <ref>Gay.com (June 15, 2005), [http://www.gay.com/news/article.html?coll=news_articles&sernum=2005/06/15/3&page=2 Composer David Diamond dies at age 89 (page 2 of2)]. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Guillermo Díaz]] | 1975 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G <ref>[http://myspace.com/guillermodiaz Official Myspace of Guillermo Díaz]. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Andy Dick]] | 1965 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, komičar | B <ref>Surovell, Hariette (September 22, 1998), [https://web.archive.org/web/20000415152555/http://www.salon.com/ent/int/1998/09/22int.html You don't know Dick.], salon.com. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Emily Dickinson]] | 1830-1886 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pesnikinja | B <ref>[http://www.glbtq.com/literature/dickinson_e,3.html Emily Dickinson at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513165642/http://www.glbtq.com/literature/dickinson_e,3.html |date=2008-05-13 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Janice Dickinson]] | 1955 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Supermodel | B <ref>{{cite web | url=http://www.nydailynews.com/entertainment/story/194022p-167656c.html | title=Dickinson, on the covers - and under them | author=Drew MacKenzie | publisher=Daily News | accessdate=September 24, 2006 | archive-date=2004-05-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040528121419/http://www.nydailynews.com/entertainment/story/194022p-167656c.html | dead-url=yes }}</ref> |- | [[Marlene Dietrich]] | 1901-1992 | [[Njemačka|Nemačka]] | Glumac | B <ref>McLellan, Diana (2001). The Girls : Sappho Goes to Hollywood. St. Martin's Griffin. {{ISBN|0-312-28320-2}}.</ref> |- | [[Ani DiFranco]] | 1970 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | B <ref>[http://www.gotpoetry.com/News/article/sid=119.html Biography of Ani DiFranco], gotpoetry.com. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Giovanni di Giovanni]] | 1350-1365 | [[Italija]] | Žrtva zločina iz mržnje | G <ref>Meyer, Michael J (2000), ''Literature and Homosexuality'', Rodopi, {{ISBN|904200519X}}.</ref> |- | [[Christian Dior]] | 1905-1957 | [[Francuska]] | Modni dizajner | G <ref>{{citation |title=The Last Temptation Of Christian |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0DEFDD103AF93BA2575BC0A9649C8B63 |first=Tim |last=Blanks |date=[[18 August]] [[2002]] |accessdate = 07. 03. 2008. |periodical=[[The New York Times]] }}</ref> |- | [[Dirk Dirksen]] | 1937-2006 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzički promoter | G <ref>{{citation |title=Dirk Dirksen – 'pope of punk' amused, insulted S.F. crowds |url=http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/11/22/BAGCJMHQ8B1.DTL |first=Joel |last=Selvin |periodical=[[San Francisco Chronicle]] |date=[[November 22]], [[2006]] |accessdate=13. 03. 2008. |archive-date=2011-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110203214628/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/11/22/BAGCJMHQ8B1.DTL }}</ref> |- | [[Elio Di Rupo]] | 1951 | [[Belgija]] | Političar | G <ref>Branegan, Jay (December 2, 1996), [http://time-proxy.yaga.com/time/magazine/article/0,9171,985620,00.html THE NIGHTMARE GOES ON]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Time (časopis)|Time]]''. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[JD Disalvatore]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Reditelj, producent | G <ref>{{cite web |title=J.D. Disalvatore |work=[[The Advocate]] |date=29. 08. 2006. |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_969/ai_n16703393 |first=Lydia |last=Marcus |accessdate=16. 08. 2007. }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[Thomas M. Disch]] | 1940 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref>{{citation |title=Interview: Thomas M. Disch |first=David |last=Horwich |url=http://www.strangehorizons.com/2001/20010730/interview.shtml |periodical=[[Strange Horizons]] |date=[[30 July]] [[2001]] |accessdate=04. 11. 2007. |archivedate=2007-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103191237/http://www.strangehorizons.com/2001/20010730/interview.shtml |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Beth Ditto]] | 1981 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref>BBC November 22 2006 [http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6172794.stm] Retrieved November 22, 2006.</ref> |- | [[Boris Dittrich]] | 1955 | [[Nizozemska|Holandija]] | Političar, LGBT aktivista | G <ref>CNN.com (January 1, 2000), [http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0001/01/se.41.html Millennium 2000: Gay Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091031074011/http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0001/01/se.41.html |date=2009-10-31 }}. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[Divine (Glen Milstead)|Divine]] | 1945-1988 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, [[drag queen]] | G, T <ref>Milstead, Frances; Heffernan, Kevin; and Yeager, Steve (2001). My Son Divine. Los Angeles: Alyson Books. {{ISBN|1-55583-594-5}}</ref> |- | [[Alix Dobkin]] | 1940 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref>[http://www.queermusicheritage.us/may2002.html Profile at Queermusicheritage.us]. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Jess Dobkin]] | 1970 | [[Kanada]] | Izvođačica | L <ref>{{citation |title=Performance art: The Lactation Station |first=Sandra |last=Alland |url=http://www.xtra.ca/public/viewstory.aspx?AFF_TYPE=3&STORY_ID=1844&PUB_TEMPLATE_ID=2 |periodical=[[Xtra!]] |date=[[July 6]], [[2006]] |accessdate=20. 03. 2008. |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928011156/http://www.xtra.ca/public/viewstory.aspx?AFF_TYPE=3&STORY_ID=1844&PUB_TEMPLATE_ID=2 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Jody Dobrowski]] | 1981-2005 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Žrtva ubistva | L <ref>Grove, Valerie, (October 22, 2005), [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article581284.ece Latest victim of a homophobia that London thought it had left behind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110523035355/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article581284.ece |date=2011-05-23 }}, ''The Times''. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Betty Dodson]] | 1929 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Aktivistkinja | B <ref>Dodson, Betty (June 26 2005), [http://www.bettydodson.com/quitequeer3.htm We Are All Quite Queer], Bettydodson.com. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Owen Dodson]] | 1914-1983 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pesnik, pisac | G <ref>[http://www.coas.howard.edu/english/legends-dodson.html Tribute by Howard University English Department] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071028013535/http://www.coas.howard.edu/english/legends-dodson.html |date=2007-10-28 }}. Retrieved on [[2007-06-02]].</ref> |- | [[Pete Doherty]] | 1979 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Muzičar | B <ref>{{Cite web |url=http://www.mirror.co.uk/news/tm_objectid%3D15434908%26method%3Dfull%26siteid%3D94762%26headline%3Dex-lover--doherty-s-bisexual-name_page.html |title=Archive copy |access-date=2008-04-23 |archive-date=2008-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206104000/http://www.mirror.co.uk/news/tm_objectid%3D15434908%26method%3Dfull%26siteid%3D94762%26headline%3Dex-lover--doherty-s-bisexual-name_page.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Terry Dolan (političar)|Terry Dolan]] | 1950-1986 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | G <ref>Rich, Frank ([[2005-05-15]]), [http://www.americablog.com/2005/05/frank-rich-just-how-gay-is-right.html "Just How Gay is the Right?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928015137/http://www.americablog.com/2005/05/frank-rich-just-how-gay-is-right.html |date=2007-09-28 }}, ''[[The New York Times]]''. Retrieved on [[2007-09-06]].</ref> |- | [[Domenico Dolce]] ( i [[Stefano Gabbana]]) | 1958 | [[Italija]] | Modni dizajner, [[Dolce & Gabbana]] | G <ref>{{cite web |url=http://observer.guardian.co.uk/focus/story/0,6903,1418537,00.html |title=Mixing business and pleasure |date = 20. 02. 2005. |accessdate = 27. 07. 2007. |last=Vernon |first=Polly }}</ref> |- | [[Ann Donahue]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | TV spisateljica | L <ref>[http://www.advocate.com/news_detail_ektid10543.asp CSI's Ann Donahue signs on for four more seasons]. [[The Advocate]] ([[2003-09-06]]). Retrieved on [[2007-06-28]].</ref> |- | [[Stephen Donaldson (aktivista)|Stephen Donaldson]] | 1946-1996 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Aktivista | G <ref>[http://www.columbia.edu/cu/cqa/ Columbia Queer Alliance History]. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Emma Donoghue]] | 1969 | [[Irska]] | Spisateljica | L <ref>Rachel Wingfield, 'Lesbian Writers in the Mainstream: Sarah Maitland, Jeanette Winterson and Emma Donoghue' in BEYOND SEX AND ROMANCE: THE POLITICS OF CONTEMPORARY LESBIAN FICTION, ed. by Elaine Hutton (London: Women's Press, 1998)</ref> |- | [[Amanda Donohoe]] | 1962 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumica | B <ref>[http://www.wheregirlskissgirls.com/lesbian-celebrities.asp Quote at Wheregirlskissgirls.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820112859/http://www.wheregirlskissgirls.com/lesbian-celebrities.asp |date=2008-08-20 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Thomas Anthony Dooley]] | 1927-1961 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Humanitarac | G <ref>Shilts, Randy, Conduct unbecoming : lesbians and gays in the U.S. military : Vietnam to the Persian Gulf (New York : St. Martin's Press, 1993) {{ISBN|0-312-09261-X}}</ref> |- | [[Heinz Dormer]] | 1912 | [[Njemačka|Nemačka]] | Omladinski vođa, uhapšen od nacista | G <ref>[http://www.pink-triangle.org/ptps/dormer.html Biography at Pink-Triangle.org]. Retrieved December 7, 2006.</ref> |- | [[Mark Doty]] | 1953 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pesnik | G <ref>{{citation |last=Hennessy |first=Christopher Matthew |title=Doty, Mark |url=http://www.glbtq.com/literature/doty_m.html |periodical=[[glbtq.com]] |year=2004 |accessdate=28. 11. 2007. |archive-date=2007-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071201172529/http://www.glbtq.com/literature/doty_m.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Lord Alfred Douglas]] | 1870-1945 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Pesnik, ljubavnik [[Oscar Wilde|Oscara Wildea]] | B <ref>[http://www.glbtq.com/literature/douglas_a.html Lord Alfred Douglas on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080403034345/http://www.glbtq.com/literature/douglas_a.html |date=2008-04-03 }}. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Kyan Douglas]] | 1970 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | TV voditelj | G <ref name="engagement">{{cite web |title=The Philippine Daily Inquirer |work=Kyan Douglas |url=http://www.tszuj-it.com/articles/kyan/manila06.html |accessdate=June 23, 2006 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122010858/http://www.tszuj-it.com/articles/kyan/manila06.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Michelle Douglas]] | 1963 | [[Kanada]] | Vojnikinja, LGBT aktivistkinja | L <ref>[http://www.clga.ca/About/NPC/DouglasM-076.htm Biography at Canadian Lesbian and Gay Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927111649/http://www.clga.ca/About/NPC/DouglasM-076.htm |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Orville Lloyd Douglas]] | 1976 | [[Kanada]] | Pisac | G <ref>Grubisic, Brett Josef ([[2005-07-21]]), "[http://www.nhregister.com/site/news.cfm?newsid=17411726&BRD=1281&PAG=461&dept_id=332704&rfi=6 Black, gay and angry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930184800/http://www.nhregister.com/site/news.cfm?newsid=17411726&BRD=1281&PAG=461&dept_id=332704&rfi=6 |date=2007-09-30 }}", ''[[Xtra! West]]''. Retrieved on [[2007-08-24]].</ref> |- | [[Gregory Douglass]] | 1980 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičar | G <ref>{{citation |title=Gregory Douglass |first=Barry |last=Walters |accessdate = 25. 01. 2008. |url=http://www.out.com/review_detail.asp?t=music&id=13517 |periodical=[[Out.com]] }}</ref> |- | [[Brian Dowling]] | 1978 | [[Irska]] | TV voditelj | G <ref>BBC (July 28, 2001), [http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/tv_and_radio/1462142.stm Brian plans future after Big Brother]. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[David Drake (pisac)|David Drake]] | 1963 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | G <ref name="Their Coming Out Stories 1996"/> |- | [[Donna Dresch]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref>McDonnell, Evelyn; Powers, Ann, editors: Rock She Wrote, Delta, N.Y.C., US, {{ISBN|0-385-31250-4}} (1995)</ref> |- | [[James Dreyfus]] | 1968 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref>Rainbownetwork.com (February 18, 2005), [http://observer.guardian.co.uk/magazine/story/0%2C11913%2C865626%2C00.html Website For Young Gay Men]. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Tom Driberg|Tom Driberg, Baron Bradwell]] | 1905-1976 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar, novinar | G <ref>Francis Wheen (1990) The Soul of Indiscretion: Tom Driberg, Poet, Philanderer, Legislator and Outlaw - His Life and Indiscretions</ref> |- | [[Drubskin]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Umetnik | G <ref>[http://www.suspectthoughts.com/drub.htm Interview With Drub on Suspect Thoughts - 2001] ''(Note: Extremely adult content)''. Retrieved June 29, 2007.</ref> |- | [[Malka Drucker]] | 1945 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Rabin, spisateljica | L <ref>Honigman, Ana Finel, "[http://www.artnet.com/magazine/index/honigman/honigman11-26-03.asp Daughter Dearest]", ''Artnet''. Retrieved on [[2007]] [[October 8]].</ref> |- | [[Thomas Duane]] | 1955 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | G <ref>{{cite news | first=Degen | last=Pener | title=A Gay City Councilman Wants to Tell His Story | date = 06. 09. 1992. | url =http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE7D81239F935A3575AC0A964958260 | work =New York Times | title = EGOS & IDS; A Gay City Councilman Wants to Tell His Story | accessdate = 24. 02. 2007.}}</ref> |- | [[Martin Duberman]] | 1932 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Istoričar | G <ref>Wisconsin Press, [http://www.wisc.edu/wisconsinpress/books/0509.htm Synopsis of Midlife Queer - Autobiography of a Decade, 1971-1981] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029072319/http://www.wisc.edu/wisconsinpress/books/0509.htm |date=2007-10-29 }}. Retrieved November 18, 2006.</ref> |- | [[Sandi Simcha DuBowski]] | 1970 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Reditelj | G <ref>[http://www.glbtq.com/arts/video_art.html Video Art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011125205/http://www.glbtq.com/arts/video_art.html |date=2007-10-11 }}. ''gbtq.com''. Retrieved on [[2007-04-15]].</ref> |- | [[Carol Ann Duffy]] | 1955 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica | L <ref>Brooks, Richard (March 28, 1999), "Laureate favourite tells of lesbian love", ''The Sunday Times'', page 5.</ref> |- | [[Maureen Duffy]] | 1933 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica | L <ref name="The Pink List 2005"/> |- | [[Bonnie Dumanis]] | 1951 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Javna tužiteljka | L <ref>{{cite web |title= In a First, a Lesbian Is Elected District Attorney in San Diego |first=John M. |last=Broder |work=[[The New York Times|New York Times]] |date = 13. 11. 2002. |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=9507E1D91E31F930A25752C1A9649C8B63 |accessdate = 06. 08. 2007.}}</ref> |- | [[Daphne du Maurier]] | 1907-1989 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Spisateljica | B <ref>Hoggard, Liz (28 May 2006),[https://web.archive.org/web/20060925055309/http://enjoyment.independent.co.uk/film/news/article620636.ece Literary greats: Rebecca - Love, paranoia, obsession], ''The Independent''. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Alice Dunbar-Nelson]] | 1875-1935 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica, novinarka, aktivistkinja | B <ref>[http://www.glbtq.com/literature/harlem_renaissance,2.html The Harlem Renaissance at GLBTQ.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011204518/http://www.glbtq.com/literature/harlem_renaissance%2C2.html |date=2007-10-11 }}. Retrieved March 22, 2007.</ref> |- | [[Alan Duncan]] | 1957 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političar | G <ref>BBC (July 29, 2002), [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/2157921.stm Senior Tories back gay MP]. Retrieved November 8, 2006.</ref> |- | [[Isadora Duncan]] | 1887-1927 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Igračica | B <ref>[http://www.glbtq.com/arts/duncan_i.html Isadora Duncan at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131227031748/http://www.glbtq.com/arts/duncan_i.html |date=2013-12-27 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Roberto Duncanson]] | 1987-2007 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Žrtva ubistva | G <ref>{{cite news |title=Murder of gay man considered hate crime |date=15. 06. 2007. |publisher=The Associated Press |url=http://www.nydailynews.com/news/crime_file/2007/06/14/2007-06-14_murder_of_gay_man_considered_hate_crime.html |work=[[The New York Daily News]] |accessdate=18. 08. 2007. |archive-date=2007-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071101092433/http://www.nydailynews.com/news/crime_file/2007/06/14/2007-06-14_murder_of_gay_man_considered_hate_crime.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Ian Campbell Dunn]] | 1943-1998 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | LGBT aktivista | G <ref>Scotsgay.com (1998), [http://www.scotsgay.co.uk/io20a/obit.html Ian Campbell Dunn 1st May 1943 - 10th March 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170315224225/http://www.scotsgay.co.uk/io20a/obit.html |date=2017-03-15 }}. Retrieved February 6, 2007.</ref> |- | [[Don Dunstan]] | 1926-1999 | [[Australija]] | Političar | B <ref>Spoehr, John (2000). Don Dunstan: Politics and Passion. Bookends Books. {{ISBN|1-876725-18-4}}.</ref> |- | [[Cheryl Dunye]] | 1966 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Rediteljka | L <ref>[http://www.cheryldunye.com/ Dunye's official website]. Retrieved June 30, 2007.</ref> |- | [[Imke Duplitzer]] | 1975 | [[Njemačka|Nemačka]] | [[Olimpijske igre|Olimpijska]] [[mačevanje|mačevateljka]] | L <ref>{{citation |url=http://www.gay.com/health/hiv/?sernum=2956 |title=These aren't the Gay Games |first=Jim |last=Buzinski |periodical=[[Gay.com]] |date=[[11 August]], [[2004]] |accessdate = 04. 04. 2008. }}</ref> |- | [[Alonso Duralde]] | 1967 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Filmski kritičar | G <ref>{{Cite web |url=http://www.alonsoduralde.com// |title=Official site |access-date=2008-04-23 |archive-date=2007-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071007142720/http://www.alonsoduralde.com/ |url-status=dead }}</ref> |- | [[John Duran]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Gradonačelnik [[West Hollywood, California|West Hollywooda]] | G <ref>{{cite web |title=QRD 1994 Candidate Profiles: John Duran |url=http://www.qrd.org/qrd/orgs/GLVF/1994-candidate-profiles/candidate.john.duran |accessdate = 13. 08. 2007.}}</ref> |- | [[Gregory Durham]] | 1969 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | PR stručnjak, LGBT aktivista | G <ref name="engagement"/> |- | [[Eleanora Duse]] | 1859-1924 | [[Italija]] | Glumica | B <ref>[http://www.glbtq.com/arts/duse_e.html Eleanora Duse at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703160440/http://www.glbtq.com/arts/duse_e.html |date=2007-07-03 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Andrea Dworkin]] | 1946-2005 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Feministička i LGBT aktivistkinja | L <ref>[[John Stoltenberg|Stoltenberg, John]]. [http://www.nostatusquo.com/ACLU/dworkin/LivingWithAndrea.html Living With Andrea Dworkin]. ''Lambda Book Report'', May/June 1994.</ref> |- | [[Deborah Dyer]] | 1967 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Muzičarka | B <ref>Romano, Tricia (November 30, 1995), [http://archives.thedaily.washington.edu/1995/113095/skin.html Skin and no bones about it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216064751/http://archives.thedaily.washington.edu/1995/113095/skin.html |date=2007-02-16 }}, ''The University of Washington Student Newspaper''. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Elana Dykewomon]] | 1949 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Spisateljica i aktivistkinja | L <ref>{{citation |last=Livia |first=Anna |title=Dykewomon, Elana |periodical=[[glbtq.com]] |url=http://www.glbtq.com/literature/dykewomon_e.html |accessdate=27. 08. 2007. |year=2002 |archivedate=2007-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070814123439/http://www.glbtq.com/literature/dykewomon_e.html |deadurl=yes }}.</ref> |- | [[Anthony Edward Dyson]] | 1912-1976 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Intelektualac, LGBT aktivista | G <ref>Grey, Anthony, (November 3, 2002), [http://www.galha.org/glh/221/dyson.html A. E. Dyson (1928-2002)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071028012909/http://www.galha.org/glh/221/dyson.html |date=2007-10-28 }}, ''Gay and Lesbian Humanist''. Retrieved February 6, 2007.</ref> |} === Dž === === Đ === === E === [[Datoteka:EdwardII-Cassell.jpg|right|thumb|[[Edward II, kralj Engleske]]]] [[Datoteka:Roland Emmerich.5132 (cut).jpg|right|thumb|Reditelj [[Roland Emmerich]]]] [[Datoteka:Epam1.jpg|right|thumb|Tebanski vojskovođa [[Epaminonda]]]] {| class=wikitable ! width="24%" | Name ! width="13%" | Dates ! width="15%" | Nationality ! width="35%" | Profession ! width="17%" | Notes <ref name="notesexp" /> |- valign="top" | [[Angela Eagle]] | 1961 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Političarka | L <ref>{{cite news |title=Goodbye Brokeback |work=BBC News |date=[[January 27]], [[2006]] | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4652676.stm |accessdate = 19. 02. 2007.}}</ref> |- | [[Adam Ebbin]] | 1963 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Političar | G <ref>Out Candidates Make Good, [[The Advocate]] ([[December 9]], [[2003]]) [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2003_Dec_9/ai_111850659]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[Diana L. Eck]] | 1945 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Profesorka | L <ref>[http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=91139 Eck, Austin Named New Lowell Masters], ''[[The Harvard Crimson]]'', [[March 13]] [[1998]], accessed [[November 10]] [[2007]].</ref> |- | [[Fannyann Eddy]] | 1974-2004 | [[Sijera Leone]] | LGBT aktivista | G <ref>David (November 3, 2005), [http://www.glbtq.com/literature/kuzmin_ma.html Why Fannyann Eddy?:The story of a young African LGBT Rights Campaigner who was murdered in a brutal attack in 2004.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516041740/http://www.glbtq.com/literature/kuzmin_ma.html |date=2007-05-16 }}, Queeryouth.org. Retrieved January 24, 2007.</ref> |- | [[Laurie Toby Edison]] | 1942 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Fotografkinja | B <ref>[http://www.glbtq.com/arts/edison_lt.html Laurie Toby Edison at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131220075615/http://www.glbtq.com/arts/edison_lt.html |date=2013-12-20 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Louis Edmonds]] | 1923-2001 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac | G <ref>Hamrick, Craig (2004). Big Lou: The Life and Career of Actor Louis Edmonds. iUniverse. {{ISBN|0595297161}}.</ref> |- | [[Edward II]] | 1284-1327 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Kralj Engleske | B <ref>[http://www.glbtq.com/social-sciences/edward_II.html Edward II on Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014182003/http://www.glbtq.com/social-sciences/edward_II.html |date=2007-10-14 }}. Retrieved November 1, 2006.</ref> |- | [[Hilton Edwards]] | 1903-1982 | [[Irska]] | Glumac, pozorišni producent | G <ref name="gaytheatre.ie">[http://www.gaytheatre.ie/html/2005_galanight.html Award for gay theatre named after Edwards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927034830/http://www.gaytheatre.ie/html/2005_galanight.html |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Danielle Egnew]] | 1969 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičrka, glumica | L <ref name="gaytheatre.ie"/> |- | [[Michelle Ehlen]] | 1978 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumica | L <ref>{{citation |title=Butch Jaime’s Michelle Ehlen |date=[[October 29]], [[2007]] |first=Tracy E. |last=Gilchrist |periodical=[[GayWired.com]] |accessdate=04. 11. 2007. |url=http://www.gaywired.com/article.cfm?id=17069&section=67 |archive-date=2008-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526080244/http://www.gaywired.com/article.cfm?id=17069&section=67 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Sergej Ejzenštejn|Sergei Eisenstein]] | 1898-1948 | [[Rusija]] | Reditelj | G <ref>{{cite book |title=Eisenstein at 100: A Reconsideration |url=https://archive.org/details/eisensteinat100r0000unse |first=Albert J. |last=LaValley |coauthors=Barry P. Scherr |year=2001 |publisher=Rutgers University Press |isbn=0813529719 |pages=[https://archive.org/details/eisensteinat100r0000unse/page/53 53]}}</ref> |- | [[Etiene Ekpo-Utip]] | 1988 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref>{{Cite web |title=Award for gay theatre |url=http://www.gaytheatre.ie/html/2005_galanight.html |access-date=2008-04-23 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927034830/http://www.gaytheatre.ie/html/2005_galanight.html |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Elagabal]] |203-222 | [[Sirija]]-[[Rim]] | Car |T<ref name="elagabalus">Meckler, M. L. ([[1997]]-[[August 26|08-26]]). "[http://www.roman-emperors.org/elagabal.htm Roman Emperors - DIR Elagabalus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515234707/http://www.roman-emperors.org/elagabal.htm |date=2008-05-15 }}". Retrieved [[2007]]-[[April 2|04-02]].</ref> |- |[[Lili Elbe]] |1882-1931 |[[Danska]] |Prva [[Hirurška korekcija pola|operisana]] [[transžena]] |T<ref name="lilielbe">Brown, K. (1997). "[http://www.transhistory.net/history/TH_Lili_Elbe.html Lili Elbe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308205659/http://www.transhistory.net/history/TH_Lili_Elbe.html |date=2008-03-08 }}". Retrieved [[2007]]-[[April 2|04-02]].</ref> |- |[[Cássia Eller]] | 1962-2001 | [[Brazil]] | Muzičarka | L <ref>Gdula, Steve, (March 5, 2002), [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_March_5/ai_83246784 Queen of the Carnaval: lesbian Brazilian rocker Cassia Eller dies just as her career was really taking off] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223103025/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_2002_March_5/ai_83246784 |date=2007-12-23 }}, ''The Advocate''. Retrieved November 2, 2006.</ref> |- | [[Denholm Elliott]] | 1922-1992 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | B <ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=/news/2007/04/21/db2102.xml Susan Elliott (obituary)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021152904/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=%2Fnews%2F2007%2F04%2F21%2Fdb2102.xml |date=2007-10-21 }}. telegraph.co.uk (April 24, 2007).</ref> |- | [[Mark Elliot (radio)|Mark Elliot]] | 1953 | [[Kanada]] | Radijski voditelj | G <ref>[http://www.cfrb.com/shows/the-nightside-with-mark-elliot Official Biography at CFRB.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061021035558/http://www.cfrb.com/shows/the-nightside-with-mark-elliot |date=2006-10-21 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Peter Elliott]] | 1954 | [[Kanada]] | Anglikanski sveštenik | G <ref>Elliot, Peter (June 21, 2005), [http://www.anglican.ca/about/accp/elliott.htm Remarks to the ACC Meeting in Nottingham] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927040227/http://www.anglican.ca/about/accp/elliott.htm |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Bret Easton Ellis]] | 1962 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac | B <ref>Billen, Andrew (October 4, 2005), [http://www.timesonline.co.uk/article/0,,7-1809390_1,00.html My inspirations: anger, disgust, rage]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[The Times]]''. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Edith Ellis]] | 1861-1916 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | [[Spisateljica | L <ref>[http://www.glbtq.com/social-sciences/ellis_h.html Edith Ellis at Glbtq.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327172518/http://www.glbtq.com/social-sciences/ellis_h.html |date=2014-03-27 }}. Retrieved November 17, 2006.</ref> |- | [[Ruth Ellis (aktivistkinja)|Ruth Ellis]] | 1899-2000 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | LGBT rights aktivistkinja | L <ref>[http://www.sistersinthelife.com/ruthellis/ruth_ellis.html Profile at sistersinthelife.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212219/http://www.sistersinthelife.com/ruthellis/ruth_ellis.html |date=2007-09-27 }}. Retrieved November 2, 2006</ref> |- | [[Julian Eltinge]] | 1881-1941 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Glumac, [[drag queen]] | G <ref>{{cite web |first=Philip |last=Brett |coauthors=Wood, Elizabeth |title=Musical theatre, jazz and popular music |publisher=Electronic Musicological Review |date=December 2002 |work=Lesbian and Gay Music |url=http://www.rem.ufpr.br/REMv7/Brett_Wood/Brett_and_Wood.html#IV. |accessdate=15. 11. 2007. |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927122439/http://www.rem.ufpr.br/REMv7/Brett_Wood/Brett_and_Wood.html#IV. |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Pegah Emambakhsh]] | ? | [[Iran]] | LGBT aktivistkinja | L <ref>{{citation |title=Iranian lesbian deportation delayed |date=21. 08. 2007. |url=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-5234.html |first=Gemma |last=Pritchard |periodical=PinkNews.co.uk |accessdate=15. 09. 2007. |archivedate=2007-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071214040956/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-5234.html |deadurl=yes }}</ref> |- | [[Roland Emmerich]] | 1955 | [[Njemačka|Nemačka]] | Reditelj | G <ref>''The Advocate'', (January 25, 2006), [http://www.advocate.com/news_detail_ektid24780.asp Hollywood director helps save gay and lesbian films ]. Retrieved November 2, 2006.</ref> |- | [[Magnus Enckell]] | 1870-1925 | [[Finska]] | Slikar | G <ref name=andrejkoymasky>{{cite web |url=http://andrejkoymasky.com/liv/fam/bioe1/enck1.html |date=18. 05. 2003. |title=Knut Magnus Enckell |accessdate=03. 11. 2007. |work=AndrejKoymasky.com |archive-date=2007-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071017224711/http://andrejkoymasky.com/liv/fam/bioe1/enck1.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Nick Enright]] | 1950-2003 | [[Australija]] | Dramski pisac | G <ref>Dow, Steven (2003), [http://www.stevedow.com.au/Article/article.asp?id=118 Hiding the life fantastic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930135613/http://www.stevedow.com.au/Article/article.asp?id=118 |date=2007-09-30 }}, stevedow.com.au. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Anton Enus]] | ? | [[Australija]] | TV voditelj | G <ref>[http://www9.sbs.com.au/theworldnews/anchors.php#anton Biography at sbs.com.au] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061229185638/http://www9.sbs.com.au/theworldnews/anchors.php#anton |date=2006-12-29 }}. Retrieved November 20, 2006.</ref> |- | [[Epaminondas]] | 418-362 pre n.e. | Teba | Vojskovođa i državnik | G <ref>Plutarch, Life of Pelopidas</ref> |- | [[Brian Epstein]] | 1934-1967 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Menađer grupe ''[[The Beatles]]'' | G <ref>''The Advocate'' (November 24, 2005), [http://www.advocate.com/news_detail_ektid22844.asp John Lennon pal recalls outing Brian Epstein ]. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Didier Eribon]] | 1953 | [[Francuska]] | Filozof, intelektualac | G <ref>Insult and the Making of the Gay Self. (originally Réflexions sur la question gay (1999)) Translated by Michael Lucey. Duke University Press, 440 pages. July 2004.</ref> |- | [[Jill Esmond]] | 1908-1990 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumica | L <ref>{{citation |title=Olivier |last=Beckett |first=Francis |year=2005 |isbn=1904950388 |page=30 |publisher=Haus Publishing}}</ref> |- | [[Jade Esteban Estrada]] | 1975 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref>[http://www.getjaded.com/bio.htm Jade Esteban Estrada profile], GetJaded.com. Retrieved November 2, 2006.</ref> |- | [[Melissa Etheridge]] | 1961 | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Muzičarka | L <ref name="Melissa Etheridge profile"/> |- | [[Uzi Even]] | 1940 | [[Izrael]] | Profesor, političar, prvi otvoreno gej član [[Kneset]]a | G <ref>BBC, (November 4, 2002), [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2400237.stm Israel's first gay MP enters parliament]. Retrieved November 2, 2006.</ref> |- | [[Kenny Everett]] | 1944-1995 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | DJ, komičar | G <ref>[http://www.fyne.co.uk/index.php?item=214 Biography at Fyne Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111012052635/http://fyne.co.uk/index.php?item=214 |date=2011-10-12 }}. Retrieved November 10, 2006.</ref> |- | [[Rupert Everett]] | 1959 | [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | Glumac | G <ref>Vilanch, Bruce ([[1998-01-20]]). [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n750-1/ai_20225498 Rupert Everett: leading man on the rise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080217013326/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_n750-1/ai_20225498/print |date=2008-02-17 }}. [[The Advocate]] Retrieved May 24, 2007</ref> |- | [[Hanns Heinz Ewers]] | 1871-1943 | [[Njemačka|Nemačka]] | Pisac | G <ref>Hekma, Gurt, [http://www.triangles-roses.org/persecution_gays.htm The Nazi persecution of Gays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927034941/http://www.triangles-roses.org/persecution_gays.htm |date=2007-09-27 }}, Triangles Roses. Retrieved December 7, 2006.</ref> |- | [[Mark Ewert]] | ? | [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | Pisac, glumac | G <ref>{{citation |url=http://www.nerve.com/PersonalEssays/Ewert/boyForBill |last=Ewert |first=Mark |title=A Boy For Bill Burroughs |periodical=[[Nerve (magazine)|Nerve]] |date=[[16 June]] [[1999]] |accessdate = 01. 04. 2008. }}</ref> |} == Reference == {{reflist}} {{Sadržaj spiska LGBT osoba}} [[Kategorija:LGBT osobe| A]] 0xxqfuq3292hv69clmn2n00i9n0tusq 0 22867 42680750 42446681 2026-08-23T03:20:43Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680750 wikitext text/x-wiki {{redirect|Horacije}} {{Književnik | Ime = Horacije | boja = #77DD77 | slika = Quintus Horatius Flaccus.jpg | veličina = | opis slike = | puno ime = Kvint Horacije Flak | pseudonim = | rođenje = [[65. pne.]]<br />{{flagicon|Italija}} [[Venuzija]], [[Italija]] | smrt = [[8. pne.]]<br />{{flagicon|Italija}} [[Rim]], [[Italija]] | zanimanje = | nacionalnost = | period pisanja = | vrsta = | teme = | period = [[rimska književnost|zlatno doba rimske književnosti]] | supruga = | suprug = | djeca = | djela = ''[[Ode (Horacije)|Ode]]''<br />''[[Ars poetica]]''<br />''[[Pisma (Horacije)|Epistole]]'' | nagrade = | potpis = | web = | fusnote = }} '''Kvint Horacije Flak''' ([[Latinski jezik|lat]]. ''Quintus Horatius Flaccus'', 65–8. god. st. e.) bio je jedan od najvećih [[Lirika|lirskih]] pesnika [[Antički Rim|antičkog Rima]], koji je stvarao tokom [[August (rimski car)|Avgustovog]] doba [[Rimska književnost|rimske književnosti]]. == Biografija == Horacije je rođen 65. godine stare ere u gradu [[Venuzija|Venuziji]] u [[Italija|južnoitalskoj]] pokrajini [[Apulija]]. Otac mu je bio neznatnog porekla i slabog imovinskog stanja, ali je svome sinu ipak uspeo obezbediti odlično [[obrazovanje]]: Horacije se školovao najpre u [[Rim]]u, a zatim u [[Atina|Atini]], gde ga je zatekao i građanski rat između [[Drugi trijumvirat|trijumvira]] i [[Julije Cezar|Cezarovih]] ubica. Tu je Horacije stupio u [[Marko Junije Brut|Brutovu]] republikansku vojsku i kao [[Tribun|vojni tribun]] učestvovao u [[Bitka kod Filipa|bici kod Filipa]] (42. god. st. e.). Sećajući se nakon mnogo godina bekstva Brutove vojske, Horacije koristi književne reminiscencije iz [[Grčka lirika|grčke lirike]] i [[arhiloh]]ovske slike gubitka štita (''Od''. II, 7, 9–12): :''Tecum Philippos et celerem fugam'' :''sensi relicta non bene parmula,'' ::''cum fracta virtus et minaces'' ::''turpe solum tetigere mento.'' :Doživeh s tobom filipski brzi beg, :Gde nečasno odbacih od sebe štit, ::Kad hrabrost skrši se i ružno ::hvališe taknuše bradom zemlju. Nakon poraza kod [[Filipi|Filipa]], trijumviri su objavili [[Amnestija|amnestiju]], pa se Horacije vratio u Rim i tu dobio ugledan položaj [[kvestor]]skog pisara ''(scriba)''. Ubrzo je stekao glas dobroga pesnika te se upoznao prvo s [[Vergilije]]m, a preko njega i sa [[Mecenat]]om i najzad s [[August (rimski car)|Oktavijanom Avgustom]]. Mecenat je Horaciju 32. godine stare ere poklonio lepo imanje u [[Sabinjani|sabinskoj]] zemlji, gde će od tada pesnik radije boraviti nego u Rimu. Horacije je umro ubrzo nakon Mecenata, 8. godine stare ere: pored Mecenata je bio i sahranjen. Horacije je bio izuzetno obrazovan čovek: znao je odlično [[grčki jezik]] i [[Grčka književnost|književnost]], a u mlađim danima pisao je i grčke stihove. Bio je dobro upućen i u [[Antička filozofija|filozofiju]], naročito [[Epikureizam|epikurejsku]] i [[Stoicizam|stoičku]]. Horacije je voleo da bude nazavisan, čak i u odnosu na svoje prijatelje, pa je odbio i Avgustovu ponudu da mu bude lični sekretar. == Epode == {{main|Epode (Horacije)}} Sačuvan je celokupan [[Poezija|pesnički]] opus Horacijev. Stvaranje je započeo ''[[Epode|Epodama]]'' (''Epodon libri'', 17 pesama, izdatih 30. god. st. e.) i ''Satirama''. ''Epode'' su nazvane po [[Metrika|metričkom]] obliku, jer su mnoge pisane u distisima (prvih deset u [[Jampska epoda|jampskim epodama]], tj. kombinaciji [[Jampski trimetar|jampskog trimetra]] i [[Jampski dimetar|dimetra]]), od kojih je drugi stih kraći i koji se prema grčkom ἐπῳδός (= pripev) zove ''versus epodus''. Sam Horacije naziva ove svoje pesme ''Jambima'' ''(Iambi)'', jer se u njima u izvesnoj meri podražava metrički oblik i oštar, [[Satira|satirički]] ton grčkoga [[jamb]]ografa [[Arhiloh]]a. Uz snažan protest protiv [[Građanski rat|građanskih ratova]] koji su u to doba potresali rimsku državu i društvo (npr. ''Kud, kud, bezbožni srljate?'' – ''Quo, quo, scelesti ruitis?''), Horacijeva je kritika usmerena na neke tipove rimskoga [[Društvo|društva]] (zelenaše, skorojeviće, [[Književnost|književne]] protivnike, vračare). Osim ovakve kritike – koja nije tako snažna i duboka kao kod Arhiloha – ima u ''Epodama'' i [[Elegija|elegijskih]] motiva, a neke epode – u kojima se oseća uticaj [[Katul]]a i [[Aleksandrijska poezija|aleksandrijske poezije]] – predstavljaju zametke kasnije refleksivne [[Lirika|lirike]] Horacijeve. U izboru tema i njihovoj obradi primećuje se Horacijeva težnja da se odmakne od subjektivizma [[Neoterici|neoterika]], te da, kao jedno od sredstava objektiviranja, upotrebi [[Drama|dramski]] oblik [[dijalog]]a ili [[monolog]]a, u kojem nosilac teme više nije sam pesnik, nego neka osoba koju on prikazuje. U vreme kada Vergilije u 4. [[Bukolike|eklogi]] najavljuje dolazak novog [[Zlatni vek|zlatnog veka]], Horacije je mnogo [[Pesimizam|pesimističniji]]: ne samo da vatreno protestuje protiv građanskog rata, nego u 16. epodi takođe najavljuje zlatni vek, ali ne u [[Italija|Italiji]], nego na dalekim "blaženim ostrvima", jer tamo se jedino može pobeći iz Rima koji srlja u sve dublju propast. Druga epoda hvali dražesti jednostavna [[Selo|seoskog]] života, da bi se pri kraju pesme pokazalo da svu tu modernu zanesenost jednostavnošću predačkoga života izgovara niko drugi do licemerni i lakomi zelenaš ''(faenerator)''. Element [[Parodija|parodije]], koji se otkriva pri kraju epode, te poentiranog preokretanja i komičkog [[Patetika|patosa]] daje specifičnu boju i čitavoj ovoj zbirci pa zahvata i epode s ljubavnom tematikom. Tako se u 11. epodi parodira sentimentalna [[Rimska ljubavna elegija|ljubavna elegija]]: tu se u oštrim tonovima proklinje književni protivnik, te cela pesma dobija ton izvrnutog [[propemtikon]]a, tj. pesme kojom se želi srećan put osobi koja odlazi na kakvo putovanje. == Satire == {{main|Satire (Horacije)}} [[File:Horatii Flacci Sermonum.tif|thumb|''Saturae'', 1577]] ''[[Satira|Satire]]'' (''Saturae'', 18 [[heksametar]]skih pesama, 1. knjiga izdata 35. godine, 2. knjiga 30. godine. st. e.) bave se isključivo [[Društvo|društvenim]], [[Književnost|književnim]] i [[Filozofija|filozofskim]] pitanjima. Ponekad u njima pripoveda Horacije i kakve zanimljive događaje iz života, kao što je na primer njegov put u [[Brundizij]], na koji je krenuo zajedno s Mecenatom. U pisanju ''Satira'' Horacije se u velikoj meri oslonio na [[Gaj Lucilije|Gaja Lucilija]], pa mu je i za opis spomenutog puta kao uzor poslužio Lucilijev ''Put na [[Sicilija|Siciliju]]'' ''(Iter Siculum)''. Osim Lucilija, Horacije se ugledao i na [[Menip]]ove satire te srodne književne vrste iz oblasti popularne filozofije – [[Dijatriba|dijatribe]]. Od njih je Horacije preuzeo veseo ton i neusiljen način pripovedanja, oblikovan u pripovednim hekstametrima, svakodnevnom jeziku i jednostavnim [[metafora]]ma. Uopšte uzev, Lucilijevu oštru ličnu porugu i [[Politika|političke]] napade zamenjuje Horacije blažom i vedrijom kritikom, u kojoj je puno blagonaklonosti i koja je zapravo više peckava nego [[Sarkazam|sarkastična]], prožeta finom [[Ironija|ironijom]] i intimnošću pesnikova kazivanja i obraćanja čitaocima. Zato je ''Satire'' i kasnije ''Pisma'' Horacije nazvao zajedničkim imenom ''Razgovori'' ''(Sermones)'' – kako je već Lucilije nazvao svoje satire – dakle ćaskanjem, u kojem pesnik kroz smeh izriče životne istine ''(ridendo dicere verum)''. Pisane u vreme konačne propasti [[Rimska republika|Rimske republike]] i sve jasnijih obrisa budućeg Avgustovog [[principat]]a, ''Satire'' i sva kasnija Horacijeva dela duboko su zaokupljena pitanjem lične čovekove sreće i njegovog odnosa prema društvu. Mireći se s novim političkim sistemom koji je zaustavio građanske ratove, Horacije u duhu [[Epikur]]ove filozofije sreću nalazi u "zlatnoj sredini" (''aurea mediocritas'' – taj izraz i pripada njemu), koja u zadovoljstvu malim osigurava unutrašnju čovekovu samostalnost i umereno uživanje životnih dobara. Upravo se zbog toga na udaru Horacijeve kritike nalaze živo ocrtani tipovi nametljivaca, zelenaša, lakomaca, umišljenih filozofa, koji trče za prividnim dobrima. Satire su po tematici [[moral]]no-filozofske, književne i [[Autobiografija|autobiografske]]. Moralno-filozofsku tematiku obrađuju, na primer, satire I, 1, 2. i 3, koje su građene kao razmišljanja o nezadovoljstvu [[Sudbina|sudbinom]] i koristoljublju, o postupanju s prijateljima i sl., s argumentacijom preuzetom iz popularne filozofske literature. Premda se Horacije ne libi ni lične poruge savremenicima, posebno u prvim satirama, on je ipak pritom oprezan i radije za mete svojih satira bira u sredini ljudi s već sumnjivom reputacijom. Najvećim umetničkim kvalitetom, u smislu tematsko-sadržajne izgrađenosti i zaokruženosti, odlikuju se one satire u kojima pesnik govori o sebi, svojim ukusima, težnjama i životu (na primer, I, 3; II, 6). U 2. knjizi ''Satira'' dodatno je oslabljena lična usmerenost i izlaganje, pretežno [[Dijalog|dijaloški]] komponovano, zadobilo je više opšte značenje, svakako pod uticajem definitivnog učvršćivanja Avgusta na čelu novoosnovanog [[Rimsko carstvo|Rimskog carstva]]. == Ode == {{main|Ode (Horacije)}} Drugom stvaralačkom razdoblju pripadaju Horacijeve ''Pesme'' (''Carmina'', prva zbirka u 3 knjige, izdata 23. godine st. e.; 4. knjiga izdata zasebno 13. godine; ukupno 103 pesama u raznovrsnim metrima i [[strofa]]ma, posebno u [[Alkejska strofa|alkejskoj]], [[Safička strofa|safičkoj]] i [[Asklepijadska strofa|asklepijadskoj strofi]]). [[Antika|Antički]] komentatori nazvali su ih prema grčkom ''Odae'', pa se taj naziv ustalio, premda se u mnogim pesmama ne poklapa s današnjim pojmom te vrste lirske poezije. ''Pesme'' imaju vrlo raznoliku sadržinu: to su [[Oda|ode]] prijateljima (npr. Mecenatu, ''Carm'', I, 1), himne [[bog]]ovima (npr. seoskom bogu [[Faun]]u, ''Carm''. III, 18), refleksivne pesme (npr. ''Aequam memento'' – ''To pamti mirne duše'', II, 3) [[Vino|vinske]] i [[ljubav]]ne pesme (npr. ''Donec gratus eram tibi'' – ''Dok ti bejah drag'', III, 9), razne prigodne pesme itd. Ima i socijalnih, političkih i [[Patriotizam|patriotski]] intoniranih pesama, kojih je naročito mnogo onih posvećenih Avgustu u 4. knjizi, ali među kojima se posebno izdvajaju prvih šest pesama u 3. knjizi, koje čine ''[[Rimske ode]]'' – ''Carmina Romana'' – u kojima se veličaju starorimske vrline. Sam Horacije za ove svoje pesme koristi naziv ''Aeolium carmen'' (= [[Eolija|eolska]] pesma) ili ''Lesbium carmen'' (= [[Lezbos|lezbljanska]] pesma), zato što je, u težnji da na rimsko tlo presadi klasičnu [[Grčka lirika|grčku liriku]], Horacije reprodukovao metričku građu i opšti ton eolske [[Melika|melike]], u prvom redu [[Alkej]]a, [[Sapfo|Sapfu]] i [[Anakreont]]a. Ugledajući se na ove pesnike, te na [[Helenizam|helenističke]] liričare, može se reći da Horacije u ''Pesme'' često unosi više učenosti i znanja nego iskrenog pesničkog oduševljenja. Horacije, uostalom, i sam želi da se o njegovoj poeziji tako misli (''Carm'', IV, 2, 27–32, prev. Radmila Šalabalić): :''ego apis Matinae'' :''more modoque'' :''grata carpentis thyma per laborem'' :''plurimum circa nemus uvidique'' :''Tiburis ripas operosa parvus'' :''carmina fingo.'' :Ja, moj Antonije, :kano pčela sa Matinskih brda :leteć vredno mučim se i skupljam :slast mirisnu majčine dušice :iz gajeva, uz obale Tibra, :silne reke, ponosite vodom, :stvaram mukom, k'o i one sitan, :pesme svoje pune teška truda. Nama se u Horacijevoj lirici najviše dapada njegov trezveni duh, brižljiva i savršena forma, biran i zvučan jezik. U nekoliko pesama razvija Horacije teme iz oblasti savremene popularne [[Filozofija|filozofije]], na primer II, 24 ''(Eheu fugaces)'', II, 16 ''(Otium divos rogat)'' itd., što je značajno zbog toga što [[Antika|antička]] lirika pre Horacije nije bila pod uticajem filozofije. Horacijeva [[lirika]] je lirika razuma: njegove pesme, odmerene i pomalo hladne u lepoti kristalne jasnoće, retko su nastale kao izraz neposrednog pesnikovog doživljaja. Refleksija u njima preovlađuje nad osećajem, pa se po dubini osećaja ne mogu meriti s [[Katul]]ovim pesmama, ali se Horacijeva lirika ipak visoko izdiže i iznad Katulove i iznad ostale rimske poezije po majstorskom izbrušenošću kako jezičnog izraza tako i raznovrsnih ritmova, visoko umetnički biranih prema tematici. Horacije gradi svoje ode oko ideja šireg, univerzalnog značenja, natapajući ih refleksivnošću i senzibilnošću, koja je dublja i bogatija od svih pesnikovih klasičnih i helenističkih grčkih uzora. Po tome se Horacijeve ode mogu smatrati ne samo njegovim najboljim pesničkim delom, nego i vrhuncem celokupne rimske lirike. [[Kvintilijan]] se o ''Pesmama'' pohvalno izražava: "Od liričara gotovo jedini zaslužuje da bude čitan Horacije: on često dolazi u visoko nadahnuće, pun je lepote i elegancije, neiscrpan u figurama, i u jeziku vrlo smeo, što uvek ostavlja najbolji utisak". Horacije je pobornik idejne sadržajnosti poezije, u filozofskom pogledu na svet [[Epikureizam|epikurejski]] [[Materijalizam|materijalista]] s jakim primesama [[Eklekticizam|eklektičkog]] [[Stoicizam|stoicizma]] u zrelijim godinama. Kao takav Horacije u odama izražava i osećaj snage i sigurnosti koji rimskom narodu i društvu pružaju Avgustove reforme i stabilnost njegova poretka. Stoga počašćen prihvata zadatak da za proslavu jubilarnih stoletnih igara ''(ludi saeculares)'' 17. godine stare ere, koja je trebalo da obeleži završetak perioda građanskih ratova i početak mirne epohe, sastavi ''Stoletnu pesmu'' ''(Carmen saeculare)''. Ovu himnu, upućenu raznim božanstvima, a pre svega [[Apolon]]u i [[Dijana|Dijani]], kojima se upućuju molbe da rimskom narodu podare sreću i blagostanje, pevao je na [[Palatin]]u hor dečaka i devojaka. Godine 1890. nađen je na Palatinu poduži natpis u vezi s ovom pesmu: to je bio zvaničan program svetkovine, u kome se spominje i Horacijevo ime. == Poslanice == {{main|Pisma (Horacije)}} Vraćajući se tematici i stilu mladalačkih ''Satira'', objavio je Horacije 20. godine st. e. prvu, a u poslednjim godinama života i drugu knjigu ''Pisama'' ili ''Poslanica'' (''Epistulae'', ukupno 23 poslanice u heksametrima). ''Poslanice'' po značaju i književnoj vrednosti zauzimaju jedno od prvih mesta u [[Rimska književnost|rimskoj književnosti]]. Za razliku od ''Satira'', u kojima se pesnik obraća publici uopšte, ''Poslanice'' su upućene pojedinim ličnostima, a obrađuju teme iz svakodnevnog života, upravo kao i prava pisma, te [[Etika|etičku]] i književnu tematiku. ''Poslanice'' su ustvari popularne filozofske rasprave u obliku [[Književno pismo|pesničkog pisma]], pisane bez izrugivanja ljudskim manama, u mirnijem tonu, u savršenijoj pesničkoj formi i brižljivijoj jezičko-metričkoj obradi, sa zrelijim mislima, premda im nedostaje nešto od onog oduševljenja i svežine na koje nailazimo u ''Satirama''. Sve tri poslanice u 2. knjizi raspravljaju o književnim pitanjima. Prva je upućena Avgustu, ali je najznamenitija od svih Horacijevih poslanica upravo treća u 2. knjizi – ''Poslanica Pizonima'' ''(Epistula ad Pisones)'', koja je već u antici navođena pod posebnim naslovom ''[[Pesničko umeće]]'' (''Ars poetica'' ili ''De arte poetica''). Cilj je ove poslanice da se pesnicima skrene pažnja na pogreške kojih se u svom pesničkom radu moraju čuvati. Horacije nema nameru dati neku sistematsku [[Teorija književnosti|teoriju književnosti]], nego samo da saopšti nekoliko praktičnih saveta: tu je zapravo izložena Horacijeva [[Klasicizam|klasicistička]] [[estetika]], s posebnim osvrtom na [[Drama|dramsko]] stvaralaštvo. Raspored građe prilično je slab: strukturisane celine uglavnom nema, ali zato ima dosta uspelih mesta i duhovitih misli. ''Pesničko umeće'' postalo je kanonom [[Evropa|evropske]] normativne [[Poetika|poetike]]. == Značaj i uticaj == Horacija su visoko cenili i savremenici i potomci. Njegove su pesme često komentarisane i čitane u školama, ali svakako ne vrlo mnogo: zanimljivo je da među natpisima iz [[Pompeji|Pompeja]] ima stihova iz [[Vergilije|Vergilija]], [[Ovidije|Ovidija]], [[Propercije|Propercija]], [[Albije Tibul|Tibula]] i drugih, ali niti jedan iz Horacija. Njegov uticaj se naročito oseća u [[Persije Flak|Persijevim]] satirama i [[Seneka Mlađi|Senekinim]] tragedijama. Nije čudno što je sačuvano vrlo mnogo Horacijevih rukupisa – ukupno oko njih 250. [[Klasična filologija|Tradicija teksta]] prilično je dobra: različitih lekcija nema mnogo, a i one varijante koje se javljaju nisu znatne. Ogroman je bio Horacijev uticaj tokom renesanse i tokom 18. veka, npr. [[Pierre de Ronsard]], [[Jan Kochanowski]], [[Gabriello Chiabrera]], [[Ben Jonson]], [[Fulvio Testi]], [[Martin Opitz]], [[Friedrich Gottlieb Klopstock]], [[Giuseppe Parini]], [[Marco Antonio Foscolo]], Fantoni, [[Mihail Vasiljevič Lomonosov]], [[Gavrila Romanovič Deravžin]], [[Aleksandr Sergejevič Puškin]]. U [[Južnoslovenske književnosti|južnoslovenskim književnostima]] posebno su se na Horacija ugledali [[Brno Džamanjić]], [[Ignjat Đurđević]], [[Marko Bruerević]], [[Lukijan Mušicki]] i [[Stevan Lazić]]. Horacije i danas ostaje najprevođeniji [[Antička književnost|antički pisac]] svih vremena. == Vanjske veze == {{Commonscat|Quintus Horatius Flaccus}} * {{gutenberg author|id=Horace_(-65--8)|name=Horace}} * [http://quintus.horatius.free.fr/ Espace Horace] * [http://www.thelatinlibrary.com/hor.html The works of Horace] at [[The Latin Library]] * [http://www.poetseers.org/the_great_poets/the_classics/horace/ Selected Poems of Horace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120530192921/http://www.poetseers.org/the_great_poets/the_classics/horace/ |date=2012-05-30 }} * [http://www.perseus.tufts.edu/cache/perscoll_Greco-Roman.html ''The Perseus Project'' -- Latin and Greek authors (with English translations), including Horace] * [http://www.stoa.org/diotima/anthology/horawillbio.shtml Biography and chronology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206121450/http://www.stoa.org/diotima/anthology/horawillbio.shtml |date=2008-12-06 }} * [http://www.biblion.com/litweb/biogs/horace.html Litweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060414062410/http://www.biblion.com/litweb/biogs/horace.html |date=2006-04-14 }} * [http://www.merriampark.com/horace.htm "Odes of Horace" (translations & notes for selected odes)] * [http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/Aut186.HTM Horace's works]: text, concordances and frequency list * [http://www.fieralingue.it/modules/poetsonpoets/corner.php?pa=printpage&pid=12 English translation of Horace Odes III.5]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: the Regulus ode, translated by Jon Corelis * [http://www.liber.org.yu/arhiva/liber02/horacije.html IV Oda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114040633/http://www.liber.org.yu/arhiva/liber02/horacije.html |date=2007-11-14 }}: srpski prevod {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|65. pne.|8. pne.|Horacije Flak, Kvint}} [[Kategorija:Rimski pisci]] [[Kategorija:Rimski pjesnici]] [[Kategorija:Starorimski vojnici]] [[Kategorija:Biografije, Venosa]] f3zq9k6uq97tdor14y0ddv84t5lrips 0 24355 42680755 42670567 2026-08-23T04:22:35Z Argo 40546 +ref 42680755 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = Dalibor Brozović | slika = | širina_slike = | opis = | datum_rođenja = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} --> {{Birth date|1927|7|28|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]] | datum_smrti = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> {{Death date and age|2009|6|19|1927|7|28|df=y}} | mjesto_smrti = [[Zagreb]] | alma_mater = [[Sveučilište u Zagrebu]] | radna_institucija = [[Sveučilište u Zadru]] | polje = [[Lingvistika]] | fusnote = '''Rođaci:''' lingvistica Dunja Brozović-Rončević, kćerka<ref>{{Cite web |first=Mija |last=Pavliša |date=9. veljače 2011 |title=Nevjerodostojnom biografijom do članstva u HAZU: nepostojeće knjige Dunje Brozović |url=http://www.tportal.hr/kultura/knjizevnost/110709/Nevjerodostojnom-biografijom-do-clanstva-u-HAZU.html |location=Zagreb |publisher=''[http://www.tportal.hr/ T-portal]'' |archivedate=2012-09-07 |deadurl=no |archiveurl=https://www.webcitation.org/6AUm6pTZ1?url=http://www.tportal.hr/kultura/knjizevnost/110709/Nevjerodostojnom-biografijom-do-clanstva-u-HAZU.html |accessdate=10. kolovoza 2012 }}</ref> ; lingvist Ranko Matasović, nećak<ref>[[#refKordicDiktatom2007|Kordić 2007]], p. 195.</ref> }} '''Dalibor Brozović''' ([[Sarajevo]], 28. srpnja 1927. – [[Zagreb]], 19. lipnja 2009.), [[Jugoslavija|jugoslavenski]] i [[Hrvatska|hrvatski]] [[Lingvistika|lingvist]] i političar. == Biografija == Osnovnu školu pohađao je u [[Zenica|Zenici]], gimnaziju u [[Visoko]]m, Sarajevu i Zagrebu, gdje je na [[Filozofski fakultet u Zagrebu|Filozofskom fakultetu]] 1951. diplomirao [[hrvatskosrpski jezik]] i jugoslavenske književnosti. Bio je asistent na Akademiji za kazališnu umjetnost u Zagrebu, zatim lektor na [[Univerzitet u Ljubljani|Sveučilištu u Ljubljani]].<ref name=Frani>{{cite web| last=Franić |first=Ante |date=13. ožujka 2012 |title=Dalekometni ciljevi Deklaracije |url=https://archive.org/details/Deklaracija_Ante_Franic_Zadarski_List |publisher=''[[Zadarski list]]'' |page=16 |location=Zadar |issn=1333-316X |accessdate=27. kolovoza 2014}}</ref> Doktorirao je 1957. disertacijom ''Govori u dolini rijeke Fojnice''. Od 1956. do 1990. radio je na [[Filozofski fakultet u Zadru|Filozofskom fakultetu u Zadru]].<ref name=Frani/> A od 1991. do 2001. bio je direktor [[Leksikografski zavod Miroslav Krleža|Leksikografskoga zavoda]] u Zagrebu. Bio je od 1986. redovni član [[Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti|JAZU]], preimenovane kasnije u [[Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti|HAZU]]. Od 1946. bio je član [[KPH|Komunističke partije]], s tim da je zbog slaganja sa [[Staljin]]om bio neko vrijeme izbačen iz partije.<ref name=Frani/> Potkraj osamdesetih je suosnivač i potpredsjednik [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZ]]-a, zatim nakon osvojene vlasti [[sabor]]ski zastupnik i zamjenik predsjednika [[RH|Republike Hrvatske]] [[Franjo Tuđman|Franje Tuđmana]], kojemu je 1965. kao član Komunističke partije i prodekan na Filozofskom fakultetu u Zadru znatno pripomogao da tamo uspije doktorirati,<ref name=Frani/> nakon što je prethodno Tuđmanov doktorat odbijen na [[Filozofski fakultet u Zagrebu|Filozofskom fakultetu u Zagrebu]]. == Djelo i recepcija == Objavio je relativno malo znanstvenih radova, ali je u novinama mnogo pisao o jeziku. Poznato je da je često odbacivao lingvistiku u korist [[nacionalizam|nacionalističke]] [[ideologija|ideologije]].<ref name="Kordić" >{{cite journal |author=Kordić, Snježana |authorlink=Snježana Kordić |title=Demagogija umjesto znanosti (odgovor Daliboru Brozoviću) |url=http://bib.irb.hr/datoteka/430252.DEMAGOGIJA_UMJESTO_ZNANOSTI.PDF |journal=Književna republika |location=Zagreb |volume=1 |issue=7–8 |pages=176–202 |year=2003 |issn=1334-1057 |ssrn=3433060 |id={{CROSBI|430252}}. {{S2CID|171739712}} |accessdate=2021-10-09 |archive-date=2012-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601173923/http://bib.irb.hr/datoteka/430252.DEMAGOGIJA_UMJESTO_ZNANOSTI.PDF }}</ref><ref>{{cite book|last=Zanelli |first=Aldo |year=2018 |title=Eine Analyse der Metaphern in der kroatischen Linguistikfachzeitschrift Jezik von 1991 bis 1997 |trans-title=Analiza metafora u hrvatskom lingvističkom stručnom časopisu Jezik od 1991. do 1997. |language=njemački |series=Studien zur Slavistik ; 41 |location=Hamburg |publisher=Dr. Kovač |pages=12–13 |isbn=978-3-8300-9773-0 |lccn=|oclc=1023608613 |id={{CROSBI|935754}}. {{NSK-zapis|id=001013945}}}} [https://koha.ffzg.hr/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=385977 (FFZG)].</ref><ref name="kordić184">[[#refKordicDiktatom2007|Kordić 2007]], str. 184–195.</ref> Njegova knjiga ''Standardni jezik'' (1970), nakon koje desetljećima nije objavio nijednu knjigu, kritizirana je čak i od strane lingviste kojeg Brozović naziva svojim ''„dobrim prijateljem Nikitom Iljičem Tolstojem“'',<ref>{{Cite journal|last=Brozović |first=Dalibor |title= Lingvističke makinacije |location=Zagreb |publisher= ''Vijenac'' |date= 2003-04-03 |page=4 |issn=1330-2787}}</ref> koji je bio dobro upoznat s knjigom jer ju je prevodio na [[ruski]]. Tolstoj nakon kritičke analize zaključuje da je Brozovićeva tipologija [[standardni jezik|standardnih jezika]] ''„izložena na spornim osnovama ili bez dovoljne argumentacije, slabo relevantna ili loše formulirana“''<ref>{{cite book |last=Tolstoj |first=Nikita Iljič |editor1-last=Guchman |editor1-first=M. M. (ur.) |title=Функциональная стратификация языка |pages=12, 14 |language=ruski |chapter=Славянские литературные языки и их отношение к другим языковым идиомам (стратам) |location=Moskva |year=1985 }}</ref><ref>{{cite book |last=Tolstoj |first=Nikita Iljič |year=1988 |language=ruski |title=История и структура славянских литературных языков |url=http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/1988_Tolstoj.pdf?db8adf65b129933cb3579617fe984365=6549e1093a02126d5060ecf4044cb502 |location=Moskva |publisher=Nauka |pages=11–14 |isbn=5-02-010890-1 |accessdate=3. rujna 2007}}</ref> Zato njemačka lingvistkina Monika Wingender kritizira kroatiste koji nekritički preuzimaju Brozovićevu tipologiju standardnosti ne neavodeći ''„dobro poznate radove drugih autora koji su se o Brozovićevoj tipologiji kritički izjasnili“''.<ref>{{cite journal |author=Wingender, Monika |title=Recenzija knjige Maria Grčevića 'Die Entstehung der kroatischen Literatursprache' |journal=Die Welt der Slaven |volume=43 |issue=2 |pages=388 |year=1998}}</ref> Brozović je u kroatistici promicao niz tvrdnji koje, međutim, nisu točne: * U članku pod naslovom ''Hrvatski jezik, njegovo mjesto unutar južnoslavenskih i drugih slavenskih jezika, njegove povijesne mijene kao jezika hrvatske književnosti'' (1978) ustvrdio da je standardizacija jezika velikim dijelom bila završena već oko 1750. O toj Brozovićevoj tvrdnji da su u 18. st. [[kajkavski]] i [[štokavski dijalekt|štokavski]] bili regionalne varijante hrvatskoga književnog/standardnog jezika, [[Njemačka|njemački]] lingvist [[Bernhard Gröschel]] pokazuje da je posve neutemeljena jer {{izdvojeni citat|u 18. st. nije postojao neki jezični entitet koji bi ʻnatkriljavao’ kajkavski i štokavski. Podrazumijevanjem njegovog postojanja Brozović pokušava samo da već u onom razdoblju štokavski koji se i u pisanome obliku ʻkoristio u Hrvatskoj’ razdvoji od štokavskoga koji u ondašnjoj Srbiji nije bio normiran za pisanu upotrebu. Izraz ʻhrvatski’ za to razdoblje nije primjeren ni kao naziv jezika ni kao naziv etnosa jer nacionalno samoubrajanje stanovnika pojedinih regija (npr. [[Dalmacija|Dalmacije]] i prije svega [[Dubrovnik]]a) u hrvatstvo odvijalo se tek u 19. st.<ref>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 90.</ref>|o Brozovićevom prepravljanju povijesti}} * Na kritiku nailazi i tvrdnja Dalibora Brozovića da varijante funkcioniraju za narode koji ih koriste kao standardni jezici pa da one zato jesu standardni jezici. Naime, ''„taj iz jednakosti funkcioniranja izvedeni zaključak ʻstandardne varijante su standardni jezici’ nije metodološki održiv“''.<ref name=Gro03>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 127.</ref> Ova neodrživost očita je već iz same klasifikacije standardnih jezika: oni se klasificiraju u standardne jezike bez varijanata ''(monocentrične)'' i u standardne jezike s varijantama ''(policentrične)''.<ref name=Gro03/> A Brozovićevo tumačenje da je srpskohrvatski apstrakten, pa prema tome nepostojeći kritizira [[Češka|češki]] lingvist Jerzy Molas da {{izdvojeni citat|Iz perspektive strukturalističke metodologije, i varijante i standardni jezik razmatraju se na razini "langue", a ne "parole" – i u tom smislu imaju status jednako apstraktnih entiteta. Međutim, primjenom ovih koncepata na način koji je predložio Dalibor Brozović moglo bi se negirati ne samo postojanje srpskohrvatskoga, već i engleskoga.<ref name="Molas2005"/>|o Brozovićevim metodološkim stramputicama}} * Brozović tvrdi da postojanje jedinstvenog standarda u [[povijest]]i je preduvjet da bi se moglo govoriti o [[policentrični jezik|policentričnom jeziku]]. To, međutim, nije točno jer jedinstveni standard nije u povijesti postojao npr. kod [[njemački|njemačkog]] jezika, a usprkos tome radi se o policentričnom jeziku.<ref>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 65.</ref><ref>{{cite book |last=Kordić |first=Snježana |authorlink=Snježana Kordić |year=2010 |title=Jezik i nacionalizam |chapter=Povijesna jedinstvenost kao preduvjet za policentričnost |chapter-url=https://archive.org/details/KnjigaJezikINacionalizam/page/n144/mode/1up |url=http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf |series=Rotulus Universitas |location=Zagreb |publisher=Durieux |page=145 |isbn=978-953-188-311-5 |oclc=729837512 |ssrn=3467646 |id={{CROSBI|475567}}. {{S2CID|220918333}} |accessdate=12. veljače 2011 |archive-date=2012-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221223809/http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf }}</ref> * Tvrdi da ako je u povijesti postojao različit jezični razvoj kao što je slučaj kod Srba i Hrvata, ne može se raditi o jednom policentričnom jeziku. To, međutim, nije točno jer unutar drugih policentričnih jezika ''„jezičnopovijesna pozadina je u nekim slučajevima još daleko heterogenija“'' nego kod hrvatske i srpske varijante: npr. kod irskog engleskog, australijskog engleskog, kod ''Black English'' kao podvarijante američkog engleskog.<ref>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 77.</ref> A ''„bez obzira na njihovu nejednaku pozadinu, svi ti jezični oblici ubrajaju se u skup varijanata ʻengleski’“''.<ref name=Gro78>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 78.</ref> I [[hindski|hindska]] i [[urdu|urdska]] varijanta imaju, kao i hrvatska i srpska, različit povijesni razvoj, ali te neosporne ''„jezičnopovijesne razlike ne dopuštaju da se u sinkronijskoj analizi ovi parovi [[idiom]]a klasificiraju kao zasebni ʻjezici’“''.<ref name=Gro78/> * O terminima: Brozovićev koncept ''dijasistema'' se ''„od početka mora ocijeniti kao nekonzistentan“'' i ne treba ga uopće upotrebljavati.<ref>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 82.</ref> ''„I svrha uvođenja takvog termina i njegov opseg čine se upitnima. Kordić umjesno dokazuje da bi dijasistem shvaćen kao dijalektalni kontinuum trebao uključivati i bugarske, makedonske i slovenske dijalekte. S druge strane, ako se shvati na uži način, kao termin koji se odnosi na dijalektalnu podlogu na kojoj se razvio standardni jezik, ne bi trebao uključivati čakavski i kajkavski dijalekt, jer je njihov doprinos formiranju općeg oblika jezika na hrvatskim područjima bio minimalan, a potpuno odsutan u jeziku Srba, Bošnjaka i Crnogoraca.“''<ref name="Molas2005">{{cite journal |author=Molas, Jerzy |title=Chorwacka dyskusja o statusie i nazwie języka |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=4408 |journal=Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej |issn=0081-7090 |oclc=998673309 |volume=40 |pages=464 |year=2005 |location=Varšava |language=pl |accessdate=2025-07-28 |url-status=live}}</ref> Zato se Brozovićevom nazivu ''srednjojužnoslavenski'' dijasistem zamjera da ''„jezično-strukturno nije moguće razgraničiti to tzv. srednjojužnoslavensko područje niti na sjeverozapadu (kajkavsko-slovenski pored kajkavsko-hrvatskog) niti na jugoistoku (s obzirom na [[torlački dijalekt|torlačko]] dijalekatsko područje)“''.<ref>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 83.</ref> Nadalje, iz općelingvističkog kuta gledanja ne nalazi se argument za upotrebu Brozovićevih izraza ʻorganski/neorganski idiom’.<ref>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 81.</ref> Brozović je ''„idejni inicijator i glavni sastavljač“''<ref name=Frani/> [[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika|Deklaracije o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika]], koja se predstavlja kao reakcija na navodni jezični unitarizam.<ref>{{Cite web |first= |last= |title=SOS ili tek alibi za nasilje nad jezikom |url=http://bib.irb.hr/datoteka/578565.O_Deklaraciji_Forum.jpg |location=Zagreb |publisher=''Forum'' |date=16. ožujka 2012 |pages=38–39 |issn=1848-204X |id={{CROSBI|578565}} |accessdate=2. travnja 2017 |archive-date=2012-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221223957/http://bib.irb.hr/datoteka/578565.O_Deklaraciji_Forum.jpg }}</ref> Međutim, dvije godine prije Deklaracije Brozović je tvrdio da ne postoji jezični unitarizam: ''„hrvatskosrpski jezik kao jezik, kao lingvistički fenomen, kao jedan od jezika slavenske porodice, nije ni trebalo izjednačivati: on je oduvijek bio jedan“''<ref>[[#refBrozovic1965|Brozović 1965]], p. 38.</ref> Postojanje jezičnog unitarizma negiraju i zapadnoevropski stručnjaci, koji i nakon raspada [[SFRJ|Jugoslavije]] ocjenjuju jezičnu politiku bivše zajedničke države kao demokratsku i uzoritu, čak i u usporedbi sa zapadnoevropskim zemljama.<ref>{{cite book|editor1-last=Busch |editor1-first=Brigitta |editor1-link= |editor2-last=Kelly-Holmes |editor2-first=Helen |editor2-link= |title=Language, Discourse and Borders in the Yugoslav Successor States |publisher=Multilingual Matters |pages=51, 54, 59 |location=Clevedon |year=2004 |language=engleski |isbn= |oclc=803615012}}</ref><ref>{{cite book|last=Mappes-Niediek |first=Norbert | authorlink= |year=2005 |language=njemački |title=Die Ethno-Falle: der Balkan-Konflikt und was Europa daraus lernen kann |location=Berlin |publisher=Christoph Links Verlag |pages=18, 64 |isbn=978-3-86153-367-2 |oclc=61665869}}</ref><ref>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 72.</ref> Brozović je kasnije bio nesklon svakoj ideji da se provede temeljita istraga o događanjima vezanima za Deklaraciju.<ref>{{Cite web |last=Mamić |first=Tomislav |url=http://www.jutarnji.hr/na-pripremi-deklaracije-o-hrvatskom-jeziku-radili-su-i-dugogodisnji-agenti-udb--e/1377401/ |title=Manolić otkriva u memoarima: na pripremi Deklaracije o hrvatskom jeziku radili su i dugogodišnji agenti Udbe! (2. dio feljtona) |date=7. srpnja 2015 |publisher=''[[Jutarnji list]]'' |location=Zagreb |ISSN=1331-5692 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6eqrJnkSd?url=http://www.jutarnji.hr/na-pripremi-deklaracije-o-hrvatskom-jeziku-radili-su-i-dugogodisnji-agenti-udb--e/1377401/ |deadurl=no |archivedate=2016-01-27 |accessdate=27. siječnja 2016 }}</ref> Razlog toj nesklonosti je što je bio u vrijeme sastavljanja Deklaracije član [[UDBA]]-e (pod pseudonimom "Forum").<ref>{{cite web |last=Ivančić |first=Viktor |authorlink=Viktor Ivančić |date=11. srpnja 2015 |title=Udio Udbe |url=http://www.portalnovosti.com/udio-udbe |publisher=''[[Novosti (Hrvatska)|Novosti]]'' |location=Zagreb |issn=1845-8955 |archivedate=2015-07-13 |deadurl=no |archiveurl=https://www.webcitation.org/6ZzZYY6Sl?url=http://www.portalnovosti.com/udio-udbe |accessdate=22. siječnja 2016 }}</ref> Brozović je zastupao naziv ʻsrpskohrvatski’ još i 1988.<ref>[[#refBrozovic1988|Brozović 1988]], str. 4.</ref> O jeziku je tvrdio četvrt stoljeća da ''„srpska i hrvatska varijanta predstavljaju [...] fenomene analogne engleskoj i američkoj varijanti“''<ref>[[#refBrozovic1965|Brozović 1965]], str. 35–36.</ref> ''„Kao i u drugim slučajevima kada se jednim standardnim jezikom služi više nacija ([[njemački]], [[nizozemski]], [[engleski]], [[francuski]], [[španjolski]], [[portugalski]] standandardni jezik), standardni hrvatskosrpski jezik nije jedinstven. Realizacijski oblici takvih standardnih jezika nazivaju se u lingvistici (prvenstveno u sociolingvistici) ’varijantama standardnog jezika’“''<ref>[[#refBrozovic1988|Brozović 1988]], str. 102.</ref> Tvrdio je da je ''„činjenica da Srbi i Hrvati imaju zajednički jezik“''<ref>[[#refBrozovic1965|Brozović 1965]], str. 41.</ref> i opisivao ga kao policentričnog još i 1992., kad je bio zamjenik predsjednika Tuđmana.<ref>{{cite book|last=Brozović |first=Dalibor |editor1-last=Clyne |editor1-first=Michael G. (ur.) |title=Pluricentric Languages: Differing Norms in Different Nations |publisher=Mouton de Gruyter |pages=347–380 |chapter=Serbo-Croatian as a pluricentric language |url=http://books.google.hr/books?id=wawGFWNuHiwC&pg=PA347&lpg=PA347&dq=serbo-croatian+pluricentric&hl=hr#v=onepage&q=serbo-croatian%20pluricentric&f=false |series=Contributions to the sociology of language 62 |location=Berlin & New York |year=1992 |language=engleski |isbn= |oclc=24668375 |accessdate=11. kolovoza 2014}}</ref> Međutim, u 1990-ima je postao jedan od glavnih zagovornika [[jezični purizam|jezičnog purizma]] u Hrvatskoj i teze da Hrvati i Srbi govore različitim jezicima.<ref name="kordić184"/><ref>{{cite book|last=Czerwiński |first=Maciej |year=2005 |title=Język – ideologia – naród: polityka językowa w Chorwacji a język mediów |language=poljski |location=Krakov |publisher=Scriptum |page=131 |isbn=8360163049 |oclc=64586273}}</ref> Takvo preko noći preokretanje vlastitog stava navelo ga je na uništavanje dokaza da je pisao suprotno pa je 1990-ih, kao glavni direktor Leksikografskoga zavoda, poslao u rezalište uništiti 40.000 primjeraka ''[[Enciklopedija Jugoslavije|Enciklopedije Jugoslavije]]'' u kojoj on piše da Hrvati i Srbi govore varijantama jednog jezika.<ref>{{cite web| last=Ivančić |first=Viktor |authorlink=Viktor Ivančić |date=13. srpnja 2012 |title=Mržnja prema knjizi |url=http://pescanik.net/2012/07/mrznja-prema-knjizi/ |publisher=''[[Peščanik]]'' |accessdate=1. kolovoza 2012}}</ref> Uništavanje Enciklopedije Jugoslavije uklapa se u opsežan ''knjigocid'' u Hrvatskoj, masovno čišćenja hrvatskih biblioteka od nepoželjnih knjiga radi skrivanja vlastite prošlosti.<ref>{{cite web| last=Zebić |first=Enis |date=13. jula 2012 |title=Knjigocid devedesetih u Hrvatskoj: Kome su smetale knjige |url=http://www.slobodnaevropa.org/content/knjigocid-devedesetih-zasto-su-u-hrvatskoj-unistavane-knjige/24644428.html |publisher=''Radio Slobodna Evropa'' |accessdate=6. rujna 2012}}</ref> Brozović tvrdi da lista od sto osnovnih riječi hrvatskog, srpskog, bosanskog i crnogorskog vokabulara pokazuje da je svih sto riječi identično.<ref>{{cite journal|author=Brozović, Dalibor |title=Europske integracije i hrvatski jezik |journal=Jezik |location=Zagreb |volume=49 |issue=4 |page=124 |year=2002 |issn=0021-6925}}</ref> Prema autoru te liste, Morrisu Swadeshu, neophodno je da se barem dvadeset riječi razlikuje da bi se radilo o različitim jezicima.<ref>{{cite book |last=Kloss |first=Heinz |editor1-last=Göschel |editor1-first=Joachim |editor2-last=Nail |editor2-first=Norbert |editor3-last=van der Els |editor3-first=Gaston (ur.) |title=Zur Theorie des Dialekts: Aufsätze aus 100 Jahren Forschung |publisher=F. Steiner |page=303 |chapter=Abstandsprachen und Ausbausprachen |series=Zeitschrift fur Dialektologie and Linguistik, Beihefte, n.F., Heft 16 |location=Wiesbaden |year=1976 |language=njemački |oclc=2598722}}</ref><ref>{{cite web |last=Lucić |first=Predrag |authorlink=Predrag Lucić |date=9. listopada 2013 |title=Čiji jezik za popova muda? |url=http://www.novilist.neomedia.hr/Komentari/Kolumne/Trafika-Predraga-Lucica/Ciji-jezik-za-popova-muda |publisher=''[[Novi list]]'' |location=Rijeka |page=8 |issn=1334-1545 |accessdate=4. studenog 2013 }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Publikacije == * ''Rječnik jezika ili jezik rječnika: varijacije na temu varijanata'' (Zagreb, 1969) * ''Standardni jezik: teorija usporedbe, geneza, povijest, suvremena zbilja'' (Zagreb, 1970) * (članak u kojem je neka poglavlja napisao [[Pavle Ivić]]) „Jezik, srpskohrvatski/hrvatskosrpski, hrvatski ili srpski“ u II. izdanju ''Enciklopedije Jugoslavije'' Leksikografskog zavoda Miroslav Krleža; zasebno otisnut izvadak iz Enciklopedije (Zagreb, 1988) * (poglavlje) „Fonologija hrvatskoga književnog jezika“ u trećem svesku Akademijine gramatike ''Povijesni pregled, glasovi i oblici hrvatskoga književnog jezika'' (Zagreb, 1991); posebno otisnuto kao ''Fonologija hrvatskoga standardnog jezika'' (Zagreb, 2007) * ''Prvo lice jednine'' (Zagreb, 2005) /zbirka Brozovićevih novinskih kolumni/<ref>[[#refKordicDiktatom2007|Kordić 2007]].</ref> * ''Neka bitna pitanja hrvatskoga jezičnog standarda'' (Zagreb, 2006) * ''Povijest hrvatskoga književnog i standardnoga jezika'' (Zagreb, 2008) == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * <cite id=refBrozovic1965>{{cite journal|author=Brozović, Dalibor |title=O problemima varijanata |journal=Jezik |location=Zagreb |volume=13 |issue=2 |page=38 |year=1965 |issn=0021-6925}} * <cite id=refBrozovic1988>{{cite book |last=Brozović |first=Dalibor |title=Jezik, srpskohrvatski/hrvatskosrpski, hrvatski ili srpski : izdavak iz II. izdanja Enciklopedije Jugoslavije |publisher=Jugoslavenski Leksikografski Zavod "Miroslav Krleža" |page=102 |chapter=Jezik, srpskohrvatski/hrvatskosrpski, hrvatski ili srpski |url= |location=Zagreb |year=1988 |isbn=86-7053-014-7 |oclc=645757653}} * <cite id=refGroeschel2009>{{cite book|last=Gröschel |first=Bernhard| authorlink=Bernhard Gröschel |year=2009 |language=njemački |title=Das Serbokroatische zwischen Linguistik und Politik: mit einer Bibliographie zum postjugoslavischen Sprachenstreit |series=Lincom Studies in Slavic Linguistics ; vol 34 |location=München |publisher=Lincom Europa |page=451 |isbn=978-3-929075-79-3 |oclc=428012015}} * <cite id=refKordicDiktatom2007>{{cite journal |author=Kordić, Snježana |authorlink=Snježana Kordić |title=Diktatom protiv argumenata: prikaz knjige Dalibora Brozovića, ''Prvo lice jednine'' |url=http://bib.irb.hr/datoteka/429738.rev._art._BROZOVIC.PDF |journal=Književna republika |location=Zagreb |volume=5 |issue=1–2 |pages=184–195 |year=2007 |issn=1334-1057 |ssrn=3432962 |id={{CROSBI|173535}}. {{CEEOL|51270}} |accessdate=2022-04-05 |archive-date=2012-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601174225/http://bib.irb.hr/datoteka/429738.rev._art._BROZOVIC.PDF }} {{refend}} == Vanjske veze == * [http://info.hazu.hr/preminuli_clanovi Preminuli članovi HAZU] {{Lifetime|1927|2009|Brozović, Dalibor}} [[Kategorija:Hrvatski lingvisti]] [[Kategorija:Kroatisti]] [[Kategorija:Slavisti]] [[Kategorija:Akademici HAZU]] [[Kategorija:Jugoslavenski lingvisti]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Članovi Hrvatske demokratske zajednice]] 0rrm0hf8n433ij81f78a1iqk2anuneb 42680795 42680755 2026-08-23T11:23:53Z Argo 40546 ref 42680795 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = Dalibor Brozović | slika = | širina_slike = | opis = | datum_rođenja = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} --> {{Birth date|1927|7|28|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]] | datum_smrti = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --> {{Death date and age|2009|6|19|1927|7|28|df=y}} | mjesto_smrti = [[Zagreb]] | alma_mater = [[Sveučilište u Zagrebu]] | radna_institucija = [[Sveučilište u Zadru]] | polje = [[Lingvistika]] | fusnote = '''Rođaci:''' lingvistica Dunja Brozović-Rončević, kćerka<ref>{{Cite web |first=Mija |last=Pavliša |date=9. veljače 2011 |title=Nevjerodostojnom biografijom do članstva u HAZU: nepostojeće knjige Dunje Brozović |url=http://www.tportal.hr/kultura/knjizevnost/110709/Nevjerodostojnom-biografijom-do-clanstva-u-HAZU.html |location=Zagreb |publisher=''[http://www.tportal.hr/ T-portal]'' |archivedate=2012-09-07 |deadurl=no |archiveurl=https://www.webcitation.org/6AUm6pTZ1?url=http://www.tportal.hr/kultura/knjizevnost/110709/Nevjerodostojnom-biografijom-do-clanstva-u-HAZU.html |accessdate=10. kolovoza 2012 }}</ref> ; lingvist Ranko Matasović, nećak<ref>[[#refKordicDiktatom2007|Kordić 2007]], p. 195.</ref> }} '''Dalibor Brozović''' ([[Sarajevo]], 28. srpnja 1927. – [[Zagreb]], 19. lipnja 2009.), [[Jugoslavija|jugoslavenski]] i [[Hrvatska|hrvatski]] [[Lingvistika|lingvist]] i političar. == Biografija == Osnovnu školu pohađao je u [[Zenica|Zenici]], gimnaziju u [[Visoko]]m, Sarajevu i Zagrebu, gdje je na [[Filozofski fakultet u Zagrebu|Filozofskom fakultetu]] 1951. diplomirao [[hrvatskosrpski jezik]] i jugoslavenske književnosti. Bio je asistent na Akademiji za kazališnu umjetnost u Zagrebu, zatim lektor na [[Univerzitet u Ljubljani|Sveučilištu u Ljubljani]].<ref name=Frani>{{cite web| last=Franić |first=Ante |date=13. ožujka 2012 |title=Dalekometni ciljevi Deklaracije |url=https://archive.org/details/Deklaracija_Ante_Franic_Zadarski_List |publisher=''[[Zadarski list]]'' |page=16 |location=Zadar |issn=1333-316X |accessdate=27. kolovoza 2014}}</ref> Doktorirao je 1957. disertacijom ''Govori u dolini rijeke Fojnice''. Od 1956. do 1990. radio je na [[Filozofski fakultet u Zadru|Filozofskom fakultetu u Zadru]].<ref name=Frani/> A od 1991. do 2001. bio je direktor [[Leksikografski zavod Miroslav Krleža|Leksikografskoga zavoda]] u Zagrebu. Bio je od 1986. redovni član [[Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti|JAZU]], preimenovane kasnije u [[Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti|HAZU]]. Od 1946. bio je član [[KPH|Komunističke partije]], s tim da je zbog slaganja sa [[Staljin]]om bio neko vrijeme izbačen iz partije.<ref name=Frani/> Potkraj osamdesetih je suosnivač i potpredsjednik [[Hrvatska demokratska zajednica|HDZ]]-a, zatim nakon osvojene vlasti [[sabor]]ski zastupnik i zamjenik predsjednika [[RH|Republike Hrvatske]] [[Franjo Tuđman|Franje Tuđmana]],<ref name="Zanelli"/> kojemu je 1965. kao član Komunističke partije i prodekan na Filozofskom fakultetu u Zadru znatno pripomogao da tamo uspije doktorirati,<ref name=Frani/> nakon što je prethodno Tuđmanov doktorat odbijen na [[Filozofski fakultet u Zagrebu|Filozofskom fakultetu u Zagrebu]]. == Djelo i recepcija == Objavio je relativno malo znanstvenih radova, ali je u novinama mnogo pisao o jeziku. Poznato je da je često odbacivao lingvistiku u korist [[nacionalizam|nacionalističke]] [[ideologija|ideologije]].<ref name="Kordić" >{{cite journal |author=Kordić, Snježana |authorlink=Snježana Kordić |title=Demagogija umjesto znanosti (odgovor Daliboru Brozoviću) |url=http://bib.irb.hr/datoteka/430252.DEMAGOGIJA_UMJESTO_ZNANOSTI.PDF |journal=Književna republika |location=Zagreb |volume=1 |issue=7–8 |pages=176–202 |year=2003 |issn=1334-1057 |ssrn=3433060 |id={{CROSBI|430252}}. {{S2CID|171739712}} |accessdate=2021-10-09 |archive-date=2012-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601173923/http://bib.irb.hr/datoteka/430252.DEMAGOGIJA_UMJESTO_ZNANOSTI.PDF }}</ref><ref name="Zanelli">{{cite book|last=Zanelli |first=Aldo |year=2018 |title=Eine Analyse der Metaphern in der kroatischen Linguistikfachzeitschrift Jezik von 1991 bis 1997 |trans-title=Analiza metafora u hrvatskom lingvističkom stručnom časopisu Jezik od 1991. do 1997. |language=njemački |series=Studien zur Slavistik ; 41 |location=Hamburg |publisher=Dr. Kovač |page=13 |isbn=978-3-8300-9773-0 |lccn=|oclc=1023608613 |id={{CROSBI|935754}}. {{NSK-zapis|id=001013945}}|quote=Die Vermischung aus Politik und Linguistik fand in Dalibor Brozović, der einen der im Rahmen dieser Arbeit analysierten Texte verfasste, zu einer Art Personalunion. Im akademischen Grad als Ordentlicher Professor an der Philosophischen Fakultät der Universität Zadar war er gleichzeitig Mitgründer der HDZ und diente nach der Unabhängigkeit Kroatiens als Vizepräsident des Landes. Das Einbringen von Ansichten zur Sprachpolitik seitens seiner regierenden Partei in das linguistische Fachheft 'Jezik' fand unter anderem mit Brozovićs Artikel 'Programska stajališta HDZ-a o hrvatskome jeziku' von 1994 statt. – „Spajanje politike i lingvistike kulminiralo je svojevrsnom personalnom unijom u Daliboru Brozoviću, autoru jednog od tekstova analiziranih u ovom radu. Kao redoviti profesor na Filozofskom fakultetu Sveučilišta u Zadru, istovremeno je bio suosnivač HDZ-a i potpredsjednik Hrvatske nakon njezine neovisnosti. Uključivanje stavova njegove vladajuće stranke o jezičnoj politici u lingvistički časopis 'Jezik' odvijalo se, među ostalim, Brozovićevim člankom 'Programska stajališta HDZ-a o hrvatskom jeziku' iz 1994. godine.”}} [https://koha.ffzg.hr/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=385977 (FFZG)].</ref><ref name="kordić184">[[#refKordicDiktatom2007|Kordić 2007]], str. 184–195.</ref> Njegova knjiga ''Standardni jezik'' (1970), nakon koje desetljećima nije objavio nijednu knjigu, kritizirana je čak i od strane lingviste kojeg Brozović naziva svojim ''„dobrim prijateljem Nikitom Iljičem Tolstojem“'',<ref>{{Cite journal|last=Brozović |first=Dalibor |title= Lingvističke makinacije |location=Zagreb |publisher= ''Vijenac'' |date= 2003-04-03 |page=4 |issn=1330-2787}}</ref> koji je bio dobro upoznat s knjigom jer ju je prevodio na [[ruski]]. Tolstoj nakon kritičke analize zaključuje da je Brozovićeva tipologija [[standardni jezik|standardnih jezika]] ''„izložena na spornim osnovama ili bez dovoljne argumentacije, slabo relevantna ili loše formulirana“''<ref>{{cite book |last=Tolstoj |first=Nikita Iljič |editor1-last=Guchman |editor1-first=M. M. (ur.) |title=Функциональная стратификация языка |pages=12, 14 |language=ruski |chapter=Славянские литературные языки и их отношение к другим языковым идиомам (стратам) |location=Moskva |year=1985 }}</ref><ref>{{cite book |last=Tolstoj |first=Nikita Iljič |year=1988 |language=ruski |title=История и структура славянских литературных языков |url=http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/1988_Tolstoj.pdf?db8adf65b129933cb3579617fe984365=6549e1093a02126d5060ecf4044cb502 |location=Moskva |publisher=Nauka |pages=11–14 |isbn=5-02-010890-1 |accessdate=3. rujna 2007}}</ref> Zato njemačka lingvistica Monika Wingender kritizira kroatiste koji nekritički preuzimaju Brozovićevu tipologiju standardnosti ne navodeći ''„dobro poznate radove drugih autora koji su se o Brozovićevoj tipologiji kritički izjasnili“''.<ref>{{cite journal |author=Wingender, Monika |title=Recenzija knjige Maria Grčevića 'Die Entstehung der kroatischen Literatursprache' |journal=Die Welt der Slaven |volume=43 |issue=2 |pages=388 |year=1998}}</ref> Brozović je u kroatistici promicao niz tvrdnji koje, međutim, nisu točne: * U članku pod naslovom ''Hrvatski jezik, njegovo mjesto unutar južnoslavenskih i drugih slavenskih jezika, njegove povijesne mijene kao jezika hrvatske književnosti'' (1978) ustvrdio da je standardizacija jezika velikim dijelom bila završena već oko 1750. O toj Brozovićevoj tvrdnji da su u 18. st. [[kajkavski]] i [[štokavski dijalekt|štokavski]] bili regionalne varijante hrvatskoga književnog/standardnog jezika, [[Njemačka|njemački]] lingvist [[Bernhard Gröschel]] pokazuje da je posve neutemeljena jer {{izdvojeni citat|u 18. st. nije postojao neki jezični entitet koji bi ʻnatkriljavao’ kajkavski i štokavski. Podrazumijevanjem njegovog postojanja Brozović pokušava samo da već u onom razdoblju štokavski koji se i u pisanome obliku ʻkoristio u Hrvatskoj’ razdvoji od štokavskoga koji u ondašnjoj Srbiji nije bio normiran za pisanu upotrebu. Izraz ʻhrvatski’ za to razdoblje nije primjeren ni kao naziv jezika ni kao naziv etnosa jer nacionalno samoubrajanje stanovnika pojedinih regija (npr. [[Dalmacija|Dalmacije]] i prije svega [[Dubrovnik]]a) u hrvatstvo odvijalo se tek u 19. st.<ref>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 90.</ref>|o Brozovićevom prepravljanju povijesti}} * Na kritiku nailazi i tvrdnja Dalibora Brozovića da varijante funkcioniraju za narode koji ih koriste kao standardni jezici pa da one zato jesu standardni jezici. Naime, ''„taj iz jednakosti funkcioniranja izvedeni zaključak ʻstandardne varijante su standardni jezici’ nije metodološki održiv“''.<ref name=Gro03>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 127.</ref> Ova neodrživost očita je već iz same klasifikacije standardnih jezika: oni se klasificiraju u standardne jezike bez varijanata ''(monocentrične)'' i u standardne jezike s varijantama ''(policentrične)''.<ref name=Gro03/> A Brozovićevo tumačenje da je srpskohrvatski apstraktan, pa prema tome nepostojeći kritizira [[Češka|češki]] lingvist Jerzy Molas: {{izdvojeni citat|Iz perspektive strukturalističke metodologije, i varijante i standardni jezik razmatraju se na razini "langue", a ne "parole" – i u tom smislu imaju status jednako apstraktnih entiteta. Međutim, primjenom ovih koncepata na način koji je predložio Dalibor Brozović moglo bi se negirati ne samo postojanje srpskohrvatskoga, već i engleskoga.<ref name="Molas2005"/>|o Brozovićevim metodološkim stramputicama}} * Brozović tvrdi da postojanje jedinstvenog standarda u [[povijest]]i je preduvjet da bi se moglo govoriti o [[policentrični jezik|policentričnom jeziku]]. To, međutim, nije točno jer jedinstveni standard nije u povijesti postojao npr. kod [[njemački|njemačkog]] jezika, a usprkos tome radi se o policentričnom jeziku.<ref>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 65.</ref><ref>{{cite book |last=Kordić |first=Snježana |authorlink=Snježana Kordić |year=2010 |title=Jezik i nacionalizam |chapter=Povijesna jedinstvenost kao preduvjet za policentričnost |chapter-url=https://archive.org/details/KnjigaJezikINacionalizam/page/n144/mode/1up |url=http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf |series=Rotulus Universitas |location=Zagreb |publisher=Durieux |page=145 |isbn=978-953-188-311-5 |oclc=729837512 |ssrn=3467646 |id={{CROSBI|475567}}. {{S2CID|220918333}} |accessdate=12. veljače 2011 |archive-date=2012-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221223809/http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf }}</ref> * Tvrdi da ako je u povijesti postojao različit jezični razvoj kao što je slučaj kod Srba i Hrvata, ne može se raditi o jednom policentričnom jeziku. To, međutim, nije točno jer unutar drugih policentričnih jezika ''„jezičnopovijesna pozadina je u nekim slučajevima još daleko heterogenija“'' nego kod hrvatske i srpske varijante: npr. kod irskog engleskog, australijskog engleskog, kod ''Black English'' kao podvarijante američkog engleskog.<ref>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 77.</ref> A ''„bez obzira na njihovu nejednaku pozadinu, svi ti jezični oblici ubrajaju se u skup varijanata ʻengleski’“''.<ref name=Gro78>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 78.</ref> I [[hindski|hindska]] i [[urdu|urdska]] varijanta imaju, kao i hrvatska i srpska, različit povijesni razvoj, ali te neosporne ''„jezičnopovijesne razlike ne dopuštaju da se u sinkronijskoj analizi ovi parovi [[idiom]]a klasificiraju kao zasebni ʻjezici’“''.<ref name=Gro78/> * O terminima: Brozovićev koncept ''dijasistema'' se ''„od početka mora ocijeniti kao nekonzistentan“'' i ne treba ga uopće upotrebljavati.<ref>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 82.</ref> ''„I svrha uvođenja takvog termina i njegov opseg čine se upitnima. Kordić umjesno dokazuje da bi dijasistem shvaćen kao dijalektalni kontinuum trebao uključivati i bugarske, makedonske i slovenske dijalekte. S druge strane, ako se shvati na uži način, kao termin koji se odnosi na dijalektalnu podlogu na kojoj se razvio standardni jezik, ne bi trebao uključivati čakavski i kajkavski dijalekt, jer je njihov doprinos formiranju općeg oblika jezika na hrvatskim područjima bio minimalan, a potpuno odsutan u jeziku Srba, Bošnjaka i Crnogoraca.“''<ref name="Molas2005">{{cite journal |author=Molas, Jerzy |title=Chorwacka dyskusja o statusie i nazwie języka |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=4408 |journal=Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej |issn=0081-7090 |oclc=998673309 |volume=40 |pages=464 |year=2005 |location=Varšava |language=pl |accessdate=2025-07-28 |url-status=live}}</ref> Zato se Brozovićevom nazivu ''srednjojužnoslavenski'' dijasistem zamjera da ''„jezično-strukturno nije moguće razgraničiti to tzv. srednjojužnoslavensko područje niti na sjeverozapadu (kajkavsko-slovenski pored kajkavsko-hrvatskog) niti na jugoistoku (s obzirom na [[torlački dijalekt|torlačko]] dijalekatsko područje)“''.<ref>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 83.</ref> Nadalje, iz općelingvističkog kuta gledanja ne nalazi se argument za upotrebu Brozovićevih izraza ʻorganski/neorganski idiom’.<ref>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 81.</ref> Brozović je ''„idejni inicijator i glavni sastavljač“''<ref name=Frani/> [[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika|Deklaracije o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika]], koja se predstavlja kao reakcija na navodni jezični unitarizam.<ref>{{Cite web |first= |last= |title=SOS ili tek alibi za nasilje nad jezikom |url=http://bib.irb.hr/datoteka/578565.O_Deklaraciji_Forum.jpg |location=Zagreb |publisher=''Forum'' |date=16. ožujka 2012 |pages=38–39 |issn=1848-204X |id={{CROSBI|578565}} |accessdate=2. travnja 2017 |archive-date=2012-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221223957/http://bib.irb.hr/datoteka/578565.O_Deklaraciji_Forum.jpg }}</ref> Međutim, dvije godine prije Deklaracije Brozović je tvrdio da ne postoji jezični unitarizam: ''„hrvatskosrpski jezik kao jezik, kao lingvistički fenomen, kao jedan od jezika slavenske porodice, nije ni trebalo izjednačivati: on je oduvijek bio jedan“''<ref>[[#refBrozovic1965|Brozović 1965]], p. 38.</ref> Postojanje jezičnog unitarizma negiraju i zapadnoevropski stručnjaci, koji i nakon raspada [[SFRJ|Jugoslavije]] ocjenjuju jezičnu politiku bivše zajedničke države kao demokratsku i uzoritu, čak i u usporedbi sa zapadnoevropskim zemljama.<ref>{{cite book|editor1-last=Busch |editor1-first=Brigitta |editor1-link= |editor2-last=Kelly-Holmes |editor2-first=Helen |editor2-link= |title=Language, Discourse and Borders in the Yugoslav Successor States |publisher=Multilingual Matters |pages=51, 54, 59 |location=Clevedon |year=2004 |language=engleski |isbn= |oclc=803615012}}</ref><ref>{{cite book|last=Mappes-Niediek |first=Norbert | authorlink= |year=2005 |language=njemački |title=Die Ethno-Falle: der Balkan-Konflikt und was Europa daraus lernen kann |location=Berlin |publisher=Christoph Links Verlag |pages=18, 64 |isbn=978-3-86153-367-2 |oclc=61665869}}</ref><ref>[[#refGroeschel2009|Gröschel 2009]], str. 72.</ref> Brozović je kasnije bio nesklon svakoj ideji da se provede temeljita istraga o događanjima vezanima za Deklaraciju.<ref>{{Cite web |last=Mamić |first=Tomislav |url=http://www.jutarnji.hr/na-pripremi-deklaracije-o-hrvatskom-jeziku-radili-su-i-dugogodisnji-agenti-udb--e/1377401/ |title=Manolić otkriva u memoarima: na pripremi Deklaracije o hrvatskom jeziku radili su i dugogodišnji agenti Udbe! (2. dio feljtona) |date=7. srpnja 2015 |publisher=''[[Jutarnji list]]'' |location=Zagreb |ISSN=1331-5692 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6eqrJnkSd?url=http://www.jutarnji.hr/na-pripremi-deklaracije-o-hrvatskom-jeziku-radili-su-i-dugogodisnji-agenti-udb--e/1377401/ |deadurl=no |archivedate=2016-01-27 |accessdate=27. siječnja 2016 }}</ref> Razlog toj nesklonosti je što je bio u vrijeme sastavljanja Deklaracije član [[UDBA]]-e (pod pseudonimom "Forum").<ref>{{cite web |last=Ivančić |first=Viktor |authorlink=Viktor Ivančić |date=11. srpnja 2015 |title=Udio Udbe |url=http://www.portalnovosti.com/udio-udbe |publisher=''[[Novosti (Hrvatska)|Novosti]]'' |location=Zagreb |issn=1845-8955 |archivedate=2015-07-13 |deadurl=no |archiveurl=https://www.webcitation.org/6ZzZYY6Sl?url=http://www.portalnovosti.com/udio-udbe |accessdate=22. siječnja 2016 }}</ref> Brozović je zastupao naziv ʻsrpskohrvatski’ još i 1988.<ref>[[#refBrozovic1988|Brozović 1988]], str. 4.</ref> O jeziku je tvrdio četvrt stoljeća da ''„srpska i hrvatska varijanta predstavljaju [...] fenomene analogne engleskoj i američkoj varijanti“''<ref>[[#refBrozovic1965|Brozović 1965]], str. 35–36.</ref> ''„Kao i u drugim slučajevima kada se jednim standardnim jezikom služi više nacija ([[njemački]], [[nizozemski]], [[engleski]], [[francuski]], [[španjolski]], [[portugalski]] standandardni jezik), standardni hrvatskosrpski jezik nije jedinstven. Realizacijski oblici takvih standardnih jezika nazivaju se u lingvistici (prvenstveno u sociolingvistici) ’varijantama standardnog jezika’“''<ref>[[#refBrozovic1988|Brozović 1988]], str. 102.</ref> Tvrdio je da je ''„činjenica da Srbi i Hrvati imaju zajednički jezik“''<ref>[[#refBrozovic1965|Brozović 1965]], str. 41.</ref> i opisivao ga kao policentričnog još i 1992., kad je bio zamjenik predsjednika Tuđmana.<ref>{{cite book|last=Brozović |first=Dalibor |editor1-last=Clyne |editor1-first=Michael G. (ur.) |title=Pluricentric Languages: Differing Norms in Different Nations |publisher=Mouton de Gruyter |pages=347–380 |chapter=Serbo-Croatian as a pluricentric language |url=http://books.google.hr/books?id=wawGFWNuHiwC&pg=PA347&lpg=PA347&dq=serbo-croatian+pluricentric&hl=hr#v=onepage&q=serbo-croatian%20pluricentric&f=false |series=Contributions to the sociology of language 62 |location=Berlin & New York |year=1992 |language=engleski |isbn= |oclc=24668375 |accessdate=11. kolovoza 2014}}</ref> Međutim, u 1990-ima je postao jedan od glavnih zagovornika [[jezični purizam|jezičnog purizma]] u Hrvatskoj i teze da Hrvati i Srbi govore različitim jezicima.<ref name="kordić184"/><ref>{{cite book|last=Czerwiński |first=Maciej |year=2005 |title=Język – ideologia – naród: polityka językowa w Chorwacji a język mediów |language=poljski |location=Krakov |publisher=Scriptum |page=131 |isbn=8360163049 |oclc=64586273}}</ref> Takvo preko noći preokretanje vlastitog stava navelo ga je na uništavanje dokaza da je pisao suprotno pa je 1990-ih, kao glavni direktor Leksikografskoga zavoda, poslao u rezalište uništiti 40.000 primjeraka ''[[Enciklopedija Jugoslavije|Enciklopedije Jugoslavije]]'' u kojoj on piše da Hrvati i Srbi govore varijantama jednog jezika.<ref>{{cite web| last=Ivančić |first=Viktor |authorlink=Viktor Ivančić |date=13. srpnja 2012 |title=Mržnja prema knjizi |url=http://pescanik.net/2012/07/mrznja-prema-knjizi/ |publisher=''[[Peščanik]]'' |accessdate=1. kolovoza 2012}}</ref> Uništavanje Enciklopedije Jugoslavije uklapa se u opsežan ''knjigocid'' u Hrvatskoj, masovno čišćenja hrvatskih biblioteka od nepoželjnih knjiga radi skrivanja vlastite prošlosti.<ref>{{cite web| last=Zebić |first=Enis |date=13. jula 2012 |title=Knjigocid devedesetih u Hrvatskoj: Kome su smetale knjige |url=http://www.slobodnaevropa.org/content/knjigocid-devedesetih-zasto-su-u-hrvatskoj-unistavane-knjige/24644428.html |publisher=''Radio Slobodna Evropa'' |accessdate=6. rujna 2012}}</ref> Brozović tvrdi da lista od sto osnovnih riječi hrvatskog, srpskog, bosanskog i crnogorskog vokabulara pokazuje da je svih sto riječi identično.<ref>{{cite journal|author=Brozović, Dalibor |title=Europske integracije i hrvatski jezik |journal=Jezik |location=Zagreb |volume=49 |issue=4 |page=124 |year=2002 |issn=0021-6925}}</ref> Prema autoru te liste, Morrisu Swadeshu, neophodno je da se barem dvadeset riječi razlikuje da bi se radilo o različitim jezicima.<ref>{{cite book |last=Kloss |first=Heinz |editor1-last=Göschel |editor1-first=Joachim |editor2-last=Nail |editor2-first=Norbert |editor3-last=van der Els |editor3-first=Gaston (ur.) |title=Zur Theorie des Dialekts: Aufsätze aus 100 Jahren Forschung |publisher=F. Steiner |page=303 |chapter=Abstandsprachen und Ausbausprachen |series=Zeitschrift fur Dialektologie and Linguistik, Beihefte, n.F., Heft 16 |location=Wiesbaden |year=1976 |language=njemački |oclc=2598722}}</ref><ref>{{cite web |last=Lucić |first=Predrag |authorlink=Predrag Lucić |date=9. listopada 2013 |title=Čiji jezik za popova muda? |url=http://www.novilist.neomedia.hr/Komentari/Kolumne/Trafika-Predraga-Lucica/Ciji-jezik-za-popova-muda |publisher=''[[Novi list]]'' |location=Rijeka |page=8 |issn=1334-1545 |accessdate=4. studenog 2013 }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Publikacije == * ''Rječnik jezika ili jezik rječnika: varijacije na temu varijanata'' (Zagreb, 1969) * ''Standardni jezik: teorija usporedbe, geneza, povijest, suvremena zbilja'' (Zagreb, 1970) * (članak u kojem je neka poglavlja napisao [[Pavle Ivić]]) „Jezik, srpskohrvatski/hrvatskosrpski, hrvatski ili srpski“ u II. izdanju ''Enciklopedije Jugoslavije'' Leksikografskog zavoda Miroslav Krleža; zasebno otisnut izvadak iz Enciklopedije (Zagreb, 1988) * (poglavlje) „Fonologija hrvatskoga književnog jezika“ u trećem svesku Akademijine gramatike ''Povijesni pregled, glasovi i oblici hrvatskoga književnog jezika'' (Zagreb, 1991); posebno otisnuto kao ''Fonologija hrvatskoga standardnog jezika'' (Zagreb, 2007) * ''Prvo lice jednine'' (Zagreb, 2005) /zbirka Brozovićevih novinskih kolumni/<ref>[[#refKordicDiktatom2007|Kordić 2007]].</ref> * ''Neka bitna pitanja hrvatskoga jezičnog standarda'' (Zagreb, 2006) * ''Povijest hrvatskoga književnog i standardnoga jezika'' (Zagreb, 2008) == Izvori == {{Izvori|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * <cite id=refBrozovic1965>{{cite journal|author=Brozović, Dalibor |title=O problemima varijanata |journal=Jezik |location=Zagreb |volume=13 |issue=2 |page=38 |year=1965 |issn=0021-6925}} * <cite id=refBrozovic1988>{{cite book |last=Brozović |first=Dalibor |title=Jezik, srpskohrvatski/hrvatskosrpski, hrvatski ili srpski : izdavak iz II. izdanja Enciklopedije Jugoslavije |publisher=Jugoslavenski Leksikografski Zavod "Miroslav Krleža" |page=102 |chapter=Jezik, srpskohrvatski/hrvatskosrpski, hrvatski ili srpski |url= |location=Zagreb |year=1988 |isbn=86-7053-014-7 |oclc=645757653}} * <cite id=refGroeschel2009>{{cite book|last=Gröschel |first=Bernhard| authorlink=Bernhard Gröschel |year=2009 |language=njemački |title=Das Serbokroatische zwischen Linguistik und Politik: mit einer Bibliographie zum postjugoslavischen Sprachenstreit |series=Lincom Studies in Slavic Linguistics ; vol 34 |location=München |publisher=Lincom Europa |page=451 |isbn=978-3-929075-79-3 |oclc=428012015}} * <cite id=refKordicDiktatom2007>{{cite journal |author=Kordić, Snježana |authorlink=Snježana Kordić |title=Diktatom protiv argumenata: prikaz knjige Dalibora Brozovića, ''Prvo lice jednine'' |url=http://bib.irb.hr/datoteka/429738.rev._art._BROZOVIC.PDF |journal=Književna republika |location=Zagreb |volume=5 |issue=1–2 |pages=184–195 |year=2007 |issn=1334-1057 |ssrn=3432962 |id={{CROSBI|173535}}. {{CEEOL|51270}} |accessdate=2022-04-05 |archive-date=2012-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601174225/http://bib.irb.hr/datoteka/429738.rev._art._BROZOVIC.PDF }} {{refend}} == Vanjske veze == * [http://info.hazu.hr/preminuli_clanovi Preminuli članovi HAZU] {{Lifetime|1927|2009|Brozović, Dalibor}} [[Kategorija:Hrvatski lingvisti]] [[Kategorija:Kroatisti]] [[Kategorija:Slavisti]] [[Kategorija:Akademici HAZU]] [[Kategorija:Jugoslavenski lingvisti]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Članovi Hrvatske demokratske zajednice]] 2hltxclv3owym0dt1nx406pkzh7tdyy 0 30697 42680689 42493070 2026-08-22T17:48:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680689 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:PK Karachi asv2020-02 img52 Mazar-e-Quaid.jpg|300px|thumb|Nacionalni mauzolej sa grobom osnivača Pakistana Muhameda Ali Džine]] '''Karači''' je najveći grad u [[Pakistan]]u i glavni grad pakistanske regije [[Sind]]. Karači je finansijski i trgovački centar [[Pakistan]]a i najveća luka Pakistana. Procenjuje se da je Karači 2006. imao 11.9 miliona stanovnika i da je drugi grad na svetu po broju stanovnika. Nalazi se na obali [[Arabijsko more|Arabijskog mora]], severozapadno od delte [[Ind]]a. == Historija == [[Datoteka:PK Karachi asv2020-02 img17 Mohatta Palace.jpg|thumb|200px|left|Mohata palata]] Karači je poznat još od antičkih vremena. Krokola je bilo mesto, gde je [[Aleksandar Makedonski]] pripremao flotu za povratak u Vaviloniju nakon kampanje u dolini Inda. Arapima je bio poznat kao Debal. Prema legendi od ribarskog naselja je do kraja 1700-ih nastao grad, koji je započeo trgovinu sa prekomorskim zemljama. Tada je sagrađena i tvrđava za zaštitu luke. [[Britanska istočnoindijska kompanija]] je osvojila grad [[1839.]] Englezi su shvatili značaj luke za izvoz, pa su razvili i proširili luku. Tokom Prvog indijskog rata za nezavisnost [[1857.]] pobunjenici su preuzeli kontrolu nad gradom od Engleza, ali Englezi su pobedili pobunjenike i ponovo uspostavili kontrolu nad gradom. Prva telegrafska poruka između Indije i Engleske bila je 1864. između Karačija i Londona. U Karačiju je rođen osnivač Pakistana [[Muhamed Ali Džina]]. Do 1899. Karači je postao najveća luka Istoka za izvoz pšenice. Do 1914. postao je najveća luka za izvoz žita u Britanskoj imperiji. Kada je [[Pakistan]] postao nezavisan [[1947.]] Karači je postao glavni grad. Prilikom [[Podela Indije|podele Indije]] došlo je mnogo izbeglica iz Indije u Karači. Te izbeglice su se zvale [[Mohadžiri]]. [[Ravalpindi]] je postao [[1958.]] glavni grad Pakistana. Tokom osamdesetih i devedesetih godina u Karači je došlo mnogo izbeglica iz Afagnistana. U Karačiju su izbijali sukobi različitih grupa, posebno između Mohadžira i drugih grupa. == Ekonomija == Karači je finansijski centar Pakistana. Većina pakistanskih banaka ima sedišta u Karačiju. Najveća berza Pakistana je u Karačiju. Najveća luka i najveći aerodrom Pakistana se nalaze u Karačiju. U zadnje vreme mnoge multinacionalne kompanije su uspostavile svoje urede u Karačiju. Posebno je značajno jačanje prisustva i ulaganja stranih kompanija iz sektora informacionih tehnologija i telekomunikacija. == Demografija == Grad raste velikom brzinom. Procenjuje se da 2006. ima 11,9 miliona stanovnika. Grad je 1941. imao 435.887 stanovnika. Već 1951. imao je 1.068.459 stanovnika. Kada je došlo do [[Podela Indije|podele Indije]] [[1947.]] u Karači je došlo mnogo izbeglica, a sa druge strane privukao je mnoge kao glavni grad nove države [[Pakistan]]a. Izbeglice koje su došle u grad su uglavnom govorili [[urdu]] i poznati su kao Muhadžiri. [[Datoteka:PK Karachi asv2020-02 img58 Cantonment station area.jpg|thumb|right]] [[Muhadžiri]] su došli iz raznih delova [[Indija|Indije]] i sa sobom su doneli svoje običaje. Nova vlada Pakistana je tada dala Muhadžirima imovinu hindusa, koji su napustili Karači. Muhadžiri su stvorili dominantnu političku većinu u gradu, što je dovelo do kasnijih sukoba sa starosedeocima iz Sinda. Nakon sovjetske invazije Afganistana u Karači je došlo jako mnogo izbeglica iz [[Afganistan]]a. == Problemi == Zbog naglog razvoja i velikog priliva stanovništva Karači se suočava sa nizom problema . Postoji veliki problem saobraćajnih gužvi, a 550 ljudi godišnje pogine u saobraćajnim nesrećama. Zagađenje vazduha je 20 puta beće od standarda Svetske zdrastvene organizacije. U zadnje vreme pojavljuju se novi problemi sa redukcijama vode i struje. Tokom letnih vrućina 2006. redukcije struje su trajale nekoliko sati svaki dan. Redukcije vode su postale uobičajena pojava. == Vanjske veze == {{Commonscat}} * [http://www.karachicity.gov.pk Karachi City-District Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020325142014/http://www.karachicity.gov.pk/ |date=2002-03-25 }}{{en}} * [http://www.kse.com.pk Karachi Stock Exchange] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151230172803/http://www.kse.com.pk/ |date=2015-12-30 }}{{en}} * [http://www.karachiairport.com.pk Jinnah International Airport] {{en}} * [http://www.karachiairport.com Quaid-e-Azam International Airport] {{en}} * [http://www.kpt.gov.pk Karachi Port Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614212300/http://www.kpt.gov.pk/ |date=2011-06-14 }}{{en}} * [http://www.urbanpk.com/ UrbanPakistan: Projecting Pakistan's Image] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061108090101/http://www.urbanpk.com/ |date=2006-11-08 }}{{en}} * [http://www.historickarachi.com Historic Karachi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822124709/http://www.historickarachi.com/ |date=2008-08-22 }}- Istorija Karačija sa starim fotografijama {{en}} * [http://www.flickr.com/photos/creating2000 Karachi Photo Album] - Fotografije Karačija {{en}} * [http://www.ansarburney.org Ansar Burney Trust] - Organizacije za ljudska prava u Karačiju {{en}} * [http://www.karafilmfest.com/about.htm The KaraFilm Festival] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120525124830/http://www.karafilmfest.com/about.htm |date=2012-05-25 }}{{en}} * [http://www.karachi.com/ Karachi and Pakistani News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723104854/http://www.karachi.com/ |date=2021-07-23 }}{{en}} * [http://www.apnakarachi.com/ Website for Karachiites]{{en}} * [http://www.evo-tech.edu.pk/ Website for Karachiites Students] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107082216/http://www.evo-tech.edu.pk/ |date=2007-01-07 }}{{en}} * [http://pakistaniat.com/2006/09/17/the-mysteries-of-manghopir-shrine-crocodiles-and-sulphur-springs-part-1/ The Mysteries of Manghopir - an article by Owais Mughal]{{en}} [[Kategorija:Gradovi u Pakistanu]] 9y99sj1m4wnwsd16bmrywmh7tt7e5qt 4 32856 42680594 42481130 2026-08-22T14:02:35Z Aca 108187 42680594 wikitext text/x-wiki {{pravilo|WP:VAND|WP:VANDAL}} '''Vandalizam''' je promjena ili dodatak, brisanje ili mijenjanje sadržaja neporecivo počinjen sa lošim namjerama, da se kompromituje kredibilitet enciklopedije. Najčešće, vandalizam se sastoji od zamjenjivanja dijelova ili čitavih članaka sa psovkama, ličnim napadima ili drugim neprilagođenim materijalom. Rad učinjen u dobroj namjeri da se poboljša enciklopedija, čak i ako je poteklo od neznanja, nije vandalizam. Činiti vandalizam je protivno pravilima Wikipedije, te mora biti otkriven i ispravljen. Ukoliko ne možete sami da ispravite vandalizam zatražite pomoć ostalih. Vandalizam se sankcionira blokiranjem pristupa Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku na utvrđeno vrijeme prema diskreciji administratora. Administratori su dužni da upozore korisnike koji čine vandalizam prije nego ih blokiraju osim ako se radi o težim prekršajima koji moraju biti hitno spriječeni, poput aktivne kampanje očiglednog vandalizma, što je regulirano [[Wikipedija:Nulta tolerancija|nultom tolerancijom]]. Svako odbijanje upozorenja će rezultirati u blokiranju korisnika. Ako korisnik i nakon isteka blokade nastavi vandalizam kazneno vrijeme blokade će biti poduplano. == Primjeri vandalizma == Vandalizam na Wikipediji spada u jednu ili više sljedećih kategorija: ;Blanking: Uklanjanje dijela ili potpunog sadržaja neke stranice ili dijela stranice bez valjanog obrazloženja ili očiglednog povoda. ;Besmisleni sadržaj: Dodavanje besmislenog teksta s ciljem da se stranica učini nečitljivom. ;[[Wikipedia:Spam|Spam]]: Dodavanje eksternih (vanjskih/spoljnih) linkova na nerelevantne stranice (npr. u svrhu reklame) nakon upozorenja predstavlja vandalizam. ;[[m:Vandalbot|Vandalbots]]: [[Wikipedia:Politika botova|Skripta ili "robot"]] koji pokušava vandalizirati ili spamati ''veliki'' broj članaka. ;Šašavi vandalizam: Dodavanje prostota, grafita, slučajno odabranih slova ili znakova, koji nemaju nikakvog smisla u kontekstu sadržaja; stvaranje besmislenih i neenciklopedijskih stranica itd. (S druge strane, treba napomenuti kako je dodavanje slučajno odabranih slova čest način na koji novi i neiskusni korisnici uređuju stranice, te se u takvim slučajevima ne smije odmah pretpostaviti zla namjera.) ;Podmukli vandalizam: Vandalizam koji je teško primijetiti. To uključuje dodavanje pogrešnih, ali plauzibilnih informacija u članke, (npr. manje izmjene datuma), skrivanje vandalizma (npr. pravljenje dvije loše verzije i vraćanje samo jedne) ili vraćanje valjanih stranica s namjerom da se spriječi poboljšanje stranice, pa tako neki vandali koriste oznaku "rv" (revertiranje vandalizma) kako bi sakrili vandalizam. ;Vandalizam korisničkih stranica: Dodavanje uvreda, prostota i sl. na [[Wikipedia:Korisnička stranica|korisničke stranice]] ili stranice korisnika za razgovor (v. također [[Wikipedia:Bez osobnih napada]]). ;Vandalizam slika: Uploadiranje uznemirujućih slika, smještanje slika s eksplicitnim sadržajem na za to neprimjerene sadržaje ili jednostavno korištenje slika na neprimjeren način. (Napomena: Wikipedija nije cenzurirana, te se slike s eksplicitnim sadržajem mogu stavljati na za to primjerene stranice). ;Zloupotreba tagova: Korištenje tagova kao što su {{tl|delete}}, {{tl|sprotected}} ili slično na stranice koje za to ne zadovoljavaju kriterije. ;Vandalizam preusmjerenjem stranica: Mijenjanje imena stranice ("pomjeranje stranice") u uznemirujuće ili neprimjerene nazive. Wikipedia sada dozvoljava samo registriranim korisnicima da mijenjaju imena stranica. ;Vandalizam linkovima: Modificiranje internih ili eksternih linkova tako da izgledaju isto, ali zapravo vode na neprimjerenu stranicu/site (npr. eksplicitna slika; site s uznemirujućim sadržajem). ;Vandalizam izbjegavanjem: Uklanjanje {{tl|afd}}, {{tl|copyvio}} i drugih tagova kako bi se sakrili kandidati za brisanje, odnosno spriječilo brisanje neprimjerenog sadržaja. Treba napomenuti da to često čine novi korisnici. ;Modificiranje komentara korisnika: Uređivanje komentara drugog korisnika u namjeri da se promijeni njegovo značenje (npr. promjena nečijeg glasa), osim u slučajevima [[WP:RPA|uklanjanja osobnih napada]] (što ponekad samo po sebi može biti kontroverzno). Pri tome valja uzeti u obzir kada komentar nije potpisan. Valja napomenuti da se ne preporučuje ispravljanje tuđih gramatičkih i pravopisnih pogreški. ;Vandalizam stranica za razgovorima: Blanking postova drugih korisnikana stranicama za razgovoru se smatra vandalizmom, osim ako je u pitanju uklanjanje internog spama. Još jedna iznimka jest premještanje postova na odgovarajuće stranice (u svrhu arhiviranja i sl.). [[Wikipedia:Uklanjanje osobnih napada|Uklanjanje osobnih napada]] se također smatra legitimnim. Gore navedena pravila se ne odnose na korisničku stranicu za razgovor, gdje korisnik ima pravo uklanjati sadržaj po vlastitoj diskreciji. ;Učestalo uploadiranje materijala pod tuđim autorskim pravom: Uploadiranje i korištenje materijala na Wikipediji na načine koji krše [[Wikipedia:Problemi s autorskim pravom|Wikipedijinu politiku autorskog prava]] nakon učestalih upozorenja je vandalizam. S obzirom na moguću neinformiranost novih korisnika, ta aktivnost se smatra vandalizmom '''isključivo''' nakon upozorenja. ;Stvaranje malicioznih korisničkih računa: Stvaranje korisničkih računa koji sadrže uvredljive ili uznemirujuće izraze se smatra vandalizmom, bez obzira da li se račun koristi ili ne. V. [[Wikipedia:Politika korisničkih imena]] i [[Wikipedia:Sockpuppet]]. ;Vandalizam sažetka stranice: Stvaranje uvredljivih sažetaka uređivanja članka u nastojanju da se ostavi teško izbrisivi biljeg na Wikipediji. Često kombiniran s malicioznim korisničkim računima. ;Skriveni vandalizam: Svaki oblik vandalizma koji sadrži skriveni tekst, nevidljiv u završnoj verziji ali vidljiv za vrijeme uređivanja. {{Pravila i smjernice Wikipedije}} en09fp23t525zgvxlbntnrya6trt9hq 0 39612 42680615 42221634 2026-08-22T14:24:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680615 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Jovan Sterija Popović | slika = Sterija.jpg | širina_slike = 235px | opis = Jovan Sterija Popović | ime_po_rođenju = Jovan Sterija Popović | datum_rođenja = {{Birth date|1806|01|13}} | mjesto_rođenja = {{flagicon|Austrijsko Carstvo}} [[Vršac]]<br/>[[Austrijsko carstvo]] {{small|(sada [[Srbija]])}} | datum_smrti = {{Death date and age|1856|03|10|1806|01|13}} | mjesto_smrti = {{flagicon|Austrijsko Carstvo}} [[Vršac]] | počivalište = Gradsko groblje u Vršcu | pseudonim = | državljanstvo = [[Austrijsko carstvo|Austrijsko]] | rodbina = Sterija Popović {{small|(otac)}}<br/>Julijana Nešković {{small|(majka)}}<br/>[[Nikola Nešković]] {{small|(deda)}} | supružnik = | partner = | djeca = | obrazovanje = | alma_mater = | zanimanje = dramski pisac, pravnik i profesor | period = | jezik = | pokret = [[romantizam]]/[[Realizam (književnost)|realizam]] | žanr = [[drama]], [[komedija]] | znamenita_djela = <div> * ''[[Tvrdica (Kir Janja)]]'' * ''[[Pokondirena tikva]]'' * ''[[Rodoljupci]]'' * ''[[Laža i paralaža]]'' </div> | nagrade = | uticaj_od = [[Molière]] | uticaj_na = [[Kosta Trifković]], [[Branislav Nušić]] | potpis = Sterija1.jpg | website = }} '''Jovan Sterija Popović''' ([[13. 1.|13. januar]] [[1806]], [[Vršac]] – [[10. 3.|10. mart]] [[1856]]) je bio srpski [[književnik]]. Smatra se osnivačem srpske [[drama|drame]]. Prvi je i jedan od najboljih srpskih komediografa. == Biografija == Jovan Sterija Popović (ili ''Jovan Popović Sterijin'') je rođen u [[Vršac|Vršcu]] [[1806]], u trgovačkoj porodici. Osnovnu i srednju školu učio je u Vršcu, [[Temišvar]]u i [[Pešta|Pešti]], a prava u [[Kežmarok]]u. <br /> Još kao dete zbog slabog telesnog sastava i krhkog zdravlja, isključen iz plahih dečjih igara, stalno uz majku, sa urođenim posmatračkim darom kao kod svih potonjih stvaralaca. Sterija ima prilike da posmatra šaroliku galeriju graždana Vršca. Ima velike mogućnosti da uz svoju majku Julijanu rođenu Nešković, ćerku značajnog slikara Nikole Neškovića i veoma kulturnog čoveka, zapazi mnoge pojave tog društva. NJegova majka koju je ceo Vršac znao pod imenom Jula Molerova (jer je bila i ćerka, a u prvom braku i supruga slikara), imala je naročiti položaj u Vršcu, srpskom Vršcu koji je ona pamtila još od vremena kad, je on bio odvojena opština sa zvaničnim nazivom Racki Vršac (-{Raizisch Werschetz}-). Bila je to komunikativna žena ugledna i poštovana. Kuća joj se nalazila na početnom delu Pijace vršačke, u neposrednoj blizini Saborne - Velike crkve. U roditeljskoj kući, uz majku Sterija je „svršio“ prevashodnu školu posmatranja toliko važnu za potonjeg [[komedioraf]]a. Julijana naprasno umire baš u trenutku kad sin mora da izdrži veliku borbu c ocem oko daljeg školovanja.<br /> Otac mu je bio došljak. Sterija nije zabeležio odakle mu se otac doselio u Vršac. Napisao je biografiju svoga dede [[slikar]]a [[Nikola Nešković|Nikole Neškovića]]. Sterija odjednom upada u čaršiju ustaljenih poslovnih veza, ulazi kao domazet u kuću svog uglednog pokojnog tasta. Ima traga da su starog Steriju, u to vreme labavih i neustaljenih prezimena pisali ne samo Stefan Popović (kako je zabeležen u Protokolu kreščajemih, prilikom krštenja prvenca Jovana), nego i Šterija Molerov. Godine učenja: [[Sremski Karlovci]], [[Temišvar]], i [[Pešta]], gde ima prilike da u jednom odličnom (nemačkom.) pozorištu vidi i klasike i najbolje glumce cele [[Mađarska|Mađarske]], a isto tako i manje klasična dramska uobličavanja u kojima se pojavljuju komediografski uobličeni tipovi bliski njegovim dotadašnjim iskustvima o [[bidermajer]]skom graždanstvu. Dodajmo tome i lektiru strasnog knjigoljupca koji u detinjstvu čita i pri mesečini kada mu strogi otac uskraćuje sveću. Dodajte tome da u Pešti ima i dve ličnosti rodom iz Vršca sa kojima je svakako u prisnim odnosima: [[Đorđe Stanković|Đorđa Stankovića]], jednog od osnivača [[Matica srpska|Matice srpske]], i [[Julijana Vijatović|Julijanu Vijatović-Radivojević]], ćerku vršačkog [[senator]]a, školovanu u [[Beč]]u koja se osirotela udala za pomodnog [[krojač]]a Radivojevića a i sama bila spisateljka. Jedno vreme je bio privatni nastavnik i [[advokat]] u rodnom mestu dok nije pozvan da dođe u [[Kragujevac]] da bude profesor na [[Beogradski Licej|Liceju]]. Sa Liceja je došao za načelnika Ministarstva prosvete (od [[1842]]), i na tom položaju, u toku osam godina, on je glavni organizator srpske srednjoškolske nastave i jedan od osnivača [[Srpsko Učeno Društvo|Učenog srpskog društva]]. Pokrenuo je inicijativu za osnivanje [[Društvo srpske slovesnosti|Akademije nauka]], [[Narodna biblioteka|Narodne biblioteke]] i [[Narodni muzej|Narodnog muzeja]]. Učestvovao je u organizovanju prvog beogradskog [[teatar|teatra]] (Pozorište na [[Đumruk]]u) koji je [[1841]]. otvoren njegovom [[tragedija|tragedijom]] „Smrt [[Stefan Dečanski|Stefana Dečanskog]]“. Od [[1848]]. živi u Vršcu, usamljen i razočaran. Tu je i umro [[1856]]. == Književni rad == Popović je svoju književnu delatnost započeo slabim stihovima, ispevanim u slavu grčkih narodnih junaka. NJegov otac je bio [[Grci|Grk]] (po nekima [[Aromuni|Cincar]]), i on se u mladosti zagrevao za grčke ustanike. To su bili nevešti đački pokušaji. Kao mladić, on pada pod uticaj [[Milovan Vidaković|Milovana Vidakovića]], i po ugledu na njega piše roman „Boj na Kosovu“ , „Milan Toplica“ i „Zoraida“. To je dosta nevešta i naivna prerada jednog romana od francuskog pisca Florijana iz XVIII veka. Kao i Vidaković, koji mu je bio uzor, tako i on pokušava da tuđu građu prenese u okvir srpske prošlosti. Roman je prepun nelogičnosti i nedoslednosti svake vrste. Docnije je u jednom svom satiričnom spisu („Roman bez romana“) ismejao takav način rada, oštro napao plačevne i fantastične romane Milovana Vidakovića i njegovih podražavalaca i propovedao književnost koja trezvenije i ozbiljnije gleda na život. Takvo shvatanje je plod njegova zrelijeg doba, i koliko je dublje ulazio u život i književnost, utoliko je postajao realniji. On je uglavnom [[Drama|dramski]] pisac, prvi srpski književnik koji je u ovom književnom rodu stvorio nešto bolje i trajnije. Pisci koji su pre njega radili na istorijskoj drami i drami iz savremenog života nisu imali književnog uspeha. On je prvi srpski pisac koji taj posao uzima ozbiljno, sav se odaje [[teatar|pozorištu]] i stvara na široj osnovi i sa dubokim razumevanjem. On je uporedo radio na istorijskoj drami i na [[Komedija|komediji]], ali na istorijskoj drami sa mnogo manje uspeha. Na književnost je gledao očima školskog čoveka, pedagoga i racionaliste. NJegovi prvi dramski pokušaji su nevešte i preterano romantične dramatizacije narodnih pesama: „Nevinost“ ili „Svetislav i Mileva“, „Miloš Obilić“ i „Nahod Simeon“. Docnije stvara bolje i snažnije istorijske drame, ne mnogo književne, ali koje su odgovarale ukusu i shvatanjima tadašnje rodoljubive srpske publike. Takve su tragedije: „Smrt [[Stefan Dečanski|Stefana Dečanskog]]“, „Vladislav“, „[[Skenderbeg]]“, Laxan (sa predmetom iz bugarske istorije), pozorišni komad „Ajduci“, vrlo popularan, izrađen po narodnoj pesmi, i još nekoliko prigodnih komada. Iako se smatra osnivačem srpske drame, on je mnogo važniji kao komediograf, jer se tu tek c uspehom ogledao njegov književni talent. Prva mu je [[komedija]] „Laža i paralaža“, zatim „Tvrdica“, „Pokondirena tikva“ (prema kojoj je [[1956]]. godine [[Mihovil Logar]] komponovao [[Pokondirena tikva (opera)|operu]] ) i „Zla žena“, sve komedije karaktera. Od komedija naravi najbolje su mu: „Ženidba i udadba“, „Kir Janja“, „Rodoljupci“ i „Beograd nekad i sad“. Pored toga, napisao je i nekoliko pozorišnih igara manjeg značaja, šaljive ili satirične sadržine. Kao dramski pisac, Sterija pripada grupi sentimentalista, i svoja dela stvara pod impresijom Semjuela Ričardsona, poznatog pisca građanskih romana. U njegovim delima značajno mesto zauzimaju odlike poput kulta osećanja i prirode, idealizacija života, prijateljstvo i ljubav. == Kritički osvrt == Trezven i racionalan duh, on nije bio pesnik visokih duhovnih zamaha i bogate mašte, zato njegove drame, iako književnije i pismenije od svih sličnih pokušaja do njega, ipak nemaju prave umetničke vrednosti, U njima je malo životne istine, malo poezije i malo istorijske istine, a mnogo nameštene retorike, neprirodnosti i usiljenosti. Vrlo pismen i vrlo obrazovan pisac, on je svojim istorijskim dramama skromno zadovoljavao veliku potrebu svoga vremena za rodoljubivim repertoarom i imao mnogo uspeha. Precenjivane u svoje vreme, te drame su sasvim zaboravljene; duže se na repertoaru zadržala samo istorijska drama „Smrt Stefana Dečanskog“. A komediji, on je nadmašio sve ono što je u srpskoj književnoeti stvoreno pre njega, i do danas (1938 g.) ostao najbolji srpski komediograf. On je pisac sa većom književnom kulturom; on zna za klasične uzore u stranim književnostima i prvi počinje da razumno, objektivno i kritički posmatra i slika suvremeni život srpskog društva. Po svojoj prirodi on je bio predodređen samo za čisto intelektualna stvaranja, zato je on samo u komediji dao punu meru. Ali i u komediji nije bez mana. Pre svega, ni u jednoj komediji nije uspeo da da humor, najvišu osobinu komičnog. NJegove komedije su najčešće oštra [[satira]] izopačenih karaktera i naravi. On je suviše moralizator i tendenciozan pisac: ličnosti karikira i radnju vodi i završava radi poučnog svršetka. On nije ni sasvim originalan pisac: kod njega se često mogu naći pozajmice od drugih pisaca, od [[Molière|Molijera]] najviše. Sve njegove bolje komedije karaktera potsećaju na Molijerove, i kompozicijom i komičnim okvirima pojedinih ličnosti. (Molijera je inače i prevodio: njegove „Skapenove podvale“). Ali u naknadu za to, on je vešt književnik i vrlo plodan pisac, koji je trezveno i realistički prikazivao suvremeni život, slikajući snažno i reljefno komične tipove i društvene scene, Krajem života se vratio poeziji, na kojoj je kao mladić radio. Godine [[1854]]. izišla je njegova zbirka stihova „Davorje“. Bio je književni kuriozum što je Popović „Davorje“ štampao starim crkvenim pismenima, koja je tom prilikom preporučivao da se usvoje mesto novije građanske bukvice. To je misaona lirika, bolna, odveć pesimistička, lirika iskusna i zrela čoveka, koji je u životu znao za patnje i razočaranja, intimna filozofija o veličini bola, stradanja i smrti i nepopravimoj bedi ljudskoj. == Sterijino pozorje == U sklopu obeležavanja 150 godina od rođenja i 100 godina od smrti Jovana Sterije Popovića u [[Novi Sad|Novom Sadu]] je [[1956]]. godine osnovan [[festival]] „[[Sterijino pozorje]]“. I danas, ovaj festival, na kome pozorišta iz zemlje i inostranstva učestvuju sa delima jugoslovenskih pisaca (u početku je to bio festival samo Sterijinih dela) važi za najznačajniju pozorišnu manifestaciju u Srbiji. == Odabrana dela == * ''Slezi Bolgariji'', epska pesma, 1825. * ''Boj na Kosovu (Milan Toplica i Zoraida)'', istorijski roman, 1828. * ''Svetislav i Mileva (Nevinost)'', istorijska drama, 1827. * ''Miloš Obilić'', istorijska drama, 1828.<ref>{{Cite web|url=https://doi.fil.bg.ac.rs/volume.php?pt=journals&issue=bratstvo-2019-23&i=3|title=doiFil / Faculty of Philology, University of Belgrade|website=doi.fil.bg.ac.rs|access-date=2024-05-20}}</ref> * ''Život i viteška vojevanja slavnoga kneza epirskoga Đurđa Kastriota Skenderbega'', 1828. * ''Nahod Simeun'', istorijska drama, 1830. * ''Dejan i Damjanka (Padenije Bosanskog kreljevstva)'', 1830. * ''[[Laža i paralaža]]'', komedija, 1830. * ''[[Tvrdica (Kir Janja)]]'', komedija, 1837. * ''[[Pokondirena tikva]]'', komedija, 1838. * ''Zla žena'', komedija, 1838. * [https://serbica.u-bordeaux-montaigne.fr/images/stories/Popovic_J._S._-_Roman_bez_romana.pdf ''Roman bez romana''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240705202424/https://serbica.u-bordeaux-montaigne.fr/images/stories/Popovic_J._S._-_Roman_bez_romana.pdf |date=2024-07-05 }}, roman, 1832–1838 * Volešbni magarac, komedija, 1842. * ''Vladislav'', tragedija, 1843. * ''San Marka Kraljevića'', tragedija, 1848. * ''Smrt Stefana Dečanskog'', tragedija, 1849. * ''[[Rodoljupci]]'', komedija, 1849–1853 * ''Ajduci'', tragedija, 1853. * ''Lahan'', tragedija, 1853. * ''Ženidba i udadba'', komedija, 1853. * ''Beograd nekad i sad'', komedija, 1853. * ''Davorje'', zbirka pesama, 1854. == [[Sterijina nagrada]] == Na festivalu se dodeljuju nagrade za najbolju [[pozorišna predstava|predstavu]], za najbolji tekst savremene [[drama|drame]], za [[reditelj|režiju]], za [[glumci|glumačko]] ostvarenje, za [[scenografija|scenografiju]], za [[kostimografija|kostim]], za scensku muziku, nagrade za najboljeg mladog glumca i glumicu i specijalna nagrada == Vanjske veze == • [http://www.pozorje.org.yu/ Sterijino pozorje sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226005306/http://www.pozorje.org.yu/ |date=2008-02-26 }} == Literatura == * [[Đorđe Anđelić]]: Istorija jugosl. književnosti (Beograd 1938 g.) {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Popović, Jovan Sterija}} [[Kategorija:Problemi]] [[Kategorija:Rođeni 1806.]] [[Kategorija:Umrli 1856.]] [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Biografije, Vršac]] fpeco3c2eiq0cf1qkmdacppmp8id5mb 0 42054 42680683 42481336 2026-08-22T16:06:31Z Edgar Allan Poe 29250 /* Historija */ 42680683 wikitext text/x-wiki {{slično|glavnom gradu Paname|ostala značenja izraza Panama|Panama (razvrstavanje)}} {{Naselje | ime =Panamá | ime_genitiv =Paname | izvorno_ime = | translit_jezik1 = | slika_panorama =Panama 08 2013 Ave Balboa 7044.JPG | veličina_slike =280px | opis_slike =[[Neboderi]] uz [[avenija|aveniju]] Balboa | utemeljenje_ime=Osnovan | utemeljenje_datum =[[1519]].<ref name=city/> | širina-stupnjevi =8 | širina-minute =59 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =79 | dužina-minute =31 | dužina-oznaka =W | lokacija_ime =[[Spisak država|država]] | lokacija_info ={{flag|Panama}} | lokacija1_ime =[[Administrativna podjela Paname|Provincija]] | lokacija1_info =[[Panamá (provincija)|Panamá]] | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe =[[gradonačelnik]] | ime_vođe =José Luis Fábrega | dijelovi = | vrsta_dijelova = | površina_bilješke = | površina_ukupna =107 [[km²]]<ref name=cita/> | površina_uža = | površina_šira = | visina =2 [[metar|m]]<ref name=cita/> | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2020]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =430,299<ref name=city/> | stanovništvo_gustoća =4,040 stan./[[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[UTC+5]] | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = | pozivni_broj =507<ref name=city/> | gradovi_prijatelji = | države_gradova_prijatelja = | web_stranica = | slika_lokacijska_karta_država =Panama | slika_lokacijska_karta_opis =<center>Panamá na karti Paname | bilješke = }} '''Panamá''' ([[španjolski jezik|španjolski]]: ''Ciudad de Panamá'') je [[grad]] od 430,299 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/panama/cities/?cityid=341 | title =''Ciudad de Panamá in Panamá'' | accessdate =20.1.2023. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> na [[jug]]u [[Panama|Paname]] u kojoj je [[glavni grad]]. On je i [[glavni grad|administrativni centar]] [[Panamá (provincija)|Provincije Panamá]] i Distrikta Panamá ([[metropola|metropolitanskog grada]]) koji ima 1,206,774 stanovnika i [[Površina|površinu]] od 2,031 [[km²]].<ref name=cita>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/panama/admin/ | title =''Panama: Administrative Division'' | accessdate =20.1.2023. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> U metropolskoj Panami živi 2 / 5 stanovnika [[Panama|države]] koji osim u centru žive i u gradovima [[San Miguelito (distrikt)|San Miguelito]], [[Tocumen]], [[Arraiján]] i [[Ancón (Panama)|Ancón]].<ref name=brit/> == Geografija == Grad se nalazi na najužem dijelu [[Panamska prevlaka|Panamske prevlake]], pored izlaza [[Panamski kanal|Panamskog kanala]] na [[Panamski zaljev]] [[Tihi ocean|Tihog oceana]].<ref name=brit/> == Historija == [[datoteka:Ciudad de Panamá - Panamá.jpg|thumb|left|240px|Panorama grada uz [[Panamski zaljev]]]] Panamu je osnovao [[15. august]]a [[1519]]. u ime [[kralj]]a [[Fernando II od Aragona|Fernanda II]], [[kapetan general]] i [[guverner]] ''Kopnenog kraljevstva'' (Reino de Tierra Firme) - [[Pedro Arias De Ávila]], na mjestu [[ribarstvo|ribarskog]] [[selo|sela]] [[Cueva|Cueva indijanaca]] pod imenom ''Nuestra Señora de la Asunción de Panamá''.<ref name=his/> Ime Panama na jeziku Cueva indijanaca znači ''puno [[riba]]''.<ref name=brit/> Brzo je izrastao u [[Politika|politički]] i [[religija|religijski]] centar [[kolonija]] [[Novi svijet|Novog svijeta]]. Dobro je napredovao sve dok su se sa [[Ande|andskih]] zemalja sljevale [[zlato|zlatne]] poluge do njegove [[luka|luke]], koje su odatle [[konj]]ima i [[mazga]]ma nošene preko [[Panamska prevlaka|prevlake]] do [[Portobelo (Panama)|Portobela]] na [[Karipsko more|karipskoj]] [[obala|obali]] za [[transport]] [[brod]]ovima u [[Španjolska|Španjolsku]]. Zapao je u krizu nakon stalnih [[pljačka]]ških napada [[Kraljevina Engleska|engleskih]] [[gusari|gusara]] i [[pirat]]a, koji su onemogućili komunikaciju. [[Francis Drake]] je čak [[1595]]. poduzeo [[Drakeov napad na Panamu|(neuspješnu) kampanju]] preko prevlake na grad. To je ipak uspjelo [[Henry Morgan]]u [[1671]]. koji ga je [[Pljačka Paname|potpuno razorio i zapalio]].<ref name=brit/> Novi dobro [[fortifikacija|utvrđeni]] grad (Panamá Nuevo), kog danas zovu Casco Viejo (Stara utvrda) dao je sagraditi [[1674]]. [[Španjolci|španjolski]] [[konkvistador]] ''Alonso Mercado y Villacorta'', 8 [[km]] [[jugozapad]]no od starog razorenog Panamá Vieja.<ref name=brit/> [[Datoteka:Plano Panamá 1789.jpg|thumb|left|250px|Plan grada iz 1789.]] Nakon preseljenja grad je postepeno izgubio politički i ekonomski značaj. Od [[1751]]. je kao i čitava Panamska prevlaka sastavni dio [[Vicekraljevstvo Nova Granada|Vicekraljevstva Nova Granada]], a od [[1820-e|1820-ih]] [[Velika Kolumbija|Velike Kolumbije]] (i njezinih nasljednica) sve do [[1903]]. kad je Panama proglasila [[nezavisnost]].<ref name=brit/> Na inicijativu [[Simón Bolívar|Simóna Bolívara]] u gradu je u [[jul]]u [[1826]].održan [[Amfiktionija|Amfiktionski]] [[kongres]], nukleus iz kog je kasnije nastala [[Organizacija američkih država]].<ref name=his/> [[Željeznička pruga]] do [[Colón (Panama)|Colóna]] dovršena je [[1855]].<ref name=his/> Kasniji kongresi [[Latinska Amerika|latinoameričkih]] zemalja održani su [[1939]]. i [[1959]].<ref name=brit/> [[Francuzi]] su [[1880]]. započeli iskapati Panamski kanal, (dovršen [[1914]].) koji su od [[1904]]. preuzeli [[Amerikanci (nacija)|Amerikanci]].<ref name=his/> Od te je godine [[Vojska Sjedinjenih Američkih Država]] upravljala gradom do [[1936]]., a nakon tog nad Zonom kanala sve do [[1999]].<ref name=his>{{cite web |url=https://mupa.gob.pa/historia/ |title =''Historia'' |publisher =Municipio de Panamá |language =španjolski |accessdate =21.1.2023.}}</ref> Istovremeno sa izgradnjom kanala Amerikanci su izgradili [[vodovod]] i [[kanalizacija|kanalizaciju]], koji su do [[1942]]. bili i vlasništvo [[SAD|Sjedinjenih Američkih Država]].<ref name=brit/> Od kad je započela gradnja kanala naglo se proširio i postao [[kozmopolitizam|kozmopolitski]] grad modernih [[hotel]]a, [[kabare]]a, [[Noćni klub|noćnih klubova]], ali i grad brojnih [[Sirotinjsko naselje|sirotinjskih kvartova]] (kasnije djelomično saniranih).<ref name=brit/> Grad je ponovno postao vijest dana [[1989]]. kad je [[Vojska Sjedinjenih Američkih Država|Američka vojska]] izvršila [[Invazija SAD na Panamu|Invaziju na Panamu]] i [[hapšenje|uhapsila]] tadašnjeg [[predsjednik]]a [[Manuel Noriega|Manuela Noriegu]].<ref name=brit/> Istovremeno sa invazijom desile su se i brojne pljačke po gradu.<ref name=brit/> === Suvremeni grad === Današnja Panama je grad brojnih modernih poslovnih [[neboder]]a, dva velika [[univerzitet]]a; Nacionalnog (osnovan [[1935]].) i Santa María la Antigua ([[1965]].) Postoji niz [[akademija]], [[biblioteka]], [[muzej]]a i istraživačkih instituta kao što je Memorijalni laboratorij za tropsku i preventivnu medicinu Gorgas iz [[1928]]. i Smithsonian Tropical Research Institute iz [[1923]].<ref name=brit>{{cite web | url =https://www.britannica.com/place/Panama-City | title =''Panama City'' | accessdate =20.1.2023. | language=engleski | publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref> Grad ima i puno zelenih površina, unutar grada je to Metropolitan park, a duž kanala su to [[nacionalni park]]ovi; Camino de Cruces i Soberanía, koji štite dobar dio [[Tropska kišna šuma|tropskih prašuma]].<ref name=brit/> == Gradske četvrti == Grad se nalazi u okrugu Panama, iako njegovo metropolitansko područje uključuje i neka naseljena područja na suprotnoj strani [[Panamski kanal|Panamskog kanala]]. Kao i u ostatku zemlje, grad je podijeljen na ''corregimientose'', u kojima postoji mnogo manjih općina. Stara četvrt, poznata kao ''Casco Viejo'', nalazi se u corregimientosu San Felipea. San Felipe i dvanaest drugih corregimientosa čine urbano središte grada, uključujući Santa Anu, El Chorrillo, Calidoniju, Curundú, Ancón, Bella Vistu, Bethaniju, San Francisco, Juan Diaz, Pueblo Nuevo, Parque Lefevre i Río Abajo. == Znamenitosti == {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta =Arheološki lokalitet Panamá Viejo i historijski centar grada Panamá |image =Torre_de_la_Catedral.jpg |godina = [[1997]]. <small>(21. zasjedanje)</small> |vrst baštine = Kulturno dobro |mjerilo =ii, iv, vi |ugroženost = ne |poveznica =https://whc.unesco.org/en/list/790 |država = {{flag|Panama}} }} Panama ima puno [[građevina]] iz [[kolonijalizam|kolonijalnih]] vremena, kao što je [[katedrala]], čija je gradnja počela [[1673]]. ([[restauracija|restaurirana]] [[2003]].) i [[crkva|crkvu]] sv Franje. Obnovljeni [[historija|historijski]] centar grada - Casco Viejo, uvršten je [[1997]]. na [[UNESCO]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Americi|Listu svjetske baštine u Americi]]. To je prošireno [[2003]]. uvrštenjem razorene ''Stare Paname'' (Panamá Viejo) koja je danas popularna turistička atrakcija.<ref name=brit/> [[Arheološko nalazište]] Panamá Viejo prostire se na 32 [[hektar]]a, pored ruševina [[kamen]]ih [[zgrada]] [[sud]]a, [[katedrala|katedrale]] iz kolonijalnih vremena u njemu se nalaze i [[Pretkolumbovska umjetnost|pretkolumbovski]] ostatci [[Cueva|Cueva indijanaca]].<ref name=un/> [[Arheologija|Arheološki]] dokazi orginalnog rasporeda [[ulica]] i pozicija vjerskih i svjetovnih građevina u Staroj Panami, svjedoče o tadašnjem planiranju<ref name=un/> [[Inženjerija|Inžinjerci]] su iskoristili [[Geomorfologija|geomorfologiju]] [[poluotok]]a na koji su preselili Novu Panamu (Casco Viejo) i to dopunili [[bedem]]ima i tako kompletno okružili poluotok. Prostor unutar bedema izgrađen je sa [[Ortogonalnost|ortogonalnim]] rasporedom [[ulica]] različite širine, i centralnim [[trg]]om.<ref name=un/> Unutar tog grada nalaze se građevine od [[17. vijek]] do [[20. vijek]]a. Pored crkava i petoro [[brod (arhitektura)|brodne]] katedrale, tu su i [[Palača|palače]]; Guvernera (kraj [[17. vijek]]a), [[Gradska vijećnica|Vijećnice]], [[Muzej]]a kanala (orginalno Grand hotel) i Suda.<ref name=un/> Tu se nalazi i ''Salón Bolivar'', posljedni preživjeli dio [[samostan]]skog kompleksa [[17. vijek|17]] / [[18. vijek]]) u kom je Bolívar održao svoj kongres.<ref name=un>{{cite web | url =https://whc.unesco.org/en/list/790 | title =''Archaeological Site of Panamá Viejo and Historic District of Panamá'' | accessdate =20.1.2023. | language=engleski | publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref> [[datoteka:Imponente_Palacio_Bolívar,_Sede_del_Ministerio_de_Relaciones_Exteriores.jpg|thumb|left|240px|Salón Bolivar ([[zgrada]] nekadašnjeg [[Franjevci|franjevačkog]] [[samostan]]a)]] == Privreda i transport== [[Privreda]] grada ponajviše se bazira na [[financije|financijskom]] sektoru ([[banka|banke]], [[osiguranje|osiguranja]]) i aktivnostima vezanim uz [[Panamski kanal|kanal]]. Od [[Industrija|industrije]] ima [[rafinerija nafte|rafineriju nafte]], [[valjanje|valjaonicu čelika]], [[pivara|pivovaru]] i [[tvornica|tvornice]] [[tekstilna industrija|tekstilne]] i [[drvna industrija|drvne industrije]].<ref name=brit/> Panamska [[luka]] prostire se na [[jugozapad]]u u susjednom gradu Balboi. Sa [[Colón (Panama)|Colónom]] na [[sjever]]u povezan je kanalom, [[željeznička pruga|prugom]] i [[autoput]]m, sa [[David (grad)|Davidom]] na [[zapad]]u i [[Chepo]]m na [[istok]]u [[Panamerički autoput|Panameričkim autoputom]].<ref name=brit/> Grad ima dva internacionalna [[aerodrom]]a u Albrooku, zapadno od grada, i u Tocumenu, 27&nbsp;km sjeveroistočno od centra.<ref name=brit/> == Pobratimski gradovi == Panama ima pobratimske ugovore sa slijedećim gradovima<ref name=sis>{{cite web | url =http://en.sistercity.info/sister-cities/Panama%20City.html | title =''Sister cities of Panama'' | accessdate =20.1. 2023. | language=engleski | publisher=Sistercity}}</ref>;; {| class="wikitable" |- valign="top" | * <small>{{flagicon|Venecuela}} [[Caracas]], [[Venecuela]] * {{flagicon|SAD}} [[Fort Lauderdale, Florida]], [[Sjedinjene Američke Države]] * {{flagicon|Meksiko}} [[Guadalajara (Jalisco)|Guadalajara]], [[Meksiko]] * {{flagicon|Filipini}} [[Manila]], [[Filipini]]</small> || * <small>{{flagicon|Meksiko}} [[Mexico City]], [[Meksiko]] * {{flagicon|SAD}} [[Miami]], [[Sjedinjene Američke Države]] * {{flagicon|Tajvan}} [[Taipei]], [[Tajvan]]</small> |} {{Panoramica|Panama_punta_paitilla.jpg|1800px|Panorama grada}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Panama City}} * [https://mupa.gob.pa/ ''Municipio de Panamá'' (službene stranice)] {{es icon}} {{Glavni gradovi Sjeverne Amerike}} {{Svjetska baština u Panami}} [[Kategorija:Gradovi u Panami]] [[Kategorija:Glavni gradovi u Južnoj Americi]] [[Kategorija:Svjetska baština u Panami]] dxf5y9rb1dd5lpsgiah1qrqzt0km5dq 0 44405 42680770 42649231 2026-08-23T07:44:46Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680770 wikitext text/x-wiki '''Let 3''' je [[rock and Roll|rock]] sastav iz [[Rijeka|Rijeke]], osnovan [[1987]]. godine. == Povijest sastava == Višegodišnjim beskompromisnim djelovanjem sastav se uspio nametnuti kao trademark [[grad]]a Rijeke, cijele jedne regije, te na koncu poklonika nadahnute različitosti u više država. Prije [[1986]]. godine, tijekom oformljavanja Leta 2, točnije na sam kraj [[1970-e|1970-ih]], Damir Martinović Mrle svirao je u riječkom [[punk]] sastavu [[Termiti (bend)|Termiti]] (čiji će hit "Vjeran pas" sastav obraditi godinama kasnije). Nakon raspada Termita, Mrle nastavlja svoje djelovanje kroz multimedijalni projekt Strukturne ptice. Negdje u to vrijeme Zoran Prodanović Prlja, druga polovica kreativne jezgre Leta 3, skuplja svoja prva scenska iskustva u sastavu Umjetnici ulice. Oni zajedno s odabranom ekipom riječkih glazbenika utemeljuju u veljači [[1986]]. godine Let 2. Početkom sljedeće godine sastav mijenja ime u Let 3 i bilježi prvi diskografski izlaz s dvije pjesme na kompilaciji "Rijeka - Pariz - Texas". Sastav je od početka djelovanja pratila osobita pažnja onoga dijela rock poklonika koji su odmah bili očarani bitnim kvalitetama riječana. U nastavku karijere krug štovatelja stalno se širio, a općenito je popularno glazbena javnost postajala svjesna da Let 3 nisu samo bizarni, bučni čudaci, nego prvorazredna rock atrakcija i zaista unikatna umjetnička pojava. Nakon početne fascinacije onime u čemu je Let 3 doista neponovljiv (fantastičan image i sceničnost) postajale su vidljivije i ostale kvalitete sastava; izuzetni tekstovi, uvijek perfektan izvođački nivo (u prvom redu frontmana i pjevača Zorana Prodanovića Prlje) dramaturška i stilska dorađenost koncerata i javnih istupa općenito, glazbena specifičnost, iz osnova [[indie]] frenetičnosti razvijena do izuzetne rafiniranosti, uvijek praćene specifičnim [[humor]]om i osjećajem za bizarno. Let 3 nikada nisu parodirali, komentirali ili negirali, bilo svoj [[muzika|glazbeni]], bilo socijalni ili [[Politika|politički]] okoliš, kao što mu nisu ni povlađivali. [[26. 2.|26. veljače]] [[2001]]. godine sastav Let 3 donirao je spomenik "Babin kurac". Spomenik je visok četiri metra i napravljen od [[bronza|bronce]]. Spomenik je otkriven u Zagrebu, Rijeci, Puli, Splitu i Ljubljani. == Diskografija == Komplilacija "Rijeka - Pariz - Texas" s dvije pjesme bilo je prvo diskografsko izdanje Leta 3. "Two Dogs Fucking", žestoki i u za njihove poklonike već mitski debut Leta 3, objavljen u travnju [[1989]]. godine, sadržavao je pjesme kao što su himna "Izgubljeni", "Sam u vodi", "Ne trebam te" i "U rupi od smole", koncertne favorite i dan danas. Drugi album, "El Desperado", objavljen je u prosincu [[1991]]. godine. Na ploči su obrada "Vjernog psa", "Fuck Famiglia", "Ha ha ha", "Pokvarena žena" i "Mona". Vrijeme između dva albuma i nakon "El Desperada" Let 3 su popunili gotovo neprekidnim turnejama koje su, osim [[Hrvatska|Hrvatske]], uključivale i nastupe po [[Slovenija|Sloveniji]], [[Austrija|Austriji]], [[Francuska|Francuskoj]], [[Italija|Italiji]], [[Mađarska|Mađarskoj]], [[Španija|Španjolskoj]], [[Grčka|Grčkoj]] i [[Alžir]]u. U [[proljeće]] [[1994]]. sastav se seli na imanje ''Blue Moon'' kraj mjesta [[Hum (Buzet)|Hum]] u [[Istra|Istri]] gdje u pastoralnom ugođaju stvaraju album "Peace" koji je svoje objavljivanje dočekao u studenom iste godine. "Peace" je donio nove hitove "Kontinentio", "Nafta", "Droga"i "Elefante Elettrico", i također inaugurirao osobit način rada na hrvatskoj sceni: suradnju sa, za žestoki [[rock and Roll|rock]] izraz posve netipičnim naturščicima, istarskim glazbenicima starije generacije, te uspješno miksanje tradicionalnih glazbenih oblika s modernim rockom. Na turnejama koje su uslijedile i to na nastupima u [[Zagreb]]u, [[Rijeka|Rijeci]] i [[Ljubljana|Ljubljani]] snima se materijal za koncertnu ploču tipičnog naziva "Živi kurac", koja je objavljena u ljeto [[1996]]. godine. Ovaj dvostruki [[album]] jedan je od najkvalitetnijih radova uživo domaće [[pop]]ularne glazbe. === Album Nečuveno === Nešto više od godinu dana nakon koncertnog albuma "Živi kurac", u [[septembar|rujnu]] [[1997]]., izašao je i dotad najdrastičniji koncept sastava, album "Nečuveno". Svojevrsnoj provokaciji moglo se pronaći slične prethodnike u povijesti glazbe [[20. vijek|dvadesetog stoljeća]] no to je vjerojatno jedini glazbeni proizvod na kojemu nema baš ničega (ni snimljene tišine), a kojega je kupilo 350 štovatelja. Ili, preciznije, proizvod je sadržavao umjetničku viziju sastava koja je komade plastike označila serijskim brojevima, opremila omotom i prekrstila ih u album "Nečuveno" sastava Let 3. Projekt je bio praćen video spotom "Neviđeno" (plavim praznim ekranom) i promocijom na centralnom riječkom trgu. === Album Jedina === Početkom [[1998]]. u sastavu se događa reorganizacija članstva, i nakon višemjesečnih traženja i audicija, formirana je sadašnja postava: Damir Martinović - Mrle ([[bas]]), Zoran Prodanović - Prlja (vokal), Ivan Šarar (elektronika), Dražen Baljak - Baljak ([[gitara]]), Matej Zec - Knki (gitara) i Branko Kovačić - Hudor ([[bubnjevi]]). Osim manjih nastupa u Sloveniji na kojima se isprobavao novi materijal prvi pravi javni dokaz snage nove ekipe glazbenika bio je novogodišnji koncert na riječkom Korzu pred desecima tisuća poklonika. Tada je sastav već dovršio materijal za svoj novi album, praćen entuzijazmom i oduševljenjem svih sudionika, gostiju, "tehničkog osoblja", ljudi iz medija i slučajnih namjernika. Oduševljenje je proizilazilo iz općega mišljenja da je riječ o njihovom najkvalitetnijem uradku na kojem su najfinije izbrušene sve njihove kvalitete. Album "Jedina" s datumom izlaska [[15. 5.|15. svibnja]] 2000. šesti je diskografski uradak Leta 3, projekt koji još izrazitije nego prijašnji, fokusira i potencira sve ključne elemente estetike grupe. Album je pripreman dvije godine, a u konačnom snimanju i oblikovanju sudjelovao je cijeli niz gostiju i suradnika: stalni pratilac grupe, producent Janez Križaj, slovenski designer Ajax, [[fotograf]] Rino Gropuzzo, riječki vokalni kvartet ENI, [[Romi|romski]] sastav Crni dijamanti, klapa Silba, tenorist Voljen Grbac, puhači Jakša Kriletić i Igor Pavlica iz [[Jinx]]a, te Marko Anić i Toni Železnik i još mnogo drugih glazbenika. === Bombardiranje Srbije i Čačka === Album je objavljen [[2006]]. godine, a pripreman gotovo pune tri godine. Unikatan je to spoj naizgled nespojivog - rocka, [[Etno|etna]], [[Turbofolk|narodnjaka]], [[trash]]a, ex-YU sweet popa osamdesetih, elektronike, drum'n' bassa i [[nu metal]] prangijanja. "''Mi ne zbijamo šalu, time se bavila 'Top lista nadrealista'. Mi stvaramo nova značenja, sastavljamo ih od mnogo štošta, ima u tome puno humora, ali nema parodiranja. Parodiranje je isto što i paradiranje. Ovo naše je novi svijet, neka nova zemlja, Nova Jugoslavija!''" - izjavili su letovci za [[Novi list]] prilikom izlaska novog albuma. Album nudi [[Shizofrenija|shizofrenu]] viziju Nove [[Jugoslavija|Jugoslavije]] i njenih pripadajućih republika i pokrajina u svim aspektima, bilo glazbenim, tekstualnim, scenografskim, dizajnerskim ili kostimografskim. == Predstava Fedra == Sastav je u travnju [[1996]]. započeo rad na predstavi "Fedra" Ivice Buljana, da bi u [[jun|lipnju]] održali premijeru. Angažman domaćih rockera u kazalištu nije ništa novo, ali do "Fedre" niti jedan sastav nije bio toliko eksponiran u izvedbi jedne predstave u kojoj je bio praktično centralna pojava. Slobodno se može reći da je "Fedra" jedna od najuspješnijih hrvatskih predstava zadnjih godina, što potvrđuju njena brojna gostovanja u Španjolskoj, Italiji, Sloveniji Grčkoj, [[Makedonija|Makedoniji]] i [[Venezuela|Venezueli]] i njen već kultan status. Angažman Leta 3 nagrađen je nagradom Hrvatskog glumišta te [[Porin]]om za najbolju kazališnu glazbu ("Pipi"). Ono što se pritom pokazalo, a kasniji angažman Prlje u predstavi "Pilad" potvrdio, jest "prirodna" bliskost Leta 3 s kazalištem u kojem njihova izrazita sceničnost funkcionira gotovo jednako dobro kao na koncertima. == Članovi sastava == # [[Damir Martinović Mrle]] - [[bas-gitara|bas gitara]], prateći vokal # [[Zoran Prodanović Prlja]] - vokal # Ivan Šarar (Faf) - klavijature # Branko Kovačić (Husta) - [[bubnjevi]] # Dražen Baljak (Baljak) - gitara # Matej Zec (Knki) - [[gitara]] == Albumi == # Two dogs fuckin' ([[1989]].) # El Desperado ([[1991]].) # Peace ([[1994]].) # Živi kurac (uživo) ([[1996]].) # Nečuveno ([[1997]].) # Jedina ([[2000]].) # Bombardiranje Srbije i Čačka ([[2005]].) # Živa pička (uživo) ([[2008]].) # Kurcem do vjere/Thank You Lord ([[2013]].) # Angela Merkel sere ([[2016]].) == Nagrade == * [[Porin (nagrada)]] [[1997]]. - Za kazališnu glazbu u predstavi "Fedra" * Porin [[2001]]. - Najbolji album alternativne glazbe - Jedina, Let 3 * [[Crni Mačak]] 2001. - Izvođač godine - Let 3 * Crni Mačak 2001. - Pjesma godine - "Profesor Jakov", Let 3 * [[Zlatna Koogla]] [[2006]]. - Album godine - Bombardiranje Srbije i Čačka, Let 3 * Zlatna Koogla 2006. - Sastav godine - Let 3 * Zlatna Koogla 2006. - Izvođač godine - Prlja, Let 3 * Zlatna Koogla 2006. - Videospot godine - "Rado ide Srbin u vojnike (Pička)", Let 3 * Zlatna Koogla 2006. - Producent godine - Iztok Turk i Mrle, Bombardiranje Srbije i Čačka, Let 3 * Zlatna Koogla 2006. - Najbolji omot - Bombardiranje Srbije i Čačka, Let 3 * Porin 2006. - Najbolji rock album - Bombardiranje Srbije i Čačka, Let 3 * Porin 2006. - Najbolji video broj - "Ero s onoga svijeta", Let 3 * [[Dora 2023.]] - pobjednička pjesma "[[Mama ŠČ]]!" == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://let3.blog.hr/ Zvanični blog grupe] * [http://www.svastara.com/muzika/?izvodjac=100 Tekstovi pesama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081225132423/http://www.svastara.com/muzika/?izvodjac=100 |date=2008-12-25 }} na sajtu -{Svastara.com}- * [http://www.ri-rock.com/portreti002.htm Rirock.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819184957/http://www.ri-rock.com/portreti002.htm |date=2007-08-19 }} - „-{Let 3 - Kronologija i diskografija}-“ * [http://www.last.fm/music/Let+3 Biografija grupe] na sajtu -{[[Last.fm]]}- {{en}} * [http://www.24sata.info/3920 Intervju sa Prodanovićem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928000644/http://www.24sata.info/3920 |date=2007-09-28 }} povodom problema sa koncertima u BiH ([[2007]]) * [http://www.balkanrock.com/index.php/Intervjui/Mrle-Let-3-Vesela-situacija-koja-se-zove-jeanje.html Intervju sa Damirom Martinovićem - Mrletom za Balkanrock.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426055721/http://www.balkanrock.com/index.php/Intervjui/Mrle-Let-3-Vesela-situacija-koja-se-zove-jeanje.html |date=2009-04-26 }} {{Hrvatska na Eurosongu}} {{Authority control}} [[Kategorija:Hrvatski glazbeni sastavi]] [[Kategorija:Predstavnici Hrvatske na Eurosongu]] jlnwe2ubpemeqg2m7lb6kqh3omabm6y 4 46885 42680587 41562240 2026-08-22T13:52:03Z Aca 108187 42680587 wikitext text/x-wiki {{smernice|WP:NI|WP:NAVOD|WP:REF}} Ova stranica je smernica koja opisuje kako u člancima navoditi izvore podataka (kolokvijalno "literatura"). Navođenje izvora podataka je dio smernica [[Wikipedia:Bez originalnog istraživanja]] i [[Wikipedia:Proverljivost]]. To znači da bilo koji materijal koji se ospori i za koji nije naveden materijal bilo koji urednik može da ukloni. Za više informacija pogledajte gore navedene strane i [[Wikipedia:Pouzdani izvori]]. <!--Wikipedia:Reliable sources--> Ova strana je izuzetno iscrpan vodič; jednostavno uputstvo koje pokriva osnovnu upotrebu u gotovo svim slučajevima se nalazi na [[Wikipedia:Referenciranje za početnike]]. == Potrebe za navođenje izvora == * Pomaganje korisnicima da pronađu pouzdane izvore podataka o temi; * obezbeđivanje verodostojnosti članka i mogućnosti da svaki čitalac ili urednik može proveriti informaciju; * poboljšanje opšte verodostojnosti i merodavnosti Vikipedije; * pokazivanje da vaš doprinos nije [[Wikipedia:Bez originalnog istraživanja|originalno istraživanje]]; * smanjivanje verovatnoće uredničkih sporova, ili [[Wikipedia:Rešavanje sukoba|rešavanje]] onih do kojih se došlo; i * davanje priznanja izvoru za pružanje korisnih podataka i izbegavanje optužbe za [[plagijat]]. '''Primedba: članci Vikipedije ne mogu biti korišćeni kao izvori.''' == Kada navoditi izvore == === Kada dodate sadržaj === ''Za načine pronalaženja izvora za navođenje, pogledajte [[Wikipedia:Pouzdani izvori#Pronalaženje dobrog izvora može biti zahtevno|Pronalaženje dobrog izvora...]]'' <!--Wikipedia:Reliable sources#Finding a good source may require some effort--> Ako dodate bilo kakav podatak u članak, naročito ako je sporan ili je verovatno da će biti osporen, treba da navedete i izvor. Ako ne znate kako da oblikujete navod, drugi će ga srediti za vas. Prosto navedite sve podatke koje možete. Uopšteno, čak i kada pišete po sećanju, trebalo bi da '''aktivno tražite merodavnu referencu za navođenje'''. Ako pišete iz sopstvenog znanja, onda bi trebalo da znate dovoljno i da nađete dobru referencu pri kojoj se čitalac može sam informisati o temi - vi nećete večito biti na raspolaganju da odgovarate na pitanja. Osnovna stvar je da '''pomognete čitaocu''' i ostalim urednicima. Navođenje je naročito važno kada pišete o mišljenjima koja postoje o određenom pitanju. [[Wikipedia:Izbegavajte neodređene tvrdnje|Izbegavajte neodređene tvrdnje]] kao što je „Neki ljudi kažu...“. Umesto toga, učinite da je ono što napišete [[Wikipedia:Proverljivost|proverljivo]]: pronađite određenu osobu ili grupu koja ima to mišljenje, spomenite je po imenu i dajte navod iz merodavne publikacije u kojoj se to mišljenje izražava. Zapamtite da Vikipedija nije mesto na kojem treba da izražavate svoje mišljenje niti za [[Wikipedia:Bez originalnog istraživanja|originalno istraživanje]]. Budući da je ovo Wikipedia na srpskohrvatskom jeziku, kad god je moguće, treba navesti izvor na srpskohrvatskom jeziku, koji bi trebalo da uvek ima prednost nad drugim jezicima iste težine. Međutim, tamo gde je to prikladno, navedite i reference na drugim jezicima. Ako navodite iz izvora na drugom jeziku, treba navesti prevod na srpskohrvatski jezik uz navod na izvornom jeziku pored njega. ===Kada citirate nekoga=== Kada citirate iz objavljenog materijala, uvek dodajte i navod, a navod bi trebao da se nalazi odmag posle citata, koji bi trebalo da je omeđen dvostrukim znacima navoda — „ovako“ — ili jednostrukim navodnicima ako je citat unutar citata — „sledi jedan takav ‘citat’ za primer“. === Kada proverite sadržaj === Možete da '''navedete izvor i za materijal koji niste vi napisali''' ako koristite izvor da '''proverite''' taj materijal. Dodavanje izvora u članak je odličan način da doprinesete Vikipediji. Na Vikipediji na engleskom možete videti i organizovano sprovođenje ovoga, na stranama [[:en:Wikipedia:Forum for Encyclopedic Standards]] i [[:en:Wikipedia:WikiProject Fact and Reference Check]]. Za bilo koju izjavu možete navesti i direktne citate, kao metod za olakšavanje provere činjenica. === Tekst koji je, ili će verovatno biti, osporen === Osporeni tekst se može odmah potpuno ukloniti ili premestiti iz članka na stranu za razgovor na raspravu. Ako je osporeni tekst bezopasan, i samo smatrate da bi bio potreban izvor, stavite šablon {{tl|činjenica}} na kraju sporne rečenice ili dela rečenice. Šablon {{tl|provera navoda}} može biti koristan za označavanje citata koji su izvađeni iz konteksta ili za druge zloupotrebe citata. Necenzurisana kritika ili negativni materijal iz biografija živih osoba se može odmah ukloniti, bez stavljanja na stranu za razgovor. Pogledajte [[Wikipedia:Biografije živih osoba]] i [[:en:Wikipedia:Libel|:en:Wikipedia:Libel]]. Razmišljajte unapred. Pokušajte da zamislite da li bi ljudi mogli da posumnjaju u ono što ste napisali, ili bi im moglo zatrebati više podataka. Ako ono što napišete na Vikipediji poduprete pozivanjem na jasan i pouzdan izvor, vaši prilozi će dobiti na stabilnosti. === Posredni izvori: kažite gde ''ste vi'' to našli === Uobičajena greška je kopiranje podataka o navodu iz drugog izvora bez navođena posrednika. Na primer, možete pronaći podatak na veb sajtu, koji tvrdi da je iz neke knjige. Osim ako sami ne proverite tu informaciju u toj knjizi, vaš stvarni izvor je taj sajt i '''morate''' ga spomenuti. Stoga sama veb strana mora biti [[VP:PI|pouzdan izvor]]. Vaš navod može da pominje '''samo''' veb stranu, ili možete da pružite i više podataka na ovaj način:: * <Veb strana>, koja citira <knjigu>, ili * <Knjiga>, citirana na <veb strani>. Međutim, knjigu ne treba da navodite '''osim''' ako ste je sami pregledali. Ako ste je proverili, više nema potrebe da navodite veb stranu, ali je i dalje možete pomenuti ako bi to čitaocima bio koristan podatak. To možete učiniti u ovom obliku: * <Knjiga> (vidi još <veb stranu>). Međutim, povedite računa da ne usmerite čitaoce ka veb strani koja bi se mogla smatrati nepouzdanom. Smisao ovog pravila je da omogući čitaocima da sami procene pouzdanost dokaza i da im se omogući da ih provere makar onoliko koliko ste to i vi uradili. == Koje izvore navoditi == {{Poseban članak|Wikipedia:Pouzdani izvori}} Dajte prednost trećim stranama, izvorima na srpskohrvatskom jeziku koje su javno potvrđeni ({{jez-eng|peer-reviewed}}). == Kako i gde navoditi izvore == Vidi još: [[Wikipedia:Navođenje ukratko]] <!--:en:Wikipedia:Citations quick reference--> * Kada pišete novi članak ili dodajete reference u postojeći članak koji nema nijednu, držite se ''ustanovljene prakse'' u datoj profesiji ili oblasti na koju se članak odnosi (ako postoji i nije sporna). * Oni koji su prethodno doprineli članku obično znaju ustanovljenu praksu - ako je moguće, pratite njihov stil ako članak već ima reference. * Ako ustanovljena praksa ne postoji ili je osporena, urednici na članku treba da odluče o stilu za koji smatraju da predstavlja odgovarajuću ravnotežu između očuvanja čitljivosti teksta i što veće preciznosti i pristupačnosti navoda. * Ako se urednici razilaze po pitanju odgovarajućeg stila za navode, treba da prepuste odluku o najpogodnijem obliku za prikaz referenci onima koji ''doprinose najviše sadržaja'' članku. '''Ako se ne može postići sporazum, treba da se koristi stil navoda prvog glavnog doprinosioca.''' Ako niste načisto koji sistem ili stil treba koristiti, zapamtite sledeće: najvažnija stvar je pružiti sve informacije koje su nekome potrebne da identifikuje i nađe izvor. Ako je potrebno, stavite te podatke na stranu za razgovor, ili u komentar na glavnoj strani, ili pitajte druge kako da ih pravilno oblikujete za taj članak. '''Raspravu o različitim stilovima navođenja možete pronaći ispod.''' *Vodič koji se lako prati, možete naći u odeljku [[Wikipedia:Navođenje izvora/primeri stila]] <!-- Wikipedia:Citing sources/example style--> *Neki urednici više vole da koriste [[Wikipedia:Šabloni|šablone]] za oblikovanje referenci; pogledajte [[Wikipedia:Šabloni/Citiranje|pregled šablona za citate]]; <!--Wikipedia:Citation templates--> za korisnike koji su upoznati sa postupkom citiranja a kojima treba referenca, postoji i [[Wikipedia:Šabloni/Citiranje/Brzi vodič za citiranje|brzi vodič]].<!--Wikipedia:Template messages/Sources of articles/Citation quick reference--> *[http://citationmachine.net/ Lendmark mašina za citiranje] ({{jez-eng|Landmark Citation Machine}}) je takođe dobra za stvaranje bibliografija. Redovno se ažurira i radi na tri odvojena servera. *'''Wikicite''' je besplatan program, trenutno u razvoju, čija je svrha da pomogne ljudima da propisno referenciraju svoje doprinose Vikipediji. Napisan je u programskom okruženju [[Vižual bejzik .NET]], te je prikladan samo za korisnike operativnih sistema [[Vindouz 2000]] i [[Vindouz XP]]. Izvorni kod i program su dostupni besplatno; više detalja je dostupno na [[:en:User:Dmoss|korisničkoj strani autora]]. '''Sistem prikaza referenci u člancima Vikipedije se vremenom može promeniti; jasnoća i doslednost u člancima su bitniji od strogog sprovođenja nekog određenog sistema.''' Zapamtite: najvažnije je uneti iscrpne podatke o referenci - tj. dovoljno podataka da čitalac može relativno lako da pronađe prvobitni (originalni) izvor. === Brojevi strana === Preciznost u korišćenju izvora treba da bude ispraćena preciznošću navoda. Kada citirate knjige ili članke, gde god je moguće, navedite i broj strane. Brojevi strana moraju biti navedeni u citatu koji se drži određenog oblika citiranja ili koji parafrazira ili referencira određeni odeljak knjige ili članka. * Po Džesiki Bendžamin, jedna od slabosti radikalne politike jeste da „idealizuje potlačene, kao da su njihovi politika i kultura nedirnuti sistemom dominacije, kao da narod ne učestvuje u sopstvenom potčinjavanju“ (Bendžamin 1988:9). * Džesika Bendžamin je tvrdila da je radikalna politika oslabljene svojim neobaziranjem na načina na koji potlačeni učestvuju u sopstvenom potčinjavanju (Bendžamin 1988:9). Brojevi strana nisu potrebni kada citat ide uz opšti opis knjige ili članka, ili kada se knjiga ili članak u celini koristi kao primer za određenu tačku gledišta. * U 1980-ima se više feministikinja bavilo feminističkim isčitavanjem psihoanalitičke misli (npr. Galop 1985, Hamilton 1982, Rouz 1986, Bendžamin 1988). *Na primer, Džesika Bendžamin se pozivala na frojdovske i feminističke teorije za tvrdnju da je u modernom zapadnom društvu odnos između muškaraca i žena paradigmatski za razne odnose dominacije i potčinjavanja. (Bendžamin 1988). === Stilovi navođenja === Slede različiti stilovi navođenja koje možete koristiti za unošenje referenci u Vikipedijine članke: *Ugrađene HTML veze (veze u tekstu) *[[Wikipedia:Harvardsko referenciranje|Harvardsko referenciranje]], <!--Wikipedia:Harvard referencing--> i *[[Wikipedia:Stil referenciranja Vankuver]] *[[Wikipedia:Fusnote|Fusnote]]. <!--Wikipedia:Footnotes--> Sva četiri stila prihvatljivi su stilovi navođenja izvora na Vikipediji. Nemojte menjati iz harvardskog referenciranja u fusnote ili obrnuto, a da prvo proverite na strani za za razgovor da li neko ima nešto protiv. Ako nema sporazuma, prednost ima stil koji je koristio prvi glavni doprinosilac. ==== Ugrađene HTML veze ==== {{poseban članak|Vikipedija:Unutrašnje citiranje}} <!--Wikipedia:Embedded Citations--> MediaWiki softver podržava uključivanje HTML veza direktno u članak zatvaranjem URL-a u jednostruke uglaste zagrade — <nowiki>[http://www.google.com]</nowiki> — koje se prikazuje ovako: [http://www.google.com] Potpun navod bi trebalo dati u odeljku reference/bibliografija ovako: <nowiki>*[http://www.google.com/ sajt Gugla]</nowiki>, koje se prikazuje kao: *[http://www.google.com sajt Gugla] Novinski članak na koji se u članku poziva bi se korišćenjem ugrađenih veza mogao navesti ovako — <nowiki>[http://media.guardian.co.uk/site/story/0,14173,1601858,00.html]</nowiki> — a to izgleda ovako[http://media.guardian.co.uk/site/story/0,14173,1601858,00.html]. Onda bi se u odeljku bibliografija/reference, pun navod dao ovako: <nowiki>*[http://media.guardian.co.uk/site/story/0,14173,1601858,00.html „Sorel optužuje Murdoka za paničnu kupovinu“] Džon Planket, ''Gardijan'', [[27. oktobar]] [[2005]], preuzeto [[27. oktobar|27. oktobra]] [[2005]]</nowiki> što se prikazuje kao: *[http://media.guardian.co.uk/site/story/0,14173,1601858,00.html „Sorel optužuje Murdoka za paničnu kupovinu“] Džon Planket, ''Gardijan'', [[27. oktobar]] [[2005]], preuzeto [[27. oktobar|27. oktobra]] [[2005]] U slučaju novinskih članaka sa mreže, naročito je važno navesti autora, naslov, novinu i datum izdavanja, pošto mnoge novine priče drže na mreži samo određeni deo vremena pre nego što ih premeste u arhivu. Sa punim navodom, čitaoci će biti u stanju da lako pronađu članak čak iako veza nije ispravna. Takođe je važno naslov članka ili naučnog rada staviti pod znake navoda, da bi Vikipedija opis sadržaja članka pripisala izvoru, a ne sebi. Na primer, ne tvrdi Vikipedija da je Sorel optužio Murdoka za paničnu kupovinu, nego ''Gardijan'', i zato treba navesti ''Gardijanov'' naslov, a ne zameniti ga sa „Priča o Murdokovoj paničnoj kupovini“. Prednosti ovih ugrađenih veza jeste u tome da čitaoci i drugi urednici mogu lako da kliknu i smesta odu na navedeni članak, što čini proveru izvora veoma jednostavnom, kao i to da je takve veze lako napraviti i održavati. Mane su da će bilo ko ko uzme neki slučajan uzorak ovih veza naći će prekinute ugrađene veze. Važno je navesti pun navod u odeljku bibligrafije, tako da čitaoci i dalje mogu da pronađu članak ako ugrađena veza više ne funkcioniše. ==== Harvardsko referenciranje ==== Harvardsko referenciranje spada u najčešće korišćeni i standardan način navođenja izvora u prirodnim i društvenim naukama. Ovaj način obeležavanja podrazumeva da se delimični citat, prezime autora i godina izdanja, stave na kraj rečenice u tekstu, a ceo citat na kraju teksta u abecednom spisku u okviru odeljka ==Reference== ili ==Izvori==. * Ukoliko publikacija ima samo jednog autora, dodaje se prezime i godina izdanja u zagradama posle rečenice ili pasusa, a pre tačke. Na primer (Simić 2005). * Ako postoje dva autora, koristi se (Simić & Ristić 2005). Za više autora se navede (Simić et al. 2005). * Ukoliko pasus „Reference“ sadrži dva ili više radova istog autora koji su publikovani iste godine, koristite slovo iza godine izdavanja kako biste razdvojili različite izvore (na primer, (Simić 2005a) i (Simić 2005b). Pri tome, treba da budete sigurni da ste svuda u tekstu koristili baš to slovo kako biste u pasusu namenjenom referencama dobili sve radove koje navodite. * Ako je datum izdavanje iz nekog razloga nepoznat, koristite „n.d.“ (što znači, „no date“, odnosno „nema datuma“). * Mnogo puta, autori koriste izdanje knjige koje je objavljivano posle originalnog izdanja, odnosno reprint. U takvim slučajevima, često se pišu oba datuma, tako što se datum originala stavlja u zagradu i ispred datuma korišćene edicije: :: (Marks [1867] 1967) : Kompletan naziv reference bi glasio: :: Marks, Karl. [1867] (1967). '' Kapital: Kritika političke ekonomije'' Vol. I. Izdao: Fridrih Engels. Njujork: International Publishers. {{ISBN|00000000}} * Ukoliko se navodi i broj strane, po konvenciji se piše (Simić 2005:73). * Ako se referencira tekst koji je naveden pod znacima navoda, tada se izvor navodi van znakova navoda, pre tačke, zatvoren u zagrade, „Primer jedne bitne rečenice“ (Simić 2005). * Za tekst koji je nazubljen se referenca smešta iza tačke, kao ovde. (Simić 2005) * Kada se autor reference navodi u samom tekstu članka, tada se godina stavlja u zagrade; na primer "Simić (2005) tvrdi ..." '''Bitno: Harvard način referenciranja zahteva da se na dnu članka nađe kompletan opis izvora na način koji je opisan ispod.''' ===== Potpuno navođenje izvora u odeljku „Reference“ odnosno „Izvori“ ===== Potpuno navođenje izvora, odnosno referenciranje, podrazumeva da na dnu članka postoji odeljak <nowiki>==Reference==</nowiki> ili <nowiki>==Izvori==</nowiki>. U okviru ovog odeljka je lista podrobno opisanih izvora, po jedan (<nowiki>*</nowiki>) elemenat liste za svaki izvor. Uobičajeno navođenje izvora podrazumeva: ime autora, naslov knjige ili članka i datum objavljivanja. Razna zanimanja, naučne oblasti i izdavači koriste različite dogovore o tome koje informacije su značajne i kako se navode. Najčešće je lista poređana alfabetski (abecedno) po prezimenu autora. Ime izdavača i grad su neobavezni. ISBN broj je takođe neobavezan. Za članak iz novina trebalo ni navesti datum, broj časopisa, izdanje i broj strane, ako je moguće. Uobičajeno referenciranje bi izgledalo ovako: * McDougall, D. (2003). [http://observer.guardian.co.uk/international/story/0,6903,1598627,00.html "Trauma of quake's shattered children"]. ''Guardian''. Retrieved October 23, 2005. * Simić, G. ''Kako navoditi izvore'', Akademski pres, 2005. {{ISBN|1607000X}} ili korišćenjem šablona za izvor u novinama: <nowiki>* {{cite journal | author=L. Hussein ''et al'' | title=Nutritional quality and the presence of anti-nutritional factors in leaf protein concentrates (LPC) | journal=International Journal of Food Sciences and Nutrition | year=1999 | volume=50 | issue=5 | pages= 333–343}}</nowiki> što će se u članku videti kao: *{{cite journal | author=L. Hussein ''et al'' | title=Nutritional quality and the presence of anti-nutritional factors in leaf protein concentrates (LPC) | journal=International Journal of Food Sciences and Nutrition | year=1999 | volume=50 | issue=5 | pages= 333–343}} For more templates to assist formatting, see [[Wikipedia:Template messages/Sources of articles/Generic citations | the citation templates]]. Citations for newspaper articles typically include the title of the article in quotes, the [[byline]] (author's name), the name of the newspaper in italics, date of publication, and the date you retrieved it if it's online. Some books have been reprinted several times over the course of the years. Sometimes they have gone through several editions, and sometimes a book may be published by several different publishers. This can raise serious problems for citations, because different editions may be paginated differently. Ideally, all citations in a given article should refer to the same edition by the same publisher, and this edition information should be included in the reference at the end of the article and/or the [[ISBN]] (see there) should be given. That way, there would be no confusion over the correct page number for cited quotes or material. * If the "References" section contains two or more works by the same author but published the same year, use a letter after the year to distinguish the different sources (for example 2005a and 2005b). * If you do not know the date of publication, try to find it (you could try your local library, the web-page of a national library such as the Library of Congress, or Amazon.com) * If the date of publication is unavailable, use "n.d." (meaning, no date) * Many times editors use an edition of a book that was published long after the original publication. In such cases, they ''must'' provide the date of the edition they are using or else the ISBN, and preferably both. This is important because different editions may be paginated differently. As Wikipedia grows it is likely that different editors may rely on different editions of the same book. * Usually, different editions of the same book are published in different years. In such cases knowing the year is enough information to distinguish the different editions. * Sometimes, different editions of the same book are published in the same year. This often happens after a copyright has expired, and different publishing companies publish different editions. In such cases, one must know the publisher to distinguish the different editions, or else the ISBN. '''It is crucial that complete references be provided for each distinct edition referred to (or cited) in the article, and that each such in-line citation provide enough information to distinguish between editions'''. ====Stil Vankuver ==== Stil Vankuver koristi se uglavnom u člancima sa tematikom iz oblasti medicine i srodnih nauka. Ovaj stil, prema odluci Međunarodnog komiteta urednika medicinskih časopisa (International Committee of Medical Journal Editors), koristi se u svim publikacijama iz oblasti medicine i srodnih nauka. Detaljan opis može se naći [http://wwwlib.murdoch.edu.au/find/citation/vancouver.html ovde], a primeri Vankuver citiranja [http://www.nlm.nih.gov/bsd/uniform_requirements.html ovde]. * '''Časopis''' {{izdvojeni citat|Prezime prvo slovo imena, Prezime prvo slovo imena, Prezime prvo slovo imena. Naziv članka. Skraćeni naziv članka. godina; tom(broj):br. strana (od - do).}} Primer: {{izdvojeni citat| # Drummond PD. Triggers of motion sickness in migraine sufferers. Headache. 2005;45(6):653-6. # Halpern SD, Ubel PA, Caplan AL. Solid-organ transplantation in HIV-infected patients. N Engl J Med. 2002;347(7):284-7. # Geck MJ, Yoo S, Wang JC. Assessment of cervical ligamentous injury in trauma patients using MRI. J Spinal Disord. 2001;14(5):371-7. }} * '''Knjiga''' {{izdvojeni citat| Prezime prvo slovo imena autora ili izdavača. Naslov: podnaslov. Izdanje (ako nije prvo). Tom.(ako ima više tomova). Mesto izdanja: Izdavač; Year. broj strane(strana) (ako je potrebno).}} Primer: {{izdvojeni citat| '''Jedan autor'''<br> # Hoppert M. Microscopic techniques in biotechnology. Weinheim: Wiley-VCH; 2003. # Storey KB, editor. Functional metabolism: regulation and adaptation. Hoboken (NJ): J. Wiley & Sons; 2004. '''Dva ili više autora'''<br> # Lawhead JB, Baker MC. Introduction to veterinary science. Clifton Park (NY): Thomson Delmar Learning; 2005. # Gilstrap LC, Cunningham FG, Van Dorsten JP, editors. Operative obstetrics. 2nd ed. New York: McGraw-Hill; 2002. '''Nema autora'''<br> # The Oxford concise medical dictionary. 6th ed. Oxford: Oxford University Press; 2003. p. 26. '''Kasnije izdanje'''<br> # Murray PR, Rosenthal KS, Kobyashi GS, Pfaller MA. Medical microbiology. 4th ed. St Louis: Mosby; 2002. '''Više tomova'''<br> # Lee GR, Bithell TC, Foerster J, Athens JW, Lukens JN, editors. Wintrobes clinical hematology. 9th ed. Vol 2. Philadelphia: Lea & Febiger; 1993. }} ====Fusnote==== {{glavni|Wikipedia:Fusnote}} =====Tehnički problemi sa fusnotama===== Navođenje izvora sa fusnotama označenim brojevima je sporno na Vikipediji iz nekoliko razloga: # Fusnote se posmatraju kao jedan od dva standarda stila citiranja u [[Čikaški priručnik stila|Čikaškom priručniku stila]]. # Fusnote se obično označavaju brojevima. Prema tome, odrediti ko je šta rekao zahteva od čitaoca da stalno skače od glavnog dela članka do odeljka sa fusnotama i nazad. Kad fusnote služe da pruže dodatne informacije, to uglavnom nije problem, ali ako služe za navođenje izvora podataka, to može biti problematično (jer je ponekad vrlo važno zapamtiti koji izvor iznosi koje podatke). # Do nedavno, MedijaViki je imalo ograničenu podršku za fusnote. Konkretno, [[Wikipedia:Fusnote|automatsko nabrajanje fusnota]] se sukobilo sa upotrebom ugrađenih HTML linkova u uglastim zagradama sa automatskim pobrojavanjem, i ista fusnota se nije mogla koristiti više puta sa automatskim pobrojavanjem, mada je ovaj problem delimično rešen korišćenjem novog [[meta:Cite/Cite.php|&lt;ref> taga]]. (detaljnije u [[Wikipedia:Fusnote]]) # Mnogi od današnjih priručnika stila ne zahtevaju ili ne preporučuju korišćenje fusnota i referencijskih endnota za navođenje izvora {{ref_harvard|ConcordiaLibraries|Concordia Libraries|a}}. [[APA stil]] ne koristi fusnote za navođenje izvora. [[MLA priručnik stila]] predlaže korišćenje citiranje referenci u zagradama unutar tekstova, čime se smanjuje broj fusnota u korist bibliografskih napomena u zagradama unutar teksta gde god je to moguće; takve napomene u zagradama unutar teksta referišu na priložene spiskove ''Citiranih radova''. # Uređivači ne treba da prebacuju izvore podataka iz jednog ''sistema'' u drugi, bez prethodne saglasnosti na stranici za razgovor o članku. Na primer, uređivači ne treba u istom članku da koriste i harvardsko referenciranje i fusnote. Ako ne dođe do dogovora, treba koristiti sistem koji je koristio prvi veći uređivač članka. Ovo se, međutim, ne odnosi na konkretan ''stil'', koji može predstavljati tehnički boljitak. '''Napomena: ako se u određenom članak zaista koriste fusnote, fusnote u svom zasebnom odeljku moraju obuhvatati normalno navođenje izvora, baš kao i u odeljku „Reference“ za druge ''ugrađene citate'' iznad.''' ====Primer==== Mnoge publikacije koriste brojeve — u uglastim zagradama i/ili u indeksu — da upute na spisak izvora na kraju članka, npr. <ref name="ime_reference">Neka knjiga ili sajt</ref> ili [http://example.com [1<nowiki>]</nowiki>] sa: # {{note | Smith1989_a}} {{cite journal | author=L. Hussein ''et al'' | title=Nutritional quality and the presence of anti-nutritional factors in leaf protein concentrates (LPC) | journal=International Journal of Food Sciences and Nutrition | year=1999 | volume=50 | issue=5 | pages= 333–343}} --> # <Cite id="endnote_Smith1989_a" style="font-style: normal;">[[#ref_Smith1989_a | '''^''']]</cite>&nbsp; <cite style="font-style:normal">L. Hussein ''et al'' (1999). "Nutritional quality and the presence of anti-nutritional factors in leaf protein concentrates (LPC)". ''International Journal of Food Sciences and Nutrition''&#32;'''50'''&#32;(5): 333–343.</cite> ===== Čemu uobičajeno služe fusnote ===== * U nekim štampanim izdanjima fusnote se koriste za potpuno citiranje izvora ili za usputne komentare ili informacije koje mogu biti čitaocu zanimljive. * Neka štampana izdanja koriste harvardski stil citiranja izvora a fusnote koriste isključivo za usputne komentare ili zanimljive dodatne informacije. U ovom slučaju su u fusnoti napomene koje odstupaju od glavnog toka priče u članku ali su ipak korisne radi objašnjenja ili sticanja kompletne slike ili utiska. Ovakve napomene su izuzetno korisne za naknadne ispitivače činjenica koji će tako dobiti dodatne potvrde da je tekst članka podrobno i detaljno potkrepljen. Stoga je korišćenje fusnota kao načina da se prilože dodatne korisne informacije van glavnog toka članka poželjno gde god zatreba. =====Odeljak „Napomene“===== Prvobitno, fusnote su se navodile na dnu stranice; napomene su se pisale na kraju članka ili knjige. Pošto se članak Vikipedije može smatrati jednom jako dugačkom stranicom, ili tekstom koji nije uopšte izdeljen na stranice, Vikipedijine fusnote se, iako se nalaze na samom kraju članka, ipak nazivaju fusnotama. Predlažemo sledeća imena odeljaka koji sadrže fusnote na Vikipediji: * '''<nowiki>==Napomene ili Fusnote==</nowiki>''' * Odeljak '''<nowiki>==Napomene i reference==</nowiki>''': koristi se ako nema posebno odvojenog odeljka za izvore, ''i'' ako su svi izvori za glavni sadržaj pokriveni fusnotama, ali o ovome videti ispod. =====Održavanje zasebnog odeljka „Reference“ pored postojećeg „Napomene“===== Često je korisno održavati odeljak „Reference“ i ako se već koriste fusnote. U tom odeljku se korišćeni izvori ispisuju u abecednom poretku. U člancima koji imaju mnogo fusnota, izvori često postaju nečitljivi, pogotovu kad fusnote sadrže i mnogo teksta koji daje dodatne podatke. Odeljak „Reference“, koji sadrži samo izvore, pomaže čitaocima da brzo i lako ocene kvalitet korišćenih izvora podataka. ==Preporučena literatura/Spoljašnje veze== Odeljci <nowiki>==Spoljašnje veze==</nowiki> i <nowiki>==Preporučena literatura==</nowiki> se mogu dodati na kraj članka, ''nakon odeljka „Reference“. Ovi odeljci mogu ponuditi knjige, članke i adrese vebsajtova povezanih sa temom, koji bi mogli zanimati čitaoce, ali koji se ''nisu koristili kao izvori podataka za tvrdnje u članku.'' ==Šta činiti kada neka spoljašnja veza kao izvor podataka više ne pokazuje na postojeću stranicu== Kada određena spoljašnja veza iz odeljka „Spoljašnje veze“ više ne pokazuje na postojeću stranicu, to nije strašno i adresa se može slobodno ukloniti iz članka. Međutim, nešto veći problem je kada nestane stranica koju je članak koristio kao izvor podataka. Generalno, upotrebljena adresa je i dalje korisna i treba je zadržati; obično se može pronaći alternativna veza ka istom tekstu. Evo nekoliko saveta: * Veliki broj internet stranica se čuva u [[internet arhiva|internet arhivi]]. Prosto idite na veb adresu http://www.archive.org/ i ukucajte adresu koja više nije validna. Pobrinite se da spomenete datum kad je internet arhiva zapamtila tu stranicu. * Obično na prvobitnom sajtu možete pronaći informacije da su članci ili celokupan sajt pomereni na novu adresu. Vredi potražiti takve podatke i ažurirati postojeće članke koji sadrže staru vezu. * Ako je veb adresa spomenuta čisto kao dodatak navedenom štampanom izvoru podataka, a dotična stranica se više ne može pronaći na mreži, onda se adresa može i potpuno izbaciti iz članka a podaci o štampanom izdanju, naravno, zadržati. * Ako uklonjenu stranicu ne možete naći u internet arhivi, vredi pokušati pretragu u Guglovom kešu. U kešu se stranice ne zadržavaju dugo, i ne vredi povezivati članke sa njima na tom mestu, ali tamo možda možete pronaći vredne podatke o tome gde se stranica pomerila. Ako nijedna od preporučenih metoda ne urodi plodom, nemojte uklanjati adresu, nego je samo označite datumom od kojeg je postala neaktivna: čak i kao takva ona se može iskoristiti kao referenca odakle su podaci vađeni, a moguće je i da se u budućnosti stranica pojavi u internet arhivi ili na starom mestu. Obratite pažnju da, premda su neki štampani izvori zastareli, stručnjaci i dalje rutinski upućuju na njih kada im se obrati. ==Kako zatražiti navođenje izvora== Ako članku trebaju reference (izvori), ali vi ne možete da ih pronađete, možete označiti članak šablonom {{tl|bez izvora}}. Često je korisnije označiti pojedinačne rečenice kojima je potrebno navesti izvor, korišćenjem šablona {{tl|činjenica}}, koji može biti postavljen na istom mestu u tekstu gde smatrate da bi trebalo da stoji referenca. ==Citiranje Vikipedijinih članaka u drugim radovima== Predloge kako treba da izgleda citat iz Vikipedije '''u drugim radovima''' možete naći u članku [[Wikipedia:Citiranje Vikipedije]] <!--[[Wikipedia:Citing Wikipedia]]-->; U ovu svrhu se može koristiti i alat '''[[Posebno:Cite|Citiraj]]'''. ==Reference== * Concordia Libraries (Concordia University). [http://library.concordia.ca/help/howto/citations.html Citation and Style Guides]. Datum pristupa 28. decembar 2004. (ovde se može naći spisak uobičajenih stilova navođenja izvora) * [http://www.english.uiuc.edu/cws/wworkshop/writer_resources/citation_styles/apa/apa.htm Citation Styles Handbook: APA] * [http://www.english.uiuc.edu/cws/wworkshop/writer_resources/citation_styles/mla/mla.htm Citation Styles Handbook: MLA] * [http://www.apastyle.org/elecref.html APA Style.org] * [http://owl.english.purdue.edu/handouts/research/r_apa.html Using American Psychological Association (APA) Format] (Updated to 5th Edition) * [http://www.rhetoric.umn.edu/Student/Graduate/~mstewart/citations/ Citing Electronic Documentation] (APA, Chicago, MLA) * [http://www.columbia.edu/cu/cup/cgos/idx_basic.html The Columbia Guide to Online Style] * Ritter, R. (2002) The Oxford Style Manual, Oxford University Press. {{ISBN|0198605641}} ==Preporučena literatura== * [http://www.uwsp.edu/psych/apa4b.htm Psychology with Style: A Hypertext Writing Guide] * [http://webster.commnet.edu/mla/index.shtml A Guide for Writing Research Papers Based on Modern Language Association (MLA) Documentation] * [http://www.liunet.edu/cwis/cwp/library/workshop/citama.htm AMA Citation Style] * [http://www.wisc.edu/writing/Handbook/DocChiWorksCited.html Chicago/Turabian Documentation] * [http://library.concordia.ca/help/howto/turabian.pdf Citation Guide - Turabian] {{PDF}} * [http://www.library.unt.edu/govinfo/citate/Citegen.html General Guidelines for Citing Government Publications] * [http://bailiwick.lib.uiowa.edu/journalism/cite.html Guide to Citation Style Guides] * [http://www.stthomas.edu/libraries/guides/quickref/citing/ASRstyle.htm Sociology style (ASR)] * [http://www.nlm.nih.gov/bsd/uniform_requirements.html Uniform Requirements for Manuscripts Submitted to Biomedical Journals] * [http://pubs.acs.org/books/references.shtml American Chemical Society reference style guidelines] ==Vidi još== * [[Meta:Cite/Cite.php|Tag &lt;ref&gt;]] * [[Wikipedia:Common knowledge|Vikipedija:Common knowledge]] ==Reference== {{reflist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije}} 3btsx6ve0nmkd4okcq64jwtv5pjdw5l 0 47800 42680728 42670106 2026-08-22T20:39:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680728 wikitext text/x-wiki {{otherpeople|Kir}} {{Monarh | ime = Kir Veliki | titula = [[Veliki kralj]] [[Ahemenidska Monarhija|Perzije]] | slika = [[Datoteka:Great Men and Famous Women Volume 1 - Cyrus the Great.png|225px]] Ilustracija Kira Velikog | opis slike = Ilustracija Kira Velikog | vladavina = [[559. pne.|559.]] - [[530. pne.]] (30 godina) | krunidba = [[546. pne.]] (Kralj Perzije i Medije) | ostale titule = [[Veliki kralj]] [[Perzija|Perzije]], [[kralj]] [[Anšan]]a, kralj [[Medija|Medije]], kralj [[Sumer]]a i [[Akad]]a, kralj četiriju strana svijeta<ref>{{Cite web |url=http://www.iranchamber.com/history/cyrus/cyrus_charter.php |title=The Cyrus the Great Cylinder (Iran Chamber) |access-date=2013-06-15 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514025037/http://www.iranchamber.com/history/cyrus/cyrus_charter.php |url-status=dead }}</ref> | puno ime = Kir II. Veliki od Perzije | datum rođenja = [[600. pne.|600.]] ili [[576. pne.]] | mjesto rođenja = [[Anšan]], [[Fars]] | datum smrti = kolovoz [[530. pne.]] | mjesto smrti = [[Skiti]]ja (prema [[Herodot]]u) ili [[Pasargad]] (prema [[Ksenofont]]u) | mjesto pokopa = [[Pasargad]] | datum pokopa = | prethodnik = [[Kambiz I.]] | nasljednik = [[Kambiz II.]] | način nasljeđivanja = prema obiteljskoj lozi | prijestolonasljednik = | suprug = | supruga = [[Kasandana]]<br />[[Amitis od Medije|Amitis]] | djeca = [[Kambiz II.]],<br /> [[Smerdis]],<br /> [[Artistona]],<br /> [[Atosa]],<br /> ostali nepoznati | obitelj = | dinastija = [[Ahemenidi]] | vladarska himna = | otac = [[Kambiz I.]] | majka = [[Mandana]] od Medije }} '''Kir Veliki''', (rođen [[600. pne.]] ili [[576. pne.]], umro u augustu [[530. pne.|530.]] ili [[529. pne.]]), poznat i kao '''Kir II Perzijski''' ili '''Kir Stariji''', perzijski je [[veliki kralj]] iz [[Iran|iranske]] dinastije [[Ahemenidi|Ahemenida]], vojskovođa, zakonodavac i osnivač [[Ahemenidska Monarhija|Ahemenidske Perzijske Monarhije]]. Za vrijeme vladavine proširio je državu na veći dio [[Jugozapadna Azija|Jugozapadne]] i [[Centralna Azija|Centralne]] [[Azija|Azije]], od [[Egipat|Egipta]] i [[Bospor]]a na zapadu do rijeke [[Ind]] na istoku, te stvorio prvi i [[Najveća carstva svijeta|najveći imperij]] [[Stari vijek|starog vijeka]]. U ovoj državi će pola vijeka nakon njegove smrti živjeti će 50 % stanovnika naše planete. Tokom 30 godina vladavine, Kir je pobijedio i pokorio neke najveće monarhije tog doba, uključujući [[Medijska Monarhija|Mediju]], [[Lidija|Lidiju]] i [[Babilonija|Babiloniju]], a vodio je vojne ekspedicije i u Centralnu Aziju gdje je pokorio sve narode. Ipak, nije išao u pohode na [[Afrika|afrički]] Egipat ili [[Evropa|evropsku]] Grčku kao kasnije [[Kambiz II.]] i [[Darije I. Veliki]]. Prema [[Herodot]]u, poginuo je u bitci protiv [[Skiti|Skita]] u ljeto [[530. pne.|530.]] ili [[529. pne.]] Naslijedio ga je sin Kambiz II. koji je osvojio [[Egipat]] tokom kratke vladavine. Kir je najvjerojatnije bio sljedbenik [[Zoroastrizam|zoroastrijske religije]]<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/achaemenid-religion Achaemenid religion (enciklopedija Iranica)]</ref>. Osim jakog utjecaja na [[Historija Irana|iransku historiju]], Kir je snažno utjecao i na [[judaizam]], [[ljudska prava]], [[politika|politiku]], [[Strategija|vojnu strategiju]] te općenito na [[Orijent|istočnu]] i [[Zapadni svijet|zapadnu civilizaciju]]. == Uvod == === Etimologija === Riječ Kir je [[latinski|latinska]] odnosno [[grčki|grčka]] izvedenica [[perzijski|staroperzijskog]] imena ''Kuruš''. Antički historičari [[Ktezije]] i [[Plutarh]] navode kako je Kir dobio ime od riječi ''Kuros'' što znači [[sunce]] odnosno „poput sunca“, spominjući poveznicu s perzijskom imenicom za sunce (''Kor/Hor'') uz koji stoji sufiks ''-vaš'' što znači ''sličnost''<ref>{{Cite web |title=Photius' excerpt of Ctesias' Persica (3), Livius.org |url=http://www.livius.org/ct-cz/ctesias/photius_persica3.html |access-date=2010-07-13 |archivedate=2010-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101016000029/http://www.livius.org/ct-cz/ctesias/photius_persica3.html |deadurl=yes }}</ref>. Ipak, neki moderni historičari poput Karla Hoffmanna i Rüdigera Schmitta u ''[[Encyclopædia Iranica|Iranici]]'' navode kako ime znači ''verbalni pobjednik''. U modernom [[Iran]]u, Kir je uvijek oslovljavan kao Kurošé Kabir ili Kurošé Bozorg što je perzijska izvedenica od imena Kir Veliki. U [[Biblija|Bibliji]], poznat je pod jednostavnim imenom ''Koreš'', dok je moguće da se i u [[Kuran]]u spominje kao ''Zul-Karnain'' koji je pokorio istočne i zapadne zemlje. === Dinastijska historija === {{glavni|Ahemenidi}} [[Datoteka:Sebastiano Ricci 018.jpg|mini|250px|''Djetinstvo Kira Velikog'', [[Sebastiano Ricci]] ([[1706.]] – [[1708.]])]] Sukladno s [[heroj]]ima drugih kultura i osnivačima [[Najveća carstva svijeta|velikih monarhija]], tradicionalna predaja o Kirovoj porodici je vrlo bogata. Prema [[Herodot]]u, Kir je bio unuk [[Medijska Monarhija|medijskog]] kralja [[Astijag]]a odgojen u skromnoj [[Stočarstvo|pastirskoj]] obitelji. U drugoj verziji priče, bio je sin siromašnih roditelja i radio je medijskom dvoru. Te priče su kontradiktorne Kirovnim osobnim svjedočenjima prema kojima je naslijedio tron od svoga oca, djeda i pradjeda. Od 10 do 15 [[Perzijanci|perzijskih]] plemena, Kir potječe iz okolice grada [[Pasargad]]a, iz porodice [[Ahemenidi|Ahemenida]]. Prije nego što je ujedinio [[Perzijanci|Perzijance]] i [[Medijci|Medijce]] unutar jedne monarhije, bio je vladar Perzije te je prema kraljevskoj lozi polagao pravo na tron [[Anšan]]a, koje je bio vazalno kraljevstvo unutar [[Medijska Monarhija|Medijske Monarhije]], a prostiralo se u pokrajini [[Fars]] na jugozapadu [[Iran]]a. Na tom području Kir će kasnije osnovati [[Pasargad]], budući glavni grad [[Ahemenidska Monarhija|Perzijske Monarhije]]. Dinastiju je najvjerojatnije osnovao [[Ahemen]] oko [[700. pne.]], kojeg je naslijedio sin [[Teisp]]<ref>[http://www.achemenet.com/ Achemenet.com]</ref>. Prema natpisima, poslije Ahemenove smrti na tron su došla dva njegova sina, [[Kir I.]] od Anšana i [[Arijaramn]] od Perzije. Njih su pak naslijedili njihovi sinovi [[Kambiz I.]] od Anšana odnosno [[Arsam]] od Perzije. Ipak, autentičnost tih starovjekovnih natpisa se dovodi u pitanje s obzirom na kompleksnost i nepouzdanost izvora o Kirovim precima. [[Kambiz I.]] se prema Herodotu smatra plemićem a ne kraljem<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/cambyses-opers Kambiz I. (enciklopedija Iranica)]</ref>, a izvori govore kako se oženio princezom [[Mandana|Mandanom]], kćeri [[Lidija|lidijske]] princeze [[Arijena|Arijene]] i [[Astijag]]a, vladara [[Medijska Monarhija|Medijske Monarhije]]. Iz navedenog braka rođen je samo jedan sin, Kir II., poznat kao Kir Veliki, koji je dobio ime prema djedu. Prema [[Ktezije|Kteziju]], Kir Veliki oženio je [[Astijag]]ovu kćer po imenu [[Amitis od Medije|Amitis]], što se čini nelogičnim jer bi tada ona bila i njegova žena i ujna. Vjerojatno objašnjenje jest da se Astijag prethodno oženio još jednom ženom koja mu je rodila [[Mandana|Mandanu]]<ref>{{Cite web |title=Astijag, Livius.org |url=http://www.livius.org/as-at/astyages/astyages.htm |access-date=2010-07-13 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514015539/http://www.livius.org/as-at/astyages/astyages.htm |dead-url=yes }}</ref>, dok je Amitis bila kćer [[Kijaksar]]a, odnosno Astijagova sestra. Kirova prva žena [[Kasandana]], je jednako zagonetna. Prema [[Herodot]]u i [[Behistunski natpisi|Behistunskim natpisima]], rodila je Kiru najmanje dva sina, [[Kambiz II.|Kambiza II.]] i [[Smerdis]]a<ref>{{Cite web |title=Kir, Livius.org |url=http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/cyrus.html |access-date=2010-07-13 |archivedate=2014-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141007160002/http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/cyrus.html |deadurl=yes }}</ref>. Oba sina kasnije su zasebno vladala Perzijom na kratko vrijeme. Kir je imao i kćeri [[Artistona|Artistonu]]<ref>[http://www.livius.org/arl-arz/artystone/artystone.html Atosa, Livius.org]</ref> i [[Atosa|Atosu]] koja će se kasnije udati za [[Darije Veliki|Darija Velikog]]. Ovo će poslije biti značajno jer će [[Atosa]] roditi [[Kserkso I.|Kserksa I]], Darijevog nasljednika<ref>{{Cite web |title=Parmys, Livius.org |url=http://www.livius.org/as-at/atossa/atossa.html |access-date=2010-07-13 |archive-date=2009-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090524011542/http://www.livius.org/as-at/atossa/atossa.html |dead-url=yes }}</ref>. === Rani život === Najpoznatiji datumi Kirova rođenja su [[600. pne.|600.]]/[[599. pne.]] prema [[Tora|Tori]] ili [[576. pne.|576.]]/[[575. pne.]] prema modernim procjenama. Malo je toga poznato o njegovom djetinjstvu i ranom životu s obzirom na nedostatak izvora odnosno na njihovo oštećenje ili gubitak. [[Herodot]]ova priča o Kirovom ranom životu pripada žanru [[Legenda|legendi]] o napuštenoj djeci poput [[Edip]]a, [[Mojsije|Mojsija]] ili [[Romul]]a i [[Rem]]a koja se kasnije bore za vladarski tron. Kirov nadređeni bio je njegov djed [[Astijag]], vladar moćne [[Medijska Monarhija|Medijske Monarhije]]. Poslije Kirovog rođenja, [[Astijag]] je imao san koji je njegov [[Magi|mag]] protumačio kao znak da će ga njegov unuk zbaciti s trona. Svojim naredniku [[Harpag]]u naredio je da ubije dijete. [[Harpag]], kojem moral nije dopustio da ubije novorođenče, pozvao je kraljevskog pastira Mitradata iz planinske regije pokraj granice s Saspirom, i naredio mu da ostavi dijete da umre u planinama. Srećom, pastir i njegova žena Cina su se sažalili nad njime pa su ga prisvojili i odgojili kao svoje dijete, dok su svoje mrtvorođenče pokazali Harpagu kao Kira<ref>{{Cite web |title=Harpag, Livius.org |url=http://www.livius.org/ha-hd/harpagus/harpagus.html |access-date=2010-07-13 |archive-date=2005-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051103080139/http://www.livius.org/ha-hd/harpagus/harpagus.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=''The birth and bringing up of Cyrus'' |url=http://www.mainlesson.com/display.php?author=church&book=storieseast&story=birth |access-date=2010-07-13 |archive-date=2007-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713004107/http://www.mainlesson.com/display.php?author=church&book=storieseast&story=birth }}</ref>. Kad je Kir imao deset godina, [[Herodot]] tvrdi da je bilo očito da Kir nije bio pastirev sin jer se ponašao previše gospodski. Nakon što je Kir u dječjoj igri dao bičevati sina [[Medijci|medijskog]] plemića [[Artembar]]a<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Hdt.+1.114.1 Herodot, I. 114.]</ref>, kralj Astijag ispitao je dječaka<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Hdt.+1.115.1 Herodot, I. 115.]</ref> i otkrio kako vrlo sliče jedan drugom<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Hdt.+1.116.1 Herodot, I. 116.]</ref>. [[Astijag]] je tada zatražio od [[Harpag]]a da objasni što je učinio s dijetetom, i nakon što mu je ovaj priznao kako nije ubio novorođenče, kralj ga je prevario pozivom na [[banket]] gdje mu je poslužio vlastita sina. Astijag je bio popustljiv prema Kiru, pa je dozvolio da se vrati svojim biološkim roditeljima, [[Kambiz I.|Kambizu]] i [[Mandana|Mandani]]<ref>{{Cite web |title=''Cyrus overthroweth Astyages and taketh the kingdom to himself'' |url=http://www.mainlesson.com/display.php?author=church&book=storieseast&story=overthroweth |access-date=2010-07-13 |archive-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012152911/http://mainlesson.com/display.php?author=church&book=storieseast&story=overthroweth }}</ref>. Iako se smatra kako je Herodotova priča samo [[legenda]], ona ipak daje uvid u likove iz Kirovog ranog života. == Uspon i vojni pohodi == === Medija === {{glavni|Perzijski ustanak}} [[Datoteka:Median Empire.jpg|mini|350px|[[Medijska Monarhija|Medijska]], [[Lidija|lidijska]] i [[Babilonija|babilonijska]] monarhija uoči Kirovih osvajanja]] Nakon što mu je umro otac [[552. pne.]] Kir je naslijedio oca na mjestu kralja [[Anšan]]a. Ipak, Kir time nije još postao nezavisni vladar. Kao i njegovi prethodnici, Kir je morao priznati vrhovnu vlast Medije. U doba Astijagove vladavine, [[Medijska Monarhija]] uključivala je veće dijelove [[Stari Istok|Starog Istoka]], od [[Mala Azija|maloazijske]] Lidije na zapadu do plemena [[Parti|Parta]] i Perzijanaca na istoku. U Herodotovoj verziji, ponukan osvetom Harpag je uvjerio Kira da pobuni Perzijance protiv njihovih nadređenih, Medijaca. Doduše, vrlo je vjerojatno da su se [[Harpag]] i Kir zajedno pobunili zbog neslaganja s Astijagovom politikom<ref>{{Cite web |title=Harpag, Livius.org |url=http://www.livius.org/ha-hd/harpagus/harpagus.html |access-date=2010-07-13 |archive-date=2005-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051103080139/http://www.livius.org/ha-hd/harpagus/harpagus.html |dead-url=yes }}</ref>. Od početka [[Perzijski ustanak|perzijskog ustanka]] u ljeto 553. ili 552. pne i prvih bitaka u [[552. pne.]] Kir je uz Harpagovu pomoć vodio svoju vojsku protiv Medijaca sve dok [[549. pne.]] nije pao glavni grad [[Ekbatana]], čime je i sama [[Medijska Monarhija]] konačno bila osvojena. Iako se čini kako je Kir prihvatio medijsku krunu, godine [[546. pne.]] službeno je zamijenio titulu proglasivši se vladarem Perzije. [[Arsam]], koji je bio vladar Perzije pod Medijcima, zbog Kirovog je čina morao odstupiti. Njegov sin [[Histasp]], inače Kirov drugi rođak, proglašen je [[satrap]]om [[Parti]]je i [[Frigija|Frigije]]. [[Arsam]] će poživjeti još dovoljno dugo da na prijestolju vidi svog unuka [[Darije Veliki|Darija I. Velikog]], koji je postao [[Šah (vladar)|šah]] ([[veliki kralj]]) nakon smrti obaju Kirovih sinova. Kirovo pokoravanje Medije pokrenulo je niz njegovih ratova. Astijag je bio saveznik s šurjakom [[Krez]]om od [[Lidija|Lidije]], [[Nabonid]]om od [[Babilonija|Babilona]] i [[Amazis II.|Amazisom II.]] od [[Drevni Egipat|Egipta]], koji su namjeravali udružiti snage protiv Kira. === Lidija === [[Datoteka:Map of Lydia ancient times.jpg|mini|300px|[[Lidija|Lidijska Monarhija]] na zapadu [[Mala Azija|Male Azije]]]] Precizni datumi osvajanja [[Lidija|Lidije]] su nepoznati, no pretpostavlja se da su se dogodili između Kirovog pokoravanja Medijske Monarhije (550. pne.) i osvajanja [[Babilon]]a ([[539. pne.]]). U prošlosti je bilo uobičajeno uzimanje [[547. pne.]] kao godine pada Lidije prema citatima iz [[Nabonid]]ovih kronika, no nije pouzdano<ref>[http://www.achemenet.com/ressources/souspresse/annonces/Rollinger-Iran.pdf The Median "Empire", the End of Urartu and Cyrus' Campaign in 547 B.C. (Nabonidus Chronicle II 16) by Robert Rollinger (Innsbruck)]</ref>. Lidijci su prvi napali perzijski grad [[Pterija|Pteriju]] u [[Kapadokija|Kapadokiji]]. Krez je postavio opsadu oko grada, i potom odveo stanovnike u [[Ropstvo|roblje]]. U međuvremenu, Perzijanci su pozvali stanovništvo [[Jonija|Jonije]] koji su pripadali Lidijskoj Monarhiji da se pobune protiv njihovog vladara. Ponuda je odbačena, zbog čega je Kir okupio vojsku i krenuo u vojni pohod u Lidiju prilikom kojeg su mu se putem pridruživali mnogi narodi. [[Bitka kod Pterije]] završila je nerješenim ishodom pri čemu su obje strane prije sutona doživjele velike gubitke. Lidijski kralj Krez povukao se u [[Sard]] sljedećeg jutra<ref>{{Cite web |title=''History of Herodotus'', prijevod Georgea Rawlinsona |url=http://classics.mit.edu/Herodotus/history.mb.txt |access-date=2010-07-13 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629060743/http://classics.mit.edu/Herodotus/history.mb.txt |dead-url=yes }}</ref>. [[Datoteka:Claude Vignon - Parable of the Unforgiving Servant (detail).jpg|mini|desno|[[Lidija|Lidijski]] kralj [[Krez]] na slici ''Krezov danak'' od [[Claude Vignon]]a iz [[1629.]]]] Za vrijeme boravka u Sardu, Krez je poslao apel svojim saveznicima da pošalju pomoć Lidiji. Ipak, pred kraj zime prije nego što su se Krezovi saveznici mogli okupiti, Kir je ušao duboko u Lidiju i opkolio Kreza u glavnom gradu [[Sard]]u. Nedugo prije konačne [[Bitka kod Timbre|bitke kod Timbre]] između Kira i Kreza, Harpag je savjetovao Kira da postavi svoje [[deve]] ispred vojnika, što je trebalo uplaštiti lidijske konje koji nisu navikli na miris deva. Strategija je uspjela i lidijsko konjaništvo se razbježalo, a Kir je porazio i zarobio Kreza nakon [[Opsada Sarda (547. pne.)|opsade Sarda]]. Glavni lidijski grad bio je u Kirovim rukama, što je podrazumijavalo konačan pad Lidijske Monarhije. Prema Herodotu, Kir je poštedio Krezov život i uzeo ga kao savjetnika. Krajem 20. vijeka smatralo se da ovim tvdnjama proturječe [[Nabonid]]ove kronike u kojima se navodi kralj monarhije ''Lu...'' bio pogubljen, ali danas se generalno prihvaćeno da se ne radi o Lidiji već nekoj drugoj, nepoznatoj monarhiji<ref>{{Cite web |title=Krez, Livius.org |url=http://www.livius.org/men-mh/mermnads/croesus.htm |access-date=2010-07-13 |archivedate=2011-06-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629171925/http://www.livius.org/men-mh/mermnads/croesus.htm |deadurl=yes }}</ref>. Prije nego što se vratio u glavni grad, Kir je [[Lidija|Lidijcu]] po imenu Paktije povjerio da prenese Krezovo blago u [[Fars|Perziju]]. No, ubrzo nakon Kirovog odlaska Paktije je unajmio plaćenike i izazvao pobunu u [[Sard]]u protiv perzijskog satrapa (lidijskog namjesnika) [[Tabal]]a. Kir je tada poslao [[Mazar]]a, jednog od svojih vojskovođa, da uguši pobunu ali da dovode Paktija živog. Prilikom dolaska Mazara u Lidiju, Paktije je pobjegao u [[Jonija|Joniju]] gdje je unajmio plaćenike s kojima je napao grčke gradove [[Magnezija|Magneziju]] i [[Prijena|Prijenu]], gdje je uhvaćen i poslan natrag u [[Ahemenidska Monarhija|Perziju]] da ga se kazni. [[Mazar]] je nastavio s osvajanjem [[Mala Azija|Male Azije]], no umro je zbog nepoznatih razloga prilikom ekspedicije u [[Jonija|Joniji]]. Kir je tada poslao Harpaga da dovrši Mazarevo osvajanje Male Azije, a on je osvojio [[Likija|Likiju]], [[Kilikija (satrapija)|Kilikiju]] i [[Fenikija|Fenikiju]], koristeći posebne opsadne tehnike za probijanje gradskih zidova koje su bile nepoznate [[Grci]]ma. S osvajanjima je završio oko [[542. pne.]] i vratio se u Perziju. === Babilonija === [[Datoteka:Neo-Babylonian Empire.png|mini|300px|Novobabilonska Monarhija oko [[540. pne.]], uoči Kirovog osvajanja]] Godine [[539. pne.]] Kir je osvojio [[Elam]] i glavni grad kraljevstva [[Suza (Iran)|Suzu]]<ref>[http://www.achemenet.com/ressources/enligne/arta/pdf/2004.003-Tavernier.pdf ''Some Thoughts on Neo-Elamite Chronology'', Jan Tavernier]</ref>. Pred kraj rujna iste godine, Kirova vojska pod zapovjedništvom [[Gobrias I.|Gubarua]], guvernera Guteje, [[Bitka kod Opisa|napala je Opis]] na rijeci [[Tigris]] i porazila [[Babilonija|babilonske]] snage<ref name="ABC 7: ''The Nabonidus Chronicle'', Livius.org">{{Cite web |title=ABC 7: ''The Nabonidus Chronicle'', Livius.org |url=http://www.livius.org/cg-cm/chronicles/abc7/abc7_nabonidus3.html |access-date=2010-07-13 |archivedate=2012-02-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211040755/http://www.livius.org/cg-cm/chronicles/abc7/abc7_nabonidus3.html |deadurl=yes }}</ref>. Do [[10. 10.]], grad [[Sipar]] je pokoren bez borbe jer njegovi stanovnici gotovo nisu pružali otpor<ref name="ABC 7: ''The Nabonidus Chronicle'', Livius.org"/>. Vjerojatno je da se Kir upustio u pregovore s [[babilon]]skim generalima i tako dogovorom izbjegao oružani sukob. Babilonski kralj [[Nabonid]] je boravio u gradu u to vrijeme, no ubrzo je pobjegao u glavni grad [[Babilon]] kojeg nije godinama posjećivao. Dva dana poslije, [[12. 10.]] prema [[Julijanski kalendar|julijanskom]], odnosno [[7. 10.]] prema [[Gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]], Gubarove trupe ušle su u Babilon u kojem nije zabilježen otpor<ref>[http://www.achemenet.com/ressources/enligne/arta/pdf/2005.003-Tolini.pdf ''Quelques éléments concernant la prise de Babylone par Cyrus'', Gauthier Tolini]</ref>. Herodot objašnjava da su Perzijanci nasamarili Babilonce time što su preusmjerili tok [[Eufrat]]a u susjedni kanal zbog čega je vodostaj rijeke opao na dovoljnu razinu da se perzijski vojnici koritom rijeke provuku ispod barijera u centar grada<ref>{{Cite web |title=Pad Babilona |url=http://www.pre-trib.org/pdf/Missler-TheFallofBabylonVers.pdf |access-date=2010-07-13 |archivedate=2007-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926175902/http://www.pre-trib.org/pdf/Missler-TheFallofBabylonVers.pdf |deadurl=yes }}</ref>. Nedugo poslije, [[29. listopada]] Kir je osobno ušao u grad [[Babilon]] i zarobio [[Nabonid]]a<ref name="ABC 7: ''The Nabonidus Chronicle'', Livius.org"/>. Prije Kirove invazije na Babilon, Novobabilonska Monarhija osvojila je mnoga susjedna kraljevstva. Sva podređena kraljevstva sada su pripala Kiru Velikom, uključujući [[Sirija|Siriju]] i [[Judeja|Judeju]]. Poslije pada Babilona, Kir se proglasio „kraljem Babilona, kraljem [[Sumer]]a i [[Akad]]a, kraljem četiriju krajeva svijeta“; zabilježenim na famoznom Kirovom cilindru, valjkastom natpisu položenim u temelje [[Esagila|esagilskog]] hrama posvećenom glavnom babilonskom bogu [[Marduk]]u. Tekst cilindra opisuje Nabonida kao bezbožnog, dok pobjednika Kira spominje kao prijatnog Marduku. U nastavku se spominje kako je Kir unaprijedio životni standard stanovnika Babilona, te da je pomagao izbjeglicama i obnavljao [[hram]]ove, zbog čega se [[Kirov cilindar]] smatraju prvim pisanim dokumentom o [[Ljudska prava|ljudskim pravima]] u historiji. Prema [[Behistunski natpisi|Behistunskim natpisima]] [[Darije Veliki|Darija Velikog]], Kirova vlast obuhvaćala je [[Najveća carstva svijeta|najveći imperij]] dotad u historiji. Na koncu Kirove vladavine, [[Ahemenidska Monarhija]] protezala se od [[Mala Azija|Male Azije]] i [[Judeja|Judeje]] na zapadu do rijeke [[Ind]] na istoku. == Smrt == [[Datoteka:Persia-Cyrus2-World3.png|350px|mini|Preslikano preko modernih državnih granica, [[Ahemenidska Monarhija|Ahemenidska Perzijska Monarhija]] pod Kirom Velikim protezaloa se od [[Turska|Turske]], [[Palestina|Palestine]] i [[Armenija|Armenije]] na zapadu, do [[Kazahstan]]a, [[Kirgistan]]a i rijeke [[Ind]] na istoku. Perzija je postala [[Najveća carstva svijeta|najveći imperij]] starog vijeka]] Detalji o Kirovoj smrti se razlikuju prema zapisima. [[Herodot]] navodi kako je Kir Veliki poginuo u vatrenoj bitci protiv [[Masageti|Masageta]], plemena iz južnih pustinja [[Horezm]]a i [[Kizilkum]]a na najjužnijem dijelu [[stepa]] u današnjem [[Kazahstan]]u i [[Uzbekistan]]u, gdje je išao na nagovor [[Krez]]a da se obračuna s njima na njihovom tlu<ref name="Tomyris (Herodot)">{{Cite web |title=''Queen Tomyris of the Massagetai and the Defeat of the Persians under Cyrus'' (Herodot) |url=http://www.fordham.edu/halsall/ancient/tomyris.html |access-date=2010-07-13 |archive-date=2011-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628220048/http://www.fordham.edu/halsall/ancient/tomyris.html }}</ref>. Plemena [[Masageti|Masageta]] bila su u srodstvu s [[Skiti]]ma sudeći prema odijevanju i načinu života; bili su vrsni [[Konjica|konjanici]]. U cilju da osigura monarhiju, Kir je prvo poslao bračnu ponudu kraljici [[Tomiris]], što je ona odbila. Zatim je odlučio teritorij plemena Masageta zauzeti silom, pa je krenuo s gradnjom mostova i brodova uzduž rijeke Jaksart ([[Sir-Darja]]) koja ih je razdvajala. Kraljica Tomiris pozvala je Kira da obustavi napad, i da se njihove snage obračunaju na dostojanstven način, na unaprijed dogovorenoj lokaciji, oko dan hoda od rijeke. Kir Veliki je prihvatio ponudu, ali je odlučio pripremiti im lukavu zamku. Naime, pleme Masageti nije bilo upoznato s [[vino]]m i njegovim učincima. Postavio je logor na dogovorenom mjestu i u njemu ostavio mnogo hrane i [[Vino|vina]], te ga je ostavio na čuvanje najslabijim vojnicima, dok je one najsposobnije vojnike poveo sa sobom van logora. General Tomirisine vojske (ujedno i njen sin) Spargapis i njegova vojska napali su Kirov logor i porazili onaj slabiji dio perzijske vojske što ga je ostao čuvati, nakon čega su počeli trošiti perzijske zalihe hrane i vina, i tako se nesvjesno napili što je znatno smanjilo njihove obrambene sposobnosti. Tada ih je napao Kir s glavninom svoje vojske i s lakoćom ih porazio, a Spargapis iako pošteđen i zarobljen, kad je došao svijesti počinio je [[samoubojstvo]]. Kada je čula za Kirovu pobjedu ostvarenu lukavstvom, Tomiris se zaklela na osvetu i povela u borbu drugi val vojnika koje je osobno predvodila. Kir je bio ubijen a njegove snage pretrpjele su velike gubitke u bitci koju je Herodot opisao kao najžešćom i najkrvavijom u karijeri Kira Velikog i u generalno dotad u [[Stari vijek|starom vijeku]]. Kad je bitka završila, Tomiris je naredila da se Kirovo tijelo dovede pred nju, da mu se odsiječe glava i baci u posudu s krvlju, kao simbolični čin osvete za ubojstvo njena sina<ref>{{Cite web |title=''Tomyris, Queen of the Massagetae, Defeats Cyrus the Great in Battle'' |url=http://www.physics.uc.edu/~sitko/women.html#Tomyris |access-date=2010-07-13 |archivedate=2014-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229200608/http://www.physics.uc.edu/~sitko/women.html#Tomyris |deadurl=yes }}</ref><ref name="Tomyris (Herodot)"/>. Ipak, mnogi historičari smatraju tu verziju priče upitnom, jer i sam Herodot je priznao kako je to ipak samo jedna od verzija o smrti Kira Velikog koja mu je ispričana. Međutim, drugi tvrde kako su perzijski vojnici uspijeli vratiti tijelo Kira Velikog, ili da je Tomiris pronašla i razapela negog drugog a ne samog Kira, ili pak Kirovog dvojnika. [[Ktezije]] u svojoj ''Persici'' navodi kako je Kir Veliki poginuo prilikom borbe s Derbicovim pješaštvom potpomognutim [[Skiti|skitskim]] [[Strijelac (vojnik)|strijelcima]] i [[Konjica|konjanicima]], te [[Indija|Indijcima]] sa [[slon]]ovima. Prema njegovom izvoru, ovaj događaj dogodio se sjeveroistočno od [[Sir-Darja|Sir-Darje]]. Alternativna verzija iz [[Ksenofont]]ove ''Kirupedije'' je proturječna ostalima jer tvrdi kako je Kir Veliki mirno umro u glavnom gradu Perzije<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/cyropaedia-gr Kirupedija, enciklopedija Iranica]</ref>. Konačna verzija o Kirovoj smrti dolazi od [[Beros]]a , koji pak tvrdi kako je Kir Veliki poginuo prilikom borbe s [[Dahi|dahijskim]] strijelcima sjeveroistočno od [[Sir-Darja|Sir-Darje]]. === Grobnica === [[Datoteka:Pasargadae 2.jpg|mini|350px|Grobnica Kira Velikog leži u [[Pasargad]]u u [[Iran]]u, i [[UNESCO]]-ov je spomenik [[Svjetska baština|Svjetske baštine]] od [[2004.]]]] Posmrtni ostaci Kira Velikog navodno su u gradu [[Pasargad]]u, gdje grobnica postoji i dan danas za koju su mnogi sigurni da se radi o grobnici samog Kira. [[Strabon]] i [[Arijan]] jednako su opisali njegov grob, prema viđenjima [[Aristobul]]a od Kasandrije, koji je u doba [[Aleksandar Makedonski|Aleksandra Makedonskog]] dvaput posjetio grobnicu. Iako je [[Stari vijek|drevni]] grad u ruševinama, grobnica Kira Velikog je gotovo neoštećena; no grobnica je zadnjih godina parcijalno restaurirana. Prema [[Plutarh]]u, epitaf na grobnici kaže: <blockquote> „''Oj čovječe, tko god da jesi i otkud god dolazio, ja sam Kir koji je stvorio Perzijski Imperij. Ne sudi mi prema ovom komadiću zemlje koji skriva moje tijelo.''“ </blockquote> Historijski nalazi iz Babilona upućuju na to da je Kir Veliki umro u kolovozu [[530. pne.]], i da ga je naslijedio njegov sin [[Kambiz II.]] Njegov mlađi sin [[Smerdis]] je umro prije nego je Kambiz krenuo u osvajanje istočnog fronta. Prema Herodotu, Kambiz je ubio brata da izbjegne svađe oko naslijeđivanja vladarskog trona tokom njegove odsutnosti. [[Kambiz II.]] je nastavio očevu politiku [[Geografija Irana|geografskog]] širenja i uspio je pokoriti [[Drevni Egipat|Egipat]] koji je dodao Perzijskoj Monarhiji, no umro je nakon samo sedam godina vladavine. Nakon njegove smrti monarhijom je sedam mjeseci vladao uzrupator [[Gaumata]] koji se prozvao Smerdisom, no s trona ga je uklonio [[Darije Veliki]]. Kir Veliki se slavi u [[Tanah]]u (Izaija 45:1-6), no također je kritiziran zbog vjerovanja u navodno lažna izvješća Kuthita, koji su željeli spriječiti gradnju [[Jeruzalemski hram|Drugog hrama]] u [[Jeruzalem]]u. Naime, oni su optužili [[Židovi|Židove]] da spremaju pobunu pa je Kir odučio prekinuti gradnju hrama koji neće biti završen sve do [[516. pne.]]. u vrijeme vladavine Darija Velikog. == Ostavština == [[Datoteka:Cyrus II le Grand et les Hébreux.jpg|mini|250px|Kir Veliki je oslobodio [[Židovi|Židove]] iz [[Babilonsko ropstvo|babilonskog ropstva]], vratio ih u [[Palestina|Palestinu]] i sagradio im [[Jeruzalemski hram|Drugi hram]] u [[Jeruzalem]]u, čime je osigurao počasno mjesto u [[Judaizam|judaizmu]]]] Citat knjige Charles Freemana, ''The Greek Achievement'': <blockquote> „''U domeni opsega dostignuća nalazi se daleko iznad makedonskog kralja Aleksandra („Velikog“) koji je devastirao imperij 320. pne. no nije osigurao nikakvu stabilnu alternativu.''“ </blockquote> Kir Veliki je jednako prepoznatljiv i kao državnik i kao vojnik. Provodeći politiku velikodušnosti umjesto represije i poštivanja drugih lokalnih religija, bio je u stanju pretvoriti pokorene narode u svoje gorljive sljedbenike<ref>[http://www.ccel.org/s/schaff/encyc/encyc03/htm/ii.11.xix.htm Kir Veliki, Walter Goetz]</ref>. Zbog političke infrastrukture koju je postavio, [[Ahemenidska Monarhija|Ahemenidska Perzijska Monarhija]] zadržala se još dugo nakon Kirove smrti. Uspon Perzije tokom Kirove vladavine ostavilo je snažan pečat na tok svjetske historije. Iranska filozofija, književnost i religija imali su dominantnu ulogu u svjetskim razmjerima idućih tisuću godina. Unatoč [[Muslimansko osvajanje Perzije|muslimanskom osvajanju Perzije]] u [[7. vijek]]u i stvaranja islamskih [[kalifat]]a, Perzija je zadržala svoj dominantni utjecaj i na islamsku kulturu tokom [[Zlatno doba islama|Zlatnog doba islama]], što je jedan od glavnih razloga uspješne islamske ekspanzije. Mnoge post-ahemenidske dinastije ([[Seleukidi]], [[Sasanidi]], [[Pahlavi (dinastija)|Pahlavi]]) tvrdili su kako su nasljednici Kira Velikog. [[Muhamed-Reza Pahlavi]] je slavio 2500. obljetnicu [[iran]]ske monarhije [[1971]]. godine (iako se njen nastanak datira ranije). Kira su hvalili i drugi moderni političari dijametralno suprotnih političkih svjetonazora poput [[David Ben-Gurion|Davida Ben-Guriona]] i [[Mahmud Ahmadinežad|Mahmuda Ahmadinežada]]. Mnogi učenjaci s obzirom na dostignuća danas smatraju Kira Velikog jednakim ili većim od [[Aleksandar Makedonski|Aleksandra Makedonskog]]. Prema profesoru Richardu Fryeu:<ref>{{Cite web |title=Britannica enciklopedija, Richard Frye |url=http://original.britannica.com/eb/article-1685 |access-date=2010-07-13 |archive-date=2013-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813133030/http://original.britannica.com/eb/article-1685 }}</ref> <blockquote> „''Dokaz sposobnosti osnivača Ahemedindske Perzijske Monarhije jest to da se imperij nastavio širiti i poslije Kirove smrti i da je bilo cjelovit iduća dva vijeka. No Kir nije bio samo veliki osvajač i administrator; u mislima perzijskog pučanstva on ima sličnu ulogu kao i Romul i Rem za Rimljane ili Mojsije za Židove. Predaja o njemu u mnogim detaljima podsjeća na priče o drugim herojima i osvajačima starog vijeka. Fabula u kojoj se novorođenče Kir daje pastiru na odgoj podsjeća na priču o Mojsiju u Egiptu, a njegovo svrgavanje tiranskog djeda ima odjeka u drugim mitovima i legendama. Nema sumnje da je predaja o Kiru rasla među Perzijancima i da je bila poznata i Grcima. Osjećaji poštovanja ili čak strahopoštovanja u kojima je predaja prepričana Grcima pokazuju kako nije slučajnost da je Ksenofont odabrao Kira Velikog kao model vladara kojeg bi preporučio svojim Grcima.''“ </blockquote> Ukratko, lik Kira je preživio kroz historiju kao mnogo nešto mnogo veće od čovjeka koji je osnovao imperij. On je postao epitom za visoke kvalitete koje su se očekivale od drevnih vladara, što je uključivalo herojske osobine poput osvajača koji je bio tolerantan i velikodušan jednako koliko hrabar i odvažan. Njegova osobnost utjecala je na Grke i na samog Aleksandra Makedonskog, te naknadnim prenošenjem tradicije i na [[Rimsko Carstvo|Rimljane]] i Evropljane. === Religija === [[Datoteka:Yazd fire temple.jpg|mini|300px|[[Zoroastrizam|Zoroastrijski]] hram vatre u [[Jazd]]u ([[Iran]], [[2004.]])]] Jedini poznati primjer njegove religijske politike je njegov odnos prema [[Židovi]]ma u [[Babilon]]u. Biblija tvrdi kako je ostatak židovske populacije vraćen iz Babilona u [[Obećana zemlja|Obećanu zemlju]], te kako je Kirov edikt naložio obnovu [[Jeruzalemski hram|hrama]] u [[Jeruzalem]]u. Ovaj edikt je u potpunosti objavljen u Knjizi Ezre. Kao rezultat Kirove politike, [[Židovi]] su ga slavili kao dostojanstvenog i legitimnog kralja. Kir je jedini nežidov opisan kao mesija ili božanski kralj u [[Tanah]]u (Izaija 45:1-6). Međutim, istovremeno su postojale i židovske kritike na njegov račun nekon što je slagan od strane Kuthita, koji su željeli spriječiti gradnju Drugog hrama. Optužili su Židove da spremaju pobunu, pa je Kir obustavio gradnju hrama koji će neće biti završen sve do [[516. pne.]], u doba vladavine Darija Velikog. Pojedini moderni [[musliman]]ski učenjaci smatraju kako je lik iz [[Kuran]]a ''Zul-Karnain'' zapravo Kir Veliki. Ova teorija je postavljena od strane [[Suniti|sunitskog]] učenjaka Abula Kalama Azada i potvrđena od strane [[Šijiti|šijitskog]] učenjaka Allameha Tabatabaeija u njegovom djelu ''Tafsir al-Mizan''. === Politika i filozofija === Za vrijeme vladavine, Kir je ostvario kontrolu nad golemim teritorijem osvojenih kraljevstva, postignutim zadržavanjem i širenjem medijskih [[satrapija]] (pokrajina). Daljna organizacija osvojenih teritorija u pokrajine kojima vladaju lokalni kraljevi zvani satrapi nastavljena je i u doba Darija Velikog. Kirov imperij zahtjevao je samo [[porez]] i regrute iz svih krajeva države. Kirovo osvajanje započelo je novo doba u stvaranju monarhije, gdje se golema superdržava sastoji od desetaka manjih država, rasa, religija i jezika, koje objedinjuje centralna vlast koju moć projicira preko lokalne administracije. Ovaj politički sustav održao se stoljećima, i trajao je i u doba invazijske dinastije [[Seleukidi|Seleukida]] za vrijeme njihove vladavine Perzijom, i u doba kasnijih [[iran]]skih dinastija [[Partska Monarhija|Parta]] i [[Sasanidska Monarhija|Sasanida]]. Godine [[1992.]] Kir je uvršten u listu 100 najutjecanijih ljudi u historiji, prema Michaelu H. Hartu. U prosincu [[2003.]] tokom prihvaćanja Nobelove nagrade za mir, [[Širin Ebadi]] se pozvala na Kira kazavši: <blockquote> „''Ja sam Iranka, potomak Kira Velikog. Taj vladar je na vrhuncu moći prije 2500 godina proglasio kako ne želi vladati onima koji to ne žele. Obećao je da neće prisiljavati nikoga da promijeni svoju religiju ili vjeru i da će poštivati sve manjine. Dokument Kira Velikog bi se trebao proučavati u historiji ljudskih prava.''“<ref>{{Cite web |title=Dobitnici Nobela - Shirin Ebadi |url=http://www.nobel.no/eng_lect_2003b.html |access-date=2010-07-13 |archivedate=2006-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060907061116/http://www.nobel.no/eng_lect_2003b.html |deadurl=yes }}</ref> </blockquote> Kirova ostavština se osjeća čak do dalekog [[Island]]a i kolonijalne [[Amerika|Amerike]]. Mnogi tvorci [[SAD|Sjedinjenih Država]] tražili su inspiraciju od Kira Velikog kroz radove poput ''Kirupedije''. Primjerice, [[Thomas Jefferson]] je imao dva primjerka te knjige, koje je obavezno štivo za državnika jednako kao i [[Niccolò Machiavelli|Machiavellijev]] ''[[Vladar (Machiavelli)|Vladar]]''<ref>[http://www.spentaproductions.com/Cyrus-the-Great-English/cyruspreview_english.htm Preview Cyrus The Great (Spenta Productions)]</ref>. ==== Kirov cilindar ==== {{glavni|Kirov cilindar}} [[Datoteka:Cyrus Cylinder.jpg|mini|300px|Kirov cilindar, ondašnji dokument koji proglašava Kira Velikog legitimnim kraljem [[Babilon]]a]] Jedan od rijetkih preživjelih izvora informacija iz njegova doba je Kirov cilindar, dokument koji je izdao sam Kir na [[Glina (tlo)|glinenom]] valjku. Cilindar je napravljen povodom perzijskog osvajanja [[Babilonija|Babilona]] [[539. pne.]] Tekst cilindra opisuje babilonskog kralja [[Nabonid]]a kao bezbožnog, dok pobjednika Kira spominje kao heroja prijatnog bogu [[Marduk]]u. U nastavku se spominje kako je Kir poboljšao život stanovnika [[Babilon]]a, da je izbjeglicama obnavljao domove i gradio [[hram]]ove. Cilindar je bio postavljen unutar babilonskih zidina kao kamen temeljac. Godine [[1879.]] pronašao ga je asirsko-britanski arheolog Hormuzd Rassam u temeljima Esagile (babilonskog hrama bogu Marduku) a danas se čuva u [[Britanski muzej|Britanskom muzeju]] u [[London]]u. Godine [[2010.]] direktori Britanskog muzeja i Iranskog nacionalnog muzeja u [[Teheran]]u dogovorili su privremeno premještanje Kirovog cilindra u [[iran]]ski [[Teheran]] za posebnu izložbu<ref>[[PressTV]]: [http://edition.presstv.ir/detail/142251.html ''Ahmadinejad hails Cyrus Cylinder''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150122171600/http://edition.presstv.ir/detail/142251.html |date=2015-01-22 }}</ref>. Prema Britanskom muzeju, cilindar predstavlja dugu tradiciju [[Mezopotamija|mezopotamskih]] vladara u kojima svoje vladavine obilježavaju deklaracijama o političkim reformama<ref name="''Cyrus Cylinder'' (British Museum)">[http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/c/cyrus_cylinder.aspx ''Cyrus Cylinder'' (British Museum)]</ref>. Cilindar je sastavljen u formi dugotrajnih babilonskih stilova, a s političke strane predstavlja Kirovu poruku babilonskom narodu u kojoj se proglašava legitimnim kraljem, i u kojoj obećava poštivanje vjerskih i političkih babilonskih tradicija. Dokument se gotovo punih stotinu godina smatrao instrumentom karakteristične mezopotamske političke propagande. Početkom 1970-ih godina [[20. vijek]]a, iranski šah prihvatio je Kirov cilindar kao simbol 2500. obljetnice iranske monarhije, navodeći kako je to prvi pisani spomenik o ljudskim pravima u historiji. Neki stručnjaci i ustanove ga danas smatraju prvim službenim dokumentom o ljudskim pravima <ref>{{Cite book|last=Forsythe|first=David P.|title=Encyclopedia of Human Rights|volume=I|publisher=Oxford University Press|location=Oxford; New York|year=2009|page=396|isbn=978-0-19-533402-9|oclc=252584097}}</ref><ref>{{Cite web|ref=UN-HumanRightsDay|url=http://www.un.org/events/humanrights/2008/history.shtml|title=The First Global Statement of the Inherent Dignity and Equality|publisher=United Nations|accessdate = 13. 09. 2010.}}</ref><ref>{{Cite book|ref=Robertson-Merrills|author1=Robertson, Arthur Henry|author2=Merrills, J. G.|title=Human rights in the world : an introduction to the study of the international protection of human rights|url=https://archive.org/details/humanrightsinwor0000robe|publisher=Manchester University Press|location=Manchester|year=1996|isbn=978-0-7190-4923-1}}</ref> dok se određeni eminentni historičari ahemenidskog perioda protive takvoj interpretaciji<ref>{{Cite book|last=Briant|first=Briant|title=From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire|url=https://archive.org/details/fromcyrustoalexa0000bria|publisher=Eisenbrauns|location=Winona Lake, Indiana|year=2002|page=[https://archive.org/details/fromcyrustoalexa0000bria/page/47 47]|isbn=1-57506-031-0|oclc=48474121}}</ref><ref>{{cite book|title=|author1=Silverman, Helaine|author2=Ruggles, D. Fairchild|title=Cultural Heritage and Human Rights|page=11|publisher=Springer|year=2008|isbn=978-0-387-76579-2}}</ref><ref>Llewellyn-Jones, Lloyd (2009). "The First Persian Empire 550–330BC". In Harrison, Thomas. The Great Empires of the Ancient World. Getty Publications. p. 104.</ref>. Bez obzira na kontroverzu njegova kopija se danas nalazi u sjedištu [[Ujedinjeni Narodi|Ujedinjenih Naroda]] kao simbol bezvremenskih ljudskih prava. Cilindar je također privukao pozornost podacima o povratku [[Židovi|Židova]] u [[Palestina|Palestinu]] nakon babilonskog ropstva<ref name="''Cyrus Cylinder'' (British Museum)"/>, a također se smatra i potvrdom [[Biblija|biblijskih tekstova]] iz [[Ezra (knjiga)|Knjige o Ezri]] ([[Ezra]] 1.1-6, 6.1-5; [[Izaija]] 44.23-45.8; 2 Kronike 36.22-23). === Vojna strategija === Kira Velikog smatra se jednim od najvećih vojskovođa [[Stari vijek|starog vijeka]], kojeg je kasnije oponašao i [[Aleksandar Makedonski]]. Njegova [[Vojna strategija|strategija]], hrabrost i lukavost doprinijeli su pokoravanju najvećih tadašnjih vojnih sila poput [[Medijska Monarhija|Medije]], [[Babilonija|Babilonije]] i [[Lidija|Lidije]], te stvaranju [[Najveća carstva svijeta|najvećeg imperija]]. ==== Opsada Pasargadskog brda ==== {{glavni|Opsada pasargadskog brda}} U proljeće 551. pne. medijski kralj [[Astijag]] sakupio je golemu vojsku od 150.000 ljudi i krenuo ugušiti perzijsku pobunu predvođenu Kirom. Perzijski vladar zapovjedao je mnogo manjom vojskom od 10.000 ljudi, uglavnom [[Perzijski besmrtnici|Perzijskih besmrtnika]] (elitno teško [[pješaštvo]]). Uz brojčanu inferiornost, perzijski problem bio je i taj što su sa sobom vodili cijele obitelji, uključujući žene i djecu, te starce. Kako bi neutralizirao medijsku brojčanu prednost, Kir Veliki stacionirao je svoju vojsku skupa s narodom na vrh strmog brda u blizini [[Pasargad]]a. Medijci su pokušali iznenaditi Perzijance napadajuću istovremeno planinske prolaze i penjući se uz planinu, no Perzijanci su ih odbacili. Idućeg jutra Astijag je odlučio napasti s glavninom vojske, dok je dio Perzijanaca vidjevši golemu vojsku pobjegao na vrh brda gdje su bili njihovi civili. Nakon što su ih navodno izvrijeđale perzijske žene nazvavši ih kukavicama, Perzijanci se vraćaju na bojište i koristeći povoljan teren uništavaju medijsku vojsku koja je brojila gubitke od oko 60.000 vojnika<ref>Max Duncker, ''History of Antiquity book'', 7. v., str. 352.</ref>. ==== Bitka kod Timbre ==== {{glavni|Bitka kod Timbre}} Kir je iznenadio [[Lidija|lidijskog]] kralja [[Krez]]a samim početkom invazije na [[Lidija|Lidiju]] za vrijeme zime odnosno velikih hladnoća u [[Mala Azija|Maloj Aziji]], na što lidijska vojska nije bila pripremljena, a njihovi saveznici poput [[Babilonija|Babilonaca]], [[Arapi|Arapa]] i [[Grci|Grka]] nisu stigli prikupiti trupe za vojnu pomoć Lidiji. Ipak, lidijska je vojska svejedno brojala tri do četiri puta veći broj trupa od perzijske, a okosnicu lidijske vojske činila je golema [[konjica]]. Na samom putu prema Lidiji, Kir Veliki primjetio je kako se konji iz njegove vojske plaše [[deva]] koje su im služile za opskrbu, jer konji nisu navikli na njihov miris. Neposredno prije bitke, Kir je osnovao prvu vojnu jedinicu sastavljenu od deva koje je stavio na čelo svoje vojske. Strategija je uspjela i na samom početku [[Bitka kod Timbre|bitke kod Timbre]] veliko lidijsko konjaništvo se razbježalo, a Kir je porazio [[Krez]]ovu vojsku. Sam Krez je zarobljen nakon opsade Sarda iste godine, gdje su se prema [[Ktezije|Kteziju]] Perzijanci opet poslužili lukavstom; general [[Oebar]] savjetovao je Kira Velikog da perzijski vojnici hodaju na motkama tako da izgledaju kao gigantski ratnici, što je navodno prestrašilo građane [[Sard]]a i dovelo do samog pada grada<ref>{{Cite web |title=Oebar (''Oebares''), AncientLibrary.com |url=http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/2347.html |access-date=2010-07-13 |archivedate=2012-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121019040425/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/2347.html |deadurl=yes }}</ref>, odnosno zarobljavanja samog Kreza. ==== Pobjeda nad Skitima ==== Prilikom vojnih ekspedicija protiv polunomadskih plemena [[Skiti|Skita]] u [[Srednja Azija|srednjoj Aziji]], Kir je dogovorio bitku protiv vojske plemena [[Masageti|Masageta]]. Uoči bitke, na dogovorenom mjestu odlučio im je pripremiti lukavu zamku. Vojsku je podijelio na dva dijela; slabiji dio trupa postavio je slabo zaštićenom logoru prepunom hrane i [[Vino|vina]], dok je snažniji dio vojske sakrio u neposrednoj blizini. Pleme Masageta nije bilo upoznato sa vinom, niti sa učincima [[alkohol]]a. General skitske vojske (ujedno i plemenski princ) napao je Kirov logor i porazio slabiji dio perzijske vojske, nakon čega je njegova vojska počega konzumirati pronađenu hranu i vino, nesvjesno se napivši što je znatno smanjilo njihove obrambene sposobnosti. U mamurluku ih napada Kir s glavninom svoje vojske i s lakoćom poražava. ==== Opsada Babilona ==== Perzijska opsada Babilona, u to vrijeme najvećeg i najbogatijeg grada na svijetu, primjer je jedne od najlukavijih opsada ikada, usporediva s legendarnom pričom [[Trojanski rat|opsade Troje]]. Za opsadu grada Babilona, Perzijancima je poslužila rijeka [[Eufrat]] koja je prolazila kroz samo središte grada. [[Perzija]]nci su nasamarili [[Babilon]]ce time što su preusmjerili gornji rijeke u susjedni kanal, zbog čega je [[vodostaj]] rijeke opao ispod razine barijera, odnosno na dovoljnu razinu da se perzijski vojnici prikriveni provuku koritom u sam grad. Nakon infiltracije perzijske vojske poslije čega se babilonska vojska predala gotovo bez otpora, Kir je osobno ušao u grad i zarobio babilonskog kralja [[Nabonid]]a<ref name="ABC 7: ''The Nabonidus Chronicle'', Livius.org"/>, čime je [[Babilonija]] konačno bila pokorena. === Graditeljski projekti === [[Datoteka:Pasargad audience hall.jpg|thumb|350px|thumb|Dvorana za prijem ([[Apadana]]) u '''[[Pasargad]]u''']] [[Datoteka:Cyrus made me, I stand to testify!.jpg|thumb|200px|thumb|[[Stup]] apadane u [[Pasargad]]u]] Najznačajniji Kirov graditeljski projekt svakako je gradnja [[Pasargad]]a, novog [[Glavni grad|glavnog grada]] Perzije. Historičar [[Strabon]] tvrdi kako je Kir odabrao tu lokaciju zbog političkih razloga jer je tu pobijedio [[Medijci|Medijce]], dok se kao odabir lokacije navode i estetski razlozi jer radi se o povišenju doline okruženoj planinama sa svih strana<ref>{{Cite web |title=Pasargad, Livius.org |url=http://www.livius.org/pan-paz/pasargadae/pasargadae.html |access-date=2010-07-13 |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303180708/http://www.livius.org/pan-paz/pasargadae/pasargadae.html |deadurl=yes }}</ref>. Gradnja je počela 546. pne. ili kasnije, i ubrzo je postao središtem političke moći [[Najveća carstva svijeta|golemog imperija]]. Osim kao administrativno središte, Pasargad je služio i kao odmorište perzijskom vladaru pa su u njemu izgrađeni brojni [[Perzijski vrtovi|vrtovi]], te sofisticiran sustav navodnjavanja pomoću [[Kanat|kanata]]. Zahvaljujući tom [[vodovod]]nom sustavu i umijećem kontroliranja tlaka, u pasargadskom vrtu izgrađen je pravocrtni kanal dužine gotovo 1000 m uzduž kojeg su se nalazile malene [[Fontana|fontane]]. Srce kompleksa u Pasargadu čini tvrđava ''Tal-e Taht'' („Prijestolni brežuljak“) koja se nalazi na povišenju u odnosu na okolinu<ref>[http://maps.google.com/?ie=UTF8&om=1&z=18&ll=30.207992,53.185136&spn=0.002638,0.004334&t=k Pasargad, Google Maps]</ref>, te koja gleda na okolne „rajske“ [[Perzijski vrtovi|vrtove]] sa južne strane. Tvrđava se sastoji od dva manja dijela; rezidencijalne palače i dvorane za prijem („Apadana“), karakteristične za [[Iranska arhitektura|perzijsku arhitekturu]]. [[Apadana]] ili dvorana za prijem sastoji se od brojnih stupova i ima pristup s jugoistoka, gdje posjetitelj prvo mora proći kroz vrata a potom prijeći most preko rijeke Pulvar<ref>[http://www.iranchamber.com/history/pasargadae/pasargadae.php Pasargad (Iran Chamber)]</ref>. Smještaj i oblikovanje kompleksa indiciraju kako je prema kompleksu u Pasargadu oblikovana i kasnije sagrađena [[Akropola (Atena)|atenska Akropola]]. Općenito, umjetnost i arhitektura u Pasargadu prestavljaju perzijsko miješanje različitih tradicija koje objedinjuje umjetničke elemente [[Elam]]a, [[Babilonija|Babilonije]], [[Asirija|Asirije]], [[Drevni Egipat|Egipta]], te [[Anatolija|Anatolije]]. Pasargad se smatra kolijevkom popularnih [[Perzijski vrtovi|perzijskih vrtova]], koji su uzori modernim [[park]]ovima u zadnjih 2500 godina. Karakteristika perzijskih vrtova je [[Pravokutnik|pravokutan]] oblik simetrično podijeljen ortogonalnim glavnim komunikacijama na četiri dijela; one formiraju [[križ]] u unutrašnjosti parka i tu se u bazenima i kanalima nalazi [[voda]], dok šetnice imaju hlad od visokog raslinja. Pasargadski vrt ima kolosalne dimenzije od 2 x 3 km<ref>{{Cite web |title=''Restoration of Cyrus' Tomb to be Resumed'' (Payvand) |url=http://www.payvand.com/news/07/apr/1340.html |access-date=2010-07-13 |archive-date=2019-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501211055/http://www.payvand.com/news/07/apr/1340.html |dead-url=yes }}</ref>, a kanali s vodom protezali su se gotovo kilometar u dužinu, dok su se male [[Fontana|fontane]] nalazile svakih 16 metara. Novija istraživanja strukturalne tehnologije u Pasargadu pokazala su kako su [[Perzija|perzijski]] [[inženjer]]i sagradili grad koji je mogao izdržati jake [[potres]]e, čak do 7. stupnja prema [[Richterova ljestvica|Richterovoj ljestvici]]<ref>{{Cite web |title=''Pasargadae Can Withstand Earthquakes'' (Payvand) |url=http://www.payvand.com/news/05/feb/1133.html |access-date=2010-07-13 |archive-date=2011-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624113347/http://www.payvand.com/news/05/feb/1133.html |dead-url=yes }}</ref>. Temelji graditeljskih zdanja u Pasargadu građeni su tehnologijom izolirane baze temelja, koja se danas koristi pri gradnji modernih osjetljivih objekata poput [[Nuklearna elektrana|nuklearnih elektrana]], zbog zaštite od [[Seizmički val|seizmičkih]] aktivnosti. Značajan doprinos graditeljstvu prestavlja i uporaba konstruktivnih spona (kopči) između kamenih blokova, koje su izgrađene od [[metal]]a. Takav konstruktivni sustav zajedno s izoliranom bazom temelja stvorili su preduvjete za gradnju mnogo većih odnosno viših i tankijih konstruktivnih elemenata, koji su svoj vrhunac doživjeli u [[Perzepolis]]u. Legenda kaže kako je u doba [[islam]]skog osvajanja [[Iran]]a [[Arapi|arapska]] vojska htjela razoriti grobnicu, no kako je tamošnje stanovništvo uvjerilo arapske zapovjednike kako se ne radi o grobnici Kira Velikog, već o grobnici majke kralja [[Salomon]]a, što je poštedjelo njeno rušenje. Kao rezultat, natpis na grobnici zamijenjen je citatom iz [[Kuran]]a i grobnica je postala poznata kao ''Kabr-e Madar-e Sulajman'', odnosno „grobnica [[Salomon]]ove majke“. U današnje vrijeme postoje samo ruševine nekoć veličanstvenog kompleksa u Pasargadu i njegovih vrtova, koje su uništili vrijeme, [[Potresi u Iranu|brojni potresi]] i osvajačka razaranja [[Antička Makedonija|Makedonaca]], [[Arapi|Arapa]] te posebno [[Mongoli|Mongola]]. Osim arheološkog značaja, Pasargad danas je i popularno [[Turizam|turističko]] odredište u [[Iran]]u. {{Redoslijed| |prethodnik = [[Kambiz I.]]<br />([[580. pne.|580.]] - [[559. pne.]])<br />____________________ <br />[[Astijag]]<br />([[585. pne.|585.]] - [[550. pne.]]) |gl_članak_funkcija=[[Veliki kralj]] [[Ahemenidska Monarhija|Perzije]]<br />([[559. pne.|559.]] - [[530. pne.]])<br />____________________ <br />[[Kralj]] [[Medija|Medije]]<br />([[550. pne.|550.]] - [[530. pne.]]) |nasljednik=[[Kambiz II.]]<br />([[530. pne.|530.]] - [[522. pne.]]) }} == Izvori == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Cyrus the Great}} * [http://www.farsmovie.com/eng/index.htm Iran, Zaboravljena slava - Dokumentarni film o antičkoj Perziji (Ahemenidi i Sasanidi)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100428091251/http://farsmovie.com/eng/index.htm |date=2010-04-28 }} * Kratki dokumentarni film „''U potrazi za Kirom Velikim''“ redatelja Cyrusa Kara, na stranicama [http://www.savepasargad.com/audio-visual2/Kurosh-Englisg.htm International Committee to Save the Archaeological Sites of Pasargadae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304095326/http://www.savepasargad.com/audio-visual2/Kurosh-Englisg.htm |date=2010-03-04 }} (9 min. i 58 sek.) * Ksenofont, ''Kirupedija: nauka o Kiru'', preveo Henry Graham Dakyns, pregledao F.M. Stawell, [http://www.gutenberg.org/etext/2085 Project Gutenberg] '''Iran Chamber Society:''' * [http://www.iranchamber.com/history/cyrus/cyrus.php Historijske osobe - Kir Veliki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218101721/http://www.iranchamber.com/history/cyrus/cyrus.php |date=2012-02-18 }} * [http://www.iranchamber.com/history/xenophon/cyropaedia_xenophon_book1.php Kenofontova Kirupedija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220110527/http://www.iranchamber.com/history/xenophon/cyropaedia_xenophon_book1.php |date=2010-02-20 }} '''Ostalo:''' * [http://www.persiandna.com/his_cyrus.htm Perzijski DNA] Kir Veliki - ''Perzijska Monarhija i najveći vladar u historiji'' * [http://www.irantooth.com/iranpics/cyrus_the_great.htm Fotografije grobnice Kira Velikog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317124618/http://www.irantooth.com/iranpics/cyrus_the_great.htm |date=2010-03-17 }} * [http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/cyrus_cylinder.html Kirov cilindar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224215254/http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/cyrus_cylinder.html |date=2007-02-24 }} Puni babilonski tekst na Kirovom cilindru poznat u 2001. godini; prijevod i kratki uvod * [http://www.ghiasabadi.com/manshur.html Kir Veliki, [[perzijski]] tekst منشور کوروش هخامنشی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100706163150/http://www.ghiasabadi.com/manshur.html |date=2010-07-06 }} * [http://www.understanding-islam.com/rq/q-028.htm Tko je bio Zulqarnain?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212947/http://www.understanding-islam.com/rq/q-028.htm |date=2007-09-27 }} * [http://www.cyrusgreat.com Kir Veliki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829082803/http://www.cyrusgreat.com/ |date=2019-08-29 }} * [http://www.persiandna.com/images/tomb.jpg Fotografije Kirove grobnice] * ''Kirov cilindar se vraća u Iran'', Cultural Heritage News Agency, [[Teheran]], 25. 6. 2008., [http://www.chnpress.com/news/?section=2&id=7423 Link na članak]. {{Iranski vladari}} [[Kategorija:Ahemenidski vladari]] 88c0mqo3nmwo21w8etevo19x4e6kpju 0 53914 42680582 41079745 2026-08-22T13:47:37Z ~2026-45720-31 385786 /* */ Dodatna je nova oznaka Plovdive 42680582 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Bulgaria license plate codes.png|thumb|right|300px|Bugarska registarska područja]] Na [[Registarske tablice|registarskim tablicama]] za [[motorna vozila]] ([[automobil]]e, [[kamion]]e, [[autobus]]e, [[radno vozilo|radna vozila]] i [[stroj]]eve, [[motocikl]]e) iz [[Bugarska|Bugarske]] postoje ove oznake: [[Datoteka:Bulgarian registration 3151.jpg|thumb|left|250px|Izgled registarske oznake motornih vozila u Bugarskoj]] {| |- valign="top" | {| {{prettytable}} |-{{highlight1}} !Kratica (nova)!!Kratica (stara)!!Područje!!(bugarski) |- | A ||bgcolor="pink"| Б || [[Burgas]] || Бургас |- | B || В || [[Varna]] || Варна |- |BH ||bgcolor="pink"| ВД || [[Vidin]] || Видин |- |BP || ВР || [[Vraca (Bugarska)|Vraca]] || Враца |- |BT || ВТ || [[Veliko Trnovo]] || Велико Търново |- | C , CA ili CB ||bgcolor="pink"| С, А ili ABC|| [[Sofija]] - grad || София-град |- |CC || СС || [[Silistra]] || Силистра |- |CH ||bgcolor="pink"| СЛ || [[Sliven]] || Сливен |- |CM || СМ || [[Smoljan]] || Смолян |- |CO ||bgcolor="pink"| СФ || Sofija (pokrajina) || София |- |CT ||bgcolor="pink"| СЗ || [[Stara Zagora]] || Стара Загора |- | E ||bgcolor="pink"| БЛ || [[Blagoevgrad]] || Благоевград |- |EB ||bgcolor="pink"| Г || [[Gabrovo]] || Габрово |} | {| {{prettytable}} |-{{highlight1}} !Kratica (nova)!!Kratica (stara)!!Područje!!(bugarski) |- |EH ||bgcolor="pink"| ПЛ || [[Pleven]] || Плевен |- | H ||bgcolor="pink"| Ш || [[Šumen]] || Шумен |- | K || К || [[Krdžali]] || Кърджали |- |KH || КН || [[Kjustendil]] || Кюстендил |- | M || М || [[Montana (Bugarska)|Montana]]{{newdsm}} || Монтана |- |OB ||bgcolor="pink"| Л || [[Loveč]] || Ловеч |- | P || Р || [[Ruse]] || Русе |- |PA ||bgcolor="pink"| ПЗ || [[Pazardžik]] || Пазарджик |- |PB PM | bgcolor="pink" | П || [[Plovdiv]] || Пловдив |- |PK ||bgcolor="pink"| ПК || [[Pernik]] || Перник |- |PP ||bgcolor="pink"| РЗ || [[Razgrad]] || Разград |- | T || Т || [[Trgovište (Bugarska)|Trgovište]]{{newdsm}} || Търговище |- |TX || ТХ || [[Dobrič (Bugarska)|Dobrič]]{{newdsm}} || Добрич |- | X || Х || [[Haskovo]] || Хасково |- | Y ||bgcolor="pink"| Я || [[Jambol]] || Ямбол |- |} |} == Vanjske veze == {{Commonscat|License plates of Bulgaria}} * [http://www.kingkong.demon.co.uk/where/bg.htm www.kingkong.demon.co.uk - Bulgaria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061009154047/http://www.kingkong.demon.co.uk/where/bg.htm |date=2006-10-09 }} * [http://www.olavsplates.com/bulgaria.html www.olavsplates.com - Fotografije registarskih tablica motornih vozila iz Bugarske] {{Registarske oznake motornih vozila u evropa}} [[Kategorija:Saobraćaj u Bugarskoj]] [[Kategorija:Registarske oznake motornih vozila|Bugarska]] ar7isr4w1wh6p9joa1fvjd1c8yqsiyk 0 55108 42680569 5085470 2026-08-22T13:14:03Z SrpskiAnonimac 101643 42680569 wikitext text/x-wiki '''Župnik''' ili '''paroh''' je [[svećenik]] kome je povjerena [[pastoral]]na skrb nad [[župa|župnom zajednicom]]. Glavna župnikova zadaća u životu zajednice je propovijedanje i navještavanje [[evanđelje|evanđelja]] te afirmiranje [[euharistija|euharistije]] i udovoljavanje [[sakrament]]alnim potrebama vjernika župne zajednice. Osim toga, župnik upravlja župnim dobrima i predstavlja župu u pravnim stvarima. [[Kategorija:Crkvene službe]] [[Kategorija:Katoličanstvo]] h725bpu6sjjzphrqp52a8o4ex8nwzpm 0 60948 42680777 42670397 2026-08-23T09:31:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680777 wikitext text/x-wiki '''Lista LGBT manifestacija''' obuhvata [[parada ponosa LGBT osoba|parade ponosa]], filmske festivale, sportska takmičenja itd. Ovi događaji koje organizuje [[LGBT zajednica]] imaju za cilj promociju jednakih prava za sve osobe različitih [[seksualna orijentacija|seksualnih orijentacija]], [[rodni identitet|rodnih identiteta]] i [[rodno izražavanje|rodnog izražavanja]]. Najčešći simbol koji se vidi na ovim događajima je [[zastava duginih boja]]. Najveći događaj sa 3.5 miliona učesnika i učesnica jeste parada ponosa u [[Sao Paulo|Sao Paulu]]. == Svet == {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="30%" | Naziv ! width="20%" | Mesto ! width="30%" | Website ! width="12%" | Vreme dešavanja ! width="8%" | Prva godina |- |[[Gay Games]] |Različito |[http://www.gaygames.com www.gaygames.com] |leto |1982 |- |[[World Outgames]] |Različito |[http://www.copenhagen2009.org/ www.copenhagen2009.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091214235118/http://www.copenhagen2009.org/ |date=2009-12-14 }} |leto |2006 |- |[[Worldpride]] |različito |[http://www.pridelondon.org/about-us/worldpride2012 www.pridelondon.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100806153850/http://www.pridelondon.org/about-us/worldpride2012 |date=2010-08-06 }} |leto |2000 |- |[[Coming Out Day]] |Na raznim mestima istovremeno | |11. oktobar |1988 |- |[[Međunarodni dan protiv homofobije]] |Na različitim mestima istovremeno | |17. maj |2005 |} == Evropa == {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="30%" | Naziv ! width="20%" | Mesto ! width="30%" | Website ! width="12%" | Vreme dešavanja ! width="8%" | Prva godina |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Evropi|Evropa]] === |- | [[Rainbow Rampage]] | Evropa | [http://www.rainbowrampage.com/ www.rainbowrampage.com] | jun | |- | [[EuroGames]] | Evropa | [http://www.eurogames.info/ www.eurogames.info] | jul | 2002 |- | [[Europride]] | Evropa | [http://www.europride.info/ www.europride.info] | | 1992 |- | [[Mr Gay Europe]] | Evropa | [http://www.mrgayeurope.com/ www.mrgayeurope.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080207195609/http://www.mrgayeurope.com/ |date=2008-02-07 }} | avgust | 2003 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Austriji|Austrija]] === |- | [[Gay Snowhappening Soelden]] | [[Soelden]] | [http://www.soelden.at/gaysnowhappening/ www.soelden.at/gaysnowhappening] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021015715/http://www.soelden.at/gaysnowhappening/ |date=2007-10-21 }} | mart | |- | [[Identities Queer Film Festival]] | [[Beč]] | [http://www.identities.at/ www.identities.at] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226205139/http://www.identities.at/ |date=2009-02-26 }} | jun | |- | [[Life Ball]] | [[Beč]] | [http://www.lifeball.org/ www.lifeball.org] | maj | 1993 |- | [[Regenbogen-Parade]] | [[Beč]] | [http://www.hosiwien.at/parade/parade.html www.hosiwien.at] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080218123745/http://www.hosiwien.at/parade/parade.html |date=2008-02-18 }} | jul | 1996 |- | [[Regenbogenball]] | [[Beč]] | [http://www.hosiwien.at/regenbogenball www.regenbogenball.at] | januar | 1998 |- | [[EuroSki Pride]] | [[Saalbach]] | [http://www.eurosipride.com www.euroskipride.com]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | mart | 2007 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Belgiji|Belgija]] === |- | [[World Outgames Antwerp 2013]] | [[Antwerp]] | [http://www.woga2013.org/ www.woga2013.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106040300/http://www.woga2013.org/ |date=2014-01-06 }} | avgust | 2013 |- | [[Belgian Lesbian and Gay Pride]] | [[Bruxelles]] | [http://www.blgp.be/ www.blgp.be] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126012713/http://www.blgp.be/ |date=2021-01-26 }} | maj | |- | [[NaviGAYtion]] | [[Antwerp]] | [http://www.navigaytion.be/ www.navigaytion.be] | jun | |- | [[EuroGames]] | [[Antwerp]] | [http://2007.eurogames.info/ 2007.eurogames.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122154955/http://2007.eurogames.info/ |date=2009-01-22 }} | 12-15 jul | 2007 |- | [[Swim for Life]] | [[Bruxelles]] | [http://www.swimforlife.be/ www.swimforlife.be] | novembar | 1996 |- | [[Brussels Gay and Lesbian Film Festival]] | [[Bruxelles]] | [http://www.fglb.org/FGLB/Le_festival.html www.glb.org/FGLB/Le_Festival.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081111063234/http://www.fglb.org/FGLB/Le_festival.html |date=2008-11-11 }} | januar | 1986 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[položaj LGBT osoba u Bugarskoj|Bugarska]] === |- | [[Sofia Pride]] | [[Sofija]] | http://www.gaypride-bg.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612022253/http://gaypride-bg.com/ |date=2009-06-12 }} | jun | 2008 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Crnoj Gori|Crna Gora]] === |- | [[Montenegro Pride]] | [[Podgorica]] | [http://www.queermontenegro.org/ www.queermontenegro.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407081143/http://queermontenegro.org/ |date=2014-04-07 }} | 21. Oktobar | 2013 |- | [[Merlinka festival|Festival kvir filma 'Merlinka']] | [[Podgorica]] | [http://www.merlinka.com/ www.merlinka.com] | Maj | 2014 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Češkoj|Češka]] === |- | [[Queer Parade]] | [[Brno]] | [http://www.queerparade.cz www.queerparade.cz] | jun | 2008 |- | [[Mezipatra Gay and Lesbian Film Festival]] | [[Prague]] | [http://www.mezipatra.cz www.mezipatra.cz] | novembar | 2000 |- | [[Queer Pride Parade and Festival]] | [[Tábor]] | [http://www.queerprideparadetabor.cz www.queerprideparadetabor.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612102639/http://www.queerprideparadetabor.cz/ |date=2010-06-12 }} | jun | 2009 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Danskoj|Danska]] === |- | [[Copenhagen Pride]] | [[Kopenhagen]] | [http://www.copenhagenpride.dk/ www.copenhagenpride.dk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014174430/http://www.copenhagenpride.dk/ |date=2013-10-14 }} | avgust | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Estoniji|Estonija]] === |- | [[Tallinn Pride]] | [[Tallinn]] | [http://www.pride.ee/ www.pride.ee]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | avgust | 2004 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Finskoj|Finska]] === |- | [[Helsinki Pride]] | [[Helsinki]] | [http://www.helsinkipride.fi/ www.helsinkipride.fi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160705120413/http://www.helsinkipride.fi/ |date=2016-07-05 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Francuskoj|Francuska]] === |- | [[Grenoble International Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Grenoble]] | [http://www.vuesdenface.com/ www.vuesdenface.com] | april | |- | [[Gay Pride Lorraine]] | [[Metz]], [[Lorraine (région)|Lorraine]] | [http://gaypridelorraine.free.fr/ www.gaypridelorraine.free.fr] | mart | |- | [[Gay Pride Lyon]] | [[Lyon]], [[Rhône-Alpes]] | [http://www.fierte.net/ www.fierte.net] | jun | |- | [[HappyGaySkiWeek]] | [[Avoriaz]] | [http://happygayholidays.com/ www.happygayholidays.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413192518/http://www.happygayholidays.com/ |date=2009-04-13 }} | | |- | [[L'Existrans]] | [[Pariz]] | [http://www.asbfrance.org/ www.asbfrance.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629033853/http://www.asbfrance.org/ |date=2007-06-29 }} | oktobar | |- | [[Lesbian & Gay Pride Bordeaux]] | [[Bordeaux]] | [http://lgpbordeaux.net/ www.lgpbordeaux.net] | jun | |- | [[Lesbian & Gay Pride Lille]] | [[Lille]] | [http://www.lgplille.org/ www.lgplille.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706004321/http://www.lgplille.org/ |date=2009-07-06 }} | | |- | [[Lesbian & Gay Pride Montpellier]] | [[Montpellier]] | [http://www.montpelliergay.com/ www.montpelliergay.com] | | |- | [[Lesbian & Gay Pride région Centre]] | [[Tours]] | [http://www.lgpregioncentre.org/ www.lgpregioncentre.org] | maj | 2006 |- | [[Marseille Pride]] | [[Marseille]] | [http://www.marseillepride.org/ www.marseillepride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090713193658/http://www.marseillepride.org/ |date=2009-07-13 }} | | |- | [[Paris Pride]] | [[Pariz]] | [http://www.inter-lgbt.org/ www.inter-lgbt.org] | jun | |- | [[Solidays]] | [[Pariz]] | [http://www.solidarite-sida.org/ www.solidarite-sida.org] | jul | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Grčkoj|Grčka]] === |- | [[Athens Pride]] | [[Athens]] | [http://www.athenspride.eu/index-en.html www.athenspride.eu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070116102840/http://www.athenspride.eu/index-en.html |date=2007-01-16 }} | jun | 2005 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Holandiji|Holandija]] === |- | [[Amsterdam Gay Skinhead Week]] | [[Amsterdam]] | [http://www.agskins.nl/ www.agskins.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516210157/http://www.agskins.nl/ |date=2014-05-16 }} | april | |- | [[Amsterdam Gay Pride]] | [[Amsterdam]] | [http://www.amsterdamgaypride.nl/ www.amsterdamgaypride.nl] | avgust | |- | [[Leather Pride]] | [[Amsterdam]] | [http://www.leatherpride.nl/ www.leatherpride.nl] | novembar | |- | [[The Midsummer Canal Festival]] | [[Utrecht]] | [http://www.midzomergracht.nl/ www.midzomergracht.nl] | jun | |- | [[The Pink Kermis]] | [[Tilburg]] | [http://www.tilburgsekermis.nl/ www.tilburgsekermis.nl] | | |- | [[Pinkster Tennis Tournament]] | [[Amsterdam]] | [http://smashing-pink.nl www.smashing-pink.nl]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | maj | |- | [[White Party]] | [[Amsterdam]] | [http://www.riedijkproductions.com www.riedijkproductions.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415071711/http://www.riedijkproductions.com/ |date=2009-04-15 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Hrvatskoj|Hrvatska]] === |- | [[Zagreb Pride]] | [[Zagreb]] | [http://www.zagreb-pride.net/ www.zagreb-pride.net] | jun/Jul | 2002 |- | [[Queer Zagreb]] | [[Zagreb]] | [http://www.queerzagreb.org/ www.queerzagreb.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090930183256/http://www.queerzagreb.org/ |date=2009-09-30 }} | april/Maj | 2003 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Irskoj|Irska]] === |- | [[Cork Pride]] | [[Cork]] | [http://www.corkpride.com/ www.corkpride.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090621000635/http://www.corkpride.com/ |date=2009-06-21 }} | kraj maja-jun | |- | [[Alternative Miss Cork]] | [[Cork]] | [http://www.gaycork.com/altmisscork www.gaycork.com/altmisscork]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | Feb | |- | [[Dublin Pride]] | [[Dublin]] | [http://www.dublinpride.org/ www.dublinpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304134831/http://dublinpride.org/ |date=2016-03-04 }} | jun | |- | [[GAZE - Dublin Lesbian & Gay Film Festival]] | [[Dublin]] | [http://www.gaze.ie/ www.gaze.ie] | | |- | [[Galway Gay Pride]] | [[Galway]] | [http://www.brodireland.com/ www.brodireland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222181446/http://www.brodireland.com/ |date=2008-12-22 }} | |- | [[Limerick Gay Pride]] | [[Limerick]] | [http://www.gaylimerick.com/ www.gaylimerick.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003200711/http://www.gaylimerick.com/ |date=2008-10-03 }} | avgust | 2005 |- | [[Waterford Gay Pride]] | [[Waterford]] | [http://www.gaywaterford.com/ www.gaywaterford.com] | avgust | |- | [[Dublin Gay Theatre Festival|International Dublin Gay Theatre Festival]] | [[Dublin]] | [http://www.gaytheatre.ie/ www.gaytheatre.ie] | maj | 2004 |- | [[Mr Gay Ireland]] | [[Dublin]] | [http://www.queerid.com/mrgayireland www.queerid.com/mrgayireland]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | oktobar | 2005 |- | [[Sligo Gay Pride]] | [[Sligo]] | [http://www.nwprideireland.com/ www.nwprideireland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140216162020/http://nwprideireland.com/ |date=2014-02-16 }} | avgust | 2006 |- | [[Alternative Miss Ireland]] | [[Dublin]] | [http://www.alternativemissireland.com/ www.alternativemissireland.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031130022307/http://www.alternativemissireland.com/ |date=2003-11-30 }} | mart | 1987 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba na Islandu|Island]] === |- | [[Reykjavík Gay Pride]] | [[Reykjavík]] | [http://www.gaypride.is/ www.gaypride.is] | avgust | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Italiji|Italija]] === |- | [[European Gay Ski Week]] | [[Pila]] | [http://www.alternative-holidays.com/ www.alternative-holidays.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309102836/http://www.alternative-holidays.com/ |date=2009-03-09 }} | mart | |- | [[Gay Open Tennis]] | [[Milan]] | [http://www.atomoitalia.org/ www.atomoitalia.org] | septembar | |- | [[Gay Village, Italy]] | Rome | [http://www.gayvillage.it/ www.gayvillage.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126175723/http://www.gayvillage.it/ |date=2011-11-26 }} | jun - septembar | |- | [[International Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Torino]] | [http://www.turinglfilmfestival.com/2006/loader.htm www.turinglfilmfestival.com] | april | |- | [[Milan Pride]] | [[Milan]] | [http://www.pridemilano.org/ www.pridemilano.org] | jun | |- | [[Rome Pride]] | Rim | [http://www.romapride.it/ www.romapride.it] | jun | 2000 |- | [[Catania Pride]] | [[Catania]] | | jun | |- | [[Torino Pride]] | [[Turin]] | [http://www.torinopride2006.it/ www.torinopride2006.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060904070820/http://www.torinopride2006.it/ |date=2006-09-04 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Latviji|Latvija]] === |- | [[Riga Pride and Friendship Days]] | [[Riga]] | [http://www2.mozaika.lv/?lang=2&mid2=1 www.mozaika.lv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015103441/http://www2.mozaika.lv/?lang=2&mid2=1 |date=2008-10-15 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Luksemburgu|Luksemburg]] === |- | [[Gay Mat]] | [[Luksemburg (grad)|Luksemburg]] | [http://www.gaymat.lu/ www.gaymat.lu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207065315/http://www.gaymat.lu/ |date=2012-02-07 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Mađarskoj|Mađarska]] === |- | [[Budapest Gay Dignity Procession]] | [[Budimpešta]] | [http://www.budapestpride.hu/ www.budapestpride.hu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701070822/http://www.budapestpride.hu/ |date=2009-07-01 }} | jul | 1997 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Malta]] === |- | [[Malta Gay Pride March]] | [[Valetta]]/[[Paceville]] | | | 2004 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Moldaviji|Moldavija]] === |- | [[Moldova Lesbian and Gay Pride]] | [[Chişinău]] | [http://www.gay.md/ www.gay.md] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114072825/http://gay.md/ |date=2007-11-14 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Nemačkoj|Nemačka]] === |- | [[Christopher Street Day]] | [[Berlin]] | [http://www.csd-berlin.de/ www.csd-berlin.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201123213615/http://www.csd-berlin.de/ |date=2020-11-23 }} | jun | |- | Christopher Street Day | [[Dresden]] | [http://www.csd-sachsen.de/ www.csd-sachsen.de]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jun | |- | Christopher Street Day | [[Erfurt]] | [http://csd-mitteldeutschland.de/ www.csd-mitteldeutschland.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108195234/http://csd-mitteldeutschland.de/ |date=2016-11-08 }} | August | 2012 |- | Christopher Street Day | [[Hamburg]] | [http://www.hamburg-pride.de/ www.hamburg-pride.de] | jun | |- | Christopher Street Day | [[Minhen]] | [http://www.csd-munich.de/ www.csd-munich.de] | jul | |- | Cologne Leather Pride | [[Köln]] | [http://www.rheinfetisch.de/ www.rheinfetisch.de] | maj - jun | |- | [[Cologne Pride]] | [[Köln]] | [http://www.colognepride.de/ www.colognepride.de] | jul | |- | Come-Together-Cup | [[Köln]] & Berlin & [[Essen]] | [http://www.come-together-cup.de/ www.come-together-cup.de] | jun | |- | [[Easter Leather Gathering & German Mr. Leather]] | [[Berlin]] | [http://www.blf.de/ www.blf.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029045210/http://www.blf.de/ |date=2011-10-29 }} | mart or April | |- | Fantasypride | [[Köln]] | [http://www.fantasypride.de/ www.fantasypride.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928223300/http://www.fantasypride.de/ |date=2007-09-28 }} | jun | |- | [[Festival at Pulverteich]] | [[Hamburg]] | [http://www.heinfiete.de/ www.heinfiete.de] | | |- | [[Folsom Europe Street Fair]] | [[Berlin]] | [http://www.folsomeurope.com/ www.folsomeurope.com] | septembar | |- | [[Frankfurt Gay Pride]] | [[Frankfurt]] | | | |- | [[Friedrichshain Gay & Lesbian Park Party]] | [[Berlin]] | [http://www.parkfest-friedrichshain.de/ www.parkfest-friedrichshain.de] | | |- | [[Gay Games]] Cologne 2010 | [[Köln]] | [http://www.games-cologne.com/ www.games-cologne.com] | jul - August 2010 | |- | [[Gay Oktoberfest at Bräurosi]] | | [[München]] | [http://www.mlc-muenchen.de/ www.mlc-muenchen.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010230647/http://www.mlc-muenchen.de/ |date=2008-10-10 }} | septembar | |- | [[Hamburg Pride]] | [[Hamburg]] | [http://www.hamburgpride.com/ www.hamburgpride.com] | | |- | IGLTA World Convention | [[Köln]] | [http://www.iglta.com/ www.iglta.com] | maj | |- | [[International Gay Rubber Weekend]] | [[Berlin]] | [http://www.blf.de/ www.blf.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111029045210/http://www.blf.de/ |date=2011-10-29 }} | septembar | |- | International German Bear Pride | [[Köln]] | [http://www.bearparty.de/content/blogsection/11/68/ www.bearscologne.de] | maj | |- | [[Lesbisch-schwules Stadtfest Berlin]] | [[Berlin]] | [http://www.gay-stadtfest.de/ www.gay-stadtfest.de] | jun | |- | [[Run For More Time]] | [[Frankfurt am Main]] | [http://www.lauf-fuer-mehr-zeit.de/ www.lauf-fuer-mehr-zeit.de] | septembar | |- | Snowpride | [[Köln]] | [http://www.snowpride.de/ www.snowpride.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090506082903/http://www.snowpride.de/ |date=2009-05-06 }} | januar | |- | [[Sylvester on Mehringdamm]] | [[Berlin]] | [http://www.aha-berlin.de/ www.aha-berlin.de] | decembar | |- | The Night of Lights / Die Nacht der Lichter | [[Köln]] | [http://www.nachtderlichter.de// www.nachtderlichter.de] | novembar - December | |- | [[Verzaubert Queer Film Festival]] | | [[München]] & [[Frankfurt]] & [[Köln]] & Berlin | [http://www.verzaubertfilmfest.com/ www.verzaubertfilmfest.com] | novembar | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Norveškoj|Norveška]] === |- | [[Bergen Pride]] | [[Bergen]] | [http://www.bergengaypride.com/ www.bergengaypride.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080816013105/http://www.bergengaypride.com/ |date=2008-08-16 }} | | |- | [[International Gay and Lesbian Filmfestival]] | [[Oslo]] | [http://www.oglff.org/ www.oglff.org] | jun | 1990 |- | [[Skeive dager]] | [[Oslo]] | [http://www.skeivedager.no/ www.skeivedager.no] | jun | |- | [[Stavanger på skeivå]] | [[Stavanger]] | [http://www.skeiva.no/ www.skeiva.no] | septembar | |- | [[Raballder Cup]] | [[Oslo]] | [http://www.raballdercup.com/ www.raballdercup.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915215415/http://www.raballdercup.com/ |date=2008-09-15 }} | mart | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Poljskoj|Poljska]] === |- | [[Kraków Gay & Lesbian Culture Festival]] | [[Kraków]] | [http://www.tolerancja.org.pl/ www.tolerancja.org.pl] | april | 2004 |- | [[Equality Parade]] | [[Varšava]] | [http://www.paradarownosci.pl/ www.paradarownosci.pl] | jun | 2001 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Portugal|Portugal]] === |- | [[Lisbon Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Lisbon]], [[Estremadura]] | [http://www.lisbonfilmfest.org/ www.lisbonfilmfest.org] | septembar | |- | [[Lisbon LGBT Pride Parade]] | [[Lisbon]], [[Estremadura]] | [http://portugalpride.org/ www.portugalpride.org] | jun | |- | [[Arraial Pride Party]] | [[Lisbon]], [[Estremadura]] | [http://www.ilga-portugal.pt/ www.ilga-portugal.pt] | jun | |- | [[Porto Pride]] Party | [[Porto]] | [http://www.portopride.org/ www.portopride.org]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828233058/http://www.portopride.org/ |date=2008-08-28 }} | jul (druga nedelja) | |- | [[Porto LGBT Pride Parade]] | [[Porto]] | [http://www.orgulhoporto.org/ www.orgulhoporto.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200711163905/https://orgulhoporto.org/ |date=2020-07-11 }} | jul (druga nedelja) | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Rumuniji|Rumunija]] === |- | [[GayFest]] | [[Bucharest]] | [http://www.gay-fest.ro www.gay-fest.ro] | maj/jun | 2004 |- | [[Gay Film Nights]] | [[Cluj-Napoca]] | [http://www.beanangel.ro/sfg/ www.beanangel.ro/sfg] | septembar/oktobar | 2004 |- | [[International Lesby Festival]] | [[Cluj-Napoca]] | [http://estiunica.org/en/content/projects/fil www.estiunica.ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626101930/http://estiunica.org/en/content/projects/fil |date=2009-06-26 }} | februar | 2009 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Rusiji|Rusija]] === |- | [[Moscow Pride]] | Moscow | [http://www.moscowpride.ru/ www.moscowpride.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031065607/http://www.moscowpride.ru/ |date=2010-10-31 }} | maj | 2006 |- | [[International Gay and Lesbian Film Festival «Side by Side»]] | [[Sankt Peterburg]] | [http://www.sbsff.com/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813083518/http://www.sbsff.com/en/ |date=2009-08-13 }} | oktobar | 2008 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Srbiji|Srbija]] === |- | [[Belgrade Pride]] | [[Beograd]] | |organizovana je samo jedna parada, koja je nasilno prekinuta. Najavljena je parada za 2010. godinu. | jun, 2001 |- | [[Queer Beograd]] | [[Beograd]] | [http://www.queerbeograd.org/ Queer Beograd Web Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822231333/http://www.queerbeograd.org/ |date=2019-08-22 }} | oktobar | 2004 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Sloveniji|Slovenija]] === |- | [[Ljubljana Pride]] | [[Ljubljana]] | [http://www.ljubljanapride.org/ www.ljubljanapride.org] | jul | 2001 |- | [[Festival gejevskega in lezbičnega filma]] | [[Ljubljana]] | [http://www.ljudmila.org/siqrd/fglf/ Festival gejevskega in lezbičnega filma] | decembar | 1984 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Španiji|Španija]] === |- | [[Sitges Gay Carnival]] | [[Sitges]] | [http://www.gaysitgesguide.com/carnival/index.html www.sitgesgaycarnival.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080203114832/http://www.gaysitgesguide.com/carnival/index.html |date=2008-02-03 }} | februar | |- |- | [[Bearcelona]] | [[Barcelona]] | [http://bearcelona.org/ www.bearcelona.org] | mart | |- | [[Barcelona Gay and Lesbian Film Festival]] | [[Barcelona]], [[Catalonia]] | [http://www.gaybarcelona.net/ www.gaybarcelona.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090421010014/http://www.gaybarcelona.net/ |date=2009-04-21 }} | jul | |- | [[Carnival Maspalomas]] | [[Maspalomas]], [[Gran Canaria]], [[Kanari]] | [http://maspalomas.com/ www.maspalomas.com] | mart | |- | [[Gay Pride Maspalomas]] | [[Maspalomas]], [[Gran Canaria]], [[Kanari]] | [http://gaypridemaspalomas.com/ www.gaypridemaspalomas.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721122457/http://www.gaypridemaspalomas.com/ |date=2009-07-21 }} | maj | |- | [[Gay Pride Valencia]] | [[Valencia]] | [http://www.lambdavalencia.org/ www.lambdavalencia.org] | jun | |- | [[Ibiza Gay Pride]] | [[Ibiza]] | [http://www.ibizapride.net/ www.ibizapride.net] | jun | |- | [[Pride Barcelona]] | [[Barcelona]] | [http://www.pridebarcelona.org/ www.pridebarcelona.org] | jun | 2009 |- | [[Loveball Festival]] | [[Barcelona]] | [http://www.loveball.info/ www.loveball.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080809072139/http://www.loveball.info/ |date=2008-08-09 }} | avgust | |- | [[Madrid Gay Pride]] | [[Madrid]] | [http://www.madoweb.com/ www.madoweb.com] | | |- | [[Maspalomas Pride]] | [[Maspalomas]], [[Kanarska ostrva]] | [http://www.gaypridemaspalomas.com/ www.gaypridemaspalomas.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721122457/http://www.gaypridemaspalomas.com/ |date=2009-07-21 }} | maj | |- | [[Sleazy Madrid]] | [[Madrid]] | [http://www.sleazymadrid.com/ www.sleazymadrid.com] | april | |- | [[Circuit Festival]] | [[Barcelona]] | [http://www.circuitfestival.net/] | avgust |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Švedskoj|Švedska]] === |- | [[Mr Gay Sweden]] | [[Stockholm]] | [http://www.qx.se/ www.qx.se] | | 1999 |- | [[Stockholm Gay Skinhead Week]] | [[Stockholm]] | [http://www.gayskin.se/sgsw/Home.html www.gayskin.se] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203054310/http://www.gayskin.se/sgsw/Home.html |date=2008-12-03 }} | | |- | [[Stockholm Pride]] | [[Stockholm]] | [http://www.stockholmpride.org/ www.stockholmpride.org] | | 1998 |- | [[Regnbågsfestivalen]] | [[Malmö]] | [http://www.rfsl.se/malmo/?p=1823 www.rfsl.se] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224024243/http://www.rfsl.se/malmo/?p=1823 |date=2009-02-24 }} | | 1995 |- | [[HBT-GBG]] | [[Gothenburg]] | [http://www.hbt-gbg.se/ www.hbt-gbg.se] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160418204711/http://www.hbt-gbg.se/ |date=2016-04-18 }} | | 2007 |- | [[International Swedish Gay Camp]] | izletište u blizini [[Baltičko more|Baltičkog mora]] | [http://www.gaycamp.se/ www.gaycamp.se] | jul | 1983 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Švajcarskoj|Švajcarska]] === |- | [[Luzern Pride]] | [[Luzern]] | [http://www.gay.ch/ www.gay.ch] | jun | |- | [[Swing - Swiss Gay Skiing & Snowboarding Week]] | [[Davos]], [[Graubünden]] | [http://gayskitrips.com/ gayskitrips.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511165805/http://www.gayskitrips.com/ |date=2008-05-11 }} | mart | |- | [[Swiss Gay Pride]] | [[Lausanne]] | [http://pridelausanne.canalblog.com/ pridelausanne.canalblog.com] | | |- | [[Zürich Pride]] | [[Zürich]] | [http://www.csdzh.ch/ www.csdzh.ch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151114195351/http://www.csdzh.ch/ |date=2015-11-14 }} | jun | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Turskoj|Turska]] === |- | [[Lambda Istanbul Pride Week March]] | [[Istanbul]] | [http://www.lambdaistanbul.org/ www.lambdaistanbul.org/] | jun | 2003 |- | [[March Against Homophobia]] | [[Ankara]] | [http://www.kaosgl.org/ www.kaosgl.org] | maj | 2007 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Ujedinjenom Kraljevstvu|Ujedinjeno Kraljevstvo]] === |- | [[Bear Pride London]] | London | http://bearpride.co.uk/ | maj | 2007 |- | [[Belfast Pride]] | [[Belfast]], [[Northern Ireland]] | http://www.belfastpride.com/ | avgust | 1991 |- | [[Birmingham Pride]] | [[Birmingham]] | http://www.birminghampride.com/ | maj | |- | [[Blackpool Pride]] | [[Blackpool]] | http://www.prideblackpool.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090713043017/http://www.prideblackpool.com/ |date=2009-07-13 }} | maj | 2006 |- | [[Bourne Free Pride Festival]] | [[Bournemouth]] | http://www.bournefree.co.uk/ | jul | 2003 |- | [[Brighton Pride]] | [[Brighton]] | http://www.brightonpride.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050618075502/http://www.brightonpride.org/ |date=2005-06-18 }} | avgust | |- | [[Cardiff Mardi Gras]] | [[Cardiff]] | http://www.cardiffmardigras.co.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080531185552/http://www.cardiffmardigras.co.uk/ |date=2008-05-31 }} | septembar | |- | [[Doncaster Pride]] | [[Doncaster]] | http://www.doncasterpride.co.uk/ | avgust | 2009 |- | [[The London Drag Olympics]] | London | [http://www.thewayoutclub.com/ | april | |- | [[Glasgay! Festival]] LGBT Arts Festival | [[Glasgow]] | http://www.glasgay.co.uk | oktobar | |- | [[Homotopia]] | [[Liverpool]] | http://www.homotopia.net/ | novembar | |- | [[Huddersfield Pink Picnic]] | [[Castle Hill, Huddersfield]] | http://www.thepinkpicnic.co.uk | jul | |- | [[Hull Pride]] | [[Kingston upon Hull|Hull]] | http://www.hullpride.org.uk/ | |- | [[Leeds Pride]] | [[Leeds]] | http://www.leedspride.com/ | avgust | |- | [[Leicester Pride]] | [[Leicester]] | http://www.leicesterpride.co.uk/ | |- | [[Cardiff Lesbian & Gay Ball]] | [[Cardiff]] | http://www.mrgaywales.com/ | maj | |- | [[Lincolnshire Pride]] | [[Lincoln, Lincolnshire|Lincoln]] | http://www.lincolnshirepride.com/ | jul | 2006 |- | [[London Lesbian & Gay Film Festival]] | London | http://www.llgff.org.uk/ | mart | 1986 |- | [[London Pride Festival Fortnight]] | London | http://www.pridelondon.org/ | jun | |- | [[London Pride Parade & Rally]] | London | [http://www.pridelondon.org/ www.pridelondon.org] | jul | |- | [[Manchester Pride]] | [[Manchester]] | [http://www.manchesterpride.com/ www.manchesterpride.com] | avgust | |- | [[Mr Gay UK]] | [[Blackpool]] | http://mrgayuk.co.uk/home {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007191048/http://www.mrgayuk.co.uk/home/ |date=2009-10-07 }} mrgayuk.co.uk | maj-jul | 1993 |- | [[Mr Gay Wales]] | [[Cardiff]] | http://www.mrgaywales.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070308204020/http://www.mrgaywales.com/ |date=2007-03-08 }} mrgaywales.com | maj-jul | 2005 |- | [[National Student Pride]] | UK | http://www.studentpride.co.uk/ | | 2005 |- | [[Nottingham Pride]] | [[Nottingham]] | http://www.nottinghampride.co.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227062035/http://nottinghampride.co.uk/ |date=2009-02-27 }} | jul | 1999 |- | [[Outsiders LGBT Film Festival]] | [[Liverpool]] | http://www.outsidersfilmfestival.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080208094359/http://www.outsidersfilmfestival.com/ |date=2008-02-08 }} | Svakog meseca, sa centralnim događajem u oktobru | 2004 |- | [[Oxford Pride]] | [[Oxford]] | [http://www.oxfordpride.org.uk/ www.oxfordpride.org.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701162604/http://www.oxfordpride.org.uk/ |date=2009-07-01 }} | jul | 2003 |- | [[Cambridge Pink Festival]] | [[Cambridge]] | http://www.pinkfestival.com/ www.pinkfestival.com] | | |- | [[Pride in Aberdeen]] | [[Aberdeen]] | http://www.prideinaberdeen.org.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224060058/http://www.prideinaberdeen.org.uk/ |date=2008-02-24 }} | | |- | [[Pride in Canterbury]] | [[Canterbury]] | http://www.prideincanterbury.org.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090713085242/http://www.prideincanterbury.org.uk/ |date=2009-07-13 }} | | |- | [[Pride London]] | London | http://www.pridelondon.org/ | | |- | [[Pride Glasgow]] | [[Glasgow]] | http://www.prideglasgow.co.uk/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | |- | [[Pride Scotia]] | [[Edinburgh]] i [[Glasgow]] | http://www.pride-scotia.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090720041553/http://www.pride-scotia.org/ |date=2009-07-20 }} | Početkom leta. Mesto održavanja se menja na dve godine. | |- | [[Reading Pride]] | [[Reading, Berkshire|Reading]] | http://www.readingpride.co.uk/ | septembar | |- | [[Plymouth Pride Event]] | [[Plymouth]] | http://www.plymouthprideevent.co.uk/ | jul 7 | 2007 |- | [[Soho Pride]] | London | [http://www.sohopride.net/] | avgust | |- | Sparkle (transgender celebration) | [[Manchester]] | [http://www.sparkle.org.uk/ www.sparkle.org.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708035011/http://www.sparkle.org.uk/ |date=2009-07-08 }} | jun / Jul | 2005 |- | [[Stoke Pride]] | [[Stoke-on-Trent]], England | http://www.gaystoke.org.uk/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626132201/http://gaystoke.org.uk/ |date=2009-06-26 }} | avgust | 2008 |- | [[Middlesbrough Gay Pride]] | [[Middlesbrough]] |[https://web.archive.org/web/20080628140151/http://ts1.gazettelive.co.uk/2008/01/middlesbrough_to_host_annual_g.html] | septembar | 2007 |- | [[GFestgayWise LGBT Arts Festival]] | [[London]] | http://www.gaywisefestival.org.uk/index.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430072648/http://www.gaywisefestival.org.uk/index.php |date=2009-04-30 }} | novembar | 2006 |- |} == Amerike == {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="30%" | Naziv ! width="20%" | Mesto ! width="30%" | Website ! width="12%" | Vreme dešavanja ! width="8%" | Prva godina |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Argentini|Argentina]] === |- | [[Buenos Aires Pride]] | [[Buenos Aires]] | [http://www.marchadelorgullo.org.ar/ www.marchadelorgullo.org.ar] | novembar | 1992 | |- | [[International Gay/Lesbian/Trans Film Festival in Argentina]] | [[Buenos Aires]] | [http://www.diversa.com.ar/ www.diversa.com.ar] | oktobar | 2004 | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Brazilu|Brazil]] === |- | [[Festival MixBrasil de Cinema e Video da Diversidade Sexual São Paulo]] | [[São Paulo]] | [http://mixbrasil.com.br/ www.mixbrasil.com.br] | novembar | |- | [[Parada do Orgulho GLBT de São Paulo]] (São Paulo Pride) | [[São Paulo]] | [http://www.paradasp.org.br/ www.paradasp.org.br] | jun | 1996 |- | [[Pride Parade Brasília]] | [[Brasília]], [[Brazilian Federal District|Distrito Federal]] | [http://www.mixbrasil.uol.com.br/ www.mixbrasil.uol.com.br] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118212912/http://mixbrasil.uol.com.br/ |date=2006-11-18 }} | jul | |- | [[Pride Salvador]] | [[Salvador, Bahia]] | [http://www.ggb.org.br/ www.ggb.org.br] | jun | |- | [[Diversity Parade Florianópolis]] | [[Florianópolis, Santa Catarina]] | [http://www.diversidadefloripa.com.br/]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | septembar | |- | [[Pride Rio de Janeiro]] | [[Rio de Janeiro]] | [http://pageoneq.com/news/2007/Hundreds_of_thousands_fill_Rio_for_cel_1015.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018092436/http://pageoneq.com/news/2007/Hundreds_of_thousands_fill_Rio_for_cel_1015.html |date=2007-10-18 }} | oktobar |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Kanadi|Kanada]] === |- | [[AIDS Walk for Life]] | nacionalno | [http://www.aidswalkforlife.ca/Home.htm Scotiabank AIDS Walk for Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813042542/http://www.aidswalkforlife.ca/Home.htm |date=2009-08-13 }} | 14-21 septembar, 2008 | 1996 <small>(Vancouver 1986)</small> |- | [[Bal en Blanc]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.bbcm.org/ www.bbcm.org] | maj | |- | [[Black & Blue Festival]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.bbcm.org/ www.bbcm.org] | oktobar | |- | [[Canadian Rockies International Rodeo]] | [[Calgary]], Kanada | | jun | |- | [[Capital Pride (Ottawa)|Capital Pride]] | [[Ottawa]], Kanada | [http://www.capitalpride.ca Capital Pride] | | |- | [[Calgary Pride]] | [[Calgary]], [[Alberta]] | http://www.pridecalgary.ca | | |- | [[Divers/Cité]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.diverscite.org/ Divers/Cité]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | avgust | |- | [[Edmonton Pride]] | [[Edmonton]], [[Alberta]] | [http://www.prideedmonton.org Pride Edmonton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802182147/http://www.prideedmonton.org/ |date=2009-08-02 }} | | |- | [[Fet Fair North]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.ffnto.com/ FFN]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213215938/http://www.ffnto.com/ |date=2009-12-13 }} | | |- | [[Friends For Life Bike Rally]] | [[Toronto]] to [[Montreal]] | [http://www.bikerally.org/ www.bikerally.org] | 26 - 31 jul, 2009 | | |- | [[Global Pride]] | [[Vancouver]], [[British Columbia]] | [http://www.bigrogerevents.com/ http://www.bigrogerevents.com/]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jul (iste nedelje kada i Vancouver Pride) | |- | [[Hot & Dry Weekend]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.bbcm.org/ www.bbcm.org] | maj | |- | [[image+nation]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.image-nation.org/ www.image-nation.org] | novembar | |- | [[Inside Out Film and Video Festival]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.insideout.on.ca/ www.insideout.on.ca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118220453/http://www.insideout.on.ca/ |date=2006-11-18 }} | | |- | [[Leather Ball & Church Street Fetish Fair]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.mrlt.com/ www.mrlt.com] | avgust | |- | [[London Lesbian Film Festival]] | [[London, Ontario]] | [http://www.llff.ca/] | | |- | [[Mr. Leather Ottawa]] | [[Ottawa]], [[Ontario]] | [http://www.ottawaknights.com/ www.ottawaknights.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501221435/http://www.ottawaknights.com/ |date=2009-05-01 }} | novembar | |- | [[Mr. Leatherman Toronto]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.mrlt.com/ www.mrlt.com] | novembar | |- | [[Mr. Vancouver Leather]] | [[Vancouver]], [[British Columbia]] | [http://www.vancouverleather.com/title/ Vancouver Leather] | novembar | |- | [[Pride Week (Toronto)|Pride Week]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.pridetoronto.com/ www.pridetoronto.com] | jun | 1981 |- | [[Pride London Festival]] | [[London, Ontario]] | [http://www.pridelondon.ca/ www.pridelondon.ca] |- | [[Prism Toronto]] | [[Toronto|Toronto, Kanada]] | [http://www.prismtoronto.com/ http://www.prismtoronto.com/] | jun (istog vikenda kada i Toronto Pride) | |- | [[Rapture: Vancouver]] | [[Vancouver|Vancouver, Kanada]] | [http://www.tfdpresents.com/ http://www.tfdpresents.com/] | jul (istog vikenda kada i Vancouver Pride) | |- | [[Reel Pride]] | [[Winnipeg]], [[Manitoba]] | [http://www.reelpride.org/ www.reelpride.org] | oktobar | 1987 |- | [[Resurrection (Toronto)|Resurrection]] | [[Toronto]], [[Ontario]] | [http://www.mrlt.com/mlt_events/index.htm www.mrlt.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080429203021/http://www.mrlt.com/mlt_events/index.htm |date=2008-04-29 }} | april |- | [[Saskatoon Pride]] | [[Saskatoon]], [[Saskatchewan]] | [http://www.saskatoonpride.ca/ www.saskatoonpride.ca] | jun 9-17 |- | [[Sudbury Pride]] | [[Greater Sudbury]], [[Ontario]] | [http://www.sudburypride.ca/ www.sudburypride.ca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429013125/http://www.sudburypride.ca/ |date=2009-04-29 }} | jul/August | 1997 |- | [[tri-Pride (Cambridge, Kitchener, Waterloo)]] | [[Region of Waterloo]], [[Ontario]] | [http://www.tri-pride.ca/ www.tri-pride.ca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221143551/http://www.tri-pride.ca/ |date=2009-02-21 }} | maj 31-June 7 2009 | 1990 |- | oktobar |- | [[Twist Week End]] | [[Montreal]], [[Quebec]] | [http://www.bbcm.org/ www.bbcm.org] | jul | |- | [[Vancouver Pride Festival]] | [[Vancouver]], [[British Columbia]] | [http://www.vancouverpride.ca/ www.vancouverpride.ca] | jul | |- | [[Vancouver Queer Film & Video Festival]] | [[Vancouver]], [[British Columbia]] | [http://www.outonscreen.com/ Vancouver Queer Film & Video Festival] | avgust | |- | [[Victoria Pride Festival]] | [[Victoria, British Columbia]] | [http://www.victoriapridesociety.org/index.html Victoria Pride Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703040924/http://www.victoriapridesociety.org/index.html |date=2009-07-03 }} | jun 28 - jul 5, 2009 | 1994<ref>{{Cite web |title=12th annual Victoria Pride Day Parade & Festival - 2006 |url=http://www.tourismvictoria.com/Content/EN/436.asp?id=3943 |access-date=2009-08-26 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011190316/http://www.tourismvictoria.com/Content/EN/436.asp?id=3943 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Windsor Pride]] | [[Windsor, Ontario]] | [http://www.windsorpride.com/ www.windsorpride.com] | | |- | [[Winnipeg Pride]] | [[Winnipeg]], [[Manitoba]] | [http://www.gaypridewinnipeg.com/ www.gaypridewinnipeg.com] | jun | 1987 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Kolumbiji|Kolumbija]] === |- | [[Marcha de la Ciudadania LGBT]] | [[Bogotá]], [[Colombia]] | [http://www.guiagaycolombia.com/centrolgbt/index.htm/ www.guiagaycolombia.com/centrolgbt/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090723055518/http://www.guiagaycolombia.com/centrolgbt/index.htm |date=2009-07-23 }} | jun | 1996 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Meksiku|Meksiko]] === |- | [[Cancún International Gay Festival]] | [[Cancún]], [[Quintana Roo]] | [http://cancungayfestival.com/ www.cancungayfestival.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080901031322/http://www.cancungayfestival.com/ |date=2008-09-01 }} | maj | |- | [[Latin Fever]] | [[Puerto Vallarta]], [[Jalisco]] | [http://www.willgorges.com/ www.willgorges.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609151708/http://www.willgorges.com/ |date=2009-06-09 }} | novembar | |- | [[marcha del orgullo LGBTT]] | [[Mexico City]] | [http://orgullolgbt.info/ www.orgullolgbt.info] | jun | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Peruu|Peru]] === |- | [[Marcha de Orgullo]] | [[Lima]] | [http://www.orgulloperu.net www.orgulloperu.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090810113230/http://orgulloperu.net/ |date=2009-08-10 }} | | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Portoriku|Portoriko]] === |- | [[Boquerón Pride]] | [[Boquerón, Puerto Rico|Boquerón]] | | jun | |- | [[San Juan Pride]] | [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] | | jun | |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u SAD|Sjedinjene Američke Države]] === |- | [[Rainbow Rampage]] | od [[Seattle]]a do San Francisca | [http://rainbowrampage.com/ www.rainbowrampage.com] | septembar | |- | [[AIDS Walk Fort Lauderdale]] | [[Ft. Lauderdale, Florida]] | [http://aidswalk.net/ www.aidswalk.net] | april | |- | [[AIDS Walk Miami]] | [[Miami, Florida]] | [http://www.kintera.org/faf/home/default.asp?ievent=185930 www.kintera.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210143750/http://www.kintera.org/faf/home/default.asp?ievent=185930 |date=2007-02-10 }} | april | |- | [[AIDS Walk New York]] | [[New York City, New York]] | [http://www.aidswalk.net www.aidswalk.net] | maj | 1986 |- | [[Albuquerque Pride]] | [[Albuquerque, New Mexico]] | [http://www.abqpride.com/ www.abqpride.com] | jun | |- | [[Alegria Events]] | [[New York City]] and [[Fort Lauderdale, Florida]] | [http://alegriaevents.com/ http://alegriaevents.com/] | Year-round (usually during three day holiday weekends) | |- | [[Atlanta Pride]] | [[Atlanta, Georgia]] | [http://atlantapride.org/ atlantapride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090218141810/http://atlantapride.org/ |date=2009-02-18 }} | jun/jul | 1971 |- | [[Atlantic Stampede Rodeo]] | [[Gaithersburg, Maryland]] | [http://www.asgra.org/ www.asgra.org] | septembar | |- | [[Austin Pride Parade]] | [[Austin, Texas]] | [http://www.austinprideparade.org/ www.austinprideparade.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207123206/http://austinprideparade.org/ |date=2009-02-07 }} | jun | |- | [[Baltimore Pride]] | [[Baltimore, Maryland]] | [http://baltimorepride.org/ baltimorepride.org] | jun | |- | [[Bear Invasion]] | [[Washington, D.C.]] | [http://www.bearinvasion.com/ www.bearinvasion.com] | avgust | |- | [[Blue Ball (circuit party)|Blue Ball]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://blueballphilly.com/ www.blueballphilly.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070710131019/http://www.blueballphilly.com/ |date=2007-07-10 }} | maj | |- | [[Boise Pride]] | [[Boise, Idaho]] | [http://www.boisepride.org/ http://www.boisepride.org/] | avgust | |- | [[Bronx Pride]] | [[Bronx|Bronx, New York]] | [http://bronxpride.org/// http://bronxpride.org/] | jun | |- | [[Brooklyn Pride]] | [[Brooklyn|Brooklyn, New York]] | [http://www.brooklynpride.org// www.brooklynpride.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901051608/http://www.brooklynpride.org/ |date=2009-09-01 }} | jun | |- | [[Culture in Boston, Massachusetts#Events|Boston Pride]] | [[Boston, Massachusetts]] | [http://www.bostonpride.org/ www.bostonpride.org] | jun | |- | [[Triangle Foundation#Camping.OUT|Camping.OUT]] | [[Northern Michigan]] | [http://www.campingout.org/ www.campingout.org] | avgust | 2006 |- | [[Capital Pride (Washington)|Capital Pride]] | [[Washington, D.C.]] | [http://www.capitalpride.org/ www.capitalpride.org] | jun | 1975 |- | [[Capital City Pride]] | [[Olympia, Washington]] | [http://www.capitalcitypride.net] | jun | 1991 |- | [[Cedar Rapids Pridefest]] | [[Cedar Rapids, Iowa]] | [http://www.crglrc.org/crpride/ www.crglrc.org/crpride]{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jun | 1997 |- | [[Central New York Pride]] | [[Syracuse, New York]] | [http://www.cnypride.org/ www.cnypride.org] | jun 20 | |- | [[Charlotte Pridefest]] | [[Charlotte, North Carolina]] | [http://www.pridecharlotte.com/ www.pridecharlotte.com] | jul | |- | [[Cherry Weekend]] | [[Washington, D.C.]] | [http://www.cherryfund.org/ www.cherryfund.org] | jun | |- | [[Chesapeake Pride Festival]] | [[Crownsville, Maryland]] | [http://www.chesapeakepridefestival.org/ www.chesapeakepridefestival.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328150317/http://www.chesapeakepridefestival.org/ |date=2009-03-28 }} | jul 19 | 2008 |- | [[Chicago Bear Pride]] | [[Chicago]], [[Illinois]] | [http://www.glbears.com/ www.glbears.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080918202310/http://www.glbears.com/ |date=2008-09-18 }} | maj | |- | [[Chicago Pride Parade]] | [[Chicago]], [[Illinois]] | [http://www.chicagopridecalendar.org/ www.chicagopridecalendar.org] | jun | 1970 |- | [[Christopher Street West]] | [[West Hollywood, Los Angeles, California]] | [http://www.lapride.org/ www.lapride.org] | jun | 1970 |- | [[Cleveland Pride]] | [[Cleveland]], [[Ohio]] | [http://www.clevelandpride.org/ www.clevelandpride.org] | | |- | [[Cleveland Black Pride, BGP]] | [[Cleveland]], [[Ohio]] | [http://www.bgpcleveland.com/ www.bgpcleveland.com]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | avgust | |- | [[Colors Light San Diego Rodeo]] | [[San Diego, California]] | [http://sandiegorodeo.com/ www.sandiegorodeo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220040900/http://www.sandiegorodeo.com/ |date=2008-12-20 }} | jun | |- | [[Colossus Weekend]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.guspresents.com/ www.guspresents.com] | jun | |- | [[Columbus Pride]] | [[Columbus, Ohio]] | [http://www.columbuspride.org/ www.columbuspride.org] | jun | 1981 |- | [[Come Out With Pride]] | [[Orlando, Florida]] | [http://www.mbaorlando.org/pages/come-out-with-pride.php/ www.mbaorlando.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806055125/http://mbaorlando.org/pages/come-out-with-pride.php |date=2009-08-06 }} | oktobar | 2004 |- | [[Dallas Pride]] | [[Dallas, Texas]] | [http://www.dallaspride.org/ www.pridedallas.org] |- | [[DC Black Pride]] | [[Washington, D.C.]] | [http://dcblackpride.org/ www.dcblackpride.org] | maj | 1991 |- | [[Delaware Pride]] | [[Rehoboth Beach, Delaware]] | [http://www.delawarepride.org/ www.delawarepride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828232327/http://www.delawarepride.org/ |date=2009-08-28 }} | jun | |- | [[East-Central Minnesota Pride]] | [[Pine City, Minnesota]] | [http://www.menscircle.org/ www.menscircle.org] | jun | 2005 |- | [[Equality Forum]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://equalityforum.com/about.cfm www.equalityforum.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081230205427/http://www.equalityforum.com/about.cfm |date=2008-12-30 }} | maj-jun | |- | [[Fantasia Fair]] | [[Boston, Massachusetts]] | [http://www.fantasiafair.org/ www.fantasiafair.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802051556/http://fantasiafair.org/ |date=2009-08-02 }} | oktobar | |- | [[Fantasy Fest]] | [[Key West, Florida]] | [http://www.fantasyfest.net/ www.fantasyfest.net] | oktobar | |- | [[FilmOut San Diego]] | [[San Diego, California]] | [http://filmoutsandiego.com/ www.filmoutsandiego.com] | april | |- | [[Folsom Street East]] | [[New York City, New York]] | [http://folsomstreeteast.org/ www.folsomstreeteast.org] | jun | 1997 |- | [[Folsom Street Fair]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.folsomstreetfair.com/ www.folsomstreetfair.com] | septembar | |- | [[Frameline]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.frameline.org/ www.frameline.org] | jun | |- | [[Ft. Wayne Pride]] | [[Ft. Wayne, Indiana]] | [http://www.fortwaynepride.org/ www.fortwaynepride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503075130/http://www.fortwaynepride.org/ |date=2009-05-03 }} | jul | |- | [[Hartford Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Hartford, Connecticut]] | [http://www.ctglff.org/ www.ctglff.org]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jun | |- | [[Miami Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Miami, Florida]] | [http://www.miamigaylesbianfilm.com/ www.miamigaylesbianfilm.com] | april | |- | [[Gay Days at Walt Disney World]] | [[Orlando, Florida]] | [http://www.gaydays.com/ www.gaydays.com] | jun | 1991 |- | [[Gay Easter Parade]] | [[New Orleans, Louisiana]] | [http://www.gayeasterparade.com/ www.gayeasterparade.com] | mart | |- | [[Gay Mardi Gras]] | [[New Orleans, Louisiana]] | [http://www.gaymardigras.net/ Gay Mardi Gras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203000139/http://www.gaymardigras.net/ |date=2012-02-03 }} | February | |- | [[Gay Spring Break]] | [[Key West, Florida]] | [http://www.gayspringbreak.org/ www.gayspringbreak.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091009232503/http://www.gayspringbreak.org/ |date=2009-10-09 }} | februar-april | |- | [[Houston Gay Rodeo]] | [[Houston, Texas]] | [http://www.tgra.org/ www.tgra.org] | oktobar | |- | [[Hairrison Street Fair]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.hairrison.org/ www.hairrison.org]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | avgust | |- | [[Halloween New Orleans]] | [[New Orleans, Louisiana]] | [http://www.gayhalloween.com/ www.gayhalloween.com] | oktobar | |- | [[Heritage of Pride]] | [[New York City, New York]] | [http://www.hopinc.org/ www.hopinc.org] | jun | 1970 |- | [[Honolulu Rainbow Film Festival]] | [[Honolulu]], [[Hawaii]] | [http://hglcf.org/ www.hglcf.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109130437/http://www.hglcf.org/ |date=2010-01-09 }} | maj | 1989 |- | [[Houston Pride]] | [[Houston, Texas]] | [http://www.pridehouston.org/ www.pridehouston.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090814005115/http://www.pridehouston.org/ |date=2009-08-14 }} | jun | 1979 |- | [[Idapalooza Fruit Jam]] | [[Tennessee]] | [http://www.planetida.com/ www.planetida.com] | jun |- | [[Indy Pride]] | [[Indianapolis, Indiana]] | [http://www.gayindy.org/ www.gayindy.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508160544/http://www.gayindy.org/ |date=2009-05-08 }} | jun | |- | [[International Day of Transgender Visibility]] | razne lokacije | | mart | 2009 |- | [[International Gay & Lesbian Festival]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://www.phillyfests.com/ www.phillyfests.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908100740/http://phillyfests.com/ |date=2008-09-08 }} | jul | |- | [[International Gay & Lesbian Film Fest]] | [[Tampa, Florida]] | [http://www.tiglff.com/ www.tiglff.com] | oktobar | |- | [[International Mr. Leather]] | [[Chicago, Illinois]] | [http://www.imrl.com/ www.imrl.com] | maj | |- | [[Jersey Pride]] | [[Asbury Park, New Jersey]] | [http://www.jerseypride.org// http://www.jerseypride.org/] | jun | |- | [[Jersey City Pride]] | [[Jersey City, New Jersey]] | [http://www.jclgo.org/festival-2009.shtml http://www.jclgo.org/festival-2009.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090907080550/http://www.jclgo.org/festival-2009.shtml |date=2009-09-07 }} | avgust | |- | [[Kalamazoo Pride]] | [[Kalamazoo, Michigan]] | [http://www.kalamazoopride.com www.kalamazoopride.com]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jun | 2007 |- | [[KinkFest]] | [[Portland, Oregon]] | [http://www.kinkfest.org/ www.kinkfest.org] | mart | |- | [[LA Bear Quake]] | [[Los Angeles, California]] | [http://www.bearquake.com/ www.bearquake.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410033307/http://www.bearquake.com/ |date=2022-04-10 }} | jul | |- | [[Lake Tahoe Winterfest]] | [[Tahoe (jezero)|Jezero Tahoe]] (Nevada) | [http://www.LakeTahoeWinterFest.com www.LakeTahoeWinterFest.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828082643/http://www.laketahoewinterfest.com/ |date=2009-08-28 }} | mart |- | [[Las Vegas Pride]] | [[Las Vegas, Nevada]] | [http://www.lasvegaspride.org/] | maj | 1983 |- | [[Lazy Bear Weekend]] | [[Guerneville, California]] | [http://www.lazybearweekend.com www.lazybearweekend.com] | jul | |- | [[Liberty Open]] | New York City | [http://www.metrotennisgroup.com/ www.metrotennisgroup.com] | jul | |- | [[Long Beach Lesbian & Gay Pride]] | [[Long Beach, California]] | [http://www.longbeachpride.com www.longbeachpride.com] | maj | 1983 |- | [[Long Island Pride]] | [[Huntington, New York]] | [http://liprideparade.com/ liprideparade.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205043555/http://liprideparade.com/ |date=2006-12-05 }} | | |- | [[Los Angeles Pride / Christopher Street West]] | [[West Hollywood, Los Angeles, California]] | [http://www.lapride.org/ www.lapride.org] | jun | 1970 |- | [[Los Angeles / Valley Pride]] | [[Studio City, Los Angeles, California]] | [http://www.lavalleypride.org/ www.lavalleypride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110305135236/http://www.lavalleypride.org/ |date=2011-03-05 }} | oktobar | 2000 |- | [[LUEY Weekend]] | [[Houston, Texas]] | [http://www.lueyweekend.com/ www.lueyweekend.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831072700/http://lueyweekend.com/ |date=2009-08-31 }} | mart | 1973 |- | [[Madison Pride and MAGIC Picnic]] | [[Madison, Wisconsin]] | [http://www.madisonpride.org/ www.madisonpride.org] | | |- | [[Memorial Day Pensacola Beach Pride]] | [[Pensacola, Florida]] | [http://www.memorialweekendpensacola.com www.memorialweekendpensacola.com] [http://www.gaydaypensacola.com www.gaydaypensacola.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806124156/http://gaydaypensacola.com/ |date=2020-08-06 }} | maj | |- | [[Tidal Wave Pool Party (Bears)]] | [[Orlando Florida (Wet & Wild)]] | [http://www.tidalwaveparty.com] | jun | |- | [[Triangle Foundation#Michigan Lesbian & Gay ComedyFest|Michigan Lesbian and Gay ComedyFest]] | [[Dearborn, Michigan]] | [http://www.comedyfest.org/ www.comedyfest.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202220954/http://www.comedyfest.org/ |date=2010-02-02 }} | mart | |- | [[Mid-Atlantic Leather Weekend]] | [[Washington, D.C.]] | [http://www.leatherweekend.com/ www.leatherweekend.com] | Mid-January (Martin Luther King, Jr. Day Weekend) | 1985 |- | [[Mid-South Pride]] | [[Memphis, Tennessee]] | [http://www.midsouthpride.org/ www.midsouthpride.org] |- | [[Milwaukee LGBT Film & Video Festival]] | [[Milwaukee, Wisconsin]] | [http://www4.uwm.edu/psoa/programs/film/lgbtfilm/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227101100/http://www4.uwm.edu/psoa/programs/film/lgbtfilm/index.html |date=2009-02-27 }} | septembar |- | [[Minnesota AIDS Walk]] | [[Minneapolis, Minnesota]] | [http://www.minnesotaaidswalk.org/ www.minnesotaaidswalk.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100709073015/http://www.minnesotaaidswalk.org/ |date=2010-07-09 }} | maj | 1987 |- | [[Apjx]] | | [https://apjx.blogspot.com/ Apjx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210810072053/https://apjx.blogspot.com/ |date=2021-08-10 }} | |- | [[Modesto Pride]] | [[Modesto, California]] | [http://www.spcpride.org/ www.spcpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211185241/http://www.spcpride.org/ |date=2009-02-11 }} | septembar |- | [[MondoHomo Dirty South]] | [[Atlanta, Georgia]] Alternative queer music, arts & culture festival over Memorial Day weekend | [http://www.mondohomo.com/ www.mondohomo.com] | maj | |- | [[Montana Pride]] | [[Montana]] (rotates annually among major Montana towns) | [http://www.qnewsmontana.com/ www.qnewsmontana.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323042745/http://www.qnewsmontana.com/ |date=2009-03-23 }} | jun | |- | [[Pride of Monterey County, Inc.]] | [[Monterey, CA]] | [http://www.montereypride.org/ www.montereypride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721101633/http://montereypride.org/ |date=2009-07-21 }} | jul | |- | [[Triangle Foundation#Motor City Pride|Motor City Pride]] | [[Detroit, Michigan]] | [http://www.motorcitypride.org/ www.motorcitypride.org] | prve nedelje juna | |- | [[Nashville Pride]] | [[Nashville, Tennessee]] | [http://www.nashvillepride.org/ www.nashvillepride.org] | jun 20 | 1988 |- | [[NewFest - NY LGBT Film Festival]] | [[New York City, New York]] | [http://www.newfest.org www.newfest.org] | End of May - June | |- | [[New York City Pride]] | [[New York City, New York]] | [http://www.nycpride.org www.nycpride.org] | jun | 1969 |- | [[New Orleans Weekend For Ladies]] | [[New Orleans, Louisiana]] | [http://www.neworleansforladies.com www.neworleansforladies.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519065617/http://www.neworleansforladies.com/ |date=2009-05-19 }} | Fourth of July Weekend Friday - Sunday Thanksgiving Weekend Friday - Sunday | 2008 |- | [[North Carolina Pride]] | [[Durham, North Carolina]] | [http://www.ncpride.org www.ncpride.org] | septembar | 1981 |- | [[Northampton Pride]] | [[Northampton, Massachusetts]] | [http://www.northamptonpride.org/ www.northamptonpride.org] | maj | |- | [[Oklahoma City Pride]] | [[Oklahoma City, Oklahoma]] | [http://www.okcpride.com/ www.okcpride.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704122719/http://www.okcpride.com/ |date=2008-07-04 }} | jun | 1988 |- | [[Orlando Bear Bust]] | [[Orlando, Florida]] | [http://www.bearbust.org/ www.bearbust.org]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | | |- | [[OutFest (Ann Arbor)|OutFest]] | [[Ann Arbor, Michigan]] | | avgust | |- | [[OutFest (street festival)|OutFest]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://www.phillypride.org/ www.phillypride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000111025439/http://www.phillypride.org/ |date=2000-01-11 }} | oktobar | |- | [[Outfest]] | [[Los Angeles, California]] | [http://www.outfest.org/ www.outfest.org] | jul | |- | [[Out Takes Dallas Gay & Lesbian Film Festival]] | [[Dallas, Texas]] | [http://www.outtakesdallas.org/ www.outtakesdallas.org] | novembar | 1999 |- | [[Palm Springs Pride]] | [[Palm Springs, California]] | [http://www.pspride.org/ www.pspride.org] | novembar | |- | [[Palm Springs Summer Splash]] | [[Palm Springs, California]] | [http://www.palmspringssummersplash.com www.palmspringssummersplash.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110701050141/http://palmspringssummersplash.com/ |date=2011-07-01 }} | jun -avgust | |- | [[Palouse Pride]] | [[Moscow, Idaho]] | [http://www.myspace.com/palouse_pride http://www.myspace.com/palouse_pride] | avgust | |- | [[Philly Black Gay Pride]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://phillyblackpride.org/ www.phillyblackpride.org] | april | 1999 |- | [[Philly Pride Parade & Festival]] | [[Philadelphia, Pennsylvania]] | [http://www.phillypride.org/ www.phillypride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000111025439/http://www.phillypride.org/ |date=2000-01-11 }} | jun | |- | [[Phoenix Pride]] | [[Phoenix, Arizona]] | [http://www.phoenixpride.org/ wwww.phoenixpride.org] | april | 1981 |- | [[Pines Party]] | [[Fire Island, New York]] | [http://www.fipines.com/ www.fipines.com]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jul | |- | [[Pittsburgh Pride]] | [[Pittsburgh, Pennsylvania]] | [http://glccpgh.org/ www.glccpgh.org] | jun | |- | [[PrideFest (Denver)|PrideFest]] | [[Denver, Colorado]] | [http://www.pridefestdenver.org/ www.pridefestdenver.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100216040410/http://www.pridefestdenver.org/ |date=2010-02-16 }} | | |- | [[Pridefest (Ft. Lauderdale)|Pridefest Fort Lauderdale]] | [[Ft. Lauderdale, Florida]] | [http://pridesouthflorida.org/ www.pridesouthflorida.org] | mart | 1978 |- | [[PrideFest (Milwaukee)|PrideFest Milwaukee]] | [[Milwaukee, Wisconsin]] | [http://www.pridefest.com/]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | jun |- | [[Pride Fest (Bismarck and Mandan, North Dakota)|Pride Fest]] | [[Bismarck, North Dakota]] and [[Mandan, North Dakota]] | [http://www.dakotaoutright.org/ www.dakotaoutright.org] | sredinom leta | |- | [[Pride Northwest]] | [[Portland, Oregon]] | [http://www.pridenw.org/ www.pridenw.org] | jun | |- | [[Pride Santa Cruz]] | [[Santa Cruz, California]] | [http://diversitycenter.org/programs/santa-cruz-glbtiq-pride/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090917125738/http://www.diversitycenter.org/programs/santa-cruz-glbtiq-pride/ |date=2009-09-17 }} | jun 1 | |- | [[Pure Heat Atlanta Labor Day Pride]] | [[Atlanta, Georgia]] | [http://www.traxxgirls.com/ www.traxxgirls.com] | avgust-septembar | 2006 | |- | [[Reel Affirmations]] LGBT Film Festival | [[Washington, D.C.]] | [http://www.reelaffirmations.org www.reelaffirmations.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525235737/http://www.reelaffirmations.org/ |date=2009-05-25 }} | oktobar | 1992 |- | [[Triangle Foundation#Reel Pride Michigan|Reel Pride Film Festival]] | [[Royal Oak, Michigan]] | [http://www.reelpridemichigan.org www.reelpridemichigan.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006055043/http://www.reelpridemichigan.org/ |date=2008-10-06 }} | oktobar | |- | Reno Pride | [[Reno, Nevada]] | [http://www.renogaypride.com www.renogaypride.com] | avgust | 1997 |- | Queens Pride | [[Jackson Heights, Queens|Jackson Heights, Queens, New York]] | [http://www.queenspride.com/ www.queenspride.com/] | jun | |- | Rhode Island Pride Festival & Parade | [[Providence, Rhode Island]] | [http://www.PrideRI.com/ www.PrideRI.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610103952/http://www.prideri.com/ |date=2009-06-10 }} | jun | 1976 |- | [[Rites of Spring Parties]] | [[Birmingham, Alabama]] | [http://www.ritesofspring.org/ www.ritesofspring.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090317073812/http://www.ritesofspring.org/ |date=2009-03-17 }} | april | |- | [[Salinas Valley Pride Parade]] | [[Salinas, California]] | [http://www.myspace.com/salinasvalleypride www.myspace.com/salinasvalleypride] | avgust | 2007 |- | [[San Diego Pride]] | [[San Diego, California]] | [http://sandiegopride.org/ www.sandiegopride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001004210/http://www.sandiegopride.org/ |date=2009-10-01 }} | jul | 1980 |- | [[San Diego North County Pride]] | [[Carlsbad, California]] | [http://www.northcountypridesd.org/ www.northcountypridesd.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090716165020/http://www.northcountypridesd.org/ |date=2009-07-16 }} | avgust | 1978 |- | [[San Francisco Pride]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.sfpride.org/ www.sfpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130701002157/http://sfpride.org/ |date=2013-07-01 }} | jun | 1970 |- | [[San Jose Pride Parade & Festival]] | [[San Jose, California]] | [http://www.sanjosepride.com/ www.sanjosepride.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090312073415/http://www.sanjosepride.com/ |date=2009-03-12 }} | jun | |- | [[Santa Cruz Pride Parade & Festival]] | [[Santa Cruz, California]] | [http://www.diversitycenter.org/programs/santa-cruz-glbtiq-pride// www.diversitycenter.org/programs/santa-cruz-glbtiq-pride/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090917125738/http://www.diversitycenter.org/programs/santa-cruz-glbtiq-pride/ |date=2009-09-17 }} | jun | |- | [[Savannah Pride]] | [[Savannah, Georgia]] | [http://www.savannahpride.org/ www.savannahpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100916211758/http://www.savannahpride.org/ |date=2010-09-16 }} | | |- | [[Seattle Black Pride]] | [[Seattle, Washington]] | [http://www.seattleblackpride.org/ www.seattleblackpride.org] | jul | |- | [[Seattle Pride]] | [[Seattle, Washington]] | [http://www.seattlepride.org/ www.seattlepride.org] | jun | |- | [[Show Me Pride]] | [[Kansas City, Missouri]] | [http://www.kansascitygaypride.org/ www.kansascitygaypride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204061024/http://www.kansascitygaypride.org/ |date=2010-02-04 }} | jun | |- | [[Sizzle Her]] | [[Miami, Florida]] | [http://www.sizzleher.com/ sizzleher.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210023807/http://www.sizzleher.com/ |date=2010-02-10 }} | Memorial Day Weekend May Thursday - Monday | |- | [[South Carolina Pride]] | [[Columbia, South Carolina]] | [http://www.scpride.org/ www.scpride.org] | | |- | [[Southeast Leatherfest]] | [[Atlanta, Georgia]] | [http://seleatherfest.com/ www.seleatherfest.com] | jun | |- | [[Southern Decadence]] | [[New Orleans, Louisiana]] | [http://www.southerndecadence.net/ www.southerndecadence.net] | septembar | |- | [[Spokane Pride]] | [[Spokane, Washington]] | [http://www.outspokane.com/ www.outspokane.com] | jun | |- | [[St. Louis PrideFest]] | [[St. Louis, Missouri]] | [http://www.pridestl.org/ www.pridestl.org] | jun | 1979 |- | [[St. Pete Pride]] | [[St. Petersburg, Florida]] | [http://www.stpetepride.com www.stpetepride.com] | jun | 2003 |- | [[Staten Island Pride]] | [[Staten Island|Staten Island, New York]] | [http://www.myspace.com/siprideevents www.myspace.com/siprideevents] | maj | |- | [[Sunshine Stampede Rodeo]] | [[Fort Lauderdale, Florida]] | [http://fgra.org/ www.fgra.org] | april | |- | [[Syracuse (CNY) Pride]] | [[Syracuse, New York]] | [http://www.cnypride.org/ www.cnypride.org] | jun | |- | [[Texas Bear Round Up]] | [[Dallas, Texas]] | [http://www.tbru.org/ www.tbru.org] | | |- | [[Tranny Fest]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.trannyfest.com/ www.trannyfest.com] | jun | |- | [[Tucson Pride]] | [[Tucson, Arizona]] | [http://www.tucsonpride.org/ www.tucsonpride.org] | oktobar | |- | [[Twin Cities Pride]] | [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolis]]/[[Saint Paul, Minnesota]] | [http://www.tcpride.org/ www.tcpride.org] | jun | |- | [[Tulsa Pride]] | [[Tulsa, Oklahoma]] | [http://www.tohr.org/ www.tohr.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113053150/http://www.tohr.org/ |date=2009-11-13 }} | jun | 1982 |- | [[United States Gay Open]] | [[San Francisco, California]] | [http://www.gltf.org/ www.gltf.org] | maj | |- | [[Utah Pride Festival]] | [[Salt Lake City, Utah]] | [http://www.utahpride.org/ www.utahpride.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090312010043/http://www.utahpride.org/ |date=2009-03-12 }} | jun | 1977 |- | [[Virginia - Gay Pride Virginia]] | [[Richmond, Virginia]] | [http://gaypridevirginia.org/ gaypridevirginia.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309090910/http://gaypridevirginia.org/ |date=2009-03-09 }} | septembar | |- | [[White Party|White Party Week]] | [[Miami, Florida]] | [http://www.whiteparty.org/ www.whiteparty.org] | novembar | |- | [[White Party|White Party Week]] | [[Palm Springs, California]] | [http://www.jeffreysanker.com/ http://www.jeffreysanker.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429051642/http://www.jeffreysanker.com/ |date=2009-04-29 }} | april | |- | [[Winter Party]] | [[South Beach, Florida]] | [http://www.winterparty.com/ www.winterparty.com] | mart | |- | [[Woof Fest]] | [[Fort Lauderdale, Florida]] | [http://www.wooffest.com/ www.wooffest.com] | novembar | |- | [[Youth Pride D.C.]] | [[Washington, D.C.]] | [http://www.youthpridedc.org/ www.youthpridedc.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904113319/http://www.youthpridedc.org/ |date=2009-09-04 }} | maj | 1996 |- | bgcolor="#F0F0FF" colspan="6" | === [[Položaj LGBT osoba u Venecueli|Venecuela]] === |- | [[Caracas Pride]] | [[Caracas]] | [http://www.lambdavenezuela.org/ www.lamdavenezuela.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101004092957/http://www.lambdavenezuela.org/ |date=2010-10-04 }} | maj | |} == Afrika == {{Sekcija}} == Azija == {{Sekcija}} == Australija sa Okeanijom == {{Sekcija}} == Reference == {{izvori}} == Vidi dalje == * [[Parada ponosa LGBT osoba]] * [[World Pride]] == Vanjske veze == * [http://www.gayscout.com/ gayScout - International Gay Events Calendar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140312102921/http://www.gayscout.com/ |date=2014-03-12 }} * [https://web.archive.org/web/20090217014730/http://www.gay-pride.org.uk/index.php The definitive guide to UK LGBTQ Pride] * [http://www.images-gaies.com/ International Photography Gay Pride] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080604103048/http://www.images-gaies.com/ |date=2008-06-04 }} * [http://www.gaycityusa.com/pride.htm International Gay Pride Guide] * [http://www.interpride.org/ InterPride] * [http://www.pbase.com/markwp/streetfairs/ Pride Photo Galleries] * [http://www.gay.com/pride/calendar/ Pride events listed at Gay.com] * [http://www.gaytoz.com/united/prides.html Gay Pride calendar] * [http://ukgayguides.co.uk/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=3&id=16&Itemid=37 UK Pride Dates 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521015959/http://ukgayguides.co.uk/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=3&id=16&Itemid=37 |date=2008-05-21 }} * [http://pride.yahoo.com/ Yahoo! Pride] {{LGBT}} [[Kategorija:LGBT manifestacije| ]] [[Kategorija:LGBT kultura|Manifestacije]] bf1ukxeponn60854h1zf2nlaci2jmpu 4 61898 42680607 41841370 2026-08-22T14:18:43Z Aca 108187 42680607 wikitext text/x-wiki {{smernice|WP:KK|WP:KORKUT}} {| style="text-align:center; border: 1px solid #ffb466; background-color:#ffe496; width:100%" |- padding:1em;padding-top:0.5em;" |[[File:Wikimedia.png|50px]] |style="font-size: 100%; align:center"|Ova je stranica organizirani popis '''korisničkih okvirića''' po temama. Korisnički okvirići postavljaju se samo na stranice korisnika pomažući u održavanju stalne zajednice korisnika ove internetske enciklopedije. |[[File:Crystal_kthememgr.png|50px]] |} <div style="float:right"> {| |{{Korisnički_okvir|orange|yellow|[[File:Crystal kthememgr.png|40px]]|Korisnički okvirić izgleda ovako.}} |- |{{Korisnički_okvir-d|green|lightgreen|[[File:Crystal package.png|40px]]|Postoji mnogo vrsta korisničkih okvirića.}} |- |{{Korisnički_okvir-2|#0000CD|#ADD8E6|[[File:Crystal package favourite.png|40px]]|Oni mogu imati i više od jedne sličice.|[[File:Ark-icon.png|40px]]}} |} </div> '''Korisnički okvirići''' mali su obojeni okviri koji korisnicima pružaju mogućnost dodavanja raznih poruka na svoje suradničke stranice. Nastali su kao produžetak [[wikipedia:babel|babel]] okvira koje korisnici postavljaju da bi istaknuli svoje jezične sposobnosti. Osnovna svrha korisničkih okvirića ukazivanje je na vlastite sposobnosti ili područja u kojima drugim Wikipedistima možete pripomoći svojim doprinosima, usput na zanimljiv način pokazujući što znači biti Wikipedist. Oni se obično koriste za pokazivanje zanimacija, vještina, tehničkih podataka, aktivnosti na Wikipediji, ili samo za zabavu. Dolje je prikazana rastuća galerija suradničkih okvirića. ==Opća pravila== # Korisnički okvirići slobodni su sadržaj i izraz suradnika. Temelj Wikipedije čini načelo neutralnosti, no suradnici imaju pravo mijenjanja svojih stranica prema vlastitom nahođenju, s ograničenjem na postavljanje uvredljvih, neciviliziranih, nezakonitih, provokativnih i sadržaja koji krše prava autora, ograničavaju slobode ili [[WP:NIJE|sramote Wikipediju]] na nepromišljen način. # Šabloni koji su stvoreni zbog korištenja u korisničkom imenskom prostoru ograničeni su na one koji pridonose procesu stvaranja enciklopedije, ili su dovoljno općeniti da ih koristi razuman broj korisnika. Oni postoje u imenskom prostoru Šabloni jer se odnose na: jezik, druge sposobnosti i vještine, specijalnost, stručnost, geografsku opstojnost ili nacionalnost, interese i pripadnost projektu. Treba izbjegavati okviriće koji podupiru ili zagovaraju osobni stav pojedinca (pretvarajući wiki u sredstvo izricanja npr. političkog opredijeljenja), vjeru, zanimacije, teme od pojedinačnog interesa itd. Mjesto takvim okvirićima isključivo je u imenskom prostoru suradnika. ==Postavljanje== {{KorisnikPočetak|Primjer}} {{Korisnička kutija/Pjevanje}} {{Korisnička kutija/Obiteljska povijest}} {{Korisnička kutija/Anđeo}} {{KorisnikKraj}} Preporučeni način za postavljanje suradničkih okvirića njihovo je grupiranje u zajednički okvir, poput [[Wikipedia:Babel|jezičnog okvira]]. Popis stvarate pozivanjem željenih predložaka između parametara {{[[Šablon:KorisnikPočetak|KorisnikPočetak]]|ime okvira}} na vrhu odnosno {{tl|KorisnikKraj}} na dnu. Okvir zdesna je, primjerice, načinjen ovako: <pre> {{KorisnikPočetak|Primjer}} {{Korisnička kutija/Pjevanje}} {{Korisnička kutija/Obiteljska povijest}} {{Korisnička kutija/Anđeo}} {{KorisnikKraj}} </pre> Poravnanje okvira se mijenja unosom dodatnog parametara 'right' (desno) ili 'left' (lijevo): <nowiki>{{KorisnikPočetak|Primjer|left}}</nowiki>. == Pravljenje == # Promijeni tekst ''Ime korisničkog okvirića'' u ime novog korisničkog okvirića # Klikni ''Novi okvirić'' '''Napomena''': korisnički okvirići koje nitko ne koristi '''brišu''' se! <inputbox> type=create editintro= preload= default=Šablon:Korisnička kutija/Ime korisničkog okvirića buttonlabel=Novi okvirić width=50 </inputbox> {{Korisnički okvirići|state=expanded}} {{Pravila i smjernice Wikipedije|state=collapsed}} [[Kategorija:Korisnički okvirići]] 13rx2u2afqp9j31gut5lnzyys4j7pyp 0 62077 42680721 42338581 2026-08-22T19:53:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680721 wikitext text/x-wiki {{Bolest | latinski = | kod-1 = H18.6 | kod-2 = }} '''Keratokonus''' (Grčki: kerato-rog, rožnica; conos-konus, stožac) degenerativno je oboljenje [[Oko|oka]] kod kojeg se u [[rožnica|rožnici]] događaju strukturne promjene; te promjene uzrokuju stanjenje rožnice i postupnu promjenu njene zakrivljenosti u konusan oblik. '''Keratokonus''' može uzrokovati znatno izobličenje [[vid]]a, pojavu multiplih slika, linija te osjetljivost na svjetlost. Često se dijagnosticira kod pacijenata u doba [[adolescencija|adolescencije]], a dostiže najteži stupanj u njihovim dvadesetima i tridesetima. Ukoliko bolest zahvati oba oka, oštećenje vida može biti toliko da pacijent nije sposoban voziti kola ili čitati normalan tekst. U većini slučajeva su korektivne leće korisne toliko da pacijent može normalno upravljati vozilom i baviti se sličnim normalnim dnevnim aktivnostima. Dalja progresija bolesti može zahtijevati kirurški tretman uključujući implantaciju intrakornealnog prstenja ili transplantaciju korneae. Dakako, i usprkos nepredvidljivom tijeku ove bolesti, keratokonus se često može uspješno liječiti a da pacijentova kvaliteta života ne bude znatno narušena. Keratokonus je najčešća distrofija [[rožnica|rožnice]], a pogađa oko jednu osobu na tisuću stanovnika. Pojavljuje se kod svih populacija širom svijeta, iako se javlja češće kod nekih etničkih skupina. Točan uzrok keratokonusa je još uvijek nepoznat ali se smatra da je povezan sa lošom [[enzim]]skom aktivnošću unutar rožnice. Utvrđena je i genetska predispozicija obzirom da se češće javlja u obiteljima u kojima je već dijagnosticiran keratokonus. Progresija keratokonusa je brža kod pacijenata s [[Downow sindrom|Downovim sindromom]]. == Simptomatologija == Pacijenti s ranim stadijem keratokonusa najčešće opaze manja zamaglenja vida i traže od liječnika da im propišu [[dioptrijske naočale]] za čitanje ili vožnju. U ranom stadiju simptomi ne moraju biti nimalo drugačiji od simptoma bilo kojeg refraktivnog poremećaja oka. Kako bolest progredira tako se i vid pogoršava, nekada i jako brzo. Vidna oštrina slabi na svim udaljenostima i noćni vid je često jako loš. Kod nekih pacijenata vid na jedno oko je mnogo lošiji nego na drugo. Ovo oboljenje je često bilateralno ali i asimetrično kod mnogih pacijenata. Neki razviju [[fotofobija|fotofobiju]], naprezanje oka prilikom [[škiljenje|škiljenja]] u pokušajima čitanja, peckanje u oku, dok je bol često neznatna. Klasičan simptom jest percepcija multiplih “duhova” slika, što je poznato kao [[monokularna poliopia]]. Ovaj fenomen se najbolje opaža kod promatranja jakog kontrastnog polja, kao npr. svijetla točka na tamnoj podlozi. Tako da umjesto da vidi samo jednu svjetleću točku, osoba sa keratokonusom vidi mnogo slika jedne točke rasutih kaotično. Projekcija multiplih slika se vremenom mijenja dobijajući nove forme. Pacijenti često opažaju bljesak u oku kada gledaju neki izvor svjetlosti. Poneki čak opažaju relativno pomicanje slika jedna drugoj koje se poklapaju sa njihovim otkucajima srca. == Dijagnostika == Prije bilo kakvog pregleda pacijenta instrumentima, dijagnoza keratokonusa počinje sa procjenom [[oftalmologija|oftalmologa]] ili optometričara baziranoj na medicinskoj povijesti, glavnim tegobama i vizualnim smetnjama koje navodi pacijent, obiteljskom hereditetu, te postojanju podataka o ranijoj povredi ili oboljenju oka. U dijagnostici se koriste Snellenove tablice za ispitivanje vidne oštrine. Dalje se ispituje zakrivljenost rožnice pomoću manualnog keratometra, a ukoliko se otkrije astigmatizam prilikom pregleda, trebalo bi posumnjati na prisustvo keratokonusa. Ozbiljniji slučajevi mogu nadmašiti mjerne mogućnosti aparata. Za dalje procjene se koristi [[retinoskopija]], kod koje se svjetlosni snop fokusira na [[retina|retinu]], a refleks svjetlosti se posmatra dok osoba koja vrši ispitivanje naginje izvor svjetlosti naprijed-nazad. Keratokonus je jedno od oftalmoloških stanja kod kojeg se prikazuje refleks škara i to tako da se vide dvije trake koje se pomiču jedna k drugoj i jedna od druge kao oštrice škara. Ukoliko se sumnja na keratokonus liječnik će u daljnoj dijagnostici pregledati rožnicu koristeći slit lampu. Uznapredovali stadij se jasno može vidjeti i pomaže da se keratokonus nedvosmisleno dijagnosticira bez dodatnih testova. Preciznijim pregledom u epitelu oko same baze [[konus]]a zauzimajući polovicu keratokoničnog oka, vidljiv je žutosmeđi do zelenkast prsten, poznat kao [[Fleischerov prsten]]. On je proizvod nakupljanja oksida željeza hemosiderina unutar epitela rožnice i najbolje se vidi s kobaltnoplavim filterom. Slično se kod 50% pacijenata mogu vidjeti fine paralelne linije koje se nazivaju [[Vogtove strije]]. Ove strije mogu privremeno nestanti kada se pritisne [[očna jabučica]]. Jako izražen konus može dovesti do uvlačenja donjeg očnog kapka u obliku slova V dok pacijent gleda prema dolje. Ovaj fenomen je poznat kao [[Munsonov znak]]. Drugi klinički znakovi se pokazuju mnogo prije Munsonovog znaka, tako da se dokazivanje Munsonovog znaka ne treba smatrati primarnim dijagnostičkim parametrom. Ručni keratoskop (Placidov disk) omogućava neinvazivnu metodu vizualizacije površine rožnice, projicirajući seriju koncentričnih krugova na rožnicu. Definitivna dijagnoza se postiže [[kornealna topografija|kornealnom topografijom]] kod koje kompjuterizirani uređaj projicira grafički uzorak na rožnicu, te analizom digitalne slike "kartografira" površinu rožnice. Topografska mapa prikazuje bilo kakvo izobličenje oblika rožnice, a posebno keratokonično povećanje stupnja zakrivljenosti. Snima se stupanj i veličina deformacije što nam služi kao referentna točka za ocjenu progresije bolesti. Ovo je od velike važnosti za otkrivanje bolesti u ranim fazama kada se drugi simptomi još nisu pojavili. Kada se dokaže prisustvo keratokonusa, stupanj zakrivljenostimože se razvrstati prema nekoliko standarda mjerenja: * prema zakrivljenosti najvećeg nagiba rožnice od blagog (< 45 D), srednjeg (do 52 D) ili teškog oblika (> 52 D) * prema izgledu konusa: bradavičasti (mali: 5&nbsp;mm i bliže središtu), ovalan (veći, ispod središta) ili globusni (više od 75% rožnice zahvaćeno) * prema debljini rožnice: od blago zadebljane (>506&nbsp;µm) do izrazito zadebljane (<446&nbsp;µm) Povećanje korištenja kornealne topografije dovelo je do smanjenja korištenja ovih mjernih oznaka. == Uzrok == Uprkos brojnim istraživanjima uzrok keratokonusa još uvijek je misterij. Brojni izvori navode da je keratokonus multifaktorijalnog porijekla: [[genetika|genetskog]], [[stanica|staničnog]], ekološkog (vanjski faktori), ili pak bilo koji faktor koji može biti okidač za pojavu keratokonusa. Smatra se da postoji genetska predispozicija pojave keratokonusa s obzirom da se bolest javlja češće u nekim obiteljima i da je uočena pojava suglasnosti kod identičnih blizanaca. Uočena je i veća incidenca pojave keratokonusa u određenim obiteljima (6% - 19%) nego u općoj populaciji. Još nije utvrđeno da li određen gen ima ulogu u nastanku keratokonusa ali su neke velike studije pokazale da bi to mogli biti kromosomi 16 i 20 i to njihovi dugi q kraci. Genetičari se slažu da bi model prenosa gena mogao biti autosomalo-recesivni. Također, keratokonus je češće dijagnosticiran kod ljudi oboljelih od Downovog sindroma iako se još uvijek ne zna razlog za to. Keratokonus je često asociran kod pojedinih osoba sa atopijskim oboljenjima kao što su [[astma]], [[alergije]] i [[ekcem]], a također se kod nekih osoba koje imaju keratokonus mogu javiti sve ove atopijske bolesti. Brojne studije su dokazale da snažno trljanje oka dovodi do progresije keratokonusa i nastoji se takve pacijente odviknuti od te prakse. == [[Patofiziologija]] == Jednom kada bolest počne, nastavlja se progresivno, otapanjem [[Bowmanova membrana|Bowmanove membrane]], koja normalno leži između kornealne strome i epitela. Kada ta dva sloja dođu u kontakt, dolazi do strukturnih i staničnih promjena koje imaju štetan efekt na integritet rožnice i dovode do ispupčenja i istanjenja rožnice. Individualno se kod nekih keratokonusa mogu naći područja degenerativnog tanjenja sa područjima [[regeneracija|regeneracije]]. Izobličenje vida koje pacijenti doživljavaju dolazi od dva uzroka, prvog koji potječe od deformacije površine rožnice; i drugog od ožiljavanja koje se javlja na najizloženijim mjestima. Ovi faktori djeluju tako što stvaraju sliku koja pada na različite lokacije na retini i dovodi do simptoma monokularne poliopije. Ovaj simptom se pogoršava u uslovima kada do oka dolazi manje svjetlosti pa usred dilatacije zjenice širi dio oštećene rožnice biva izložen. Iako se ožiljavanje rožnice smatra jednim od glavnih aspekata njene degradacije, ipak su najnovije velike multi-centrične studije pokazale da bi [[abrazija rožnice]] usred trenja kontaktnih leća mogla biti ključni faktor. Mnogi pacijenti se žale i na kronično trljanje oka što ih navodi da bi to mogao biti uzrok keratokonusa ali to nije nikada uzrok nego faktor koji dovodi do brže progresije oboljenja. Neke studije su pokazale da keratokonična rožnica pokazuje znakove povećane aktivnosti [[proteaza]], klase [[enzim]]a koja cijepa veze [[kolagen]]a u stromi sa simultanom smanjenom ekspresijom inhibitora proteaza. Druge studije sugeriraju da bi smanjena aktivnost enzima aldehid-dehidrogenaze mogla biti odgovorna za stvaranje slobodnih radikala i [[oksidacija|oksidacijskim]] procesima u rožnici. Iako je keratokonus neinflamatorno oboljenje, jedna studija pokazuje da nošenje tvrdih leća kod pacijenata dovodi do pojačane ekspresije pro-inflamatornih citokina, kao što su: IL-6, TNF-alfa, ICAM-1 i VCAM-1, koji se dokazuju u suzama. == Tretman == === [[Kontaktne leće]] === U ranim fazama keratokonusa, [[naočale]] ili [[meke leće]] mogu biti dovoljne za korekciju blagog [[astigmatizam|astigmatizma]]. Kako bolest napreduje, one nisu dovoljne za korekciju vida i najčešće se pacijentima u tim slučajevima propisuju tvrde leće, poznate kao tvrde plinopropusne leće. Ove leće omogućavaju dobru korekciju vida, ali ne zaustavljaju daljnje napredovanje bolesti. Kod pacijenata s keratokonusom tvrde leće poboljšavaju vid time što suzna tekućina ispunjava uzak prostor između neravne površine rožnice i glatke unutarnje površine leće, što dovodi do "efekta izglađene leće". Do danas, razvijeno je mnogo vrsta kontaktnih leća za korekciju keratokonusa tako da se pacijenti, kada traže savjet i terapiju, mogu konzultirati i sa oftalmolozima kao i sa osobama specijaliziranim za leće. Nepravilna rožnica predstavlja izazov i proizvođači leća nastoje da izrade leće sa optimalnim kontaktom, stabilnošću i zakrivljenošću. Tradicionalne leće za keratokonus su "tvrde" ili čvrste gas-propustne varijante leća iako su stručnjaci proizveli "meke" ili hidrofilne te najnovije silikon-hidrogel leće. Meke leće imaju tendenciju da formiraju koničan oblik rožnice pa se na taj način njihov efekt smanjuje. Da bi se ovaj nedostatak mekih leća izbjegao, kreirane su nove [[hibridne leće]] koje su u središtu tvrde, a okružene su mekim rubom. Međutim, ni meke niti hibridne leće se nisu pokazale učinkovitim za sve pacijente. Neki pacijenti pokazuju dobre rezultate i udobnost sa "piggyback" kombinacijom leća gdje se tvrde leće nose preko mekih leća i obje osiguravaju korekciju vida. Jedna forma piggyback leća koristi uranjajući dio mekih leća da bolje prihvati tvrde leće. Korištenje [[piggyback leće|piggyback leća]] zahtijeva iskustvo i stručnost liječnika koji ih prepisuju i toleranciju oka pacijenta. Kod slučajeva uznapredovalog i izuzetno nepravilnog keratokonusa ponekad se propisuju [[skleralne leće]]; ove leće prekrivaju veću površinu oka i mogu osigurati bolju stabilnost. Leće veće veličine mogu za neke pacijente biti više neudobne, ali su lakše za rukovanje, pogotovo kod pacijenata koji imaju smanjenu vještinu rukovanja predmetima kao što su stariji pacijenti. === Kirurške opcije === ==== [[Transplantacija]] rožnice ==== Između 10 i 25% slučajeva keratokonusa će progredirati u stadij u kojem korekcija vida više nije moguća, gdje su istanjenje i ožiljavanje rožnice postali preveliki i u tim slučajevima [[transplantacija]] rožnice ili penetrirajuća keratoplastika postaju neophodni. Keratokonus je najčešća indikacija za penetrirajuću keratoplastiku i generalno tu proceduru zahtijeva četvrtina slučajeva keratokonusa. Kirurg koji izvodi transplantaciju rožnice trepanom isijeca patološki dio tkiva rožnice i onda presađuje odgovarajući dio tkiva rožnice donora na postojeće tkivo rožnice primatelja, obično koristeći kombinaciju pojedinačnih i veznih šavova. S obzirom da rožnica nema direktnu obskrbu krvlju onda nije ni neophodno da se [[krv i krvna grupa|krvne grupe]] donora i primatelja podudaraju. Rožnice se u očnim bankama provjeravaju na bilo koju bolest ili staničnu nepravilnost. Rani oporavak traje od četiri do šest tjedana dok se potpuna stabilizacija vida postiže za godinu dana; većina transplantanata pokazuje stabilnost kroz dugi period života. Nacionalna Fondacija za Keratokonus izvještava da je perforativna keratoplastika najuspješnija od svih ostalih transplantacijskih procedura, a posebno ako se radi o transplantaciji zbog keratokonusa kod inače zdravog oka, uspjeh operacija dostiže broj od 95% i više. Šavovi se obično sami resorbiraju unutar perioda od tri do pet godina ali se i pored toga individualni šavovi mogu ukloniti tijekom procesa ozdravljenja ukoliko izazivaju iritacije. U [[SAD]]-u, transplantacija rožnice kod keratokonusa se obično izvodi kao kirurški zahvat kod neležećih pacijenata koji se sediraju. U drugim zemljama, kao npr. [[Australija|Australiji]] i [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]], operacija se obično izvodi pod [[opća anestezija|općom anestezijom]]. Ipak sve procedure zahtijevaju praćenje postoperativnog tijeka od strane oftalmologa tijekom nekoliko godina. Najčešće nakon ove procedure vid se kod pacijenata znatno popravi, ukoliko se ipak vid ne popravi znatnije, zaostatke pacijentovog lošeg vida je mnogo lakše korigirati korektivnim lećama. Komplikacije ovog zahvata su najčešće vezane za vaskularizaciju rožnice ili odbacivanje transplantanta. [[sljepoća|Gubitak vida]] je izuzetno rijedak, ali je moguća pojava slučaja slabe korekcije vida. Ukoliko je odbacivanje izrazito, ponovljena operacija najčešće uspijeva. Normalno se keratokonus neće javiti kod transplantirane rožnice; ipak su opisani takvi slučajevi, a uzrok im je obično nedovoljna incizija bolesne rožnice kod primaoca ili nedovoljno kvalitetno tkivo rožnice davaoca. Izgledi za dugoročan uspjeh transplantacije su izvjesniji ukoliko je početni period oporavka uspješno završen i nekoliko godina je prošlo bez pojave recidiva ili komplikacija. ==== Implantacija kornealnog stromalnog prstena ==== Najnovija alternativa transplantaciji rožnice jeste insercija intrastromalnog prstenastog segmenta rožnice. Procedura se odvija tako što se na perifernom dijelu rožnice načini mala incizija u koju se ubacuju dva tanka luka od polymetil metakrilata, oni se ubacuju između slojeva strome rožnice sa obiju strana zjenice nakon čege se incizija zatvara. Ubačeni segmenti djeluju nasuprot zaobljenju rožnice, potiskujući kurvaturu i izravnavajući je pri čemu rožnica dobija raniji prirodan oblik. S obzirom da se procedura izvodi na neležećim pacijentima u [[lokalna anestezija|lokalnoj anesteziji]], nudi prednosti kao što se reverzibilno stanje koje se može mijenjati budući da isključuje odstranjenje tkiva oka. Najpoznatiji intrastromalni prsten poznat je pod nazivom Intacs. Internacionalno su još dostupni Ferrara Rings. Intacs su patentirana tehnologija i smješteni su izvan optičke zone nasuprot manjim prizmatičnim Ferrara prstenima koji su smješteni unutar 5&nbsp;mm optičke zone. Intacs su jedini kornealni implantanti koji su prošli kroz FDA fazu I, II i III kliničkih istraživanja i bili prvi odobreni od strane Food and Drug Admnistracije u USA 1999 za liječenje [[kratkovidnost|miopie]]; što se proširilo na terapiju keratokonusa u srpnju 2004. Kliničke studije o efektu intrastromalnog prstena za keratokonus su u ranom stadiju, iako su dosadašnji rezultati bili ohrabrujući, ipak moraju tek da steknu šire simpatije i odobravanja u zajednici refraktarne [[kirurgija|kirurgije]]. Komplikacije ovog zahvata mogu biti u smislu penetracije u prednju komoru, postoperativna infekcija rožnice te migracija i ekstruzija segmenata. Iako ovi prsteni omogućavaju znatno popravljanje vida katkad su rezultati loši i vid se može pogoršati. Rane studije su preporučivale upotrebu oba segmenta za cjelokupno izravnavanje [[konus]]a rožnice. Tak najnovije studije objavljuju da se bolji rezultati mogu postići za konuse koji se više pomjereni k periferiji, koristeći jedan segment Intacs, ovo dovodi do zaravnuća na željenom donjem dijelu konusa i jačeg izdignuća u gornjem dijelu konusa. === Spajanje kolagena rožnice riboflavinom === Tretman koji je razvijen na Tehnološkom Univerzitetu u Drezdenu, i koji je pokazao izuzetno dobar uspjeh naziva se Povezivanje kolagena rožnice sa [[riboflavin]]om, ili CXL, CCR i CCL. Solucija riboflavina se samo jednom aplicira u oko i aktivira [[UV svjetlost|UV-A svjetlošću]] otprilike oko 30 minuta. Riboflavin stvara nove veze sa susjednim plažama kolagena u stromalnom sloju rožnice što dovodi do jačanja mehaničke sile same rožnice. Generalno se skida epitelni pokrov rožnice da bi riboflavin lakše penetrirao u stromu. Klinička ispitivanja su u tijeku, ali ova metoda ima sve više pristalica unutar društva oftalmologa i pokazala je uspjeh u liječenju ranih stadija bolesti. Procedura sa skidanjem epitela je odobrena u cijeloj [[Europa|Europi]], dok se u SAD-u počinje sa kliničkim ispitivanjima. Prvi rezultati su obećavajući jer je jedna studija pokazala stabilizaciju kod svih tretiranih pacijenata i malo poboljšanje vidne oštrine kod većine pacijenata. U nekim slučajevima ova metoda se može kombinirati sa drugim terapijskim metodama kao npr. Insercijom prstenastog dijela rožnice. Korektivne leće mogu i dalje biti potrebne i nakon ovog tretmana, ali imaju važnu ulogu u prekidanju procesa pogoršanja vida i smanjuju postotak transplantacija rožnice. === Radijalna keratotomija === Radijalna keratotomija je refrakcijska kirurška procedura kod koje kirurg izvodi incizije radijalnim rezom u rožnicu u cilju modifikacije njenog oblika. Ova ranija kirurška procedura za liječenje miopie, danas je većinom zamjenjena [[LASIK]] ili sličnim procedurama. LASIK po sebi sam je strogo kontraindiciran kod keratokonusa i drugih stanja gdje je došlo do tanjenja rožnice, jer bi dalje odstranjenje stromalnog tkiva rožnice još dodatno oštetilo rožnicu. Iz sličnih razloga, radijalna keratotomija se ne koristi kod pacijenata sa keratokonusom. Ipak jedna talijanska klinika je objavila uspješne rezultate sa modificiranom asimetričnom keratotomijom, kod koje su rezovi bili izvođeni na jednom segment oka. Debljina rožnice se prvo izmjeri pahimetrom, nakon čega kirurg pravi rezove debljine 70-80% izmjerene debljine. Nakon operacije pacijent može osjetiti [[fotofobija|fotofobiju]] i fluktuacije vida. Ova operativna tehnika još uvijek mora da prođe kroz oficijelni eksperimentalni i probni period koji generalno zahtijeva Talijanski Nacionalni Zdravstveni Servis da bi se prihvatile nove kirurške tehnike prije nego što budu ponuđene pacijentima. === DALK transplantat === Jedan od načina smanjivanja rizika transplantacijskog odbacivanja jeste upotreba nove tehnike, zvane Duboka Prednja Lamelarna Keratoplastika, skraćenica [[DALK]]. Kod DALK graftova, samo vanjski epitel i stroma bivaju zamijenjeni, što omogućuje da se stražnji endotel zadrži i da se očuva dodatni strukturni integritet i čvrstoća. S obzirom da odbacivanje graftova počinje u endotelu, šansa za to je mnogo manja. Također je moguće da se transplantira donorovo tkivo koje je smrznuto i isušeno. Ova metoda osigurava da neće doći do odbacivanja, s obzirom da je tkivo mrtvo. Neki kirurzi preferiraju da uklone donorov epitel, drugi da ga ostave. Odstranjivanje može dovesti do blagog poboljšanja vida ali u isto vrijeme i produženja vremena oporavka. === Epikeratofakija === Rijetko se kod slučajeva keratokonusa može izvoditi i nepenetrirajuća keratoplastična procedura poznata kao [[epikeratofakija]] (ili epikeratoplastika). Odstanjuje se epitel rožnice, a lentikul donorske rožnice presađuje na vrh. Ova procedura zahtijeva veći nivo stručnosti kirurga i izvodi se daleko rjeđe nego penetrirajuća keratoplastika jer je ishod često manje uspješan. Međutim, služi kao kirurška opcija kod mlađih pacijenata. == Prognoza == Pacijenti sa keratokonusom se najprije pojavljuju sa blagim [[astigmatizam|astigmatizmom]] koji se najednom pojavio u [[pubertet]]u, keratokonus se dijagnosticira kod istih do kasnih tinejdžerskih godina ili ranih dvadesetih. U rijetkim slučajevima keratokonus se može pojaviti kod djece ili odraslih. Što se bolest ranije konstatira kod djece to su i veći izgledi da će poprimiti ozbiljniji i teži tijek. Vid pacijenata vremenom počinje da se mijenja, tako da i pacijenti mijenjaju [[dioptrijske leće]], ali u većini slučajeva vremenom nošenje korektivnih leća postaje neophodno. Tijek bolesti može biti prilično varijabilan, tako što neki pacijenti ostaju stabilni godinama ili tijekom života, a drugima se vid brzo pogoršava ili doživljavaju povremene egzacerbacije tijkom inače mirnog razdoblja. Najčešće, keratokonus progredira kroz period od deset ili dvadeset godina nakon čega progresija bolesti prestaje. Kod uznapredovalih slučajeva, ispupčenje rožnice može dovesti do pucanja Descemetove membrane. Aques humor (očna vodica) će tako iz prednje očne komore iscuriti u rožnicu prije nego Descemetova membrana zacijeli. Pacijent osjeća jaku bol i iznenadnu klaudikaciju vida, [[rožnica]] dobiva mliječno bijeli sjaj, što je poznato kao [[kornealni hidrops]]. Iako ovo stanje djeluje zbunjujuće za pacijenta, ovaj je efekt privremen i nakon šest do osam tjedana rožnica vrati svoju prvobitnu transparentnost. Oporavak može biti potpomognut nekirurškom metodom bandažiranja sa osmolarnom fiziološkom otopinom. Iako hidrops obično dovodi do pojačanog ožiljavanja, katkad može i koristiti pacijentu smanjujući konus i pomažući da leće bolje prione na rožnicu. Ponekada, u ekstremnim slučajevima, rožnica se može toliko istanjiti da dođe do djelomičnih ruptura, što rezultira stvaranjem zrnastih oteknuća rožnice koja su ispunjena tekućinom. Kada se ovo dogodi potrebna je hitna transplantacija rožnice da bi se izbjegla potpuna ruptura i gubitak vida. == Epidemiologija == Nacionalni Očni Institut izvještava da je keratokonus najčešće rožničko oboljenje u SAD-u, i da pogađa otprilike 1 na 2.000 Amerikanaca, dok neki izvještaji govore da je taj broj i veći i iznosi 1 na 500 stanovnika. Različitost ovih podataka je proizvod razlika u dijagnostici keratokonusa, gdje se teški astigmatizam može interpretirati kao keratokonus i obratno. Dugoročna studija je utvrdila da je incidence 2.0 nova slučaja na 100.000 stanovnika godišnje. Ova studija je ponajprija izvjestila u prilog podjednake zastupljenosti keratokonusa kod spolova i svih etničkih skupina, dok su neke nedavne studije pokazale da je incidence veća kod ženskog spola. Neke studije u Velikoj Britaniji su sugerirale da je [[Azija|azijska]] populacija 4.4 puta više ugrožena keratokonusom nego bjelačka populacija te da ovu populaciju keratokonus pogađa ranije. Keratokonus je normalno bilateralan (zahvaća oba oka) iako je distorzija najčešće asimetrična i rjetko ista u obje rožnice. Unilateralni slučajevi su rijetki posebno ako je na drugom oku prisutan tek blagi stadij koji se klinički jedva otkriva. Najčešće se keratokonus otkriva na jednom oku te nakon toga i na drugom. Kako bolest progredira u oba oka, vid u prvom dijagnoziranom oku će biti slabiji nego na drugom koji je dijagnosticiran kasnije. == Historija == [[1748.]], u svojoj doktorskoj disertaciji, njemački [[okulist]] [[Burchard Mauchart]] je opisao jedan slučaj keratokonusa koji je nazvao staphiloma diaphanum. Međutim, tek je [[1854.]] britanski liječnik [[John Nottingham]] jasno opisao keratokonus i odvojio ga od drugih stanja širenja rožnice. Nottinghem je opisao stadij ‘konične rožnice’ koja mu je privukla pažnju u to vrijeme, te je opisao nekoliko klasičnih oblika bolesti, uključujući polyopiju, slabljenje rožnice i teškoću prilagođavanja korektivnih leća pacijentovom vidu. [[1859.]] britanski kirurg [[William Bowman]] je prvi koristio [[oftalmoskop]] (izumio ga je Hermann von Helmholtz) za dijagnostiku keratokonusa i opisao je kako usmjeriti oftalmoskop i njegovo ogledalo da bi se najbolje vidio konični oblik rožnice. Bowman je pokušao obnoviti i vid povlačeći iris sa tankom kukom koju je prethodno ubacio kroz rožnicu i rastežući [[zjenica|zjenicu]] vertikalnim rezovima. Objavio je da je doživjeo uspjeh sa ovom tehnikom vrativši vid pacijentici od 18 godina koja prethodno nije mogla brojati prste sa distance od 8 inči (20&nbsp;cm). Do [[1869.]], kada je pionir, švicarski oftalmolog, [[Johann Horner]] napisao tezu pod naslovom Tretman keratokonusa, oboljenje je dobilo sadašnje ime. Prvi tretman keratokonusa uveo je u to doba vodeći njemački oftalmolog [[Albrecht von Graefe]] kao fizički pokušaj preoblikovanja oblika rožnice kemijskom kauterizacijom sa srebro nitratom i miozom. Godine [[1888.]] liječenje keratokonusa postao je osnovna svrha korištenja novoizumljenih kontaktnih leća, koje je izumio Francuz [[Eugene Kalt]]. Leće su poboljšavale vid kompresijom rožnice prema svom normalnom prirodnom obliku. Od početka dvadesetog stoljeća, istraživanja keratokonusa su unaprijedila razumijevanje bolesti i povećala broj terapijskih opcija. Prva uspješna transplantacija rožnice za liječenje keratokonusa učinjena je [[1936.]], a izveo ju je [[Ramon Castroviejo]]. == Povezano == * [[Refrakcijska kirurgija]] == Vanjske veze == {{commonscat|Keratoconus}} * [https://vrcc.wustl.edu/clekarchive/ Collaborative Longitudinal Evaluation of Keratoconus (CLEK) Study] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630052538/https://vrcc.wustl.edu/clekarchive/ |date=2007-06-30 }} * [http://www.nei.nih.gov/health/cornealdisease/index.asp#h Facts About the Cornea and Corneal Disease] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051031055107/http://www.nei.nih.gov/health/cornealdisease/index.asp#h |date=2005-10-31 }} The National Eye Institute (NEI) * [http://kcglobal.org/ The Global Keratoconus Foundation] * [http://www.keratoconus.asn.au Keratoconus Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304084132/http://www.keratoconus.asn.au/ |date=2016-03-04 }} * [http://www.nkcf.org National Keratoconus Foundation] (US) * [http://www.keratoconus-group.org.uk/whatiskc.html Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410055617/http://www.keratoconus-group.org.uk/whatiskc.html |date=2009-04-10 }} from Keratoconus Self Help and Support Group (UK) [[Kategorija:Oftalmologija]] rsbx1wimxsljvoh290dl0mg1z1urd8o 0 67869 42680726 42668494 2026-08-22T20:25:34Z Alekol 2231 /* Mart/Ožujak */ 42680726 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} {{Godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|2010}} Godina '''2010''' ('''[[Rimski brojevi|MMX]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u petak]]. Označena je kao: * Međunarodna godina biodiverziteta * Međunarodna godina omladine * Evropska godina borbe protiv siromaštva i društvene isključenosti __NOTOC__ == Događaji == === Januar/Siječanj === [[Datoteka:Burj Khalifa.jpg|mini|left|150px|[[Burj Khalifa]]]] * [[1. 1.]] - [[Bosna i Hercegovina]] je nestalna članica Vijeća sigurnosti UN-a 2010-2011. * 1. 1. - U [[sjeverozapad]]nom [[Pakistan]]u je došlo do samoubilačkog bombardiranja na [[odbojka]]škoj utakmici, prilikom čega je ubijeno 95, te ranjeno preko 100 ljudi. * 1. 1. - U [[Danska|danskom]] gradu [[Århus]]u je 28-godišnji [[Somalija]]c upao naoružan sa sjekirom i nožem u kuću [[Kurt Westergaard|Kurta Westergaarda]] s namjerom da ga ubije, nakon čega ga je danska policija ranila pucavši u njega. * 1. 1. - Nova mreža sudova u [[Srbija|Srbiji]]: umesto opštinskih i okružnih sudova, osnovni pa viši sudovi, četiri apelaciona suda i Vrhovni kasacioni sud kao najviša instanca; tu su i prekršajni i privredni sudovi. * [[4. 1.]] - Bivši predsjednik Vlade Republike Hrvatske i predsjednik [[HDZ]] [[Ivo Sanader]] isključen iz članstva stranke. * 4. 1. - Otvorena [[Burj Khalifa]], najviša ljudska građevina svih vremena. * 4. 1. - [[Srbija]] podnela [[Međunarodni sud pravde|Međunarodnom sudu pravde]] u Hagu kontratužbu protiv Hrvatske za genocid u periodu 1991—1995 (obe tužbe odbačene 2015). * [[8. 1.]] - Poseta hrvatskog predsednika [[Stjepan Mesić|Mesića]] [[Kosovo|Kosovu]] izaziva negodovanje u [[Srbija|Srbiji]]. * [[10. 1.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Croatia.svg|22px|Hrvatska]] Na [[Predsjednički izbori u Hrvatskoj 2009|izborima u Hrvatskoj]] za trećeg [[predsjednik Hrvatske|predsjednika Hrvatske]] izabran [[Ivo Josipović]]. [[Datoteka:Haitian national palace earthquake.jpg|thumb|180px|left|Ruševine Nacionalne palate na Haitiju]] * [[12. 1.]] - '''[[Potres na Haitiju 2010.]]''' od 7,0 stepeni odnio 100-160.000 ljudskih života. Glavni grad [[Port-au-Prince]] je u ruševinama, a epicentar se nalazio oko 15&nbsp;km od grada. Potres se osjetio i na [[Kuba|Kubi]]. * 12. 1. - Iz [[podgorica|podgoričkog]] privatnog zoo-vrta pobegao [[nilski konj]]. * 12. 1. - U Teheranu ubijen fizičar Massoud Ali-Mohammadi - pripisano [[Mossad]]ovoj akciji ometanja [[Iranski nuklearni program|iranskog nuklearnog programa]]. * 12. 1. - Operacija Aurora: ''[[Google]]'' kaže da je bio među metama kineskih hakera prošle godine i da više nije voljan cenzurisati rezultate u NR Kini. * [[13. 1.]] - Izveštaj EU osuđuje "teške nepravilnosti" u računovodstvu Grčke (budžetski deficit za 2009 je 12,5 a ne 3,7%; u aprilu revidirano na 13,6%). * [[15. 1.]] - Zvanični kraj [[Čadski građanski rat (2005-2010)|Čadskog građanskog rata]] i istovremenog sukoba sa Sudanom - pobedila je vlada [[Idriss Déby|Idrissa Débyja]], uz pomoć Francuske i Gadafijeve Libije. * januar - Pošto je krajem prošle godine hrišćanima u [[Malezija|Maleziji]] dopuštena upotreba reči ''Allah'', napadnuto je više crkava u zemlji. * [[17. 1.]] - [[Sebastián Piñera]] izabran za predsjednika [[Čile]]a kao prvi kandidat [[desnica|desnice]] poslije 1990. godine i silaska [[Augusto Pinochet|Pinocheta]] s vlasti. * 17. 1. - Počinje prva epizoda sukoba između muslimana i hrišćana u nigerijskom mestu [[Jos]] (Džos), narednih dana gine najmanje 326 ljudi, naredni nemiri u martu. * [[18. 1.]] - [[Mehmet Ali Agca]], atentator na papu [[Ivan Pavao II|Ivana Pavla II]], pušten iz zatvora nakon više od 30 godina. * [[19. 1.]] - Izborom [[Republikanska stranka SAD|republikanskog]] kandidata [[Scott Brown|Scotta Browna]] u državi [[Massachusetts]], [[Demokratska stranka SAD|američki demokrati]] gube kvalificiranu većinu (60 od 100) u [[Senat SAD|Senatu]]. * 19. 1. - [[Mahmoud al-Mabhouh]], jedan od [[Hamas]]ovih vojnih komandanata, ubijen u luksuznom hotelu u [[Dubai]]u, od strane tima sa falsifikovanim zapadnim pasošima ([[izrael]]ski [[Mossad]]). * [[21. 1.]] - ''Citizens United v. FEC'': Vrhovni sud SAD presuđuje sa 5:4, na osnovu slobode govora, da vlada ne može ograničavati finansiranje predizbornih kampanja od strane korporacija. * [[22. 1.]] - [[Episkop niški Irinej]] izabran za novog patrijarha [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]] (do 2020). * 22. 1. - U Srbiji odlučeno da firma [[Telenor Srbija]] dobije licencu za drugog operatera fiksne telefonije. * [[24. 1.]] - Vlada Srbije kaže da više neće dopuštati blokade puteva i pruga, nakon niza takvih akcija od strane štrajkača, veterana i dr. u prethodnih par meseci (npr. [[Lapovo]] i [[Kuršumlija]]). * [[25. 1.]] - Bivši [[irak|irački]] ministar obrane [[Ali Hassan al-Majid]], zvani "Kemijski Ali" obješen zbog ratnih i drugih zločina počinjenih [[Kampanja al-Anfal|kampanje al-Anfal]] protiv Kurda 1988. * [[26. 1.]] - [[Science fiction|Naučnofantastični]] film ''[[Avatar (2009)|Avatar]]'' režisera [[James Cameron|Jamesa Camerona]] postao film s najvećom zaradom u historiji kinematografije, oborivši rekord filma ''[[Titanic (1997 film)|Titanic]]'' istog autora. * [[27. 1.]] - Predstavljen [[iPad]], [[Apple]]-ov tablični računar (u prodaji od marta). * [[28. 1.]] - Zbog tri pukotine na glavnom nosaču mosta [[Gazela (most)|Gazela]], zatvorena je srednja saobraćajna traka u smeru ka [[Novi Beograd|Novom Beogradu]], a svim vozilima težim od 3,5 tone zabranjena je vožnja preko te strane mosta (saobraćaj normalizovan [[7. 2.]], osim za kamione). * [[31. 1.]] - [[Datoteka:Handball pictogram.svg|25px]] Završeno [[Europsko prvenstvo u rukometu - Austrija 2010.]]: Francuska 1, Hrvatska 2, Srbija 13. * decembar - mart - Neuobičajeno hladna zima u Evropi (→ [[:en:Winter of 2009–10 in Europe|en]]). === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - Otpočela primena Prelaznog trgovinskog sporazuma između [[EU]] i [[Srbija|Srbije]]. * 1. 2. - [[Novak Đoković]] drugi na [[Asocijacija teniskih profesionalaca|ATP]] listi. * [[2. 2.]] - Racija na [[vehabije]] ([[selefije]]) u [[Gornja Maoča|Gornjoj Maoči]] kod [[Brčko]]g. * [[3. 2.]] - U Zagrebu počinje suđenje osumnjičenima za ubojstvo [[Ivo Pukanić|Ive Pukanića]] (braća Matanić, Amir Mafalani i Slobodan Đurović, kasnije i Bojan Gudurić). * [[5. 2.]] - Lider [[Nova Srbija|Nove Srbije]], [[Velimir Ilić]], fizički napadnut u centru Beograda dok je davao izjavu novinarima. * 5. 2. - Berze širom sveta pale, zabrinute zbog dugova [[Grčka|Grčke]], [[Španija|Španije]] i [[Portugal]]a (članice [[euro]]zone). * [[7. 2.]] - Drugi krug [[ukrajina|ukrajinskih]] predsedničkih izbora: [[Viktor Janukovič]], gubitnik [[Narančasta revolucija|Narančaste revolucije]], pobeđuje sa 49,55 prema 46,03% premijerku [[Julija Timošenko|Juliju Timošenko]] (predsednik do [[Revolucija dostojanstva|Revolucije dostojanstva]] 2014). * 7. 2. - [[Nju Orleans sejntsi]] trijumfovali su u ovogodišnjem [[Superbol]]u pobedom na [[Indijanapolis koltsi]]ma 31:17. * [[8. 2.]] - [[Toyota]] opoziva 436.000 [[Prius]]a zbog problema sa kočenjem, nakon što je već opozvala nekoliko miliona vozila zbog problema sa papučicom za gas. * 8. 2. - [[Goran Knežević]], bivši gradonačelnik [[Zrenjanin]]a iz redova [[DS]], postao poverenik [[Srpska napredna stranka|Srpske napredne stranke]] za [[Srednjebanatski okrug]]. * 8. 2. - Gen. [[Sarath Fonseka]] uhapšen nakon što je [[26. 1.]] izgubio na izborima za predsednika [[Sri Lanka|Sri Lanke]]. * 8. 2. - U nizu lavina kod [[Tunel Salang|tunela Salang]] na severu Afganistana gine 175 ljudi. * [[11. 2.]] - Policija je uhapsila dvadesetak aktivista koji su zagrebačkoj ulici Varšavskoj čuvali kontejnere kako bi spriječili početak gradnje ulaza u podzemnu garažu u pješačkoj zoni. * [[12. 2.]] - [[Nizozemska]] deblokirala poglavlje o pravosuđu, dio pregovora o pristupanju [[Hrvatska|Hrvatske]] [[EU]]. * [[12.2.|12]] - [[28. 2.]] - [[Datoteka:Olympic rings.svg|45px]] [[Zimska olimpijada 2010|Zimska olimpijada]] u [[Vancouver]]u. ** Medalje - [[Hrvatska na ZOI 2010.|Hrvatska]]: [[Jakov Fak]] brončana ([[biatlon]] 10&nbsp;km, [[14. 2.]]), [[Ivica Kostelić]] dve srebrne u [[alpsko skijanje|alpskom skijanju]]. Zanimljivost: Slovenka [[Petra Majdič]] osvojila bronzu [[17. 2.]] u sprintu, sa 4 polomljena rebra i probijenim plućnim krilom. * [[13. 2.]] - [[Vladika Artemije]] privremeno razrešen uprave nad [[Eparhija raško-prizrenska|eparhijom raško-prizrenskom]] (penzionisan [[4. 5.]]). Sutradan, sukob dve struje monaha u [[Gračanica (manastir)|Gračanici]]. * 13. 2. - Počinje šestomesečna rekonstrukcija Bulevara Kralja Aleksandra u [[Beograd]]u (ex Bul. Revolucije), od [[Vukov Spomenik|Vuka]] do ul. Gospodara Vučića ([[Cvetko]]). Predviđena seča preko 300 [[platan]]a (objašnjena njihovom truleži, počela [[26. 2.]]) - neki građani protestuju. * [[14. 2.]] - Eksplozija naprave u [[Bujanovac|Bujanovcu]], povređen policajac Bljerim Mustafa. * [[15. 2.]] - U teškoj [[voz|željezničkoj]] nesreći 15&nbsp;km jugozapadno od [[Brisel]]a poginulo najmanje 11 osoba, a preko 100 povrijeđeno. Nesreća se desila kada su se sudarila dva putnička voza. * [[17. 2.]] - Šestoro [[anarho-sindikalizam|anarhista]] pušteni da se brane sa slobode za optužbu međunarodnog terorizma (Molotovljevi kokteli na grčku ambasadu u Beogradu [[25. 8.]] [[2009]]) - u pritvoru su bili od prošlog septembra (optužba spuštena na "izazivanje opšte opasnosti", oslobođeni [[16. 6.]]). * 17. 2. - [[Darko Šarić|Darku Šariću]], osumnjičenom za krijumčarenje preko 2 tone [[kokain]]a na Atlantiku prethodnog [[2009#Oktobar/Listopad|oktobra]], privremeno oduzeta imovina. * [[17.2.]] - ? Štrajk rudara u Rudniku boksita [[Nikšić]], u jami Biočki stan, zbog neisplaćenih plata. [[Datoteka:Ivo Josipović, Hypo centar (cropped).jpg|thumb|200px|[[Ivo Josipović]], predsjednik RH 2010 - 2015]] * [[18. 2.]] - Inauguracija novog [[Predsjednik Republike Hrvatske|hrvatskog predsednika]], [[Ivo Josipović|Ive Josipovića]]. Srbijanski predsednik [[Boris Tadić|Tadić]] ne dolazi zbog prisustva kosovskog predsednika [[Fatmir Sejdiu|Sejdiua]]. * 18. 2. - Vojni udar u [[Niger]]u: zbačen je [[Mamadou Tandja]], koji nije hteo otići nakon drugog mandata. * [[20. 2.]] - Poplave i klizišta na portugalskom ostrvu [[Madeira]] - stradalo ne manje od 43 osobe. * 20. 2. - Poplave i u regionu (npr. [[Zaječar]] i mesta na [[Timok]]u, takođe i [[Bileća]]) * [[21.2.]] - U [[Podgorica|Podgorici]] napadnut opozicioni političar [[Nebojša Medojević]]. * 20. 2. - [[Nizozemska]] vlada premijera [[Jan Peter Balkenende|Jana Petera Balkenendea]] podnijela ostavku zbog neslaganja koalicijskih partnera oko sudjelovanja nizozemskih snaga u [[NATO]]-ovoj misiji u [[Afganistan]]u. * [[23. 2.]] - Gornji kurs [[euro|eura]] prvi put dostigao 100 [[srpski dinar|dinara]]. * 23. 2. - Pretres kuće [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] u Beogradu - pronađeno nešto novca, dnevnici i audio-video zapisi. * [[24. 2.]] - Generalni štrajk u [[Grčka|Grčkoj]], drugi ovog meseca, usled nezadovoljstva vladinim merama štednje, zbog velike zaduženosti zemlje (300 mlrd. eura) i budžetskog deficita (12,7%, a dozvoljeno 3%). * [[27. 2.]] - [[Zemljotres u Čileu 2010|Zemljotres u Čileu]] jačine 8,8 stepeni [[Rihterova skala|Rihterove skale]]: poginulo je preko 700 ljudi, razaranja od potresa i cunamija. U više susednih zemalja proglašena opasnost od [[cunami]]ja (u [[Japan]]u zabeležen talas od 1,2m). * [[28. 2.]] - Oluja ''Xynthia'' pogodila zapadnu Evropu, naročito [[Francuska|Francusku]] (preko 50 mrtvih). === Mart/Ožujak === * [[1. 3.]] - [[Radovan Karadžić]] započeo iznošenje odbrane pred [[Haški tribunal|tribunalom]]. * 1. 3. - [[Ejup Ganić]] uhapšen na londonskom [[aerodrom]]u [[Heathrow]], Srbija ga tereti za zločin prilikom [[Slučaj Dobrovoljačka|napada na kolonu JNA]] u sarajevskoj ulici Dobrovoljačkoj 1992. (pušten uz kauciju [[11. 3.]]). * [[1.3.|1]] - [[7. 3.]] - U [[Slavonija|Slavoniji]] prosvjedi zemljoradnika ("Seljačka buna"), neke ceste blokirane, zbog zaostalih dugova i poticaja. * [[2. 3.]] - [[Hrvatska]] i [[Rusija]] potpisali sporazum o ulasku Hrvatske u projekt plinovoda [[Južni tok]]. * [[4. 3.]] - [[Crna Gora|Crnogorska]] vlada službeno raskinula ugovor vredan 2,77 milijardi eura sa hrvatskim konzorcijem Konstruktor-IGH-Tehnika za gradnju autoputa u Crnoj Gori. * [[6. 3.]] - [[Island]]ski birači na [[referendum]]u odbili vladin plan o otplati duga [[UK|britanskim]] i [[Nizozemska|nizozemskim]] vjerovnicima propale banke [[Landsbanki]]. * [[7. 3.]] - [[82. dodjela Oscara]]: najbolji film ''[[The Hurt Locker]]'', ukupno šest nagrada od osam nominacija ([[Kathryn Bigelow]] prva žena nagrađena [[Oscar za režiju|Oscarom za režiju]]), ''[[Avatar (film, 2009)|Avatar]]'' tri nagrade od devet nominacija. * 7. 3. - U međureligijskim sukobima u [[Nigerija|nigerijskom]] gradu [[Džos]]u poginulo je nekoliko stotina ljudi (muslimanska odmazda za napade iz januara); sukobi imaju i ekonomsku dimenziju. * [[8. 3.]] - Prekinut štrajk glađu u [[Željezara Split|Željezari Split]], posle 11 dana. * 8. 3. - U zagrebačkom [[Jarun]]u nađen [[torzo]] srpskog kriminalca [[Cvetko Simić|Cvetka Simića]] (noge pronađene sutradan u blizini). * 8. 3. - U Srbiji, na TV Fox, počinje turska serija "[[Binbir Gece|Hiljadu i jedna noć]]", poznata i kao "Šeherezada" po ženskom liku. Popularna je i u regionu (u Hrvatskoj od kolovoza na RTL). ** Na Foxu, tj. Prvoj, do kraja godine počinju i ''[[Gümüş]]'' i "[[Kad lišće pada]]". Turske serije potiskuju latinoameričke po popularnosti. * [[10. 3.]] - Zemljotres na [[Kosmet]]u ([[epicentar]] kod [[Istok (Kosovo)|Istoka]]), 4,8 stepeni [[Rihterova skala|Rihtera]], osetio se u višespratnicama u većem delu Srbije. * [[11. 3.]] - Novi generalni štrajk u [[Grčka|Grčkoj]] zbog vladinih mera štednje - okupljanja, čarke sa policijom. * 11. 3. - [[Mikola Azarov]] izabran za novog premijera [[Ukrajina|Ukrajine]], nakon što je [[Julija Timošenko]] izgubila većinu u parlamentu. * [[12. 3.]] - Ubica [[Ivana Hodak|Ivane Hodak]] osuđen na 30 godina zatvora. * [[14. 3.]] - [[31. 5.]] - [[Marina Abramović]]: ''The Artist Is Present'' u njujorškom [[MoMA]]. * [[15. 3.]] - [[Stanko Subotić]] optužio [[Miroslav Mišković|Miškovića]] i [[Milan Beko|Beka]] da su s njegovih 50 miliona eura kupili [[Večernje novosti]] i [[Luka Beograd|Luku Beograd]]; optužbe demantovane. * [[16. 3.]] - Pevačica [[Ksenija Pajčin]] i njen dečko [[Filip Kapisoda]] pronađeni mrtvi u stanu na [[Voždovac|Voždovcu]] (ubistvo i samoubistvo). * [[17. 3.]] - Više tužilaštvo u Beogradu odustalo je od optužnice protiv generala [[Vladimir Trifunović|Vlade Trifunovića]] (1995. bio osuđen zbog predaje kasarne u [[Varaždin]]u [[1991#Septembar/Rujan|1991.]], presuda ukinuta početkom 2010.). * 17. 3. - Pokušaj otmice 13-god. devojčice na beogradskoj [[autobus]]koj liniji 26. * [[20. 3.]] - Regionalna konferencija u [[Brdo kod Kranja|Brdu kod Kranja]]; [[Boris Tadić]] nije došao zbog načina predstavljanja predstavnika s [[Kosovo|Kosova]], nisu došli ni glavni evropski predstavnici. * 20. 3. - U [[Bjelovar]]u je ispred [[Bjelovarska katedrala|katedrale sv. Terezije Avilske]] održano [[Euharistija|euharistijsko]] slavlje povodom uspostave [[Bjelovarsko-križevačka biskupija|Bjelovarsko-križevačke biskupije]] i ređenja prvog biskupa te biskupije [[monsinjor]]a [[Vjekoslav Huzjak|Vjekoslava Huzjaka]]. * [[21. 3.]] - [[Demokratska stranka SAD|Demokratska]] većina u [[Predstavnički dom Kongresa SAD|Predstavničkom domu]] [[Kongres SAD|američkog]] Kongresa izglasala je zakon kojim se u [[SAD]] uspotavlja sistem opće zdravstvene zaštite (''[[Obamacare]]'', tj. Zakon o zaštiti pacijenata i priuštivoj nezi), a što je bio jedan od glavnih ciljeva [[Barack Obama|Obamine]] administracije. * 21. 3. - Na teniskom turniru u [[Indian Wells]]u pobedili [[Ivan Ljubičić]] u muškoj i [[Jelena Janković]] u ženskoj konkurenciji. * [[22. mart]] - U rudarskoj nesreći u jami [[Raspotočje]] u blizini [[Zenica|Zenice]] lakše povrijeđeno 13 rudara. U isto vrijeme, u području Zenice se osjetio lakši [[potres]]. Uzrok nesreće nije poznat. * 22. 3. - U drugom krugu regionalnih izbora u [[Francuska|Francuskoj]] opoziciona Socijalistička partija pobijedila je konzervativce predsjednika [[Nicolas Sarkozy|Nicolasa Sarkozyja]]. * 22. 3. - Hrvatski [[tenis]]ač [[Ivan Ljubičić]] osvojio je [[ATP turnir]] Masters serije pobijedivši u finalu američkog tenisača, [[Andy Roddick|Andyja Roddicka]] * [[23. 3.]] - [[Radovan Jelašić]], guverner [[Narodna banka Srbije|Narodne banke Srbije]], podnio ostavku. * 23. 3. - Dobitnik sedmice na [[Loto]]u u [[Kanjiža|Kanjiži]] - 4,8 miliona eura. * [[24. 3.]] - Iznenadni susret predsednikâ [[Ivo Josipović|Josipovića]] i [[Boris Tadić|Tadića]] u [[Opatija|Opatiji]]. * 24. 3. - Mlada muška [[žirafa]] Jovanča stigao u [[Jagodina|Jagodinu]]. * 24. 3. - Naučnici objavili da je identificiran [[Denisovski čovjek]], arhaična izumrla vrsta, ili podvrsta, čovjeka. * [[26. 3.]] - Vlada Srbije odlučila do proda svojih 40% akcija [[Telekom Srbija|Telekoma Srbija]]. * [[27. 3.]] - [[Južna Koreja|Južnokorejska]] fregata ''[[ROKS Cheonan|Cheonan]]'' prepolovljena eksplozijom nedaleko od Severne Koreje, gine 46 od 104 člana posade. * [[29. 3.]] - Dvije koordinirane eksplozije u [[Moskovski metro|moskovskom metrou]] ubijaju 39 ljudi (dve žene samoubice). * [[30. 3.]] - Uhapšen bivši potpredsjednik [[Hrvatska|hrvatske]] Vlade [[Damir Polančec]]. * 30. 3. - Ugašen [[.yu]] domen. * 30/[[31. 3.]] - Posle duge rasprave Skupština Srbije usvojila Deklaraciju kojom se osuđuje [[masakr u Srebrenici|zločin]] nad bošnjačkim stanovništvom Srebrenice u julu 1995. godine, "na način utvrđen presudom Međunarodnog suda pravde". === April/Travanj === [[Datoteka:Steve Jobs with the Apple iPad no logo (cropped).jpg|mini|160px|[[Steve Jobs]] je prošlog januara predstavio ''[[iPad]]'']] * [[1. 4.]] - [[KK Partizan]] se prvi put posle [[1998]]. plasirao u ''[[Final Four]]'' (pobeđen [[Maccabi Tel Aviv]] sa 3-1 u duelima, slavlje na ulicama). * [[3. 4.]] - U SAD počela prodaja tablet računara ''[[iPad]]''. * [[4. 4.]] - Sve [[hrišćanstvo|hrišćanske]] crkve slave [[Uskrs]]. * [[5. 4.]] - [[Angelina Jolie]] i [[Brad Pitt]] posetili izbeglice u [[Goražde|Goraždu]]. * 5. 4. - [[WikiLeaks]] je objavio snimak paljbe iz američkog helikoptera u Iraku jula 2007, kada je ubijeno nekoliko civila, uključiv dvojicu novinara Reutersa. Ovo je deo materijala koji je dostavio obaveštajni analitičar Bradley/[[Chelsea Manning]], koji će WikLeaks objavljivati narednih godinu dana. * [[6. 4.]] - Nepoznate osobe na Internetu objavile kontroverzni [[Registar branitelja]], odnosno strogo povjerljive podatke [[Hrvatska|hrvatskog]] Ministarstva obrane o svim sudionicima [[Rat u Hrvatskoj|Domovinskog rata]]. * [[7. 4.]] - [[Revolucija u Kirgistanu]]: demonstranti u [[Biškek]]u, glavnom gradu [[Kirgistan]]a preuzeli nadzor nad ključnim vladinim zgradama, a opozicija objavila preuzimanje vlasti (bivši pred. [[Kurmanbek Bakijev]] i sam došao na vlast [[Tulipanska revolucija|Tulipanskom revolucijom]] 2005.); na čelu privremene vlade [[Roza Otunbajeva]]. * 7. 4. - [[Katarina Rebrača]] pritvorena pod sumnjom da je prisvojila preko €370.000 iz svog Dobrotvornog fonda. * [[8. 4.]] - Predsednici [[Barak Obama|Obama]] i [[Dmitrij Medvedev|Medvedev]] u [[Prag]]u potpisali novi [[START (2010)|START]] sporazum - broj operativnih nuklearnih bojevih glava ograničen na po 1550, 30% manje u odnosu na Moskovski sporazum iz [[2002]]. * [[9. 4.]] - Svečani početak gradnje [[gasovod]]a [[Severni tok]] (''Nord Stream'') ispod [[Baltičko more|Baltičkog mora]]. * [[10. 4.]] - [[Katastrofa poljskog Tu-154 u Smolensku]]: predsjednik [[Lech Kaczynski]] i mnogi poljski dostojanstvenici ginu u zapadnoj [[Rusija|Rusiji]], gde su trebali komemorirati 70 godišnjicu [[Katinjski masakr|Katinjskog masakra]]. * 10. 4. - U [[Tajland]]u krvavi okršaj između vojske i "[[Crvene košulje|Crvenih košulja]]" * [[12. 4.]] - Lideri opozicije u Srbiji predali premijeru milion potpisa, zahtevajući vanredne izbore. * 12. 4. - Samit o [[nuklearno oružje|nuklearnoj]] bezbednosti u [[Vašington]]u sa predstavnicima oko 50 zemalja. * [[12.4.|12]] - [[13. 4.]] - [[Boris Tadić]] u [[Trebinje|Trebinju]] i [[Mostar]]u. * [[13. 4.]] - U Beogradu pronađena keruša (prozvana Mila) sa sve četiri odsečene šape. * [[14. 4.]] - Zemljotres u kineskoj provinciji [[Qinghai]] (širi [[Tibet]]), preko 2000 mrtvih. * 14. 4. - Spot ''Bad Romance'' [[Lady Gaga|Lady Gage]] najgledaniji ikad na [[YouTube]]-u. * [[14.4.|14]] - [[15. 4.]] - [[Ivo Josipović]] u posjeti [[BiH]] ([[Sarajevo]], [[Ahmići]], [[Križančevo Selo]]); premijerka [[Jadranka Kosor|Kosor]] i [[HDZ]] nezadovoljni njegovim govorom u bh. parlamentu. * 14. 4. - Upucan u stomak navijač na Zvezdinom stadionu, tokom tuče na Severu. * [[15. 4.]] - Maskirani huligani povredili 7 putnika i železničara tokom napada na voz u stanici [[Ripanj]]-Kolonija, kod Beograda. [[Datoteka:Eyjafjallajokull-April-17.JPG|thumb|200px|[[Ejafjadlajekidl|Ejafjatlajokul]]]] * [[15. 4.|15]] - [[21. 4.]] - '''[[Erupcija vulkana Eyjafjallajökull 2010.|Pepeo od vulkanske erupcije]]''' na [[Island]]u znatno poremetio avio-saobraćaj iznad Evrope; otkazano 95.000 letova. Procena štete za avio-industriju je 1,7 mlrd. dolara, mnogi su imali gubitke zbog nemogućnosti prevoza robe. Vazdušni prostor iznad sh. regiona bio zatvoren u različitim periodima [[17. 4.]] - [[18. 4.]]. Mnogi svetski lideri ne mogu prisustvovati sahrani preds. Kačinjskog [[18. 4.]]. Saobraćaj uglavnom obnovljen 21. 4., ali će biti potrebno još nekoliko dana da se saobraćaj normalizuje i prevezu zaostali putnici. * [[16. 4.]] - Sastanak predsednikâ Šoljoma ([[Mađarska]]), Tadića i Josipovića u [[Pečuj]]u; zatim Josipović i Tadić u [[Bački Monoštor|Bačkom Monoštoru]]. * [[19. 4.]] - Hrvatska vlada predstavila Program gospodarskog oporavka (antirecesijski program). * [[20. 4.]] - Uveče po lokalnom vremenu, eksplozija na naftnoj platformi ''[[Deepwater Horizon]]'' u [[Meksički zaliv|Meksičkom zalivu]], gine 11 ljudi. Konstrukcija tone [[22. 4.]], primećeno isticanje nafte, jedno od najvećih ikad. * 20. 4. - U Beogradu počinje suđenje [[Sreten Jocić|Sretenu Jociću]] ("Joca Amsterdam"), optuženom za ubistvo [[Ivo Pukanić|Ive Pukanića]]. * [[21. 4.]] - Sukob policije i boračkih udruženja na protestima u [[Sarajevo|Sarajevu]], oštećena zgrada [[Federacija BiH|federalne]] vlade. * 21. 4. - Ponovno otvaranje [[Avalski toranj|Avalskog tornja]]. * 21. 4. - Sporazumom [[Ukrajina|ukrajinskog]] predsjednika [[Viktor Janukovič|Viktora Janukoviča]] i [[Rusija|ruskog]] predsjednika [[Dmitrij Medvjedev|Dmitrija Medvjedeva]] na 25 godina produžen boravak ruske [[Crnomorska flota|Crnomorske flote]] u bazi [[Sevastopolj]] (haos u ukrajinskom parlamentu tokom ratifikovanja [[26. 4.]]). * [[22. 4.]] - [[BiH]] primljena u Akcioni plan za članstvo u [[NATO]] (MAP). * [[23.4.|23]] - [[24. 4.]] - Uklanjanje baznih stanica srpskih provajdera mobilne telefonije sa južnog Kosova, uništena i oprema srpskih radio stanica. * [[24. 4.]] - Sastanak [[Abdulah Gul|Gul]] - [[Boris Tadić|Tadić]] - [[Haris Silajdžić|Silajdžić]] u [[Istanbul]]u (Istanbulska deklaracija). * [[25. 4.]] - Tricom u poslednjih 0,6 sekundi utakmice sa [[Cibona|Cibonom]], [[KK Partizan]] osvaja NLB ([[Jadranska liga|Jadransku]]) ligu. * 25. 4. - Drugi krug parlamentarnih izbora u [[Mađarska|Mađarskoj]]: opozicioni [[Fidesz]], koji je već osvojio apsolutnu većinu, sada ima i dvotrećinsku sa krajnje desnom KDNP. Počinje 16 godina dominacije [[Viktor Orbán|Viktora Orbána]]. * [[27. 4.]] - [[Evropska dužnička kriza]]: debitni rejting Grčke, koja je [[23. 4.]] zatražila novac iz paketa pomoći, degradiran na "smeće" status - gubici na berzama. * [[30. 4.]] - Svečano otvaranje [[Expo 2010]] u [[Šangaj]]u. Priredba će trajati do [[31.10.]] === Maj/Svibanj === [[Datoteka:Outside MARFIN bank.png|thumb|200px|Odavanje pošte ispred banke u Atini]] * [[2. 5.]] - Zemlje [[Eurozona|Eurozone]] i [[MMF]] dogovorili podršku [[Grčka|Grčkoj]] od 110 mlrd. [[euro|eura]] tokom tri godine, u zamenu za oštre mere štednje (potvrđeno [[7. 5.]]). * 2. 5. - Kanonizacija [[Justin Popović|Justina Popovića]]. * [[5. 5.]] - [[Protesti u Grčkoj (2010-2012)]]: u [[Atena|Ateni]] prilikom demonstracija protiv vladinih mjera štednje izbili neredi u kojima je stradalo troje ljudi u zapaljenoj banci. * 5. 5. - [[Goodluck Jonathan]] i formalno postaje predsjednik [[Nigerija|Nigerije]] nakon smrti [[Umaru Yar'Adua|Umarua Yar'Adue]] (do 2015). * [[6. 5.]] - Opći izbori u [[UK|Velikoj Britaniji]]: [[Konzervativna stranka (UK)|Konzervativci]] 305 mjesta (+95), [[Laburistička stranka (UK)|Laburisti]] 258 (-91), [[Liberalni demokrati (UK)|Liberal demokrati]] 57 (-5), ostali 29 - bez [[blokirani parlament|većine za samostalno sastavljanje vlade]] (326 mjesta), prvi put od [[1974]]. * 6. 5. - ''Flash crash'': nekoliko berzi krahiralo za bilion dolara pa se uglavnom oporavilo, za 36 minuta. * [[7. 5.]] - Haški osuđenik [[Radislav Krstić]] napadnut i povređen u zatvoru Vejkfild, zapadni Jorkšir. * [[9. 5.]] - [[CDU]] i [[FDP]] gube izbore na pokrajinskim izborima u [[Sjeverna Rajnska - Vestfalija|Sjevernoj Rajnskoj i Vestfaliji]] čime je [[njemačka]] kancelarka [[Angela Merkel]] ostala bez većine u gornjem domu njemačkpg parlamenta. * 9. 5. - Zbog vulkanskog pepela zatvorene zračne luke u [[Split]]u i [[Zadar|Zadru]]. * [[10. 5.]] - Evropski savet ministara dogovorio "Evropski stabilizacioni mehanizam" - podršku [[euro|euru]] od €750 mlrd. (pored €250 mlrd. od [[MMF]]). * [[11. 5.]] - Vođa [[Konzervativna stranka (UK)|konzervativaca]] [[David Cameron]] nakon sklapanja koalicijskog sporazuma s [[Liberalni demokrati (UK)|liberalnim demokratima]] postaje novi premijer [[UK|Ujedinjenog Kraljevstva]] (do 2016). [[Nick Clegg]] je zamenik premijera. Prva koaliciona vlada u UK od Drugog svetskog rata, Kameron je najmlađi premijer od [[1812]]. Kraj laburističke vladavine započete [[1997]]. * 11. 5. - [[Benigno Aquino III]], sin bivše predsjednice [[Corazon Aquino]], pobijedio na predsjedničkim izborima na [[Filipini]]ma (stupa na položaj [[30. 6.]], ostaje do 2016). * [[12. 5.]] - U Australiji uhapšen [[Dragan Vasiljković]] (''Kapetan Dragan''), koji je nestao [[30. 3.]], nakon odluke australijskog Vrhovnog suda o njegovom izručenju Hrvatskoj. * [[14.5.|14]] -[[15. 5.]] - Godišnja skupština [[Evropska banka za obnovu i razvoj|EBRD]] u [[Zagreb]]u, susreti premijera iz regije. Hrvatska poklonila Srbiji prevod [[Pravna stečevina Europske unije|standarda EU]]. * [[14. 5.]] - Duševno poremećena osoba ubila nožem troje i ranila osam osoba, od čega petoro djece u [[Visoko]]m. * 14. 5. - U obračunu narko kartela u [[Bolivija|Boliviji]] ubijena trojica Srba telohranitelja. * [[16. 5.]] - Osnovana [[Unija regiona Srbije]] (na čelu [[Mlađan Dinkić]]). * [[17. 5.]] - Novi val prosvjeda za očuvanje pješačke zone u Varšavskoj ulici u [[Zagreb]]u. * [[19. 5.]] - [[Tajland]]ska vojska posle 6 nedelja rasterala [[Crvenokošuljaši (Tajland)|Crvenokošuljaše]] iz centra [[Bangkok]]a, ubijena 91 osoba, ranjeno 2.100. * 19. 5. - Slovenski studenti u Ljubljani, prilikom demonstracija protiv predloženih mjera štednje vlade Boruta Pahora, razbili prozore na zgradi parlamenta. * [[20. 5.]] - Međunarodni tim istraživača ustanovio da je južnokorejska korveta ''Cheonan'' potopljena severnokorejskim torpedom (u martu) - skok tenzija, prekid trgovačkih veza [[24. 5.]] * 20. 5. - Objavljeno da su naučnici stvorili [[Veštačka sinteza gena|veštački genom]] bakterije ''Mycoplasma capricolum''. * [[21. 5.]] - ''[[Srpskohrvatska Wikipedija]]'' ima 30.000 članaka. * 21. 5. - Uveče ukradena statua dečaka sa [[Čukur-česma|Čukur-česme]], dva dana kasnije pronađena izlomljena. * [[22. 5.]] - Air India Express let 812: avionska nesreća u gradu [[Mangalor]], [[Indija]] - od 166 putnika i članova posade preživelo 8 (upravljao bivši pilot JAT-a Zlatko Glušica). * 22. 5. - [[FK Inter Milano|Inter]] je [[UEFA Liga šampiona|prvak Evrope]] (igrao i [[Dejan Stanković]]). * [[23. 5.]] - Lokalni izbori u Crnoj Gori ([[Podgorica]] i još 13 opština) - najuspešnija [[Demokratska partija socijalista Crne Gore|DPS]]. [[Datoteka:Orban Viktor Portrait 2010.jpg|mini|180px|[[Viktor Orbán]], premijer Mađarske 1998-2002 i 2010-26]] * [[25. 5.]] - U [[Slovenija|Sloveniji]] uhapšeno 15 osumnjičenih da su saradnici [[Darko Šarić|Darka Šarića]] (nastavak operacije "Balkanski ratnik"). * [[26. 5.]] - Četvorodnevni okršaji u [[Kingston]]u, Jamajka, odneli preko 70 žrtava u pokušaju hapšenja [[Christopher "Dudus" Coke]]-a, osumnjičenog za trgovinu drogom (uhapšen [[22. 6.]] u blizini grada). * 26. 5. - Pokušaj sprečavanja izbijanja nafte u Meksičkom zalivu metodom ''top kill'' (neuspešno). '''Nafta kulja sa dna mora od aprila'''. * [[29.5.|29]] - [[30. 5.]] - Sastanak [[Igmanska inicijativa|Igmanske inicijative]] u Sarajevu, učestvuju lideri BiH, Srbije, Hrvatske i Crne Gore. [[Ivo Josipović]] posetio [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]]. * 25. - [[29. 5.]] - [[Eurosong 2010]] u Oslu: [[Lena Mayer-Landruth]] iz Nemačke 1, [[Milan Stanković]] iz Srbije 13. ("Ovo je Balkan"), [[Vukašin Brajić]] iz BiH 17. ("Thunder and Lightning"). * [[29. 5.]] - [[Viktor Orbán]] po drugi put postaje premijer [[Mađarska|Mađarske]]. * [[30. 5.]] - U srpskim opštinama na [[Kosovo|Kosovu]] lokalni izbori u organizaciji Srbije, Srbi i Albanci se gađali kamenjem na mostu u Mitrovici. * [[31. 5.]] - [[Napad na flotilu za Gazu]]: izraelski komandosi zaustavili humanitarni pomorski konvoj za [[Gaza|Gazu]] (flotila od šest brodova sa preko 600 aktivista i teretom od 10.000 tona, uglavnom građevinskog materijala) - na glavnom brodu došlo do sukoba, poginulo devet turskih aktivista. === Jun/Juni/Lipanj === * oko [[1. 6.]] - Obilne kiše i mestimične poplave u regionu (npr. [[Trgovište]] u južnoj Srbiji i [[Slavonski Brod]]). Slična situacija i tokom meseca. * 1. 6. - Deo bratstva [[Manastir Crna Reka|manastira Crna Reka]] napustio isti, bez kanonskog otpusta. * [[2. 6.]] - U [[Sarajevo|Sarajevu]] konferencija EU - Zapadni Balkan, sa predstavnicima SAD, Rusije, Turske i međunarodnih organizacija. Predstavnici Srbije i Kosova za istim stolom zahvaljujući "Gimnih" formuli - nema državnih simbola ni naziva. * 2. 6. - Japanski premijer [[Yukio Hatoyama]] podneo ostavku - četvrta ostavka premijera u četiri godine. * [[3. 6.]] - Dubl [[Katarina Srebotnik]] - [[Nenad Zimonjić]] osvojio [[Roland Garros]]; Zimonjić pobednik i u muškom dublu sa [[Daniel Nestor|Nestorom]]. * 3. 6. - Avion [[Orao (avion)|Orao]] [[Vojska Srbije|Vojske Srbije]] se srušio u [[Gruža]]nsko jezero, pilot se katapultirao. * 3. 6. - Uhićen bračni par Zdravko i Višnja Pevec, čija je firma "Pevec" otišla u stečaj ranije tokom godine zbog menica bez pokrića. * [[6. 6.]] - U Sloveniji referendum o arbitražnom sporazumu sa Hrvatskom - (nezvanično:) odziv oko 42%, "za" oko 51,5%. * 6. 6. - U Srbiji izbori za Nacionalne savete manjina. * [[8. 6.]] - U [[Zagreb]]u potpisan vojni sporazum između Srbije i Hrvatske. * 8. 6. - [[Miloš Simović]] u Zagrebu pucao u [[Sretko Kalinić|Sretka Kalinića]] - obojica u Srbiji osuđeni za učešće u ubistvu [[Zoran Đinđić|Zorana Đinđića]] (Simović uhapšen [[10. 6.]] nakon prelaska srpske granice). * [[10. 6.]] - U [[ICTY|Hagu]] osuđeno sedam oficira Vojske Republike Srpske, dvojica na doživotnu za [[genocid u Srebrenici]]: potpuk. [[Vujadin Popović]] i puk. [[Ljubiša Beara]]). * [[11. 6.]] - [[11. 7.]] - [[Datoteka:Football pictogram.svg|25px]] [[FIFA Svjetski kup 2010]] u [[Južna Afrika|Južnoj Africi]]. * [[12. 6.]] - Na parlamentarnim izborima u [[Slovačka|Slovačkoj]] najviše glasova dobila opozicijska koalicija [[desni centar|desnog centra]] i [[Mađari|mađarske]] etničke manjine. * ca. 12. 6. - Krvavi sukobi između etničkih [[Uzbek]]a i [[Kirgiz]]a na jugozapadu [[Kirgistan]]a ([[Oš]] i [[Manas|Džalal-Abad]]), dva meseca nakon [[Revolucija u Kirgistanu|tamošnje revolucije]]. * [[13. 6.]] - Japanska letelica ''[[Hayabusa]]'' donela na Zemlju mali uzorak sa asteroida [[25143 Itokawa]] (pokupljen u novembru 2005). * [[14. 6.]] - Savet ministara [[EU]] odlučio da deblokira ratifikaciju [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju|SSP]] sa Srbijom (potpisan [[2008]].). * 14. 6. - U javnost je izašao podatak o velikim mineralnim nalazištima u [[Afganistan]]u. * [[15. 6.]] - Britanska vlada se, nakon završetka izveštaja o tome, izvinula zbog [[Krvava nedelja|Krvave nedelje]] [[1972]]. * 15. 6. - Medijska grupa VAC (''WAZ-Mediengruppe'') odlučila da povuče investicije iz Srbije (npr. "[[Politika (novine)|Politika]]"). * 15. 6. - Počinje prodaja paketa za kancelarijske poslove, [[Microsoft Office 2010]] * [[16. 6.]] - [[Hrvatski sabor]] izglasao promene [[Ustav Republike Hrvatske|Ustava]] (četvrta promena). * [[20. 6.]] - Hrvatski predsednik Josipović posetio [[Bleiburg]] - različite reakcije. * 20. 6. - Lokalni izbori u [[Bor (grad)|Boru]], izbila afera sa lažnim uplatnicama na ime "[[Srpska napredna stranka|naprednjaka]]". * [[23. 6.]] - Američki predsjednik [[Barack Obama]] smijenio generala [[Stanley A. McChrystal]]a, komandanta [[ISAF|savezničkih]] snaga u [[Afganistan]]u. * 23. 6. - Zbog poraza od Australije (2:1), reprezentacija Srbije ne uspeva da se plasira u drugi krug Svetskog prvenstva; prethodno izgubili od Gane (1:0, 13. juna) i pobedili Nemačku (1:0, 18. juna). * [[24. 6.]] - [[Hrvatska|Hrvatski]] sindikati objavili kako su prikupili 500.000 potpisa nužnih da se organizira referendum o kontroverznim izmjenama Zakona o radu, što bi bio prvi nacionalni referendum nakon proglašenja nezavisnosti (ništa od toga). * 24. 6. - [[Julia Gillard]] postala prva žena-premijer [[Australija|Australije]] (do 2013) nakon što je dotadašnji premijer [[Kevin Rudd]] od strane zastupnika vladajućih [[Australijska laburistička partija|laburista]] svrgnut s mjesta premijera i vođe stranke. * 24. 6. - Na [[Vimbldon 2010.|turniru u Vimbldonu]] završen je [[Teniski meč Izner–Mai na Vimbldonu 2010.|najduži meč u istoriji tenisa]] u kojem je, nakon 11 sati igre, Amerikanac [[Džon Izner]] pobedio Francuza [[Nikola Mai|Nikolu Maija]] rezultatom 70:68 u petom setu. * [[26. 6.]] - U [[Stari Ledinci|Starim Ledincima]] kod Novog Sada silovana i ubijena 8-godišnja devojčica, osumnjičeni uhapšen sutradan - ovo će biti povod za usvajanje [[Marijin zakon|Marijinog zakona]]. * 26. 6. - Završena druga sezona "[[Farma (Srbija)|Farme]]" u Srbiji, pobednik pevač [[Miloš Bojanić]] (nagrada € 100.000). * 26 - 27. 6. - Samit [[G20]] u Torontu: razvijene zemlje dogovorile da prepolove budžetske deficite i smanje relativnu visinu duga - okretanje [[Politika rezova|politici rezova]]. * [[27. 6.]] - Bombom napadnuta policijska stanica u [[Bugojno|Bugojnu]], pri čemu je ubijen jedan, a ranjeno nekoliko pripadnika policije. Počinitelj uhapšen, izgleda islamski ekstremista. * [[28. 6.]] - U [[SAD]] uhapšeno desetoro "špijuna" (optuženi za zaveru za delovanje kao nezakoniti agenti strane vlade), nekoliko dana nakon posete ruskog predsednika Medvedeva. * [[30. 6.]] - Afera sa [[citostatici]]ma i podmićenim lekarima na beogradskom Onkološkom institutu - hapšenja u "Operaciji Kraba". === Jul/Juli/Srpanj === * [[1. 7.]] - Hrvatska [[Atlantic grupa]] kupuje slovenačku [[Droga Kolinska]], koja poseduje i srpske firme [[Soko Štark]], Grand prom (kafa) i Palanački kiseljak. * [[2. 7.]] - Jedan poginuli u eksploziji za vreme srpskih protesta povodom otvaranja kancelarije vlade Kosova u Severnoj Mitrovici. * [[5. 7.]] - U Mitrovici upucan i povređen Petar Miletić, srpski poslanik u kosovskoj skupštini ([[Samostalna liberalna stranka]]). * [[6. 7.]] - Jedan [[Danska|danski]] diplomat je poginuo, a jedan teško povrijeđen na Goloj [[Jahorina|Jahorini]], kada su cross motorima sletjeli u provaliju. * [[7. 7.]] - [[Hloverka Novak-Srzić]] v.d. direktorica programa [[HRT|Hrvatske televizije]]. * 7. 7. - Zbrka oko formiranja Bošnjačkog nacionalnog saveta u [[Novi Pazar|Novom Pazaru]] - ministar [[Svetozar Čiplić|Čiplić]] tvrdi da savet nije formiran, muftija [[Muamer Zukorlić]] tvrdi suprotno. * [[7.7.|7]] - [[8. 7.]] - Eksperimentalni avion ''[[Solar Impulse]]'' leteo 26 sati isključivo na [[solarna energija|solarnu energiju]]. * [[8. 7.]] - Poseta pred. [[Boris Tadić|Tadića]] [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. * 8. 7. - Rezolucija [[Evropski parlament|Evropskog parlamenta]]: "bilo bi pozdravljeno" da pet zemalja [[EU]] koje nisu priznale [[Kosovo]], to učine. * [[9. 7.]] - Razmena špijuna i agenata u Beču - 4 zapadna za 10 ruskih (uhapšenih u junu). * 9. 7. - ''Croatia Summit'' u [[Dubrovnik]]u - opet u koliziji učešće srpskih i kosovskih predstavnika. * [[11. 7.]] - Španija je fudbalski prvak sveta - pobeđena Holandija 1:0 u produžetku. Urugvajac [[Diego Forlán]] osvojio Zlatnu loptu. U [[Kampala|Kampali]], [[Uganda]], u eksplozijama bombi ubijeno preko 60 gledalaca finala. * 11. 7. - Petnaesta godišnjica [[Masakr u Srebrenici|Srebrenice]], ukop 775 žrtava, prisutni lideri iz regiona. * 11. 7. - Srbija se plasirala u polufinale [[Davis Cup]]-a, pobedom nad Hrvatskom 4-1 u Splitu. * [[14. 7.]] - Položen kamen temeljac za [[Kineski most (Beograd)|Most prijateljstva Srbije i Kine]] preko [[Dunav]]a ([[Zemun]] - [[Borča]]). Početak gradnje zakazan za sledeći april (biće kasnije). * [[15. 7.]] - Hrvatska policija uhapsila preko 150 demonstranata zbog pokušaja da [[građanski neposluh|građanskim neposluhom]] zaustave građevinske radove i sječu stabal u [[Varšavska ulica (Zagreb)|Varšavskoj ulici]] u središtu Zagreba. * 15. 7. - Naftna kompanija ''[[BP]] plc'' je uspela da zaustavi isticanje [[nafta|nafte]] iz oštećene bušotine u [[Meksički zaliv|Meksičkom zalivu]], prvi put od 20. aprila. * 15. 7. - U sud stigla krivična [[Miroslav Mišković|Miškovićeva]] prijava protiv [[Milka Forcan|Milke Forcan]] i njene sestre, u vezi sa vlasničkim odnosima u zajedničkim firmama (Forcanova napustila [[Delta holding]] krajem maja). * [[18.7.|18]] - [[19. 7.]] - Poseta predsjednika [[Ivo Josipović|Josipovića]] Srbiji ([[Beograd]] i [[Subotica]]). * [[18. 7.]] - U [[Niš]]u završeno super finale Svetske lige u [[vaterpolo|vaterpolu]]: Srbija 1, Crna Gora 2, Hrvatska 3. * 18. 7. - [[Datoteka:Football pictogram.svg|25px]] U Hrvatskoj završeno [[nogomet]]no EP U20: Francuska 1, Hrvatska 4, Srbija 7. * [[21. 7.]] - Biće delimično ponovljeno suđenje [[Ramuš Haradinaj|Haradinaju]] pred [[ICTY]] (uhapšen prethodnog dana), takođe i Baljaju te Brahimaju. * 21. 7. - Pred. [[Barak Obama]] potpisao najradikalniju finansijsku reformu od 1930-tih (''Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act''). * [[22. 7.]] - Savetodavno mišljenje [[Međunarodni sud pravde|Međunarodnog suda pravda]] (10:4 u glasovima): proglašenjem nezavisnosti [[Kosovo|Kosova]] nije prekršeno međunarodno pravo. * [[24. 7.]] - Kasno uveče, beogradski novinar [[Teofil Pančić]] pretučen u autobusu. * [[25. 7.]] - [[Wikileaks]] objavljuje preko 90.000 dokumenata američke vlade i vojske vezanih uz rat u Afganistanu. * [[27. 7.]] - Londonski sud odbio zahtev za izručenje [[Ejup Ganić|Ejupa Ganića]] Srbiji (hapšen [[1. 3.]]). * 27. 7. - U [[Crna Gora|Crnoj Gori]] usvojen Zakon o obrazovanju i vaspitanju - [[crnogorski jezik]] se uvodi u škole. * [[28. 7.]] - Srbija podnela Generalnoj skupštini [[UN]] tekst rezolucije o Kosovu. * [[29. 7.]] - [[Dejan Šoškić]] preuzeo dužnost guvernera [[Narodna banka Srbije|NBS]] od [[Radovan Jelašić|Radovana Jelašića]] (dao ostavku 23. 3.). * [[30. 7.]] - Srbija, Hrvatska i Slovenija u Beogradu potpisale Deklaraciju o osnivanju zajedničkog železničkog preduzeća. * jul-avgust - Katastrofe: rekordne temperature i veliki požari u [[Rusija|Rusiji]], rekordni monsuni i poplave u [[Pakistan]]u. === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:US Army helicopter flies over a flood-affected area of Pakistan.JPG|thumb|200px|Poplave u [[Pakistan]]u]] [[Datoteka:Holotype of Zospeum tholussum - SubtBiol-011-045-g002.jpg|mini|180px|[[Zospeum tholussum]]]] * srpanj/kolovoz - U [[Lukina jama|Lukinoj jami]] na Velebitu pronađena nova vrsta puža, [[Zospeum tholussum]] (opisana 2013.). * [[1. 8.]] - Sport: [[Blanka Vlašić]] uzela evropsko zlato u Barceloni, srpski vaterpolisti osvojili Svetski kup u Oradei, Rumunija, Hrvati drugi. * [[5. 8.]] - Napadnuta ekipa [[HTV]] na proslavi Dana pobjede u [[Čavoglave|Čavoglavama]]. * [[10. 8.]] - U Minhenu završeno svetsko prvenstvo u [[streljaštvo|streljaštvu]] - 7 medalja za Srbiju, 1 zlatna ([[Zorana Arunović]]), 4 srebrne i 2 bronzane. * 10. 8. - Odlukom Ustavnog suda Srbije ukinut "kosovski dodatak" zaposlenima na Kosovu. * [[12. 8.]] - Ruski predsjednik [[Dmitrij Medvedev]] ukinuo je vanredno stanje zbog požara u tri od sedam [[Rusija|ruskih]] pokrajina koje su zahvaćene šumskim [[požar]]ima. * [[13. 8.]] - Nove obilne kiše sručile su se na zapadu [[Kina|Kine]] gdje je 19 osoba izgubilo život u pokrajinama [[Gansu]] i [[Sečuan]], nedaleko od zone pogođene klizištima u kojima je gotovo 1.750 ljudi izgubilo život ili nestalo. * [[14. 8.]] - Uhapšen je Wolfgang Kulterer, bivši direktor [[Hypo Group Alpe Adria]] koja se našla upletena u brojne afere na području bivše [[SFRJ|Jugoslavije]] * [[16. 8.]] - [[Ekonomija Narodne Republike Kine]] je postala druga po [[Bruto domaći proizvod|veličini]] na svetu, prestigavši ekonomiju [[Japan]]a. * [[17. 8.]] - U rudniku [[lignit]]a Lubnica kod [[Zaječar]]a poginuo rudar. * [[18. 8.]] - Kosovski premijer [[Hašim Tači]] zabranio posete srpskih zvaničnika. * [[19. 8.]] - Poslednja američka borbena brigada se povukla iz [[Irak]]a. * [[21. 8.]] - [[Australijski federalni izbori 2010|Izbori]] za [[Australija|australijski]] federalni Parlament završili bez da je i vladajuća [[Australijska laburistička partija|Laburistička partija]] i opozicijska desničarska [[Koalicija (Australija)|Koalicija]] uspjela osvojiti apsolutnu većinu. * [[22. 8.]] - Uspostavljen kontakt sa 33 rudara u Copiapó-u ([[Čile]]), koji su zarobljeni na dubini od 700 metara od rušenja jame [[5. 8.]] - mislilo se da bi izvlačenje trajalo mesecima. * [[23. 8.]] - [[KFOR]] predao čuvanje manastira [[Gračanica (manastir)|Gračanica]] Kosovskoj policijskoj službi. * [[24. 8.]] - [[FK Partizan]] u Briselu pobedio [[FK Anderleht|Anderleht]] na penale i plasirao se u [[Liga šampiona|Ligu šampiona]], prvi put od 2003. Slavlje na ulicama (biće u grupi sa [[Arsenal F.C.|Arsenalom]], [[Šahtjor]]om i [[S.C. Braga|Bragom]]). * 24. 8. - Savet Evrope kritikovao Francusku zbog proterivanja Roma s nelegalnim boravkom. * [[25. 8.]] - [[Sretko Kalinić]] izručen Srbiji iz Hrvatske. * [[26. 8.]] - Nemački ministar spoljnih poslova Gvido Vestervele u Beogradu: "nezavisnost Kosova je stvarnost, mapa jugoistočne Evrope je iscrtana..." (posetio i druge zemlje regiona). * [[28. 8.]] - Puštena obnovljena pruga [[Mokra Gora (Užice)|Mokra Gora]]-[[Višegrad]]. * [[30. 8.]] - Zvanično počelo trgovanje akcijama [[Naftna industrija Srbije|NIS]]-a u Srbiji (4,8 miliona građana dobilo po pet akcija početne vrednosti 505 dinara, tj. €4,8). === Septembar/Rujan === * [[septembar]], početkom - Nestašice ulja i mleka u Srbiji. * [[4. 9.]] - Demonstracije pristalica Islamske zajednice u Srbiji ([[Muamer Zukorlić|Zukorlić]]) u Novom Pazaru, kod placa na kome se gradi obdanište, u sukobu sa policijom nekoliko povređenih s obe strane. * 4. 9. - Zemljotres jačine 7,2 stepena pogodio je [[Južno ostrvo]] [[Novi Zeland|Novog Zelanda]], izazvavši štetu u gradu [[Christchurch]] (nema mrtvih). * [[6. 9.]] - Propao je referendum u [[Moldavija|Moldaviji]], čime se nastavlja tamošnja [[Politička kriza u Moldaviji 2009.|18 mjesečna politička kriza]]. * [[7. 9.]] - Australijska premijerka [[Julia Gillard]] pridobijanjem nezavisnih zastupnika u Federalnom parlamentu osigurala još jedan mandat za [[Australijska laburistička partija|laburističku]] vladu. * 9/[[10. 9.]] - Generalna skupština UN usvojila rezoluciju o [[Kosovo|Kosovu]] (kompromisni predlog [[Srbija|Srbije]] i [[EU]]). [[Datoteka:Crkva hrvatskih mučenika, Udbina (1).jpg|mini|250px|[[Crkva hrvatskih mučenika na Udbini]]]] * [[11. 9.]] - Blagoslovljena [[Crkva hrvatskih mučenika na Udbini]]. * 11. 9. - [[Datoteka:Water polo pictogram.svg|30px]] Završeno [[Vaterpolsko EP 2010.|Evropsko prvenstvo u vaterpolu]] ([[Zagreb]]): [[Hrvatska]] prva, [[Srbija]] treća, [[Crna Gora]] peta. * 11. 9. - Posle polufinalne košarkaške utakmice Turska - Srbija, neredi u Kosovskoj Mitrovici. * [[12. 9.]] - Završeno [[Svetsko prvenstvo u košarci 2010.|Svetsko prvenstvo u košarci]] ([[Turska]]): [[SAD]] prve, [[Srbija]] četvrta, [[Hrvatska]] 14. * 12. 9. - Na referendumu podržane izmene ustava Turske (smanjen uticaj vojske na politiku). * [[14. 9.]] - [[Rafael Nadal]] je osvojio ovogodišnje [[Otvoreno prvenstvo Sjedinjenih Država (tenis)|Otvoreno prvenstvo Sjedinjenih Država]], pobedom u finalu nad [[Novak Đoković|Novakom Đokovićem]] 3:1. * septembar - Operacija Payback: grupa ''Anonymous'' počinju napade na antipiratske institucije. * [[18. 9.]] - Izlivanje [[Sava|Save]] i poplave u Sloveniji i Hrvatskoj ([[Turopolje]]). * [[19. 9.]] - Pobedom nad Češkom 3:2, srpska reprezentacija se prvi put plasirala u finale [[Davis Cup]]-a. * 19. 9. - Na parlamentarnim izborima u [[Švedska|Švedskoj]] pobijedila vladajuća koalicija [[desni centar|desnog centra]], ali bez apsolutne većine; u švedski Parlament prvi put ušla antimigrantska stranka [[Švedski demokrati]]. * [[20. 9.]] - Srbijanska televizija "Fox" se rebrandirala u "[[Prva srpska televizija]]" (Prva). * [[23. 9.]] - Dva hrvatska aviona [[MiG-21]] se srušila kod [[Slunj]]a, piloti se katapultirali. * [[26. 9.]] - Rušenje baznih stanica "Telekoma Srbija" na Kosovu. * 26. 9. - Iranska agencija javlja da je virus ([[računarski crv|crv]]) [[Stuxnet]] inficirao kompjutere osoblja prve [[iran]]ske nuklearne elektrane. * [[27. 9.]] - Kosovski predsednik [[Fatmir Sejdiu]] dao ostavku jer je ocenjeno neustavnim to što je ostao na čelu svoje stranke. * 27. 9. - Srbijanska televizija "Košava" se fuzionisala sa "[[Happy TV]]". * [[28. 9.]] - [[Dmitrij Medvedev]], predsjednik [[Ruska Federacija|Ruske Federacije]], razriješio je dužnosti dugogodišnjeg gradonačelnika [[Moskva|Moskve]], [[Juri Luškov|Jurija Luškova]]. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Mina San José - Luis Urzúa - Gobierno de Chile.jpg|thumb|200px|Izvlačenje čileanskih rudara]] * [[1. 10.]] - Samostalni srpski tjednik "Novosti" sa naslovnicom "Obadva, obadva su pala!", u vezi pada migova prethodnog meseca - kontroverza i pretnje. * 1. 10. - U [[Holandija|Holandiji]] stupio na snagu zakon kojim se zabranjuje [[skvotiranje u Holandiji|skvotiranje]]. * [[3. 10.]] - [[Patrijarh srpski Irinej]] uveden u tron srpskih patrijarha u [[Pećka patrijaršija|Pećkoj patrijaršiji]]. * 3. 10. - [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|22px|BiH]] Održani opći izbori u BiH; prema preliminarnim rezultatima u [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]] izabrani [[Bakir Izetbegović]] ([[SDA]], umjesto Harisa Silajdžića), [[Nebojša Radmanović]] ([[SNSD]]-SP, zabilježen neobično veliki broj nevažećih listića) i [[Željko Komšić]] ([[SDP BiH]]). [[Milorad Dodik]] novi predsjednik RS. Državni Predstavnički dom: najviše mjesta za SDP BiH, SNSD i SDA. * 3. 10. - Nemačka isplatila poslednju ratu reparacija za Prvi svetski rat. * [[4. 10.]] - Vozovi/vlakovi: u sudaru vozova kod bugarskog [[Dragoman]]a ima povređenih bugarskih i srpskih državljana; od [[Paraćin]]a do [[Sežana|Sežane]] krenuo prvi voz srpsko-hrvatsko-slovenačkog transportnog preduzeća "Kargo 10". * 4. 10. - Ekološka katastrofa u zapadnoj [[Mađarska|Mađarskoj]], milion kubnih metara "crvenog mulja" poplavilo sela, varoš [[Devecser]] i oko 40 kv. kilometara; [[7.10.]] otkriven i u [[Dunav]]u. * [[6. 10.]] - Aplikacija za deljenje fotografija [[Instagram]] je objavljena na App Store-u. (na Androidu od 2012) * [[10. 10.]] - [[Belgrade Pride|Parada ponosa u Beogradu]] održana uz veliko obezbeđenje, ostala u senci napada huligana na policiju. Više stotina povređenih (uglavnom policajaca) i uhapšenih. Zapaljeno sedište Demokratske stranke, kamenovana SPS i LDP, Radio Televizija Srbije, napadnut mamograf B92, razbijeni i opljačkani izlozi itd. * 10. 10. - [[Datoteka:Volleyball pictogram.svg|25px]] U Italiji završeno svetsko prvenstvo u [[odbojka|odbojci]]: Brazil prvi, Srbija treća. * 10. 10. - Lokalni izbori u [[Slovenija|Sloveniji]], [[Zoran Janković]] ostaje gradonačelnik [[Ljubljana|Ljubljane]]. * 10. 10. - Raspušteni [[Nizozemski Antili]]: [[Curaçao]] i [[Sint Maarten]] su sastavne zemlje ''Kraljevine'' Nizozemske (kao [[Aruba]] od ranije), [[Sint Eustatius]], [[Saba]] i [[Bonaire]] su posebne općine u sastavu ''uže'' [[Nizozemska|Nizozemske]]. * [[11. 10.]] - Beogradski Apelacioni sud oslobodio [[Ilija Jurišić|Iliju Jurišića]] (slučaj "[[Tuzlanska kolona]]") koji je oduševljeno dočekan u [[Tuzla|Tuzli]]; određeno novo suđenje. * [[12.10.|12]] - [[13. 10.]] - Američka državna sekretarka [[Hillary Clinton]] u poseti regionu. * [[12. 10.]] - "Zvezdini" huligani pravili nerede u [[Đenova|Đenovi]], napali srpskog golmana Stojkovića, prekinuli utakmicu Italija - Srbija. * [[13. 10.]] - Izvlačenje '''33 čileanska rudara''' posle 69 dana na dubini od oko 700 metara. * [[15. 10.]] - Probijena istočna cev [[Bazni tunel Gotthard|Baznog tunela Gotthard]] ([[Švajcarska]]), sa 57 kilometara najdužeg na svetu. * 15. 10. - Bivši hrvatski vicepremijer [[Damir Polančec]] osuđen na godinu dana i tri mjeseca zatvora zbog sklapanja štetnog ugovora. * [[oktobar]] - Udeo [[Internet Explorer]]a prvi put od [[1998]]. pada ispod 50%, na drugom mestu je [[Mozilla Firefox]]. * [[20. 10.]] - [[UK|Britanska]] vlada objavila plan radikalnog sasecanja potrošnje. * [[22. 10.]] - [[Ivo Sanader]] prisegnuo u [[Hrvatski sabor|Saboru]]. * 22. 10. - U Beogradu zaplenjeno 120&nbsp;kg [[heroin]]a. * 22. 10. - [[Francuska|Francuski]] Senat odobrio reformu penzionog sistema, uprkos velikim protestima i štrajkovima. * 22. 10. - [[WikiLeaks]] objavljuje blizu 392.000 američkih dokumenata u vezi Iračkog rata. Najveće procurivanje u vojnoj historiji SAD. * [[25. 10.]] - Savet ministara [[EU]] prosledio kandidaturu [[Srbija|Srbije]] [[Evropska komisija|Evropskoj komisiji]]. * 25. 10. - Zemljotres i cunami pored [[Sumatra|Sumatre]] (na istom rasedu kao onaj iz 2004.) - oko 700 mrtvih i nestalih. Istog dana počinju erupcije [[Merapi]]ja na [[Java|Javi]], u narednih mesec dana gine 353 ljudi. * [[26. 10.]] - U [[Solin]]u ubijen veteran koji je zaposeo benzinsku pumpu i bacao bombe. * [[31. 10.]] - Izabrana je [[Dilma Rousseff]], predsednica Brazila 2011-16. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Dilma Rouseff]], kandidatkinja Radničke stranke i bivša ljevičarska gerilka, izabrana za predsjednicu [[Brazil]]a. * [[2. 11.]] - [[Skupština Kosova]] vladi premijera [[Hashim Thaci|Hashima Thachija]] izglasala nepovjerenje, izbori zakazani za 12. prosinca. * 2. 11. - Izbori u [[SAD]] su "Republikanski talas": [[Republikanska stranka SAD|Republikanska stranka]] preuzela većinu u [[Predstavnički dom SAD|Predstavničkom domu Kongresa]], te smanjila većinu [[Demokratska stranka SAD|demokrata]] u [[Senat SAD|Senatu]]. Po državama je dobila neto šest guvernera i preokrenula 20 legislatura - vrhunac uticaja konzervativnog [[Pokret Čajanke|Pokreta Čajanke]]. * [[3. 11.]] - [[Zemljotres u Srbiji 2010.|Zemljotres u Kraljevu]], jačina 5,4 [[rihterova skala|po Rihteru]], poginuo jedan bračni par, velika materijalna šteta. * 3. 11. - Na [[zagreb]]ačkom Županijskom sudu izrečene dugogodišnje kazne zatvora izvršiocima [[Bombaški napad u Zagrebu 2008|atentata]] na [[Ivo Pukanić|Ivu Pukanića]]. * [[3. 11.|3]] - [[16. 11.]] - Sa svemirske sonde [[MESSENGER]] snimljen "[[Obiteljski portret (MESSENGER)|Obiteljski portret]]" planeta Sunčevog sustava. [[Datoteka:MESSENGER Solar System Family Portrait.jpg|mini|300px|"[[Obiteljski portret (MESSENGER)|Obiteljski portret]]" Sunčevog sustava]] * [[4. 11.]] - Predsednik Srbije [[Boris Tadić]] u "istorijskoj poseti" [[Vukovar]]u. Sa hrvatskim kolegom [[Ivo Josipović|Josipovićem]] odao poštu na [[Ovčara|Ovčari]] i u [[Paulin Dvor|Paulinom Dvoru]]. * [[7. 11.]] - [[Opći izbori u Mjanmaru 2010.|Opći izbori u Mjanmaru]], peti od sedam koraka "Puta u demokratiju", najavljenog 2003: opozicija sada nije učestvovala, ali će uzeti skoro sva mesta na dopunskim izborima 2012. * [[8. 11.]] - Evropska unija odlučila da ukine vize (bela Šengenska lista) građanima [[BiH|Bosne i Hercegovine]] i [[Albanija|Albanije]]. * 8. 11. - [[Građevni kombinat Međimurje]] više ne postoji. * [[11. 11.]] - [[Zabrana pušenja|Zabranjeno pušenje]] u zatvorenim javnim i radnim mestima u Srbiji. * 11. 11. - Advokat [[Srđa M. Popović]], opunomoćenik majke i sestre [[Zoran Đinđić|Zorana Đinđića]], podneo krivičnu prijavu za oružanu pobunu ([[JSO]], nov. [[2001]].) protiv 9 lica, među kojima je i tadašnji predsednik [[SRJ]] [[Vojislav Koštunica]]; oštra reakcija [[DSS]]. * [[12. 11.]] - Uveče, svetlosna lopta uz detonaciju preletela iznad južne Srbije, verovatno [[meteor]]-bolid. * [[13. 11.]] - [[Burma]]: [[Aung San Suu Kyi]] puštena iz višegodišnjeg kućnog pritvora (15 od 21 godine od 1989). * 13. 11. - Bivša "[[Lokice|Lokica]]" Ljiljana Mitić Biba ubila bivšeg muža i njegovu kćerku u Beogradu i bacila se s Brankovog mosta (umrla nekoliko dana kasnije). * [[14. 11.]] - [[Sebastian Vettel]] šampion [[Formula 1|Formule 1]], najmlađi ikad. * 14. 11. - U Japanu završeno svetsko prvenstvo u [[odbojka|odbojci]] za žene: Rusija 1, Srbija 8, Hrvatska deli 17. mesto. * [[15. 11.]] - [[Milorad Dodik]] je stupio na dužnost [[Predsjednik Republike Srpske|predsednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. [[Datoteka:Wikileaks logo.svg|thumb|150px|[[WikiLeaks]] otkriva dokumenta]] * 15. 11. - Komunalna policija izašla na beogradske ulice. * [[16. 11.]] - Na granici između opština [[Bor (grad)|Bor]] i [[Majdanpek]] u [[Srbija|Srbiji]] otkriveno je ležište [[zlato|zlata]] na dubini od 17 metara. * [[18. 11.]] - U [[CERN]]-u su prvi put u istoriji izdvojeni stabilni atomi [[antimaterija|antimaterije]]. * [[19. 11.]] - Umirovljeni vladika [[Artemije Radosavljević]] raščinjen nakon što je neodobreno držao liturgiju u manastiru Duboki potok na severu Kosova. * [[20. 11.]] - Samit NATO u Lisabonu: ponovljena podrška članstvu Gruzije; podržan integritet Azerbejžana u Karabaškom konfliktu itd. * [[21. 11.]] - IAAF izabrao [[Blanka Vlašić|Blanku Vlašić]] za Atletičarku godine. * [[22. 11.]] - Najmanje 349 osoba je poginulo u stampedu u [[Pnom Pen]]u tokom obeležavanja praznika vode. * 22. 11. - U Beogradu otvoren Muzej [[Narodno pozorište u Beogradu|Narodnog pozorišta]]. * [[23. 11.]] - U najžešćem sukobu od prekida [[Korejski rat|Korejskog rata]] poginula 2 vojnika i 2 civila, kada je [[Severna Koreja]] bombardovala [[Južna Koreja|južnokorejsko]] ostrvo [[Yeonpyeong]]. * [[24. 11.]] - Srbija dobila upitnik Evropske komisije. * [[24.11.|24]] - [[25. 11.]] - Zvanična poseta predsednika Tadića Hrvatskoj (Zagreb, [[Krnjak]], [[Deringaj]], [[manastir Krupa]]). * [[26. 11.]] - ''[[Srpski film]]'' [[Srđan Spasojević|Srđana Spasojevića]] je postao najcenzuriraniji film u [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]] tokom zadnjih 16 godina. * [[28. 11.]] - [[Otkrivanje američkih diplomatskih depeša]] ili ''Cablegate'': [[WikiLeaks]] počinje objavljivanje poverljive prepiske američke diplomatske službe - 250.000 izveštaja, od čega 100.000 tajnih ili poverljivih. * 28. 11. - Finalizovan ''bail-out'' paket EU i MMF-a za Irsku od oko 85 milijardi eura (Irska zatim donosi najstroži budžet u istoriji). === Decembar/Prosinac === * početkom - Velike poplave u regionu ([[Lim]], [[Drina]], [[Neretva]], [[Skadarsko jezero]]...); jaka zima u srednjoj i zapadnoj Evropi; požari u [[Izrael]]u (41 poginuli kod [[Haifa|Haife]]). * [[2. 12.]] - Na sastanku [[FIFA]]-e u [[Rusija]] i [[Katar]] određeni za mjesto održavanja [[FIFA Svjetski kup 2018|Svjetskog prvenstva u fudbalu 2018]]. odnosno [[FIFA Svjetski kup 2022|2022]]. godine. * [[4. 12.]] - [[Obala Slonovače]]: obojica predsedničkih kandidata ([[Laurent Gbagbo]] i [[Alassane Ouattara]]) tvrde da su predsednici, zategnuta situacija. * [[5. 12.]] - [[Datoteka:Tennis pictogram.svg|25px]] [[Teniska reprezentacija Srbije]] osvojila [[Davis Cup]], pobedom od 3:2 nad Francuskom u Beogradu. * [[6. 12.]] - Bivši [[Hrvatska|hrvatski]] [[MORH|ministar obrane]] [[Berislav Rončević]] nepravomoćno osuđen na četiri godine zatvora zbog malverzacija sa kupovinom kamiona za [[Hrvatska vojska|HV]]. * [[7. 12.]] - [[Julian Assange]], australijski aktivist i osnivač [[Wikileaks]]a, se predao policiji te je smješten u pritvor gdje će čekati eventualno izručenje [[Švedska|Švedskoj]] zbog optužbi za [[silovanje]]. Narednih dana hakerski napadi (''[[Operation Payback]]'') u znak podrške WikiLeaksu. * [[9. 12.]] - Nezavisni [[Hrvatski sabor|saborski]] zastupnik i bivši hrvatski premijer [[Ivo Sanader]] napustio Hrvatsku nedugo nakon što je objavljeno kako [[DORH]] od Sabora traži ukidanje parlamentarnog imuniteta radi pokretanja kaznenog postupka (uhićen sutradan u Austriji). * 9. 12. - Studentski neredi u [[London]]u, dok Parlament prihvata povećanje školarina; napadnuta i kola sa Princom od Velsa i njegovom suprugom. * 9. 12. - [[Robert Prosinečki]] novi trener Crvene Zvezde. * [[10. 12.]] - Ceremonija dodele Nobelove nagrade za mir bez zatvorenog [[Liu Xiaobo]]-a; Srbija poslala predstavnika u zadnjem trenutku. * 10. 12. - [[Tomislav Merčep]] uhićen pod optužbom za ratne zločine. * [[12. 12.]] - Izvanredni izbori za [[Skupština Kosova|Skupštinu Kosova]], najviše glasova osvojila [[Demokratska partija Kosova]] premijera [[Hashim Thaci|Hashima Thacija]]; zabeležene nepravilnosti zbog kojih su izbori u pet opština ponovljeni 9.1. sledeće godine. * [[14. 12.]] - Navijači u Novom Zagrebu zapalili autobus grčkog PAOK-a. * 14. 12. - [[Silvio Berlusconi]] preživeo glasanje o poverenju sa tri glasa razlike, neredi u Rimu. * [[15. 12.]] - Skupština Srbije ukinula vojnu obavezu - uvodi se profesionalna [[Vojska Srbije|vojska]]. * 15. 12. - Građanima [[BiH]] više nisu potrebne šengenske vize. * [[16. 12.]] - Komitet Saveta Evrope usvojio [[Dick Marty|Martijev]] izveštaj o Kosovu, u kojem je [[Hašim Tači]] označen kao glavni vođa grupe koja se bavila organizovanim kriminalom, uključujući trgovinu organima (Parlamentarna skupština će razmatrati izveštaj 25. januara 2011.). * 16. 12. - Poslednja emisija ''[[Larry King Live]]'' na CNN, nakon 25 godina ([[Piers Morgan]] će imati emisiju 2011-14). * [[17. 12.]] - [[Crna Gora]] dobila status kandidata za [[EU]], ima sedam uslova pre početka pristupnih pregovora. * 17. 12. - U [[tunis]]kom gradu [[Sidi Bouzid]] se zapalio ulični prodavac [[Mohamed Bouazizi]] (umro 4. januara), što će inicirati proteste i [[Tuniska revolucija|revoluciju u toj zemlji]], prvi slučaj "[[Arapsko proljeće|Arapskog proljeća]]". * [[19. 12.]] - U Danskoj i Norveškoj završeno evropsko prvenstvo u [[rukomet]]u za žene: Norveška 1, Crna Gora 6, Hrvatska 9, Srbija 14. * 19. 12. - [[Belorusija]]: neredi u [[Minsk]]u, nakon što je [[Aleksandar Lukašenko]] izabran četvrti put. * [[20. 12.]] - Bračnom paru Nastić, Srbima u Kaliforniji, oduzeta deca zbog fotografija istih koja se kupaju u kadi (vraćena sledećeg februara). * [[21. 12.]] - [[Crna Gora|Crnogorski]] premijer [[Milo Đukanović]] najavio kako podnosi ostavku, ali i da ostaje na čelu vladajuće [[Demokratska partija socijalista Crne Gore|DPS]]; vladu napušta i [[Svetozar Marović]], novi mandatar je [[Igor Lukšić]]. * [[22. 12.]] - Oko 2,5 tone radioaktivnog materijala iz Vinče stiglo u Rusiju; tajna operacija počela [[19. 11.]], najveća ikada. * [[27. 12.]] - Rekonstrukcija hrvatske vlade, zamjenjena četiri ministra, među kojima i ministar financija [[Ivan Šuker]]. * 27. 12. - Eksplozije i požar u vojnom delu fabrike "Sloboda", [[Čačak]], nema povređenih. * 30/[[31. 12.]] - Završen treći serijal "[[Farma (Srbija)|Farme]]" u Srbiji, pobednica "Grandova" zvezda [[Katarina Živković]] (ispred [[Marijan Rističević|Marijana Rističevića]] i [[Ekrem Jevrić|Ekrema Jevrića]]). === Kroz godinu === * 2010-11 - Okeansko-atmosferski fenomen [[La Niña]]. * Rimokatolička crkva se suočava sa posledicama pedofilskih afera. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 2010.}} == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2010.}} === Januar/Siječanj === * [[11. 1.]] - [[Éric Rohmer]], francuski filmski režiser (* [[1920]]) * [[13. 1.]] - [[Neda Andrić]], hrvatska ekonomistica, riječka gradonačelnica (* [[1927.]]) * [[14. 1.]] - [[Ante Babaja]], hrvatski redatelj i scenarist (* [[1927.]]) * [[22. 1.]] - [[Vlastimir Golubičić]] Vatika, golman BSK, član UO FK Partizan (* [[1919]]) * [[25. 1.]] - [[Ivan Prenđa]], zadarski nadbiskup (* [[1939.]]) * [[27. 1.]] - [[J.D. Salinger]], američki pisac (* [[1919]]) === Februar/Veljača === * [[2. 2.]] - [[Svetozar Kurepa]], hrvatski matematičar (* [[1929]].) * [[3. 2.]] - [[Jovan Bulj]], elegantni beogradski saobraćajac (* [[1939]]) * [[7. 2.]] - [[Mihailo Marković]], filozof (* [[1923]].) * [[8. 2.]] - [[Eliza Dobrić]], hrvatska kazališna glumica (* [[1921]].) * [[12. 2.]] - [[Petar Borota]], fudbalski golman (* [[1952]]) * 12. 2. - [[Nodar Kumaritašvili]], gruzijski sanjkaš, poginuo na [[ZOI 2010.|ZOI]] (*[[1988]].) * [[18. 2.]] - [[Mladen Veža]], hrvatski akademski slikar (*[[1916]].) * 18. 2. - [[Miro Mihovilović]] - vaterpolist i znanstvenik fizičke kulture. (*[[1915]]) * [[20. 2.]] - [[Ana Krasojević]], srpska glumica (* [[1922]].) * 20. 2. - [[Alexander Haig]], američki general i političar (* [[1924]]) === Mart/Ožujak === * [[2. 3.]] - [[Krstan Bijeljac]], sveštenik i humanitarac (*[[1916]]) * [[3. 3.]] - [[Momo Kapor]], srpski književnik (*[[1937]]) * [[5. 3.]] - [[Herta Has]], druga [[Tito]]va supruga (*[[1914]]) * [[7. 3.]] - [[Mihajlo Mihajlov]], jugoslovenski disident (*[[1934]]) * [[12. 3.]] - [[Dušanka Kalanj]], spikerka [[RTS|TV Beograd]] (*[[1934]] ) * [[13. 3.]] - [[Ljubomir Kapor]], hrvatski glumac (*[[1932]]) * [[16. 3.]] - [[Ksenija Pajčin]], srpska pevačica (*[[1977]]) * [[21. 3.]] - [[Sanja Marđetko Kurečić]], hrvatska novinarka i TV voditeljica (* [[1959]].) * [[22. 3.]] - [[Stjepan Radić (pijanist)|Stjepan Radić]], hrvatski pijanist, političar ( *[[1928]]) * 22. 3. - [[Tomo Vrban]], hrvatski vizažist (* [[1977]].) * [[24. 3.]] - [[Stevan Nikšić]], srpski novinar (*[[1946]]) * [[27. 3.]] - [[Vasilij Smislov]], šahovski velemajstor (* [[1921]]) * [[28. 3.]] - [[Aleksandar Srnec]], hrvatski slikar, dizajner i autor animiranih filmova (* [[1924]].) * [[29. 3.]] - [[Izabela Šimunović]], hrvatska slikarica (* [[1970]].) * [[29. 3.]] - [[Branimir Nikolić Branči]], aktivista [[Otpor (Srbija)|Otpora]] (* [[1957]]) === April/Travanj === * [[1. 4.]] - [[John Forsythe]], američki glumac (*[[1918]]) * [[2. 4.]] - [[Mato Došen]], hrvatski glazbeni producent i aranžer (* [[1953]].) * [[5. 4.]] - [[Sava Perović]], srpski urolog i akademik (*[[1937]]) * [[6. 4.]] - [[Aleksandar Mladenović]], srpski filolog, akademik (*[[1930]]) * [[8. 4.]] - [[Malcolm McLaren]], britanski performer i menadžer (*[[1946]]) * [[10. 4.]] - [[Lech Kaczynski]], poljski predsednik, (*[[1949]]) * [[15. 4.]] - [[Branimir Donat]] (Tvrtko Zane), hrvatski književnik (*[[1934]]) * [[16. 4.]] - [[Rasim Delić]], general Armije Republike Bosne i Hercegovine (* [[1949]].) * [[18. 4.]] - [[Nela Šukara]], srpska violinistkinja, pesnikinja i striptizeta (*[[1963]]) * [[20. 4.]] - [[Biljana Kovačević Vučo]], predsednica Komiteta pravnika za ljudska prava (YUCOM) (*[[1952]]) * [[21. 4.]] - [[Huan Antonio Samaran]], bivši predsednik [[Međunarodni olimpijski komitet|MOK]]-a (*[[1920]]) * 21. 4. - [[Božena Ruk-Fočić]], hrvatska operna soprano pjevačica (* [[1931]].) * [[26. 4.]] - [[Ljiljana Petrović-Buttler]], pjevačica (* [[1939]].) * 26. 4. - [[Žarko Susić]], hrvatski sportski novinar i atletski trener (* [[1915]].) === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - [[Radoslav Zlatan Dorić]], pozorišni reditelj (* [[1940]]) * 3. 5. - [[Peter O'Donnell]], pisac ''Modesty Blaise'' (* [[1920]]) * [[4. 5.]] - [[Predrag Ivanović]], beogradski jazz muzičar, kompozitor i aranžer (* [[1930]]) * [[5. 5.]] - [[Umaru Yar'Adua]], predsednik Nigerije (*[[1951]]) * 5. 5. - [[Zvonimir Levačić – Ševa]], hrvatski zabavljač i komičar (* [[1943.]]) * [[6. 5.]] - [[Iva Bagić]], hrvatska TV voditeljica (* [[1984]].) * [[7. 5.]] - [[Svetozar Stojanović]], filosof (* [[1931]]) * [[10. 5.]] - [[Davor Borčić]], hrvatski glumac (* [[1940.]]) * [[17. 5.]] - [[Lujo Margetić]], hrvatski povjesničar i akademik (* [[1920.]]) * 17. 5. - [[Zdravko Juričić - Vido]], hrvatski glazbenik i glazbeni menadžer (* [[1932.]]) * [[25. 5.]] - [[Dobrila Šokica]], srpska glumica (* [[1934]]) * 25. 5. - [[Erih Koš]], srpski književnik i prevodilac, akademik (* [[1913]]) * [[29. 5.]] - [[Dennis Hopper]], američki glumac i režiser (* [[1936]].) * [[31. 5.]] - [[Jordan Ivanović]], sportski novinar (* [[1947]]) === Jun/Juni/Lipanj === * [[2. 6.]] - [[Joško Martinović]], novinar HRT (*[[1963]]) * [[10. 6.]] - [[Vlaho Orlić]], vaterpolista i trener (*[[1934]]) * [[15. 6.]] - [[Bekim Fehmiu]], kosovski i jugoslavenski glumac (*[[1936]]) * [[18. 6.]] ? - [[Dimče Belovski]], jugoslovenski diplomat (* [[1923]].) * 18. 6. - [[Bogdan Bogdanović]], srpski arhitekt (* [[1922]].) * 18. 6. - [[Jose Saramago]], portugalski književnik i nobelovac (* [[1922]].) * 18. 6. - [[Drago Ćupić]], lingvist, dugogodišnji direktor Instituta za srpski jezik SANU (*[[1932]]) * [[26. 6.]] - Antonio G. Lauer ([[Tomislav Gotovac]]), hrvatski performer (* [[1937]]) * 26. 6. - [[Žarko Komanin]], srpski književnik (* [[1935]]) * [[28. 6.]] - [[Robert Byrd]], američki političar (* [[1917]].) * [[29. 6.]] - [[Nikša Matičević]], hrvatski klapski pjevač (* [[1954]].) === Jul/Juli/Srpanj === * [[1. 7.]] - [[Miodrag Đukić]], dramski pisac (* [[1938]]) * [[6. 7.]] - [[Pal Šandor]], političar, književnik... (* [[1954]]) * [[8. 7.]] - [[Bogomil Karlavaris]], slikar i profesor (* [[1924]]) * [[10. 7.]] - [[Božidar Orešković]], hrvatski glumac (* [[1942]]) * 10. 7. - [[Hrvoje Kelčec]], novinar (* [[1963]]) * [[15. 7.]] - [[Saša Marković Mikrob]], multimedijalni umetnik i novinar (* [[1959]]) * [[14. 7.]] - [[Ivan Jagodić]], glumac (* [[1936]]) * 14. 7. - [[Ante Grgantov]], hrvatski pjevač, član grupe "Berekini" (* [[1960]].) * [[24. 7.]] - [[Mia Oremović]], glumica (* [[1918]]) * [[28. 7.]] - [[Zdravko Randić]], filmski režiser (* [[1925]]) * [[31. 7.]] - [[Feliks Pašić]], novinar, poz. kritičar, publicista (* [[1939]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[3. 8.]] - [[Nuša Marović]], hrvatska manekenka (* [[1939]].) * [[5. 8.]] - [[Slavica Maras-Mikulandra]], hrvatska glumica i pjesnikinja (* [[1933]].) * [[8. 8.]] - [[Patricia Neal]], američka glumica (* [[1926]].) * [[9. 8.]] - [[Dragica Martinis]], hrvatska sopranistica (* [[1922]].) * [[12. 8.]] - [[Velimir Kljaić]], hrvatski rukometni trener (* [[1946]].) * [[14. 8.]] - [[Abbey Lincoln]], američka glumica i pjevačica (* [[1930]].) * [[17. 8.]] - [[Francesco Cossiga]], italijanski političar (* [[1928]]) * [[22. 8.]] - [[Stjepan Bobek]], veliki fudbaler (* [[1923]]) * 22. 8. - [[Vladimir Devidé]], hrvatski matematičar (* [[1925]]) * [[23. 8.]] - [[Pierre Marie Gallois]], francuski general, geopolitolog (* [[1911]]) * [[26. 8.]] - [[Hrvoje Matković]], hrvatski povjesničar (* [[1923]].) * [[28. 8.]] - [[Sinan Hasani]], bivši predsednik predsedništva SFRJ (* [[1922]]) * [[29. 8.]] - [[Marko Brešković]], hrvatski glazbenik, jedan od osnivača Dubrovačkih trubadura (* [[1942]].) === Septembar/Rujan === * [[3. 9.]] - [[Miroslav Bijelić]], srpski glumac (* [[1937]].) * [[7. 9.]] - [[Amar Garibović]], srpski skijaš (* [[1991]]) * [[9. 9.]] - [[Marin Šuica]], hrvatski tenisač (* [[1995]]) * [[11. 9.]] - [[Rade Marković]], srpski glumac (* [[1921]]) * [[12. 9.]] - [[Claude Chabrol]], francuski režiser (* [[1930]]) * [[16. 9.]] - [[Vanča Kljaković]], hrvatski redatelj i dramski pisac (* [[1930]]) * [[20. 9.]] - [[Eugen Pusić]], hrvatski akademik (* [[1916]]) * [[22. 9.]] - [[Predrag Tasovac]], srpski glumac (* [[1922]]) * [[24. 9.]] - [[Genadij Janjajev]], sovjetski političar (* [[1937]]) * [[26. 9.]] - [[Marija Doričić Grozdanić]], hrvatska radijska voditeljica (* [[1928]]) * [[27. 9.]] - [[Gloria Stuart]], američka glumica (* [[1910]].) * [[28. 9.]] - [[Dragutin Herenda]], hrvatski novinar i pjesnik (* [[1948]].) * [[29. 9.]] - [[Vojislav Voki Kostić]], srpski kompozitor (* [[1931]]) * 29. 9. - [[Tony Curtis]], glumac (* [[1925]]) === Oktobar/Listopad === * [[3. 10.]] - [[Dragan Sakan]], psiholog, osnivač advertajzing scene u ex-Yu (* [[1950]]) * [[4. 10.]] - [[Slavko Balog]], hrvatski humorist, glumac, sportski djelatnik, pedagog (* [[1929]].) * [[7. 10.]] - [[Milka Planinc]], bivša predsjednica Saveznog izvršnog vijeća (* [[1924]]) * [[12. 10.]] - [[Ratko Petrić]], hrvatski kipar (* [[1941]].) * [[14. 10.]] - [[Benoît Mandelbrot]], matematičar (* [[1924]]) * [[18. 10.]] - [[Josip Vončina]], hrvatski jezikoslovac, književni povjesničar, akademik (* [[1932]]) * 18. 10. - [[Nebojša Veljović]], bosanski glumac (* [[1952]].) * [[19. 10.]] - [[Tom Bosley]], američki glumac (* [[1927]]) * [[20. 10.]] - [[Aleksandar Goldštajn]], pravnik i hrvatski akademik (* [[1912]]) * [[23. 10.]] - [[Goran Vežić]], novinar (* [[1953]]) * [[25. 10.]] - [[Vesna Parun]], hrvatska pjesnikinja (* [[1922]].) * 25. 10. - [[Aleksandar Flaker]], hrvatski slavist i književni kritičar (* [[1924]].) * [[26. 10.]] - [[Oktopod Paul]], hobotnica-"prorok" (* [[2008]]) * [[27. 10.]] - [[Néstor Kirchner]], bivši predsednik Argentine (* [[1950]]) * [[28. 10.]] - [[Julije Njikoš]], hrvatski skladatelj, melograf i glazbeni organizator (* [[1924]].) * [[29. 10.]] - [[Vojislav Korać]], istoričar arhitekture, srpski akademik (* [[1924]]) === Novembar/Studeni === * [[3. 11.]] - [[Viktor Černomirdin]], ruski političar (* [[1938]]) * [[4. 11.]] - [[Zlatan Vauda]], kompozitor i pedagog (* [[1923]]) * [[5. 11.]] - [[Slobodan Golubović Leman]], istaknuti filmski radnik (*[[1944]]) * [[7. 11.]] - [[Ilija Obradović]], doktor elektrotehnike, srpski akademik (* [[1911]]) * [[10. 11.]] - [[Dino De Laurentiis]], filmski producent (* [[1919]]) * [[13. 11.]] - [[Miloš Petrović]], kompozitor i pijanista, prof. na FMU u Bg. (* [[1952]]) * [[19. 11.]] - [[Ladislav Demeterffy]], hrvatski glazbenik (* [[1932]]) * [[26. 11.]] - [[Božidar Knežević]], slikar (* [[1934]]) * [[27. 11.]] - Miodrag [[Dado Đurić]], slikar (* [[1933]]) * [[28. 11.]] - [[Leslie Nielsen]], kanadsko-američki glumac (* [[1926]]) * 28. 11. - [[Ivan Balent Tratinčica]], hrvatski glazbenik i DJ (* [[1947]]) * [[29. 11.]] - [[Boško Ivkov]], srpski književnik (* [[1942]]) === Decembar/Prosinac === * [[11. 12.]]. - [[Krsto Cviić]], hrvatski novinar (r. [[1930]].) * 11. 12. - [[Marina Nemet]], hrvatska glumica (* [[1960]]) * [[12. 12.]] - [[Bogumil Hrabak]], srpski istoričar i akademik (* [[1927]]) * [[13. 12.]] - [[Richard Holbrooke]], američki diplomat (* [[1941]].) * [[14. 12.]] - [[Branislav Kovačević]] Cole, bivši srpski političar (* [[1953]]) * [[15. 12.]] - [[Blake Edwards]], američki režiser (* [[1922]].) * [[17. 12.]] - [[Mira Sanjina]], srpska primabalerina i koregraf (* [[1924]]) * [[19. 12.]] - [[Ivo Padovan]], hrvatski akademik i liječnik (* [[1922]]) * [[24. 12.]] - [[Ljubomir Ćipranić]], srpski glumac (* [[1936]]) * [[25. 12.]] - [[Kosta Krainčanić]], bivši novinar RTS (* [[1937]]) * [[29. 12.]] - [[Vladan Batić]], srpski političar (DHSS) (* [[1949]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Andre Geim]] i [[Konstantin Novoselov]] (revolucionarni eksperimenti u vezi [[grafen]]a) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Richard F. Heck]], [[Ei-ichi Negishi]] i [[Akira Suzuki]] (reakcije unakrsnog [[reakcija kuplovanja|kuplovanja]] katalizovane [[paladijum]]om) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Robert G. Edwards]] (razvoj [[In vitro oplodnja|in vitro oplodnje]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Mario Vargas Llosa]] (kartografija struktura moći, oštre slike otpora, pobune i poraza pojedinca) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Liu Xiaobo]] (duga i nenasilna borba za osnovna ljudska prava u Kini) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Peter A. Diamond]], [[Dale T. Mortensen]] i [[Christopher A. Pissarides]] (analiza tržišta sa ''search frictions'' [smetnje u trgovini ili zaposlenju]) == Reference == {{reference}} == Vidi takođe: == [[Godišnji kalendar]] == Vanjske veze == {{commonscat|2010}} [[Kategorija:2010.]] 5ngzh2ek7a93lcvuu7hlzy1bsc2v6av 0 68110 42680568 42187382 2026-08-22T13:13:26Z SrpskiAnonimac 101643 /* Povezano */ 42680568 wikitext text/x-wiki {{About|crkvenoj administraciji|ostala značenja|Parohija (razvrstavanje)}} {{redirect|Župa}} '''Parohija''' ili '''župa''' je naziv za teritorijalnu jedinicu koja u tradicionalnom smislu pokriva područje djelovanja [[lokalna crkva|lokalne crkve]]. Ona je karakteristična za [[Rimokatolička crkva|Rimokatoličku]], [[pravoslavlje|pravoslavne]], [[Anglikanska zajednica|anglikanske]], [[Crkva Švedske|Švedsku]], [[Ujedinjena metodistička crkva|Ujedinjenu metodističku]] i [[Prezbiterijanstvo|prezbiterijanske]] crkve. Riječ često označava lokalnu crkvenu zajednicu ili teritoriju, uključujući [[parohijska crkva|crkvenu zgradu]] i pridružene joj objekte. U nekim zemljama izraz "parohija" (ponekad i "[[civilna parohija]]") je administrativno područje svjetovne (državne) uprave. Parohije takvog tipa se mogu pronaći u [[Engleska|Engleskoj]], [[Irska|Irskoj]], [[Otok Man|Otoku Man]], [[Kanalski Otoci|Kanalskim Otocima]], [[Estonija|Estoniji]], američkoj državi [[Louisiana|Louisiani]] i nizu [[Karipsko more|karipskih]] država. == Povezano == * [[Paroh]] ili župnik * [[Župa (katoličanstvo)]] * [[Parohija (pravoslavlje)]] [[Kategorija:Kršćanstvo]] r7iguqssugkxf18rg11z0oywqjkc6c5 4 68833 42680572 42443208 2026-08-22T13:38:12Z Aca 108187 42680572 wikitext text/x-wiki {{pravilo|WP:OI|WP:BOI}} {{u tri reči|Vikipedija [[Wikipedia:Šta Vikipedija nije|ne]] objavljuje originalnu misao: sav materijal na Vikipediji mora da bude pripisiv [[Wikipedia:Proverljivost|pouzdanom, objavljenom izvoru]].|Članci ne smeju da sadrže bilo kakvu novu analizu ili sintezu objavljenog materijala koja služi da predstavi neki stav koji nije jasno istaknut u izvorima.}} {{Policylist}} [[Wikipedia:Šta Vikipedija nije|Vikipedija nije]] mjesto za originalna istraživanja. [[Wikipedia:Navođenje izvora|Navođenje izvora]] i izbjegavanje originalnih istraživanja su usko vezani: jedini način da dokažete da ono što unosite u članke nije originalno istraživanje je da navedete [[Wikipedia:Proverljivost|provjerljive izvore]], gdje postoje informacije koje su ”direktnoj vezi” sa predmetom članka i koje pomažu kredibilitetu sadržaja u članku. [[Wikipedia:Originalno istraživanje|Bez originalnog istraživanja]] je jedno od triju pravila kojima se vodi sadržaj na Vikipediji. Druga dva pravila su [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta]] i [[Wikipedia:Proverljivost]]. Shodno tome, ta pravila određuju vrstu i kvalitet materijala koji je prihvatljiv u glavnom imenskom prostoru (čitaj: člancima) Vikipedije. Pošto se sva tri pravila nadopunjuju, ne treba ih shvatiti izolovano jedno od drugog i urednici bi se trebali upoznati sa svakim od njih. O primjeni ova tri pravila nije moguće raspravljati i nijedno od njih ne može biti zamjenjeno drugim pravilom, ili uputstvom, pa čak ni ako postoji konsenzus urednika koji bi omogućio tako nešto. Stranice s opisima tih pravila mogu biti mijenjana samo utoliko, ukoliko bolje reflektiraju praktično objašnjenje i primjenu tih principa. == Definicija == '''Originalno istraživanje''' je pojam koji se koristi na Vikipediji, a odnosi se na sadržaj koji urednici ubacuju u članke i koji nije ranije objavljen u nekom povjerljivom izvoru. Čine ga neobjavljene teorije, podaci, činjenice, koncepti, argumenti i ideje; ili neke nove interpretacije, analize, ili sinteze već objavljenih podataka, činjenica, koncepata, ili argumenata čiji je cilj izmjena ranijih stavova ili, prema riječima koosnivača Vikipedije [[Džimbo Vels|Džimija Velsa]], je pojam koji se koristi na Vikipediji, a odnosi se na sadržaj koji ima pristup karakterističan za književna djela, odnosno ”novele, pripovjetke, romane, ili potpada pod istorijske interpretacije, odnosno reinterpretacije”. == Primarni i sekundarni izvori == * '''[[Primarni izvor]]i''' podataka su izvori koji su vrlo blisko povezani sa određenim podacima. To je na primjer pisana izjava svedoka koji je prisustvovao određenom događaju; arheološke tvorevine koje govore same za sebe; dnevnici istorijskih ličnosti; film i fotografije (ali pogledajte ispod); istorijski dokumenti kao što su novine, popisi, transkripti javnih prezentacija ili intervjua; rezultati istraživanja mišljenja javnog mnjenja; različiti istraživački upitnici u tabelarnom obliku; pisani, zvučni ili video zapisi, porijeklom iz naučnih istraživanja; rezultati laboratorijskog i van-laboratorijskog istraživanja. :Primarni izvori koji su objavljeni u pouzdanom izvoru (na primjer u akademskom listu ili nekom od vodećih medija) ''mogu biti'' korišteni u Vikipediji, ali ''pažljivo'', jer se oni lako zloupotrebljavaju. Unošenje u članak bilo kakve interpretacije primarnog izvora zahtjeva navođenje pouzdanog sekundarnog izvora (vidi sljedeću stavku) za tu interpretaciju. Bez sekundarnog izvora, primarni izvori se mogu koristiti samo za opisne tvrdnje koje i obična razumna osoba bez posebnog obrazovanja može provjeriti. Na primjer, članak o nekom romanu može navesti određene dijelove romana da bi objasnio radnju, ali bilo koja interpretacija zahtjeva sekundarni izvor. * '''[[Sekundarni izvor]]i''' su izvori koji su najmanje jedan korak udaljeni od određenog podatka. U njima se, na osnovu primarnih izvora, prave uopštavanja, analize, sinteze, interpretacije ili vrednovanja podataka. Originalno istraživanje kojim se od vikipedijskog članka stvara primarni izvor nije dozvoljeno. S druge strane, istraživanje koje se sastoji od sakupljanja i organizovanja podataka iz postojećih primarnih i/ili sekundarnih izvora je, naravno, dobrodošlo. Svi članci u Vikipediji treba da se zasnivaju na informacijama sakupljenim iz objavljenih primarnih i sekundarnih izvora. To ne potpada pod originalno istraživanje nego se odnosi na istraživanje koje se zasniva na izvorima i to je osnovni pristup stvaranja bilo koje enciklopedije. U nekim slučajevima, kad članak (1) opisuje nešto čiju tačnost može provjeriti svaka razumna punoljetna osoba bez posebnog specijalističkog znanja, a (2) ne sadrži nikakve analitičke, sintetičke, interpretativne, ili vrijednosne sudove, takav članak može biti u potpunosti zasnovan na primarnim izvorima (primjerice [[Pita od jabuka]]), ali takvi slučajevi su izuzeci. Članci na Vikipediji sadrže materijal na bazi provjerljivosti, a ne istine, tako da se u njima predstavlja ono što su drugi provjerljivi izvori objavili, bez obzira da li mi smatramo da to, što je u njima zapisano, nije dovoljno tačno. U namjeri da se izbjegnu originalna istraživanja, i u namjeri da se pomogne poboljšanju kvaliteta Vikipedije, bitno je da svaki izvor materijala, kao i bilo koja uopštavanja, analize, sinteze, interpretacije, ili vrednovanja, odnosno vrednovanja informacija i podataka, potiču iz već objavljenih izvora, odnosno izvora, ili publikacija trećih lica sa reputacijom (što znači odbacivanje samoobjavljenih materijala, odnosno materijala koje svako može da objavi na internetu, ili odštampa u lokalnim štamparijama). Veoma je važno postavljanje odgovarajućih [[Wikipedia:Navođenje izvora|referenci]], odnosno izbjegavanje vađenja informacija iz konteksta u cilju stvaranja namjerno pogrešne interpretacije sadržaja. Ispravno postavljanje reference pomaže čitaocima da se uvjere da ono što piše u članku na Vikipediji ima podršku na drugim mjestima sa reputacijom i kredibilitetom. U nekim slučajima će biti kontroverzi ili debate o tome šta čini određeni izvor legitimnim ili s reputacijom. Kad ne postoji slaganje o tome, članak bi trebao prikazati suprotstavljene stavove kontroverze i različitih autoriteta ili izvora. Takav pristup omogućava [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta|neutralnu tačku gledišta]]. == Šta je neprihvatljivo?== Ubačena izmjena u članku se smatra originalnim istraživanjem, ako pretpostavlja ideje i argumente. Odnosno ako se njome čini bilo šta od slijedećega: * Ubacuje se teorija ili metod određenog rješenja. * Ubacuju se originalne ideje * Definišu se novi termini * Daju se ili postavljaju nove definicije već postojećih pojmova. * Ubacuje se argument, bez navođenja provjerena izvora, čiji je cilj pobijanje ili podržavanje nekih novih ideja, teorija, argumenata, ili pozicija. * Ubacuje se analiza ili sinteza već uspostavljenih činjenica, ideja, mišljenja, ili argumenata, na način kojim se stvara određena situacija kojom se favorizuje mišljenje urednika, bez atribucije takve analize ili sinteze, provjerenom izvoru. * [[Wikipedia:Izbegavanje neologizama|Ubacuju se ili se koriste neologizmi]] bez navođenja pouzdanih izvora. Činjenica da se u Vikipediji ne prihvataju određene stvari ne znači da je materijal ''loš'' ili nespravan (odnosno neistinit) - to samo znači da Vikipedija nije odgovarajuće mjesto za njegovo objavljivanje. Trebalo bi odbaciti čak i novinske radove na nivou zasluge za [[Pulicerova nagrada| Pulicerovu nagradu]] kao i naučne radove na nivou [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] ako su autori istih pokušali ta djela objaviti najprije na Vikipediji. Ako imate neku ideju za koju smatrate da bi trebala postati dio korpusa znanja kakav je Vikipedija, najbolje je da rezultate vaših istraživanja sredite i objavite u nekim od uglednih dnevnika ili vjesnika, a zatim i dokumentirate vaš rad na [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta|nepristran]] način. == Zašto originalno istraživanje nije prihvatljivo == Izvorna motivacija za pravilo ''Bez originalnoga istraživanja'' bila je sprečavanje objavljivanja ličnih teorija [[Osobenjak|osobenjaka]] i [[trolovanje|trolova]], a koji bi pokušali da iskoriste Vikipediju da privuku pažnju na svoje ideje kao i na sebe same. Ipak, pravilo bez originalnoga istraživanja je više od samoga ''bez ličnih osobenjačkih teorija''. Ono takođe uključuje i lične stavove urednika, politička razmatranja, njihove lične analize i interpretacije objavljenih materijala, kao i neobjavljene sinteze objavljenih radova, gdje takva sinteza teži da brani i odražava stavove koje urednik može imati, ili da podupire argument ili definiciju koju isti urednik nastoji predložiti. To znači da bilo kakve činjenice, razmišljanja, interpretacije, definicije i argumenti objavljeni na Vikipediji moraju prethodno biti objavljeni u pouzdanim izvorima ''u vezi s temom članka''. Pogledaj [[Wikipedia:Bez originalnog istraživanja#Sinteza objavljenoga materijala koja služi za zauzimanje određenog stava|ovaj primjer]] za više detalja. Primjenom kod svih urednika, ovo pravilo pomaže osiguravanju naše reputacije na više načina: # Obaveza je Vikipedije prema svojim čitateljima da informacije koje ovdje čitaju budu pouzdane i ugledne, tako da se oslanjamo samo na povjerljive ili ugledne objavljene izvore. Pogledaj ''[[Wikipedia:Bez originalnog istraživanja#Ugledne publikacije]]'' i ''[[Wikipedia:Pouzdani izvori]]'' za rasprave o tome kako da se oceni da li je izvor pouzdan. # Kredibilni izvori daju čitaocima resurse koje mogu da konsultuju u daljem toku svog istraživanja. Neki ljudi se enciklopediji okreću kao prvom koraku u istraživanju a ne kao poslednjem. # Oslanjanje na citirane izvore pomaže da se pojasni koje tačke gledišta su predstavljene u članku, i olakšava poštovanje politike [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta|neutralne tačke gledišta]]. # Oslanjanje na kredibilne izvore takođe može da ohrabri nove korisnike da doprinose. Na primer, ako neko zna za važan izvor na koji se članak ''nije'' pozvao, on se može osećati lagodnije prilikom dodavanja novog materijala u članak. == Sinteza objavljenoga materijala koja služi za zauzimanje određenog stava == Urednici griješe kada misle da ako je sadržaj A objavljen u provjerenom izvoru i B je takođe objavljen u provjerenom izvoru, onda A i B mogu da se koriste u jednom članku da bi se isforsirao stav C. Naprotiv, to je klasični primjer nove sinteze objavljenog materijala koji se koristi da bi se isforsirao novi stav i stoga se smatra originalnim istraživanjem. ”A i B, radi zauzimanja stava C” je prihvatljivo samo onda, ako je provjereni izvor objavio taj argument i koji ima veze sa temom članka. Sledi primer iz Vikipedijinog članka (članak je o Džonsu, ne o plagijaturi uopšteno): <blockquote>Smit kaže da je Džons plagirao u svom ''Flower-Arranging: The Real Story'' kopiranjem referenci iz druge knjige. Džons ovo odbacuje i kaže da je kriv samo zbog dobre naučne prakse jer je dao citate za reference za koje je saznao iz druge knjige.</blockquote> Za sada je sve u redu. Sada sledi nova sinteza objavljenog materijal: <blockquote>Ako je Džonsova tvrdnja da je uvek konsultovao originalne izvore netačna, ovo bi bilo suprotno praksi koju predlaže ''Čikaški priručnik stila'' kao i Harvardovom studentskom priručniku za pisanje, koji oba zahtevaju da se citiraju samo izvori koji su zaista korišćeni. Nijedan priručnik kršenja ovog pravila o citiranju originalnih izvora ne naziva ''plagiranjem''. Umesto toga, plagiranje se definiše kao korišćenje informacija, ideja, upotrebljenih reči ili strukture izvora, bez da se oni citiraju.</blockquote> Ceo ovaj pasus predstavlja originalno istraživanje, jer je on autorova lična sinteza objavljenog materijala koja služi da istakne njegovu definiciju i mišljenje o plagiranju i tome da li ga je Džons počinio. Autor citira dobre izvore o dobroj praksi (''Čikaški priručnik stila'' i Harvardov studentski priručnik za pisanje). U članku o plagiranju, neke od tvrdnji koje je on izneo bi mogle da budu prihvatljive, sve dok su dostupni linkovi ili citati izvora. Međutim, u članku o Džonsu, ovaj pasus ističe autorovo mišljenje da, uz datu određenu definiciju plagiranja, ga Džons nije počinio. Nevezano za činjenicu da njegovo mišljenje izgleda da jeste podržano, od strane ''Čikaškog priručnika stila'', ono ostaje autorovo mišljenje. Da bi ovaj pasus bio prihvatljiv u članku o Džonsu, autor bi morao da pronađe pouzdan izvor '''koji je komentarisao na raspravu Smita i Džonsa''' i koji je sam istakao d: ''Ako je Džonsova tvrdnja da je uvek konsultovao originalne izvore netačna, ovo bi bilo u suprotnosti sa praksom koju predlaže Čikaški priručnik stila...'' i tako dalje. To jest, '''tačno taj argument, ili kombinacija materijala, je morala da bude objavljena u pouzdanom izvoru ''u kontekstu teme o kojoj je članak'''''. == Urednici stručnjaci za određenu oblast == Politika ''bez originalnog istraživanja'' ne zabranjuje stručnjacima za određenu temu da dopunjuju Vikipediju svojim znanjem. Naprotiv, Vikipedija ohrabruje eksperte da doprinose, sve dok je njihovo znanje proverljivo. Pretpostavljamo, međutim, da je neko stručnjak ne samo zbog svog ličnog i direktnog poznavanja teme, već i zbog svog poznavanja objavljenih izvora o toj temi. Ova politika zabranjuje korisnicima-stručnjacima da navode svoje lično i direktno znanje ''ako'' to znanje nije [[Wikipedia:Proverljivost|proverljivo]]. Ako je korisnik-stručnjak objavio rezultate svog istraživanja na nekom drugom mestu, u uglednoj publikaciji, on može da [[Wikipedia:Citiranje izvora|citira taj izvor]] pišući u trećem licu, i poštujući politiku [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta|neutralne tačke gledišta]]. Stručnjaci moraju da citiraju pouzdane publikacije objavljene od strane trećeg lica, i ne smeju da koriste svoje neobjavljeno znanje, koje bi bilo nemoguće proveriti. Nadamo se da će korisnici-stručnjaci koristiti svoje poznavanje objavljenih izvora da obogate naše članke, imajući u vidu da specijalisti nemaju privilegovan položaj unutar Vikipedije. == Objašnjavanje teorija == Za teorije: # Izrecite ključne koncepte; # Izrecite poznate i popularne ideje i identifikujte opšti ''konsenzus'', jasno označivši šta je šta, i imajte u vidu da teorije i pogledi koje su u ekstremnoj manjini ne moraju da budu uključene. Nestabilni [[neologizam|neologizmi]], i ideje koje potiču od jednog pojedinca koji ne predstavlja autoritet ili od male grupe takvih pojedinaca, treba ili da idu u [[Wikipedia:Članci za brisanje|članke za brisanje]] (jer ''padaju na testu proverljivosti'', a ne jer su nužno pogrešni), ili da budu odstranjeni iz članaka. == Ugledne publikacije == Među uglednim publikacijama su naučni časopisi ({{jez-en|peer-reviewed journals}}), knjige koje su izdale poznate akademske izdavačke knjige ili univerziteti, ili odseci izdavača opšteg usmerenja koje imaju dobru reputaciju u oblasti naučnih izdanja. Kada su u pitanju neakademske teme, nije lako dati tačnu definiciju ''uglednog'' izvora. U načelu, većina nas ima dobru intuiciju o značenju ovog izraza. Časopisi ili novine koje izdaju vrlo ekstremne političke ili religiozne grupe će se retko smatrati ''uglednim''. Na primer, Vikipedija se neće oslanjati isključivo na članak objavljen u novinama ''Militant'' koje izdaje Socijalistička radnička partija, kao na dobar izvor za tvrdnju da predsednik Sjedinjenih Država, Džordž Buš mrzi decu. Međutim, ako istu tvrdnju odštampa ''Njujork tajms'', Vikipedija bi mogla da referiše na ovaj članak (i na izvore citirane u tom članku). Listovi političkih partija međutim mogu da se koriste kao izvori informacija o samoj partiji. Postavite sami sebi nekoliko pitanja kada pokušavate da ocenite da li je neka publikacija valjana kao izvor. Da li je pisana u ostrašćenom tonu? Da li ima veliko ili vrlo malo čitalaštvo? Da li se radi o izdanju napravljenom samo da bi pisac ili izdavač podigao sebi rejting? Da li izdavačem upravlja jedna osoba ili ima veliko, stalno osoblje? Da li neko vrši stručnu recenziju tekstova, ili objavljuju šta stignu bez puno provera? Ako biste čuli da izdavač koga planirate da iskoristite kao izvor razmatra da objavi vrlo negativan članak o vama, da li biste bili (a) prestravljeni jer sumnjate da izdavač nije odgovoran i ne proverava dobro činjenice; ili (b) osećali dozu smirenosti zbog toga što verujete da izdavač ima sistem od više slojeva u kojima se vrše provere, ljude koji proveravaju činjenice, pravnike, urednike, i da će najverovatnije ispraviti greške pre nego što članak dođe u štampu? Ako je odgovor (a), nemojte da koristite taj izvor. Ako je odgovor (b), radi se o onome šta Vikipedija naziva ''ugledan izvor''. Kada dođe do rasprave oko toga da li je neka publikacija ugledna, možete da pokušate da uključite u razgovor više korisnika i da pokušate da dođete do konsenzusa. Međutim u ovom slučaju nema jasne definicije, ali načelno ne treba da ignorišete svoju intuiciju. == Originalne slike == Slike uživaju veliki izuzetak u politici "Bez originalnog istraživanja". Uređivači Vikipedije se ohrabruju da fotografišu i crtaju slike i da ih šalju na Vikipediju. Tom prilikom treba da ih objavljuju u sklopu [[GFDL]] ili neke druge slobodne licence, a sve u cilju ilustrovanja članka. Postoji nekoliko razloga zašto je ovo dobrodošlo: * Slike ili fotografije se generalno koriste za ilustrovanje i ''ne predstavljaju neobjavljene ideje ili argumente'', na šta se uglavnom politika "Bez originalnog istraživanja" i odnosi. * Zbog zakona o zaštiti autorskih prava u mnogim zamljama i njegovog odnosa sa pravljenjem slobodne enciklopedije, postoji relativno malo javno dostupnih slika ili fotografija koje bi mogli da preuzmemo i koristimo. Urednici Vikipedijinih slika preuzimaju potrebnu ulogu na sebe. Mogućnost slanja originalnih slika ima poznati nedostatak. Urednik ima mogućnost da koristeći uređivanje slike izmeni činjenice ili stav koji se ilustruje slikom. Izmenjene slike trebaju javno biti obeležene kao takve i, ako već nisu, treba ih objaviti na strani [[Wikipedia:Slike i mediji za brisanje]]. Slike koje predstavljaju originalno istraživanje na bilo koji drugi način nisu dozvoljene. Na primer: dijagram atoma vodonika koji prikazuje dodatne čestice u jezgru o kojima je objašnjavao pošiljalac slike. Sve slike i fotografije su podložne i ostalim Vikipedijinim pravilima i politikama, a posebno [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta]] i [[Wikipedia:Proverljivost]]. == Pravila u vezi i upustva za uređivanje == === [[Wikipedia:Proverljivost]] === Insistiranjem da samo činjenice, tvrdnje, teorije, ideje, mišljenja i argumenti koji su već objavljeni od strane uglednih izdavača mogu da se objave na Vikipediji, politika ''bez originalnog istraživanja'' i politika ''proverljivosti'' se međusobno ojačavaju. Granica za uključivanje u Vikipediju je '''proverljivost, ne istina'''. Vidi [[Wikipedia:Proverljivost]] za detaljnije informacije, i [[Wikipedia:Citiranje izvora]] za primere stilova citiranja. === [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta]] === Zabrana originalnog istraživanja ograničava mogućnost da osoba koja piše članak u njemu predstavlja svoju tačku gledišta. Štaviše, isticanjem važnosti uključivanja proverljivih istraživanja koje su proizveli drugi, ova politika promoviše uključivanje više različitih tačaka gledišta u članak. Na taj način, politika zabrane originalnog istraživanja pomaže sprovođenje politike '''neutralne tačke gledišta'''. U mnogim slučajevima postoji više uspostavljenih tačaka gledišta na datu temu. U takvim slučajevima, nijedan pojedinačni ugao posmatranja, m a koliko dobro istražen bio, nije autoritativan. Nije odgovornost pojedinačnog autora da istraži ''sve'' tačke gledišta. Međutim, kada dodaju neko istraživanje u članak, važno je da autori pruže kontekstualne informacije o toj tački gledišta, koja naznačava koliko je prihvaćena, i da li je deli većina ili manjina. ==== Kako da utvrdite da li je neka tačka gledišta šire prihvaćena ==== Uključivanje tačke gledišta koju podržava samo uska manjina može da predstavlja originalno istraživanje, jer je moguće da postoji nedostatak dovoljno kredibilnih neutralnih objavljenih izvora koji bi je podržali. Iz poruke koju je na mejling listu poslao [[Džimbo Vejls]], osnivač Vikipedije: * Ako je gledište ima podršku većine, onda bi trebalo da bude lako da se ono podrži referencama ka opšteprihvaćenim izvorima; * Ako gledište ima podršku značajne manjine, onda bi trebalo da bude lako da se imenuju njeni ''prominentni'' pobornici; * Ako gledište ima podršku ekstremno male (ili vrlo ograničene) manjine, ono ne pripada na Vikipediju (osim možda u nekom pomoćnom članku) ''nevezano od toga da li je tačno ili ne; i nevezano od toga da li možete da ga dokažete ili ne.'' Videti [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta]] za detaljnija uputstva. == Na stranicama za razgovor i stranicama projekta == Kao i većina Vikipedijinih politika, politika ''bez originalnog istraživanja'' se odnosi na članke u glavnom imenskom prostoru a ne na strane za razgovor i strane projekta, mada neki smatraju da je neukusno raspravljati o ličnim teorijama na stranama za razgovor. == Vidi još == * {{tl|Originalno istraživanje}} - poruka koja upozorava na originalno istraživanje * [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta]] * [[Wikipedia:Proverljivost]] * [[Wikipedia:Navođenje izvora]] == Reference == * [http://mail.wikipedia.org/pipermail/wikien-l/2003-July/005288.html Crackpot articles]: Poruka Džimba Vejlsa na mejling listi, 12. jul, 2003. * [http://mail.wikipedia.org/pipermail/wikien-l/2004-December/017557.html "Original research"], Džimi Vejls, 3. decembar, 2004. * [http://mail.wikipedia.org/pipermail/wikien-l/2004-December/017591.html "Original research"] Džimi Vejls, 6. decembar, 2004. * [http://mail.wikipedia.org/pipermail/wikien-l/2003-September/006653.html "NPOV and 'new physics'"] Džimi Vejls, 26. septembar, 2003. * [http://mail.wikipedia.org/pipermail/wikien-l/2003-September/006663.html "NPOV and 'new physics'"] Džimi Vejls, 26. septembar, 2003 == Dodatne informacije == * [http://academia.wikicities.com/ Academic Publishing Wiki] - viki koji prihvata originalno istraživanje * [http://wikibooks.org/wiki/Wiki_Science:Wikiresearch Wikiresearch], predlog za viki za originalno istraživanje. [[ml:വിക്കിപീഡിയ:കണ്ടെത്തലുകള്‍ അരുത്]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} f07tti8jxlxsjls2oldrqixo4uahcjk 42680573 42680572 2026-08-22T13:38:54Z Aca 108187 42680573 wikitext text/x-wiki {{pravilo|WP:OI|WP:BOI}} {{u tri reči|Vikipedija [[Wikipedia:Šta Vikipedija nije|ne]] objavljuje originalnu misao: sav materijal na Vikipediji mora da bude pripisiv [[Wikipedia:Proverljivost|pouzdanom, objavljenom izvoru]]. Članci ne smeju da sadrže bilo kakvu novu analizu ili sintezu objavljenog materijala koja služi da predstavi neki stav koji nije jasno istaknut u izvorima.}} {{Policylist}} [[Wikipedia:Šta Vikipedija nije|Vikipedija nije]] mjesto za originalna istraživanja. [[Wikipedia:Navođenje izvora|Navođenje izvora]] i izbjegavanje originalnih istraživanja su usko vezani: jedini način da dokažete da ono što unosite u članke nije originalno istraživanje je da navedete [[Wikipedia:Proverljivost|provjerljive izvore]], gdje postoje informacije koje su ”direktnoj vezi” sa predmetom članka i koje pomažu kredibilitetu sadržaja u članku. [[Wikipedia:Originalno istraživanje|Bez originalnog istraživanja]] je jedno od triju pravila kojima se vodi sadržaj na Vikipediji. Druga dva pravila su [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta]] i [[Wikipedia:Proverljivost]]. Shodno tome, ta pravila određuju vrstu i kvalitet materijala koji je prihvatljiv u glavnom imenskom prostoru (čitaj: člancima) Vikipedije. Pošto se sva tri pravila nadopunjuju, ne treba ih shvatiti izolovano jedno od drugog i urednici bi se trebali upoznati sa svakim od njih. O primjeni ova tri pravila nije moguće raspravljati i nijedno od njih ne može biti zamjenjeno drugim pravilom, ili uputstvom, pa čak ni ako postoji konsenzus urednika koji bi omogućio tako nešto. Stranice s opisima tih pravila mogu biti mijenjana samo utoliko, ukoliko bolje reflektiraju praktično objašnjenje i primjenu tih principa. == Definicija == '''Originalno istraživanje''' je pojam koji se koristi na Vikipediji, a odnosi se na sadržaj koji urednici ubacuju u članke i koji nije ranije objavljen u nekom povjerljivom izvoru. Čine ga neobjavljene teorije, podaci, činjenice, koncepti, argumenti i ideje; ili neke nove interpretacije, analize, ili sinteze već objavljenih podataka, činjenica, koncepata, ili argumenata čiji je cilj izmjena ranijih stavova ili, prema riječima koosnivača Vikipedije [[Džimbo Vels|Džimija Velsa]], je pojam koji se koristi na Vikipediji, a odnosi se na sadržaj koji ima pristup karakterističan za književna djela, odnosno ”novele, pripovjetke, romane, ili potpada pod istorijske interpretacije, odnosno reinterpretacije”. == Primarni i sekundarni izvori == * '''[[Primarni izvor]]i''' podataka su izvori koji su vrlo blisko povezani sa određenim podacima. To je na primjer pisana izjava svedoka koji je prisustvovao određenom događaju; arheološke tvorevine koje govore same za sebe; dnevnici istorijskih ličnosti; film i fotografije (ali pogledajte ispod); istorijski dokumenti kao što su novine, popisi, transkripti javnih prezentacija ili intervjua; rezultati istraživanja mišljenja javnog mnjenja; različiti istraživački upitnici u tabelarnom obliku; pisani, zvučni ili video zapisi, porijeklom iz naučnih istraživanja; rezultati laboratorijskog i van-laboratorijskog istraživanja. :Primarni izvori koji su objavljeni u pouzdanom izvoru (na primjer u akademskom listu ili nekom od vodećih medija) ''mogu biti'' korišteni u Vikipediji, ali ''pažljivo'', jer se oni lako zloupotrebljavaju. Unošenje u članak bilo kakve interpretacije primarnog izvora zahtjeva navođenje pouzdanog sekundarnog izvora (vidi sljedeću stavku) za tu interpretaciju. Bez sekundarnog izvora, primarni izvori se mogu koristiti samo za opisne tvrdnje koje i obična razumna osoba bez posebnog obrazovanja može provjeriti. Na primjer, članak o nekom romanu može navesti određene dijelove romana da bi objasnio radnju, ali bilo koja interpretacija zahtjeva sekundarni izvor. * '''[[Sekundarni izvor]]i''' su izvori koji su najmanje jedan korak udaljeni od određenog podatka. U njima se, na osnovu primarnih izvora, prave uopštavanja, analize, sinteze, interpretacije ili vrednovanja podataka. Originalno istraživanje kojim se od vikipedijskog članka stvara primarni izvor nije dozvoljeno. S druge strane, istraživanje koje se sastoji od sakupljanja i organizovanja podataka iz postojećih primarnih i/ili sekundarnih izvora je, naravno, dobrodošlo. Svi članci u Vikipediji treba da se zasnivaju na informacijama sakupljenim iz objavljenih primarnih i sekundarnih izvora. To ne potpada pod originalno istraživanje nego se odnosi na istraživanje koje se zasniva na izvorima i to je osnovni pristup stvaranja bilo koje enciklopedije. U nekim slučajevima, kad članak (1) opisuje nešto čiju tačnost može provjeriti svaka razumna punoljetna osoba bez posebnog specijalističkog znanja, a (2) ne sadrži nikakve analitičke, sintetičke, interpretativne, ili vrijednosne sudove, takav članak može biti u potpunosti zasnovan na primarnim izvorima (primjerice [[Pita od jabuka]]), ali takvi slučajevi su izuzeci. Članci na Vikipediji sadrže materijal na bazi provjerljivosti, a ne istine, tako da se u njima predstavlja ono što su drugi provjerljivi izvori objavili, bez obzira da li mi smatramo da to, što je u njima zapisano, nije dovoljno tačno. U namjeri da se izbjegnu originalna istraživanja, i u namjeri da se pomogne poboljšanju kvaliteta Vikipedije, bitno je da svaki izvor materijala, kao i bilo koja uopštavanja, analize, sinteze, interpretacije, ili vrednovanja, odnosno vrednovanja informacija i podataka, potiču iz već objavljenih izvora, odnosno izvora, ili publikacija trećih lica sa reputacijom (što znači odbacivanje samoobjavljenih materijala, odnosno materijala koje svako može da objavi na internetu, ili odštampa u lokalnim štamparijama). Veoma je važno postavljanje odgovarajućih [[Wikipedia:Navođenje izvora|referenci]], odnosno izbjegavanje vađenja informacija iz konteksta u cilju stvaranja namjerno pogrešne interpretacije sadržaja. Ispravno postavljanje reference pomaže čitaocima da se uvjere da ono što piše u članku na Vikipediji ima podršku na drugim mjestima sa reputacijom i kredibilitetom. U nekim slučajima će biti kontroverzi ili debate o tome šta čini određeni izvor legitimnim ili s reputacijom. Kad ne postoji slaganje o tome, članak bi trebao prikazati suprotstavljene stavove kontroverze i različitih autoriteta ili izvora. Takav pristup omogućava [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta|neutralnu tačku gledišta]]. == Šta je neprihvatljivo?== Ubačena izmjena u članku se smatra originalnim istraživanjem, ako pretpostavlja ideje i argumente. Odnosno ako se njome čini bilo šta od slijedećega: * Ubacuje se teorija ili metod određenog rješenja. * Ubacuju se originalne ideje * Definišu se novi termini * Daju se ili postavljaju nove definicije već postojećih pojmova. * Ubacuje se argument, bez navođenja provjerena izvora, čiji je cilj pobijanje ili podržavanje nekih novih ideja, teorija, argumenata, ili pozicija. * Ubacuje se analiza ili sinteza već uspostavljenih činjenica, ideja, mišljenja, ili argumenata, na način kojim se stvara određena situacija kojom se favorizuje mišljenje urednika, bez atribucije takve analize ili sinteze, provjerenom izvoru. * [[Wikipedia:Izbegavanje neologizama|Ubacuju se ili se koriste neologizmi]] bez navođenja pouzdanih izvora. Činjenica da se u Vikipediji ne prihvataju određene stvari ne znači da je materijal ''loš'' ili nespravan (odnosno neistinit) - to samo znači da Vikipedija nije odgovarajuće mjesto za njegovo objavljivanje. Trebalo bi odbaciti čak i novinske radove na nivou zasluge za [[Pulicerova nagrada| Pulicerovu nagradu]] kao i naučne radove na nivou [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] ako su autori istih pokušali ta djela objaviti najprije na Vikipediji. Ako imate neku ideju za koju smatrate da bi trebala postati dio korpusa znanja kakav je Vikipedija, najbolje je da rezultate vaših istraživanja sredite i objavite u nekim od uglednih dnevnika ili vjesnika, a zatim i dokumentirate vaš rad na [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta|nepristran]] način. == Zašto originalno istraživanje nije prihvatljivo == Izvorna motivacija za pravilo ''Bez originalnoga istraživanja'' bila je sprečavanje objavljivanja ličnih teorija [[Osobenjak|osobenjaka]] i [[trolovanje|trolova]], a koji bi pokušali da iskoriste Vikipediju da privuku pažnju na svoje ideje kao i na sebe same. Ipak, pravilo bez originalnoga istraživanja je više od samoga ''bez ličnih osobenjačkih teorija''. Ono takođe uključuje i lične stavove urednika, politička razmatranja, njihove lične analize i interpretacije objavljenih materijala, kao i neobjavljene sinteze objavljenih radova, gdje takva sinteza teži da brani i odražava stavove koje urednik može imati, ili da podupire argument ili definiciju koju isti urednik nastoji predložiti. To znači da bilo kakve činjenice, razmišljanja, interpretacije, definicije i argumenti objavljeni na Vikipediji moraju prethodno biti objavljeni u pouzdanim izvorima ''u vezi s temom članka''. Pogledaj [[Wikipedia:Bez originalnog istraživanja#Sinteza objavljenoga materijala koja služi za zauzimanje određenog stava|ovaj primjer]] za više detalja. Primjenom kod svih urednika, ovo pravilo pomaže osiguravanju naše reputacije na više načina: # Obaveza je Vikipedije prema svojim čitateljima da informacije koje ovdje čitaju budu pouzdane i ugledne, tako da se oslanjamo samo na povjerljive ili ugledne objavljene izvore. Pogledaj ''[[Wikipedia:Bez originalnog istraživanja#Ugledne publikacije]]'' i ''[[Wikipedia:Pouzdani izvori]]'' za rasprave o tome kako da se oceni da li je izvor pouzdan. # Kredibilni izvori daju čitaocima resurse koje mogu da konsultuju u daljem toku svog istraživanja. Neki ljudi se enciklopediji okreću kao prvom koraku u istraživanju a ne kao poslednjem. # Oslanjanje na citirane izvore pomaže da se pojasni koje tačke gledišta su predstavljene u članku, i olakšava poštovanje politike [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta|neutralne tačke gledišta]]. # Oslanjanje na kredibilne izvore takođe može da ohrabri nove korisnike da doprinose. Na primer, ako neko zna za važan izvor na koji se članak ''nije'' pozvao, on se može osećati lagodnije prilikom dodavanja novog materijala u članak. == Sinteza objavljenoga materijala koja služi za zauzimanje određenog stava == Urednici griješe kada misle da ako je sadržaj A objavljen u provjerenom izvoru i B je takođe objavljen u provjerenom izvoru, onda A i B mogu da se koriste u jednom članku da bi se isforsirao stav C. Naprotiv, to je klasični primjer nove sinteze objavljenog materijala koji se koristi da bi se isforsirao novi stav i stoga se smatra originalnim istraživanjem. ”A i B, radi zauzimanja stava C” je prihvatljivo samo onda, ako je provjereni izvor objavio taj argument i koji ima veze sa temom članka. Sledi primer iz Vikipedijinog članka (članak je o Džonsu, ne o plagijaturi uopšteno): <blockquote>Smit kaže da je Džons plagirao u svom ''Flower-Arranging: The Real Story'' kopiranjem referenci iz druge knjige. Džons ovo odbacuje i kaže da je kriv samo zbog dobre naučne prakse jer je dao citate za reference za koje je saznao iz druge knjige.</blockquote> Za sada je sve u redu. Sada sledi nova sinteza objavljenog materijal: <blockquote>Ako je Džonsova tvrdnja da je uvek konsultovao originalne izvore netačna, ovo bi bilo suprotno praksi koju predlaže ''Čikaški priručnik stila'' kao i Harvardovom studentskom priručniku za pisanje, koji oba zahtevaju da se citiraju samo izvori koji su zaista korišćeni. Nijedan priručnik kršenja ovog pravila o citiranju originalnih izvora ne naziva ''plagiranjem''. Umesto toga, plagiranje se definiše kao korišćenje informacija, ideja, upotrebljenih reči ili strukture izvora, bez da se oni citiraju.</blockquote> Ceo ovaj pasus predstavlja originalno istraživanje, jer je on autorova lična sinteza objavljenog materijala koja služi da istakne njegovu definiciju i mišljenje o plagiranju i tome da li ga je Džons počinio. Autor citira dobre izvore o dobroj praksi (''Čikaški priručnik stila'' i Harvardov studentski priručnik za pisanje). U članku o plagiranju, neke od tvrdnji koje je on izneo bi mogle da budu prihvatljive, sve dok su dostupni linkovi ili citati izvora. Međutim, u članku o Džonsu, ovaj pasus ističe autorovo mišljenje da, uz datu određenu definiciju plagiranja, ga Džons nije počinio. Nevezano za činjenicu da njegovo mišljenje izgleda da jeste podržano, od strane ''Čikaškog priručnika stila'', ono ostaje autorovo mišljenje. Da bi ovaj pasus bio prihvatljiv u članku o Džonsu, autor bi morao da pronađe pouzdan izvor '''koji je komentarisao na raspravu Smita i Džonsa''' i koji je sam istakao d: ''Ako je Džonsova tvrdnja da je uvek konsultovao originalne izvore netačna, ovo bi bilo u suprotnosti sa praksom koju predlaže Čikaški priručnik stila...'' i tako dalje. To jest, '''tačno taj argument, ili kombinacija materijala, je morala da bude objavljena u pouzdanom izvoru ''u kontekstu teme o kojoj je članak'''''. == Urednici stručnjaci za određenu oblast == Politika ''bez originalnog istraživanja'' ne zabranjuje stručnjacima za određenu temu da dopunjuju Vikipediju svojim znanjem. Naprotiv, Vikipedija ohrabruje eksperte da doprinose, sve dok je njihovo znanje proverljivo. Pretpostavljamo, međutim, da je neko stručnjak ne samo zbog svog ličnog i direktnog poznavanja teme, već i zbog svog poznavanja objavljenih izvora o toj temi. Ova politika zabranjuje korisnicima-stručnjacima da navode svoje lično i direktno znanje ''ako'' to znanje nije [[Wikipedia:Proverljivost|proverljivo]]. Ako je korisnik-stručnjak objavio rezultate svog istraživanja na nekom drugom mestu, u uglednoj publikaciji, on može da [[Wikipedia:Citiranje izvora|citira taj izvor]] pišući u trećem licu, i poštujući politiku [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta|neutralne tačke gledišta]]. Stručnjaci moraju da citiraju pouzdane publikacije objavljene od strane trećeg lica, i ne smeju da koriste svoje neobjavljeno znanje, koje bi bilo nemoguće proveriti. Nadamo se da će korisnici-stručnjaci koristiti svoje poznavanje objavljenih izvora da obogate naše članke, imajući u vidu da specijalisti nemaju privilegovan položaj unutar Vikipedije. == Objašnjavanje teorija == Za teorije: # Izrecite ključne koncepte; # Izrecite poznate i popularne ideje i identifikujte opšti ''konsenzus'', jasno označivši šta je šta, i imajte u vidu da teorije i pogledi koje su u ekstremnoj manjini ne moraju da budu uključene. Nestabilni [[neologizam|neologizmi]], i ideje koje potiču od jednog pojedinca koji ne predstavlja autoritet ili od male grupe takvih pojedinaca, treba ili da idu u [[Wikipedia:Članci za brisanje|članke za brisanje]] (jer ''padaju na testu proverljivosti'', a ne jer su nužno pogrešni), ili da budu odstranjeni iz članaka. == Ugledne publikacije == Među uglednim publikacijama su naučni časopisi ({{jez-en|peer-reviewed journals}}), knjige koje su izdale poznate akademske izdavačke knjige ili univerziteti, ili odseci izdavača opšteg usmerenja koje imaju dobru reputaciju u oblasti naučnih izdanja. Kada su u pitanju neakademske teme, nije lako dati tačnu definiciju ''uglednog'' izvora. U načelu, većina nas ima dobru intuiciju o značenju ovog izraza. Časopisi ili novine koje izdaju vrlo ekstremne političke ili religiozne grupe će se retko smatrati ''uglednim''. Na primer, Vikipedija se neće oslanjati isključivo na članak objavljen u novinama ''Militant'' koje izdaje Socijalistička radnička partija, kao na dobar izvor za tvrdnju da predsednik Sjedinjenih Država, Džordž Buš mrzi decu. Međutim, ako istu tvrdnju odštampa ''Njujork tajms'', Vikipedija bi mogla da referiše na ovaj članak (i na izvore citirane u tom članku). Listovi političkih partija međutim mogu da se koriste kao izvori informacija o samoj partiji. Postavite sami sebi nekoliko pitanja kada pokušavate da ocenite da li je neka publikacija valjana kao izvor. Da li je pisana u ostrašćenom tonu? Da li ima veliko ili vrlo malo čitalaštvo? Da li se radi o izdanju napravljenom samo da bi pisac ili izdavač podigao sebi rejting? Da li izdavačem upravlja jedna osoba ili ima veliko, stalno osoblje? Da li neko vrši stručnu recenziju tekstova, ili objavljuju šta stignu bez puno provera? Ako biste čuli da izdavač koga planirate da iskoristite kao izvor razmatra da objavi vrlo negativan članak o vama, da li biste bili (a) prestravljeni jer sumnjate da izdavač nije odgovoran i ne proverava dobro činjenice; ili (b) osećali dozu smirenosti zbog toga što verujete da izdavač ima sistem od više slojeva u kojima se vrše provere, ljude koji proveravaju činjenice, pravnike, urednike, i da će najverovatnije ispraviti greške pre nego što članak dođe u štampu? Ako je odgovor (a), nemojte da koristite taj izvor. Ako je odgovor (b), radi se o onome šta Vikipedija naziva ''ugledan izvor''. Kada dođe do rasprave oko toga da li je neka publikacija ugledna, možete da pokušate da uključite u razgovor više korisnika i da pokušate da dođete do konsenzusa. Međutim u ovom slučaju nema jasne definicije, ali načelno ne treba da ignorišete svoju intuiciju. == Originalne slike == Slike uživaju veliki izuzetak u politici "Bez originalnog istraživanja". Uređivači Vikipedije se ohrabruju da fotografišu i crtaju slike i da ih šalju na Vikipediju. Tom prilikom treba da ih objavljuju u sklopu [[GFDL]] ili neke druge slobodne licence, a sve u cilju ilustrovanja članka. Postoji nekoliko razloga zašto je ovo dobrodošlo: * Slike ili fotografije se generalno koriste za ilustrovanje i ''ne predstavljaju neobjavljene ideje ili argumente'', na šta se uglavnom politika "Bez originalnog istraživanja" i odnosi. * Zbog zakona o zaštiti autorskih prava u mnogim zamljama i njegovog odnosa sa pravljenjem slobodne enciklopedije, postoji relativno malo javno dostupnih slika ili fotografija koje bi mogli da preuzmemo i koristimo. Urednici Vikipedijinih slika preuzimaju potrebnu ulogu na sebe. Mogućnost slanja originalnih slika ima poznati nedostatak. Urednik ima mogućnost da koristeći uređivanje slike izmeni činjenice ili stav koji se ilustruje slikom. Izmenjene slike trebaju javno biti obeležene kao takve i, ako već nisu, treba ih objaviti na strani [[Wikipedia:Slike i mediji za brisanje]]. Slike koje predstavljaju originalno istraživanje na bilo koji drugi način nisu dozvoljene. Na primer: dijagram atoma vodonika koji prikazuje dodatne čestice u jezgru o kojima je objašnjavao pošiljalac slike. Sve slike i fotografije su podložne i ostalim Vikipedijinim pravilima i politikama, a posebno [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta]] i [[Wikipedia:Proverljivost]]. == Pravila u vezi i upustva za uređivanje == === [[Wikipedia:Proverljivost]] === Insistiranjem da samo činjenice, tvrdnje, teorije, ideje, mišljenja i argumenti koji su već objavljeni od strane uglednih izdavača mogu da se objave na Vikipediji, politika ''bez originalnog istraživanja'' i politika ''proverljivosti'' se međusobno ojačavaju. Granica za uključivanje u Vikipediju je '''proverljivost, ne istina'''. Vidi [[Wikipedia:Proverljivost]] za detaljnije informacije, i [[Wikipedia:Citiranje izvora]] za primere stilova citiranja. === [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta]] === Zabrana originalnog istraživanja ograničava mogućnost da osoba koja piše članak u njemu predstavlja svoju tačku gledišta. Štaviše, isticanjem važnosti uključivanja proverljivih istraživanja koje su proizveli drugi, ova politika promoviše uključivanje više različitih tačaka gledišta u članak. Na taj način, politika zabrane originalnog istraživanja pomaže sprovođenje politike '''neutralne tačke gledišta'''. U mnogim slučajevima postoji više uspostavljenih tačaka gledišta na datu temu. U takvim slučajevima, nijedan pojedinačni ugao posmatranja, m a koliko dobro istražen bio, nije autoritativan. Nije odgovornost pojedinačnog autora da istraži ''sve'' tačke gledišta. Međutim, kada dodaju neko istraživanje u članak, važno je da autori pruže kontekstualne informacije o toj tački gledišta, koja naznačava koliko je prihvaćena, i da li je deli većina ili manjina. ==== Kako da utvrdite da li je neka tačka gledišta šire prihvaćena ==== Uključivanje tačke gledišta koju podržava samo uska manjina može da predstavlja originalno istraživanje, jer je moguće da postoji nedostatak dovoljno kredibilnih neutralnih objavljenih izvora koji bi je podržali. Iz poruke koju je na mejling listu poslao [[Džimbo Vejls]], osnivač Vikipedije: * Ako je gledište ima podršku većine, onda bi trebalo da bude lako da se ono podrži referencama ka opšteprihvaćenim izvorima; * Ako gledište ima podršku značajne manjine, onda bi trebalo da bude lako da se imenuju njeni ''prominentni'' pobornici; * Ako gledište ima podršku ekstremno male (ili vrlo ograničene) manjine, ono ne pripada na Vikipediju (osim možda u nekom pomoćnom članku) ''nevezano od toga da li je tačno ili ne; i nevezano od toga da li možete da ga dokažete ili ne.'' Videti [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta]] za detaljnija uputstva. == Na stranicama za razgovor i stranicama projekta == Kao i većina Vikipedijinih politika, politika ''bez originalnog istraživanja'' se odnosi na članke u glavnom imenskom prostoru a ne na strane za razgovor i strane projekta, mada neki smatraju da je neukusno raspravljati o ličnim teorijama na stranama za razgovor. == Vidi još == * {{tl|Originalno istraživanje}} - poruka koja upozorava na originalno istraživanje * [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta]] * [[Wikipedia:Proverljivost]] * [[Wikipedia:Navođenje izvora]] == Reference == * [http://mail.wikipedia.org/pipermail/wikien-l/2003-July/005288.html Crackpot articles]: Poruka Džimba Vejlsa na mejling listi, 12. jul, 2003. * [http://mail.wikipedia.org/pipermail/wikien-l/2004-December/017557.html "Original research"], Džimi Vejls, 3. decembar, 2004. * [http://mail.wikipedia.org/pipermail/wikien-l/2004-December/017591.html "Original research"] Džimi Vejls, 6. decembar, 2004. * [http://mail.wikipedia.org/pipermail/wikien-l/2003-September/006653.html "NPOV and 'new physics'"] Džimi Vejls, 26. septembar, 2003. * [http://mail.wikipedia.org/pipermail/wikien-l/2003-September/006663.html "NPOV and 'new physics'"] Džimi Vejls, 26. septembar, 2003 == Dodatne informacije == * [http://academia.wikicities.com/ Academic Publishing Wiki] - viki koji prihvata originalno istraživanje * [http://wikibooks.org/wiki/Wiki_Science:Wikiresearch Wikiresearch], predlog za viki za originalno istraživanje. [[ml:വിക്കിപീഡിയ:കണ്ടെത്തലുകള്‍ അരുത്]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} bk2642skd9wraznmycm6abgkxn8wcrs 0 71104 42680772 42446776 2026-08-23T08:22:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680772 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Illyrian tribes-en.png|thumb|300px|Ilirska plemena]] [[File:Roman Illyricum in 40 BC.png|mini|desno|Mapa istočne obale Jadrana oko 40. god. p.n.e.]] '''Liburni''' ([[grčki jezik|grč.]] Λιβυρνοί) su [[antika|antička]] [[Veneti (jadranski)|venetsko]]-[[Iliri|ilirska]] pomorska etnogrupa koja je živjela na jugozapadu današnje [[Hrvatska|Hrvatske]] na obalama sjeveroistočnog dijela [[Jadransko more|Jadranskog mora]] između rijeka [[Raša|Raše]] i [[Krka|Krke]], tj. na području [[Kvarnerski zaljev|Kvarnera]] i sjevernoj [[Dalmacija|Dalmaciji]] do [[velebit]]skog primorja.<ref name="enciklopedija">{{Cite web |url= https://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=36372 |title= Liburni |work= Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2021. |accessdate= 5. 10. 2023}}</ref> Kao poznatija naselja mogu se izdvojiti naselja: Aenon ([[Nin]]), Nedium ([[Arheološko nalazište Nadin|Nadin]]), Asseri (Podgrađe kod [[Benkovac|Benkovca]]), Varvara ([[Bribir]]) i Iader ([[Zadar]]), koji je bio najznaĉajnija "zajednica".<ref>[https://www.academia.edu/36276821/U_TEMELJIMA_GRADA_Iz_arheolo%C5%A1kih_slojeva_liburnskoga_Zadra_IN_THE_CITY_S_FOUNDATIONS_The_Archaeological_Layers_of_the_Liburnian_Zadar Liburni - U TEMELJIMA GRADA – Iz arheoloških slojeva liburnskoga Zadra]</ref><ref name="Liburni">[https://www.academia.edu/8810347/Liburni_-_identitet_političko_i_društveno_uređenje Petra Svetec: Liburni - identitet, političko i društveno uređenje, Hrvatski studiji Sveučilišta u Zagrebu, 2014]</ref> Liburni su bili savremenici italskih [[Etrurci|Etruraca]] i [[levant]]skih [[Fenikija|Feničana]] i smatra se da su se doselili na navedene teritorije oko IX stoljeća pne. Njihovi susjedi na zapadu su bili [[Histri]], sjeverno u zaleđu [[Japodi]], a istočno [[Dalmati]]. Liburni su jedno vrijeme bili "gospodari Jadrana".<ref name="istarska">{{Cite web |url= https://www.istrapedia.hr/hr/natuknice/2404/liburni |title= Liburni |work= Iatrapedija, 2015. |accessdate= 5. 10. 2023}}</ref> U [[SFRJ|jugoslavenskoj]] i starijoj literaturi Liburni se navode kao Iliri ili su smatrani za pripadnike venetske grupe. U današnjoj hrvatskoj istoriografiji smatra se da su se Liburni kao zajednica u velikoj mjeri razlikovali od Ilira, dok se njihovim svrstavanjem u sjevernojadransku skupinu naroda prikazuje i njihovo jezično srodstvo s Histrima i Venetima. Takva liburnska antroponimija u okviru sjevernojadranske ima svoj zaseban, prepoznatljiv imenski korpus i zato ih treba tretirati kao samostalnu i samosvojnu cjelinu.<ref name="Liburni"/> == Historija == Liburni su najvjerojatnije imali trgovačke odnose s italskim [[Etrurci]]ma i levantskim [[Feničani]]ma koji su već prije [[Grci|Grka]] doplovili do Jadrana. O feničanskom prisustvu nema historijskih dokumenata ali rijetki [[arheologija|arheonalazi]] ukazuju na moguću [[trgovina|trgovačku]] razmjenu sa domaćim stanovništvom. U prva dva stoljeća prvog milenijuma Liburni su zagospodarili [[Jadransko more|Jadranskim morem]]. Tada je počela borbe koja je bila duga i ogorčena. Prednost je u početku bila na strani Liburna: oni su bolje poznavali Jadransko more i svuda su imali svoje baze i svoje saveznike. To je glavni razlog spore i kasne kolonizacije Grka na Jadranu. Dio [[Italija|italijanske obale]], neposredno nasuprot matice Liburna, oko grada [[Ankona|Ankone]], (antički [[Picenum]], danas pokrajina Marche), Liburni su osvojili i tu podigli nekoliko svojih naselja. Utvrđena je lingvistička srodnost velikog broja toponima s obe strane obale, a [[Arheologija|arheolozi]] su pronašli jedan dio tipično liburnskih predmeta u grobovima i ostacima naselja (i u samom gradu Ankoni), što sve potvrđuje da su u ranoj fazi svoje istorije Liburni zaista živjeli na obje obale Jadrana i čvrsto držali njegove pomorske puteve. Kasnije su ih potisnuli [[Umbri]]. Prve zapise o Liburnima napravili su Grci. [[Strabon]] navodi da su nakon sukoba sa [[korint]]skim tiraninom [[Hersikrat]]om 734. g. p.n.e, Iliri istisnuti sa [[Krf]]a, a starosjedioci Dirahija protjerali su Liburne iz svoga grada oko 627. g. p.n.e ([[Apijan]]). A na sjeverozapadnoj obali Jadrana prva grčka uporišta nastala su tek kada su Liburni izgubili svoja naselja u Picenumu, a Grci ovladali višim nivoom tehnike gradnje brodova, i organizacijom flote i suvozemne vojske, što im je osiguralo potpunu prevlast i na moru i u kopnenoj borbi. Na srednjem Jadranu zauzeli su: [[Vis]], [[Hvar]] i [[Korčula|Korčulu]]. Čak ni tada, mali grčki gradovi to nisu mogli postići sami za sebe. Za osnivanje kolonija potrena im je bila pomoć [[Sirakuza|Sirakuze]] pod [[Dionizije Stariji|Dionizijem Starijim]]. Liburni su potisnuti na sjever Jadrana a njihov pokušaj povratka ostrva 385. ili 386 završio se neuspješno uz brojne žrtve<ref name="ČovićIliri"/> === Liburni i Rimljani === Rimljani su 181. god. p.n.e. ovladali cijelim područjem [[Venecija|Venecije]] i podigli koloniju [[Akvileja|Akvileju]]. Već 177. god. uništili su grad [[Nezakcij]], ovladali teritorijom [[Histri|Histra]], izašli na rijeku Rašu i postali susjedi Liburna.<ref name="Zaninović">{{Cite web |url= https://hrcak.srce.hr/file/8444 |title= Marin Zaninović: Liburnia militaris |work= Arheološki zavod - Filozofski fakultet, Zagreb, 1989 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref>]] Likvidacija [[Kraljevina Ilirija|Ardijejskog kraljevstva]] 167. god. p.n.e. i [[Dalmatski ratovi]] 156-155. p.n.e. doveli su rimske trupe i na južnu granicu Liburna. Prvi historijski zabilježeni pohod Rimljana kroz teritoriju Liburna desio se 129. god. kada je konzul [[Gaj Sempronije Tuditan]] išao u pohod na Japode, Karne i Tauriske. Slijedeći dolazak bio je 84. god. tokom sukoba konzula [[Sula|Sule]] i njegovih protivnika. Tokom 78-76. god. Dalmati su iskoristili nerede u Rimu i povratili Salonu. Ovog puta je protiv njih ratovao prokonzul Gaj Koskonije, krenušvi iz [[Akvileja|Akvileje]] preko područja Liburna. Godine 51. Dalmati su krenuli na Liburne i preoteli tvrđavu [[Promona|Promonu]]. Tokom građanskog rata između [[Cezar]]a i Pompeja koji je izbio 49. god p.n.e. Liburni su sa svojim brodovima učestvovali na obe strane. Gradski element je bio na strani Cezara, a zajednice izvan gradskih aglomeracija na Pompejevoj strani. Godine 35. p.n.e. u konačno [[Oktavijanovi ilirski ratovi|osvajanje ilirske teritorije]] krenuo je [[Oktavijan]]. Prije pohoda oduzeo je Liburnima brodove čime je zadao posljednji udarac njihovoj pomorskoj nezavisnosti. Polazno mjesto za rat protiv Japoda bio je liburnski [[Senj]]. Slijedeće dvije godine su prošle u krvavim ratovima sa [[Dalmati]]ma, a nema potvrde da su i Liburni učestvovali, osim što su Rimljani koristili njihovu teritoriju. U istorijskim izvorima Liburni se ne spominju kao učesnici velikog i posljednjeg ilirskog otpora rimskoj prevlasti u periodu od 6-9. god. p.n.e., poznatog kao [[Batonov ustanak]].<ref name="kolaboracionisti">{{Cite web |url= https://povijest.hr/hrvatska/gdje-su-zivjeli-ti-liburni-i-mozemo-li-na-njih-gledati-kao-na-rimske-kolaboracioniste/ Sonja Kirchhoffer: Gdje su živjeli ti Liburni, i možemo li na njih gledati kao na rimske kolaboracioniste? |title= PVIJEST.HR |work= |accessdate= 5. 10. 2023}}</ref><ref name="suić">{{Cite web|url= https://hrcak.srce.hr/file/42214|title= M. SUIĆ: Liburnija i Liburni, LIBURNIJA I LIBURNI U VRIJEME VELIKOG USTANKA U ILIRIKU OD 6. DO 9. GOD. POSLIJE KRISTA (UZ CIL V.3346)|work= VAMZ, 3.s., XXIV-XXV 55-66 (1991-92)|accessdate= 5. 10. 2023|archive-date= 2024-09-17|archive-url= https://web.archive.org/web/20240917111940/https://hrcak.srce.hr/file/42214|url-status= dead}}</ref> == Sudbina Liburna == Nakon propasti [[Rimsko Carstvo|Rimske Imperije]] 476. godine, romanizirani potomci Liburna pred uzastopnim navalama [[barbari|barbara]] iz kopnenog primorja sklanjaju se na ostrva ili u Italiju, a oni preostali na kopnu bivaju ili uništeni ili asimilirani. Liburni na otocima opstaju sve do kasnog slaviziranja, jer su poluromanski govori u gradovima [[Krk (grad)|Krku]] i [[Rab (grad)|Rabu]] postojali sve donedavna. Na ove tvrdnje upućuju i nova [[biogenetika|biogenetička]] istraživanja kojim je utvrđeno da se [[genom]]i stanovnika Kvarnera razlikuju od onih iz ostalih dijelova Hrvatske (npr. Tolk i sarad. 2000, Barač i sur. 2003, Lovrečić i sur. 2005, Yoshamya 2005, Lovrić i sur. 2007). Također nove analize ostrvskih toponima i dijalektalnih arhaizama kvarnerskog čakavizma pokazuju da se uz djelomičnu romanizaciju i potom slaviziranje, na Krku i Rabu donedavno očuvao manji dio predslavensko-neromanskog rječnika Liburna, najviše u pradijalektu ''„Gan-Veyan“'' iz brdskih sela na Krku i u mnoštvu čudnih toponima oko velike i još neistražene srednjovjekovne gradine ''Korintija'' (domaće: ''Uri-Kworyta'') između [[Vrbnik]]a i [[Baška|Baške]]. Čak je moguće da se u tom gradu sve do XV. stoljeća još govorilo poluslavensko-neoliburnijski. == Pomorsko naslijeđe == Svi antički tekstovi koji spominju Liburne, navode ih kao vješte pomorce i brodograditelje sklone piratstvu.<ref>[https://pomorska.lzmk.hr/Natuknica?id=3812 Liburni - Pomorska enciklopedija I. izdanje]</ref> Osim pomorstva, Liburni su se bavili i [[poljoprivreda|poljoprivredom]], [[ribarstvo]]m, i [[trgovina|trgovinom]]. Zbor orkanskih bura na gornjem Jadranu koju spominju i Rimljani, Liburni su morali smisliti brze, čvrste i nepotopive brodove za njihovo olujno more. Nekoliko vrsta plovila koji su gradili Liburni su: * ''Drakofori'' sa [[zmaj]]skom glavom na pramcu i krmi bili su desantni ratni brodovi kao kasniji [[vikinzi|vikinški]] ''drakkari''. * ''Liburnae'' su bile bojni brodovi tj. dvoveslarke koje su potom kopirali i razvili Rimljani. * ''Galaia'' je veći transportno-trgovački brod tj. prototip i imenjak kasnijih srednjovjekovnih ''galija''. * ''Lembul'' je manji i brzi ribarski brod kao prototip i imenjak dalmatinskih ''leuta.'' * ''Paros'' je manja brodica za prijevoz i lokalni ribolov tj. prethodnik i imenjak današnje ''barke''. [[File:Liburnianship.jpg|mini|desno|Ratni brod tipa liburna]] === Ratni brod tipa liburna === ''Liburne'' su bile vrsta brzih i okretnih ratnih brodova i to prvobitno sa jednim redom vesala. Liburni i druga ilirska plemena su ih koristili u svojim pohodima na obale Jadranskog i [[Jonsko more|Jonskog mora]] te piratskim napadima na, između ostalog, grčke [[kolonija|kolonije]] i trgovačke brodove bez obzira pod kojom su zastavom plovili. Moguće je da su Liburni preuzeli dizajn sličnih brodova koji su koristili [[Briti]], odnosno [[Pikti]]. Oko I stoljeća pne. i Rimljani su usvojili gradnju ovih brodova i nazvali ih upravo prema plemenu Liburna. Osim toga, Rimljani su originalnu konstrukciju ovih brodova i modifikovali, npr. dodajući još jedan red vesala, pretvarajući ih tako u ''biremu'' - "dvoveslarku". Još kasnije, liburne su dobile značajno izmijenjen izgled ali je sam naziv zadržan. Mogle su imati četvorougaono ili trougaono jedro. Liburne su rekonstruisane na osnovu historijskih zapisa i pronađenijh ostataka kao brod od 15 tona i pedeset veslača koji su vjerovatno imali neku vrstu zaklona. Kontinuirana brzina broda je bila najmanje oko 5 čvorova a maksimalna oko 7,5 čvorova u napadu ili potjeri. U rimskoj mornarici liburne su imale višestruku ulogu: za izviđanje, komunikaciju između ključnih brodova u floti, obalsku patrolu, odbranu od pirata i sl. Liburne nisu plovile samo morem već svim plovnim rijekama jadranskog (Neretva) i [[Crno more|crnomorskog]] sliva ([[Dunav]]) te rijekama koje se ulijevaju u [[Sredozemno more|Mediteran]] i [[Atlantik]] ([[Rajna]]) u ostalim rimskim provincijama. Kod [[Mainz]]a je pronađeno nekoliko olupina liburni sa Rajne koje su bile duge oko 16m, imale su jedno centralno jedro i po dvanaestak vesala sa svake strane. Veslači su bili zaklonjeni iza okruglih štitova. U pomorskoj [[Bitka kod Akcija|bici kod Akcija]] [[Marko Antonije]] se sukobio sa [[August (rimski car)|Oktavijanom]]. Oktavijan je izvojevao pobjedu iskoristivši okretne liburne i iskusnu posadu protiv teških i moćnijih brodova Marka Antonija. == Tehnika i kultura == Iako su Liburni bili nepismeni prije dolaska Rimljana, njihova [[tehnika|tehnička]] [[kultura]] u praktičnoj primjeni bila je razvijenija i naprednija od okolnih susjeda između Rima i Grčke. Najveće su uspjehe postigli u brodogradnji, pa su i Rimljani preuzeli konstruktivna rješenja njihovih brodova, a brodograditelji Liburni bili su najviše cijenjeni u carskim pomorskim arsenalima [[Ravenna|Ravenni]] i [[Akvileja|Aquileji]]. Između Vrbnika i Baške u uvali Malaluka još se vide ruševine ranoga liburnijskog brodogradilišta iz V-IV stoljeća pne. s privezima, stražarnicama i 7 kamenih dokova za brodove. I oružje Liburna je bilo različito od ilirskih susjeda, koristili su duže [[mač]]eve s bočnim ''spiralnim antenama'', kao sjeverniji [[Germani]]. Antički historičari pak često opisuju Ilire, Histre i Liburne kao divljake i pirate. [[Tit Livije|Livije]] dodaje kako je Rim uzeo veliki broj robova među ovim plemenima i njih se često moglo vidjeti na ulicama Rima kako služe kao nosači obučeni u grube vunene ogrtače ili ovčije runo ''cuculus Liburnicus''. Tako su dobili i naziv ''horridus Liburnus'' - "nakostriješeni Liburni". Ova odjeća je možda dio naslijeđa koje je uočljivo prilikom tradicionalnih "maškara". === Nakit === ==== Starije željezno doba ==== Među metalnim proizvodima s kraja drugog i prvog stoljeća prvog milenijuma p.n.e. može se izdvojiti nekoliko vrsta nakita koji imaju lokalnu karakteristiku i odražavaju domete liburnske izrade. [[File:Liburnska fibula.jpg|mini|180px|desno|Liburnska bronzana naočarasta fibula iz željeznog doba danas u Arheološkom muzeju u [[Zadar|Zadru]]. Nazvana je tako jer se sa svoja dva spiralna diska uklapa u naočale.<ref name="ČovićIliri">{{Cite web |url= https://archive.org/details/OdButmiraDoIliraBorivojoviiSarajevo1976Latinica/page/n5 |title= Borivoj Čović: OD BUTMIRA DO ILIRA – JAPODI, s.136 |work= Kulturno naslijeđe, Sarajevo, 1976 |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref>]] * Velika lučna [[Fibula (broš)|fibula]] prilično je bila rasprostranjena na Balkanu i Apeninskom poluostrvu, pa se ne može tvrditi da su je izmislili liburnski majstori. Oni primjerci koji su nađeni na liburnskoj teritoriji i istovrsni, otkriveni na drugim mjestima jadranske obale, potjecali su iz liburnijskih radionica. To potvrđuju samo za liburnijske primjerke karakteristične proporcije i neki tehnički detalji. Doba njihove upotrebe i njihova rasprastranjenost podudaraju se s prvom etapom pomorske ekspanzije Liburna.<ref name="libnekropola">{{Cite web |url= https://www.pilar.hr/wp-content/images/stories/dokumenti/histria_antiqua/20/histria2011_189.pdf |title= Sineva Kukoč: liburnska nekropola |work= Histria Antiqua, 2011 |accessdate= 9. 2. 2023}}</ref> * Dvodjelna naočarasta fibula je prilično komplikovane konstrukcije čija je izrada zahtijevala visok stepen kovačke vještine i veliku preciznost. Prenesena je s liburnskog područja u zaleđe, kod susjednih [[Japodi|Japoda]]. * [[Pektoral]] (ukras za prsa) nastao je na srednjebosanskom tlu odakle se proširio među Liburne i Japode početkom I milenijuma p.n.e. Odatle je ovaj tip nakita prenešen na liburnsku teritoriju [[Picenum]] na zapadnoj obali Jadrana, u čijim radionicama su nastali veoma dekorativni primjerci.<ref name="ČovićIliri"/><ref name="pektoral">{{Cite web |url= https://www.pilar.hr/wp-content/images/stories/dokumenti/histria_antiqua/20/histria2011_189.pdf |title= Sineva Kukoč: PTICA I KONJ U SOLARNOJ DINAMICI SVIJETA |work= Odjel za arheologiju Sveučilište u Zadru |accessdate= 9. 2. 2023}}</ref> ==== Mlađe željezno doba ==== U ovo periodu uobičajeni liburnski nakit bili su: * prstenje, * pojasne kopče, * pločasta [[Fibula (nakit)|fibula]], * tipična liburnska inačica kasne Certosa fibule s dugmetom na nozi koja je proširena i na okolna područja (Japodi, Histri, Dolenjska), * za Liburne također tipična kasnocertosidna fibula sa završetkom noge u obliku boce, poznata i drugdje (kod Japoda, Histra, u [[Slovenija|Sloveniji]]), * [[Latenska kultura|srednjolatenska]] koja je najzastupljenija metalna izrađevina u Nadinu, * oblici kasnih ranolatenodnih fibula s kružnim ili vrpčastim presjekom luka, također dugotrajno omiljenih kod Liburna i, * široko rasprostranjena, ali kod Liburna ne česta, kasnocertosoidna fibula (tip Jezerine) s rupom i malim diskom na nozi, negdje iz 2/1.stoljeća p.n.e. == Društveno uređenje == Liburni u [[politika|političkom]] smislu nisu imali državu već su njihovi gradovi bili udruženi u neku vrstu saveza koji antički autori nazivaju ''dekapolije''. Inače, nasuprot većini drugih ilirskih plemena gdje je dominirao patrijarhat, kod Liburna je bilo dosta tragova ''matrijarhata''. Antički izvori su Liburne smatrali nemoralnima, tvrdeći da su njihove žene, slično Etrurcima, prije braka bile slobodne i birale su partnere (čak i strance), da su bile glava porodice i mogle birati zanimanje, uključujući i pomorstvo, jahanje i drugo (Stipčević 1974, Čović 1976, Hiller 1991, Yoshamya 2005). == Gradnja i naselja == Liburni su gradili uglavnom kuće od kamena u kružno-koncentričnim redovima oko srednjeg trga, a gradovi su im ograđeni velikim kamenim zidinama, npr. Krk i [[Scardona|Skradin]].<ref name="pektoral"/><ref name="scardona">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/21775314/Conventus_Liburnorum_conventus_Scardonitanus |title= Dino Demicheli: Conventus Liburnorum,conventus Scardonitanus |work= Odjel za arheologiju Sveučilište u Zadru |accessdate= 9. 2. 2023}}</ref><ref name="urbanizacija">{{Cite web |url= https://core.ac.uk/download/299371652.pdf |title= Hrvoje Manenica: Hrvoje Manenica URBANIZACIJA IZMEĐU RAŠE I KRKE U VRIJEME RANOG PRINCIPATA |work= Filozofski fakultet u Zagrebu Poslijediplomski doktorski studij arheologije, 2015 |accessdate= 5. 10. 2023}}</ref> Prvi glavni grad Liburna bila je ''Scardona'' (Skradin), a ostali veći još ''Curycta'' ([[Krk]]), ''Arba'' ([[Rab]]), ''Gissa'' ([[Novalja]]), ''Apsorus'' ([[Osor]]), ''Flanona'' ([[Plomin]]), ''Aenone'' ([[Nin]]), ''Iadera'' ([[Liburnska nalazišta u Zadru|Zadar]]), [[Arheološko nalazište Nadin|Nadin]] i.t.d.<ref>{{Cite web |title=Šime Batović - Karakteristike fortifikacijskih aglomeracija na teritoriji Liburna |url=http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2015.pdf |access-date=2020-03-18 |archive-date=2021-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210222005008/http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2015.pdf }}</ref> == Religija i grobovi == Slično kao okolni savremenici, i Liburni su bili [[politeizam|mnogobošci]], ali zbog baštine matrijarhata sva dosad poznata liburnijska božanstva nose samo ženska imena. Najvažnija božica im je bila ''Anzotica'' koja odgovara rimskoj [[Venera (planeta)|Veneri]] i grčkoj [[Afrodita|Afroditi]], a ''Ica'' je vodena božica izvora i približno odgovara [[Dijana (mitologija)|Dijani]]. Ostale manje poznate liburnijske božice po imenu još su bile npr. ''Latra, Sentona i Iutossica'', ali su njihove uloge nejasne. Liburni su imali jak kult predaka i to posebno kult lubanje. Svoje mjesto u vjerovanjima Liburna ima i kult sunca. Po tipu grobova Liburni se jasno razlikuju od susjeda: njihovi kosturi uvijek leže bočno u skvrčeno-sjedećem položaju, a u muškim grobovima nikada nema oružja kao kod drugih Ilira. Osim toga, u klasično rimsko doba nad grobovima Liburna podiže se i poseban spomenik ''cippus'' kakav nemaju ostali Iliri. (Batović 1962. i 1965, Stipčević 1974, Čović 1976, Hiller 1991). == Jezik Liburna == Kao i kod drugih susjednih Ilira, donedavno za jezik Liburna nije bilo drugih pokazatelja osim oskudne onomastike tj. romaniziranih toponima iz klasične Liburnije koje navode rimski i manje grčki izvori, te vlastitih natpisa liburnijskih imena na njihovim grobnim cipusima. Iz toga je već vidljivo da se liburnijski toponimi dosta razlikuju od većine kopnenih Ilira i bliže je zapadu, tj. Histrima i Venetima. == Literatura == * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/339565/liburnian Liburna na Enciklopedija Britanika] * Andrew Dalby: Empire of pleasures, Routlege, 2000, {{ISBN|0-415-18624-2}} * Š. Batović: ''Sepultures de la peuplade illyrienne des Liburnes''. Bonn 1962. * Š. Batovic: ''Die Eisenzeit auf dem Gebiet des illyrischen Stammes der Liburnen''. Archaeologia Jugoslavica 6, Beograd 1965. * A. Stipčević: ''Iliri (povijest, život, kultura).'' Školska knjiga, Zagreb 1974. * M. Guštin, D. Božič, L. Bakarić: ''Kelti i njihovi suvremenici na tlu Jugoslavije''. Narodni muzej Ljubljana i Arheološki muzej Zagreb, 1984. * G. Hiller: ''Zur japodischen und liburnischen Früheisenzeit''. Universität Heidelberg, 1991. * H.V. Tolk & al.: ''MtDNA haplogroups in the populations of Croatian Adriatic Islands''. Coll. Anthropol. 24, 2000. * L. Barač & al.: ''Y-chromosomal heritage of Croatian population and its island isolates''. European Journal of Human Genetics 11, 2003. * L. Lovrečić, M. Peterlin & al.: ''Human Y-specific STR haplotypes in the western Croatian population sample.'' Forensic Science International 149, 2005. * M. Yoshamya: ''Gan-Veyan (rječnik, gramatika, kultura i genom Neo-Liburna).'' ITG, 2. izdanje, Znanstveno društvo za proučavanje porijekla Hrvata, Zagreb 2005.‬ * A.Ž. Lovrić, Đ. Vidmarović, R. Fureš: ''Podrijetlo Hrvata, dio 1. Indoiranski iskon, 2. Genetička otkrića, 3. Etnogeneza'' (zbornici simpozija 2001.-2006.). Udruga Muži zagorskog srca (u tisku), Zagreb-Zabok 2007. == Izvori == {{Izvori|2}} {{Iliri}} [[Kategorija:Liburni]] ru1rbe5cyk1jjnqyxbirjo1kt3ogcew 0 71952 42680785 42605730 2026-08-23T10:58:24Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680785 wikitext text/x-wiki '''Lista radio-stanica u Srbiji''' obuhvata radio stanice sa nacionalnim, regionalnim i lokalnim prostiranjem signala u Republici Srbiji. Mnoge stanice imaju uz naziv i link prema njihovoj internet stranici (ako spisak nije dovršen, ili ako stanica nema sajt, link će izostati). == Nacionalna pokrivenost == Javni servis: * [[Radio-televizija Srbije]], Radio Beograd ([http://www.radiobeograd.rs/ sajt]). {|class="wikitable" !Ime !Web !► |- |Radio Beograd 1 |<center>[http://www.radiobeograd.rs/ sajt]</center> |<center>[https://rtsradio-live.morescreens.com/RTS_2_001/audio/chunklist.m3u8 slušaj]</center> |- |Radio Beograd 2/3 |<center>[http://www.radiobeograd.rs/ sajt] |<center>[https://rtsradio-live.morescreens.com/RTS_2_002/audio/chunklist.m3u8 slušaj]</center> |- |Radio 202 |<center>[http://www.radiobeograd.rs/ sajt] |<center>[https://rtsradio-live.morescreens.com/RTS_2_004/audio/chunklist.m3u8 slušaj]</center> |} Republička radiodifuzna agencija je izdala dozvole za emitovanja ovim radio mrežama<ref>http://www.rra.org.rs/index.php?task=content&id=33&kategorija=32{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: {|class="wikitable" !Ime !Web !► |- |[[Radio B92|Play (Radio B92)]] |<center>[http://www.playradio.rs sajt]</center> |<center>[https://stream.playradio.rs:8443/play.mp3 slušaj] (MP3)</center> |- |Radio S1 |<center>[https://www.radios.rs/radio/1/radio-s1 sajt]</center> |<center>[https://stream.radios.rs:9000/;*.mp3 slušaj] (MP3)</center> |- |Radio S2 |<center>[https://www.radios.rs/radio/11/radio-s2 sajt]</center> |<center>[https://stream.radios.rs:9002/;*.mp3 slušaj] (MP3)</center> |- |HIT FM |<center>[https://hitfm.rs/ sajt]</center> |<center>[https://streaming.hitfm.rs/hit.mp3 slušaj] (MP3)</center> |- |Karolina |<center>[https://karolina.rs/ sajt]</center> |<center>[https://streaming.karolina.rs/karolina.mp3 slušaj] (MP3)</center> |} === Vojvodina === Javni servis u Vojvodini: * [[Radio Televizija Vojvodine]] ([http://www.rtv.rs/ sajt]) {|class="wikitable" !Ime !Web !► |- |Radio Novi Sad 1 (srpski) | |<center>[http://82.117.194.13:9020/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014053043/http://82.117.194.13:9020/listen.pls |date=2008-10-14 }}</center> |- |Radio Novi Sad 2 ([[mađarski jezik|mađarski]]) | |<center>[http://82.117.194.13:9010/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110531070241/http://82.117.194.13:9010/listen.pls |date=2011-05-31 }}</center> |- |Radio Novi Sad 3 (ostale manjine) | |<center>[http://82.117.194.13:9030/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122110338/http://82.117.194.13:9030/listen.pls |date=2011-01-22 }}</center> |- |Radio Stotka | |<center>[http://82.117.194.13:9040/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100221004759/http://82.117.194.13:9040/listen.pls |date=2010-02-21 }}</center> |} Regionalni vojvođanski: * AS FM, Novi Sad ([http://www.radioas.fm/ sajt]) ([http://radioas64.streaming.rs:9530/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100516171248/http://radioas64.streaming.rs:9530/listen.pls |date=2010-05-16 }} 64 kbps) == Region Grada Beograda (uži deo grada) == RRA je 1. jula 2006. izdala dozvole za emitovanje programa u užem delu Grada [[Beograd]]a (kao regionu), među kojima i ovim radio stanicama<ref>http://www.rra.org.rs/index.php?task=content&id=34&kategorija=32{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: {|class="wikitable" !Ime !Web !► |- |Super FM Beograd 107,9&nbsp;MHz |<center>[https://superfm.rs/ sajt]</center> |<center>[https://onair.superfm.rs/superfm.mp3 slušaj (MP3)]</center> |- |Nostalgija 105,2 Mhz |<center>[https://www.nostalgija.rs/ sajt]</center> |<center>[http://nostalgie48.streaming.rs:9270/listen.pls slušaj]</center> |- |Naxi radio 96,9&nbsp;MHz |<center>[http://www.naxi.co.rs/ sajt]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</center> |<center>[http://naxi128.streaming.rs:9150/listen.pls slušaj]</center> |- |Radio S4 102,2&nbsp;MHz |<center>[http://www.radios4.rs sajt]</center> |<center>[https://stream.radios.rs:9006/;*.mp3 slušaj (MP3)]</center> |- |Red radio 93,7&nbsp;MHz |<center>[http://redradio.rs/ sajt]</center> |<center>[https://stream.redradio.rs/sid=1 slušaj]</center> |- |Radio Pink 91,3&nbsp;MHz |<center>[http://www.pinkradio.rs/ sajt]</center> |<center>[http://edge1.pink.rs:1935/radiopinkfta/pink61.smil/playlist.m3u8 slušaj (M3U8)]</center> | |- |Radio Studio B 99,1&nbsp;MHz 100,8&nbsp;MHz |<center>[https://www.studiob.rs/radios/stream_stb.php sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211105111033/https://www.studiob.rs/radios/stream_stb.php |date=2021-11-05 }}</center> |<center>[http://radio.studiob.rs:8004/; slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513150109/http://radio.studiob.rs:8004/; |date=2021-05-13 }}</center> |- |Radio TRI 95,8&nbsp;MHz | |<center>[http://radio3-128.streaming.rs:9200/; slušaj (Winamp)]</center> |- |WTF radio 100,4&nbsp;MHz |<center>[http://wtfradio.rs/ sajt]</center> |<center>[http://live.wtfradio.rs/wtfradio.mp3 slušaj (MP3)]</center> |- |TDI radio 91,8&nbsp;MHz |<center>[http://www.tdiradio.com/ sajt] </center> |<center>[https://streaming.tdiradio.com/tdiradio.mp3 slušaj]</center> |- |Top FM 106,8&nbsp;MHz |<center>[http://www.topfm.rs/ sajt] |<center>[http://topfm128.streaming.rs:9280/listen.pls slušaj]</center> |- |Radio Karolina 106,3&nbsp;MHz |<center>[http://karolina.rs/ sajt] |<center>[https://streaming.karolina.rs/karolina.mp3 slušaj (MP3)]</center> |- |Radio Novosti |<center>[http://www.radionovosti.com/ sajt]</center> |<center>[https://novosti.radiostreaming.rs/novosti_1 slušaj]</center> |- |Radio S3 90,9&nbsp;MHz |<center>[http://www.radios3.rs sajt]</center> |<center>[https://stream.radios.rs:9004/;*.mp3 slušaj]</center> |- |Bum Bum radio 89,4&nbsp;MHz |<center>[http://www.bumbumradio.rs/ sajt]</center> |<center>[http://bumbum-stream.netlogic.rs:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211108133151/http://bumbum-stream.netlogic.rs:8000/listen.pls |date=2021-11-08 }}<ref>http://www.rra.org.rs/index.php?id=63task=novosti{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ovaj i naredni rešenjem od 29. decembra 2008., potvrđeno 23. 11. 2009.</ref> </center> |- |Radio Jat 90,2&nbsp;MHz |<center>[http://www.radiojat.rs/ sajt]</center> |<center>[https://streaming.radiojat.rs/radiojat.mp3 slušaj (MP3)]</center> |- |Radio Slovo Ljubve 107,3&nbsp;MHz |<center>[http://www.slovoljubve.com/ sajt]</center> |<center>[http://160.153.245.85:8000/stream/1/; slušaj]</center> |- |Rock Radio 96,2&nbsp;MHz |<center>[http://rockradio.rs/ sajt]</center> |<center>[https://mastermedia.shoutca.st/proxy/rockradio?mp=/stream slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211108133149/https://mastermedia.shoutca.st/proxy/rockradio?mp=/stream |date=2021-11-08 }}</center> |} Od 29. novembra 2010. na mestu Bete RFI (107.9) emituje Radio Antena Beograd, a i sajt Bete se preusmerava na Antenu; na ''stream''u Bete ([http://live.betarfi.com/mp3 link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306143006/http://live.betarfi.com/mp3 |date=2016-03-06 }}) se čuje Antena (mp3 format). == Regionalne stanice == Radio stanice sa regionalnim pokrivanjem<ref>http://www.rra.org.rs/index.php?task=content&id=35&kategorija=32{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} od 21. juna 2007.</ref>: * Radio [[Vranje]] * Radio ''Belle amie'', [[Niš]] [http://www.belami.rs/index.php/radio.html sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117235431/http://www.belami.rs/index.php/radio.html |date=2010-01-17 }} [https://web.archive.org/web/20091021003414/http://92.60.231.231:8000/listen.pls slušaj] * Radio Krajina, [[Negotin]] [http://www.opstina-negotin.org.yu/article.php?id_article=64&lg=sr]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (informacija) * Radio [[Zaječar]] [http://www.rtz.rs/radio.html sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825181806/http://www.rtz.rs/radio.html |date=2010-08-25 }} [http://217.26.213.158:8000/radio.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115140208/http://217.26.213.158:8000/radio.m3u |date=2013-01-15 }} * Radio [[Kruševac]] * Radio Šumadija, [[Aranđelovac]] [http://trzistesrbije.com/firme/rtvsumadija/?index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081228065351/http://trzistesrbije.com/firme/rtvsumadija/?index |date=2008-12-28 }} (informacija) * Radio [[Jagodina]] [http://www.radiojagodina.autentik.net/o_nama.php sajt] * Radio Luna, [[Užice]] [http://www.anem.org.yu/sr/clanice/Punopravne/Radio/Luna.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030072207/http://www.anem.org.yu/sr/clanice/Punopravne/Radio/Luna.html |date=2009-10-30 }} (informacija) * Radio Patak, [[Valjevo]] [http://www.patak.co.rs/ sajt] (neke emisije se mogu čuti) * Radio AS, [[Šabac]] [http://radioassabac.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209073318/http://radioassabac.com/ |date=2010-02-09 }} (Adobe Flash Player) * Radio VK, [[Kikinda]] [http://www.rtv-vk.rs sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302181102/http://www.rtv-vk.rs/ |date=2016-03-02 }} * Radio [[Pančevo]] [http://www.pancevo.co.rs/mediji/] (informacija) * Radio [[Zrenjanin]] [http://www.radio-zrenjanin.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317115418/http://www.radio-zrenjanin.com/ |date=2010-03-17 }} (Adobe Flash Player pa pokrene Winamp) * Radio Delta, [[Novi Sad]] [https://www.radiodelta.rs sajt] [http://213.240.61.36:8000/stream slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191024123036/http://213.240.61.36:8000/stream |date=2019-10-24 }} * Radio Panon, [[Subotica]] [http://www.pannonrtv.com/PannonRTV/news.php sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109102430/http://www.pannonrtv.com/PannonRTV/news.php |date=2010-01-09 }} [https://web.archive.org/web/20090709234609/http://91.121.202.156:8018/listen.pls slušaj (Winamp)] (radio na mađarskom) * Radio [[Sombor]] [http://www.radiosombor.co.rs/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100402085456/http://www.radiosombor.co.rs/ |date=2010-04-02 }} * Radio Srem, [[Ruma]] [http://www.radiosrem.rs/ sajt] [http://online.radiosrem.rs:8000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204033707/http://online.radiosrem.rs:8000/listen.pls |date=2010-02-04 }} * Radio [[Vrbas (grad)|Vrbas]] * Radio Blue/Radio Blue plus, [[Odžaci]] * Radio [[Šid]] [http://www.radiosid.net/ sajt] * Kan radio, [[Petrovac na Mlavi]] (Melnica) [http://www.kan-radiotv.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210110757/http://www.kan-radiotv.com/ |date=2010-02-10 }} [https://web.archive.org/web/20100510010504/http://193.37.152.141:7064/listen.pls slušaj] * Radio [[Leskovac]] (ovaj i naredni rešenjem od 29. decembra 2008.) * EM Radio, [[Knjaževac]] [http://knjazevac.tehnomarketnis.rs/vesti/?page_id=111 sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626024024/http://knjazevac.tehnomarketnis.rs/vesti/?page_id=111 |date=2009-06-26 }} (Adobe Flash Player) * Radio [[Kragujevac]] [http://www.rtk.co.rs/ sajt] [http://radio.rtk.co.rs:8000/radio.m3u slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016092458/http://radio.rtk.co.rs:8000/radio.m3u |date=2012-10-16 }} * Radio Dženarika, [[Čačak]] [http://www.radiodzenarika.net/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231232604/http://www.radiodzenarika.net/ |date=2010-12-31 }} [http://www.radiodzenarika.net/images/radio.html slušaj (u prozorčetu)]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Radio [[Požarevac]] [http://www.radiopozarevac.co.rs/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111116074354/http://www.radiopozarevac.co.rs/ |date=2011-11-16 }} * Star FM Radio, [[Čačak]] [http://www.starfm.rs/site/index.php sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123190803/http://www.starfm.rs/site/index.php |date=2010-01-23 }} [http://streaming.starfm.rs:7000/listen.pls slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127095115/http://streaming.starfm.rs:7000/listen.pls |date=2010-01-27 }} * Drina radio, [[Loznica]] [http://www.drinaradio.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090608001423/http://www.drinaradio.com/ |date=2009-06-08 }} == Lokalne radio stanice == Prema rešenju RRA od 26. februara 2008 <ref>{{Cite web |title=Stavka 5., iz tri dela |url=http://www.rra.org.rs/index.php?task=odluke_emitovanje&id=32 |access-date=2010-01-25 |archivedate=2009-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091211223149/http://rra.org.rs/index.php?id=32&task=odluke_emitovanje |deadurl=yes }}</ref>. === Radiodifuzna oblast 1 (Niš i južna Srbija) === * Alt radio, [[Aleksinac]] * Radio [[Babušnica]] * Radio [[Bela Palanka]] * Radio Zona [[Blace]] * Radio 4S, [[Bojnik]] * Radio [[Bosilegrad]] * Ema radio, [[Bujanovac]] * Radio Caribrod, [[Dimitrovgrad]] * Radio Koprijan, [[Doljevac]] * Radio ''Prick'', [[Grdelica]] * Radio ''Idealle Team'', [[Lebane]] * [[Leskovac]]: ** Ekos radio ** Radio Leskovac ** Radio 016 ** Radio Marija Leskovac * [[Niš]] ** Radio Seven ** Radio Baltazar 90,5&nbsp;MHz ** Radio Glas 92,0&nbsp;MHz [http://www.radio-glas.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511155651/http://radio-glas.org/ |date=2012-05-11 }} ** Radio 95,6 ** Radio Banker ** Radio Petica [http://www.myspace.com/radiopetica] (na MySpace-u) ** City Radio ** Fast Radio ** Radio Nišava * [[Pirot]] ** Radio Tanuki ** Radio Sport plus ** Radio Pirot * [[Preševo]] ** Radio Aldi ** Radio Preševo * [[Prokuplje]] ** Radio Srce ** Most Net radio ** Delfin radio * Gold radio, [[Surdulica]] * Radio Bubamara, [[Svrljig]] * Radio SKAY, [[Trgovište]] [http://www.radioskay.com] * Radio Han, [[Vladičin Han]] * Radio Gaga, [[Vlasotince]] * [[Vranje]] ** Radio Iskon ** OK radio ** Radio Fokus (ne mešati sa nacionalnim radiom) * Herccullem radio, [[Žitorađa]] === Radiodifuzna oblast 2 (jugozapadna Srbija) === * [[Novi Pazar]] ** Radio Novi Pazar ** Refref radio ** Radio Yu * [[Raška]] ** Radio Raška ** Radio Stari Ras * [[Sjenica]] ** Radio Amaro * [[Tutin]] ** Radio RS-Sole === Radiodifuzna oblast 3 (istočna Srbija) === * Radio Bum, [[Boljevac]] * [[Bor]] ** Radio Sezam ** Radio Kometa 030 * Saška radio, [[Donji Milanovac]] * Radio Đerdap, [[Kladovo]] * Radio [[Knjaževac]] * [[Kučevo]] ** Radio Kučevo ** Radio Zvižd * [[Radio Televizija Majdanpek|Radio Majdanpek]] [http://www.rtvmajdanpek.com/] (prezentacija) * [[Negotin]] ** Radio 019 ** Radio 501 * Hit radio, [[Salaš (Zaječar)]] * Radio [[Sokobanja]] * Radio Galeb, [[Veliko Gradište]] * [[Zaječar]] ** Radio Tempo ** Radio F Kanal ** Radio Magnum === Radiodifuzna oblast 4 (šira teritorija Beograda) === * Radio [[Barajevo]] [http://www.barajevo.co.yu/privreda/6.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325140428/http://www.barajevo.co.yu/privreda/6.htm |date=2009-03-25 }} (prezentacija) * [[Grocka]] ** Radio Dedal [http://radiodedal.com/hit/gk_hitmusic_J!15_rest_files/_quickstart!!!/QUICKSTART_AUG2009/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117184110/http://radiodedal.com/hit/gk_hitmusic_J!15_rest_files/_quickstart!!!/QUICKSTART_AUG2009/ |date=2010-01-17 }} ** Puls radio [http://www.radio-puls.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524043050/http://radio-puls.net/ |date=2010-05-24 }} * Radio [[Lazarevac]] [http://www.radiol.co.rs/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123211510/http://www.radiol.co.rs/ |date=2010-01-23 }} (prezentacija) * [[Mladenovac]] ** Radio Mladenovac ** Radio M Plus [http://rtvmplus.tripod.com/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306152120/http://rtvmplus.tripod.com/index.html |date=2016-03-06 }} (prezentacija) * [[Obrenovac]] ** Radio Obrenovac [http://www.radioobrenovac.co.rs/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211112408/http://radioobrenovac.co.rs/ |date=2010-02-11 }} ** Radio Rom ** MAG radio [http://www.rtvmag.co.rs/magradio.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100728190726/http://www.rtvmag.co.rs/magradio.html |date=2010-07-28 }} (prezentacija) * Radio Klas, [[Sopot]] === Radiodifuzna oblast 5 (Šumadija i Pomoravlje) === * Radio Diskos, [[Aleksandrovac]] * Radio Sunce, Aranđelovac * Radio [[Brus]] * Čačak ** Radio Džoker 95,6&nbsp;MHz ** Radio 96 ** Radio Čačak ** Ozon radio ** Xanadu radio * Radio [[Ćićevac]] * [[Ćuprija]] ** Radio Horreum Margi ** Radio Dak ** Radio Stara čaršija * [[Despotovac]] ** Radio Puls ** Radio Despotovac * [[Gornji Milanovac]] ** Radio Stari Milanovac ** Radio Gogy * Jagodina ** Radio Morava ** Radio Gong ** Radio Ljubav ** Radio Pozitiv * Kragujevac ** Radio 34 ** Radio Zlatousti ** Radio 9 ** Radio Bis ** Radio Kragujevac (naveden i među regionalnim stanicama) ** Radio Bravo ** Radio Stari grad * [[Kraljevo]] ** Radio Bum 108 [http://www.bumradio.net/ sajt] [http://www.bumradio.net/radiobum.asx slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111012142100/http://www.bumradio.net/radiobum.asx |date=2011-10-12 }} ** Radio Kraljevo ** Radio 996 ** M radio ** Radio Melos * [[Kruševac]] ** Antena radio ** Rubin radio ** Radio Lastavica * [[Paraćin]] ** M Radio ** Radio Paraćin * Petrovac na Mlavi ** Radio Mlava ** Radio Petrovac * Požarevac ** Radio Bravo ** Radio Hit 105 ** Radio Požarevac ** Radio Boom 93 [http://www.boom93.com/ sajt] [http://boom93.com/radio/player.htm slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902033750/http://boom93.com/radio/player.htm |date=2013-09-02 }} * Top radio, [[Ražanj]] * [[Smederevska Palanka]] ** Radio Nova Jasenica (87.9 mhz) ** Radio Moravac * [[Smederevo]] ** Radio Smederevo ** Luks radio * Svilajnac ** Radio Čičica ** Radio Resava * Radio Op-top, [[Topola]] * [[Trstenik]] ** Radio Trstenik ** Radio Fleš ** Radio Logos * Radio Plana, [[Velika Plana]] * [[Vrnjačka Banja]] ** Radio Vrnjačka Banja ** Kult radio === Radiodifuzna oblast 6 (Zapadna Srbija, Polimlje) === * Radio [[Arilje]] * Radio Primus, [[Bajina Bašta]] * Max radio, [[Čajetina]] * [[Ivanjica]] ** Kruna radio ** Ivanjički radio ** Radio Javor * [[Kosjerić]] ** Radio Kosjerić ** Radio 106 * Radio D, [[Lučani]] * Radio Zlatar, [[Nova Varoš]] * Radio [[Požega (Srbija)|Požega]] * [[Priboj]] ** Radio Priboj ** Radio Lim * [[Prijepolje]] ** Radio Enigma ** Radio Mileševa * Radio San, [[Sevojno]] * [[Užice]] ** Prvi Radio 98,7&nbsp;MHz ** Radio Užice === Radiodifuzna oblast 7 (Zapadna Srbija, Podrinje) === * Radio Glas crkve, [[Šabac]] * Radio As, [[Šabac]] * Radio Nešvil, [[Bogatić]] * Radio Petica, [[Koceljeva]] * Radio [[Krupanj]] * Radio Pruga, [[Lajkovac]] * Radio Cer, [[Lipolist]] * [[Ljubovija]] ** Tup-tup radio ** Radio Soko ** Radio Ljubovija * [[Loznica]] ** Radio Podrinje ** Radio Lotel * Radio Drina, [[Mali Zvornik]] * Radio Opanak, [[Mionica]] * Radio [[Osečina]] * Tim radio, [[Prnjavor]] * Radio [[Šabac]] * [[Ub]] ** Radio City ** Radio Ub ** MB radio [http://www.radiombub.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090625045840/http://www.radiombub.com/ |date=2009-06-25 }} * [[Valjevo]] ** Radio Valjevo 95.8 ** Radio 014 98.2 ** Radio Istočnik 100.2 * Radio [[Vladimirci]] 89.5 === Radiodifuzna oblast 8 (Banat) === * Radio [[Ada]] 107.7 * Radio [[Bela Crkva]] 92.4 [http://radiobelacrkva.rs sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190130110803/http://radiobelacrkva.rs/ |date=2019-01-30 }} [http://radiobelacrkva.rs/streaming/popup.html slušaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190121055123/http://radiobelacrkva.rs/streaming/popup.html |date=2019-01-21 }} * Panda radio 103,5, [[Kanjiža]] * Radio [[Kovačica]] 93.2 * Radio Bus 89.5, [[Kovin]] * Pallas radio 94.8, [[Nova Crnja]] * Radio Cool 107.7, [[Opovo]] * Radio Ritam 106.0, [[Pančevo]] [http://www.radioritam.rs/] * Ami Naksi Radio 89.7, [[Kikinda]] * [[Vršac]] ** Radio Antena 013 94.0 ** Radio Max 94.7 * Radio Far 96.7, [[Alibunar]] * [[Zrenjanin]] ** Radio Santos ** Radio 105 [https://www.105.rs/ stranica] [http://74.208.177.150/stream slušaj]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Radiodifuzna oblast 9 (Bačka i Srem) === * Radio Dunav, [[Apatin]] [http://www.radiodunav.com/] 98,7&nbsp;MHz * Radio Bačka, [[Bač]] 99,1&nbsp;MHz * [[Bačka Palanka]] ** Radio Bap 95,1&nbsp;MHz ** Radio Tavor * [[Bačka Topola]] ** Naš radio MM 97,8&nbsp;MHz ** Radio Regije * Radio Petrovec, [[Bački Petrovac]] 91,4&nbsp;MHz * Radio Active, [[Bečej]] * Radio [[Beočin]] 97,8&nbsp;MHz * Radio [[Futog]] 99,5&nbsp;MHz * Radio [[Inđija]] [http://www.rtvindjija.co.rs/]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ("internet radio u pripremi") * Radio Fruška Gora, [[Ruma]] (Vrdnik) 105,0&nbsp;MHz [http://radiofruskagora.com/] * Radio Jugović, [[Kać]] 88,2&nbsp;MHz * Radio [[Kisač]] 103,8&nbsp;MHz * Radio KULSKA KOMUNA [[Kula]] 89,2&nbsp;MHz * Novi Sad ** Radio Marija Novi Sad 90,5&nbsp;MHz ** City Radio 91,0&nbsp;MHz ** Radio Beseda 91,8&nbsp;MHz ** [[Radio 021]] 92,2&nbsp;MHz ** Radio Signal 98,8&nbsp;MHz ** Radio Planeta 100,6&nbsp;MHz ** RTI FM 101,0&nbsp;MHz ** Delta 89,5&nbsp;MHz ** Radio Karolina 104,5&nbsp;MHz * Radio Donji Srem [[Pećinci]] [http://217.169.211.18:8501/kultura_i_sport/radio_donji_srem.165.html]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (prezentacija) * Radio [[Odžaci]], [[Ratkovo]] * No Limit, [[Senta]] * Sremski Radio, [[Šid]] 89,1&nbsp;MHz * [[Sombor]] ** Radio Blagovesnik ** Radio Fortuna * Radio [[Srbobran]] * Radio Ozon, [[Sremska Mitrovica]] 91,9&nbsp;MHz * [[Stara Pazova]] ** Radio Stara Pazova [http://www.rsp.co.rs/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120620182932/http://www.rsp.co.rs/ |date=2012-06-20 }} ** Radio Sky * [[Subotica]] ** Radio Slavoslovlje ** Yu Eco radio ** Prvi radio 103,0&nbsp;MHz ** Radio Subotica * Radio [[Temerin]] 93,5&nbsp;MHz * [[Žabalj]] ** Naš radio 107.8&nbsp;MHz '''Napomena''': Spisak je uglavnom napravljen prema dokumentima [[Republička radiodifuzna agencija|Republičke radiodifuzne agencije]] (u fusnotama). Neke radio stanice (npr. Radio Bor) za koje je utvrđeno da ne emituju nisu navedene; moguće je da ima još takvih. Moguće je da su neke stanice dobile frekvenciju, ali nisu započele emitovanje. Dodate su neke kojih nema u RRA rešenjima (nije jasno jesu li pirati). Za dodatne informacije pogledati [[#Korisni linkovi|korisne linkove]]. == Kosovo i Metohija == * Radio KIM ([[Čaglavica]], Centralno Kosovo) 93,9 FM {{pad|2em}} [http://www.radiokim.net/ sajt] * Radio Kontakt Plus, [[Kosovska Mitrovica]], 101,9 FM * Radio [[Goraždevac]] (kod [[Peć]]i), 102,5 FM * Radio Klokot (južno od [[Gnjilane|Gnjilana]], 101,6 FM {{pad|2em}} [http://www.radioklokot.com/ sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161027014820/http://www.radioklokot.com/ |date=2016-10-27 }} * Radio Herc (sa [[Brezovica|Brezovice]]), 98,9 FM <ref>[http://www.kosmainfo.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100506064352/http://www.kosmainfo.net/ |date=2010-05-06 }} Kosma (udruženje radio stanica na srpskom jeziku)</ref> * Radio Bravo (Istok, selo Osojane) 96,8 FM [http://ikos.rs www.ikos.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160520231325/http://ikos.rs/ |date=2016-05-20 }} * Radio Kosovska Mitrovica (Kosovska Mitrovica) 104.6&nbsp;MHz FM www.radiomitrovicasever.com == Internet == Internet stanice bazirane u Srbiji (prema radiostanica.com): * Mugadavanje, prvi psychedelic trance radio u Srbiji * [http://www.tvojportal.com/index.php?option=com_k2&view=itemlist&layout=category&task=category&id=10&Itemid=6 Tvoj radio]{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }},Jagodina * [http://www.beotelradio.net/index.php Beotel Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124144327/http://www.beotelradio.net/index.php |date=2010-01-24 }}, Beograd * [http://www.urbancityradio.org Urban City Radio 1, Požarevac] : : http://www.urbancityradio.org : : * [http://www.urbancityradio.org Urban City Radio 2, Požarevac] : : http://www.urbancityradio.org : : * [http://www.carskaptica.com/radio/radio.html Carska Ptica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217100717/http://www.carskaptica.com/radio/radio.html |date=2009-12-17 }}, Kragujevac * [http://www.cool.co.rs Cool Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902093210/http://www.cool.co.rs/ |date=2011-09-02 }}, Beograd * [http://www.zumbul.com/cricket/news.php Cricket Radio], Beograd * [http://www.delfinradio.rs/ Delfin Radio], Prokuplje * [http://www.eibli.com/ Eibli Radio], Niš * [http://stream.host-galaxy.net/sites/radioela/ Ela Radio]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Aranđelovac * [http://www.nrg.rs/ Energy Radio Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100128213129/http://www.nrg.rs/ |date=2010-01-28 }}, Beograd * [http://www.gromradio.net/ Grom Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106023548/http://www.gromradio.net/ |date=2010-01-06 }}, [[Laznica]] (kod [[Žagubice]]) * [http://www.hotfmsurcin.com/ HotfmSurčin Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123121359/http://www.hotfmsurcin.com/ |date=2010-01-23 }}, Beograd * IN-Puls Radio, Odžaci ([http://www.myspace.com/inpulsradio] na MySpace, tvrde da emituju i na FM) * Inđija Forum Radio, Inđija * [http://www.kumradio.com/ Kum Radio], Beograd * Mad Dog Radio, Sokobanja * [http://www.marsradio.in/ Mars Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209004444/http://www.marsradio.in/ |date=2010-02-09 }}, Požarevac * MB Radio, Beograd * Mix Radio, Bor * [http://www.radiobum.webs.com/ '''Radio Bum'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206132026/http://www.radiobum.webs.com/ |date=2012-02-06 }},'''Prilužje''',[[Kosovo]] * Muzika iz Srbije, Beograd ** [http://music.fromserbia.net/cirilica.html Radio Ćirilica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420012012/http://music.fromserbia.net/cirilica.html |date=2010-04-20 }} ** [http://music.fromserbia.net/latinica.html Radio Latinica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504141854/http://music.fromserbia.net/latinica.html |date=2009-05-04 }} ** [http://music.fromserbia.net/glagoljica.html Radio Glagoljica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513142035/http://music.fromserbia.net/glagoljica.html |date=2009-05-13 }} * [http://www.ni5ni6.net/ Ni5Ni6 Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315141524/http://www.ni5ni6.net/ |date=2010-03-15 }}, [[Srebrno jezero]] * [http://www.nrbg.rs/ Novi Radio Beograd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124014404/http://www.nrbg.rs/ |date=2010-01-24 }} * [http://pozitivnainterakcija.com/ Pozitivna Interakcija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100404162221/http://pozitivnainterakcija.com/ |date=2010-04-04 }}, Beograd * [http://www.radio103.rs/ Radio 103], Subotica * [http://radioantena.co.rs/ Radio Antena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208231929/http://www.radioantena.co.rs/ |date=2010-02-08 }}, Novi Sad * [http://www.blizine.com/ Radio Blizine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204020436/http://blizine.com/ |date=2010-02-04 }}, Kruševac * [http://www.rtklive.com/new/sr/# Radio Blue Sky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105164245/http://www.rtklive.com/new/sr/ |date=2010-01-05 }} (sajt RTK), [[Priština]] * [http://www.radiobucko.com/ Radio Bucko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124124048/http://www.radiobucko.com/ |date=2010-01-24 }}, Novi Sad * [http://www.bumradio018.com/ Radio Bum 018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201062545/http://www.bumradio018.com/ |date=2010-02-01 }}, Niš * [http://desetka.com/ Radio Desetka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123085004/http://desetka.com/ |date=2010-01-23 }}, Beograd * Radio Džungla, Novi Sad * [http://www.radio.suncewap.com/ Radio Top FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423072257/http://radio.suncewap.com/ |date=2010-04-23 }}, Arandjelovac * [http://www.eliteclub10.com/ Radio EliteClub 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106204938/http://www.eliteclub10.com/ |date=2010-01-06 }}, Beograd * [http://www.radio-fan.org/ Radio Fan], Bajina Bašta * [http://www.radiofles.net/ Radio Fleš] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505202334/http://www.radiofles.net/ |date=2009-05-05 }}, Kraljevo * [http://radioistok.wordpress.com/ Radio Istok], Bor * [http://www.juznivetar.net/jv_radio.html Radio Južni vetar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100216174520/http://www.juznivetar.net/jv_radio.html |date=2010-02-16 }}, Beograd * [http://www.kica.info/ Radio Kica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100316183048/http://kica.info/ |date=2010-03-16 }}, Negotin * [http://www.radiokosovka.com/ Radio Kosovka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306035932/http://www.radiokosovka.com/ |date=2010-03-06 }}, [[Kosovska Kamenica]] * [http://www.radiokrajina.rs/index.html Radio Krajina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822075049/http://www.radiokrajina.rs/index.html |date=2009-08-22 }}, Novi Sad * [http://www.kudacom.fm/ Radio KudaCOM.fm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130190848/http://www.kudacom.fm/ |date=2010-01-30 }}, Beograd * Radio Link, Aranđelovac * Radio Ljubava, [[Ljubava]] * Radio Maca FM, Beograd * Radio Maza, Beograd * Radio Moravac, [[Lozovik]] * Radio Neven, Kruševac * Radio Orion, Inđija * Radio Panter, Kruševac * Radio Poljubac, Bujanovac * Radio Požarevac Online, Požarevac * Radio Puls, Despotovac * Radio Ruf, Petrovac na Mlavi * Radio Šajkaška, Šajkaška * Radio Sokolica, Kragujevac * Radio Srna, Futog * Radio Šumadinac, Arandjelovac * Radio Team-GIM, Beograd * Radio Veselje, Niš * Radio Veselo Srce, Beograd * Radio X-plode, Novi Sad * Radio Zavičaj, [[Vitomirica]] * Radio Zavičaj Plus, [[Godačica]] * Radio Zemlja Živih, Beograd * Top3 Radio, Beograd * TopMusic Radio, Beograd * Tref Radio, Kruševac * Vlax Radio, Trstenik == Reference == {{reflist}} == Povezano == * [[Spisak televizijskih stanica u Republici Srbiji]] Susedni radio: * [[Spisak radio stanica u Bosni i Hercegovini]] * [[Spisak radio stanica u Hrvatskoj]] * [[Spisak radio stanica u Crnoj Gori]] == Vanjske veze == * [http://www.fmnebo.blogspot.com/ FM Nebo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716095144/http://www.fmnebo.blogspot.com/ |date=2011-07-16 }}, blog spot Vuka Mihajlovića o radiju u Srbiji i okolini. * [http://www.modli.rs/radio/radio.html "Sav taj radio!"], na sajtu [[Zoran Modli|Zorana Modlija]], vesti o radiju u Srbiji, FM frekvencije u Beogradu i još. * [http://www.kolumbus.fi/~y600236/fmsrbija/ Kolumbus.fi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718114319/http://www.kolumbus.fi/~y600236/fmsrbija/ |date=2009-07-18 }} - zvaničan spisak frekvencija (engleski) Neki sajtovi sa radio stanicama (''one touch''): * [http://uzivokanali.com/category/radio-stanice-iz-srbije/ UzivoKanali.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150225165102/http://uzivokanali.com/category/radio-stanice-iz-srbije/ |date=2015-02-25 }} - radio stanice uživo iz Srbije na internetu. * [http://www.radiostanica.com/sr/srbija/stations/ Radiostanica.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100121021728/http://www.radiostanica.com/sr/srbija/stations/ |date=2010-01-21 }} - radio stanice sa ex-Yu prostora i dijaspore, klasične i internet. * [https://www.radiobalkanuzivo.com/srbijanske-radio-stanice-uzivo/ Radiobalkanuzivo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250720033759/https://www.radiobalkanuzivo.com/srbijanske-radio-stanice-uzivo/ |date=2025-07-20 }} - istražite bogatu kolekciju radio stanica iz Srbije na jednom mestu - narodna, pop i rok muzika. * [http://www.zbrka.com/radio-uzivo/ Zbrka.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113042343/http://zbrka.com/radio-uzivo/ |date=2010-01-13 }} (nešto kao radiostanica.com) * [http://www.yumreza.info/yumreza-2003/Radio,tv,mediji.htm Yu mreža] * [http://www.slusajteradio.rs/index.html Slušajte radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712101053/http://slusajteradio.rs/index.html |date=2010-07-12 }} * [http://tune.rs tune.rs - Slusaj radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514182143/http://www.tune.rs/ |date=2010-05-14 }} * [http://www.radiostanice.org/Srbija/ - Radio Stanice uživo - Srbija] {{Commonscat|Radio stations in Serbia}} {{Radio-stanice u Evropi}} [[Kategorija:Srpske radiostanice| ]] [[Kategorija:Radio u Srbiji|Stanice]] [[Kategorija:Radiostanice po državama|Srbija]] a58jpjj3uutyhkwvh0fi093cyplcyub 0 82348 42680753 42346932 2026-08-23T03:51:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680753 wikitext text/x-wiki {{Infobox Položaj LGBT osoba | ime lokativ =Ekvadoru | ime genitiv = Ekvadora | zvanični naziv =[[Ekvador|República del Ecuador]] | zastava = Flag of Ecuador.svg | eng_ime = Ecuador | legalizacija=[[Datoteka:Yes check.svg|20px]] - Legalni od 1997. | antidiskrim. zakoni=[[Datoteka:Yes check.svg|20px]] | uzrast seks. saglasnosti=[[Datoteka:Yes check.svg|20px]] | brak= [[Datoteka:X mark.svg|20px]] | partnerstvo= [[Datoteka:Yes check.svg|20px]] | usvajanje=[[Datoteka:X mark.svg|20px]] | IVF= | vojska= | promena pola= | organizacije= | mediji= | događaji= | kvartovi= | lokacije= | klubovi= | osobe=[[Frederick Ashton]] | komentar= }} '''[[LGBT]] osobe u [[Ekvador]]u''' nemaju sva [[ljudska prava]] koja poseduju heteroseksualne osobe. [[Homoseksualnost|Istopolni odnosi]] su legalni, priznate su istopolne zajednice, ali je istopolni brak onemogućen ustavom. Ekvador je jedna od prvih država u svetu koje su ustavom zabranile diskriminaciju na osnovu [[seksualna orijentacija|seksualne orijentacije]]. == Zakonski status == [[Homoseksualnost]] je legalizovana u Ekvadoru [[Slučaj No. 111-97-TC|odlukom]] Ustavnog suda, 1997. godine o ukidanju neustavnog člana 516 krivičnog zakona, koji je ranije zabranjivao istopolne odnose. [[Uzrast seksualne saglasnosti]] je izjednačen za sve na 14 godina.<ref>{{cite web |title=Worldwide ages of consent |publisher=AVERT |date=poslednje ažuriranje: 23.7.2010 |url=http://www.avert.org/aofconsent.htm |accessdate=11.8.2010 |archive-date=2009-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228211206/http://www.avert.org/aofconsent.htm |url-status=dead }}</ref> == Istopolne zajednice == {{main|Istopolne zajednice u Ekvadoru}} Ekvador priznaje [[istpolna zajednica|istopolne zajednice]] od [[21. oktobar|21. oktobra]], [[2008]]. godine, donošenjem novog ustava, koji garantuje jednaka prava istopolnim parovima. Usvajanja dece, međutim, nisu omogućena istopolnim parovima.<ref>{{cite web|url=http://www.365gay.com/news/new-ecuador-constitution-includes-gay-rights-guarantees/|title=New Ecuador constitution includes gay rights guarantees|accessdate=11.8.2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080930151957/http://www.365gay.com/news/new-ecuador-constitution-includes-gay-rights-guarantees/|archivedate=2008-09-30|deadurl=no}}</ref> == Zaštita od diskriminacije == Godine 1998. Ekvador je postao prva država u Americi, i tek treća u svetu, koja je zabranila diskriminaciju na osnovu seksualne orijentacije u ustavu. == Uslovi života == U gradovima kao što su [[Quito]] i [[Guayaquil]] postoji relativno velika i vidljiva LGBT zajednica. Ekvador je, međutim, i dalje veoma konzervativna država, a na homoseksualnost se uglavnom gleda negativno. Takođe, postoji i institucionalizovana [[homofobija]], pa je tako, na primer, policija 2000. godine razbila [[parada ponosa LGBT osoba|povorku ponosa]]. Postoje, takođe, izveštaji da policija maltretira [[transrodnost|transrodne]] seksualne radnice i radnike.<ref>{{cite web |title=Gay Ecuador |work=Gay Guide |publisher=[[Gay Times]] |url=http://www.gaytimes.co.uk/Hotspots/GayGuide-action-Country-countryid-344.html |accessdate=11.8.2010 |archivedate=2012-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121019122740/http://www.gaytimes.co.uk/Hotspots/GayGuide-action-Country-countryid-344.html |deadurl=yes }}</ref> == Vidi dalje == * [[Ljudska prava u Ekvadoru]] == Reference == {{Reflist}} {{LGBT prava u Južnoj Americi}} [[Kategorija:LGBT u Ekvadoru| ]] [[Kategorija:LGBT prava po državama|Ekvador]] [[Kategorija:Ljudska prava u Ekvadoru|LGBT]] [[Kategorija:Društvo u Ekvadoru|LGBT]] [[Kategorija:LGBT prava u Južnoj Americi|Ekvadoru]] qa9jk5s228p4yuiumz8v9f38bd4spxz 0 82557 42680752 42673865 2026-08-23T03:46:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680752 wikitext text/x-wiki {{Infobox Položaj LGBT osoba | ime lokativ =Argentini | ime genitiv = Argentine | zvanični naziv =[[Argentina|República Argentina]] | zastava = Flag of Argentina.svg | eng_ime = Argentina | legalizacija=[[Datoteka:Yes check.svg|20px]] od 1887. | antidiskrim. zakoni=[[Datoteka:X mark.svg|20px]] - Zabranjena samo u nekim delovima. | uzrast seks. saglasnosti=[[Datoteka:Yes check.svg|20px]] - Izjednačeno | brak= [[Datoteka:Yes check.svg|20px]] - od 2010. | partnerstvo= [[Datoteka:Yes check.svg|20px]] - u nekim delovima, od 2002. | usvajanje=[[Datoteka:Yes check.svg|20px]] - od 2010. | IVF= [[Datoteka:Yes check.svg|20px]] | vojska= [[Datoteka:Yes check.svg|20px]] - od 2009. | promena pola= [[Datoteka:Yes check.svg|20px]] | organizacije= | mediji= | događaji= [[Buenos Aires Pride]] | kvartovi= | lokacije= | klubovi=[[Amerika (noćni klub)|Amerika]] | osobe=[[Manuel Puig]], [[Julio Bocca]], [[Juan Carlos Maccarone]], [[Barry Norton]] | komentar= }} '''Položaj [[LGBT]] osoba u [[Argentina|Argentini]]''' je bolji nego u drugim državama Južne Amerike. Argentina je jula, 2010. godine priznala pravo istopolnim osobama da sklapaju brakove i usvajaju decu. Glavni grad, [[Buenos Aires]] je jedan od najotvorenijih gradova za LGBT osobe u regionu. == Pravni status == [[Homoseksualnost|Istopolni odnosi]] su dekriminalizovani 1887. godine.<ref>{{cite web|url=http://old.ilga.org/Statehomophobia/ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2010.pdf|title=State Sponsored Homophobia|date=maj 2010 |publisher=[[ILGA]]|accessdate=18.7.2010|archivedate=2010-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101122235101/http://old.ilga.org/Statehomophobia/ILGA_State_Sponsored_Homophobia_2010.pdf|deadurl=yes}}</ref> [[Uzrast seksualne saglasnosti]] je izjednačen za sve i iznosi 16 godina.<ref>{{cite web|url=http://www.avert.org/age-of-consent.htm|title=Worldwide ages of consent|accessdate=18.7.2010|archive-date=2015-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015200317/http://www.avert.org/age-of-consent.htm|url-status=dead}}</ref> == Historija == Premda su dobrovoljni, nekomercijalni istopolni odnosi između odraslih osoba bili legalni od 1887. godine, nije bilo zakona koji bi štitili LGBT osobe, a javnost je imala negativan stav prema njima.<ref name=Argentina>{{cite web|url=http://www.glbtq.com/social-sciences/argentina,2.html|title=Argentina|accessdate=18.7.2010|publisher=[[qlbtq.com]]|archivedate=2013-04-29|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GEvCiYfW?url=http://www.glbtq.com/social-sciences/argentina,2.html|deadurl=yes}}</ref> Tokom 19. veka literatura je tretirala homoseksualnost kao medicinski problem, optužbe za homoseksualnost su bile korišćene u političke svrhe i o njoj se govorilo kao o nečemu što su u Argentinu doneli stranci.<ref name=Argentina/>. Jedina slika o homoseksualnosti koja je postojala u javnosti bila je [[prostitucija]] u gradovima i na javnim mestima koja su korišćena za [[Cruising for sex|cruising]]. Godine 1914. predstava koja je imala homoseksualnu tematiku, ''Los Invertidos'', bila je zabranjena, ali su medicinski časopisi mogli da objavljuju teme o homoseksualnosti. Policijska maltretiranja gejeva su postala češća tokom [[José Félix Uriburu|prvog vojnog udara]], [[1930]]. godine, koji označva početak [[beslavna decenija|beslavne decenije]]. Godine 1936. masovna hapšenja [[gej|gej muškaraca]] podstakla su legalizaciju gej prostitucije, sa argumentom da muškarci postaju homoseksualni iz očaja.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,861073,00.html|title=ARGENTINA: Back to the Bordello|date=10.1.1955|accessdate=18.7.2010|archivedate=2013-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130827180627/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,861073,00.html|deadurl=yes}}</ref> Izveštaji iz doba [[peronizam|peronizma]] (1946-1955) su nejasni i kontradiktorni. Godina 1946. [[Eva Perón]] je dala ličnu zaštitu [[Miguel de Molina|Miguelu de Molini]], a neki izveštaji govore o tome da je [[Juan Perón]] naredio policiji i vojsci da ne učestvuje u maltretiranju gejeva.<ref>{{cite web|url=http://www.spiritus-temporis.com/juan-peron/|title=Biography of Juan Perón|accessdate=18.7.2010|work=Spiritus-Temporis.com|archivedate=2011-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131214323/http://www.spiritus-temporis.com/juan-peron/|deadurl=yes}}</ref> Prave LGBT organizacije su bile ''Nuestro Mundo'' (1969) i ''Safo'' (1972). Zajedno su predstavljale ''front za gej oslobođenje'', koji je tražio saradnju sa političkom levicom u cilju poboljšanja građanskih prava LGBT osoba. Puč 1976. godine je iskorenio ovaj pokret i mnogi aktivisti i aktivistkinje su među hiljadama nestalih ljudi.<ref name=Argentina/> Povratak demokratiji 1983. godine omogućio je stvaranje LGBT pokreta. Premda nije zvanično priznata do 1992. godine, organizacija ''Comunidad Homosexual Argentina'' je imala javne kampanje za ljudska prava LGBT osoba. Od 1987. godine [[lezbejka]] prava je zastupala organizacija ''Cuadernos de Existencia Lesbiana''. Od 1990-ih primećuje se značajniji progres po pitanju prava i odnosa društva prema LGBT osobama. Tokom početnog perioda demokratizacije otvoreni su prvi [[gej bar]]ovi i [[LGBT zajednica]] je postala vidljivija, organizovale su se [[parada ponosa LGBT osoba|povorke ponosa]], festivali, objavljivali časopisi i politički aktivizam je postao jači. Dva grada, [[Buenos Aires]] i [[Rosario]] su donela zakone o zabrani diskriminacije na osnovu [[seksualna orijentacija|seksualne orijentacije]]. Godine 2007. držan je [[International Gay and Lesbian Football Association|Gej svetski kup u fudbalu]] u Buenos Airesu, gde je pobedio argentinski tim.<ref>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5gN_ycjZx1MQVYiY1-wxA-pXyr8hw|title=Argentine team beats British side to win gay world cup|agency=Associated Press|date=29.9.2007|accessdate=18.7.2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609092458/http://afp.google.com/article/ALeqM5gN_ycjZx1MQVYiY1-wxA-pXyr8hw|archivedate=2007-06-09|deadurl=no}}</ref> Poslednjih godina ulažu se napori da se poveća broj LGBT turista u Buenos Airesu, uz očekivanja da bi to imalo pozitivan efekat na ekonomiju.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/11/29/world/americas/29iht-journal.4.8532361.html|title=Macho Argentina warms to gay dollars and euros|last=Barrionuevo|first=Alexei|work=The New York Times|date=29.11.2007|accessdate=18.7.2010}}</ref> == Priznavanje istopolnih brakova == {{main|Istopolni brak u Argentini}} Istopolni brakovi su omogućeni 15. jula, 2010. godine, nakon što su se oba doma argentinskog parlamenta izjasnila u korist predložeog zakona. Istopolni parovi su ovim dobili isti nivo zaštite i beneficija kao i heteroseksualni parovi. Zakon omogućuje i usvajanje dece od strane istopolnih parova. Neki gradovi, takođe, imaju [[građanska zajednica|građanske zajednice]], koje daju manji stepen prava od brakova. Građanske zajenice su omogućene i istopolnim i raznopolnim parovima. Prema istraživanju javnog mnenja, početkom 2007. u Buenos Airesu je 75% građana i građanki podržavalo [[istopolni brak|istopolne brakove]].<ref>{{cite web|url=http://www.365gay.com/Newscon07/02/022807argentina.htm%7Ctitle%3DArgentina|accessdate=18.7.2010|title=Archive copy|archive-date=2007-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070303075205/http://www.365gay.com/Newscon07/02/022807argentina.htm%7Ctitle%3DArgentina}}</ref> === Presude suda, 2009. === Novembra, 2009. sud je doneo presudu da je zabrana istopolnih brakova neustavna i dozvolio je gej paru, Alexu Freyri i Joseu Maria Di Bellu, da se venčaju. Šef vlade Buenos Airesa je izjavio da vlada nema nameru da ulaže žalbu na presudu. Par je venčan 28. decembra, 2009. godine, kao prvi gej par koji je venčan u Južnoj Americi.<ref>{{cite news|url=http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=1216312|publisher=''La Nación''|title=La pareja gay pudo casarse finalmente en un registro civil de Tierra del Fuego|date=28.12.2009|accessdate=18.7.2010|language=Spanish|archive-date=2014-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109063101/http://www.lanacion.com.ar/1216312-la-pareja-gay-pudo-casarse-finalmente-en-un-registro-civil-de-tierra-del-fuego|dead-url=yes}}</ref> Do donošenja zakona o istopolnim brakovima, u Argentini je venčano osam istopolnih parova na osnovu odluka suda.<ref>{{cite web|url=http://www.ontopmag.com/article.aspx?id=5959&MediaType=1&Category=24|title=Eighth Gay Couple Marries In Argentina|accessdate=18.7.2010|archive-date=2010-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100702180817/http://www.ontopmag.com/article.aspx?id=5959&MediaType=1&Category=24|url-status=dead}}</ref> == Transrodnost == [[Datoteka:Marcha-orgullo-buenos-aires.JPG|thumb|Gay Pride Parade u Buenos Airesu, 2007.]] U nekim gradovima [[cross-dressing]] je zabranjen. Diskriminacija i maltretiranje na osnovu [[rodni identitet|rodnog identiteta]] je i dalje problem, ali je transrodna zajednica postala bolje organizovana i vidljivija. Godine 1997. osnovana je organizacija ''Asociación de Lucha por la Identidad Travesti-Transsexual'' koja za cilj ima zaštitu prava transrodnih osoba. Jedna od prvih pobeda je bila odluka Vrhovnog suda koji je ukinuo presudu nižeg suda po kojoj je transrodnim osobama bilo zabranjeno da se organizuju i bore za svoja prava. Godine 2007. Vrhovni sud je doneo odluju da sedamnaestogodišnjakinja ima pravo na [[terapija korekcije pola|terapiju korekcije pola]], kao i da promeni podatek u dokumentima, kako bi se poklapali sa realnim stanjem.<ref>{{cite news|url=http://www.elmundo.es/elmundo/2007/09/26/internacional/1190758933.html|title=Argentina autoriza por primera vez una operación de cambio de sexo a un menor|date=26.9.2009.|accessdate=18.7.2010|work=El Mundo|language=Spanish}}</ref> Godine 2009. [[Marcela Romero]] je dobila pravnu bitku za promenu identiteta, nakon čega je dobila priznanje od vlade i imenovana je za počasnu članicu parlamenta. Romero je jedna od vodećih aktivistkinja za prava transseksualih osoba u Argentini.<ref>{{cite web|url=http://www.unaids.org/en/KnowledgeCentre/Resources/FeatureStories/archive/2006/20060919-latinamerica.asp|title=Fighting stigma against sexual minorities in Latin America|work=UNAIDS|date=19.9.2009|accessdate=18.7.2010}}</ref> == Vidi dalje == {{LGBT portal}} * [[Ljudska prava u Argentini]] == Vanjske veze == * http://www.cha.org.ar/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070820134916/http://www.cha.org.ar/ |date=2007-08-20 }} - Comunidad Homosexual Argentina (CHA) * http://www.lafulana.org.ar/ - La Fulana, Centro Comunitario para Mujeres Lesbianas y Bisexuales == Reference == {{reflist}} {{LGBT prava u Južnoj Americi}} {{Commonscat|LGBT in Argentina}} [[Kategorija:LGBT u Argentini| ]] [[Kategorija:LGBT prava po državama|Argentina]] [[Kategorija:Ljudska prava u Argentini|LGBT]] [[Kategorija:Društvo u Argentini|LGBT]] [[Kategorija:LGBT prava u Južnoj Americi|Argentini]] hmztm2hbg1gdyaseh8hr95wcpq1hbo5 4 86658 42680596 42443370 2026-08-22T14:05:41Z Aca 108187 42680596 wikitext text/x-wiki {{Pravilo|WP:PDN|WP:NAMJERA}} '''Pretpostavite najbolju nameru''' je jedno od osnovnih pravila svakog vikija, uključujući i Vikipediju. Budući da dozvoljavamo svakome da uređuje, sledi da pretpostavljamo da većina ljudi koji uređuju želi da pomogne projektu, a ne da mu naškodi. Kada to ne bi bilo istina, projekat tipa Vikipedije bi od samog početka bio osuđen na propast. Stoga, kada ste prilično sigurni u pretpostavku da je nešto dobronamerna greška, ispravite je umesto da je poništite ili je označite kao vandalizam. Kada se ne slažete sa nekim, setite se da ta osoba verovatno veruje da pomaže projektu. Pokušajte da na [[Wikipedia:Stranica za razgovor|stranama za razgovor]] objasnite svoje postupke i date ostalima priliku da urade isto. Tako se mogu izbeći nesporazumi i sprečiti razbuktavanje problema. Naročito vodite računa o tome da [[Wikipedia:Ne ujedajte novajlije|budete strpljivi sa novajlijama]] koji još uvek nisu dobro upoznati sa kulturom i pravilima Vikipedije. <!-- Wikipedia:talk page|talk page Wikipedia:Don't bite the newcomers --> Novajlijino ponašanje se njemu ili njoj najverovatnije čini odgovarajućim te problem obično ukazuje na nepoznavanje ili nerazumevanje vikipedijanske kulture. Nije neuobičajeno da novajlija veruje da se njemu nepoznata strana treba promeniti da bi se slagala sa iskustvom koje je stekao na drugom mestu. Slično, mnoge novajlije sa sobom donose iskustvo i stručnost zbog kojih očekuju da im se trenutno pruži poštovanje. Ponašanje koje nastaje zbog takvog stava nije obavezno zlonamerno. Pretpostavljanje najbolje namere se odnosi na ''namere'', ne postupke. Dobronamerni ljudi čine greške, i treba da ih ispravite kada ih načine. Ono što ne treba je da se ponašate kao da je greška bila namerna. ispravite, ali nemojte grditi. Na Vikipediji će uvek biti ljudi sa kojima se ne slažete. Čak iako nisu u pravu, to ne mora da znači da žele da unište projekat. Biće i ljudi sa kojima ćete jako teško sarađivati. To takođe ne znači da žele da unište projekat; to znači da vas živciraju. Nikada nije neophodno pripisati postupke urednika zloj nameri, čak ni kada je ona očigledna, jer se sve naše kontramere (tj. vraćanje i blokiranje) mogu izvršiti i na osnovu ponašanja umesto namere. Naravno, postoji razlog u pretpostavljanju dobre namere i ignorisanju nedela. Ako očekujete da ljudi pretpostave dobru nameru kod vas, potrudite se i da je pokažete. Nemojte taj teret prebacivati na njih. Džaba stalno vičete ljudima „Pretpostavi najbolju nameru“ ako ne objasnite svoje postupke, a ako vam to pređe u naviku to će samo uveriti ljude sa postupate u zloj nameri. Lako je zaboraviti dobru nameru kada se zahuktaju [[Wikipedia:Uređivački rat|ratovi uređivanja]]. <!-- [[Vikipedija:edit war|edit war]] --> Ako pretpostavljate zlu nameru, može se desiti nekoliko stvari: * [[Wikipedia:Bez ličnih napada|Lični napadi]]: Jednom kada počinite lični napad, vaša meta će pretpostaviti zlu nameru. Rat uređivanja će postati još gori. Ljudi, kao i [[slon]]ovi, retko opraštaju. * Gubljenje iz vida pravila [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta|NTG]] (neutralne tačke gledišta). Ideal je načiniti članak prihvatljivim za sve. Svako vraćanje (umesto promene) pristrasne promene je poraz za NTG, bez obzira koliko je promena bila nečuvena. Razmislite i pokušajte da shvatite zašto je druga osoba smatrala da je članak pristrasan. Potom probajte, ako je moguće, da ugradite njihov stav, ali na način koji vi smatrate neutralnim. Ako svaka strana bude primenjivala ovo jednom će se sresti na NTG &mdash; ili na grubom prividu iste. ''Ispravljanje'' nečije greške (čak i kada mislite da je bila namerna) je bolje nego optuživati nekoga za laganje, jer je verovatnije da će ta osoba ispravku prihvatiti kao dobronamerno. Ispravljanje novopridodate rečenice koju smatrate pogrešnom je takođe mnogo bolje nego njeno brisanje. '''Administratori:''' Ako smatrate da korisnik/ca ne pretpostavlja najbolju namjeru, to samo po sebi nije razlog za njegovo/njezino blokiranje. Vaše mišljenje o tome da li korisnik/ca pretpostavlja dobru ili lošu namjeru jest subjektivno i ne mora nužno odražavati mišljenje zajednice. Ako nema drugih faktora koji opravdavaju blokiranje, konzultirajte se sa zajednicom. == Takođe pogledajte == * [[MeatBall:AssumeGoodFaith]] * [[:en:Hanlon's razor]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} orfuqhrmwy3c0d0mkzeiz2y7mohf45q 4 90724 42680609 41248870 2026-08-22T14:19:51Z Aca 108187 42680609 wikitext text/x-wiki {{smernice|WP:PP|WP:POT}} Pravilno ponašanje na Vikipediji podrazumeva potpisivanje poruka na [[Wikipedia:Strana za razgovor|stranama za razgovor]]. To je esencijalni aspekt komunikacije ovde, pomaže ostalim korisnicima da prate napredak i evoluciju dijaloga. Zbog ove potrebe, razvojni tim Vikipedije je napravio vrlo lak metod potpisivanja. Da bi automatski potpisao svoju poruku, i stavio datum i vreme, na kraju poruke dodaj četiri znaka tilda (<nowiki>~~~~</nowiki>); ili dodaj tri tilde (<nowiki>~~~</nowiki>) da dodaš ''samo'' svoje ime (bez datuma i vremena). Inače, preferira se upotreba četiri tilde (znači sa datumom i vremenom). Neki editori imaju posebno dugme ili opciju u meniju za dodavanje potpisa na Vikipediji. Na zadanom editoru to je [[Datoteka:OOjs UI icon signature-ltr.svg]] treći gumb s leva. Sledi lista svih mogućnosti potpisivanja: {| class="wikitable" !Otkucani tekst !Kako se memoriše otkucani tekst !Šta se prikazuje na stranici |- |<code><nowiki>~~~</nowiki></code> |<code><nowiki>[[Korisnik:Andrea Pavlović|Andrea Pavlović]]</nowiki></code> |[[Korisnik:Andrea Pavlović|Andrea Pavlović]] |- |<code><nowiki>~~~~</nowiki></code> |<code><nowiki>[[Korisnik:Andrea Pavlović|Andrea Pavlović]] 04:40, 10 Mar 2004 (UTC)</nowiki></code> |[[Korisnik:Andrea Pavlović|Andrea Pavlović]] 04:40, 10 Mar 2004 (UTC) |- |<code><nowiki>~~~~~</nowiki></code> |<code><nowiki>04:40, 10 Mar 2004 (UTC)</nowiki></code> |04:40, 10 Mar 2004 (UTC) |} (vidi takođe [[m:Pomoć:Automatska konverzija vikiteksta]].) Ako odlučiš da radiš na Vikipediji bez [[Wikipedia:Prijavljivanje|prijavljivanja]], tilde će biti konvertovane u tvoju [[IP adresa|IP adresu]] koja će biti ispisana kao potpis. (Kreiranje [[Wikipedia:Zašto kreirati nalog?|naloga]] u stvari omogućava ''više'' anonimnosti, za one koji su zabrinuti zbog privatnosti.) Takođe postoji mogućnost ručnog potpisivanja poruka pseudonimom, ili tagom poput ''--anon'' (mada IP adresa ipak ostaje zapisana u istoriji izmena stranice ako izmenu vrši neprijavljen korisnik). Ako se vaš uobičajeni potpis sastoji iz ne-''ASCII'' karaktera (kineska slova na primer), ipak je bolje koristiti ''ASCII'' karaktere. Ovo je zato što ne mogu svi da vide određene karaktere, i umesto slova će im biti prikazani kvadratići ili neke druge oznake umesto kineskih slova, na primer. ==Podešavanje potpisa== Prijavljeni korisnici mogu da podese svoje potpise na stranici [[Posebno:Preferences|Podešavanja]] promenom polja "Vaš nadimak (za potpise):". Mada nije pravilo, uobičajena je praksa da nadimak u potpisu bude ili identičan ili blisko povezan sa korisničkim imenom, ili sa pravim imenom korisnika. Takođe je moguće staviti vezu na stranicu za razgovor u potpis korišćenjem istog polja za nadimak na stranici [[Posebno:Preferences|Podešavanja]]. Potrebno je dodati sledeći string umesto korisničkog imena i nadimka: :''<nowiki>[[Korisnik:KorisničkoIme|nadimak]] [[Razgovor sa korisnikom:KorisničkoIme|(razgovor)]]</nowiki>'' . I obavezno uključite '''Čist potpis (bez automatskog povezivanja)'''. Postoji toliko varijacija za tu vezu ka stranici za razgovor koliko je i Vikipedijanaca; ako vidite potpis na nekoj strani koji vam se sviđa, možete da kliknete "uredi" da biste videli kako je korisnik napravio efekat koji vam se sviđa. Treba obratiti pažnju da je veza sa stranicom za razgovor unekoliko "prerušena" u nekim potpisima -- može izgledati kao prezime, ili čak kao zadnje slovo imena, ili poseban simbol. Kada je pokazivač miša iznad linka, može se videti da li veza vodi na korisničku stranicu ili stranicu za razgovor sa korisnikom. Takođe možete da koristite i neke posebne karaktere kao što su ☻ ♂ ♖ ♥ ★, možete koristiti i sliku u vašem potpisu, ali se to ne preporučuje jer dodatno opterećuje server. {{Pravila i smjernice Wikipedije}} [[Kategorija:Pomoć]] sucr5grvjtcb2zd01yacp5hk2xvdboq 0 94780 42680725 42606967 2026-08-22T20:17:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680725 wikitext text/x-wiki {{Planine (SR) | Ime = Kilauea | Slika = Kilauea-falsecolor.jpg | Caption=3D false-color satellite image of Kīlauea | Photo size = | Ime = Kilauea | Visina = 1247 m | Lokacija = [[Havaji]], [[SAD]] | Rang = | Prominence = | Parent_peak = | Koordinate = 19°25′N, 155°17′W | Topografska mapa = | Tip = | Vulkanski luk/Pojas= [[Hawaiian-Emperor seamount chain|Hawai okinaian-Emperor seamount chain]] | Starost = | Poslednja erupcija = [[1983.]] | Prvo dizanje = | Easiest route = | Grid_ref_UK = | Grid_ref_Ireland = | Lista = | Transkript = Kīlauea /kiːlauea/ | Jezik = [[Engleski jezik]] | Pronunciation = }} '''Kilauea''' ({{jez-en|Kīlauea}} izgovor: /kiːlauea/) je jedan od pet [[vulkan]]a [[Havajska ostrva|Havajskih ostrva]]. Kilauea u prevodu znači „mnogo izbacivati“. Jedan je od najaktivnijih i turistički najposećenijih vulkana na [[Zemlja|Zemlji]]. == Erupcije == [[Datoteka:Lava-explosion-kilauea.gif|thumb|left|250px]] Kilauea vulkan proradio je [[1979.]] spektakularnom [[Erupcija|erupcijom]]. Od [[1983.]] vrela crvena [[lava]] izlazi gotovo neprestalno. Svojim erupcijama Kilauea je uništila tri priobalna grada ali je svojim izlivanjem u [[okean]] stvorila stotine hektara nove zemelje.<ref>[http://www.znanje.org/i/i25/05iv02/05iv0231/erupcije_vulkana.htm Vulkanska lava stvorila novu teritoriju]</ref> Jedna od njih je 1990. ribarski gradić [[Kalapana]] prekrila desetometarskim slojem lave<ref>{{Cite web |title=Grad uništen erupcijom |url=http://www.blogodak.com/?search=leta%C4%8D |access-date=2010-11-11 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305030822/http://www.blogodak.com/?search=leta%C4%8D }}</ref>. Samo nekoliko građevina uspelo je da se sačuva. == Izvori == {{reflist|1}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kīlauea}} * [http://hvo.wr.usgs.gov/kilauea/ Hawaiian Volcano Observatory's Kīlauea website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130301012054/http://hvo.wr.usgs.gov/kilauea/ |date=2013-03-01 }} * [http://volcano.wr.usgs.gov/hvostatus.php Hawaiian Volcano Observatory's Kīlauea eruption update website (updated daily)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825001512/http://volcano.wr.usgs.gov/hvostatus.php |date=2009-08-25 }} * [http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=1302-01- Global Volcanism Program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230204311/http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=1302-01- |date=2006-12-30 }} * [http://www.nps.gov/havo/ Hawai okinai Volcanoes National Park website] {{klica-geog}} [[Kategorija:Vulkani u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Planine na Havajima]] 8txbr81cqczajgiujklsrfkdybdnd0b 0 96407 42680733 42581081 2026-08-22T22:11:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680733 wikitext text/x-wiki {{about|bliskim odnosima|odnose među različitim etnoreligijskim grupama|suživot|podjelu izvršne vlasti|kohabitacija (politika)}} {{Bliski odnosi}} '''Kohabitacija''' ({{lang-la|cohabitatio}}, doslovno "zajedničko stanovanje") je izraz koji u najširem smislu označava zajednički život nekoliko bliskih osoba. U užem smislu se pod time podrazumijeva zajednički život dvije ili više osoba koje se nalaze u intimnoj ([[romansa (ljubav)|romantičnoj]] ili [[ljudska seksualnost|seksualnoj]]) vezi. U još užem smislu se pod time podrazumijeva odnos među osobama koje nisu u formalnom [[brak]]u. Za njih se obično primjenjuju izrazi kao što je [[vanbračna zajednica]]. Za bračne drugove se pretpostavlja da su u stanju kohabitacije, odnosno da žive zajedno. Međutim, ponekad to ne mora biti slučaj, za što su primjer [[rastava|rastavljeni]] bračni drugovi. == Vanjske veze == * [http://financialagreements.com.au/defacto/cohabitation.html Cohabitation and Family Law in Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101208215850/http://www.financialagreements.com.au/defacto/cohabitation.html |date=2010-12-08 }} [[Kategorija:Intimni odnosi]] [[Kategorija:Porodica]] 1vki1mp1d2o9qjdnf33885k1p2c0kwp 0 97728 42680707 631334 2026-08-22T19:35:09Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Dakija (rimska provincija)]] 42680707 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Dakija (rimska provincija)]] 3pcnrl2m5tsvq6t19slh3x68i3m7d22 0 97729 42680703 631335 2026-08-22T19:34:29Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Dakija (rimska provincija)]] 42680703 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Dakija (rimska provincija)]] 3pcnrl2m5tsvq6t19slh3x68i3m7d22 0 97730 42680709 631336 2026-08-22T19:35:29Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Dakija (rimska provincija)]] 42680709 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Dakija (rimska provincija)]] 3pcnrl2m5tsvq6t19slh3x68i3m7d22 0 97731 42680705 631337 2026-08-22T19:34:49Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Dakija (rimska provincija)]] 42680705 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Dakija (rimska provincija)]] 3pcnrl2m5tsvq6t19slh3x68i3m7d22 0 97732 42680704 631338 2026-08-22T19:34:39Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Dakija (rimska provincija)]] 42680704 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Dakija (rimska provincija)]] 3pcnrl2m5tsvq6t19slh3x68i3m7d22 0 100372 42680730 42397715 2026-08-22T20:46:15Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680730 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Cyrus Cylinder.jpg|desno|mini|300px|Kirov cilindar]] '''Kirov cilindar''' ili '''Valjak Kira Velikog''' je [[Antika|antički]] dokument u obliku [[Glina (tlo)|glinenog]] valjka kojeg je izdao [[Ahemenidska Monarhija|perzijski]] vladar [[Kir Veliki]]. Cilindar je napravljen povodom perzijskog osvajanja [[Babilon]]a [[539. pne.]] Tekst cilindra opisuje [[Babilonija|babilonskog]] kralja [[Nabonid]]a kao bezbožnog, dok pobjednika Kira spominje kao heroja prijatnog bogu [[Marduk]]u. U nastavku se spominje kako je Kir poboljšao život stanovnika [[Babilon]]a, da je izbjeglicama obnavljao domove i gradio [[hram]]ove. == Historija == [[Datoteka:London 307.JPG|thumb|right|300px|'''Kirov cilindar''' u [[British Museum|Britanskom muzeju]] u [[London]]u]] Cilindar je bio postavljen unutar [[babilon]]skih zidina kao kamen temeljac. Godine [[1879.]] pronašao ga je [[Asirci|asirsko]]-[[Britanci|britanski]] arheolog Hormuzd Rassam u temeljima Esagile (babilonskog hrama bogu [[Marduk]]u), a danas se čuva u [[British Museum|Britanskom muzeju]] u [[London]]u<ref name="Kirov cilindar (Iran Chamber)">{{Cite web |url=http://www.iranchamber.com/history/cyrus/cyrus_charter.php |title=Kirov cilindar (Iran Chamber) |access-date=2011-01-18 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514025037/http://www.iranchamber.com/history/cyrus/cyrus_charter.php |url-status=dead }}</ref>. Godine [[2010.]] direktori Britanskog muzeja i Iranskog nacionalnog muzeja u [[Teheran]]u dogovorili su privremeno premještanje Kirovog cilindra u [[iran]]ski [[Teheran]] za posebnu izložbu<ref>[[PressTV]]: [http://edition.presstv.ir/detail/142251.html ''Ahmadinejad hails Cyrus Cylinder''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150122171600/http://edition.presstv.ir/detail/142251.html |date=2015-01-22 }}</ref>. == Značaj == === Simbol legitimnosti vladavine === Prema Britanskom muzeju, cilindar predstavlja dugu tradiciju [[Mezopotamija|mezopotamskih]] vladara u kojima svoje vladavine obilježavaju deklaracijama o političkim reformama<ref name="''Cyrus Cylinder'' (British Museum)">[http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/c/cyrus_cylinder.aspx ''Cyrus Cylinder'' (British Museum)]</ref>. Cilindar je sastavljen u formi dugotrajnih babilonskih stilova, a s političke strane predstavlja Kirovu poruku babilonskom narodu u kojoj se proglašava legitimnim kraljem, i u kojoj obećava poštivanje vjerskih i političkih babilonskih tradicija. === Dokument o ljudskim pravima === [[Datoteka:Cyrus cylinder extract.svg|left|thumb|350px|Izvadak teksta Kirovog cilindra]] Dokument se gotovo punih stotinu godina smatrao instrumentom karakteristične mezopotamske političke propagande, no početkom [[1970-ih|70-ih]] godina [[20. stoljeće|20. stoljeća]] dokument se počeo smatrati „prvim pisanim spomenikom o ljudskim pravima u historiji“<ref name="Kirov cilindar (Iran Chamber)"/>. Replika Kirovog cilindra nalazi se na drugom katu zgrade [[UN|Ujedinjenih Naroda]] u [[New York]]u gdje je tekst valjka preveden na svih šest službenih jezika [[UN]]-a<ref name="Kirov cilindar (Iran Chamber)"/>. U decembru [[2003.]] prilikom prihvaćanja [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] za [[Nobelova nagrada za mir|mir]], [[iran]]ska dobitnica [[Širin Ebadi]] se pozvala na Kira rekavši: <blockquote> „''Ja sam Iranka, potomak Kira Velikog. Taj car je na vrhuncu moći prije 2500 godina proglasio kako ne želi vladati onima koji to ne žele. Obećao je da neće prisiljavati nikoga da promijeni svoju religiju ili vjeru i da će poštivati sve manjine. Dokument Kira Velikog bi se trebao proučavati u povijesti ljudskih prava.''“<ref>{{Cite web |title=Dobitnici Nobela - Shirin Ebadi (Nobel.no) |url=http://www.nobel.no/eng_lect_2003b.html |access-date=2011-01-18 |archivedate=2006-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060907061116/http://www.nobel.no/eng_lect_2003b.html |deadurl=yes }}</ref> </blockquote> === Dokument o oslobađanju Židova === Cilindar je također privukao pozornost podacima o povratku [[Židovi|Židova]] u [[Palestina|Palestinu]] nakon babilonskog ropstva<ref name="''Cyrus Cylinder'' (British Museum)"/>, a također se smatra i potvrdom [[Biblija|biblijskih tekstova]] iz [[Ezra (knjiga)|Knjige o Ezri]] ([[Ezra]] 1.1-6, 6.1-5; [[Izaija]] 44.23-45.8; 2 Kronike 36.22-23). == Veze == * [[Kir Veliki]] * [[Ahemenidska Monarhija]] * [[Nabonid]] * [[Babilonija]] * [[Ljudska prava]] * [[Magna charta libertatum]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Cyrus cylinder}} * [http://www.iranchamber.com/history/cyrus/cyrus_charter.php Kirov cilindar (Iran Chamber)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514025037/http://www.iranchamber.com/history/cyrus/cyrus_charter.php |date=2011-05-14 }} * [http://www.kchanson.com/ANCDOCS/meso/cyrus.html Kirov cilindar - informacije i prijevod drevnog teksta] * [http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/article_index/c/cyrus_cylinder_-_translation.aspx Kirov cilindar - Britanski Muzej] * [http://www.bible-history.com/babylonia/BabyloniaCyrus_Cylinder.htm Kirov cilindar - kratki opis (Bible History: Drevna Babilonija)] * [http://www.crystalinks.com/cyrustablets.html Kirov cilindar (CrystaLinks.com)] [[Kategorija:Ahemenidska Monarhija]] [[Kategorija:Historija Irana]] [[Kategorija:Historija prava]] [[Kategorija:Ljudska prava]] sfy5ldzizmporfjckg3uusij2dzvauu 0 101442 42680771 42587766 2026-08-23T07:46:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680771 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:V1Musee.jpg|Leteća bomba V-1.|thumb|right|200px]] '''Leteća bomba''' je vrsta [[aerodinamički vođeni projektil|aerodinamičkog vođenog projektila]] sa nepokretnim krilima, vlastitim pogonom i sistemom vođenja ili samonavođenja na daljinu. Od rakete se razlikuje po tome što krila imaju ulogu stvaranja uzgona i povećanja doleta bombe. == Istorija i razvoj == Ideju za ostvarenje dao je francuski oficir [[Rene Lorin]]. On 1907. predlaže [[avion]] samonosećih krila, sa [[nabojno-mlazni motor|nabojno-mlaznim motorom]] (Lorenova cijev, Loren-motor), težine 500&nbsp;kg. Predviđa vođenje leteće bombe [[radio]]m, a za stabilan let [[žiroskop]] za pravac, aneroidnu kutiju za održavanje visine i polijetanje [[katapult]]om. U [[Prvi svjetski rat|Prvom svjetskom ratu]] radi se na razvoju letećih bombi. Tako američka leteća bomba Bag (Bug) ima oblik aviona dvokrilca, motor od 40 [[konjska snaga|KS]] i težinu 270&nbsp;kg, od toga je pola [[eksploziv]]a. Domet je bio oko 80&nbsp;km. Stvorena je i prva formacija ovih letećih bombi ali nije upotrijebljena zbog kraja rata. U [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]] [[Nemci|Nijemci]] masovno koriste leteće bombe zemlja zemlja V-1 (Fieseler Fi-103, Fau-1, FGZ-76) za bombardovanje [[London]]a i kasnije [[Antwerpen|Antverpena]]. Izbačeno je preko 9300 letećih bombi, od kojih je ubijeno oko 6139 a teže ranjeno 17239 osoba. Na cilj je stiglo 29% projektila, 25% je palo zbog tehničkih problema poslije ili na samom lansiranju, a ostalo je oborila PAV artiljerija ili [[lovački avion|lovci]]. Leteća bomba vazduh zemlja razvijena je od planirajuće bombe sa dodatnim pogonskim uređajima. Njemačke leteće bombe Henšel Hs-293 (Henschel Hs 293) i njihov razvoj verzije 294, 295 i 296 su korištene za napade na brodove saveznika. Leteće bombe zemlja-vazduh su također razvijane od Nijemaca (Henšel Hs 117) ali nisu upotrijebljene u ratu. Poslije Drugog svjetskog rata dolazi do naglog razvoja letećih bombi svih vrsta, za 4 osnovne namjene: zemlja-zemlja (protivtenkovske, taktičke, strateške), zemlja-vazduh, vazduh-zemlja i vazduh-vazduh. Kao predstavnici letećih bombi u poslijeratnom periodu se mogu uzeti protivtenkovske rakete SS.10, SS.11, Svingfajer (Swingfire), Maljutka, leteće bombe zemlja-zemlja strateške namjene SM-62 Snark i SM-64 Navajo (Navaho), zemlja-vazduh Bladhaund (Bloodhound), Hok (Hawk), vazduh-vazduh Matra R-530, Feniks (Phoenix), i vazduh-zemlja Blu Stil (Blue Steel) i Haund Dog (Hound Dog). == Literatura == * Vojna enciklopedija, Beograd, 1973., knjiga peta, strana 54-59. == Vanjske veze == * [http://www.flyingbombsandrockets.com/V1_into.html V1 leteća bomba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060618103546/http://www.flyingbombsandrockets.com/V1_into.html |date=2006-06-18 }} * [http://www.designation-systems.net/dusrm/app4/sperry-fb.html Kertis leteća bomba] * [http://www.history.navy.mil/download/ww1-10.pdf Razvoj leteće bombe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131204040000/http://www.history.navy.mil/download/ww1-10.pdf |date=2013-12-04 }} [[Kategorija:Bombe]] [[Kategorija:Ratno zrakoplovstvo]] 3dg4a53muzki5x4b680i6rgqun8m7uy 0 105928 42680670 42638811 2026-08-22T15:26:43Z ~2026-45750-78 385802 /* Telenovele */ 42680670 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac |ime = Ana Brenda Contreras |slika = Ana Brenda-001 (16092024147).jpg |ime_po_rođenju = Ana Brenda Contreras Perez |datum_rođenja = {{bda|1986|12|24|df=y}} |mjesto_rođenja = Mc Allen, [[Teksas]], [[Amerika|SAD]] |bracni_drugovi = Alejandro Amaya ([[2013]]-[[2014]]) |period = [[2003.]] - sada |znamenite_uloge = ''Ana Paula'' u [[La que no podía amar]]<br />''Maricruz'' u "Corazon indomable" |zanimanje = [[gluma|glumica]], [[moda|manekenka]], [[novinar|voditeljica]] |nagrade = "Premios Juventud" kao ''Djevojka iz snova''<br />"Premios People en Espanol" kao ''Najbolji televizijski par'' }} '''Ana Brenda Contreras Perez de Melhelm''' ( [[SAD|Mc Allen]], [[Teksas]], [[24]]. [[decembar]] [[1986]] ) poznatija kao '''Ana Brenda Contreras''' ili samo '''Ana Brenda''' [[SAD|američka]] je [[gluma|glumica]], [[moda|manekenka]] i [[novinar|voditeljica]] [[Meksiko|meksičkog]] porijekla. Iako je karijeru počela [[2003]]. pjevajući, sa grupom ''T'detila'' nastaloj iz [[reality emisija|rijalitija]] "Pop Stars", kao oficijalni debi pripisuje joj se manja uloga u telenoveli [[Barrera de Amor]] iz [[2005]]. Njena prva protagonistička uloga je ona iz [[2008]]. u telenoveli [[Juro que te amo]]. Od tada bila je protagonistica uspješnih televizijskih ostvarenja poput [[La que no podía amar]] i "Corazon Indomable" iz [[2011]]. i [[2013]] godine. Takodje, Ana je poznata i po svom pozorišnom radu, prije svega po ulogama u [[mjuzikl|mjuziklima]] kao što su "Mentiras" iz [[2015]]-[[2016]] i "El hombre de la Mancha" iz [[2016]]-[[2017]]. == Rani život i počeci == Ana Brenda Contreras Perez, kćerka Efraina Contrerasa i Blance Perez vda Contreras, rođena je u [[SAD|McAllenu]], [[Teksas|Teksasu]], a, zajedno sa mlađim bratom Albertom, odrastala je na kulturnoj razmeđi između rodnog mjesta i [[Meksiko|Tamaulipasa]], [[Meksiko|Meksika]], mjesta iz kojeg su njeni roditelji. Sa 15 godina došla je sa roditeljima u [[Meksiko|Meksiko Siti]] kako bi [[2003]]. prisustvovala kastingu za muzički [[reality emisija|rijaliti šou]] "Pop Stars" produkcijske kuće [[Televisa]]. Iz naticanja je izašla kao pobjednica i zajedno sa još četiri djevojke oformila grupu ''T'detila'' i snimila jedan album, nakon čega se grupa raspala. Danas su iz pomenute grupe najpopularnije članice upravo Ana Brenda i Maria Leon, bivša pjevačica grupe ''Playa Limbo''. Zahvaljujući uspjehu koji je s grupom postigla, Ana Brenda je upisala [[Televisa|Televisinu Dramsku Akademiju]] te je završila u generaciji od [[2003]] - [[2005]], kada i [[Maite Perroni]] i [[Angelique Boyer]], danas takodje protagonističke zvijezde pomenute produkcijske kuće. == Karijera == Iako je karijeru počela pjevajući, kao oficijalni [[televizija|televizijski debi]] pripisuje joj se manja uloga "Juane" u telenoveli [[Barrera de Amor]] iz [[2005]] godine, producenta Ernesta Alonsa. Godine [[2006]]. je manjim ulogama "Claudije" i "Sonie" učestvovala u [[telenovela|telenoveli]] ''Duelo de Pasiones'' producenta Juana Osorio, te [[teatar|pozorišnom mjuziklu]] ''Vaselina'' inače [[Meksiko|meksičkoj]] verziji poznatog [[film|film-mjuzikla]] ''Brilijantin''. Godine [[2007]]. je, zamjenjujući Niurku Marcos, ušla u [[Televisa|Televisinu]] reality emisiju ''Los 5 Magnificos'', za koju, poznati meksički bend [[RBD]] pjeva naslovnu numeru, a u kojem je ona ostala svega jednu sedmicu. Tokom [[2008]]-[[2009]]. protagonizirala je ulogom "Violete Madrigal Campero de Aldama" i kraj Josea Rona kao partnera svoju prvu telenovelu u [[Televisa|Televisi]], [[Juro que te amo]], producentice MaPat. Zbog promocije serije i zajedno sa Joseom, učestvovala je [[2008]] godine u spotu [[Španija|španskog]] pjevača Davida Bisbala za istoimenu pjesmu i naslovnu numeru telenovele. Godine [[2009]]. debitovala je i kao protagonistica u [[teatar|pozorištu]], [[teatar|mjuzikl predstavom]] ''Aladino, el musical'' tumačeći "Jazmin", te je manjom ulogom "Bibi" i filmom ''Divina Confusion'' debitovala na [[film|filmu]] koji joj je, te godine, na dodjeli nagrada ''Diosas de Plata'' obezbijedio nagradu za ''Filmsko otkriće godine''. Iste godine protagonizirala je ulogom "Isabel" kratkometražni film ''Sombra de luna''. Na prelazu [[2009]] na [[2010]] godinu producentica Carla Estrada joj je dala ulogu glavne negativke "Maure " u telenoveli [[Sortilegio]]. Osim debija kao negativke, [[2009]] godine je ulogama "Marcele" i "Valentine" protagonizirala epizode ''Las Garrido, codiciosas'' i ''Diva'' [[televizija|televizijskih serijala]] '' ''Mujeres Asesinas 2'' i ''Tiempo Final'', te se pojavila manjom ulogom u filmu ''Cabeza de Buda''. Godine [[2010]]. odlazi na kasting za glavnu ulogu telenovele [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] producenta Josea Alberta Castra, međutim, na zahtjev samog producenta isprobava lik najbolje prijateljice glavne junakinje, tako da tokom [[2010]]-[[2011]] ko-protagonizira ulogom "Aurore" pomenutu [[telenovela|telenovelu]]. Telenovela joj je obezbijedila evidentnu popularnost, te nakon nje prelazi u stalne protagonistice produkcijske kuće [[Televisa]], osim toga što osvaja nominaciju kao ''Najbolja sporedna glumica'' dodjele nagrada časopisa ''TVyNovelas'' [[2011]] godine. Te godine manjom ulogom "Carol" igra u mjuzikl predstavi ''Timbiriche, el musical''. Tokom [[2011]]-[[2012]] zahvaljujući producentu Jose Albertu Castru protagonizira svoju drugu telenovelu, [[La que no podía amar]] u kojoj kraj Jorge Salinasa kao partnera tumači "Anu Paulu Carmonu Flores/Anu Paulu Galvan Flores de Montero", a koja postaje hit i donosi joj [[2012]]. nagrade ''Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita'' dodjele "Premios Juventud", ''Omiljeni televizijski par'' dodjele časopisa "People en Español", te nominacije za ''Najbolju glumicu'' dodjela časopisa "TVyNovelas" i "People en Espa{ol". Osim toga i s obzirom na njenu prošlost sa grupom ''T' de tila'' i učešća u mjuzikl predstavama, za ovu telenovelu izvodi numeru ''No puedo amar'' Godine [[2013]]. ulogom "Guadalupe Olivares/Maricruz Olivares/Marie Alejandre Mendoze Olivares de Narvaez" i kraj Daniela Arenasa kao partnera protagonizira svoju treću [[telenovela|telenovelu]] ''Corazon Indomable'' producentice Nathalie Lartilleux. Pomenuta telenovela, koja je postala pravi hit obarajući rekorde gledanosti, donijela joj je međunarodnu slavu te joj obezbijedila nominacije kao ''Najbolja glumica'' na dodjelama časopisa "People en Español" [[2013]] i "TVyNovelas" [[2014]], te nominaciju ''Chica que me quita el sueño/Mi protagonista favorita'' dodjele "Premios Juventud" [[2014]] godine. Osim pomenutih, [[2013]]. je osvojila nominaciju ''Omiljeni par'' dodjele časopisa "People En Español", te nominacije [[2014]]. kao ''Najljepša glumica'', ''Omiljeni par'' i ''Omiljeni šamar'' posebne sekcije dodjele časopisa "TVyNovelas" zvane "Favoritos de Publico" gdje publika ima presudnu riječ u nagradjivanju. Godine [[2014]]. manjom ulogom "Mariane" glumi u [[film|filmu]] ''Volando Bajo'', te manjom ulogom udate šene učestvuje u predstavi ''Honeymoon Suite''. Godine [[2015]]. protagonizira svoju četvrtu i prvu telenovelu u udarnom terminu [[Televisa|Televise]], ''Lo imperdonable'' u kojoj kraj Ivana Sancheza tumači "Veronicu Prado-Castelo/Veronicu Martinez Castillo de San Telmo", a koja ne nailazi na dobre rezultate gledanosti. Za ovu telenovelu Ana Brenda ponovo pjeva i to pjesmu ''Como perdonar''. Iako ne nailazi na pozitivne ocjene kritike, pjesma se dopala njenim obožavaocima. Te godine protagonizira ulogom "Esmeralde" predstavu ''Miseria Esmeralda'' u kojoj se ostvaruje i kao [[producent|producentica]] zajedno sa koleginicom [[gluma|glumicom]] i dobrom prijateljicom [[Zuria Vega|Zuriom Vegom]]. Iste godine se pojavila i u spotovima ''Por siempre te amare'' i ''Como pagarte'' pjevača Sandovala i Carlosa Rivere. Tokom [[2015]]-[[2016]] protagonizira ulogom "Daniele" [[teatar|mjuzikl predstavu]] ''Mentiras, el musical''. Tokom [[2016]]-[[2017]] protagonizira ulogom "Aldonze/Dulcineje" [[teatar|mjuzikl predstavu]] ''El hombre de la Mancha'' i [[Televisa|Televisin]] televizijski serijal ''Blue Demon'', ulogom "Goyite" i kraj Tenocha Huerte kao partnera. Pomenuti serijal joj donosi nagrade ''Najbolja meksička glumica u dramskoj seriji'' dodjele ''TVAdictoGoldenAwards'' i ''Najbolja meksička glumica dramske serije'' dodjele ''Premios TvyNovelas'', a mjuzikl nominaciju ''Najbolje glumačko otkriće u mjuzikl predstavi'' dodjele "PremiosACPT" [[2017]] godine. Godine [[2017]]. protagonizira ulogom "Esperanze" film ''El que busca encuentra'' kraj Claudia Lafarrage kao partnera. Tokom [[2018]]-[[2019]] je protagonizirala ulogom "Alejandre Ponce Ruiz" telenovelu ''Por amar sin ley'' producenta Josea Albeta Castra i Davida Zepede kao partnera. Te ulogom "Cristal" [[Amerika|američki]] dramski serijal ''Dinasty'', kraj Grant Showa kao partnera, čime je ostvarila svoj glumački debi na [[engleski|engleskom]] tržištu. Kao što se i ostvarila kao rediteljka, režirajući i protagonizirajući likom mame kratkometražni [[film]] na [[engleski|engleskom]] jeziku ''Wingbeat''. Godine [[2020]]. se ostvarila kao voditeljica ''Tu cara me sueña'' američke televizije na španskom jeziku ''Univision''. Godine [[2021]]. se ostvarila kao voditeljica dodjele nagrada ''Latin Grammy''. Tokom [[2022]] protagonizira [[Televisa|Televisin]] televizijski serijal ''Toda la sangre'' u kojem tumači detektivku "Edith", film ''Reviviendo la Navidad'' likom "Danijele", te debituje u podkastima likom "Barbare" i podkastom ''Batman Desenterado''. Godine [[2023]] protagonizira predstavu ''Siete veces adios'' likom "Elle". Godine [[2024]] prelazi u [[Telemundo]] produkcijsku kuću za koju protagonizira telenovelu ''El conde: Amor y honor'' likom "Marijane Zembrano" i kraj Fernanda Colunge kao partnera. Krajem godine učestvovala je u šestoj sezoni [[Televisa|Televisine]] emisije ''Quien es la mascara?'' pod maskom "Ranastacije" i ispadajući u polufinalu. Godine [[2025]] protagonizirala je serijal ''Me late que si'' likom "Laure" za [[Netflix]] kraj Alberta Guerre kao partnera, te se sada ostvarila kao sudija u sedmoj sezoni [[Televisa|Televisine]] emisije ''Quien es la mascara?'' uz [[Anahi]], Carlosa Riveru i Juanpa Zuritu. Godine [[2026]] protagonizirala je serijal ''Polen'' likom "Sandre" za ''Vix''. == Privatni život i modne kampanje == Contrerasova je bila skoro tri godine, od [[2005]] do [[2008]] godine, u vezi sa meksičkim [[gluma|glumcem]] Alexisom Ayalom koji joj je kod producentice MaPat obezbijedio glavnu ulogu u [[telenovela|telenoveli]] [[Juro que te amo]]. Nakon te veze, kratak period [[2009]], je ljubovala sa pjevačem grupe "REIK", Juliom Ramirezom, dok se sa toreadorom Alejandrom Amayom vjenčala [[2013]] u [[Las Vegas|Las Vegasu]]. Međutim, crkveno venčanje, kao i vezu, naprasno je prekinula ostavljajući novinarima mnoštvo materijala za nagađanje razloga, od čega su neki: da joj je bivši dragi bio nevjeran, da je njegovi roditelji nisu prihvatili jer je glumica, te da je njen bivši homoseksualac, a da mu je ona služila samo kao paravan. Medjutim, njen dragi je malo poslije potpisivanja razvoda objavio da se ženi biseksualkom Barbarom Coppel i da ona čeka njegovo dijete, stavljajući tako tačku na tračeve o svojoj seksualnoj opredjeljenosti, ali istovremeno podgrijavajući one o tome da je za raskid sa Anom kriva treća osoba. Tokom [[2015]] - [[2018]] bila je u vezi sa glumcem Ivanom Sanchezom, partnerom iz četvrte joj protagonističke uspješnice "Lo Imperdonable". Od [[2020]] je u vezi sa biznismenom Zacariasom Melhelmom, bratom dobre joj prijateljice Danijele Melhelm čijoj je kćerki, Mariji Emiliji, kuma. U [[maj]]u [[2023]] objavila je na društvenim mrežama da se vjerila. Inače, Anin izabranik je udovac sa dvoje djece: Alex Patricio Melhelm Lopez i Viviana Melhelm Lopez. U [[januar]]u [[2024]]. se udala za svog izabranika. U [[septembar|septembru]] [[2024]] objavila je da je izgubila bebu. U [[decembar|decembru]] [[2024]] objavila je da je po drugi put trudna. U [[maj]]u [[2025]]. godine postala je majka djevojčice po imenu Aria Melhelm Contreras. Ana Brenda je udomila psića kojem je dala ime Tomasa. U toku svoje karijere učestvovala je u reklamama, te bila zaštitno lice kuća poput ''Blackberry'', ''Always'', ''Dove'', ''Beauti Control'', ''Moda Club'', ''Pantene'', ''Viaja'', ''Grupo Julio'' i ''L'bel''. Godine [[2021]]. pokrenula je liniju proizvoda za njegu kose naziva ''Eva+Avo''. Časopis "People en Espanol" ju je uvrstio na svoju listu ''50 najljepših'' [[2012]], [[2014]], [[2015]] i [[2016]] godine, gdje je pozirala za naslovnicu svake godine izuzev [[2015]]. Godine [[2016]]. časopis "TVyNovelas" ju je uvrstio na svoju listu ''Los + bellos'', a [[2017]]. časopis "Quien" na svoju listu ''31 mujeres que amamos'' Iako je rodjena u [[SAD|MC Allenu]], [[Teksas]]u, [[Amerika|SAD]] Ana Brenda je oduvijek bila privržena rodnom mjestu svojih roditelja zbog čega ju je [[2014]] godine guverner grada [[Meksiko|Rio Bravo]] iz [[Meksiko|Tamaulipasa]], [[Meksiko]] Rogelio Villasenor Sanchez imenovao počasnom ambasadoricom mjesta. == Filmografija == === Telenovele === * Unidad de vida ([[2027]])... - '''protagonistica''' * El conde: Amor y honor ([[2024]])...''Mariana Zembrano'' - '''protagonistica''' * Por amar sin Ley ([[2018]]-[[2019]])...''Alejandra Ponce Ruiz'' - '''protagonistica''' * Lo imperdonable ([[2015]])...''Veronica Prado-Castelo/Veronica Martinez Castilla de San Telmo''- '''protagonistica''' * Corazon Indomable ([[2013]])...''Guadalupe Olivares/Maricruz Olivares/Maria Alejandra Mendoza Olivares de Narvaez''- '''protagonistica''' * [[La que no podía amar]] ([[2011]]-[[2012]])...''Ana Paula Carmona Flores/Ana Paula Galvan Flores de Montero''- '''protagonistica''' * [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] ([[2010]]-[[2011]])...''Aurora Alcazar Coronel de Sanchez''- '''co-protagonistica''' * [[Sortilegio]] ([[2009]])...''Maura Albarran''- '''negativka''' * [[Juro que te amo]] ([[2008]]-[[2009]])...''Violeta Madrigal Campero de Aldama''- '''protagonistica''' * Duelo de Pasiones ([[2006]])...''Claudia/Nora''- '''sporedni lik''' * [[Barrera de Amor]] ([[2005]]-[[2006]])...''Juana "Juanita" Sanchez''- '''sporedni lik''' === Serijali === * Polen ([[2026]])...''Sandra'' - '''protagonistica''' * Me late que si ([[2025]])...''Laura'' - '''protagonistica''' * Toda la sangre ([[2022]])...''Edith'' - '''protagonistica''' * Dynasty ([[2018]]-[[2019]] )...''Cristal'' - '''protagonistica''' * Blue Demon ([[2016]]-[[2017]])...''Gregoria'' - '''protagonistica''' * Tiempo Final (Ep. "Diva") ([[2009]])...''Valentina'' - '''protagonistica''' * Mujeres Asesinas 2 (Ep. "Las Garrido, codiciosas") ([[2009]])...''Marcela'' - '''protagonistica''' === Rijaliti emisije === * Quien es la mascara ([[2025]])...''sudija'' * Quien es la mascara ([[2024]])...''Ranastacia'' - '''četvrto mjesto''' === Podkasti === * Ella, sin filtros ([[2025]]-[[2026]])...'''voditeljica''' * Batman Desenterado ([[2022]])...''Barbara Gordon'' - '''protagonistica''' === Film === ===Dugometražni projekti=== * Reviviendo la Navidad ([[2022]])...''Daniela'' - '''protagonistica''' * El que busca encuentra ([[2017]])...''Esperanza'' - '''protagonistica''' * Volando Bajo ([[2014]])...''Mariana'' - '''sporedni lik''' * Cabeza de Buda ([[2009]])...''sama sebe'' - '''secijalno učešće''' * Divina Confusion ([[2008]])...''Bibi'' - '''sporedni lik''' ===Kratkometražni projekti=== * Wingbeat ([[2019]])...''Mama'' - '''protagonistica''' i '''rediteljka''' * Sombra de Luna ([[2009]])...''Isabel'' - '''protagonistica''' === Pozorište === * Siete veces adios ([[2023]])...''Ella''- '''protagonistica''' * El Hombre de la Mancha ([[2016]]-[[2017]])...''Aldonza/Dulcinea''- '''protagonistica''' * Miseria Esmeralda ([[2015]])...''Esmeralda'' - '''protagonistica''' i '''producentica''' * Mentiras, el musical ([[2015]]-[[2016]])...''Daniela'' - '''protagonistica''' * Honeymoon Suite ([[2014]])...''udata žena'' - '''specijalno učeće''' * Aladino, el musical ([[2008]])...''Jazmin'' - '''protagonistica''' * Vaselina, el musical ([[2006]]-[[2007]])...''Sonia'' - '''sporedni lik''' * Timbiriche, el musical ([[2006]])...''Carol'' - '''sporedni lik''' == Nagrade i nominacije == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC"''' ! Godina || Kategorija || Nominovani rad || Resultat || Nagrada |- |[[2006]] || Filmsko glumačko otkriće godine || Divina Confusion || {{won}} || "Diosas de Plata" |- |[[2011]] || Najbolja sporedna glumica || [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] || {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios TVyNovelas" |- |rowspan=4|[[2012]] ||rowspan=2| Najbolja glumica ||rowspan=4|[[La que no podía amar]] || {{nominated}} |- | {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios People en Espanol" |- |Najbolji televizijski par ( sa Jorgeom Salinasom) || {{won}} |- |Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || {{won}} || "Premios Juventud" |- |rowspan=2|[[2013]] || Najbolja glumica ||rowspan=8| Corazon indomable || {{nominated}} ||rowspan=2|"Premios People en Espanol" |- |Televizijski par godine ( sa Danielom Arenasom) || {{nominated}} |- |rowspan=6|[[2014]] || Najbolja glumica || {{nominated}} || "Premios TVyNovelas" |- | Omiljena glumica || {{nominated}} || rowspan=3| "Favoritos de Publico" |- | Omiljeni televizijski par (sa Danielom Arenasom) || {{nominated}} |- | Omiljeni šamar (sa Elizabeth Alvarez) || {{nominated}} |- | Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios Juventud" |- | Želim se oblačiti kao ona || {{won}} |- | [[2015]] || Najbolja sporedna filmska glumica || Volando Bajo || {{nominated}} || "Diosas de plata" |- |rowspan=2|[[2016]] || Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || Lo imperdonable || {{nominated}} || "Premios Juventud" |- | Najbolja meksička glumica u dramskoj seriji ||rowspan=2| Blue Demon || {{won}} || "TVAdictoGoldenAwards" |- |rowspan=2|[[2017]] || Najbolja glumica u dramskoj seriji || {{won}} || "Premios TVyNovelas" |- | Glumačko otkriće godine u pozorišnom mjuziklu || El hombre de la mancha || {{nominated}} || "Premios ACPT" |- |} == Izvori == {{Commonscat|Ana Brenda Contreras}} * {{imdb ime|id=2066619|ime=Ana Brenda Contreras}} * http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/013150/ana-brenda-contreras {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823135153/http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/013150/ana-brenda-contreras |date=2019-08-23 }} * http://www.quien.com/fotogalerias/2009/06/04/ana-brenda-contreras-atrevidamente-femenina {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008195137/http://www.quien.com/fotogalerias/2009/06/04/ana-brenda-contreras-atrevidamente-femenina |date=2011-10-08 }} {{Lifetime|1986||Contreras, Ana Brenda}} [[Kategorija:Meksičke televizijske glumice]] 9zdvxofxfszikvsualvf57g5a32ywhy 42680671 42680670 2026-08-22T15:27:30Z ~2026-45750-78 385802 /* Serijali */ 42680671 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 glumac |ime = Ana Brenda Contreras |slika = Ana Brenda-001 (16092024147).jpg |ime_po_rođenju = Ana Brenda Contreras Perez |datum_rođenja = {{bda|1986|12|24|df=y}} |mjesto_rođenja = Mc Allen, [[Teksas]], [[Amerika|SAD]] |bracni_drugovi = Alejandro Amaya ([[2013]]-[[2014]]) |period = [[2003.]] - sada |znamenite_uloge = ''Ana Paula'' u [[La que no podía amar]]<br />''Maricruz'' u "Corazon indomable" |zanimanje = [[gluma|glumica]], [[moda|manekenka]], [[novinar|voditeljica]] |nagrade = "Premios Juventud" kao ''Djevojka iz snova''<br />"Premios People en Espanol" kao ''Najbolji televizijski par'' }} '''Ana Brenda Contreras Perez de Melhelm''' ( [[SAD|Mc Allen]], [[Teksas]], [[24]]. [[decembar]] [[1986]] ) poznatija kao '''Ana Brenda Contreras''' ili samo '''Ana Brenda''' [[SAD|američka]] je [[gluma|glumica]], [[moda|manekenka]] i [[novinar|voditeljica]] [[Meksiko|meksičkog]] porijekla. Iako je karijeru počela [[2003]]. pjevajući, sa grupom ''T'detila'' nastaloj iz [[reality emisija|rijalitija]] "Pop Stars", kao oficijalni debi pripisuje joj se manja uloga u telenoveli [[Barrera de Amor]] iz [[2005]]. Njena prva protagonistička uloga je ona iz [[2008]]. u telenoveli [[Juro que te amo]]. Od tada bila je protagonistica uspješnih televizijskih ostvarenja poput [[La que no podía amar]] i "Corazon Indomable" iz [[2011]]. i [[2013]] godine. Takodje, Ana je poznata i po svom pozorišnom radu, prije svega po ulogama u [[mjuzikl|mjuziklima]] kao što su "Mentiras" iz [[2015]]-[[2016]] i "El hombre de la Mancha" iz [[2016]]-[[2017]]. == Rani život i počeci == Ana Brenda Contreras Perez, kćerka Efraina Contrerasa i Blance Perez vda Contreras, rođena je u [[SAD|McAllenu]], [[Teksas|Teksasu]], a, zajedno sa mlađim bratom Albertom, odrastala je na kulturnoj razmeđi između rodnog mjesta i [[Meksiko|Tamaulipasa]], [[Meksiko|Meksika]], mjesta iz kojeg su njeni roditelji. Sa 15 godina došla je sa roditeljima u [[Meksiko|Meksiko Siti]] kako bi [[2003]]. prisustvovala kastingu za muzički [[reality emisija|rijaliti šou]] "Pop Stars" produkcijske kuće [[Televisa]]. Iz naticanja je izašla kao pobjednica i zajedno sa još četiri djevojke oformila grupu ''T'detila'' i snimila jedan album, nakon čega se grupa raspala. Danas su iz pomenute grupe najpopularnije članice upravo Ana Brenda i Maria Leon, bivša pjevačica grupe ''Playa Limbo''. Zahvaljujući uspjehu koji je s grupom postigla, Ana Brenda je upisala [[Televisa|Televisinu Dramsku Akademiju]] te je završila u generaciji od [[2003]] - [[2005]], kada i [[Maite Perroni]] i [[Angelique Boyer]], danas takodje protagonističke zvijezde pomenute produkcijske kuće. == Karijera == Iako je karijeru počela pjevajući, kao oficijalni [[televizija|televizijski debi]] pripisuje joj se manja uloga "Juane" u telenoveli [[Barrera de Amor]] iz [[2005]] godine, producenta Ernesta Alonsa. Godine [[2006]]. je manjim ulogama "Claudije" i "Sonie" učestvovala u [[telenovela|telenoveli]] ''Duelo de Pasiones'' producenta Juana Osorio, te [[teatar|pozorišnom mjuziklu]] ''Vaselina'' inače [[Meksiko|meksičkoj]] verziji poznatog [[film|film-mjuzikla]] ''Brilijantin''. Godine [[2007]]. je, zamjenjujući Niurku Marcos, ušla u [[Televisa|Televisinu]] reality emisiju ''Los 5 Magnificos'', za koju, poznati meksički bend [[RBD]] pjeva naslovnu numeru, a u kojem je ona ostala svega jednu sedmicu. Tokom [[2008]]-[[2009]]. protagonizirala je ulogom "Violete Madrigal Campero de Aldama" i kraj Josea Rona kao partnera svoju prvu telenovelu u [[Televisa|Televisi]], [[Juro que te amo]], producentice MaPat. Zbog promocije serije i zajedno sa Joseom, učestvovala je [[2008]] godine u spotu [[Španija|španskog]] pjevača Davida Bisbala za istoimenu pjesmu i naslovnu numeru telenovele. Godine [[2009]]. debitovala je i kao protagonistica u [[teatar|pozorištu]], [[teatar|mjuzikl predstavom]] ''Aladino, el musical'' tumačeći "Jazmin", te je manjom ulogom "Bibi" i filmom ''Divina Confusion'' debitovala na [[film|filmu]] koji joj je, te godine, na dodjeli nagrada ''Diosas de Plata'' obezbijedio nagradu za ''Filmsko otkriće godine''. Iste godine protagonizirala je ulogom "Isabel" kratkometražni film ''Sombra de luna''. Na prelazu [[2009]] na [[2010]] godinu producentica Carla Estrada joj je dala ulogu glavne negativke "Maure " u telenoveli [[Sortilegio]]. Osim debija kao negativke, [[2009]] godine je ulogama "Marcele" i "Valentine" protagonizirala epizode ''Las Garrido, codiciosas'' i ''Diva'' [[televizija|televizijskih serijala]] '' ''Mujeres Asesinas 2'' i ''Tiempo Final'', te se pojavila manjom ulogom u filmu ''Cabeza de Buda''. Godine [[2010]]. odlazi na kasting za glavnu ulogu telenovele [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] producenta Josea Alberta Castra, međutim, na zahtjev samog producenta isprobava lik najbolje prijateljice glavne junakinje, tako da tokom [[2010]]-[[2011]] ko-protagonizira ulogom "Aurore" pomenutu [[telenovela|telenovelu]]. Telenovela joj je obezbijedila evidentnu popularnost, te nakon nje prelazi u stalne protagonistice produkcijske kuće [[Televisa]], osim toga što osvaja nominaciju kao ''Najbolja sporedna glumica'' dodjele nagrada časopisa ''TVyNovelas'' [[2011]] godine. Te godine manjom ulogom "Carol" igra u mjuzikl predstavi ''Timbiriche, el musical''. Tokom [[2011]]-[[2012]] zahvaljujući producentu Jose Albertu Castru protagonizira svoju drugu telenovelu, [[La que no podía amar]] u kojoj kraj Jorge Salinasa kao partnera tumači "Anu Paulu Carmonu Flores/Anu Paulu Galvan Flores de Montero", a koja postaje hit i donosi joj [[2012]]. nagrade ''Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita'' dodjele "Premios Juventud", ''Omiljeni televizijski par'' dodjele časopisa "People en Español", te nominacije za ''Najbolju glumicu'' dodjela časopisa "TVyNovelas" i "People en Espa{ol". Osim toga i s obzirom na njenu prošlost sa grupom ''T' de tila'' i učešća u mjuzikl predstavama, za ovu telenovelu izvodi numeru ''No puedo amar'' Godine [[2013]]. ulogom "Guadalupe Olivares/Maricruz Olivares/Marie Alejandre Mendoze Olivares de Narvaez" i kraj Daniela Arenasa kao partnera protagonizira svoju treću [[telenovela|telenovelu]] ''Corazon Indomable'' producentice Nathalie Lartilleux. Pomenuta telenovela, koja je postala pravi hit obarajući rekorde gledanosti, donijela joj je međunarodnu slavu te joj obezbijedila nominacije kao ''Najbolja glumica'' na dodjelama časopisa "People en Español" [[2013]] i "TVyNovelas" [[2014]], te nominaciju ''Chica que me quita el sueño/Mi protagonista favorita'' dodjele "Premios Juventud" [[2014]] godine. Osim pomenutih, [[2013]]. je osvojila nominaciju ''Omiljeni par'' dodjele časopisa "People En Español", te nominacije [[2014]]. kao ''Najljepša glumica'', ''Omiljeni par'' i ''Omiljeni šamar'' posebne sekcije dodjele časopisa "TVyNovelas" zvane "Favoritos de Publico" gdje publika ima presudnu riječ u nagradjivanju. Godine [[2014]]. manjom ulogom "Mariane" glumi u [[film|filmu]] ''Volando Bajo'', te manjom ulogom udate šene učestvuje u predstavi ''Honeymoon Suite''. Godine [[2015]]. protagonizira svoju četvrtu i prvu telenovelu u udarnom terminu [[Televisa|Televise]], ''Lo imperdonable'' u kojoj kraj Ivana Sancheza tumači "Veronicu Prado-Castelo/Veronicu Martinez Castillo de San Telmo", a koja ne nailazi na dobre rezultate gledanosti. Za ovu telenovelu Ana Brenda ponovo pjeva i to pjesmu ''Como perdonar''. Iako ne nailazi na pozitivne ocjene kritike, pjesma se dopala njenim obožavaocima. Te godine protagonizira ulogom "Esmeralde" predstavu ''Miseria Esmeralda'' u kojoj se ostvaruje i kao [[producent|producentica]] zajedno sa koleginicom [[gluma|glumicom]] i dobrom prijateljicom [[Zuria Vega|Zuriom Vegom]]. Iste godine se pojavila i u spotovima ''Por siempre te amare'' i ''Como pagarte'' pjevača Sandovala i Carlosa Rivere. Tokom [[2015]]-[[2016]] protagonizira ulogom "Daniele" [[teatar|mjuzikl predstavu]] ''Mentiras, el musical''. Tokom [[2016]]-[[2017]] protagonizira ulogom "Aldonze/Dulcineje" [[teatar|mjuzikl predstavu]] ''El hombre de la Mancha'' i [[Televisa|Televisin]] televizijski serijal ''Blue Demon'', ulogom "Goyite" i kraj Tenocha Huerte kao partnera. Pomenuti serijal joj donosi nagrade ''Najbolja meksička glumica u dramskoj seriji'' dodjele ''TVAdictoGoldenAwards'' i ''Najbolja meksička glumica dramske serije'' dodjele ''Premios TvyNovelas'', a mjuzikl nominaciju ''Najbolje glumačko otkriće u mjuzikl predstavi'' dodjele "PremiosACPT" [[2017]] godine. Godine [[2017]]. protagonizira ulogom "Esperanze" film ''El que busca encuentra'' kraj Claudia Lafarrage kao partnera. Tokom [[2018]]-[[2019]] je protagonizirala ulogom "Alejandre Ponce Ruiz" telenovelu ''Por amar sin ley'' producenta Josea Albeta Castra i Davida Zepede kao partnera. Te ulogom "Cristal" [[Amerika|američki]] dramski serijal ''Dinasty'', kraj Grant Showa kao partnera, čime je ostvarila svoj glumački debi na [[engleski|engleskom]] tržištu. Kao što se i ostvarila kao rediteljka, režirajući i protagonizirajući likom mame kratkometražni [[film]] na [[engleski|engleskom]] jeziku ''Wingbeat''. Godine [[2020]]. se ostvarila kao voditeljica ''Tu cara me sueña'' američke televizije na španskom jeziku ''Univision''. Godine [[2021]]. se ostvarila kao voditeljica dodjele nagrada ''Latin Grammy''. Tokom [[2022]] protagonizira [[Televisa|Televisin]] televizijski serijal ''Toda la sangre'' u kojem tumači detektivku "Edith", film ''Reviviendo la Navidad'' likom "Danijele", te debituje u podkastima likom "Barbare" i podkastom ''Batman Desenterado''. Godine [[2023]] protagonizira predstavu ''Siete veces adios'' likom "Elle". Godine [[2024]] prelazi u [[Telemundo]] produkcijsku kuću za koju protagonizira telenovelu ''El conde: Amor y honor'' likom "Marijane Zembrano" i kraj Fernanda Colunge kao partnera. Krajem godine učestvovala je u šestoj sezoni [[Televisa|Televisine]] emisije ''Quien es la mascara?'' pod maskom "Ranastacije" i ispadajući u polufinalu. Godine [[2025]] protagonizirala je serijal ''Me late que si'' likom "Laure" za [[Netflix]] kraj Alberta Guerre kao partnera, te se sada ostvarila kao sudija u sedmoj sezoni [[Televisa|Televisine]] emisije ''Quien es la mascara?'' uz [[Anahi]], Carlosa Riveru i Juanpa Zuritu. Godine [[2026]] protagonizirala je serijal ''Polen'' likom "Sandre" za ''Vix''. == Privatni život i modne kampanje == Contrerasova je bila skoro tri godine, od [[2005]] do [[2008]] godine, u vezi sa meksičkim [[gluma|glumcem]] Alexisom Ayalom koji joj je kod producentice MaPat obezbijedio glavnu ulogu u [[telenovela|telenoveli]] [[Juro que te amo]]. Nakon te veze, kratak period [[2009]], je ljubovala sa pjevačem grupe "REIK", Juliom Ramirezom, dok se sa toreadorom Alejandrom Amayom vjenčala [[2013]] u [[Las Vegas|Las Vegasu]]. Međutim, crkveno venčanje, kao i vezu, naprasno je prekinula ostavljajući novinarima mnoštvo materijala za nagađanje razloga, od čega su neki: da joj je bivši dragi bio nevjeran, da je njegovi roditelji nisu prihvatili jer je glumica, te da je njen bivši homoseksualac, a da mu je ona služila samo kao paravan. Medjutim, njen dragi je malo poslije potpisivanja razvoda objavio da se ženi biseksualkom Barbarom Coppel i da ona čeka njegovo dijete, stavljajući tako tačku na tračeve o svojoj seksualnoj opredjeljenosti, ali istovremeno podgrijavajući one o tome da je za raskid sa Anom kriva treća osoba. Tokom [[2015]] - [[2018]] bila je u vezi sa glumcem Ivanom Sanchezom, partnerom iz četvrte joj protagonističke uspješnice "Lo Imperdonable". Od [[2020]] je u vezi sa biznismenom Zacariasom Melhelmom, bratom dobre joj prijateljice Danijele Melhelm čijoj je kćerki, Mariji Emiliji, kuma. U [[maj]]u [[2023]] objavila je na društvenim mrežama da se vjerila. Inače, Anin izabranik je udovac sa dvoje djece: Alex Patricio Melhelm Lopez i Viviana Melhelm Lopez. U [[januar]]u [[2024]]. se udala za svog izabranika. U [[septembar|septembru]] [[2024]] objavila je da je izgubila bebu. U [[decembar|decembru]] [[2024]] objavila je da je po drugi put trudna. U [[maj]]u [[2025]]. godine postala je majka djevojčice po imenu Aria Melhelm Contreras. Ana Brenda je udomila psića kojem je dala ime Tomasa. U toku svoje karijere učestvovala je u reklamama, te bila zaštitno lice kuća poput ''Blackberry'', ''Always'', ''Dove'', ''Beauti Control'', ''Moda Club'', ''Pantene'', ''Viaja'', ''Grupo Julio'' i ''L'bel''. Godine [[2021]]. pokrenula je liniju proizvoda za njegu kose naziva ''Eva+Avo''. Časopis "People en Espanol" ju je uvrstio na svoju listu ''50 najljepših'' [[2012]], [[2014]], [[2015]] i [[2016]] godine, gdje je pozirala za naslovnicu svake godine izuzev [[2015]]. Godine [[2016]]. časopis "TVyNovelas" ju je uvrstio na svoju listu ''Los + bellos'', a [[2017]]. časopis "Quien" na svoju listu ''31 mujeres que amamos'' Iako je rodjena u [[SAD|MC Allenu]], [[Teksas]]u, [[Amerika|SAD]] Ana Brenda je oduvijek bila privržena rodnom mjestu svojih roditelja zbog čega ju je [[2014]] godine guverner grada [[Meksiko|Rio Bravo]] iz [[Meksiko|Tamaulipasa]], [[Meksiko]] Rogelio Villasenor Sanchez imenovao počasnom ambasadoricom mjesta. == Filmografija == === Telenovele === * Unidad de vida ([[2027]])... - '''protagonistica''' * El conde: Amor y honor ([[2024]])...''Mariana Zembrano'' - '''protagonistica''' * Por amar sin Ley ([[2018]]-[[2019]])...''Alejandra Ponce Ruiz'' - '''protagonistica''' * Lo imperdonable ([[2015]])...''Veronica Prado-Castelo/Veronica Martinez Castilla de San Telmo''- '''protagonistica''' * Corazon Indomable ([[2013]])...''Guadalupe Olivares/Maricruz Olivares/Maria Alejandra Mendoza Olivares de Narvaez''- '''protagonistica''' * [[La que no podía amar]] ([[2011]]-[[2012]])...''Ana Paula Carmona Flores/Ana Paula Galvan Flores de Montero''- '''protagonistica''' * [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] ([[2010]]-[[2011]])...''Aurora Alcazar Coronel de Sanchez''- '''co-protagonistica''' * [[Sortilegio]] ([[2009]])...''Maura Albarran''- '''negativka''' * [[Juro que te amo]] ([[2008]]-[[2009]])...''Violeta Madrigal Campero de Aldama''- '''protagonistica''' * Duelo de Pasiones ([[2006]])...''Claudia/Nora''- '''sporedni lik''' * [[Barrera de Amor]] ([[2005]]-[[2006]])...''Juana "Juanita" Sanchez''- '''sporedni lik''' === Serijali === * Mujeres asesinas ([[2026]])... - '''protagonistica''' * Polen ([[2026]])...''Sandra'' - '''protagonistica''' * Me late que si ([[2025]])...''Laura'' - '''protagonistica''' * Toda la sangre ([[2022]])...''Edith'' - '''protagonistica''' * Dynasty ([[2018]]-[[2019]] )...''Cristal'' - '''protagonistica''' * Blue Demon ([[2016]]-[[2017]])...''Gregoria'' - '''protagonistica''' * Tiempo Final (Ep. "Diva") ([[2009]])...''Valentina'' - '''protagonistica''' * Mujeres Asesinas 2 (Ep. "Las Garrido, codiciosas") ([[2009]])...''Marcela'' - '''protagonistica''' === Rijaliti emisije === * Quien es la mascara ([[2025]])...''sudija'' * Quien es la mascara ([[2024]])...''Ranastacia'' - '''četvrto mjesto''' === Podkasti === * Ella, sin filtros ([[2025]]-[[2026]])...'''voditeljica''' * Batman Desenterado ([[2022]])...''Barbara Gordon'' - '''protagonistica''' === Film === ===Dugometražni projekti=== * Reviviendo la Navidad ([[2022]])...''Daniela'' - '''protagonistica''' * El que busca encuentra ([[2017]])...''Esperanza'' - '''protagonistica''' * Volando Bajo ([[2014]])...''Mariana'' - '''sporedni lik''' * Cabeza de Buda ([[2009]])...''sama sebe'' - '''secijalno učešće''' * Divina Confusion ([[2008]])...''Bibi'' - '''sporedni lik''' ===Kratkometražni projekti=== * Wingbeat ([[2019]])...''Mama'' - '''protagonistica''' i '''rediteljka''' * Sombra de Luna ([[2009]])...''Isabel'' - '''protagonistica''' === Pozorište === * Siete veces adios ([[2023]])...''Ella''- '''protagonistica''' * El Hombre de la Mancha ([[2016]]-[[2017]])...''Aldonza/Dulcinea''- '''protagonistica''' * Miseria Esmeralda ([[2015]])...''Esmeralda'' - '''protagonistica''' i '''producentica''' * Mentiras, el musical ([[2015]]-[[2016]])...''Daniela'' - '''protagonistica''' * Honeymoon Suite ([[2014]])...''udata žena'' - '''specijalno učeće''' * Aladino, el musical ([[2008]])...''Jazmin'' - '''protagonistica''' * Vaselina, el musical ([[2006]]-[[2007]])...''Sonia'' - '''sporedni lik''' * Timbiriche, el musical ([[2006]])...''Carol'' - '''sporedni lik''' == Nagrade i nominacije == {| class="wikitable" |- bgcolor="#CCCCCC"''' ! Godina || Kategorija || Nominovani rad || Resultat || Nagrada |- |[[2006]] || Filmsko glumačko otkriće godine || Divina Confusion || {{won}} || "Diosas de Plata" |- |[[2011]] || Najbolja sporedna glumica || [[Teresa (telenovela 2010)|Teresa]] || {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios TVyNovelas" |- |rowspan=4|[[2012]] ||rowspan=2| Najbolja glumica ||rowspan=4|[[La que no podía amar]] || {{nominated}} |- | {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios People en Espanol" |- |Najbolji televizijski par ( sa Jorgeom Salinasom) || {{won}} |- |Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || {{won}} || "Premios Juventud" |- |rowspan=2|[[2013]] || Najbolja glumica ||rowspan=8| Corazon indomable || {{nominated}} ||rowspan=2|"Premios People en Espanol" |- |Televizijski par godine ( sa Danielom Arenasom) || {{nominated}} |- |rowspan=6|[[2014]] || Najbolja glumica || {{nominated}} || "Premios TVyNovelas" |- | Omiljena glumica || {{nominated}} || rowspan=3| "Favoritos de Publico" |- | Omiljeni televizijski par (sa Danielom Arenasom) || {{nominated}} |- | Omiljeni šamar (sa Elizabeth Alvarez) || {{nominated}} |- | Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || {{nominated}} ||rowspan=2| "Premios Juventud" |- | Želim se oblačiti kao ona || {{won}} |- | [[2015]] || Najbolja sporedna filmska glumica || Volando Bajo || {{nominated}} || "Diosas de plata" |- |rowspan=2|[[2016]] || Chica que me quita el sueno/Mi protagonista favorita || Lo imperdonable || {{nominated}} || "Premios Juventud" |- | Najbolja meksička glumica u dramskoj seriji ||rowspan=2| Blue Demon || {{won}} || "TVAdictoGoldenAwards" |- |rowspan=2|[[2017]] || Najbolja glumica u dramskoj seriji || {{won}} || "Premios TVyNovelas" |- | Glumačko otkriće godine u pozorišnom mjuziklu || El hombre de la mancha || {{nominated}} || "Premios ACPT" |- |} == Izvori == {{Commonscat|Ana Brenda Contreras}} * {{imdb ime|id=2066619|ime=Ana Brenda Contreras}} * http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/013150/ana-brenda-contreras {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823135153/http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/013150/ana-brenda-contreras |date=2019-08-23 }} * http://www.quien.com/fotogalerias/2009/06/04/ana-brenda-contreras-atrevidamente-femenina {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008195137/http://www.quien.com/fotogalerias/2009/06/04/ana-brenda-contreras-atrevidamente-femenina |date=2011-10-08 }} {{Lifetime|1986||Contreras, Ana Brenda}} [[Kategorija:Meksičke televizijske glumice]] 2q8gss0q21v8jltgqzzkamjvvzaszld 0 112417 42680734 42418654 2026-08-22T22:13:35Z Marko Dj. Marjanović 208651 nadam se da sam uspeo proeniti naslovnu fotografiju koja ne prikazuje đorđa kao umetnika. postavio sam fotografiju iz porodične arhive, sa koncerta 42680734 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar | ime = Đorđe Marjanović | slika =Đorđe Marjanović.jpg|Đorđe_Marjanović]] | Landscape = da | tip = solo_izvođač | datum_rođenja = {{Birth date and age|1931|10|30}} | mesto_rođenja = [[Kučevo]] , {{ZD|Kraljevina Jugoslavija}} [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = [[15. 5.]] [[2021]]. | mjesto_smrti = [[Beograd]], {{ZD|Srbija}} [[Srbija]] | žanr = [[Disco]] | zanimanje = pjevač | period = [[1950]]-[[1990]]. | Muzička kuća =[[PGP RTB|PGP]] | URL = [http://www.djordjemarjanovic.com/ Službene stranice Đorđa Marjanovića] }} '''Đorđe "Đoka" Marjanović''' ([[Kučevo]], [[30. oktobar]] [[1931]] - [[Beograd]], [[15. maj]] [[2021]]) je bio poznati [[SFR Jugoslavija|jugoslavenski]] i [[Srbija|srpski]] pjevač zabavne glazbe. == Biografija == [[File:Stevan Kragujevic, Djordje Marjanovic, Dugme za peti sprat, 1963.jpg|180px|mini|lijevo|Đorđe Marjanović, TV emisija ''Dugme za peti sprat'', 1963. (foto: Stevan Kragujević)]] Đorđe Marjanović se muzikom počeo baviti kao student [[1950e|1950-ih]] godina (studirao je [[farmacija|farmaciju]])<ref>Ko je ko u Srbiji 1991., Beograd 1991, str. 262</ref> Prvi veći uspjeh postigao je poslije televizijskog nastupa u kojem je otjevao tada vrlo popularnu stvar ''Zvižduk u osam''. Đorđe Marjanović je bio sudionik svih prvih festivala zabavne muzike u zemlji. Pobijedio je na prvom [[Festival Opatija|Opatijskom festivalu]] [[1958]]. kad je u [[alternacija|alternaciji]] s [[duet]]om [[Ivo Robić]] - [[Zdenka Vučković]] otpjevao pobjedničku pjesmu ''Moja mala djevojčica'' (Vandekar / Ruben). Uspjeh na [[Festival Opatija|Opatiji]] ponovio je [[1960]]. Tad je podijelio nagradu s [[Marko Novosel|Markom Novoselom]]. U alternaciji su otpjevali pjesmu [[Mario Bogliuni|Marija Bogliunija]] i [[Arsen Dedić|Arsena Dedića]] ''Prodavač novina''. Svjestan svojih ne baš velikih vokalnih mogućnosti, okrenuo se glumi i teatralnom nastupu na pozornici (padao je na koljena, plakao). To mu je donijelo grupu trajnih obožavatelja koji su ga bezrezervno podržavali i obožavali. Njegovi su obožavatelji napravili prave male demonstracije nakon festivala "Beogradsko proleće", kad je po njihovu mišljenju Marjanoviću nepravedno oduzeta prva nagrada. Svoje obožavatelje zvane ''đokisti'' vrlo je brižno podržavao i poticao. Godine 1968. se za vrijeme za vrijeme putujućeg festivala Pjesma ljeta [[1968.]] u [[Tučepi]]ma <ref>[http://www.nacional.hr/clanak/24083/drama-u-obitelji-vukov. Nacional: Drama u obitelji Vukov]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> posvađao s hrvatskim pjevačem [[Vice Vukov]]om, a što je dobilo etničke, odnosno političke konotacije u tadašnjoj jugoslavenskoj državi. Od tada je Đorđe Marjanović postao [[persona non grata]] za [[Hrvatska|hrvatske]] medije i publiku. Đorđe Marjanović je bio poznat po svojim čestim i dugotrajnim turnejama po [[SSSR|Sovjetskom Savezu]], gdje je stekao značajan krug obožavalaca. Njegovi najveći hitovi, uz već spomenuti "Zvižduk u osam", bili su: "Devojko mala", "Romana", "Đavoli", "Dirlada", "Lazarela", "Milord " i "Natali" (posljednje dvije pjesme bile su prepjevi [[Francuska|francuskih]] pjesama). Đorđe Marjanović je snimio puno ploča, manje-više za [[PGP RTB]]. Za vrijeme koncertnog nastupa u [[Melbourne|Melbournu]] ([[Australija]]), gdje je nastupao kao gost [[Lepa Brena|Lepe Brene]], [[14. april]]a [[1990]], dok je izvodio pjesmu ''Mene nema ko da žali'', doživio je [[moždani udar]]. Nakon udara dugo se oporavljao, jedno vrijeme nije mogao ni govoriti. Nakon toga pojavljuje se u javnosti, ali više ne pjeva u živo. Marjanović je umro 15. maja 2021. godine u osamdesetdevetoj godini života.<ref>{{cite web|url=https://www.danas.rs/drustvo/preminuo-djordje-marjanovic/|title=Preminuo Đorđe Marjanović|date=15 maj 2021|publisher=Danas|website=danas.rs}}</ref> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.djordjemarjanovic.com/ Službene stranice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414171037/http://www.djordjemarjanovic.com/ |date=2009-04-14 }} {{Lifetime|1931|2021|Marjanović, Đorđe}} [[Kategorija:Srpski pevači]] [[Kategorija:Jugoslavenski pjevači]] kkjtzcfcypwjlvdntl3ibsb64jyewwz 42680741 42680734 2026-08-22T22:53:24Z Marko Dj. Marjanović 208651 Objavio dirljivu kolumnu, oproštaj od oca, njegovog sina Marka Marjanovića, novinara i kolumniste 42680741 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar | ime = Đorđe Marjanović | slika =Đorđe Marjanović.jpg|Đorđe_Marjanović]] | Landscape = da | tip = solo_izvođač | datum_rođenja = {{Birth date and age|1931|10|30}} | mesto_rođenja = [[Kučevo]] , {{ZD|Kraljevina Jugoslavija}} [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = [[15. 5.]] [[2021]]. | mjesto_smrti = [[Beograd]], {{ZD|Srbija}} [[Srbija]] | žanr = [[Disco]] | zanimanje = pjevač | period = [[1950]]-[[1990]]. | Muzička kuća =[[PGP RTB|PGP]] | URL = [http://www.djordjemarjanovic.com/ Službene stranice Đorđa Marjanovića] }} '''Đorđe "Đoka" Marjanović''' ([[Kučevo]], [[30. oktobar]] [[1931]] - [[Beograd]], [[15. maj]] [[2021]]) je bio poznati [[SFR Jugoslavija|jugoslavenski]] i [[Srbija|srpski]] pjevač zabavne glazbe. == Biografija == [[File:Stevan Kragujevic, Djordje Marjanovic, Dugme za peti sprat, 1963.jpg|180px|mini|lijevo|Đorđe Marjanović, TV emisija ''Dugme za peti sprat'', 1963. (foto: Stevan Kragujević)]] Đorđe Marjanović se muzikom počeo baviti kao student [[1950e|1950-ih]] godina (studirao je [[farmacija|farmaciju]])<ref>Ko je ko u Srbiji 1991., Beograd 1991, str. 262</ref> Prvi veći uspjeh postigao je poslije televizijskog nastupa u kojem je otjevao tada vrlo popularnu stvar ''Zvižduk u osam''. Đorđe Marjanović je bio sudionik svih prvih festivala zabavne muzike u zemlji. Pobijedio je na prvom [[Festival Opatija|Opatijskom festivalu]] [[1958]]. kad je u [[alternacija|alternaciji]] s [[duet]]om [[Ivo Robić]] - [[Zdenka Vučković]] otpjevao pobjedničku pjesmu ''Moja mala djevojčica'' (Vandekar / Ruben). Uspjeh na [[Festival Opatija|Opatiji]] ponovio je [[1960]]. Tad je podijelio nagradu s [[Marko Novosel|Markom Novoselom]]. U alternaciji su otpjevali pjesmu [[Mario Bogliuni|Marija Bogliunija]] i [[Arsen Dedić|Arsena Dedića]] ''Prodavač novina''. Svjestan svojih ne baš velikih vokalnih mogućnosti, okrenuo se glumi i teatralnom nastupu na pozornici (padao je na koljena, plakao). To mu je donijelo grupu trajnih obožavatelja koji su ga bezrezervno podržavali i obožavali. Njegovi su obožavatelji napravili prave male demonstracije nakon festivala "Beogradsko proleće", kad je po njihovu mišljenju Marjanoviću nepravedno oduzeta prva nagrada. Svoje obožavatelje zvane ''đokisti'' vrlo je brižno podržavao i poticao. Godine 1968. se za vrijeme za vrijeme putujućeg festivala Pjesma ljeta [[1968.]] u [[Tučepi]]ma <ref>[http://www.nacional.hr/clanak/24083/drama-u-obitelji-vukov. Nacional: Drama u obitelji Vukov]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> posvađao s hrvatskim pjevačem [[Vice Vukov]]om, a što je dobilo etničke, odnosno političke konotacije u tadašnjoj jugoslavenskoj državi. Od tada je Đorđe Marjanović postao [[persona non grata]] za [[Hrvatska|hrvatske]] medije i publiku. Đorđe Marjanović je bio poznat po svojim čestim i dugotrajnim turnejama po [[SSSR|Sovjetskom Savezu]], gdje je stekao značajan krug obožavalaca. Njegovi najveći hitovi, uz već spomenuti "Zvižduk u osam", bili su: "Devojko mala", "Romana", "Đavoli", "Dirlada", "Lazarela", "Milord " i "Natali" (posljednje dvije pjesme bile su prepjevi [[Francuska|francuskih]] pjesama). Đorđe Marjanović je snimio puno ploča, manje-više za [[PGP RTB]]. Za vrijeme koncertnog nastupa u [[Melbourne|Melbournu]] ([[Australija]]), gdje je nastupao kao gost [[Lepa Brena|Lepe Brene]], [[14. april]]a [[1990]], dok je izvodio pjesmu ''Mene nema ko da žali'', doživio je [[moždani udar]]. Nakon udara dugo se oporavljao, jedno vrijeme nije mogao ni govoriti. Nakon toga pojavljuje se u javnosti, ali više ne pjeva u živo. Marjanović je umro 15. maja 2021. godine u osamdesetdevetoj godini života.<ref>{{cite web|url=https://www.danas.rs/drustvo/preminuo-djordje-marjanovic/|title=Preminuo Đorđe Marjanović|date=15 maj 2021|publisher=Danas|website=danas.rs}}</ref> Od oca se dirljivom kolumnom oprostio i njegov sin Marko<ref>{{Cite web |date=2021-05-17 |title=Za neke si bio Milord, za druge Đorđe...za mene...Ćale - Marjanović Marko |url=https://www.marjanovicmarko.org/za-neke-si-bio-milord-za-druge-djordje-za-mene-tata/ |access-date=2026-08-22 |language=sr-RS}}</ref> https://www.marjanovicmarko.org/za-neke-si-bio-milord-za-druge-djordje-za-mene-tata/<ref>{{Cite web |date=2021-05-17 |title=Za neke si bio Milord, za druge Đorđe...za mene...Ćale - Marjanović Marko |url=https://www.marjanovicmarko.org/za-neke-si-bio-milord-za-druge-djordje-za-mene-tata/ |access-date=2026-08-22 |language=sr-RS}}</ref> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.djordjemarjanovic.com/ Službene stranice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414171037/http://www.djordjemarjanovic.com/ |date=2009-04-14 }} {{Lifetime|1931|2021|Marjanović, Đorđe}} [[Kategorija:Srpski pevači]] [[Kategorija:Jugoslavenski pjevači]] 9ymzusnjzzq3c08mt39zk6jex6lj3ra 42680744 42680741 2026-08-23T00:28:52Z Edgar Allan Poe 29250 Vraćene izmjene korisnika/korisnice [[Special:Contributions/Marko Dj. Marjanović|Marko Dj. Marjanović]] ([[User talk:Marko Dj. Marjanović|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:AcaBot|AcaBot]] 42418654 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar | ime = Đorđe Marjanović | slika =Djordje Marjanovic 2012.jpg | Landscape = da | tip = solo_izvođač | datum_rođenja = {{Birth date and age|1931|10|30}} | mesto_rođenja = [[Kučevo]] , {{ZD|Kraljevina Jugoslavija}} [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = [[15. 5.]] [[2021]]. | mjesto_smrti = [[Beograd]], {{ZD|Srbija}} [[Srbija]] | žanr = [[Disco]] | zanimanje = pjevač | period = [[1950]]-[[1990]]. | Muzička kuća =[[PGP RTB|PGP]] | URL = [http://www.djordjemarjanovic.com/ Službene stranice Đorđa Marjanovića] }} '''Đorđe "Đoka" Marjanović''' ([[Kučevo]], [[30. oktobar]] [[1931]] - [[Beograd]], [[15. maj]] [[2021]]) je bio poznati [[SFR Jugoslavija|jugoslavenski]] i [[Srbija|srpski]] pjevač zabavne glazbe. == Biografija == [[File:Stevan Kragujevic, Djordje Marjanovic, Dugme za peti sprat, 1963.jpg|180px|mini|lijevo|Đorđe Marjanović, TV emisija ''Dugme za peti sprat'', 1963. (foto: Stevan Kragujević)]] Đorđe Marjanović se muzikom počeo baviti kao student [[1950e|1950-ih]] godina (studirao je [[farmacija|farmaciju]])<ref>Ko je ko u Srbiji 1991., Beograd 1991, str. 262</ref> Prvi veći uspjeh postigao je poslije televizijskog nastupa u kojem je otjevao tada vrlo popularnu stvar ''Zvižduk u osam''. Đorđe Marjanović je bio sudionik svih prvih festivala zabavne muzike u zemlji. Pobijedio je na prvom [[Festival Opatija|Opatijskom festivalu]] [[1958]]. kad je u [[alternacija|alternaciji]] s [[duet]]om [[Ivo Robić]] - [[Zdenka Vučković]] otpjevao pobjedničku pjesmu ''Moja mala djevojčica'' (Vandekar / Ruben). Uspjeh na [[Festival Opatija|Opatiji]] ponovio je [[1960]]. Tad je podijelio nagradu s [[Marko Novosel|Markom Novoselom]]. U alternaciji su otpjevali pjesmu [[Mario Bogliuni|Marija Bogliunija]] i [[Arsen Dedić|Arsena Dedića]] ''Prodavač novina''. Svjestan svojih ne baš velikih vokalnih mogućnosti, okrenuo se glumi i teatralnom nastupu na pozornici (padao je na koljena, plakao). To mu je donijelo grupu trajnih obožavatelja koji su ga bezrezervno podržavali i obožavali. Njegovi su obožavatelji napravili prave male demonstracije nakon festivala "Beogradsko proleće", kad je po njihovu mišljenju Marjanoviću nepravedno oduzeta prva nagrada. Svoje obožavatelje zvane ''đokisti'' vrlo je brižno podržavao i poticao. Godine 1968. se za vrijeme za vrijeme putujućeg festivala Pjesma ljeta [[1968.]] u [[Tučepi]]ma <ref>[http://www.nacional.hr/clanak/24083/drama-u-obitelji-vukov. Nacional: Drama u obitelji Vukov]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> posvađao s hrvatskim pjevačem [[Vice Vukov]]om, a što je dobilo etničke, odnosno političke konotacije u tadašnjoj jugoslavenskoj državi. Od tada je Đorđe Marjanović postao [[persona non grata]] za [[Hrvatska|hrvatske]] medije i publiku. Đorđe Marjanović je bio poznat po svojim čestim i dugotrajnim turnejama po [[SSSR|Sovjetskom Savezu]], gdje je stekao značajan krug obožavalaca. Njegovi najveći hitovi, uz već spomenuti "Zvižduk u osam", bili su: "Devojko mala", "Romana", "Đavoli", "Dirlada", "Lazarela", "Milord " i "Natali" (posljednje dvije pjesme bile su prepjevi [[Francuska|francuskih]] pjesama). Đorđe Marjanović je snimio puno ploča, manje-više za [[PGP RTB]]. Za vrijeme koncertnog nastupa u [[Melbourne|Melbournu]] ([[Australija]]), gdje je nastupao kao gost [[Lepa Brena|Lepe Brene]], [[14. april]]a [[1990]], dok je izvodio pjesmu ''Mene nema ko da žali'', doživio je [[moždani udar]]. Nakon udara dugo se oporavljao, jedno vrijeme nije mogao ni govoriti. Nakon toga pojavljuje se u javnosti, ali više ne pjeva u živo. Marjanović je umro 15. maja 2021. godine u osamdesetdevetoj godini života.<ref>{{cite web|url=https://www.danas.rs/drustvo/preminuo-djordje-marjanovic/|title=Preminuo Đorđe Marjanović|date=15 maj 2021|publisher=Danas|website=danas.rs}}</ref> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.djordjemarjanovic.com/ Službene stranice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414171037/http://www.djordjemarjanovic.com/ |date=2009-04-14 }} {{Lifetime|1931|2021|Marjanović, Đorđe}} [[Kategorija:Srpski pevači]] [[Kategorija:Jugoslavenski pjevači]] inqm0aeomj3aoti0einbpw39o1q521m 2 114847 42680698 42680358 2026-08-22T18:36:43Z Duma 16555 /* Načini ishrane */ 42680698 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] * [[Nematofagna gljiva]] * [[Hlamidospora]] * [[Teliospora]] * [[Heterotalizam]] * [[Dikarion]] * [[Monokarion]] * [[Plazmogamija]] * [[Eciospora]] * [[Ecij]] * [[Peridij]] * [[Gleba]] * [[Kapilicij]] * [[Kukica]] * [[Homotalizam]] * [[Urediniospora]] * [[Pikniospora]] * [[Heterokarion]] {{div col end}} == Biljke == {{div col}} * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * [[Podrast]] * [[Biljni sok]] * [[Anoksigena fotosinteza]] * [[Kriptogam]] * [[Zoospora]] * [[Gametangij]] * [[Zigospora]] * [[Oogonij]] * [[Arhegonij]] * [[Anteridij]] {{div col end}} == Životinje == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Rakun]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Terarij]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Knidosak]] * [[Unkenrefleks]] * [[Mikrofauna]] * [[Jazbina (životinje)]] * [[Cerate]] * [[Zooksantela]] * [[Insekti u medicini]] * [[Paučnjaci u medicini]] * [[Ekomorfi Anolisa]] * [[Intraspecijsko prepoznavanje]] * [[Digitigradno kretanje]] * [[Plantigradno kretanje]] * [[Oligoleksija]] * [[Polileksija]] {{div col end}} == Ekologija == {{div col}} * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Megafauna]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Koraljni greben]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Meristika]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]] * [[Ekološko oslobađanje]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Vodni stres]] * [[Raspon nelimitirajuće dostupnosti vode]] * [[Raspoloživi vodni kapacitet]] * [[Tačka trajnog venuća]] * [[Kontinuum tlo–biljka–atmosfera]] * [[Arborealno kretanje]] * [[Fosorijalna životinja]] * [[Aerobna digestija]] * [[Hipoteza o oslobađanju od neprijatelja]] * [[Kurzorijalna životinja]] * [[Hipoteza gradijenta stresa]] * [[Brahijacija]] * [[Ključna vrsta]] * [[Bioakumulacija]] * [[Biomagnifikacija]] * [[Paradoks planktona]] * [[Alfa raznolikost]] * [[Bogatstvo vrsta]] * [[Plastisfera]] {{div col end}} == Evolucija == {{div col}} * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Disgenika]] * [[Evolutivna zamka]] * [[Ekološka zamka]] * [[Perceptivna zamka]] * [[Evolutivna radijacija]] * [[Neadaptivna radijacija]] * [[Neekološka specijacija]] * [[Biološka tamna materija]] * [[Mezozojsko-kenozojsko širenje]] * [[Hipoteza o Crvenom kralju]] * [[Kontinuum mutualizma i parazitizma]] * [[Fenotipski disparitet]] * [[Evolutivna utrka u naoružanju]] * [[Avalonska eksplozija]] * [[Evolutivni kompromis]] * [[Filogenetska inercija]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Život na Marsu]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Ludi naučnik]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] * [[Kinetotrof]] * [[Superokean]] * [[Suessov efekat]] * [[Lava planeta]] * [[Vinogradskijev stupac]] * [[Koraljni pijesak]] * [[Zvjezdani vjetar]] * [[Zvjezdana korona]] * [[Fotosintetski pigment]] * [[Mjehur zvjezdanog vjetra]] * [[Fakultativno anaerobni organizam]] * [[Epaksijalni i hipaksijalni mišići]] * [[Sekundarna atmosfera]] * [[Paradoks slabog mladog Sunca]] * [[Prebiotička atmosfera]] * [[Anaerobna respiracija]] * [[Bakterijske ćelijske morfologije]] * [[Duboko vrijeme]] * [[Svijet pare]] * [[Htonska planeta]] * [[Hipotetski astronomski objekat]] * [[Blaneta]] * [[Planeta bez jezgre]] * [[Cirkulplanetarni disk]] * [[Emperipoleza]] * [[Kriptogram]] * [[Peripoleza]] * [[Trbušasti mišić lista]] * [[Entoza]] * [[Ispuštanje plinova]] * [[Lizogenija]] * [[Lizogen]] * [[Moron]] * [[Litički ciklus]] * [[Arbitrij]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] * [[Lipofilna bakterija]] * [[Litofil]] * [[Metalotolerantni organizam]] * [[Osmofil]] * [[Psamofil]] {{div col end}} == Biološka pravila == {{div col}} * [[Biološka ograničenja]] * [[Carrierovo ograničenje]] {{div col end}} == Termoregulacija kod životinja == {{div col}} {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] * [[Placentofagija]] * [[Predacija jaja]] * [[Ljudožderna životinja]] * [[Odvikavanje od dojenja]] * [[Frugivori]] * [[Predacija sjemena]] * [[Melivorija]] * [[Planktivor]] * [[Nekrofagi]] * [[Autotrof]] * [[Hemolitoautotrof]] * [[Palinivor]] * [[Osteofagija]] * [[Plastivor]] * [[Fungivor]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' * ''[[Faunasphere]]'' * ''[[Platypus]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] * [[Romantizam u nauci]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' * [[Efekat recentnosti]] * [[Signor-Lippsov efekat]] * [[Jaz sauropoda]] {{div col end}} 71ab0lmo0vk4e63s45rp53jrzgqmdmj 42680791 42680698 2026-08-23T11:08:45Z Duma 16555 /* Načini ishrane */ 42680791 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] * [[Nematofagna gljiva]] * [[Hlamidospora]] * [[Teliospora]] * [[Heterotalizam]] * [[Dikarion]] * [[Monokarion]] * [[Plazmogamija]] * [[Eciospora]] * [[Ecij]] * [[Peridij]] * [[Gleba]] * [[Kapilicij]] * [[Kukica]] * [[Homotalizam]] * [[Urediniospora]] * [[Pikniospora]] * [[Heterokarion]] {{div col end}} == Biljke == {{div col}} * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * [[Podrast]] * [[Biljni sok]] * [[Anoksigena fotosinteza]] * [[Kriptogam]] * [[Zoospora]] * [[Gametangij]] * [[Zigospora]] * [[Oogonij]] * [[Arhegonij]] * [[Anteridij]] {{div col end}} == Životinje == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Rakun]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Terarij]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Knidosak]] * [[Unkenrefleks]] * [[Mikrofauna]] * [[Jazbina (životinje)]] * [[Cerate]] * [[Zooksantela]] * [[Insekti u medicini]] * [[Paučnjaci u medicini]] * [[Ekomorfi Anolisa]] * [[Intraspecijsko prepoznavanje]] * [[Digitigradno kretanje]] * [[Plantigradno kretanje]] * [[Oligoleksija]] * [[Polileksija]] {{div col end}} == Ekologija == {{div col}} * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Megafauna]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Koraljni greben]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Meristika]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]] * [[Ekološko oslobađanje]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Vodni stres]] * [[Raspon nelimitirajuće dostupnosti vode]] * [[Raspoloživi vodni kapacitet]] * [[Tačka trajnog venuća]] * [[Kontinuum tlo–biljka–atmosfera]] * [[Arborealno kretanje]] * [[Fosorijalna životinja]] * [[Aerobna digestija]] * [[Hipoteza o oslobađanju od neprijatelja]] * [[Kurzorijalna životinja]] * [[Hipoteza gradijenta stresa]] * [[Brahijacija]] * [[Ključna vrsta]] * [[Bioakumulacija]] * [[Biomagnifikacija]] * [[Paradoks planktona]] * [[Alfa raznolikost]] * [[Bogatstvo vrsta]] * [[Plastisfera]] {{div col end}} == Evolucija == {{div col}} * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Disgenika]] * [[Evolutivna zamka]] * [[Ekološka zamka]] * [[Perceptivna zamka]] * [[Evolutivna radijacija]] * [[Neadaptivna radijacija]] * [[Neekološka specijacija]] * [[Biološka tamna materija]] * [[Mezozojsko-kenozojsko širenje]] * [[Hipoteza o Crvenom kralju]] * [[Kontinuum mutualizma i parazitizma]] * [[Fenotipski disparitet]] * [[Evolutivna utrka u naoružanju]] * [[Avalonska eksplozija]] * [[Evolutivni kompromis]] * [[Filogenetska inercija]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Život na Marsu]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Ludi naučnik]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] * [[Kinetotrof]] * [[Superokean]] * [[Suessov efekat]] * [[Lava planeta]] * [[Vinogradskijev stupac]] * [[Koraljni pijesak]] * [[Zvjezdani vjetar]] * [[Zvjezdana korona]] * [[Fotosintetski pigment]] * [[Mjehur zvjezdanog vjetra]] * [[Fakultativno anaerobni organizam]] * [[Epaksijalni i hipaksijalni mišići]] * [[Sekundarna atmosfera]] * [[Paradoks slabog mladog Sunca]] * [[Prebiotička atmosfera]] * [[Anaerobna respiracija]] * [[Bakterijske ćelijske morfologije]] * [[Duboko vrijeme]] * [[Svijet pare]] * [[Htonska planeta]] * [[Hipotetski astronomski objekat]] * [[Blaneta]] * [[Planeta bez jezgre]] * [[Cirkulplanetarni disk]] * [[Emperipoleza]] * [[Kriptogram]] * [[Peripoleza]] * [[Trbušasti mišić lista]] * [[Entoza]] * [[Ispuštanje plinova]] * [[Lizogenija]] * [[Lizogen]] * [[Moron]] * [[Litički ciklus]] * [[Arbitrij]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] * [[Lipofilna bakterija]] * [[Litofil]] * [[Metalotolerantni organizam]] * [[Osmofil]] * [[Psamofil]] {{div col end}} == Biološka pravila == {{div col}} * [[Biološka ograničenja]] * [[Carrierovo ograničenje]] {{div col end}} == Termoregulacija kod životinja == {{div col}} {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] * [[Placentofagija]] * [[Predacija jaja]] * [[Ljudožderna životinja]] * [[Odvikavanje od dojenja]] * [[Frugivori]] * [[Predacija sjemena]] * [[Melivorija]] * [[Planktivor]] * [[Nekrofagi]] * [[Autotrof]] * [[Hemolitoautotrof]] * [[Palinivor]] * [[Osteofagija]] * [[Plastivor]] * [[Fungivor]] * [[Radiosinteza (metabolizam)]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' * ''[[Faunasphere]]'' * ''[[Platypus]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] * [[Romantizam u nauci]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' * [[Efekat recentnosti]] * [[Signor-Lippsov efekat]] * [[Jaz sauropoda]] {{div col end}} 6ftwya3698p82ujifh169lk7aj5l122 0 121831 42680679 42248390 2026-08-22T15:58:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680679 wikitext text/x-wiki {{Infokutija monarh | ime =K'inich Janaab' Pakal | titula =[[Ajaw]] [[Palenque]]a | slika= | opis =Pacal Veliki | vladavina =29. jul 615 – 31. august 683 | puno ime =K'inich Janaab' Pakal | prethodnik =[[Sak K'uk']] | nasljednik =[[K'inich Kan B'alam II]] | potomstvo =[[K'inich Kan B'alam II]]<br />[[K'inich K'an Joy Chitam II]] | otac =[[K'an Mo' Hix]] | majka =[[Sak K'uk']] | datum rođenja ={{birth date|603|3|24|df=y}} | datum smrti ={{death date and age|683|3|31|603|3|26|df=y}} | mjesto sahrane =[[Hram natpisa]], [[Palenque]] }} '''K'inich Janaab' Pakal''', poznat i kao '''Pacal II''' ili '''Pacal Veliki''', (23. mart 603 – 28. august 683)<ref>Ovo su datumi temeljeni na natpisima Maja : u [[Mezoamerički kalendar dugog brojanja|Mezoameričkom kalendaru dugog brojanja]], 9.8.9.13.0 and 9.12.11.5.18 {{harv|Tiesler|Cucina|2004|p=40}}.</ref> je bio vladar [[Palenque]]a, [[civilizacija Maya|majanskog]] grada-države u Kasnom klasičnom periodu [[pretkolumbovska era|pretkolumbovske]] [[Mezoamerička kronologija|mezoameričke kronologije]]. Tokom izuzetno duge vladavine od 68 godina Pakal je bio zaslužan za izgradnju ili dograđivanje većine današnjih građevina, spomenika i natpisa u Palenqueu. [[Datoteka:Pacal the Great tomb lid.svg|thumb|right|360px|Reljef na sarkofagu K'inich Janaab' Pakala u Hramu natpisa.]] K'nich Janaab Pakal je bio unuk [[Janaab' Pakal]]a, odnosno sin kraljice [[Sak K'uk']], a na prijestolje je došao u dobi od 12 godina. Njega je naslijedio sin [[Chan Bahlum II]], a njega još jedan Pakalov sin - [[Kan Xul II]]. Nakon smrti je Pakal bio [[divinizacija|deificiran]] i govorilo se da komunicira sa svojim potomcima. Pakal je najpoznatiji po grobnici koju je otkrio meksički arheolog [[Alberto Ruiz Lhuillier]] 1948. Ona je konačno otvorena 1952. i u njoj je pronađen Pakalov skelet. On je postao predmetom kontroverze, s obzirom da istrošenost zubiju sugerira osobu koja je umrla u 30-tim, a ne 70-godinama života; dio historičara, pak, smatra da je Pakal jednostavno kao član povlaštene elite imao bolju, zdraviju i po vlastite zube manje štetnu prehranu. Pakalov sarkofag je ukrašen reljefom koji predstavlja jedan od najspektakularnijih primjera majanske umjetnosti. Prizor koji prikazuje se tradicionalno tumači kao Pakalov ulazak u [[Xibalba|Xibalbu]], majanski podzemni svijet. Alternativno tumačenje je, pak, 1968. godine ponudio švicarski pisac [[Erich von Däniken]] u svojoj knjizi ''[[Sjećanja na budućnost]]'' prema kojoj taj prizor predstavlja [[astronaut]]a u [[svemirski brod|svemirskom brodu]], a što je po njemu krunski dokaz veza drevnih Maja sa [[izvanzemaljci|vanzemaljskim]] posjetiocima; takvo tumačenje odbacuje većina [[majanistika|stručnjaka za Maje]]. == Povezano == * [[Lista najdugovječnijih vladara]] == Napomene == {{reflist}} == Izvori == * {{Citation | surname1=Tiesler| given1=Vera | surname2=Cucina | given2=Andrea | title= Janaab' Pakal de Palenque: Vida y muerte de un gobernante maya| publisher=[[UNAM]] | place= Mexico | year=2004 | isbn=9789703214891 | url=http://books.google.com/books?id=yaMuPdEF9k4C&printsec=frontcover&hl=fr | accessdate=}} == Vanjske veze == {{Commonscat|K'inich Janaab' Pakal I}} * [http://www.mesoweb.com/palenque/monuments/TI_sarcophagus/index.html Drawings of the sarcophagus of Pacal the Great] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423142145/http://www.mesoweb.com/palenque/monuments/TI_sarcophagus/index.html |date=2010-04-23 }} * [http://www.7is7.com/otto/travel/photos/20030404/palenque_62_pacaltombstone2_p.html Photo of the sarcophagus of Pacal II] * [http://www.mesoweb.com/palenque/features/sarcophagus/pakals_tomb.html Mesoweb's description of the discovery of Pacal II's tomb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110806131254/http://www.mesoweb.com/palenque/features/sarcophagus/pakals_tomb.html |date=2011-08-06 }} * [https://web.archive.org/web/20080412070747/http://members.shaw.ca/mjfinley/vondaniken.html Michael Finley's "The 'Maya Astronaut,'" a discussion of Von Daniken's claims.] {{s-start}} {{succession box | before = [[Sak K'uk']]| title = [[Palenque#Dinastijska lista|Kralj Palenquea]]|years=29. jul 615 – 31. august 683| after = [[K'inich Kan B'alam II]]}} {{s-end}} {{Lifetime|603|683|Kinich Janaab Pakal}} [[Kategorija:Vladari Palenquea]] tp5a9x2n3ujzd088f3e4pix2xywtrd2 4 127854 42680590 41375870 2026-08-22T13:59:33Z Aca 108187 + 42680590 wikitext text/x-wiki {{smernice|WP:TIHIKON}} '''Tihi konsenzus''' (ili ponekad '''prećutni konsenzus''' ili '''prešutni konsenzus''') je konsenzus za koji se pretpostavlja da postoji sve dok nije izraženo neslaganje (u vidu vraćanja izmene ili uređivanjem). Ukoliko izmene koje ste sproveli nisu osporene već su nadograđene od strane drugih korisnika ili ukoliko se drugi korisnici pozivaju na njih, smatra se da su vaše izmene prihvaćene konsenzusom. == Koncept tihog konsenzusa == Ukoliko se ne slažete sa nečim, na vama je da to kažete. Tokom uređivanja vikipedije veoma je teško (praktično nemoguće) dobiti odobrenje zajednice pre svake izmene. Zbog toga je potpuno nepraktično čekati unedogled na odobrenje za vaše nameravane izmene. Ponekad je najbolje pretpostaviti da ćutanje znači da postoji konsenzus. Zbog toga možete pretpostaviti da postoji konsenzus za vaše izmene sve dok ih neko ne ospori njihovim vraćanjem ili svojim izmenama. Čak i kada veliki broj ljudi na strani za razgovor podržava određenu izmenu, ponekad možete shvatiti da ne postoji konsenzus za vaše izmene tek kada su one poništene ili značajno promenjene. Što su vaše izmene "vidljivije" (izloženije ostalim korisnicima) i što su duže ostale neosporene pretpostavlja se da su podržane snažnijim konsenzusom. == Konsenzus se može promeniti == Tišina je najslabiji oblik konsenzusa. Vreme koje je na raspolaganju korisnicima vikipedije je ograničeno. Postoje brojne diskusije u kojima se može učestvovati i stoga postoji mogućnost da odluka sa kojom niste bili upoznati ili u čijem donošenju niste imali vremena da učestvujete utiče na vaš rad. Zbog toga je, kada su u pitanju odluke koje su uglavnom bazirane na tihom konsenzusu, potrebno imati na umu da se konsenzus može promeniti tokom vremena. == Vidi još == * [[Wikipedia:Konsenzus]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} [[Kategorija:Pravila i smjernice Wikipedije]] plsmcaa9ljn9mi260uuyb5zhjmdk9xf 42680593 42680590 2026-08-22T14:01:01Z Aca 108187 42680593 wikitext text/x-wiki {{smernice|WP:TIHIKON|WP:TIŠINA}} '''Tihi konsenzus''' (ili ponekad '''prećutni konsenzus''' ili '''prešutni konsenzus''') je konsenzus za koji se pretpostavlja da postoji sve dok nije izraženo neslaganje (u vidu vraćanja izmene ili uređivanjem). Ukoliko izmene koje ste sproveli nisu osporene već su nadograđene od strane drugih korisnika ili ukoliko se drugi korisnici pozivaju na njih, smatra se da su vaše izmene prihvaćene konsenzusom. == Koncept tihog konsenzusa == Ukoliko se ne slažete sa nečim, na vama je da to kažete. Tokom uređivanja vikipedije veoma je teško (praktično nemoguće) dobiti odobrenje zajednice pre svake izmene. Zbog toga je potpuno nepraktično čekati unedogled na odobrenje za vaše nameravane izmene. Ponekad je najbolje pretpostaviti da ćutanje znači da postoji konsenzus. Zbog toga možete pretpostaviti da postoji konsenzus za vaše izmene sve dok ih neko ne ospori njihovim vraćanjem ili svojim izmenama. Čak i kada veliki broj ljudi na strani za razgovor podržava određenu izmenu, ponekad možete shvatiti da ne postoji konsenzus za vaše izmene tek kada su one poništene ili značajno promenjene. Što su vaše izmene "vidljivije" (izloženije ostalim korisnicima) i što su duže ostale neosporene pretpostavlja se da su podržane snažnijim konsenzusom. == Konsenzus se može promeniti == Tišina je najslabiji oblik konsenzusa. Vreme koje je na raspolaganju korisnicima vikipedije je ograničeno. Postoje brojne diskusije u kojima se može učestvovati i stoga postoji mogućnost da odluka sa kojom niste bili upoznati ili u čijem donošenju niste imali vremena da učestvujete utiče na vaš rad. Zbog toga je, kada su u pitanju odluke koje su uglavnom bazirane na tihom konsenzusu, potrebno imati na umu da se konsenzus može promeniti tokom vremena. == Vidi još == * [[Wikipedia:Konsenzus]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} [[Kategorija:Pravila i smjernice Wikipedije]] mohvyiejeryx5i3pxct3qfnt1trxmr7 0 128177 42680678 42250275 2026-08-22T15:58:11Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680678 wikitext text/x-wiki '''K'inich Ahkal Mo' Naab' III''' (13. septembar 678 &ndash; cca. 730) je bio [[monarh]] [[civilizacija Maya|majanskog]] [[grad-država|grada države]] [[Palenque]]. Na prijestolje je stupio 3. januara 722, te vladao do ne prije od 729. godine; datum njegove smrti nije poznat. Prije nego što je njegovo ime na drevnom [[Maja jezik]]u dešifrirano, u modernoj literaturi o Palenqueu se za njega koristilo ime '''Chaacal III'''. == Vanjske veze == {{Commonscat|K'inich Ahkal Mo' Naab' III}} * [http://www.mesoweb.com/pari/publications/news_archive/30/who_was_this_king.html K'inich Ahkal Mo' Naab' III: Just who was this amazing king?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927064940/http://www.mesoweb.com/pari/publications/news_archive/30/who_was_this_king.html |date=2011-09-27 }} * [http://www.famsi.org/reports/99027/section05.htm Famsi.org page with his portrait and glyphs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927092600/http://www.famsi.org/reports/99027/section05.htm |date=2011-09-27 }} [[Kategorija:Rođeni 678.]] [[Kategorija:Umrli 730-ih]] [[Kategorija:Vladari Palenquea]] 7tbqvb248b68n6cdj683zqlnhno0fok 0 132138 42680782 42130329 2026-08-23T10:42:10Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680782 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak pozivnih fiksnih i mobilnih brojeva u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. Međunarodni pozivni broj za Hrvatsku je 385. == Fiksna telefonija == Za fiksnu telefoniju u Hrvatskoj pozivni brojevi su određeni prema županijama. {| class=wikitable |- bgcolor="#efefef" ! Pozivni brojevi !! Županije |- | align=center | 01 ||align=center | [[Zagreb|Grad Zagreb]] i [[Zagrebačka županija]] |- | align=center | 020 ||align=center | [[Dubrovačko-neretvanska županija]] |- | align=center | 021 ||align=center | [[Splitsko-dalmatinska županija]] |- | align=center | 022 ||align=center | [[Šibensko-kninska županija]] |- | align=center | 023 ||align=center | [[Zadarska županija]] |- | align=center | 031 ||align=center | [[Osječko-baranjska županija]] |- | align=center | 032 ||align=center | [[Vukovarsko-srijemska županija]] |- | align=center | 033 ||align=center | [[Virovitičko-podravska županija]] |- | align=center | 034 ||align=center | [[Požeško-slavonska županija]] |- | align=center | 035 ||align=center | [[Brodsko-posavska županija]] |- | align=center | 040 ||align=center | [[Međimurska županija]] |- | align=center | 042 ||align=center | [[Varaždinska županija]] |- | align=center | 043 ||align=center | [[Bjelovarsko-bilogorska županija]] |- | align=center | 044 ||align=center | [[Sisačko-moslavačka županija]] |- | align=center | 047 ||align=center | [[Karlovačka županija]] |- | align=center | 048 ||align=center | [[Koprivničko-križevačka županija]] |- | align=center | 049 ||align=center | [[Krapinsko-zagorska županija]] |- | align=center | 051 ||align=center | [[Primorsko-goranska županija]] |- | align=center | 052 ||align=center | [[Istarska županija]] |- | align=center | 053 ||align=center | [[Ličko-senjska županija]] |} == Mobilna telefonija == {| class=wikitable |- bgcolor="#efefef" ! Pozivni brojevi !! Operater |- | align=center | 091 ||align=center | A1 Hrvatska |- | align=center | 092 ||align=center | Tomato (A1 Hrvatska) |- | align=center | 095 ||align=center | Telemach |- | align=center | 097 ||align=center | Bonbon (T-Mobile) |- | align=center | 098 ||align=center | T-Mobile |- | align=center | 099 ||align=center | Simpa (T-Mobile) |} == Ostalo == * 0800 - besplatni pozivni brojevi * 060 - komercijalni telefonski pozivni brojevi * 062 - jedinstven pristupni broj za cijelu državu za posebne usluge, objedinjuje više pozivnih brojeva u jedan; naplaćuje se kao lokalni poziv == Izvori == * [http://t-com.hr/privatni/telefon/pozivi/pozivni/medumjesni.asp T-com: Međumjesni saobraćaj u Hrvatskoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111111013106/http://t-com.hr/privatni/telefon/pozivi/pozivni/medumjesni.asp |date=2011-11-11 }} [[Kategorija:Hrvatska]] [[Kategorija:Pozivni brojevi|Hrvatskoj]] [[Kategorija:Telekomunikacije|Pozivni]] 7736co4sm1dgte6pvkpbhqjrf9fulj4 0 141779 42680766 42391536 2026-08-23T07:04:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680766 wikitext text/x-wiki {{kutijica odlikovanje |ime = Nacionalni red Legije časti<br />''Ordre national de la Légion d'honneur'' |slika = Chevalier légion d'honneur 2.png |opis = najniži orden Legije časti - ''Vitez (Chevalier)'' |veličina = 260px |država = [[Francuska]] ||dodjeljuje = |vrsta = Orden sa pet stupnjeva |zasluge = za izuzetne zasluge |mogući nositelji = francuski i strani državljani |kampanja = |status = dodjeljuje se od [[1802]]. |opis odlikovanja = |stupnjevi = |geslo = |datum osnutka = [[19. 5.|19. maj]] [[1802]].<ref name=brit/> |prvo odlikovanje = [[14. 7.|14. jul]] [[1804]].<ref name=brit/> |zadnje odlikovanje = [[21. 12.|21. decembar]] [[1991]]. |ukupno odlikovanih = <br /> Vitezova: 74 384 <br /> Oficira: 17 032 <br /> Komandanata: 3 009 <br /> Velikog oficira: 314 <br /> Velikog križa: 67 <br /> Velikog majstora: 1 |istaknuti nositelji = |više = nema |niže = [[Red slobode (Ordre de la Libération)]] |isto = |individualno = |povezano = |slika2 = [[Datoteka:Legion Honneur GC ribbon.svg|100px]]<br />Veliki križ (Grand'croix)<br />[[Datoteka:Legion Honneur GO ribbon.svg|100px]]<br />Veliki oficir (Grand Officier)<br />[[Datoteka:Legion Honneur Commandeur ribbon.svg|100px]]<br />Komandant (Commandeur)<br /> [[Datoteka:Legion Honneur Officier ribbon.svg|100px]]<br />Oficir (Officier)<br /> [[Datoteka:Legion Honneur Chevalier ribbon.svg|100px]]<br />Vitez (Chevalier) |opis2 = Mala oznaka ordena Legije časti }} '''Legija časti''' službeno '''Nacionalni red Legije časti''' ([[francuski jezik|francuski]]: ''Ordre national de la Légion d’honneur'') je najviše [[Francuska|francusko]] odlikovanje koje je ustanovio [[Napoleon Bonaparte]] - [[19. 5.|19. maja]] [[1802]]., tada samo Prvi konzul [[Prva Francuska Republika|Prve republike]]<ref name=brit>{{cite web | url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/335043/Legion-of-Honour | title =''Legion of Honour'' | accessdate = 20. 12. 2011 | language=engleski | publisher=Encyclopædia Britannica }}</ref>, kao priznanje za vojne ili civilne zasluge bez obzira na porijeklo, vjersku pripadnost ili mjesto rođenja (domovinu) primatelja (u to doba to je bila revolucionarna zamisao, potpuno u skladu s idejama [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]]) pod uvjetom da je kandidat za odlikovanje privržen temeljnim idejama Francuske revolucije a to su sloboda, jednakost i bratsvo. Moto ordena je ''Čast i domovina'' (''Honneur et Patrie''), a sjedište Reda Legije časti je u Palača Legije časti (Palais de la Légion d'Honneur) na lijevoj obali [[Seine|Sene]] u [[Pariz]]u (2, rue de la Légion d'honneur, F-75007 Paris). == Historija == [[Francuska revolucija]] je u svom prvom naletu rušila sve tragove starog režima, pa tako i sistem viteških redova i njihovih ordena, koji su se jedino mogli dodjeljivati plemićima i to katolicima. Kad se uspeo na poziciju prvog konzula, [[Napoleon Bonaparte]] je uvidio da mu je potreban neki sistem nagrada kako bi se mogao održati na vlasti - pored silnih neprijatelja koje je nova vlast imala protiv sebe. On je također bio svjestan činjenice da Francuzi ne žele stvaranje nove aristokratske kaste, ali je znao da ljude mora nekako nagraditi zato je predložio stvaranje novog sistema nagrađivanja zaslužnih građana. Napoleonove ideje oko namjene tog ordena su konačno prevagnule nad protivnicima koji su inzistirali da to bude orden koji se dodjeljuje isključivo za vojne zasluge. 'Legija časti'' je bila kombinacija dotadašnje dvorske ikonografije (u mnogočemu je podsjećala na rojalistički Red sv. Luisa) i [[Antički Rim|rimskih]] [[Legija|legionarskih]] tradicija. Najviše priznanje tako više nije bio ''Veliki križ'', već '''Veliki orao''' (koji je ipak po mnogo čemu bio nalik na Veliki križ). Legionari su uz orden, dobijali i poprilične novčane nagrade. * 5 000 franaka Veliki oficir * 2 000 franaka komandanti * 1 000 franaka oficiri * 250 franaka legionari Nakon što je postao [[car]], Napoleon je osobno vodio prvu ceremoniju dodjele Legije časti koja se održala u julu (povodom pada Bastilje) [[1804]]. godine u tek izgrađenom ''Hôtel des Invalides'' u Parizu. On je osobno podnio 48 000 nominacija za dodjelu ordena ''Legije časti''.<ref name=brit/> Za vrijeme vladavine [[Francuski konzulat|Konzula]] i [[Prvo Francusko Carstvo|Prvog carstva]], [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] je bio osobno Veliki majstor (Grand master) ''Legija časti'', a Veliko vijeće od sedam visokih [[oficira je vodilo računa o 15 teritorijalnih jedinica, ili ''kohorti'', gde se orden dodjeljivao. Orginalni prvi ordeni ''Legije časti'' imali su na aversu zvijezdu s krunom okruženu hrastovim i lovorovim vjencem s glavom Napoleona u sredini, a na reversu lik orla sa motom reda ''Honneur et Patrie'' (čast i zemlja).<ref name=brit/> [[Datoteka:Napoleonbonaparte coloured drawing.png|thumb|left|240px|Napoleon je uvijek nosio orden ''Legije časti'' tj. Velikog orla (danas je to Orden Velikog križa)]] === Legija časti nakon burbonske restauracije 1814 === Nakon restauracije [[Burbonci|burbonske]] monarhije, orden ''Legija časti'' postao je kraljevski orden, ali nižeg stupnja ispod obnovljenih vojnih i crkvenih ordena starog režima. Izmjenjen je i dizajn ordena, na [[avers]]u je umjesto napoleonovog lika stavljena je glava [[Henrik IV., kralj Francuske|Henrika IV]], a na [[revers]]u kraljevski ljiljani.<ref name=brit/>[[Napoleon III]] vratio je [[1870]]. orginalni dizajn ordena, uz jednu (bitnu) izmjenu umjesto glave Napoleona stavio je žensku glavu simbol francuske republike.<ref name=brit/> Nakon pada monarhije, ''Legija časti'' je ponovno postala najviše francusko odlikovanje. == Nacionalni red Legije časti danas == U skladu sa napoleonskim idejama i idealima, članstvo u Nacionalnom redu Legije časti je izuzetno egalitarno: nosioci mogu biti i žene i muškarci, civili i vojno osoblje, bez obzira na njihov rang, čin, rođenje ili vjeroispovjest, te načelno mogu dobiti bilo koji orden (od pet mogućih) Legije časti. Da bi se postalo kandidat za prijem u Red Legije časti (u red se može ući i posthumno, to je uvedeno nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]), treba imati najmanje 20 godina izuzetnih zasluga u mirnodopsko vrijeme <ref name=brit/>(to vrijedi za civile) ili pokazati izuzetnu hrabrost u za vrijeme rata (to vrijedi za vojnike). Orden Legije časti za ratne zasluge automatski povlači za sobom dodjelu Ratnog križa (Croix de Guerre), najvišeg vojnog odlikovanja Francuske.<ref name=brit/> Postoje kvote za broj članova Reda Legije časti (a to znači kad se dostigne kvota – orden se dalje nemože dodjeljivati, sve dok netko od starih člnova ne umre, – to vrijedi samo za francuske građane jer samo oni mogu biti članovi ''Nacionalnog reda Legije časti'': {| class="wikitable" style="text-align:center; border="1" |- ! Legija časti !! Kvota !! Stanje u 2000. godini |- ! Vitez | 125.000 || 87.371 |- ! Oficir |10.000 |22.401 |- ! Komandant |1.250 |3.626 |- ! Veliki oficir |250 |321 |- ! Veliki križ |75 |61 |} Razlike između kvota, i dodjeljenih odlikovanja proizlaze zbog toga jer kvote ne vrijede za veterane iz [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], pripadnike francuske vojske koji su sudjelovali po [[Sjeverna Afrika|Sjevernoafričkim]] i drugim vojnim operacijama u inozemstvu, te ranjenim vojnicima, - oni dobijaju orden nezavisno od kvote. Najniži stupanj Legije časti - '''vitez''', dodjeljen je [[1998]]. svim preživjelim veteranima iz [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] iz svih [[Antanta|savezničkih]] zemalja koji su se borili na francuskom tlu. Strani državljani su izuzeti iz ovog pravila, jer se ne primaju u članstvo ''Reda Legije časti'', ali mogu dobiti orden zbog zasluga za Francusku ili ideala koje Francuska podržava. Francuski građani svoje članstvo u Redu Legije časti uvijek počinju od najnižeg stupnja viteza. Da bi bili unaprijeđeni u viši stupanj, moraju dokazati da su ostvarili nove zasluge za Francusku, i provesti određeni broj godina, između imenovanja i unaprijeđenja u viši stupanj. Jedini izuzetak je Predsednik Republike, koji dobija Veliki križ (najviši stupanj Legije časti), neposredno nakon predsjedničke inauguracije. On je ujedno i Veliki majstor Reda, danas je to [[Nikolas Sarkozy]], ali orden dodjeljuje civilni kancelar uz pomoć vijeća čije članove imenuje Veliki majstor. Stranci mogu dobiti odmah orden višeg stupnja. Liderima stranih država, kao i bračnim partnerima [[monarh]]a, dodjeljuje se Veliki križ zbog njihovog statusa. Ukoliko nosioc ordena počini teže krivično djelo, oduzima mu se orden automatski, ukoliko počini lakše krivično djelo ili prekršaj, i tad mu se može oduzeti orden, ali nakon istrage a ne automatizmom. === Stupnjevi i obilježja === [[Datoteka:Wearing of the insignia of the Légion d'honneur (gentlemens).svg|thumb|800px|upright|Pet klasa Legije časti i način kako ga muškarci moraju nositi: 1 - Vitez (Chevalier); 2 - Officier (Oficir); 3 - Commandeur (Komandant); 4 - Grand Officier (Veliki oficir); 5 - Grand Croix (Veliki križ)]] ''Legija časti'' ima pet stupnjeva: najniži je '''Vitez''' ([[francuski jezik|francuski]]: Chevalier), pa slijedi '''Oficir''' (Officier), pa '''Komandant''' (Commandeur), '''Veliki oficir''' ili Vrhovni oficir (Grand Officier) a najviši '''Veliki križ''' (Grand' Croix). == Popis nekih od dobitnika ordena Legije časti iz južnoslavenskih zemalja == * [[Emir Kusturica]] nagrađivani [[film]]ski redatelj (2011)<ref name=em>{{cite web | url =http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Miteran-urucio-orden-Kusturici.sr.html | title =''Митеран уручио орден Кустурици'' | accessdate = 20. 12. 2011 | language=srpski | publisher=ПОЛИТИКА }}</ref> * [[Boris Pahor]] [[Slovenija|slovenski]] pjesnik i pisac iz [[Trst]]a (2007)<ref name=boris>{{cite web | url =http://www.delo.si/kultura/legija-casti-borisu-pahorju.html | title =''Legija časti Borisu Pahorju '' | accessdate =20. 12. 2011 | language =slovenski | publisher =Delo | archive-date =2024-06-30 | archive-url =https://web.archive.org/web/20240630041128/https://www.delo.si/kultura/legija-casti-borisu-pahorju.html | url-status =dead }}</ref> * [[Veran Matić]] (2009.), [[Srbija|srpski]] novinar, glavni i odgovorni urednik medijske kuće [[B92]], kao borac za nezavisnost i slobodu medija<ref name=remise>{{cite web | url =http://www.ambafrance-srb.org/spip.php?article1657 | title =''Prince Bojidar Karageorgevitch'' | accessdate =20. 12. 2011 | language =francuski | publisher =Ambassade de France à Belgrade }}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Ružica Đinđić]] (2009.), udovica pokojnog premijera Srbije [[Zoran Đinđić|Zorana Đinđića]] za njen aktivni rad na humanitarnom polju<ref name=remise/> * [[Mateja Matevski]] ([[Republika Makedonija|makedonski]] pjesnik i direktor televizije [[Skoplje|Skopje]])<ref name=mat>{{cite web | url =http://www.bookrags.com/biography/mateja-matevski/4.html | title =''Mateja Matevski Biography'' | accessdate = 20. 12. 2011 | language=engleski | publisher=BookRags, Inc. }}</ref> * [[Predrag Matvejević]] * [[Josip Broz Tito]] (Veliki križ 1956.)<ref name=tito>{{cite web | url =http://www.picardyantiquesltd.com/shop/page/3?shop_param= | title =''Médaille Militaire (Military Medal)'' | accessdate =20. 12. 2011 | language =engleski | publisher =Picardy Antiques | archivedate =2012-01-03 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20120103122008/http://www.picardyantiquesltd.com/shop/page/3?shop_param= | deadurl =yes }}</ref> * [[Miloje Milojević]] (1956.) [[general]] [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]], predsjednik Saveza ratnih vojnih invalida Jugoslavije * [[Niko Miljanić]] (1892 – 1957) [[kirurg]] i anatom, osnivač [[Beograd]]ske medicinske škole<ref name=niko>{{cite web | url =http://en.vionto.com/show/me/Niko+Miljani%C4%87 | title =''Niko Miljanić: all facts at a glance'' | accessdate =20. 12. 2011 | language =engleski | publisher =Vionto | archivedate =2015-10-27 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20151027094017/http://en.vionto.com/show/me/Niko+Miljani%C4%87 | deadurl =yes }}</ref> * [[Princ]] [[Božidar Karađorđević]] (1862-1908) za sudjelovanje u borbi kod [[Tonkin]]a<ref name=kara>{{cite web | url =http://dictionary.sensagent.com/Prince_Bojidar_Karageorgevitch/en-en/#cite_ref-0 | title =''Prince Bojidar Karageorgevitch'' | accessdate = 20. 12. 2011 | language=engleski | publisher=dictionary.sensagent }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Légion d'Honneur}} * [http://www.legiondhonneur.fr/ Legiondhonneur] {{fr icon}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/335043/Legion-of-Honour ''Legion of Honour'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}} [[Kategorija:Orden Legije časti| ]] [[Kategorija:Odlikovanja Francuske]] 6ud4perob15o3dwqjsdl8zi082o0nak 0 154963 42680793 42132710 2026-08-23T11:12:20Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680793 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Italy 1494 AD.png|right|300px|thumb|Markistvo Montferrat (jarkocrveno) u Italiji 15. vijeka]] [[Datoteka:Coat of arms of the House of Alerami.svg|thumb|150px|right|Grb Montferrata (Kuća Aleramo).]] '''Markizi i vojvode Montferrata'''<ref>"Markiz" se također može odnositi i na titulu ''[[markgrof]]", koja potiče od [[Latinski jezik|latinskog]] ''Marchio'' i italijanskog ''Marchese''. Montferrat se također naziva Monferrato. </ref> su bili vladari teritorija u [[Pijemont]] južno od [[Po (rijeka)|Poa]] i istočno od [[Torino|Torina]] poznatog kao [[Montferrat]]. [[Marka Montferrat|Marku Montferrat]] je godine 950. stvorio [[Berengar II od Italije]] prilikom preraspodjele teritorija na sjeverozapadu svog kraljevstva. Ispočetka je nosila ime po vladajućoj porodici [[Aleramici]]. Godine 1574. je Montferrat proglašen [[vojvodstvo]]m od strane rimsko-njemačkog cara [[Maksimilijan II, sveti rimski car|Maksimilijana II]] (v. [[Vojvodstvo Montferrat]]). == Markizi == === Dinastija Aleramici === {{main|Kuća Aleramici}} * [[Guglielmo I, markiz od Montferrata|Guglielmo I]] (u. prije 933) * [[Aleramo, markiz od Montferrata|Aleramo]] (933-967) ** ''[[Guglielmo II, markiz od Montferrata|Guglielmo II]], sin i suvladar'' * [[Ottone I, markiz od Montferrata|Ottone I]] (967-991), sin * [[Guglielmo III, markiz od Montferrata|Guglielmo III]] (991- prije 1042), sin * [[Ottone II, markiz od Montferrata|Ottone II]] (prije 1042 - cca.1084), sin ** ''[[Enrico, markiz od Montferrata|Enrico]] (cca. 1045), brat i suvladar'' * [[Guglielmo IV, markiz od Montferrata|Guglielmo IV]] (cca. 1084 - cca. 1100), sin * [[Rainier, markiz od Montferrata|Rainier]] (cca. 1100 - cca. 1136), sin * [[Guglielmo V, markiz od Montferrata|Guglielmo V]] (cca. 1136-1191), sin * [[Conrad of Montferrat|Conrad]] (1191-1192), sin * [[Boniface I, markiz od Montferrata|Boniface I]] (1192-1207), brat * [[Guglielmo VI, markiz od Montferrata|Guglielmo VI]] (1207-1225), sin * [[Boniface II, markiz od Montferrata|Boniface II]] (1225-1253/55), sin * [[Guglielmo VII, markiz od Montferrata|Guglielmo VII]] (1253/55-1292), sin * [[Giovanni I, markiz od Montferrata|Giovanni I]] (1292-1305), sin === Dinastaija Paleologa === {{main|Paleolozi}} * [[Theodore I, markiz od Montferrata|Theodore I]] (1306-1338), nećak Giovannija * [[Giovanni II, markiz od Montferrata|Giovanni II]] (1338-1372), sin * [[Secondotto]]<ref name="Dukes">cit: ''[[Secondotto, markiz od Montferrata]], [[Giovanni III, markiz od Montferrata]], [[Theodore II, markiz od Montferrata]] i Guglielmo, koji su bili sinovi [[Isabella od Majorce|Elisabeth]], kćeri [[Jakov III od Majorce|Jakova]], i [[Giovanni II, markiz od Montferrata]], su se zvali i [[vojvoda]]ma.'' Historiae et Urbium Regionum Italiae rariores, Volume 114, Cronica del Montferrato, Benvenuto Sangiorgio, Arnaldo Forni Editore 1780.</ref>, također poznat kao Ottone III (1372-1378), sin * [[Giovanni III, markiz od Montferrata|Giovanni III]]<ref name="Dukes" /> (1378-1381), brat * [[Theodore II, markiz od Montferrata|Theodore II]]<ref name="Dukes" /> (1381-1418), brat * [[Giovanni Giacomo, markiz od Montferrata|Giovanni Giacomo]] (1418-1445), sin * [[Giovanni IV, markiz od Montferrata|John IV]] (1445-1464), sin * [[Guglielmo VIII, markiz od Montferrata|Guglielmo VIII]] (1464-1483), brat * [[Boniface III, markiz od Montferrata|Boniface III]] (1483-1494), brat * [[Guglielmo IX, markiz od Montferrata|Guglielmo IX]] (1494-1518), sin. (Tast [[Federico II, vojvoda od Mantove|Federica II od Mantove]].) * [[Boniface IV, markiz od Montferrata|Boniface IV]] (1518-1530), sin, pod regentstvom majke [[Anne od Alençona]] * [[Giovanni Georgio, markiz od Montferrata|Giovanni Giorgio]] (1530-1533), stric ** ''španska okupacija do 1536.'' === Dinastija Gonzaga === {{main|Kuća Gonzaga}} Godine 1536. je car [[Karlo V, sveti rimski car|Karlo V]] markgrofoviju, usprkos prisizanja od strane Savoya i [[markiz od Saluzzoa|markiza Saluzzoa]] dao porodici Gonzaga. Ta je odluka 1559. potvrđena [[Mir u Cateau-Cambrésisu|mirom u Cateua-Cambresisu]].<ref>{{citation |title=Monteverdi |last=Fabbri |first=Paolo |last2=Carter |first2=Tim |date=1994 |isbn=0521351332 |publisher=Cambridge University Press |year=1994 |url=http://books.google.com/?id=5zx7lsONuu8C&pg=PA23&lpg=PA23 }}{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Federico II, vojvoda od Mantove|Federico Gonzaga]] (1536-1540), vojvoda od Mantove; oženjen za [[Margareta od Montferrata|Margaretu od Monferrata]], kćer Guglielma IX i [[Anne od Alençona]], te markizu Montferrata [[Suo jure|na temelju vlastitog prava]]. * [[Francesco III Gonzaga|Francesco I]] (1540-1550), vojvoda od Mantove, markiz Montferrata; sin Margarete od Montferrata i Federica Gonzage. * [[Guglielmo I Gonzaga|Guglielmo X]] (1550-1587), vojvoda od Mantove, markiz te (od 1574) vojvoda od Montferrata; sin Margarete od Montferrata i Federica Gonzage * [[Vincenzo I Gonzaga|Vincenzo I]] (1587-1612), vojvoda od Mantove i Montferrata; sin Guglielma X * [[Francesco IV Gonzaga|Francesco II]] (1612), vojvoda od Mantove i Montferrata; sin Vincenza I * [[Ferdinando I Gonzaga|Ferdinando I]] (1612-26), vojvoda od Mantove i Montferrata; sin Vincenza I. * [[Vincenzo II Gonzaga|Vincenzo II]] (1626-27), vojvoda od Mantove i Montferrata; sin Vincenza I. * ''[[Rat za mantovansko nasljedstvo]]'' (1627-1631) - dio vojvodstva preuzelo [[Vojvodstvo Savoja]] * [[Maria Gonzaga|Maria]], vojvotkinja Montferrata 1612-61, također vojvotkinja Mantove 1627-1631. kćer Francesca II. * [[Carlo I, vojvoda od Mantove i Montferrata|Karlo I]], poznat kao "de Nevers", vojvoda od Montferrata (1627-1637), također vojvoda od Mantove i Neversa; tast Marije, suvladar sa Marijom i njenim sinom Carlom. * [[Charles II, vojvoda od Mantove i Montferrata|Carlo II]] (1637-1665). također vojvoda od Neversa do 1659; sin Marije, unuk Carla I i Francesca II. * [[Ferdinando Carlo, vojvoda od Mantove i Montferrata|Ferdinando Caro]] (1665-1708), vojvoda od Montferrata i Mantove; sin Carla II. == Napomene == {{Reflist}} == Literatura == * [http://www.marchesimonferrato.com Circolo Culturale ''I Marchesi del Monferrato''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410232301/http://www.marchesimonferrato.com/ |date=2021-04-10 }} (external link to website devoted to dynastic history) * [http://centri.univr.it/RM/biblioteca/scaffale/volumi.htm#Walter%20Haberstumpf Haberstumpf, Walter. ''Dinastie europee nel Mediterraneo orientale. I Monferrato e i Savoia nei secoli XII–XV'', 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051231060532/http://centri.univr.it/RM/biblioteca/scaffale/volumi.htm#Walter%20Haberstumpf |date=2005-12-31 }} (external link to downloadable text). * [http://www.friesian.com/italia.htm#montferrat The Margraves of Montferrat and Kings of Thessalonica, 961-1573 AD] * Usseglio, Leopoldo. ''I Marchesi di Monferrato in Italia ed in Oriente durante i secoli XII e XIII'', 1926. [[Kategorija:Markizi Montferrata| ]] [[Kategorija:Vojvode Montferrata| ]] [[Kategorija:Italijansko plemstvo]] [[Kategorija:Monferrato]] [[Kategorija:Liste vladara|Montferrat]] bvqqszanoix3oo5ra1ba5b2gc5o2hhx 0 162205 42680574 41221410 2026-08-22T13:39:01Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680574 wikitext text/x-wiki '''Jordan (Nikola) Kuničić''' ([[21. 7.|21. srpnja]] [[1908|1908.]], [[Dol (Stari Grad)|Dol]], otok [[Hvar]] - [[17. 2.|17. veljače]] [[1974|1974.]], [[Zagreb]]) je jedan od [[Hrvatska|hrvatskih]] svjetski poznatih [[teologija|teologa]]<ref>[http://hrcak.srce.hr/file/69882 Hrčak] [[Bogoslovska smotra]] 79 (2009.) 4] Alojz Ćubelić: Tri hrvatska dominikanca ([[Hijacint Bošković]], [[Dominik Barač]] i [[Jordan Kuničić]]) o totalitarnim ideologijama 20. stoljeća, str. 848.<br /></ref>, [[dominikanac]] i glazbenik. Rodio se u Dolu kod Starog Grada na otoku Hvaru. U rodnom mjestu je išao u osnovnu školu, a u susjedni [[Stari Grad]] odlazi pohađati gimnaziju. Gimnaziju je pohađao i u [[Dubrovnik]]u. U Dubrovniku se 1924. zaredio za [[dominikanci|dominikanca]]. [[Novicijat]] je završio 1925.. Iduće je godine otišao u [[Rim]], studirati [[filozofija|filozofiju]] i teologiju na sveučilištu sv. Tome Akvinskog ([[Angelicum]]). 28. lipnja 1931. se zaredio za svećenika. Uskoro je doktorirao teologiju. 1933. godine dobiva mjesto profesora na dubrovačkoj Dominikanskoj visokoj bogoslovnoj školi. Za vrijeme boravka u Dubrovniku u razdoblju od 1936. do 1944. bio [[katekizam|katehetom]] na državnoj gimnaziji i Učiteljskoj školi. 1948. postaje rektorom Dominikanske visoke bogoslovne škole. Tu dužnost obnaša do 1955. godine. Nakon toga odlazi u Zagreb. Bio je jednim od hrvatskih bogoslova koji su u svojim raspravama osudili [[komunizam]] (''Problemi komunizma (s idejnog stanovišta)'', 1942.)<ref>[http://hrcak.srce.hr/file/69882 Bogoslovska smotra 79 (2009.) 4] Alojz Ćubelić: Tri hrvatska dominikanca (Hijacint Bošković, Dominik Barač i Jordan Kuničić) o totalitarnim ideologijama 20. stoljeća, str. 847., 864.</ref>. KBF ga je pozvao predavati na sugestiju dominikanskog [[provincijal]]a. U Zagrebu prvo predaje na [[Katolički bogoslovni fakultet u Zagrebu|Katoličkome bogoslovnom fakultetu]] na Katedri [[moralna teologija|moralne teologije]], [[katolički društveni nauk|katoličkog društvenog nauka]] i pedagogije. 1959. ga dominikanci naslovljuju magistrom svetog bogoslovlja. 1963. postaje dekanom. Dužnost obnaša do 1970.. Pored predavačke i dekanske dužnosti, Kuničić je bio profesorom na Katehetskom institutu i Institutu za teološku kulturu laika. Uređivao je obnovljeni časopis [[Bogoslovska smotra|Bogoslovsku smotru]] od 1963. do 1971. godine. Organizirao je Teološko-pastoralni tjedan za svećenike koji je polučio velike uspjehe. Bio je jednim od glavnih osoba koje su pokrenule utemeljenje Institut za crkvenu glazbu i Instituta za teološku kulturu laika pri KBF-u. Višegodišnjim je sudcem Nadbiskupskoga ženidbenog suda u Zagrebu. Umro je u Zagrebu 17. veljače 1974.. == Djela == Pisao je djela iz područja raznih teloških disciplina, katoličkoga socijalnog nauka, [[kršćanska pedagogija|kršćanske pedagogije]] i [[crkvena glazba|glazbe]]. Napisao je preko 30 samostalnih djela i više od 280 članaka. Djela su mu objavili u više od 20 tuzemnih i inozemnih časopisa. Bio je sudionikom redakcije XIII. sheme [[Drugi vatikanski koncil|Drugoga vatikanskog sabora]]. Ista je danas poznata kao [[pastoralna konstitucija]] o Crkvi u suvremenom svijetu Radost i nada (''[[Gaudium et spes]]''<ref>[http://enciklopedija.lzmk.hr/clanak.aspx?id=12249 Hrvatski obiteljski leksikon] </ref>). Neka njegova djela su, kao što je ''Pregled katoličke društvene nauke'', su, čini se, bila na svojevrsnom popisu zabranjenih knjiga u socijalističkoj Jugoslaviji, iako se u nekim uopće nije osvrtao na marksizam. Djela nisu bila dostupna običnim građanima i vjernicima, nego samo bogoslovima<ref>[http://www.hkd-sv-jeronima.hr/izdanja.php?id=34 Hrvatsko književno društvo sv. Jeronima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Tomo Vereš]]: Razmišljanja jednog kršćanina</ref>. == Izvori == * [http://www.kbf.hr/stranica.aspx?pageID=24 KBF - VII. Katedra moralne teologije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080801061255/http://www.kbf.hr/stranica.aspx?pageID=24 |date=2008-08-01 }} {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://hrcak.srce.hr/file/2100 Hrvoje Lasić: Komunizam s idejnog i etickog stajališta u djelima Jordana Kuničića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140219175530/http://hrcak.srce.hr/file/2100 |date=2014-02-19 }} * [http://en.scientificcommons.org/jordan_kuni%C4%8Ci%C4%86 Scientificcommons]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Jordan Kuničić - popis radova {{Lifetime|1908|1974|Kuničić, Jordan}} [[Kategorija:Hrvatski teolozi]] [[Kategorija:Dominikanci]] [[Kategorija:Crkvena muzika]] nkduz37ph07s6n9kerjnwlso8n4crcn 10 174405 42680659 1223499 2026-08-22T14:58:33Z Aca 108187 42680659 wikitext text/x-wiki {{linknote|note=potrebna pretplata ili [https://www.oxforddnb.com/help/subscribe#public/ članstvo u javnim bibliotekama UK] }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 25crsdky2ghd5gy3nbv28n9kwwinv06 42680660 42680659 2026-08-22T14:59:28Z Aca 108187 42680660 wikitext text/x-wiki {{linknote|note=potrebna pretplata ili [https://www.oxforddnb.com/help/subscribe#public članstvo u javnim bibliotekama UK-a] }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> p7e3m7po0solw0deqbzoqjg8h5gappy 0 178492 42680775 42404153 2026-08-23T09:06:46Z ~2026-45885-46 386026 42680775 wikitext text/x-wiki '''Pavao Tekavčić''' ([[Zagreb]], [[23. avgust]] [[1931]] –– [[19. mart]] [[2007]], [[Zagreb]]) bio je redovni profesor talijanske lingvistike Filozofskog fakulteta u Zagrebu i svetski poznat romanist i [[pragmatika|pragmalingvist]].<ref>{{cite journal|author=Nigoević, Magdalena |title=Pavao Tekavčić - pragmalingvist |url=https://hrcak.srce.hr/86382 |deadurl=no |journal=Croatian Studies Review |volume=7 |issue=1 |pages=445–451 |year=2011 |accessdate= 2019-07-30}}</ref> == Život == Pohađao Klasičnu gimnaziju u Zagrebu. Studij latinskog, francuskog i talijanskog svršio [[1954]]. u rodnome Zagrebu, za koji je vezana sva njegova delatnost. Godine 1957. za asistenta Filozofskog fakulteta u Zagrebu izabrao ga je profesor [[Mirko Deanović]], 1965. izabran je za docenta, a od 1970. do 1980. radi tu kao profesor talijanske lingvistike. 1980. godine prelazi na Filozofski fakultet u Puli, već 1983. napušta nastavni rad zbog zdravstvenih teškoća. Do kraja svoga života, međutim, plodno doprinosi nauci. Doktorat je stekao 1963. u Zagrebu s temom ''Današnji istroromanski dijalekt Vodnjana'' (izradu vodio profesor [[Mirko Deanović]]). Pored francuskog i talijanskog, poznavao je i španski, portugalski i rumunski, koje je učio uglavnom samostalno, a na fakultet je već stigao sa znanjem nemačkog, engleskog i ruskog. Proučavao je i retoromanski (osobito sursilvanski i furlanski). Ceo život bavio se i pojedinim pitanjima istroromanskih govora. Poslednje godine života proveo je, zbog bolesti, u kući, ali u neprestanu radu. Praćenje literature omogućavala mu je supruga Zorica Živković Tekavčić. Bio je član [[Hrvatskog filološkog društva]], [[Société de Linguistique de Paris]], Société de Linguistique romane. Objavljivao je u časopisima ''Lingua e stile'', ''Revue Roumaine de Linguistique'', ''Lingua nostra'', ''Beiträge zur romanischen Philologie'', ''L’Italia dialettale'', ''Linguistica'', ''Italica Belgradensia'', ''Ladinia''. Za dopisnog člana JAZU izabran je 11. marta 1986. Za svoje naučne i kulturne zasluge primio je odličje «Commendatore dell'Ordine della Stella d'Italia» 8. januara 2004. Udovica Zorica Živković Tekavčić darovala je u novembru 2007. Odjelu za talijanski jezik i književnost Sveučilišta u Zadru vrednu biblioteku svoga supruga. == Opus == Tekavčić je u svetu najpoznatiji po velikoj ''Historijskoj gramatici talijanskog jezika'' koja je objavljena na talijanskom u tri obimne knjige (nastala je od nacrta ''Grammatica storica italiana'' objavljenog u tehnici skripata u tri dela, Zagreb 1962–1967). Jugoslavenskoj romanistici podario je prvi temeljni priručnik za vulgarni latinitet knjigom ''Uvod u vulgarni latinitet'' (Zagreb, 1970). Objavio je više od 400 naslova u svetskim i jugoslavenskim stručnim časopisima, a ljubljanski časopis ''Linguistica'' posvetio mu je dve sveske 1991. godine u povodu njegova 60. rođendana. Štamparske pogreške u drugome izdanju njegove ''Historijske gramatike talijanskog jezika'' (Bologna, 1980) bila su mu stalna tegoba. Želja da ih ispravi ispunjena je tek posmrtno objavljivanjem priloga ''Die ''Grammatica storica dell'italiano'' von Pavao Tekavčić. Errata et corrigenda'' zaslugom Rolanda Bauera u časopisu ''[[Zeitschrift für romanische Philologie]]'' (vol. 128, sveska 1) marta 2012. '''Knjige''' * ''Grammatica storica dell’italiano: I. Fonematica, II. Morfosintassi e III. Lessico'' (Bologna, 1972). U drugom izdanju delo je «sažeto a u isto vreme modernizirano» i namenjeno univerzitetskoj nastavi (Bologna, 1980) * ''Uvod u vulgarni latinitet (s izborom tekstova)'' (Zagreb, 1970) * ''Uvod u lingvistiku za studente talijanskog jezika'' (Zagreb, 1979) == Reference == {{reflist}} {{Authority control}} {{Lifetime|1931|2007|Tekavčić, Pavao}} [[Kategorija:Hrvatski lingvisti]] [[Kategorija:Pragmalingvisti]] [[Kategorija:Italijanisti]] [[Kategorija:Jugoslavenski romanisti]] [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] [[Kategorija:Sveučilište u Zagrebu]] [[rm:Pavao Tekavčić]] bydb47wvutq6dy79aood5w0i7fyh74h 4 185306 42680602 41255560 2026-08-22T14:16:25Z Aca 108187 42680602 wikitext text/x-wiki {{smernice|WP:POD}} Osim u "glavnom" [[Wikipedia:Imenski prostor|imenskom prostoru]], gdje su podstranice onemogućene, '''podstranice''' su posebne stranice razdvojene pomoću "/" (kosa crta) od "roditeljske" stranice. Kreiranje nove [[Wikipedija:Kurs/Tečaj (Wikipoveznice)|poveznice]] oblika '''<nowiki>[[/Podstranica]]</nowiki>''' ili '''<nowiki>[[Stranica/Podstranica]]</nowiki>''' je uobičajen način za započinjanje podstranice. Podstranice se mogu koristiti za pisanje "radnih verzija" članaka. Pritom treba koristiti imenski prostor korisnika Na vrhu podstranica se nalaze automatski kreirane poveznice unatrag; za primjer, pogledajte [[Pomoć:Sadržaj/Uređivanje Wikipedije]] što je podstranica stranice [[Pomoć:Sadržaj]]. ==Dozvoljena upotreba== # Korisničke podstranice &ndash; stvaranje dodatnih stranica unutar vlastitog imenskog prostora korisnika. Npr. '''<nowiki>[[Korisnik:Ime/Radna verzija]]</nowiki>''' ili '''<nowiki>[[Suradnik:Ime/Životopis]]</nowiki>'''. # Kod [[Wikipedia:Kako arhivirati stranicu za razgovor|arhiviranja]] stranica za [[Wikipedia:Stranice za razgovor|razgovor]]. # Podstranice [[Wikipedia:Portal|portala]] &ndash; za šablone i sadržaj specifične za portal. # Svaranje privremenih stranica u prostoru za razgovor, npr. '''<nowiki>[[Razgovor:NazivČlanka/Privremeno]]</nowiki>''', ali s određenim ogradama, koje su dolje opisane. == Nedozvoljena upotreba == <!--- eng. original je nejasan: ne mogu se kreirati UOPĆE podstranice u gl. prostoru, a ovdje se mogu?!?! dnik ---> # Pisanje odvojenog sadržaja kako bi se izbjeglo [[WP:POV|nepristrano gledište]]; # Pisanje radnih verzija članaka u glavnom imenskom prostoru (npr. '''<nowiki>[[Konji/Privremeno]]</nowiki>'''), budući da do takvih stranica svatko može doći slučajno preko [[Posebno:randompage|slučajne stranice]] &mdash; takve stranice treba pisati u imenskom prostoru razgovora (npr. '''<nowiki>[[Razgovor:Konji/Privremeno]]</nowiki>'''). Osim toga, treba izbjegavati poveznice prema takvoj privremenoj stranici, na način da: #* okružite poveznice za [[Wikipedija:Kategorije|kategorije]] pomoću "nowiki" oznaka, tako da se privremena podstranica ne pojavi u popisu svih članaka neke kategorije; #* ne prilagođavate navigacijske [[Wikipedia:Šabloni|predloške]] tako da izgleda kao da je privremena stranica dio serije enciklopedijskih članaka, npr. nemojte (u zamišljen šablon) upisati ovo: '''<nowiki>"... | [[Ivan I]] | [[Razgovor:Ivan II/Privremeno|Ivan II]] | [[Ivan III]] | ..."</nowiki>'''. #* Ako kreirate greškom privremene stranice u glavnom imenskom prostoru, možete ih pomaknuti ili predložiti za brisanje (brišu [[Wikipedia:Administratori|administratori]]). # Korištenje podstranica za trajni sadržaj koji je dio enciklopedije (članaka). ==Kako kreirati korisničku podstranicu== Da kreirate suradničku podstranicu: #[[Wikipedia:Kako uređivati stranicu|Uredite]] vašu [[Wikipedia:Kako napraviti svoju osobnu stranicu|osobnu stranicu]] i dodajte u nju poveznicu kao '''<nowiki>[[Korisnik:IME/ime podstranice]]</nowiki>''' ili samo '''<nowiki>[[/ime podstranice]]</nowiki>''' i spremite stranicu. #Kliknite na novu poveznicu, i pojavit će se okvir za uređivanje. #Stavite što god želite unutra (ne kršeći [[WP:NOT|pravila]]!). Obratite pažnju da se u nazivima podstranica razlikuju velika i mala slova. Dobro je kreirati podstranice vaše osobne stranice ako vam to pomaže da organizirate bolje sadržaj. Međutim, Wikipedia nije besplatni Web-poslužitelj &ndash; nemojte koristiti podstranice za sadržaj koji nema veze s radom na enciklopediji, kao što su reklame i [[WP:NOT|slično]]! ==Kako obrisati suradničku podstranicu== Stavite [[Wikipedia:Šabloni|predložak]] {{temp|bris}} na vrh podstranice, a možete se i direktno obratiti [[Wikipedia:Administratori|administratoru]]. ==Pregled podstranica== Da dobijete popis svih stranica neke stranice, koristite [[Posebno:Prefiks indeks]] i unesite naziv glavne stranice i kosu crtu. Npr. da vidite koje sve podstranice ima neki suradnik, unesite <code>Korisnik:Ime/</code> i odaberite imenski prostor korisnika ili razgovora sa korisnikom. ==Kosa crta u nazivu članaka== Neki članci imaju kosu crtu u nazivu (npr. [[AC/DC]]). To ne stvara probleme, jer se u glavnom imenskom prostoru ne koriste podstranice, pa je takva upotreba dozvoljena i preporučena kada je kosa crta dio imena. ==Poveznice== * [[Wikipedia:Kako arhivirati stranicu za razgovor|Kako arhivirati stranicu za razgovor]] {{Pomoć}} {{Pravila i smjernice Wikipedije}} [[Kategorija:Pomoć]] g3hfba8i1ztultrfxxm7t09btvaew7k 42680604 42680602 2026-08-22T14:17:01Z Aca 108187 42680604 wikitext text/x-wiki {{smernice|WP:POD|WP:PODSTR}} Osim u "glavnom" [[Wikipedia:Imenski prostor|imenskom prostoru]], gdje su podstranice onemogućene, '''podstranice''' su posebne stranice razdvojene pomoću "/" (kosa crta) od "roditeljske" stranice. Kreiranje nove [[Wikipedija:Kurs/Tečaj (Wikipoveznice)|poveznice]] oblika '''<nowiki>[[/Podstranica]]</nowiki>''' ili '''<nowiki>[[Stranica/Podstranica]]</nowiki>''' je uobičajen način za započinjanje podstranice. Podstranice se mogu koristiti za pisanje "radnih verzija" članaka. Pritom treba koristiti imenski prostor korisnika Na vrhu podstranica se nalaze automatski kreirane poveznice unatrag; za primjer, pogledajte [[Pomoć:Sadržaj/Uređivanje Wikipedije]] što je podstranica stranice [[Pomoć:Sadržaj]]. ==Dozvoljena upotreba== # Korisničke podstranice &ndash; stvaranje dodatnih stranica unutar vlastitog imenskog prostora korisnika. Npr. '''<nowiki>[[Korisnik:Ime/Radna verzija]]</nowiki>''' ili '''<nowiki>[[Suradnik:Ime/Životopis]]</nowiki>'''. # Kod [[Wikipedia:Kako arhivirati stranicu za razgovor|arhiviranja]] stranica za [[Wikipedia:Stranice za razgovor|razgovor]]. # Podstranice [[Wikipedia:Portal|portala]] &ndash; za šablone i sadržaj specifične za portal. # Svaranje privremenih stranica u prostoru za razgovor, npr. '''<nowiki>[[Razgovor:NazivČlanka/Privremeno]]</nowiki>''', ali s određenim ogradama, koje su dolje opisane. == Nedozvoljena upotreba == <!--- eng. original je nejasan: ne mogu se kreirati UOPĆE podstranice u gl. prostoru, a ovdje se mogu?!?! dnik ---> # Pisanje odvojenog sadržaja kako bi se izbjeglo [[WP:POV|nepristrano gledište]]; # Pisanje radnih verzija članaka u glavnom imenskom prostoru (npr. '''<nowiki>[[Konji/Privremeno]]</nowiki>'''), budući da do takvih stranica svatko može doći slučajno preko [[Posebno:randompage|slučajne stranice]] &mdash; takve stranice treba pisati u imenskom prostoru razgovora (npr. '''<nowiki>[[Razgovor:Konji/Privremeno]]</nowiki>'''). Osim toga, treba izbjegavati poveznice prema takvoj privremenoj stranici, na način da: #* okružite poveznice za [[Wikipedija:Kategorije|kategorije]] pomoću "nowiki" oznaka, tako da se privremena podstranica ne pojavi u popisu svih članaka neke kategorije; #* ne prilagođavate navigacijske [[Wikipedia:Šabloni|predloške]] tako da izgleda kao da je privremena stranica dio serije enciklopedijskih članaka, npr. nemojte (u zamišljen šablon) upisati ovo: '''<nowiki>"... | [[Ivan I]] | [[Razgovor:Ivan II/Privremeno|Ivan II]] | [[Ivan III]] | ..."</nowiki>'''. #* Ako kreirate greškom privremene stranice u glavnom imenskom prostoru, možete ih pomaknuti ili predložiti za brisanje (brišu [[Wikipedia:Administratori|administratori]]). # Korištenje podstranica za trajni sadržaj koji je dio enciklopedije (članaka). ==Kako kreirati korisničku podstranicu== Da kreirate suradničku podstranicu: #[[Wikipedia:Kako uređivati stranicu|Uredite]] vašu [[Wikipedia:Kako napraviti svoju osobnu stranicu|osobnu stranicu]] i dodajte u nju poveznicu kao '''<nowiki>[[Korisnik:IME/ime podstranice]]</nowiki>''' ili samo '''<nowiki>[[/ime podstranice]]</nowiki>''' i spremite stranicu. #Kliknite na novu poveznicu, i pojavit će se okvir za uređivanje. #Stavite što god želite unutra (ne kršeći [[WP:NOT|pravila]]!). Obratite pažnju da se u nazivima podstranica razlikuju velika i mala slova. Dobro je kreirati podstranice vaše osobne stranice ako vam to pomaže da organizirate bolje sadržaj. Međutim, Wikipedia nije besplatni Web-poslužitelj &ndash; nemojte koristiti podstranice za sadržaj koji nema veze s radom na enciklopediji, kao što su reklame i [[WP:NOT|slično]]! ==Kako obrisati suradničku podstranicu== Stavite [[Wikipedia:Šabloni|predložak]] {{temp|bris}} na vrh podstranice, a možete se i direktno obratiti [[Wikipedia:Administratori|administratoru]]. ==Pregled podstranica== Da dobijete popis svih stranica neke stranice, koristite [[Posebno:Prefiks indeks]] i unesite naziv glavne stranice i kosu crtu. Npr. da vidite koje sve podstranice ima neki suradnik, unesite <code>Korisnik:Ime/</code> i odaberite imenski prostor korisnika ili razgovora sa korisnikom. ==Kosa crta u nazivu članaka== Neki članci imaju kosu crtu u nazivu (npr. [[AC/DC]]). To ne stvara probleme, jer se u glavnom imenskom prostoru ne koriste podstranice, pa je takva upotreba dozvoljena i preporučena kada je kosa crta dio imena. ==Poveznice== * [[Wikipedia:Kako arhivirati stranicu za razgovor|Kako arhivirati stranicu za razgovor]] {{Pomoć}} {{Pravila i smjernice Wikipedije}} [[Kategorija:Pomoć]] 5enpezgu7corc5mrm3n7nd6p4e5y5b4 0 186174 42680570 42675128 2026-08-22T13:21:51Z Zavičajac 76707 42680570 wikitext text/x-wiki Ovo je [[UNESCO]]-ov '''popis mjesta [[Svjetska baština|Svjetske baštine]]''' u [[Azija|Aziji]]. Mjesta koja su obilježena zvjezdicom (*) se također nalaze na [[popis ugroženih mjesta svjetske baštine|popisu ugroženih mjesta svjetske baštine]]. {{CompactTOC2}} == Afganistan == * 2002. – [[Džamski minaret|Minaret i arheološka nalazišta kod Džam]]a * 2003. – [[Bude iz Bamijana|Kulturni krajolik i arheološki ostaci u dolini Bamiyana]]<ref name="Afganistan">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/af |title= Afganistan, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2024}}</ref> == Bahrain == * 2005. – [[Bahreinska tvrđava|Arheološko nalazište Qal'at al-Bahrain]] * 2012. - [[Muharak (otok)|Lov na bisere na otoku Muharak]] * 2019. – [[Grobne humke u Dilmunu]]<ref name="Bahrain">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/bh |title= Bahrain, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2024}}</ref> == Bangladeš == * 1985. – [[Bagerhat|Historijski grad džamija Bagerhat]] * 1985. – [[Somapura Mahavihara|Ruševine budističkog samostana Somapura Mahavihara u Paharpuru]] * 1997. – [[Sundarbans|Nacionalni park Sundarbans]]<ref name="Bangladeš">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/bd |title= Bangladeš, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2024}}</ref> == Filipini == [[Datoteka:Banaue rice terraces 1.jpg|desno|mini|Rižišta u [[Banaue]] (Filipini)]] * 1993. – [[Filipinske barokne crkve]] * 1993. – [[Tubbataha|Koraljni greben Tubbataha]] * 1995. – [[Terase rižinih polja Filipinskih Kordiljera]] * 1999. – [[Nacionalni park Puerto Princesa Subterranean River]] * 1999. – [[Vigan]] * 2014. – [[Hamiguitan]]<ref name="Filipini">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ph |title= Filipini, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2024}}</ref> == Indija == [[Datoteka:Ajanta (63).jpg|mini|[[Špiljski hramovi u Ajanti]]]] [[Datoteka:Taj Mahal in March 2004.jpg|mini|[[Taj Mahal]]]] [[Datoteka:Redfort.JPG|mini|[[Crvena utvrda]] u [[Delhi]]ju]] * 1983. – [[Špiljski hramovi u Ajanti]] * 1983. – [[Elora pećine]] * 1983. – [[Utvrda Agra]] * 1983. – [[Taj Mahal]] * 1984. – [[Hram sunca u Konarku]] * 1985. – [[Spomenici u Mahabalipuramu]] * 1985. – [[Nacionalni park Kaziranga]] * 1985. – [[Nacionalni park Manas]] * 1985. – [[Nacionalni park Keoladeo]] * 1986. – [[Crkve i manastiri u Velha Goi]] * 1986. – [[Khajuraho]] * 1986. – [[Hampi]] * 1986. – [[Fatehpur Sikri]] * 1987. – [[Pattadakal]] * 1987. – [[Špilje Elephante]] * 1987. – [[Hram Brihadisvara]] * 1987. – [[Nacionalni park Sundarbans]] * 1988. – [[Nacionalni park Nanda Devi]] * 1989. – [[Sanchi Budističko svetište kod Sanchi]] * 1993. – [[Humajunova grobnica]] * 1993. – [[Kutab minaret]] * 1999. – [[Indijske planinske pruge]] * 2002. – [[Mahabodhi|Svetište Mahabodhi]] * 2003. – [[Bhimbetka pećine]] * 2004. – [[Champaner-Pavagadh]] * 2004. – [[Chhatrapati Shivaji Terminus]] * 2007. - [[Crvena palača]] * 2012. - [[Zapadni Gati]] * 2013. - [[Rajasthanske brdske tvrđave]] * 2014. - [[Kraljičin stepenasti bunar Rani-ki-Vav]] * 2014. - [[Nacionalni park Velikih Himalaja]] * 2023. - [[Santiniketan]] * 2016. - [[Nacionalni park Khangčendzonga]] * 2016. - [[Nalanda Mahavihara]] * 2016. - [[Le Corbusier|Moderna arhitektura u Indiji]] * 2017. - [[Ahmadabad]] * 2019. - [[Jaipur]] * 2021. - [[Dholavira]] * 2021. - [[Hram Ramappa]] * 2023. - [[Indijski sveti ansambli Hoysala]] * 2024. - [[Moidam]] * 2025. - [[Vojni objekti Marata]] * 2025. - [[Sarnath|Staro budističko mjesto Sarnath]]<ref name="Indija">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/in |title= Indija, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. oktobar 2025.}}</ref> == Indonezija == [[Datoteka:Borobudur-Nothwest-view.jpg|mini|Hramski kompleks [[Borobudur]]a]] * 1991. – [[Nacionalni park Komodo]] * 1991. – [[Nacionalni park Ujung Kulon]] * 1991. – [[Borobudur|Budistički hramski kompleks Borodobur]] * 1991. – [[Prambanan|Prambanan hinduistički hramski kompleks]] * 1996. – [[Sangiran]] * 1999. – [[Nacionalni park Lorentz]] * 2004. – [[Tropske kišne šume na Sumatri]] * 2012. - [[Kulturni krajolik Balija]] * 2019. - [[Rudnik Ombilin]] * 2023. – [[Jogjakarta]]<ref name="Indonezija">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/id |title= Indonezija, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2025}}</ref> == Irak == [[Datoteka:Hatra ruins.jpg|mini|Ruševine grada [[Hatra|Hatre]]]] * 1985. – [[Hatra]] * 2003. – [[Asur]] * * 2007. - [[Samarra]] * * 2014. - [[Erbilska citadela]] * 2016. - [[Ahvar u južnom Iraku]] * 2019. - [[Babilon]]<ref name="Irak">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/iq |title= Irak, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2025}}</ref> == Iran == [[Datoteka:Persepolis001.jpg|mini|[[Perzepolis]]]] * 1979. – [[Perzepolis]] * 1979. – [[Čoga Zanbil|Untašov grad]] * 1979. – [[Nakš-e Džahan|Meidan Emam u Isfahanu]] * 2003. – [[Taht-e Sulejman]] * 2004. – [[Pasargad]] * 2004. – [[Bam|Bam i njegov kulturni prostor]] * 2005. – [[Sultanija]] * 2006. – [[Behistunski natpisi|Bisotun]] * 2008. - [[Samostan sv. Tadeja|Armenski samostani u Iranu]] * 2009. - [[Istorijski hidraulični sistem u Iranu]] * 2010. - [[Grobnica šejha Safija]] * 2010. - [[Tabriški bazar]] * 2011. - [[Perzijski vrtovi]] * 2012. - [[Saborna džamija u Isfahanu]] * 2012. - [[Gonbad-e Kabus (toranj)|Gonbad-e Kabus]] * 2013. - [[Golestanska palača]] * 2014. - [[Spaljeni grad|Arheološko nalazište spaljeni grad]] * 2015. - [[Majmand|Kulturni krajolik Majmanda]] * 2015. - [[Suza (Iran)|Suza]] * 2016. - [[Kanat|Perzijski kanat]] * 2016. - [[Dašt-e Lut]] * 2017. - [[Jazd]] * 2018. - [[Sasanidsko arheološko područje]] * 2019, 2023. - [[Hirkanijske šume]] * 2021. - [[Avroman|Kulturno područje Avroman]] * 2023. - [[Karavansaraj|Perzijski karavansaraj]] * 2024. - [[Ekbatana]] * 2025. - [[Praistorijska mjesta u području Horamabada]] * 2026. - [[Tvrđava Alamūt]]<ref name="Iran">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/ir |title= Iran, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2024}}</ref> == Izrael == [[Datoteka:Dizengoff Square Tel Aviv3.jpg|mini|[[Bijeli grad Tel Aviva]]]] * 2001. – [[Masada]] * 2001. – [[Akra|Stari dio Akre]] * 2003. – [[Bijeli grad Tel Aviva]] * 2005. – [[Ruševine biblijskih brežuljaka]] [[Megiddo]], [[Hazor]] i [[Tel Beer Ševa]] u pustinji [[Negev]] * 2005. – [[Put tamjana u pustinji Negev]] * 2008. - [[Svetište Bahá'í]] u [[Haifa|Haifi]] * 2012. - [[Karmel|Mjesta ljudske evolucije na planini Karmel]] * 2014. - [[Špilja Maresha]] i [[Bet-Guvrin]] * 2015. - [[Nacionalni park Beit She'arim|Nekropola Beth She'arim]]<ref name="Izrael">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/il |title= Izrael, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2024}}</ref> == Japan == [[Datoteka:Horyu-ji45s2s4500.jpg|mini|200px|[[Hōryū-ji]]]] [[Datoteka:Himeji Castle The Keep Towers.jpg|mini|200px|[[Dvorac Himedži]]]] * 1993. – [[Dvorac Himeji]] * 1993. – [[Horyu-ji|Budistička svetišta kompleksa Horyu-ji]] * 1993. – [[Yakushima|Šuma cedrova na Yakushimi]] * 1993. – [[Shirakami-Sanchi|Bukova šuma na Shirakami-Sanchiju]] * 1994. – [[Kyoto|Historijski spomenici Kyota]] * 1995. – [[Shirakawa-go]] i [[Gokayama]] * 1996. – [[Kupola atomske bombe u Hirošimi]] * 1996. – [[Itsukushima|Šintoističko svetište u Itsukushimi]] * 1998. – [[Historijski spomenici stare Nare]] * 1999. – [[Hramovi i svetišta Nikka]] * 2000. – [[Ryukyu|Arheološka nalazišta na otoku Ryukyu]] * 2004. – [[Poluotok Kii|Svetišta i hodočasnički putovi na poluotoku Kii]] * 2005. – [[Nacionalni park Shiretoko]] * 2007. - [[Iwami Ginzan|Rudnik srebra Iwami Ginzan]] * 2011. - [[Budistička čista zemlja Hiraizumija]] * 2011. - [[Otoci Ogasawara]] * 2013. - [[Fuji]] * 2014. - [[Tomioka|Tomioka Silk Mill]] * 2015. - [[Meji|Lokacije japanske industrije Meiji]] * 2016. - [[Le Corbusier|Moderna arhitektura u Japanu]] * 2017. - [[Sveto ostrvo Okinoshima]] * 2018. - [[Hrišćanska mjesta u Nagasakiju]] * 2019. - [[Zakopane grobnice drevnog Japana]] * 2021. - [[Jomon|Istorijska mjesta u sjevernom Japanu]] * 2021. - [[Tomioka|Japanska ostrva]] * 2024. - [[Rudnici zlata na ostrvu Sado]] * 2026. - [[Asuka i Fujiwara]]<ref name="Japan">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/jp |title= Japan, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2024}}</ref> [[Datoteka:Old sanaa.jpg|mini|200px|Historijski centar [[Sana (Jemen)|Sane]]]] == Jemen == * 1982. – [[Šibam|Istorijski centar Šibama]] * 1988. – [[Sana (Jemen)|Historijski centar Sane]] * 1993. – [[Zabid|Historijski centar Zabida]] * 2008. - [[Sokotra]] * 2024. - [[Marib]]<ref name="Jemen">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/ye |title= Jemen, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2024}}</ref> == Jordan == [[Datoteka:Petra Jordan BW 21.JPG|mini|200px|Riznica u [[Petra|Petri]] između stijena]] [[Datoteka:Changdeokgung-Injeongjeon.jpg|mini|200px|Palača [[Changdeokgung]] u [[Seul]]u]] * 1985. – [[Petra]] * 1985. – [[Kusair Amra]] * 2004. – [[Um er-Rasas]] * 2011. - [[Wadi Rum]] * 2015. - [[Al-Maghtas]] * 2021. - [[As-Salt]] * 2024. - [[Umm Al-Jimal]]<ref name="Jordan">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/jo |title= Jordan, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2024}}</ref> == Južna Koreja == * 1995. – [[Seokguram|Hram u stijeni Seokguram]] [[Bulguksa|hram Bulguksa]] * 1995. – [[Haeinsa|Hram Haeinsa i Tripitaka Koreana]] * 1995. – [[Jongmyo]] * 1997. – [[Changdeokgung]] * 1997. – [[Utvrda Hwaseong]] * 2000. – [[Dolmeni Gochanga, Hwasuna i Ganghwadoa]] * 2000. – [[Gyeongju]] * 2007. - [[Jeju]] * 2009. - [[Kraljevske grobnice dinastije Joseon]] * 2010. - [[Hahoe]] i [[Yangdong]] * 2014. - [[Namhansanseong]] * 2015. - [[Baekje|Istorijsko područje Baekje]] * 2019. - [[Seovon|Budistička škola Sovon]] * 2019. - [[Sansa|Budistički manastir Sansa]] * 2021. - [[Getbol, Korean Tidal Flats]] * 2023. - [[Gaja tumuli]] * 2025. - [[Petroglifi Bangucheon]]<ref name="Koreja">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/kr |title= Južna Koreja, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2025}}</ref> [[File:Koh Ker temple(2007).jpg|mini|200px|[[Arheološko nalazište Koh Ker]]]] == Kambodža == * 1992. – [[Angkor]] ([[Angkor Wat]], [[Angkor Thom]], [[Banteay Srei]], [[Bayon]], [[Prasat Kravan]], [[Ta Prohm]], [[Ta Som]]) * 2008. - [[Prasat Preah Vihear]] * 2017. - [[Sambor Prei Kuk]] * 2023. - [[Arheološko nalazište Koh Ker]] * 2025. - [[Kambodžanska memorijalna mjesta]]<ref name="Kambodža">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/kh |title= Kambodža, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2025}}</ref> == Katar == * 2013. - [[Al Zubarah]]<ref name="Katar">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/kh |title= Katar, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2025}}</ref> == Kazahstan == [[Datoteka:Ханака Ахмеда Ясави 2010 018.jpg|mini|[[Mauzolej Hodže Ahmeda Jasavija]], [[Kazahstan]]]] * 2003. – [[Mauzolej Hodže Ahmeda Jasavija]] * 2004. – [[Petroglifi|Petroglifi u Tamgaly]] * 2008. - [[Kazahstanski prag]] * 2014. – [[Svila|Put svile]] * 2016. – [[Tanšan|Zapadni Tanšan]] * 2018. - [[Turanska nizija|Hladne Turanske pustinje]]<ref name="Kazahstan">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/kz |title= Katar, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2025}}</ref> == Kina == [[Datoteka:The Great Wall-Badaling-2004b.jpg|mini|[[Kineski zid]]]] [[Datoteka:Longmen-grottoes-longmen-mountain-from-a-distance.jpg|mini|[[Longmen spilje]]]] [[Datoteka:TempleofHeaven-HallofPrayer.jpg|mini|[[Nebeski hram]] u [[Peking]]u]] [[Datoteka:Pagoda on Lake (2514).jpg|mini|Pagode na [[Zapadno jezero|Zapadnom jezeru]]]] * 1987. – [[Kineski zid]] * 1987. – [[Tai Shan]] * 1987. – [[Zabranjeni grad|Carske palače u Pekingu]] [[Mukdenska palača|i Shenyangu]] * 1987. – [[Mogao špilje]] * 1987. – [[Vojska terakota|Grobnica prvog kineskog cara s vojskom terakota]] * 1987. – [[Zhoukoudian|Nalazišta pekinškog čovjeka u Zhoukoudian]]u * 1990. – [[Huang Shan]] * 1992. – [[Jiuzhaigou]] * 1992. – [[Huanglong]] * 1992. – [[Wulingyuan]] * 1994. – [[Chengde|Planinski ljetnikovac i okolni hramovi kod Chengde]]a * 1994. – [[Hram Konfucija|Konfucijev hram]] * 1994. – [[Taoizam|Taoistčka svetišta]] * 1994. – [[Palača Potala|Palača Potala, hram Jokhang i palača Norbulingka u Lasi]] * 1996. – [[Lushan]] * 1996. – [[Emei Shan|Emei Shan i]] [[Veliki Buda u Leshanu]] * 1997. – [[Lijiang|Stari dio grada Lijianga]] * 1997. – [[Pingyao|Stari dio grada Pingyao]]a * 1997. – [[Klasični vrtovi Suzhoua]] * 1998. – [[Ljetna palača u Pekingu]] * 1998. – [[Hram neba|Nebeski hram]] * 1999. – [[Skulpture u stijenama Dazua]] * 1999. – [[Gorje Wuyi]] * 2000. – [[Xidi]] i [[Hongcun]] * 2000. – [[Carske grobnice dinastija Ming i Qing]] * 2000. – [[Longmen spilje]] * 2000. – [[Qingcheng Shan|Planina Qingcheng i]] [[Irigacijski sistem Dujiangyan]] * 2001. – [[Spilje Yunganga]] * 2003. – [[Tri paralelne rijeke]] * 2004. – [[Goguryeo]] * 2005. – [[Macao|Istorijsko središte Makaoa]] * 2006. – [[Veliki panda|Rezervat velikog pande u Sečuanu]] * 2006. – [[Yinxu]] * 2007. - [[Kaiping|Diaolou tornjevi]] * 2007, 2014. - [[Južnokineski krš]] * 2008. - [[Tuloui Fujiana]] * 2008. - [[Sanqing Shan]] * 2009. - [[Planina Wutai]] * 2010. - [[Dengfeng|Istorijski spomenici u Dengfengu]] * 2010. - [[Danxia reljef]] * 2011. - [[Zapadno jezero]] * 2012. - [[Xanadu]] * 2012. - [[Chengjiang]] * 2013. - [[Tanšan|Xinjiang Tanšan]] * 2013. - [[Terasasta polja riže Honhge Hanija]] * 2014. - [[Svila|Put svile u koridoru Changan-Tianshan]] * 2014. - [[Veliki kineski kanal]] * 2016. - [[Biodiverzitet Hubei Shennongjia]] * 2017. - [[Qinghai Hoh Xil]] * 2018. - [[Fanjingshan]] * 2019, 2024. - [[Rezervati ptica na obali Žutog mora]] * 2023. - [[Drevne šume čaja planine Jingmai]] * 2024. - [[Pustinja Badain Jaran]] * 2025. - [[Carske grobnice Xia dinastije]] * 2026. - [[Jingdezhen keramika|Mjesta ručne izrade Jingdezhen keramike]]<ref name="Kina">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/cn |title= Kina, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2025}}</ref> == Kirgistan == * 2009. - [[Sulejmanova planina]] * 2014. – [[Svila|Put svile]] * 2016. – [[Tanšan|Zapadni Tanšan]]<ref name="Kirgistan">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/kg |title= Kirgistan, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2025}}</ref> == Laos == * 1995. – [[Luang Prabang]] * 2001. – [[Vat Fou]] i [[Čampasak]] * 2001. – [[Ravnica ćupova]] * 2025. - [[Nacionalni park Phong Nha Ke Bang]] i [[Nacionalni park Hin Nam No]]<ref name="Laos">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/la |title= Laos, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2025}}</ref> == Libanon == [[Datoteka:Baalbek8.jpg|mini|Ostaci [[Bakho]]vog [[hram]]a u [[Baalbek]]u]] * 1984. – [[Omejidi|Omejidske]] ruševine kod grada [[Andžar]]a * 1984. – [[Baalbek]] * 1984. – [[Byblos]] * 1984. – [[Tir|Ruševine Tira]] * 1998. – [[Wadi Qadisha]] i [[Božji cedrovi]] * 2023. - [[Međunarodni sajam Rachid Karami-Tripoli]]<ref name="Liban">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lb |title= Liban, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2025}}</ref> == Malezija == [[Datoteka:MtKinabalu view from kundasan.jpg|mini|[[Nacionalni park]] [[Kinabalu]]]] * 2000. – [[Kinabalu|Nacionalni park Kinabalu]] * 2000. – [[Gunung Mulu|Nacionalni park Gunung Mulu]] * 2008. - [[Malakka]] i [[George Town, Penang]] * 2012. - [[Arheološka nalazišta doline Lengong]] * 2024. - [[Niah|Arheološko nalazište Niah]] * 2025. - [[Institut za istraživanje šuma u Maleziji]]<ref name="Malezija">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/my |title= Malezija, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2025}}</ref> == Mongolija == * 2003. – [[Uvs-Nuur]] * 2004. – [[Dolina Orhona|Kulturni krajolik Doline Orhona]] * 2011. - [[Petroglifi mongolskog Altaja]] * 2023. - [[Jelenski kameni spomenici|Mongolski jelenski kameni spomenici]] * 2015. - [[Burhan Haldun]] * 2026. - [[Grobnice naroda Xiongnu ]]<ref name="Mongolija">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/mn |title= Mongolija, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 10. 1. 2025}}</ref> == Nepal == [[Datoteka:Everest-fromKalarPatar.jpg|mini|[[Mount Everest]] u nacionalnom parku [[Sagarmatha]]]] * 1979. – [[Dolina Katmandu]] * 1979. – [[Mount Everest|Nacionalni park Sagarmatha sa Mount Everestom]] * 1984. – [[Chitwan|Nacionalni park Chitwan]] * 1997. – [[Lumbini|Rodno mjesto Bude]]<ref name="Nepal">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/np |title= Nepal, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 10. 1. 2025}}</ref> == Oman == * 1987. – [[Tvrđava Bahla]] * 1988. – [[Arheološki lokaliteti Bat, Al-Khutm i Al-Ajn]] * 2000. – [[Zemlja tamjana|Kultura tamjana u Omanu]] * 2006. - [[Afladž]] * 2018. - [[Kalat]]<ref name="Oman">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/om |title= Oman, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 10. 1. 2025}}</ref> == Pakistan == [[Datoteka:Alamgiri Gate at Lahore Fort.jpeg|mini|[[Utvrda Lahore]]]] * 1980. – [[Mohendžo Daro]] * 1980. – [[Tahti Bahi]] * 1980. – [[Taxila]] * 1981. – [[Utvrda Lahore i vrtovi Šalimar]] * 1981. – [[Thatta]] i [[Makli]] * 1997. – [[Rohtas]]<ref name="Pakistan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/pk |title= Pakistan, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 10. 1. 2025}}</ref> == Palestina == [[Datoteka:Jerusalem Dome of the rock BW 13.JPG|mini|[[Zid plača]] u [[Jeruzalem]]u]] * 1981. - [[Stari grad Jeruzalem]] * 2012. - [[Bazilika Rođenja Isusova]] * 2014. - [[Battir]] * 2014. - [[Jerihon|Drevni Jerihon]] * 2024. - [[Manastir svetog Ilariona]]<ref name="Palestima">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ps |title= Palestina, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 10. 1. 2025}}</ref> == Rusija == [[Datoteka:Olchon1.jpg|mini|[[Bajkalsko jezero]]]] * 1990. – [[Sankt Peterburg|Historijski centar Petrograda]] * 1990. – [[Kiži|Crkve Kiži Pogosta na Onješkom jezeru]] * 1990. – [[Moskovski kremlj]] i [[Crveni trg]] * 1992. – [[Veliki Novgorod|Stari dio Novgoroda]] * 1992. – [[Solovecki otoci]] * 1992. – [[Bijeli spomenici Vladimir-Suzdalja]] * 1993. – [[Trojice-Sergijeva lavra|Utvrda-manastir u Sergijevom Posadu]] * 1994. – [[Crkva Uzašašća u Kolomenskoju|Crkva Uskrsnuća u Kolomenskoju]] * 1995. – [[Republika Komi|Djevičanske šume u republici Komi]] * 1996. – [[Bajkalsko jezero]] * 1996, 2001. - [[Kamčatka|Vulkani na Kamčatki]] * 1998. - [[Altajske planine|Zlatne altajske planine]] * 1999. – [[Zapadni Kavkaz]] * 2000. – [[Kazanski kremlj]] * 2000. – [[Ferapontov manastir]] * 2000. – [[Kurska prevlaka]] * 2001. – [[Sihote-Alinj|Zaštićeno područje prirode centralnog dijela gorja Sihotje-Alinj]] * 2003. – [[Uvs-Nuur]] * 2003. – [[Derbent|Stari dio grada Derbenta]] * 2004. – [[Novodjevičanski manastir|Novodjevičanski manastir u Moskvi]] * 2004. - [[Wrangelov otok]] * 2005. – [[Jaroslavlj|Stari dio Jaroslavlja]] * 2005. – [[Struveov luk]] * 2010. - [[Putorana]] * 2012. - [[Stupovi Lene]] * 2014. – [[Bolğar|Bolgar]] * 2017. – [[Područje Dauria]] * 2016. - [[Manastir u Svijažsku]] * 2019. – [[Crkve u pskovskom stilu]] * 2021. - [[Onega|Petroglifi na Onjega jezeru]] i [[Bijelo more|Bijelom moru]] * 2023. - [[Astromonske opservatorije Kazanjskog univerziteta ]] * 2024. - [[Kenozerski nacionalni park|Kenozersko jezero]]<ref name="rusija">{{Cite web |url=http://whc.unesco.org/en/statesparties/ru |title= Rusija, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. 11. 2021}}</ref> Spisak svjetske baštine u Rusiji nalaze se i na: [[Lista mjesta svjetske baštine u Evropi|Listi mjesta Svjetske baštine u Evropi]] == Saudijska Arabija == * 2008. - [[Mada'in Salih]] * 2010. - [[Diraja]] * 2014. - [[Džeda|Istorijska Džeda]] * 2015. - [[Umjetnost na stijenama u regiji Hail]] * 2018. - [[Oaza Al-Ahsa]] * 2021. - [[Hima]] * 2023. - [[Uruq Bani Maarid]] * 2024. - [[Al-Faw]]<ref name="Arabija">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/sa |title= Saudijska Arabija, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 24. 1. 2025}}</ref> == Sjeverna Koreja == * 2004. – [[Kompleks Koguryo grobnica]] * 2013. - [[Kaesong|Historijski spomenici i mjesta u Kaesongu]] * 2025. - [[Kumgang]]<ref name="SjevernaK">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/kp |title= Sjeverna Koreja, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 24. 1. 2025}}</ref> == Sirija == [[Datoteka:Temple of Bel in Palmyra.JPG|mini|Ruševine [[Palmira|Palmire]]]] * 1979. – [[Damask|Stari dio Damaska]] * 1980. – [[Palmira|Ruševine Palmire]] * 1980. – [[Bosra|Stari dio Bosre]] * 1988. – [[Alepo|Stari dio Alepa]] * 2006. - [[Krak des Chevaliers]] i [[Qal'at Salah El-Din]] * 2011. - [[Drevna sela sjeverne Sirije]]<ref name="Sirija">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/sy |title= Sirija, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 10. 1. 2025}}</ref> == Šri Lanka == [[Datoteka:Zahntempel_Kandy.jpg|mini|Hram zuba u [[Kandy]]ju]] * 1982. – [[Anuradhapura]] * 1982. – [[Polonnaruwa]] * 1982. – [[Sigirija]] * 1988. – [[Prašuma Sinharaja|Zaštićeno područje prirode Sinharaja]] * 1988. – [[Kandy]] * 1988. – [[Galle]] * 1991. – [[Dambulla]] * 2010. - [[Središnja visoravan Šri Lanke]]<ref name="Šri Lanka">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |title= Šri Lanka, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 10. 1. 2025}}</ref> == Tadžikistan == * 2010. – [[Sarazm|Predurbano središte Sarazma]] * 2013. - [[Nacionalni park Tadžik]] * 2023. – [[Put svile|Put svile Zarafshan-Karakum]] * 2025. - [[Spomenici Starog Khuttala]]<ref name="Tadži">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/tj |title= Tadžikistan, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 10. 1. 2025}}</ref> == Tajland == [[Datoteka:Sukhothai Historical Park.jpg|mini|Hram Vat Mahathat u [[Sukotaj]]u]] * 1991. – [[Sukotaj]] * 1991. – [[Ajutaja]] * 1991. – [[Thung Jai Naresuan]] i [[Huai Kha Khaeng]] * 1992. – [[Bančiang]] * 2005. – [[Dong Faja Jen|Šumski kompleks Dong Faja Jen]] i [[Nacionalni park Khao Jai]] * 2021. – [[Kaeng Krachan|Kaeng Krachan šumski kompleks]] * 2023. – [[Si Tep|Stari grad Si Thep]] * 2024. – [[Phu Phrabat]]<ref name="Tajland">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/th |title= Tajland, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 10. 1. 2025}}</ref> == Turkmenistan == [[Datoteka:Mervturkmenistan.jpg|mini|Utvrda grada [[Merv]]a]] * 1999. - [[Merv|Državni historijski i kulturni park starog grada Merva]] * 2005. - [[Keneurgenč]] * 2007. - [[Nisa (Perzija)|Partska tvrđava Nisa]] * 2023. - [[Put svile|Put svile Zarafshan-Karakum]] * 2023. - [[Turanska nizija]]<ref name="Turkmenistan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/tm |title= Turkmenistan, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 10. 1. 2025}}</ref> == Turska == [[Datoteka:Göreme 1 11 2004.jpg|mini|Pogled na [[Göreme]]]] * 1985. - [[Velika džamija i bolnica u Divriğiju]] * 1985. - [[Istanbul|Istorijsko područje u Istanbulu]] * 1985. - [[Göreme|Göreme Nacionalni park i lokaliteti u stijenama Kapadokije]] * 1986. - [[Hattusa]] * 1987. - [[Nemrut Dağ|Hram grobnica Nemrut Dağ]] * 1994. - [[Safranbolu]] * 1998. - [[Troja|Arheološko nalazište Troja]] * 1988. - [[Hijerapolis]] i [[Pamukkale]] * 1988. - [[Ksantos]] i [[Letoon]] * 2011. - [[Selimija]] * 2012. - [[Çatalhöyük|Neolitsko mjesto Çatalhöyük]] * 2014. - [[Bursa|Bursa i Cumalıkızık]] * 2014. - [[Pergam]] * 2015. - [[Diyarbakır|Tvrđava Diyarbakır i okolni pejzaž]] * 2015. - [[Efes]] * 2016. - [[Ani (grad)|Arheološko nalazište Ani]] * 2017. - [[Afrodizija]] * 2018. - [[Göbekli Tepe]] * 2021. - [[Arslantepe Mound]] * 2025. - [[Bin Tepe|Tumuli Bin Tepe]]<ref name="turska">{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/tr |title= Turska, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. 01. 2023}}</ref> Spisak svjetske baštine u Turskoj nalaze se i na: [[Lista mjesta svjetske baštine u Evropi|Listi mjesta Svjetske baštine u Evropi]] == Ujedinjeni Arapski Emirati == * 2011. - [[Al Ain]] * 2025. - [[Jebel Faya]]<ref name=Emirati>{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ae |title= Ujedinjeni Arapski Emirati, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. 01. 2023}}</ref> == Uzbekistan == * 1990. – [[Ičan Kala]], stari dio grada [[Hiva|Hive]] * 1993. – [[Buhara|Stari dio Buhare]] * 2000. – [[Šahrisabz|Stari dio]]a * 2023. - [[Samarkand]] * 2016. – [[Tanšan|Zapadni Tanšan]] * 2023. - [[Put svile|Put svile Zarafshan-Karakum]] * 2023. – [[Turanska nizija|Hladne Turanske pustinje]]<ref name="Uzbekistan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/uz |title= Uzbekistan, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 10. 1. 2025}}</ref> == Vijetnam == * 1993. – [[Hue]] * 1994. 2000. 2023.– [[Zaljev Ha Long]] * 1999. – [[Hội An|Stari dio grada Hoi Ana]] * 1999. – [[My Son]] * 2003. 2015. 2025. – [[Nacionalni park Phong Nha Ke Bang]] i [[Nacionalni park Hin Nam No]] * 2010. - [[Thang Long|Thang Long u Hanoju]]j * 2011. - [[Citadela dinastije Ho]] * 2014. - [[Trang An]]<ref name="Vijetnam">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/vn |title= Vijetnam, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 10. 1. 2025}}</ref> == Povezano == * [[Lista mjesta svjetske baštine u Americi]] * [[Lista mjesta svjetske baštine u Africi]] * [[Lista mjesta svjetske baštine u Evropi]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.unesco.org/whc UNESCO Svjetska baština] - službene stranice [[Kategorija:Svjetska baština u Aziji| ]] [[Kategorija:Liste svjetske baštine]] tctrfi7m93uywn3fo3c8cqg6fxhal0f 0 188234 42680786 42643752 2026-08-23T11:00:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680786 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Schlacht am Weißen Berg C-K 063.jpg|right|thumb|300px|Bitka kod Bijele planine [[1620]]., u sklopu krvavog [[Tridesetogodišnji rat|Tridesetogodišnjeg rata]]]] '''Popis smrtnosti po ratovima i katastrofama''' pokriva najznačajnije sukobe u kojima je poginuo najveći broj žrtava zabilježenih u ljudskoj povijesti. Navodi su razvrstani po najnižim kao i po najvišim procjenama poginulih, imenima događaja, lokacijama te vremenskim razdobljima. U 10 najkrvavijih ratova u ljudskoj povijesti poginulo je između 158 milijuna (najniže procjene) i 284 milijuna (najviše procjene) ljudi. Broj poginulih žrtava u 20 najkrvavijih ratova je negdje između 177 i 344 milijuna. Iako je [[Drugi svjetski rat]] na glasu najbrutalnijeg sukoba u povijesti, u njemu je poginulo tek 20 % svih žrtava zbroja 20 najsmrtonosnijih ratova. == Ratovi i oružani sukobi == Ove brojke od jedan milijun ili više smrti uključuju i smrti civila od [[bolest]]i, [[glad]]i i drugih uzroka koji su nastali kao posljedica pojedinog sukoba, kao i smrti vojnika u bitkama te mogući [[masakr]]i i [[genocid]]i. {| class="sortable wikitable" width=100% |- bgcolor="#CCCC" ! width=15% | Najniža procjena !! width=15% | Najviša procjena !! width=20% | Događaj !! width=18% | Lokacija !! width=7% | Od !! width=7%| Do !! width=18%| Vidi također |- | 40.000.000<ref>Wallinsky, David: ''David Wallechinsky's Twentieth Century : History With the Boring Parts Left Out'', Little Brown & Co., 1996, {{ISBN|0-316-92056-8}}, {{ISBN|978-0-316-92056-8}} – cited by [http://users.erols.com/mwhite28/warstat1.htm#Second White]</ref> ||72.000.000<ref>Brzezinski, Zbigniew: ''Out of Control: Global Turmoil on the Eve of the Twenty-first Century'', Prentice Hall & IBD, 1994, ASIN B000O8PVJI - cited by [http://users.erols.com/mwhite28/warstat1.htm#Second White]</ref> ||[[Drugi svjetski rat]]||Svijet|| 1939.||1945.|| [[Drugi kinesko-japanski rat]]<ref>[http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/nuclear_01.shtml BBC - History - Nuclear Power: The End of the War Against Japan]</ref> |- | 30.000.000<ref name="MC">[http://necrometrics.com/pre1700a.htm#Mongol Chinggis Khan (ruled 1206-27)]</ref> ||60.000.000<ref name="MC"/> ||[[Mongolsko Carstvo|Mongolska osvajanja]]||[[Srednja Azija]], [[Evropa|Europa]], [[Bliski Istok|Bliski istok]]||1207.||1324.|| [[Mongoli]] i [[Tatari]] |- | 25.000.000<ref>McFarlane, Alan: ''The Savage Wars of Peace: England, Japan and the Malthusian Trap'', Blackwell 2003, {{ISBN|0-631-18117-2}}, {{ISBN|978-0-631-18117-0}} – cited by [http://necrometrics.com/pre1700a.htm#Manchu17c White]</ref>|| 25.000.000 ||[[Manchu]] osvajanje [[Dinastija Ming|Dinastije Ming]]||[[Narodna Republika Kina|Kina]]||1616.||1662.|| |- | 20.000.000<ref>[http://concise.britannica.com/ebc/article-9380148/Taiping Taiping Rebellion - Britannica Concise]</ref>||30.000.000<ref>{{cite web | url=http://www-chaos.umd.edu/history/modern2.html#taiping | title=Emergence Of Modern China: II. The Taiping Rebellion, 1851-64}}</ref>||[[Taiping pobuna]]||Kina||1851.||1864.|| |- | 13.000.000<ref>{{cite news|publisher=New York Times|url=http://www.nytimes.com/2011/11/09/books/the-great-big-book-of-horrible-things-by-matthew-white.html?pagewanted=all|author=Jennifer Schuessler|title=Ranking History’s Atrocities by Counting the Corpses|date=8. listopada 2011|accessdate=16-07-2012}}</ref> ||36.000.000<ref name=ALSR>{{cite web | url=http://necrometrics.com/pre1700a.htm#AnLushan | title=Death toll figures of recorded wars in human history - An Lushan Revolt (756-763 CE)}}</ref> ||[[An Shi ustanak|An Shi pobuna]]||Kina||756.||763.|| [[Dinastija Tang]] |- | 9.000.000<ref>Enciklopedija Leksikografskog Zavoda; Zagreb [[1969]]., 6. SKA-ŽV, str. 220</ref>||17.000.000<ref>{{cite web|url=http://www.bbcamerica.com/anglophenia/2011/12/over-there-%E2%80%98war-horse%E2%80%99-and-world-war-i/|pulisher=BBC America|title=Over There: 'World War I' and War Horse|author=Leah Rozen|date=26. prosinca 2011|accessdate=16. srpnja 2012|archivedate=2012-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120430042730/http://www.bbcamerica.com/anglophenia/2011/12/over-there-%E2%80%98war-horse%E2%80%99-and-world-war-i/|deadurl=yes}}</ref> ||[[Prvi svjetski rat]]||Svijet||1914.||1918.|| |- | 8.000.000<ref name=mikedavis>Davis, Mike. Late Victorian Holocausts. 1. Verso, 2000. {{ISBN|1-85984-739-0}}, str. 113</ref>||12.000.000||[[Dungan pobuna]]||Kina||1855.||1877.|| |- | 7.000.000<ref name="L.A. Times">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/1994-08-23/news/wr-30294_1_central-asia?pg=3|title=Changing Lifestyles - Uzbekistan Restores Samarkand to Boost Nationalist Pride - As Central Asia emerges from isolation, the seat of Tamerlane's empire is being turned into a tourist attraction|last=McWilliams|first=Ian|date = 23. 08. 1994.|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate = 02. 08. 2009.}}</ref> ||20.000.000<ref name=WhiteLenk>[http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#Timur Timur Lenk (1369-1405)]</ref>||[[Timur]]ova osvajanja||[[Bliski Istok|Bliski istok]], [[Indija]], [[Srednja Azija]], [[Rusija]]||1369.||1405.|| |- | 3.000.000<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/empires/napoleon/n_about/production/page_1.html|title=Napoleon: About Napoleon - Interview with David Grubin|publisher=PBS|date=|accessdate=16. srpnja 2012}}</ref>||6.500.000<ref>[http://necrometrics.com/wars19c.htm#Napoleonic Napoleonic Wars (1803-15)] Statistics of Wars, Oppressions and Atrocities of the Nineteenth Century</ref>||[[Napoleonski ratovi]]||[[Evropa|Europa]], Egipat, Sirija||1804.||1815.||[[Napoleon Bonaparte]], [[Francuska invazija Rusije|Napoleonova invazija na Rusiju]] |- | 3.000.000.<ref name="bbc3">{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8471147.stm|title=Congo deaths 'exaggerated'| date=10. siječnja 2010| publisher=BBC News |accessdate=13-07-2012}}</ref>||5.400.000<ref>[http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L22802012.htm "Congo war-driven crisis kills 45,000 a month-study"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100810181939/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L22802012.htm |date=2010-08-10 }} - ''[[Reuters]]'', 22 Jan 2008.</ref>||[[Drugi rat u Kongu]]||[[Kongo]]||1998.||2003.||[[Prvi rat u Kongu]] |- | 3.000.000<ref name="Death Toll 30 Years War">[http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#30YrW The Thirty Years War (1618-48)]</ref>||11.500.000<ref name="Death Toll 30 Years War"/>||[[Tridesetogodišnji rat]]||[[Srednja Evropa|Srednja Europa]]||1618.||1648.|| |- | 3.000.000<ref name="PK">[http://www.paranormalknowledge.com/articles/mankinds-worst-wars-and-armed-conflicts.html Mankind’s Worst Wars and Armed Conflicts] Paranormal Knowledge</ref>||7.000.000<ref name="PK"/>||[[Ustanak Žutih turbana]]||Kina||184.||205.|| |- | 2.000.000<ref name="death toll Hugenot">[http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#Huguenot Huguenot Religious Wars, Catholic vs. Huguenot (1562-1598)]</ref>||4.000.000<ref name="death toll Hugenot"/>||[[Hugenotski ratovi|Francuski vjerski ratovi]]||[[Francuska]]||1562.||1598.|| [[Vartolomejska noć|Bartolomejska noć]] |- |2.000.000<ref>[http://www.historynet.com/wars_conflicts/19_century/3032216.html?page=4&c=y Shaka: Zulu Chieftain]</ref>||2.000.000||[[Shaka|Shakova]] osvajanja||[[Afrika]]||1816.||1828.|| |- | 1.874.000<ref>Enciklopedija Leksikografskog Zavoda; Zagreb [[1969]]., 3. HELIO-LAGO, str. 600 - "''U Korejskom ratu KUN (Komanda Ujedinjenih nacija u Koreji) imala je 333.777, a Sjevernokorejci i Kinezi 1.540.000 poginulih, ranjenih i nestalih''"</ref>||3.500.000<ref>[http://www.historylink.org/essays/output.cfm?file_id=3324 Cease-fire agreement marks the end of the Korean War on 27 July 1953.]</ref>||[[Korejski rat]]||[[Korejski poluotok]]||1950.||1953.|| [[Hladni rat]] |- |1.800.000<ref name="Death toll1">[http://users.erols.com/mwhite28/romestat.htm#RomeFall Atrocity statistics from the Roman Era]</ref>||8.000.000<ref name="Death toll1"/>||Pad [[Rimsko Carstvo|Rimskog Carstva]]||[[Bliski Istok|Bliski istok]], Europa||251||476|| [[Zapadni Goti|Vizigoti]], [[Vandali]], [[Svevi]], [[Alani]], [[Ostrogoti]] i [[Huni]] su sa svojim napadima doprinjeli propasti Rimskog Carstva. |- | 1.512.824<ref name=gfk>G.F. Krivosheev, ''Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century'', pp. 7-38.</ref>||9.000.000<ref>[http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/RUScivilwar.htm Russian Civil War]</ref>||[[Ruski građanski rat]]||Rusija||1917.||1921.|| |- | 1.500.000<ref>[http://www.vietnam-war.info/casualties/ Vietnam War Casualties] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106113043/http://www.vietnam-war.info/casualties |date=2009-01-06 }}"''The lowest casualty estimates, based on the now-renounced North Vietnamese statements, are around 1.5 million Vietnamese killed''"</ref>||4.000.000<ref name=autogenerated2>20 Years After Victory, April 1995, Folder 14, Box 24, Douglas Pike Collection: Unit 06 - Democratic Republic of Vietnam, The Vietnam Archive, Texas Tech University.[http://www.virtual.vietnam.ttu.edu/star/images/232/2322414020.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228050123/http://www.virtual.vietnam.ttu.edu/star/images/232/2322414020.pdf |date=2021-02-28 }}</ref>||[[Vijetnamski rat]]||[[Vijetnam]]||1959.||1975.|| [[Hladni rat]] |- |1.000.000<ref>[http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#Crusades Twentieth Century Atlas - Death tolls]</ref>||9.000.000<ref>Robertson, History of Christianity: p168</ref>||[[Križarski ratovi]]||[[Bliski Istok|Bliski istok]], Europa||1095.||1291.||[[Prvi križarski rat]], [[Drugi križarski rat]] |- | 1.000.000<ref>{{cite web|url=http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/afghanistan0605.pdf|title=Blood-Stained Hands - Past Atrocities in Kabul and Afghanistan’s Legacy of Impunity|year=2005|accessdate=29. srpnja 2012|publisher=Human Rights Watch}}</ref> ||2.000.000<ref name=autogenerated3>[http://www.washington.edu/uwpress/search/books/GOOAFC.html Afghanistan's Endless War]</ref>||[[Rat u Afganistanu]]||[[Afganistan]]||1979.||2001.|| [[Afgansko-sovjetski rat]] |- |1.000.000<ref>[http://users.erols.com/mwhite28/warstat2.htm#Sudan Twentieth Century Atlas - Death toll: Sudan]</ref>||1.900.000<ref>[https://web.archive.org/web/20041210024759/http://www.refugees.org/news/crisis/sudan.htm Sudan: Nearly 2 million dead as a result of the world's longest running civil war], U.S. Committee for Refugees, 2001. Archived [[10 December]] [[2004]] on the [[Internet Archive]]. Accessed [[10 April]] [[2007]].</ref>||[[Drugi sudanski građanski rat]]||[[Sudan]]||1983.||2005.|| |- |1.000.000<ref name="China civil war">[http://users.erols.com/mwhite28/warstat1.htm#Chinese Twentieth Century Atlas - Chinese Civil War]</ref>||3.000.000<ref name="China civil war"/>||[[Kineski građanski rat]]||Kina||1927.||1949.|| |} == Genocidi i optužbe za iste == [[Genocid]] se definira kao dio „čina napravljenog sa namjerom da uništi, u potpunosti ili dijelomično, nacionalnu, etničku, [[rasa|rasnu]] ili religioznu grupu, zapovijedi da se članovi skupine ubijaju ili da im se nanose teške tjelesne ozljede ili da im se teško narušava tjelesno ili duševno zdravlje". Pojam '''genocid''' definiran je u ''Konvenciji o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida'' koju je Opća skupština [[Ujedinjeni narodi|UN]]-a prihvatila [[9. 12.|9. prosinca]] [[1948]]. Utvrditi koji povijesni događaji su doista bili genocid a koji su bili samo kriminalno ili neljudsko ponašanje je predmet dvojbi. U skoro svakom slučaju svaka optužba za genocid je bila osporavana od strane okrivljene za taj čin, a manipulacija i preuveličavanje brojki žrtava je česta pojava. Stoga će pojam genocid uvijek ostati kontroverzan pojam. Slijedi popis genocida i optužaba za genocid koji bi se trebao shvatiti u tom kontekstu te se ne smatrati definitvnim konsenzusom događaja u pitanju. Genocidi su postojali i prije [[1490]]., ali su tadašnji zapisi nepouzdani i nepotpuni, tako da se većinom samo moderni primjeri uzimaju u obzir. Slijedi popis 30-ak najznačajnijih genocida u zadnjih 500 godina ljudske povijesti. {| class="sortable wikitable" width=100% |- bgcolor="#CCCC" ! width=5% | Najniža procjena !! width=5% | Najviša procjena !! width=16% | Događaj !! width=10% | Lokacija !! width=7% | Od !! width=7%| Do !! width=50%| Bilješke |- | rowspan="1" | 4.871.000<ref>Norman Davies, "Europe A History" (1998) {{ISBN|0060974680}}; cited by White [http://necrometrics.com/20c5m.htm#Hitler]</ref> || 11.000.000<ref>[http://frank.mtsu.edu/~baustin/holo.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121223092952/http://frank.mtsu.edu/~baustin/holo.html |date=2012-12-23 }},[http://www2.sptimes.com/Holocaust_museum/11_million.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051201123200/http://www2.sptimes.com/Holocaust_museum/11_million.html |date=2005-12-01 }}</ref>|| [[Genocid]]i [[Treći Reich|Trećeg Reicha]] || [[Evropa|Europa]] || 1941. || 1945. || S oko 5 do 6 milijuna ubijenih [[Jevreji|Židova]], mnogi povjesničari definiraju Holokaust samo kao genocid europskih Židova. Šire definicije uključuju do 1.500.000 [[Romi|Roma]] koji su također bili meta istrebljenja zbog svoje rase. Šire definicije također uključuju političke i religiozne neistomišljenike, 200.000 [[invalidnost|invalida]], 2 do 3 milijuna sovjetskih zarobljenika rata, 5.000 [[Jehovini svjedoci|Jehovinih svjedoka]] i oko 15.000 [[gej|homoseksualaca]], čime je smrtnost dosegla brojku od 9 milijuna. Brojka se penje na 11 milijuna ako se uključe i smrti oko 2 milijuna [[Poljaci|Poljaka]]. Vidi [[Holokaust]] |- | rowspan="1" | 3.300.000<ref>{{cite web|title=Holodomor: Memories of Ukraine's silent massacre|author=BBC News|publisher=bbc.co.uk|date=23. studenog 2013|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25058256}}</ref> || 3.941.000<ref name="lb.ua">[http://lb.ua/news/2010/01/14/19793_nalivaychenko_nazval_kolichestvo_zh.html Наливайченко назвал количество жертв голодомора в Украине]</ref>|| [[Holodomor]] || [[Ukrajina]] || 1932. || 1933.|| Glad izazvana prisilnom [[kolektivizacija|kolektivizacijom]] i potom zaplijenom poljoprivrednih proizvoda od seljaka kada nisu bile ispunjene od države postavljene proizvodne kvote. Događaj je i danas kontroverzan: neki ga smatraju katastrofom, drugi namjernom politikom pokoravanja Ukrajine unutar SSSR-a tijekom vladavine [[Josif Staljin|Staljina]]. |- | rowspan="1"| 2.000.000<ref>[http://www.hawaii.edu/powerkills/DBG.CHAP3.HTM DEATH BY GOVERNMENT Chapter 3: Pre-Twentieth Century Democide* By R.J. Rummel]"''In any case, judging by the bloody history of this period of colonization throughout the Americas, a democide of 2,000,000 would seem a rough minimum and 15,000,000 dead a maximum. Even if these figures are remotely true, then this still make this subjugation of the Americas one of the bloodier, centuries long, democides in world history''"</ref>|| 100.000.000<ref>[http://www.oupcanada.com/catalog/9780195085570.html American Holocaust: The Conquest of the New World; David E. Stannard]</ref> || [[Kolonizacija Amerike]] || [[Amerika]] || 1492. || 1900. || Od kada je [[Kristofor Kolumbo]] prvi put stao na tlo američkog kontinenta, do raznih kolonizacija od europskih osvajača, procjenjuje se da je ubijeno između 10 i 20 milijuna Indijanaca<ref>{{cite book|title=[[1491: New Revelations of the Americas Before Columbus]]|author=[[Charles C. Mann|Mann, Charles C.]] |isbn=1-4000-3205-9|publisher= [[Knopf]] |year=2005}}</ref>. Autor [[David E. Stannard]] čak spominje i smanjanje populacije domorodaca Amerika od 100 milijuna u tom razdoblju, makar mnogi osporavaju tu brojku i smatraju je pretjeranom pošto ne spominje izvore. Među najzaslužnijim faktorima nestanka velikog broja domorodaca bila je pojava novih bolesti donesenih od Europljana, među kojima se ubrajaju [[boginje]], [[morbili|ospice]] i [[trbušni tifus|tifus]], s kojima domorci prije nikada nisu stupili u kontakt.<ref>{{Cite web |title=American Indian Epidemics |url=http://www.kporterfield.com/aicttw/articles/disease.html |access-date=2012-11-17 |archive-date=2015-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150214060648/http://www.kporterfield.com/aicttw/articles/disease.html |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/smallpox_01.shtml Smallpox: Eradicating the Scourge]</ref> |- | rowspan="1" | 750.000<ref>{{cite web|url=http://necrometrics.com/wars19c.htm#EI1845|title=''Ireland, Famine (1845-1848)''|publisher=Twentieth Century Atlas death tolls|accessdate=27. travnja 2011}}</ref>|| 2.000.000<ref>{{cite web|url=http://articles.cnn.com/1997-06-01/world/9706_01_ireland.famine_1_great-potato-famine-famine-victims-famine-relief?_s=PM:WORLD|title=''Ireland marks 150 years since Great Potato Famine''|publisher=[[CNN]]|date=1. lipnja 1997|accessdate=27. travnja 2011}}</ref> || [[Velika glad u Irskoj]] || [[Irska]] || 1845. || 1849. || Paul Gallagher navodi da se bolest truljenja [[krumpir]]a pojavila u [[Sjeverna Karolina|Sjevernoj Karolini]] te proširila po cijeloj sjevernoj hemisferi, ali da nije uzrokovala masovnu smrt nigdje osim u Irskoj.<ref name="gallagher">{{cite web|url=http://www.schillerinstitute.org/economy/nbw/pot_famine95.html|title=''How British Free Trade Starved Millions During Ireland's Potato Famine''|publisher=Schiller Institute|author=Paul Gallagher|date=Svibanj, 1995|accessdate=27. travnja 2011|archivedate=2013-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130522030203/http://www.schillerinstitute.org/economy/nbw/pot_famine95.html|deadurl=yes}}</ref> Prema njemu, glavni uzrok tome bili su rigidni zakoni [[Velika Britanija|britanskih]] veleposjednika koji su Ircima dopuštali da se jedino bave uzgojem krumpira kako bi prehranili sebe i svoju stoku. Irci su uzgajali i žitarice, ali samo radi prodaje kako bi otplatili stanarinu, a ne radi prehrane.<ref name="gallagher"/> Prema njemu, britansko zakonodavstvo ostavilo je Ircima samo tri izbora tijekom gladi: umrijeti od gladi prodajom žitarica kako bi otplatili stanarinu; prijaviti se javnim radovima kako bi radili do iznemoglosti ili emigrirati preko [[Atlantik]]a.<ref name="gallagher"/> Još 1785. premijer [[William Pitt]] iznio je zakon prema kojem "''Irska ne bi smijela trgovati sa bilo kojom zemljom čije trgovanje bi se moglo kositi sa interesima engleskih korporacija''".<ref name="gallagher"/> Već 1801. to je pretvorilo Irsku u državu koja se jedino bavi kulturom krumpira i ničim drugim, a jednom kada je ta grana uništena, uništena je i cijela nacija.<ref name="gallagher"/> |- | rowspan="1" | 740.800<ref name="Mekong.net_deaths">{{cite web | last = Sharp | first = Bruce | title = Counting Hell: The Death Toll of the Khmer Rouge Regime in Cambodia |date = 01. 04. 2005. | url = http://www.mekong.net/cambodia/deaths.htm | accessdate = 05. 07. 2006. }}</ref> || 3.000.000<ref name="Mekong.net_deaths"/> || Glad, politička represija [[Crveni Kmeri|Crvenih Kmera]] || [[Kambodža]] || 1975. || 1979. || "Demokratska Kampučija" je službeno ukinula [[novac]], banke, [[privatna svojina|privatno vlasništvo]], zabranila ispovijedanje [[religija|religije]], zatvorila sve bolnice i škole, te gotovo cjelokupno stanovništvo kambodžanskih gradova protjerala na selo gdje su bili prisiljeni raditi u kolektivnim poljoprivrednim komunama. Svatko tko se opirao toj politici bio je proglašen neprijateljem poretka i likvidiran. Osim stare aristokracije i društvene elite, na posebnoj meti režima su bili [[intelektualac|intelektualci]] koji su se držali "uprljanim" zapadnom kulturom, a samim time i [[reakcija (politika)|reakcionarnom]] buržoaskom ideologijom. Režim Crvenih Kmera je također počeo vršiti brutalno etničko čišćenje nad manjinama kao što su [[Kinezi]] i [[Vijetnamci]]. [[Pol Pot]] je izbjegao odgovornost, no u rujnu [[2007]]. [[Nuon Chea]], drugi u rangu [[Crveni Kmeri|Crvenih Kmera]] i najstariji preživjeli suradnik, je optužen za [[ratni zločin|ratne zločine]] i zločine protiv čovječnosti.<ref>Staff, [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7002053.stm Senior Khmer Rouge leader charged], BBC 19 September 2007</ref> Naknadno su pred sudom optuženi i [[Ieng Sary]] i [[Ieng Thirith]].<ref>[http://news.smh.com.au/breaking-news-world/exkhmer-rouge-woman-accused-of-genocide-20091221-la3m.html Ex-Khmer Rouge woman accused of genocide], The Sydney Morning Herald, 21 December 2009</ref> 2010., [[Kaing Guek Eav]], voditelj zloglasnog zatvora S-21, osuđen je na 35 godina zatvora.<ref>{{cite web |url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/07/25/cambodia.khmer.rouge.verdict/index.html#fbid=qKHmm1FLowO&wom=false |title=Cambodia's Duch sentenced to 35 years |publisher=[[CNN]] |author=Miranda Leitsinger |date=26. 07. 2010. |accessadte=2010-08-11 |access-date=2012-11-17 |archive-date=2012-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712100347/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/07/25/cambodia.khmer.rouge.verdict/index.html#fbid=qKHmm1FLowO&wom=false }}</ref> |- | rowspan="1" | 500.000<ref name="Germangov">Christoph Bergner, Secretary of State in Germany's Bureau for Inner Affairs, Deutschlandfunk, November 29, 2006,[http://www.dradio.de/dlf/sendungen/kulturheute/569560/]</ref> || 3.000.000<ref name=Germangov/> || [[Progon Nijemaca nakon Drugog svjetskog rata]] || [[Evropa|Europa]] || 1945. || 1950. || Sa barem 12 millijuna<ref name=Weber2>Jürgen Weber, Germany, 1945-1990: A Parallel History, Central European University Press, 2004, p.2, {{ISBN|963-9241-70-9}}</ref><ref name=Kacowicz100/><ref name=Schuck156>Peter H. Schuck, Rainer Münz, Paths to Inclusion: The Integration of Migrants in the United States and Germany, Berghahn Books, 1997, p.156, {{ISBN|1-57181-092-7}}</ref> [[Nemci|Nijemaca]] izravno pogođenih, vjerojatno 14 millijuna ili više, to je bilo najveće premještanje bilo koje etničke skupine u modernoj povijesti<ref name=Kacowicz100>Arie Marcelo Kacowicz, Pawel Lutomski, Population resettlement in international conflicts: a comparative study, Lexington Books, 2007, p.100, {{ISBN|073911607}}: "...largest movement of European people in modern history" [http://www.google.de/books?id=ovck_g0xwX0C&pg=PA103&dq=expulsion+germans+poland&lr=&as_brr=3#PPA100,M1]</ref> i najveće od svih evakuacija ili premještanja nakon Drugog svjetskog rata u [[Evropa|Europi]].<ref name=Weber2/> Nijemci su nakon [[1945]]. protjerani iz mnogih država Europe, osobito iz [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]], [[Sovjetski Savez|SSSR-a]] i [[Jugoslavija|Jugoslavije]], te većinom pronašli utočište u [[Njemačka|Njemačkoj]]. Taj događaj se uglavnom klasificira kao "razmjena stanovništva"<ref>*Expelling the Germans: British Opinion and Post-1945 Population Transfer in Context, Matthew Frank Oxford University Press, 2008 * Europe and German unification, Renata Fritsch-Bournazel page 77, Berg Publishers 1992</ref> ili kao [[etničko čišćenje]].<ref>*{{cite web|url=http://books.google.de/books?id=M734r1ZXW2cC&pg=PA657&dq=expulsion+cleansing+germans&lr=&as_brr=3#v=onepage&q=expulsion%20cleansing%20germans&f=false |title=Encyclopedia of the United Nations and international agreements|first1=Edmund Jan |last1=Osmańczyk|publisher=Routledge|year=2003|isbn=0-415-93924-0|page=656}} * {{cite web|url= http://books.google.de/books?id=L-QLXnX16kAC&pg=PA108&dq=expulsion+cleansing+germans&lr=&as_brr=3#v=onepage&q=expulsion%20cleansing%20germans&f=false |title=Fires of hatred: ethnic cleansing in twentieth-century Europe|first1=Norman M. |last1=Naimark|publisher=Harvard University Press|year=2001|isbn=0-674-00994-0|page=15, 112. 121, 136}} * {{cite web|url=http://books.google.de/books?id=ARxnK1u_WOEC&pg=PA53&dq=expulsion+cleansing+germans&lr=&as_brr=3#v=onepage&q=expulsion%20cleansing%20germans&f=false |title=A clean sweep?: the politics of ethnic cleansing in western Poland, 1945-1960|first1=T. David | last1=Curp|publisher=University of Rochester Press|year=2006|isbn=1-58046-238-3|page=200}} * {{cite web|url= http://books.google.de/books?id=JFvq55U3wy8C&pg=PA175&dq=expulsion+cleansing+germans&lr=&as_brr=3#v=onepage&q=expulsion%20cleansing%20germans&f=false |title= Ethnicity and democratisation in the new Europe|first1=Karl|last1=Cordell|publisher=Routledge|year=1999|isbn=0-415-17312-4|page=175}} * {{Cite book|title=Jüdische Geschichte als allgemeine Geschichte|first1=Dan|last1=Diner|first2=Raphael|last2=Gross|first3=Yfaat|last3=Weiss|publisher=Vandenhoeck & Ruprecht|year=2006|isbn=3525362889|page=163|ref=harv}} * {{Cite book|title=Immigration and asylum: from 1900 to the present, Volume 3|url=https://archive.org/details/immigrationasylu00matt|first=Matthew J.|last=Gibney|authorlink=http://www.rsc.ox.ac.uk/index.html?gibney|publisher=ABC-CLIO|year=2005|isbn=1576077969|page=196|ref=harv}} * {{Cite book|title=Redrawing nations: ethnic cleansing in East-Central Europe, 1944-1948. Harvard Cold War studies book series|editor1-first=Philipp|editor1-last=Ther|editor2-first=Ana|editor2-last=Siljak|first=Eagle|last=Glassheim|publisher=Rowman & Littlefield|year=2001|isbn=0742510948|page=197|ref=harv}} * {{Cite book|title=What is genocide?|url=https://archive.org/details/whatisgenocide0000shaw|first=Martin|last=Shaw|authorlink=Martin Shaw (sociologist)|publisher=Polity|year=2007|isbn=0745631827|page=[https://archive.org/details/whatisgenocide0000shaw/page/56 56]|ref=harv}} * {{Cite book|title=Dictionary of genocide, Volume 2|first1=Samuel|last1=Totten|first1=Paul|last2=Robert|last2=Bartrop|first3=Steven L|last3=Jacobs|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|year=2008|isbn=0313346445|page=335|ref=harv}} * {{cite book|title=Expelling the Germans: British opinion and post-1945 population transfer in context. Oxford historical monographs|url=https://archive.org/details/expellinggermans0000fran|first=Matthew James|last=Frank|publisher=[[Oxford University]] Press|year=2008|isbn=0199233640|page=[https://archive.org/details/expellinggermans0000fran/page/5 5]}}</ref> Neki povjesničari idu toliko daleko da progon karakteriziraju kao [[genocid]].<ref>* {{Cite book|title=What is genocide?|url=https://archive.org/details/whatisgenocide0000shaw|first=Martin|last=Shaw|authorlink=Martin Shaw (sociologist)|publisher=Polity|year=2007|isbn=0745631827|pages=[https://archive.org/details/whatisgenocide0000shaw/page/56 56],60|ref=harv}} * {{cite web|url=http://books.google.de/books?id=nMMAk4VwLLwC&printsec=frontcover&source=gbs_navlinks_s#v=onepage&q=konigsberg&f=false|title=Genocide, a history|first=W.D.|last=Rubinstein|year=2004|publisher=Pearson Education Ltd.|isbn=0 582506018|page=260}} * {{cite web|url=http://www.ermacora-institut.at/wDeutsch/dokumente/pdf/gutachten_ermacora_1991.pdf|title=Gutachten Ermacora 1991|first=Felix|last=Ermacora|authorlink=Felix Ermacora|format=pdf|year=1991|access-date=2012-11-17|archivedate=2011-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516024318/http://www.ermacora-institut.at/wDeutsch/dokumente/pdf/gutachten_ermacora_1991.pdf|deadurl=yes}} * {{cite web|url=http://books.google.de/books?id=7dH0qS_tQS0C&pg=PA118&dq=ethnic+cleansing+germans&lr=#v=onepage&q=ethnic%20cleansing%20germans&f=false|title=Encyclopedia of Public International Law|first=Hans-Heinrich|last=Jescheck|year=1995}}</ref> Primjerice, [[Rudolph Rummel|Rudolph J. Rummel]] ga je svrstao i kao [[democid]] i kao genocid.<ref name=Rummel305>{{cite book|title=Death by government|authorlink=Rudolph Joseph Rummel|first=Rudolph Joseph|last=Rummel|edition=6|publisher=Transaction Publishers|year=1997|isbn=1560009276|url=http://www.google.de/books?id=N1j1QdPMockC&pg=PA305|accessdate = 27. 08. 2009.|page=305}}</ref> Vidi također: [[Folksdojčeri|Volksdeutsche]], [[Nijemci u Hrvatskoj]], [[Nijemci u Vojvodini]]. |- | rowspan="1" | 500.000<ref name=A>{{cite book|last=Des Forges|first=Alison|title=Leave None to Tell the Story: Genocide in Rwanda|publisher=Human Rights Watch|year=1999|location=|pages=|url=http://www.hrw.org/reports/1999/rwanda|isbn=1-56432-171-1|accessdate = 12. 01. 2007.}}</ref> || 1.000.000<ref>See, e.g., [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1288230.stm Rwanda: How the genocide happened], [[BBC]], April 1, 2004, which gives an estimate of 800,000, and [http://www.un.org/ecosocdev/geninfo/afrec/subjindx/121rwan.htm OAU sets inquiry into Rwanda genocide], Africa Recovery, Vol. 12 1#1 (August 1998), page 4, which estimates the number at between 500,000 and 1,000,000. 7 out of 10 Tutsis were killed.</ref> || [[Genocid u Ruandi]] || [[Ruanda]] || 1994. || 1994. || Pripadnici Hutua ubili su nenaoružane muškarce, žene i djecu. Neki su počinitelji proglašeni krivima na Međunarodnom sudu pravde za Ruandu. |- | rowspan="1" | 480.000<ref name="Zungar2"/> || 600.000<ref name="Zungar2"/> || Masakri u [[Zungarski kanat|Zungraskom kanatu]] || Zapadna [[Narodna Republika Kina|Kina]], [[Kazahstan]], sjeverni [[Kirgistan]], južni [[Sibir]] || 1755. || 1758. || [[Car Chianlong]] premjestio je preostale pripadnike naroda Zungar u središte Azije te naredio generalima da ubiju sve muškarce u [[Barkol]]u ili [[Suzhou]], te podijelio njihove žene i djecu vojnicima [[dinastija Qing|dinastije Qing]].<ref>大清高宗純皇帝實錄, 乾隆二十四年</ref><ref>平定準噶爾方略</ref> Službenici dinastije zapisali su da je oko 30-50% Zungharaca masakrirano, 30-40% pomrlo od [[boginje|boginja]], a 20-30% pobjeglo u [[Rusija|Rusiju]] ili Kazahstan.<ref>[[Wei Yuan]], ''Military history of the Qing Dynasty'', vol.4</ref><ref>昭槤, ''嘯亭雜錄'', vol.3</ref> Clarke je zapisao da je oko 80%, ili između 480,000 i 600,000 ljudi, ubijeno između [[1755]]. i [[1758]]. u "''potpunom uništenju ne samo Zunghar države nego i Zungharaca kao nacije''".<ref name="Zungar2">{{Harvnb|Perdue|2005|p=[http://books.google.com/books?id=Yd-2tiB6k-YC&printsec=frontcover&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA285,M1 285]}}</ref><ref name="Zungar1">{{Cite web |title=Michael Edmund Clarke, ''In the Eye of Power'' (doctoral thesis), Brisbane 2004, p37 |url=http://www4.gu.edu.au:8080/adt-root/uploads/approved/adt-QGU20061121.163131/public/02Whole.pdf |access-date=2012-11-17 |archive-date=2008-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410040826/http://www4.gu.edu.au:8080/adt-root/uploads/approved/adt-QGU20061121.163131/public/02Whole.pdf |dead-url=yes }}</ref> Povjesničar [[Peter Perdue]] je pokazao da je smanjenje Zungharaca bio rezultat izravne politike istrebljenja koju je pokrenuo car Chianlong,<ref>{{Harvnb|Perdue|2005|p=[http://books.google.com/books?id=Yd-2tiB6k-YC&printsec=frontcover&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA283,M1 283]-287}}</ref> iako su ovu "namjernu upotrebu pokolja" ignorirali većina povjesničara.<ref>{{Harvnb|Perdue|2005|p=[http://books.google.com/books?id=Yd-2tiB6k-YC&printsec=frontcover&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA284,M1 284]}}</ref> |- | rowspan="1" | 400.000<ref name="Goble 2005">Goble 2005</ref> || 400.000 || [[Rusija|Rusko]] osvajanje [[Kavkaz (region)|Kavkaza]] || [[Kavkaz (region)|Kavkaz]] || 1817. || 1864. || [[Prvi čečenski rat|Prvi]] i [[Drugi čečenski rat]] ponovno su skrenuli pozornost na povijest ruske invazije Kavkaza, u kojem su ruski vojnici izvršili [[etničko čišćenje]] tog područja od muslimanskih naroda, pogotovo od [[Čerkezi|Čerkeza]], i naselili rusko stanovništvo. Prema nekim procjenama, od 3 milijuna autothonih naroda, 90 % je protjerano sa Kavkaza, a "barem desetci tisuća ljudi je ubijeno u egzodusu".<ref>Derluguian 2006</ref><ref>Bloxham, Donald. ''The Great Game of Genocide''. 2005, page 42</ref> Vidi još: [[Čerkesko muhadžirstvo]], [[Ruska Imperija]] |- | rowspan="1" | 300.000<ref>[http://www.globalpolitician.com/21169-armenia-genocide The Armenian Genocide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090801101833/http://www.globalpolitician.com/21169-armenia-genocide |date=2009-08-01 }}Global Politician</ref> || 1.500.000<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6043730.stm French in Armenia 'genocide' row] BBC</ref> || [[Armenski genocid]] || [[Turska]], [[Sirija]] || 1915. || 1918. || [[Osmansko Carstvo|Otomansko Carstvo]] je [[1915]]. počelo s prisilnim skupljanjem [[Jermeni|Armenaca]] te ih tjeralo na hodanje stotinama kilometara bez hrane i vode do pustinje u Siriji. Masakri su obuhvatili mnoge Armence, bez obzira na dob i spol, a [[silovanje|silovanja]] su bila česta pojava. Moderna Turska vlada odbija priznati taj događaj kao genocid te navodi da su Armenci poginuli u sklopu sukoba Prvog svjetskog rata. |- | rowspan="1" | 300.000<ref name="Michael"/> || 500.000<ref name="Michael"/> || [[Dekozakizacija]] || Područje [[Don|rijeke Don]] || 1919. || 1920. || U [[Ruski građanski rat|Ruskom građanskom ratu]] nakon [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]], [[Kozaci]] su se našli na obje strane sukoba. Mnogi službenici i iskusni Kozaci borili su se za [[Bijela armija|Bijelu armiju]], a neki za [[Crvena armija|Crvenu armiju]]. Nakon poraza Bijele armije, novi režim je gledao na Kozake kao prijetnju te započeo "Dekozakizaciju", tj. preseljenje preživjelih pripadnika tog naroda s područja rijeke Don. To je uglavnom uključivalo cjepkanje i priključivanje njihovog teritorija drugim autonomnim republikama Sovjetskog Saveza, te ohrabrivanje naseljavanja tih ljudi na njihovo područje. [[Michael Kort]] piše da je "između [[1919]]. i [[1920]]., od populacije od oko 3 milijuna, režim [[Boljševizam|Boljševika]] ubio ili deportirao između 300.000 i 500.000 Kozaka".<ref name="Michael">Kort, Michael (2001). ''The Soviet Colosus: History and Aftermath'', p. 133. Armonk, New York: M.E. Sharpe. {{ISBN|0-7656-0396-9}}.</ref> |- | rowspan="1" | 300.000<ref>[http://216.93.184.240/kr/encyclopedia/Pontian_Greek_Genocide/ Pontian Greek Genocide]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 1.000.000<ref>{{Cite web |title=The Greek Genocide 1914-1923 |url=http://www.greek-genocide.org/faq.html#3 |access-date=2012-11-17 |archive-date=2012-05-24 |archive-url=https://archive.today/20120524185622/http://www.greek-genocide.org/faq.html%233#3 }}</ref> || [[Grčki genocid]] || [[Turska]] || 1915. || 1923. || Slično kao i kod [[Armenski genocid|Armenskog genocida]], [[Osmansko Carstvo|Otomansko Carstvo]] je krenulo sa "čišćenjem" države od kršćanskog stanovništva. Ovog puta su žrtve bili [[Grci]] koji su prisilno deportirani, odvedeni u [[marš smrti]], masakrirani ili jednostavno protjerani. [[Grčko-turski rat 1919.-1922.]] samo je ubrzao taj proces, tako da su Grci i Turci razmijenjeni između [[Grčka|Grčke]] i Otomanskog Carstva. Prije te kampanje, Carstvo je brojalo između 1,8 i 2,5 milijuna Grka, nakon nje broj Grka je gotovo nestao. Prema grčkoj evidenciji iz [[1928]]., samo je 1.104.216 Grka emigriralo u Grčku<ref>Geniki Statistiki Ypiresia tis Ellados (Statistical Annual of Greece), ''Statistika apotelesmata tis apografis sou plithysmou tis Ellados tis 15-16 Maiou 1928'', pg.41. Athens: National Printing Office, 1930. Quoted in {{cite book | last = Kontogiorgi | first = Elisabeth | title = Population Exchange in Greek Macedonia: The Forced Settlement of Refugees 1922-1930 | year = 2006 | pages = 96, footnote 56 | date = 17. 08. 2006. | isbn = 978-0199278961 | publisher = [[Oxford University Press]] }}</ref>. Pojam "genocid" je osporavan u ovom slučaju te ostaje predmetom rasprave. |- | rowspan="1" | 275.000<ref name="Lexicorient">[http://lexicorient.com/e.o/assyrian_gc.htm Assyrian Genocide]; Lexicorient</ref> || 750,000<ref name="Lexicorient"/> || [[Asirski genocid]] || [[Turska]] || 1915. || 1918. || Sporno, no neki događaj smatraju genocidom. |- | rowspan="1" | 270.000<ref>[http://users.erols.com/mwhite28/warstat1.htm#Yugo Death Tolls:Yugoslavia]"Lowest estimate for Serbs killed by Ustasha: 215,000. For Jews: 26,000. For Gypsies: 20,000. For Croats killed by Ustasha: 10,000. A total of 270,000"</ref> || 655,000<ref>{{cite web|url=http://dalje.com/en-croatia/rummel--titos-regime-took-million-lives/71942|title=Rummel: Tito’s Regime Took Million Lives|publisher=Dalje.com|author=2007-08-17|date=|accessdate=21. 10. 2010.|archive-date=2012-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121213191932/http://dalje.com/en-croatia/rummel--titos-regime-took-million-lives/71942|dead-url=yes}}</ref> || Pokolj [[Srbi|Srba]], [[Jevreji|Židova]], [[Romi|Roma]] i [[Hrvati|Hrvata]] tijekom režima [[ustaše|ustaša]] || Zapadni [[Balkan]] || 1941. || 1945. || Ne postoji akademski konsenzus oko ovog događaja kada su [[nacionalsocijalizam|nacisti]] postavili marionetski režim ustaša u [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]. Procjene sežu od 270.000 do 700.000 ubijenih, makar se ova zadnja brojka smatra pretjeranom pošto prelazi ukupan broj žrtava Drugog svjetskog rata na području cijele [[Jugoslavija|Jugoslavije]] koji je prema ispitivanju iz [[1964]]. iznosio 597.323.<ref>[http://www.hic.hr/books/manipulations/p03.htm Vladimir Zerjavic - YUGOSLAVIA-Manipulations with the number of Second World War victims] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716183148/http://www.hic.hr/books/manipulations/p03.htm |date=2012-07-16 }}HIC</ref> Broj žrtava je vjerojatno negdje oko 300.000, isključujući i smrti uzrokovane [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanima]], [[četnici]]ma i savezničkim bombardiranjem. Broj Srba smanjio se u samoj Hrvatskoj sa 633.000 ([[1931]].) na 543.795 ([[1948]]).<ref>[http://www.vojska.net/hrv/oruzane-snage/hrvatska/o/stanovnistvo/ Stanovništvo Hrvatske 1931 - 2001]. Preuzeto 16-07-2010.</ref> Bosna je imala 129.114 srpskih žrtava tijekom rata.<ref>[http://www.rastko.rs/istorija/srbi-balkan/spasovski-zivkovic-stepic-bosnia.html ''The Ethnic Structure of the Population in Bosnia and Herzegovina''] University of Belgrade, publisher - Faculty of Geography, Belgrade 1995. Preuzeto 2010-08-11.</ref> U [[Beograd]]skom muzeju Holokausta skupljeno je 77.743 imena žrtava [[Logor Jasenovac|logora Jasenovca]]<ref>[http://users.erols.com/mwhite28/battles.htm#Jasenovac Death Tolls - Jasenovac]</ref>. Moderna [[hrvatska]] vlada ograđuje se od tih zločina i svakog travnja obilježava obljetnicu stradanja u Jasenovcu gdje se odaje počast žrtvama. Vidi također [[Holokaust u NDH]], [[velika Hrvatska]]. |- | rowspan="1" | 178.258<ref>{{cite web|url=http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2809%2961967-X/abstract|publisher=The Lancelot|title=Patterns of mortality rates in Darfur conflict|author=Olivier Degomme|date=23. siječnja 2010|accessdate=29. srpnja 2012}}</ref> || 400.000<ref>[http://www.usatoday.com/news/world/2006-11-29-darfur_x.htm Debate over Darfur death toll intensifies]</ref> || [[Rat u Darfuru]] || [[Sudan]] || 2003. || 2009. || Za razliku od [[Drugi sudanski građanski rat|Drugog sudanskog građanskog rata]], koji je bio religijski rat, ovo je etnički sukob. Ne-arapsko stanovništvo [[Darfur]]a - [[хришћанин|kršćani]] i [[animizam|animisti]] - pobunili su se protiv represije [[Arapi|arapske]], muslimanske vlade u Sudanu i zahtijevali neovisnost. Vladine paravojne postrojbe Janjaweed počinili su potom strašne zločine u Darfuru. Sudanski predsjednik [[Omar al-Bashir]] je optužen za ratne zločine [[2008]]., postavši prvi predsjednik neke države još na vlasti koji je optužen za to. |- | rowspan="1" | 150.000<ref>[http://news.scotsman.com/topics.cfm?tid=1355&id=1848132006 'Butcher of Addis Ababa' is guilty of genocide with torture regime]</ref> || 500.000<ref>[http://books.google.com/books?id=4eSR1rHg5_YC&pg=PA457&dq=half+a+million+Red+Terror+of+1977+and+1978&ei=4pvqRqCkDo3eoALaiuiFAw&ie=ISO-8859-1&sig=Ba_dV32N_Z1dqTfznGjiZuUcx8o ''The World Was Going Our Way: The KGB and the Battle for the Third World'']{{Dead link|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by Christopher Andrew and Vasili Mitrokhin, pg 457</ref> || Diktatura i politički teror u [[Etiopija|Etiopiji]] || [[Etiopija]] || 1978. || 1979. || Diktator [[Mengistu Haile Mariam]] naređivao je masovna ubojstva studenata, intelektualaca i oporbenih političara tijekom svoje brutalne vladavine. [[Human Rights Watch]] opisao je njegovu strahovladu kao "''jednu od najsustavnijih državno organiziranih masovnih ubojstava ikada viđenih u [[Afrika|Africi]]''".<ref name="Ethiopian Dictator">[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/11/AR2007011100243.html Ethiopian Dictator Sentenced to Prison] by Les Neuhaus, [[The Associated Press]], January 11, 2007</ref> Mariam je u odsutnosti [[2006]]. na etiopskom sudu proglašen krivim za genocid i zločine. |- | rowspan="1" | 117.000<ref name=CT><br />[http://content.cdlib.org/xtf/view?docId=ft2h4nb1h9&doc.view=content&chunk.id=d0e1419&toc.depth=1&anchor.id=0&brand=eschol Three State and Counterrevolution in France] - Charles Tilly.<br />[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=travel&res=950DE1DC123AF93AA35754C0A96F948260 Vive la Contre-Revolution!] - ''[[The New York Times|New York Times]]'', 11 October 2007.<br />[http://www.h-france.net/vol4reviews/mcphee3.html A French Genocide: The Vendée] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101116161639/http://www.h-france.net/vol4reviews/mcphee3.html |date=2010-11-16 }} - book review by Peter McPhee of [[Melbourne University]], ''H-France Review'' Vol. 4 (March 2004), No. 26</ref> || 500.000<ref name=CT/> || [[Pobuna u Vendéeji]] || [[Francuska]] || 1793. || 1796. || Neki povjesničari događaj opisuju kao genocid. Vidi također [[Francuska revolucija]] |- | rowspan="1" | 102.800<ref>{{cite web|url=http://www.eias.org/Newsletter/EIAS_2011-AprMay_East-Timor_ASEAN.pdf|author=Juan Suarez|title=East-Timor: ready to join ASEAN?|date=lipanj 2011|accessdate=29. srpnja 2012|publisher=European Institute for Asian Studies|quote=A detailed statistical report prepared for the Commission for Reception, Truth and Reconciliation in East Timor cited a minimum bound of 102,800 conflict-related deaths in the period 1974–1999, namely, approximately 18,600 killings and 84,200 'excess' deaths from hunger and illness.}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 200.000<ref>{{cite web|url=http://www.unhcr.org/refworld/docid/3ae6a9b9c.html%20|title=Indonesia: Power and Impunity: Human Rights under the New Order|publisher=Amnesty International|date=1. rujna 1994|accessdate=29. srpnja 2012}}</ref> || [[Indonezija|Indonezijska]] [[ratna okupacija|okupacija]] i politička represija [[Istočni Timor|Istočnog Timora]] || [[Istočni Timor]] || 1975. || 1999. || Sporno, ali povremeno se spominje kao genocid među povjesničarima.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-11108059|title=Analysis: Defining Genocide|author=BBC News|publisher=bbc.co.uk|date=27. kolovoza 2010|accessdate=28-07-2012}}</ref> |- | rowspan="1" | 100.000<ref>{{cite news |title=Death Squads in Guatemala: Even the Elite Are Not Safe |url=http://www.nytimes.com/1995/08/23/world/death-squads-in-guatemala-even-the-elite-are-not-safe.html |publisher=New York Times|author=Larry Rohter | date=23-08-1995 |accessdate=16-07-2010}}</ref> || 200.000<ref> [http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/daily/march99/clinton11.htm Clinton: Support for Guatemala Was Wrong], Charles Babington, Thursday, March 11, 1999; Page A1''The Washington Post''</ref> || Pokolj [[Maya|Maja]] tijekom [[Gvatemalski građanski rat|Gvatemalskog građanskog rata]] || [[Gvatemala]] || 1962. || 1996. || Povjerenstvo za povijesnu istinu je utvrdila da je 93 % svih zločina izvršila tadašnja gvatemalska vlada a da su narod Maje činili 83 % svih žrtava sukoba. Prema zaključku povjerenstva, to je bio genocid.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/286402.stm Guatemala 'genocide' probe blames state] [[BBC]]. 25 February 1999. Prezeto 16-07-2010.</ref> |- | rowspan="1" | 95.000<ref name="Death Toll Hiroshima">[http://users.erols.com/mwhite28/battles.htm#Hiroshima Death Toll Hiroshima]</ref><ref name="Death Toll Nagasaki">[http://users.erols.com/mwhite28/battles.htm#Nagasaki Death Toll Nagasaki]</ref>|| 312.000<ref name="Death Toll Hiroshima"/><ref name="Death Toll Nagasaki"/>|| [[Atomsko bombardiranje Hiroshime i Nagasakija|Atomsko bombardiranje Hirošime i Nagasakija]] || [[Hiroshima|Hirošima]], [[Nagasaki]] || 1945. || 1945. || Atomsko bombardiranje Hirošime i Nagasakija označilo je prvu, i zasad jedinu, borbenu upotrebu [[nuklearno oružje|nuklearnog oružja]] u povijesti. Iako je time završen Drugi svjetski rat, ovaj povijesni događaj i danas je sporan zbog toga što su bombe izbačene ne na vojne instalacije, nego na gradove u kojima su ubijeni civili, bez obzira na dob, spol i rasu. Prema procjenama, u prvom bombardiranju poginulo je 140.000 ljudi, a u drugom 70.000. Posljedice radijacije ostale su generacijama. Ne postoji konzensus da li se radi o genocidu ili ne. |- | 50.000<ref>[http://abcnews.go.com/WNT/IraqCoverage/story?id=2761722&page=1 List of Saddam's Crimes Is Long], ABC News, 30-12-2006. Preuzeto 16-07-2010.</ref> || 200.000<ref>William Ochsenwald & Sydney N. Fisher, ''The Middle East: A History'', 768 pp., McGraw Hill, 2004, {{ISBN|0-07-244233-6}}, pg 659</ref>|| [[Al-Anfal kampanja]] || [[Irak]] || 1986. || 1989. || [[Sadam Husein]] naredio je uništavanje 2.000 sela u Iraku i počinio genocid nad vlastitim stanovništvom [[Kurdi|Kurda]].<ref>David McDowall, ''A Modern History of the Kurds'', 504 pp., I.B. Tauris, 2004, {{ISBN|1-85043-416-6}}, pp. 359</ref> Vidi također [[Iračko-iranski rat]]. |- | rowspan="1" | 50.000<ref name="Power">Power, Samantha,''A Problem From Hell: America and the Age of Genocide'' {{ISBN|0-06-054164-4}} pp.82-4</ref>|| 100.000<ref name="Power"/> || [[Burundijski genocid]] || [[Burundi]] || 1972.|| 1972.|| [[Tutsi]] vlada masakrirala je Hutu stanovništvo. |- | rowspan="1" | 42.000<ref>{{cite web|publisher=National Geographic|url=http://www.nationalgeographic.com/pearlharbor/history/wwii_timeline.html|title=World War II timeline|accessdate=29. srpnja 2012}}</ref> || 300.000<ref>[http://www.csmonitor.com/2001/0820/p1s3-woap.html "Why the past still separates China and Japan"] Robert Marquand (August 20, 2001) Christian Science Monitor. States an estimate of 300,000 dead.</ref> || [[Pokolj u Nankingu]] || [[Narodna Republika Kina|Kina]] || 1937. || 1938. || Pokolj u Nankingu je bio ratni zločin japanskih vojnika počinjen nad Kinezima u Nankingu. |- | rowspan="1" | 26.000<ref name=deathcount-Bangladesh>While the official Pakistani government report estimated that the Pakistani army was responsible for 26,000 killings in total, other sources have proposed various estimates ranging between 200,000 and 3 million. Indian Professor [[Sarmila Bose]] recently expressed the view that a truly impartial study has never been done, while Bangladeshi ambassador Shamsher M. Chowdhury has suggested that a joint Pakistan-Bangladeshi commission be formed to properly investigate the event.<br />[http://www.dawn.com/2005/07/07/nat3.htm Chowdury, Bose comments] - Dawn Newspapers Online.<br />[http://www.bangla2000.com/Bangladesh/Independence-War/Report-Hamoodur-Rahman/default.shtm Hamoodur Rahman Commission Report], [http://www.bangla2000.com/Bangladesh/Independence-War/Report-Hamoodur-Rahman/chapter2.shtm chapter 2], paragraph 33 (official 1974 Pakistani report).<br />[http://users.erols.com/mwhite28/warstat2.htm#Bangladesh Death Tolls for the Major Wars and Atrocities of the 20th Century: Bangladesh] - Matthew White's website<br />[http://www.virtualbangladesh.com/history/holocaust.html Virtual Bangladesh: History: The Bangali Genocide, 1971] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723203401/http://www.virtualbangladesh.com/history/holocaust.html |date=2011-07-23 }}''</ref> || 3.000.000<ref name=deathcount-Bangladesh/> || Zločini u Bangladešu [[1971]]. || [[Bangladeš]] || 1971. || 1971. ||Zločini u istočnom [[Pakistan]]u počinjeni od pakistanskih militanata, koji je vodio do [[Bangladeški rat za neovisnost|Bangladeškog rata za neovisnost]] i [[Indijsko-pakistanski rat 1971.|Indijsko-pakistanskog rata 1971.]], te se smatra genocidom počinjenim nad [[Bengalci]]ma. |- | rowspan="1" | 24.000<ref>Walter Nuhn: ''Sturm über Südwest. Der Hereroaufstand von 1904.'' Bernhard & Graefe-Verlag, Koblenz 1989. {{ISBN|3-7637-5852-6}}.</ref> || 75.000<ref>According to the 1985 United Nations’ Whitaker Report, some 65,000 Herero (80 percent of the total Herero population), and 10,000 Nama (50% of the total Nama population) were killed between 1904 and 1907</ref> || [[Herero i Nama genocid]] || [[Namibija]] || 1904. || 1907. || Općenito je prihvaćen čin te se smatra jednim od prvih genocida [[20. vijek|20. stoljeća]]<ref>{{cite book |title=The Holocaust: Theoretical Readings |url=https://archive.org/details/holocausttheoret0000unse_m9g0 |last=Levi |first=Neil |authorlink= |coauthors=Rothberg, Michael |year=2003 |publisher=Rutgers University Press |location= |isbn=0813533538 |pages=[https://archive.org/details/holocausttheoret0000unse_m9g0/page/464 465]}}</ref>. Herero stanovništvo se pobunilo protiv njemačkog kolonijalizma te započelo pobunu, no izgubili su protiv generala Lothara von Trotha koji ih je odveo u pustinju gdje je većina njih poginulo od žeđi. Slična je sudbina zadesila i Nama stanovništvo. [[Njemačka]] vlada čak se [[2004]]. službeno ispričala Namibiji zbog toga, povodom 100. godišnjice genocida. |- | rowspan="1" | 21.768<ref name="ipn_eng_news_high_katyn_decision">[http://www.ipn.gov.pl/portal/en/2/77/Decision_to_commence_investigation_into_Katyn_Massacre.html Decision to commence investigation into Katyn Massacre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120930075626/http://www.ipn.gov.pl/portal/en/2/77/Decision_to_commence_investigation_into_Katyn_Massacre.html |date=2012-09-30 }}, Małgorzata Kużniar-Plota, Departmental Commission for the Prosecution of Crimes against the Polish Nation, Warsaw 30 November 2004</ref> || 25.700 || [[Katinjski masakr|Pokolj u Katinskoj šumi]] || [[Katyn]] || 1940. || 1940. || Sovjetski vojnici smaknuli su tisuće poljskih doktora, pravnika, profesora, službenika i drugih intelektualaca u Katynu. Zločin je osobno odobrio Staljin. (→[[Sovjetska invazija Poljske]]) |- | rowspan="1" | 20.000<ref>{{Cite web |title=The Statistics of Frontier Conflict |url=http://www.kooriweb.org/foley/news/story28.html |access-date=2012-11-17 |archivedate=2009-09-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090906073741/http://www.kooriweb.org/foley/news/story28.html |deadurl=yes }}</ref> || 620.000<ref>[http://books.google.hr/books?id=k9Ro7b0tWz4C&pg=PA24&lpg=PA24&dq=aborigines+600.000+dead&source=bl&ots=mYGXopUlfO&sig=Fy0VUEOWyYR-KkIKaiDamjbagvY&hl=hr&ei=LsF1SrnzKpOnsAbkmPSMDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1#v=onepage&q=&f=false The specter of genocide] Robert Gellately, Ben Kiernan</ref>|| Depopulacija [[Aboridžini|Aboridžina]] <ref>{{Cite web |title=Smallpox Through History |url=http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html |access-date=2012-11-17 |archivedate=2009-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091029184350/http://encarta.msn.com/media_701508643/Smallpox_Through_History.html |deadurl=yes }}</ref> || [[Australija]] || 1788. || 1888. || Ne postoji znanstveni konsenzus oko toga da li se radi o genocidu ili ne. |- | rowspan="1" | 20.000<ref name="Africa">Kevin Shillington; '''Encyclopedia of African history, Vol. I'''; {{ISBN|1-57958-245-1}}, p. 486, available [http://books.google.hr/books?id=Ftz_gtO-pngC&pg=PA486&lpg=PA486&dq=Francisco+Nguema+20000&source=bl&ots=IuBCwoeAqZ&sig=aJRsT4ULQC4KyxNVsv9_KUQ_xCo&hl=hr&ei=We_OS_C_HImFOPDXwaAP&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CCUQ6AEwBg#v=onepage&q=Francisco%20Nguema%2020000&f=false online]</ref> || 80.000<ref>{{Cite web |title=Coup plotter faces life in Africa's most notorious jail |url=http://news.independent.co.uk/world/africa/article2530772.ece |access-date=2012-11-17 |archivedate=2007-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071229043459/http://news.independent.co.uk/world/africa/article2530772.ece |deadurl=yes }}</ref> || Diktatura i politička represija u [[Ekvatorijalna Gvineja|Ekvatorskoj Gvineji]] || [[Ekvatorijalna Gvineja|Ekvatorska Gvineja]] || 1969. || 1979. || Diktator [[Francisco Macías Nguema]] provodio je brutalnu diktaturu u svojoj zemlji, pogotovo protiv manjinskog naroda [[Bubi (narod)|Bubi]]. Procjenjuje se da je njegov režim ubio najmanje 20.000 ljudi, dok je oko 100.000 pobjeglo u inozemstvo, što je gotovo trećina stanovništva te države.<ref name="Africa"/> Nguemu je na sudu proglašen krivim za genocid i zločine protiv čovječnosti te je strijeljan [[1979]]. |- | rowspan="1" | 9.000<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2009/apr/02/obituary-raul-alfonsin The Guardian, Thursday 2 April 2009]</ref> || 30.000<ref>PBS News Hour, 16 Oct. 1997, et al. [http://users.erols.com/mwhite28/warstat5.htm#Argentina Argentina Death Toll], Twentieth Century Atlas</ref> || [[Prljavi rat]] || [[Argentina]] || 1976. || 1983. || Najmanje 9.000 ljudi je mučeno i ubijeno u Argentini od [[1976]]. do [[1983]]., tijekom brutalne desničarske vojne diktature [[Jorge Rafael Videla|Jorgea Rafaela Videla]]. |- | rowspan="1" | 8.000<ref>http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB15.1F.GIF Line 3335</ref> || 17.000<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/3850393.stm Country report: Zanzibar]; [[BBC]]; preuzeto [[11. 12.|11. prosinca]] [[2009]].</ref> || Pokolji tijekom [[Zanzibarska revolucija|Zanzibarske revolucije]] || [[Zanzibar]] || 1964. || 1964. || Tisuće [[Arapi|Arapa]], većinom civila, je masakrirano tijekom revolucije. |- | rowspan="1" | 8.000 || 8.000<ref>While the ICJ found that "genocidal acts" had been carried out throughout the war, the court was able to definitely establish genocidal intent in only one case, the Srebenica massacre: ''[http://www.sense-agency.com/international_court_of_justice/serbia-found-guilty-of-failure-to-prevent-and-punish-genocide.47.html?cat_id=2&news_id=10129 Serbia found guilty of failure to prevent and punish genocide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121011091139/http://www.sense-agency.com/international_court_of_justice/serbia-found-guilty-of-failure-to-prevent-and-punish-genocide.47.html?cat_id=2&news_id=10129 |date=2012-10-11 }}'', Sense Agency, 26. veljače 2007. Preuzeto 29. kolovoza 2007.</ref> || [[Masakr u Srebrenici|Genocid u Srebrenici]] || [[Srebrenica]] || 1995. || 1995. || Masakr genocidnog predznaka prema [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnom sudu za ratne zločine počinjene na području bivše Jugoslavije]]. Taj zločin označava zasad jedini genocid počinjen na području moderne [[Evropa|Europe]] nakon Drugog svjetskog rata. [[2009]]. parlament [[Evropska unija|EU]]-a je izglasao rezoluciju po kojoj se [[11. 7.|11. srpnja]] proglašava "danom sjećanja i odavanja počasti stradalima u Srebrenici diljem Europske unije"<ref>{{cite web | title= European Parliament resolution of 15 January 2009 on Srebrenica | url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P6-TA-2009-0028+0+DOC+XML+V0//EN&language=EN | work= | publisher=European Parliament | date= | accessdate = 10. 08. 2009.}}</ref>. [[31. 3.|31. ožujka]] [[2010]]. i parlament [[Srbija|Srbije]] izglasao je deklaraciju kojom se ta država, bez spominjanja genocida, ograđuje od tog čina, osuđuje ubojstva Bošnjaka i izražava sućut obiteljima preživjelih.<ref>{{cite web | title=MPs adopt Srebrenica declaration | url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2010&mm=03&dd=31&nav_id=66160 | work= | publisher= | date= | accessdate=02. 04. 2010. | archive-date=2010-04-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100402232550/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2010&mm=03&dd=31&nav_id=66160 | dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web | title=Serbia apologise for Srebrenica Massacre | url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/serbia-to-apologise-for-srebrenica-massacre-1931656.html | work= | publisher=Independent | date = 31. 03. 2010. | accessdate = 02. 04. 2010.}}</ref> Vidi također [[Rat u Bosni i Hercegovini]], [[Bosanski genocid]]. |- | rowspan="1" | 328<ref>[http://www.jcpa.org/art/brief1-17.htm Elie Hobeika's Assassination: Covering Up the Secrets of Sabra and Shatilla], 30-01-2002</ref> || 3.500<ref>Amnon Kapeliouk, translated and edited by Khalil Jehshan [https://web.archive.org/web/20040523013020/http://www.geocities.com/indictsharon/Kapeliouk.doc Sabra & Chatila: Inquiry Into a Massacre] ([[Microsoft Office Word|Microsoft Word]] doc). Accessed 14 Feb 2006.</ref> || [[Masakr u Sabri i Šatili]] || Zapadni [[Bejrut]] || 1982. || 1982. || [[16. 12.|16. prosinca]] [[1982]]. [[Opća skupština UN|Opća skupština UN-a]] proglasila je taj masakr genocidom.<ref>[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/426/01/IMG/NR042601.pdf?OpenElement U.N. General Assembly, Resolution 37/123, adopted between 16 and 20 December 1982.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120429183049/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/426/01/IMG/NR042601.pdf?OpenElement |date=2012-04-29 }} Retrieved 4 January 2010. (If link doesn’t work, try: [http://www.un.org/ U.N.]→ welcome → documents → General Assembly Resolutions → 1982 → 37/123.)</ref><ref>[http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?profile=voting&index=.VM&term=ares37123d#focus Voting Summary U.N. General Assembly Resolution 37/123D.] Retrieved 4 January 2010,</ref><ref name=LK-37>Leo Kuper, "Theoretical Issues Relating to Genocide: Uses and Abuses", in George J. Andreopoulos, ''Genocide: Conceptual and Historical Dimensions'', University of Pennsylvania Press, 1997, {{ISBN|0-8122-1616-4}}, str. 37.</ref><ref name=WS-455>William Schabas, ''Genocide in International Law. The Crimes of Crimes'', str. 455</ref> Vidi također [[Libanonski rat 1982.]] |} == Democidi i optužbe za iste == [[Democid]] je izraz kojeg je skovao [[političke nauke|politolog]] [[Rudolph Rummel|Rudolph J. Rummel]] s namjerom označavanja šireg područja masovnih ubojstava pod zapovjedništvom [[vlast]]i nego što označava pojam [[genocid]]. Democid je prema Rummelu<ref>R. J. Rummel: ''[http://www.hawaii.edu/powerkills/DBG.CHAP2.HTM Definition of Democide]''</ref> svaka vrsta djelovanja od strane vlasti, koja ima za cilj izravno ubijanje ljudi, ili uzrokovanje [[smrt]]i kod ljudi zbog njihove [[religija|vjeroispovjesti]], [[rasa|rase]], [[jezik]]a, [[etnička grupa|etnije]], [[nacionalnost|nacionalnog]] podrijetla, [[klasa (Sociologija)|klase]], [[Politika|političkog uvjerenja]], [[disident]]skog govora, ili samo zbog puke veze s ljudima koje spadaju u navedene skupine. {| class="sortable wikitable" width=100% |- bgcolor="#CCCC" ! width=5% | Najniža procjena !! width=5% | Najviša procjena !! width=16% | Događaj !! width=10% | Lokacija !! width=7% | Od !! width=7%| Do !! width=50%| Bilješke |- | rowspan="1" | 50.000.000<ref name="democide">R. J. Rummel;[http://www.hawaii.edu/powerkills/20TH.HTM 20th Century Democide]</ref>|| 50.000.000<ref name="democide"/>|| [[Kolonijalizam]] || [[Svijet]] || 1492. || 1990. || Iako je imao i pozitivnih strana, kolonijalizam je uzrokovao i mnoge negativne posljedice: širenje [[bolest]]i, nejednakih društvenih uvjeta, eksploataciju prirodnih resursa i stanovnika, [[robovlasništvo]] milijuna ljudi, represiju, prisilno preobraćanje domorodaca na drugu religiju. Vidi također: [[Britanski Imperij|Britansko Carstvo]] |- | rowspan="1" | 37.000.000<ref>[http://necrometrics.com/20c5m.htm#Mao Death tolls: China] Twentieth Century Atlas. Preuzeto 1. srpnja 2010.</ref>|| 77.000.000<ref name="democide"/>|| Režim [[Mao Tse-tung|Mao Ce Tunga]] || [[Narodna Republika Kina|Kina]] || 1949. || 1976. || Mao Ce Tung je odgovoran za milijune smrti svojeg vlastitog naroda. Među njima se izdvajaju: [[Veliki skok naprijed]], [[Kineska kulturna revolucija]], radni logori, [[čistka]] neistomišljenika, [[ratna okupacija|okupacija]] i kolonizacija [[Tibet]]a. |- | rowspan="1" | 6.000.000<ref>{{cite web|title=Hitler vs. Stalin: Who Killed More?|url=http://www.nybooks.com/articles/2011/03/10/hitler-vs-stalin-who-killed-more/|author=[[Timothy Snyder]]|year=2011|publisher=The New York Review}}</ref> || 49.000.000<ref name="Stalin">{{cite web|url=http://necrometrics.com/20c5m.htm#Stalin|title=Soviet Union, Stalin's regime (1924-53)|publisher=necrometrics.com|accessdate=16. rujn1 2013}}</ref> || Režim [[Josif Staljin|Josifa Staljina]] || [[Sovjetski Savez]] || 1924. || 1953. || Staljin je provodio brutalnu 30-godišnju represiju vlastitog naroda te politiku kažnjavanja neistomišljenika. Procjene broja preminulih jako se razlikuju. Povjesničar Roy Medevedev je napravio sljedeću procjenu: 1 milijun zatvorenih ili progranih od 1927. do [[1929]]. zbog optužbe da su bili pripadnici oporbenih stanaka; 9-11 milijuna seljaka je protjerano sa svoje zemlje zbog prisilne [[kolektivizacija|kolektivizacije]]; 6-7 milijuna je pomrlo od [[Holodomor]]a; 1 milijun je raseljeno iz [[Moskva|Moskve]] i [[Sankt Peterburg]]a jer su im obitelji bile povezane s bivšim pripadnicima [[kapitalizam|kapitalizma]]; 1 milijun smaknuća tijekom velike [[čistka|čistke]] 1937. a između 4 do 6 milijuna je deportirano u [[gulag]]e; dva do tri milijuna je također završilo u logorima jer su se protivilo apsurdno strogim radnim zakonima donesenim 1940.; [[Prisilno raseljavanje u Sovjetskom Savezu|najmanje 6 milijuna raseljenih prema Sibiru]] tijekom Drugog svjetskog rata, najviše Nijemaca; preko milijun uhićenih političkih zarobljenika od 1946. do 1953.<ref>{{cite web|title=Major Soviet Paper Says 20 Million Died As Victims of Stalin|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE0DF113EF937A35751C0A96F948260&ref=josephstalin|author=Bill Keller|publisher=New York Times|date=4. 2. 1989|}}</ref> Znanstveni rad Stevena Rosefieldea iz 1997. daje dokaze da je Staljin ubio najmanje 5,2 milijuna građana 1927.–1938.<ref>{{cite journal|title=Documented homicides and excess deaths: New insights into the scale of killing in the USSR during the 1930s|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0967067X97000111|year=1997|author=Steven Rosefielde|doi=10.1016/S0967-067X(97)00011-1|journal=[[Communist and Post-Communist Studies]]|volume= 30|issue= 3|page=321–331}}</ref><br> Također, [[Crvena armija]] je nakon Drugog svjetskog rata [[silovanje|silovala]] oko 2 milijuna žena u Njemačkoj<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1080493/Stalins-army-rapists-The-brutal-war-crime-Russia-Germany-tried-ignore.html|title=Stalin's army of rapists: The brutal war crime that Russia and Germany tried to ignore|author=Andrew Roberts|publisher=Daily Mail|date=[[24. 10.|24. listopada]] [[2008]]|accessdate = 20. 12. 2010.}}</ref> a bilo je 3,6 milijuna ljudi u logorima (→[[Sovjetski ratni zločini]]).<ref>{{cite web|url=http://www.enotes.com/genocide-encyclopedia/stalin-joseph|title=Stalin, Joseph: Genocide and Crimes Against Humanity|author=Elaine MacKinnon|publisher=E-notes|date=|accessdate = 20. 12. 2010.}}</ref> Konsenzus povjesničara je da je broj Staljinovih žrtava 20 milijuna.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2822029.stm|title=Thousands pay respects to Stalin|date=6. ožujka 2003|publisher=BBC News|accessdate=16. rujna 2013}}</ref> |- | rowspan="1" | 5.000.000<ref>{{cite book |last=Forbath |first=Peter |title=The River Congo |year=1977 |url=https://archive.org/details/rivercongo0000forb |publisher=Harper & Row |isbn=0-06-122490-1}}</ref> || 10.000.000<ref>{{cite book |title=Histoire générale du Congo: De l'héritage ancien à la République Démocratique |author=Isidore Ndaywel è Nziem }}</ref> || Radna eksploatacija Afrikanaca u [[Slobodna Država Kongo|Slobodnoj Državi Kongo]] || [[Kongo]] || 1886. || 1908. || [[Leopold II od Belgije]] najviše je poznat kao osnivač i jedini vlasnik Slobodne Države Kongo, njegovog de facto privatnog projekta. Ova država je obuhvaćala prostor današnje Demokratske Republike Kongo, prostora 76 puta većeg od [[Belgija|Belgije]]. Eksploatacija [[guma|gume]] i [[slonovača|slonovače]] u Kongu se zasnivala na prislinom radu što je za posljedicu imalo smrt milijuna radnika u 20 godina. Radnici koji nisu ispunili zadane kvote gume su kažnjavani sakaćenjem. [[Frederic Wertham]] procjenjuje da je populacija Konga spala sa 30 na 8.5 milijuna žitelja u tom razdoblju<ref>[[Fredric Wertham]] ''A Sign For Cain : A Exploration of Human Violence'' (1966), [[Adam Hochschild]] ''King Leopold's Ghost: A Story of Greed, Terror, and Heroism in Colonial Africa'' (1998; new edition, 2006)</ref>. [[Adam Hochschild]] ne karakterizira te smrti kao rezultat namjerne politike genocida, nego više kao rezultat brutalnog sustava prisilnog rada. |- | rowspan="1" | 1.200.000<ref name="Stannard">Stannard, David. ''American Holocaust''. Oxford University Press, 1993</ref> || 2.400.000<ref name="Stannard" /> || [[Atlanska razmjena robova]] || [[Atlantik|Atlanski ocean]] || 16. stoljeće || 19. stoljeće || Afrički [[ropstvo|robovi]] umirali su u velikim brojevima tijekom transportacije do Amerike. Prije 16. stoljeća, glavno tržište afričkim robljem bio je [[islamski svijet]] na istoku.<ref>{{Cite web |title=Lewis. Race and Slavery in the Middle East. Oxford Univ Press 1994. |url=http://www.fordham.edu/halsall/med/lewis1.html |access-date=2012-11-17 |archive-date=2001-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010401012040/http://www.fordham.edu/halsall/med/lewis1.html }}</ref> Gustav Nachtigal, jedan od svjedoka, tvrdi da je za svakog živog roba koji je stigao na tržište umrlo tri ili četiri na putu do tamo.<ref>"''[http://books.google.com/books?id=tIfYPppdbeYC&pg=PA440&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Case studies on human rights and fundamental freedoms: a world survey]''". Willem Adriaan Veenhoven, Winifred Crum Ewing, Stichting Plurale Samenlevingen (1976). p.440. {{ISBN|90-247-1779-5}}</ref> |- | rowspan="1" | 710.000<ref name="hawaii">[http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM STATISTICS OF DEMOCIDE - Chapter 10 Statistics Of North Korean Democide Estimates, Calculations, And Sources] R.J. Rummel</ref> || 3.500.000<ref name="hawaii"/> || Diktatura i [[democid]] [[Demokratska Narodna Republika Koreja|Sjeverne Koreje]] || [[Demokratska Narodna Republika Koreja|Sjeverna Koreja]] || 1948. || Danas || Poglavari Sjeverne Koreje [[Kim Il-sung|Kim Il Sung]] i [[Kim Jong-il]] provodili su brutalnu diktaturu i kažnjavanje neistomišljenika. Postoje izvještaji da su ljudi završili u zatvorima samo zato što su Jong-ilu rekli "vođa" a ne "dragi vođa". "Cijela Sjeverna Koreja je [[gulag]]", izjavio je jedan američki dužnosnik<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/3071466/ Death, terror in North Korea] NBC</ref>. Sjevernokorejski kažnjenički logori postoje preko pola stoljeća, 12 puta duže od logora smrti [[Treći Reich|Trećeg Reicha]] i 2 puta duže od Staljinovih gulaga.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/19/AR2009071902178.html N. Korea's Hard-Labor Camps: On the Diplomatic Back Burner] Washington Post</ref> |} == Glad == Ovo poglavlje uključuje glad koje su prema povjesničarima uzrokovale politike vladajućih režima izravno ili neizravno, ili vremenske nepogode. Glad je jedan od podcijenjenih faktora uzroka smrti: prema nekim procjenama, u današnje doba svake 2.4 sekunde jedna osoba umire od gladi u Svijetu, što je oko 35.000 mrtvih dnevno ili 12.775.000 godišnje<ref>{{Cite web |title=Starvation.net |url=http://www.starvation.net/ |access-date=2012-11-17 |archive-date=2009-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090810072117/http://www.starvation.net/ |dead-url=yes }}</ref>. {| class="sortable wikitable" width=100% |- bgcolor="#CCCC" ! width=13% | Najniža procjena !! width=13% | Najviša procjena !! width=20% | Događaj !! width=10% | Lokacija !! width=7% | Od !! width=7%| Do !! width=31%| Bilješke |- | rowspan="1" |20.000.000<ref name=blackbook>[[Stéphane Courtois]] (ed.), 1999: ''[[The Black Book of Communism|The Black Book of Communism: Crimes, Terror, Repression]]'', [[Harvard University Press]], {{ISBN|0-674-07608-7}}</ref>||43.000.000<ref name=blackbook />||[[Veliki skok naprijed]], glad uzrokovana [[Mao Tse-tung|Mao Ce Tungom]]||[[Narodna Republika Kina|Kina]]||1959.||1962.||"Veliki skok naprijed" je bio ekonomski plan transformacija Kine iz [[poljoprivreda|poljoprivredne]] u [[industrija]]liziranu zemlju. Mao je planirao da kineska proizvodnja [[čelik]]a pretekne britansku. Stoga su mnogobrojni seljaci preusmjereni sa polja i poslani da prave čelik od lošeg metala. Kao posljedica, žetva je većinom zapuštena ili su lokalni voditelji bili pod pritiskom javljati da je žetva u najboljem redu kako ne bi smetali planu, što je također navelo državu da izvozi više hrane. Na kraju se plan urušio; nastala je glad od koje su preminuli milijuni ljudi. |- | rowspan="1" |10.000.000<ref name="FAEC"/>||10.000.000||Glad u Bengalu||[[Indija]]||1769.||1790.|| |- | rowspan="1" |5.250.000||10.300.000<ref>Davis, Mike. Late Victorian Holocausts. 1. Verso, 2000. {{ISBN|1-85984-739-0}}, str. 7</ref>||[[Velika glad 1876.–78.]]||[[Indija]]||1876.||1878.|| |- | rowspan="1" |4.000.000<ref name="FAEC">[http://www.mitosyfraudes.org/Polit/Famines.html Fearfull Famines of the Past]</ref>||4.000.000||Glad u Kini||[[Narodna Republika Kina|Kina]]||1333.||1337.|| |- | rowspan="1" |4.000.000||4.000.000||Bengalska glad u [[Britanski radž|Indiji pod britanskom vlašću]]||[[Indija]]||1943.||1943.|| |- | rowspan="1" | 3.941.000<ref name="lb.ua"/> || 3.941.000<ref name="lb.ua"/>|| [[Holodomor]] || [[Ukrajina]] || 1932. || 1933.|| Glad izazvana prisilnom [[kolektivizacija|kolektivizacijom]] i potom zaplijenom poljoprivrednih proizvoda od seljaka kada nisu bile ispunjene od države postavljene proizvodne kvote. |- | rowspan="1" |1.250.000<ref>Davis, Mike. Late Victorian Holocausts. 1. Verso, 2000. {{ISBN|1-85984-739-0}}, str. 173</ref>||10.000.000<ref name="mikedavis"/>||[[Indijska glad 1899.-1900.]]||[[Indija]]||1899.||1900.||[[Glad u Indiji]]|| |- | rowspan="1" |775.000<ref>Foster, R.F. 'Modern Ireland 1600–1972'. Penguin Press, 1988. p324. Foster's footnote reads: "Based on hitherto unpublished work by C. Ó Gráda and Phelim Hughes, 'Fertility trends, excess mortality and the Great Irish Famine'...Also see C.Ó Gráda and Joel Mokyr, 'New developments in Irish Population History 1700–1850', Economic History Review, vol. xxxvii, no.4 (November 1984), pp. 473–488."</ref><ref>Joseph Lee, The Modernisation of Irish Society p. 1. Lee says 'at least 800,000'.</ref>||2.000.000<ref>[http://www.nde.state.ne.us/SS/Irish/irish_pf.html The Great Irish Famine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000818232008/http://www.nde.state.ne.us/SS/irish/irish_pf.html |date=2000-08-18 }} Approved by the New Jersey Commission on Holocaust Education on 10 September 1996, for inclusion in the Holocaust and Genocide Curriculum at the secondary level. Revision submitted 11/26/98.</ref>||[[Velika glad u Irskoj|Velika Irska glad]]||[[Velika Britanija]], [[Irska]]||1846.||1849.|| |- | rowspan="1" |500.000<ref name="FAEC"/>||500.000||Glad u [[Egipat|Egiptu]]||[[Egipat]]||967.||972.|| |- | rowspan="1" |100.000<ref name=NP02>{{cite web |author=Matt Welch |url=http://mattwelch.com/NatPostSave/Sanctions.htm |title=Iraqi death toll doesn't add up |publisher=[[National Post]] |date=2002 |accessdate=10. 06. 2009. |archive-date=2011-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110526110445/http://www.mattwelch.com/NatPostSave/Sanctions.htm |dead-url=yes }}</ref>||1.500.000<ref>(The Wisdom Fund, [http://www.twf.org/News/Y1997/Ramsey.html "&#91;Clark&#93; Charges US, British and UN Leaders,"] 20. November 1996)</ref>||Glad u [[Irak]]u pod ekonomskim sankcijama [[Ujedinjeni narodi|UN]]-a||[[Irak]]||1990.||2003.|| |} == Ljudsko žrtvovanje i ritualna ubojstva == Ovo poglavlje uključuje popis smrtnosti zbog ljudskog žrtvovanja i ritualnih ubojstava. {| class="sortable wikitable" width=100% |- bgcolor="#CCCC" ! width=13% | Najniža procjena !! width=13% | Najviša procjena !! width=19% | Opis !! width=13% |Group !! width=10% | Lokacija !! width=7% | Od !! width=7%| Do !! width=18% | Bilješke |- | 14.100<ref name="asteci">{{cite web| url=http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#Aztecs| title=Historical Body Count: Aztecs| publisher=Twentieth Century Atlas| author=Sherburne Cook; "Cannibals and Kings" |date=1977 | accessdate=15. veljače 2011}}</ref> || 2.000.000<ref name="asteci"/> || Ljudsko žrtvovanje || [[Asteci]] || [[Meksiko]] || 14. stoljeće || 1521. || Ljudsko žrtvovanje u kulturi Asteka. |- | 13.000<ref>''National Geographic'', July 2003, cited by [http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#Shang White]</ref> || 13.000 || Ljudsko žrtvovanje || [[Shang Dinastija]] || [[Narodna Republika Kina|Kina]] || [[14. vijek pne.|14. stoljeće pr. Kr.]] || [[11. vijek pne.|11. stoljeće pr. Kr.]] || 250 godina ritualnog ubojstva. |- |7.941<ref name="White-SelectedDeathTolls">Sakuntala Narasimhan, ''Sati: widow burning in India'', quoted by Matthew White, [http://users.erols.com/mwhite28/warstatv.htm "Selected Death Tolls for Wars, Massacres and Atrocities Before the 20th Century", p.2] (July 2005), ''Historical Atlas of the 20th Century'' (self-published, 1998-2005).</ref> || 7.941 || Ritualna samoubojstva || [[Sati (praksa)|Sati]] || [[Bengal]], Indija || 1815. || 1828. || |- |913<ref>[http://www.washingtonexaminer.com/local/crime/Crime-History---913-killed-in-Jonestown-Massacre-8546654-70300522.html Crime History - 913 killed in Jonestown Massacre]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; The Washington Examiner</ref> || 913 || Revolucionarno kolektivno samoubojstvo u [[Jonestown]]u || Sljedbenici kulta "Narodni hram" || [[Jonestown]], [[Gvajana]] ||[[18. 11.|18. studenog]] 1978. || [[19. 11.|19. studenog]] 1978.|| Događaj je bio najveći gubitak života američkih civila u neprirodnoj katastrofi sve do [[napadi 11. septembra 2001.|napada 11. rujna]]. |} == Najgori potresi == Ovo poglavlje pokriva poginule u najsmrtonosnijim potresima zabilježenim u ljudskoj povijesti. U 10 najrazornijih potresa, poginulo je 2,5 milijuna ljudi. {| class="sortable wikitable" style="font-size:100%;" |- ! width=10% | Broj poginulih ! width=25% | Događaj ! width=20% | Lokacija ! width=20% | Datum |- | 830.000<ref name="Earthquake">[http://earthquake.usgs.gov/regional/world/most_destructive.php Most Destructive Known Earthquakes on Record in the World] USGS.gov</ref> || [[Potres u Shaanxiju 1556.]] || [[Narodna Republika Kina|Kina]] || 1556. |- | 255.000<ref name="Earthquake"/> || [[Potres u Tangšanu 1976.]] || Kina || 1976. |- | 240.000<ref name="Earthquake"/> || [[Potres u Haiyuanu 1920.]] || Kina || 1920. |- | 230.000<ref name="Earthquake"/> || [[Potres u Alepu 1138.]] ||[[Sirija]] || 1138. |- | 227.898<ref name="Earthquake"/> || [[Cunami u Indijskom oceanu 2004.|Potres u Indijskom oceanu 2004.]] || [[Indonezija]], [[Šri Lanka]], [[Indija]], [[Tajland]] || 2004. |- | 222.517<ref>USGS.gov: [http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eqinthenews/2010/us2010rja6/#summary Magnitude 7.0 - HAITI REGION; 2010 January 12 21:53:10 UTC]</ref> || [[Potres u Haitiju 2010.]] || [[Haiti]] || 2010. |- | 200.000<ref name="Earthquake"/> || [[Potres u Damganu 856.]] || [[Iran]] || 856. |- | 142.000<ref name="Earthquake"/> || [[Potres u Velikom Kantu 1923.]] || Japan || 1923. |- | 137.000<ref name="Earthquake"/> || [[Potres u Hokkaidu 1730.]] || [[Japan]] || 1730. |- | 110.000<ref name="Earthquake"/> || [[Potres u Ašgabatu 1948.]] || [[Turkmenistan]] || 1948. |- |} == Reference == {{izvori}} == Vanjski izvori == * [http://users.erols.com/mwhite28/battles.htm Najkrvavije bitke 20. stoljeća] * [http://users.erols.com/mwhite28/battle19.htm Smrtnost za bitke 16., 17., 18. i 19. stoljeća] * [http://users.erols.com/mwhite28/war-list.htm Ratovi 20. stoljeća] * [https://web.archive.org/web/20120307031425/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1510/is_1987_Fall/ai_5151514/pg_2/ Najgori pokolji svijeta] [[Kategorija:Ratovi]] [[Kategorija:Vojna historija]] [[Kategorija:Katastrofe]] [[Kategorija:Kriminal]] [[Kategorija:Liste]] [[Kategorija:Genocid]] [[Kategorija:Zločini]] [[Kategorija:Ubistvo]] m4hotn1ll7ax5h2j2uorx9goo18alyo 4 200958 42680586 41562234 2026-08-22T13:51:20Z Aca 108187 42680586 wikitext text/x-wiki {{smernice|WP:AB|WP:AUTO|WP:AUTOBIO}} Trebalo bi da sačekate da drugi napišu članak o predmetima sa kojima ste lično u vezi. Ovo se odnosi na članke o Vama, Vašim postignućima, Vašim poslovima, Vašim izdanjima, Vašem Mrežnom mestu, Vašim rođacima i svaki drugi mogući [[Wikipedia:Sukob interesa|sukob interesa]]. Vikipedija je prošla kroz mnoge dugačke sukobe o značaju, činjeničnoj preciznosti i neutralnosti takvih članaka, uključujući i [[:en:Jimmy Wales|članak]] na engleskoj Vikipediji o [[Džimi Vels|Džimiju Velsu]], suosnivaču Vikipedije ([http://www.cadenhead.org/workbench/news/2828]). Suzdržavanje od takvog uređivanja je stoga važno za održavanje Vikipedijinog [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta|neutralnog stanovišta]] i u izbegavanju odavanja utiska proturivanja tačke gledišta. Ovo, međutim, ''ne'' znači da je ''nemoguće'' napisati neutralnu, proverljivu autobiografiju, niti da su one ''strogo zabranjene''. Radi se samo o tome da ljudi naginju ka promovisanju sebe samih, bilo jasno (govoreći, recimo, „ja sam super“), bilo suptilnije (poput neuključivanja važnih i proverljivih negativnih događaja u svojim životima, dodavanja velikog broja pozitivnih epizoda bez navođenja izvora ili davanja suviše malo težine negativnim događajima). Zbog ovoga, pisanje autobiografija se ''snažno'' obeshrabruje. Ako neko želi da napiše autobigorafiju, preporučuje se da se o tome prvo razgovara sa Zajednicom i zatraži [[Wikipedia:Konsenzus|konsenzus]] mišljenja. Ako ste već negde drugde objavljivali na neku temu, svakako ste dobrodošli da na Vikipediji doprinosite na istu temu. Međutim, od svakog Vikipedijinog članka se očekuje da svoj predmet pokrije na neutralan, pošten i sveobuhvatan način kako bi unapredio znanje o predmetu kao celini. Članci koji postoje prevashodno kako bi unapredili saradnika će verovatno biti obrisani. ==Problem sa autobiografijama== {{izdvojeni citat|Kaže se da su rođenje Zaphoda Biblbroksa pratili zemljotresi, ogromni talasi, tornada, vatrene oluje, eksplozije tri susedne zvezde i, nedugo zatim, izdavanjem preko šest i tri četvrt miliona podnesaka za štetu od strane svih većih zemljoposednika u njegovom galaktičkom sektoru. Međutim, jedina osoba koja sve ovo govori je sam Biblbroks, i postoji nekoliko teorija kojima bi se ovo moglo objasniti.|„[[Autostoperski vodič kroz galaksiju]]“}} Iako smešan, prethodni isečak ilustruje nekoliko temeljnih problema sa autobiografijama: *One su često pristrasne, obično pozitivno. Ljudi su naklonjeni samouveličavanju kada govore o sebi samima, kao i predstavljanju mišljenja kao činjenica. Vikipedija ne predstavlja mišljenja kao činjenice. Na primer, ne bi bilo prihvatljivo ako ni [[Kasijus Klej|Muhamad Ali]] napisao „Ja sam najveći“ u članku o sebi. [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta|Vikipedijski članci moraju biti napisani sa neutralne tačke gledišta]] (što ''ne'' znači jednostavno pisanje u trećem licu). *One mogu biti neproverljive. Ako ste jedini izvor za određenu činjenicu o Vama upravo ''Vi sami'', onda je čitaoci ne mogu proveriti. (Jedan čest prostor gde je ovo slučaj su nade, snovi, misli i težnje. Čitaoci nemaju načina da provere šta mislite.) Ukoliko ste u jednom trenutku u životu morali promeniti prebivalište zbog nekog veoma bitnog razloga to možda znate vi, ali ukoliko to nije zabeleženo nigde, a vi to navedete u članku - to je istovremeno i originalno istraživanje i neproverljivo. Ukoliko ste primili neku nagradu, povelju, medalju ili pehar to nije dovoljno da bi se navelo u članku. Ne spori se činjenica da nagrada postoji i da je dodeljena, ali ukoliko je niko nije zabeležio, jednostavno ne postoji mesto da se to proveri. Čak i ukoliko u nekim novinama pogrešno objave da je neko drugi dobio nagradu, Vikipedija nije mesto gde će se dokazivati istina. Koliko god da je nešto tačno, ako ga čitaoci ne mogu proveriti, to jednostavno ne pripada ovde. [[Wikipedia:Proverljivost|Sve u Vikipedijinim člancima mora biti proverljivo]]. *One mogu sadržati originalna istraživanja. Ljudi u autobiografijama često uključuju podatke koji nikada ranije nisu bili objavljeni, ili koji su proizvod znanja iz prve ruke. Ova vrsta podataka bi zahtevala od čitalaca da preduzmu originalno istraživanje kako bi ih proverili. (Na primer, osim ako je Vaš broj cipela, iz nekog neverovatnog razloga, već predmet široko rasprostranjenog opšte-javnog znanja, uključivanje Vašeg broja cipela u članak o Vama jeste originalno istraživanje, jer bi provera tog podatka zahtevala od čitalaca da dođu kod Vas i sami Vam izmere nogu.) Vikipedija nije izdavač u prvoj instanci, i prema tome, [[Wikipedia:Bez originalnog istraživanja|originalno istraživanje nije dozvoljeno u Vikipediji]]. ==Ako Vikipedija već ima članak o Vama== Teško je pisati neutralno o sebi. Stoga, na Vikipediji se smatra odgovarajućim da pustite druge da napišu članak o Vama. Umesto pisanja, doprinesite materijalom ili učinite predloge na [[Pomoć:Stranica za razgovor|strani za razgovor]] o članku i dopustite nezavisnim urednicima da ih upišu u sam članak. Međutim, u sasvim čistim slučajevima, može biti dozvoljivo da uređujete stranice vezane za Vas. Tako, možete vratiti [[Wikipedia:Vandalizam|vandalizam]]; ali naravno on mora biti ''jednostavan'', očigledan vandalizam, a ne nesporazum o sadržaju članka. Slično, trebali biste se osećati slobodnim da popravite netačne ili zastarele podatke o sebi, poput bračnog stanja, trenutnog poslodavca, mesta rođenja, i sličnog. Međutim, budite spremni da će, ako činjenica ima različite interpretacije, je [[Wikipedia:Budite odvažni|neki drugi saradnici urediti]]. Pošto je Vikipedija enciklopedija, ona bi trebala biti [[Sekundarni izvor|sekundarni]] ili [[tercijarni izvor]]. Ovo znači da Vikipedija ne bi trebala da sadrži nikakve „nove“ podatke ili teorije (videti [[Wikipedia:Bez prvobitnog istraživanja]]) i svi podaci trebaju imati [[Wikipedia:Navođenje izvora|proverljive izvore sa treće strane]]. Činjenice, prepričavanja događaja, i pojašnjenja koje biste možda želeli da dodate u članak o sebi moraju biti [[Wikipedia:Proverljivost|proverljivi]]. Vikipedija ne želi da ima neverodostojan članak o Vama. Politika [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta|neutralne tačke gledišta]] označava težnju ka dobro odvaganom i poštenom članku. Cilj nije da se ponudi mišljenje, već jedino da se verodostojno prikažu opisi drugih, koji bi morali imati navedene izvore i biti propisno citirani. Možete pomoći tako što ćete ukazati na izvore koji mogu omogućiti prikazivanje bolje izvaganog pogleda. Ako Vam se ne dopada fotografija, možete pomoći Vikipediji tako što ćete priložiti dobru fotografiju pod pogodnom dozvolom za [[slobodni sadržaj]]. Verovatno bi bila dobra ideja da se predstavite na strani za razgovor članka oznakom <nowiki>{{tl|značajan vikipedijanac}}</nowiki>. ==Pisanje članka o sebi== Pisanje članaka o sebi se ne preporučuje. Ako napišete takav članak, najverovatnije je da će biti postavljen na [[Wikipedia:Članci za brisanje|glasanje za brisanje]]. Brisanje pre svega zavisi od glasanja, ali mnogi Vikipedijanci su ubeđeni da niko ne bi trebalo da ''piše'' članak o sebi zato što je tako teže ostati nepristrasan i napisati članak koji poštuje osnovna pravila Vikipedije: [[Wikipedia:Bez originalnog istraživanja]], [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta]] i [[Wikipedia:Proverljivost]]. Ako niste [[Wikipedia:Značaj|značajni]] prema Vikipedijinim smernicama, pisanje članka o sebi može kršiti politiku da [[Wikipedia:Šta Vikipedija nije#Vikipedija nije provajder besplatnog hostinga ili internet prostora|Vikipedija nije provajder besplatnog hostinga]] pa bi prema tome, članak o vama ispunio [[Wikipedia:Kriteriji za brzo brisanje|kriterijume za brzo brisanje]]. Ako su Vaš rad proverljiv i istinski značajan,pa prema tome i pogodan za uključenje u Vikipediju, neko drugi će verovatno pre ili kasnije napisati članak o Vama. Vodite računa da sve što ovde pošaljete mogu uređivati drugi. Nekoliko autobiografskih članaka izazvalo je prave glavobolje svojim prvobitnim autorima nakon izvesnog perioda uređivanja u zajednici i dešavalo se da su takve članke na kraju za brisanje predložili njihovi prvobitni autori. U nekim slučajevima članak će biti sačuvan čak i ako izvorni autor traži suprotno. Ljudi uopšteno govoreći nisu u stanju da odrede da li su oni sami predmet za enciklopediju. Jedna stvar koju možete učiniti da pomognete drugim urednicima Vikipedije jeste da, ako već imate lični sajt, da se pobrinete da svi podaci koje biste želeli u svom članku na Vikipediji budu već dostupni na Vašem sajtu. Ukoliko ne sadrži neskromne tvrdnje poput „Ja sam prvi napravio ovu spravicu“ ili „Moja knjiga se te godine najbolje prodavala“, lični sajt ''može'' biti korišćen kao izvor za opšte biografske podatke. [[Wikipedia:Proverljivost|Vikipedijina politika proverljivosti]] kaže: „Izvori koje predmet članka sam objavi i drugi objavljeni izvori nejasne pouzdanosti mogu biti korišćeni kao izvori u člancima o samim predmetima ako su podaci značajni, nisu hvalospevi, i nisu u suprotnosti sa drugim objavljenim izvorima.“ ==Videti i== *[[Wikipedia:Biografije živih osoba]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} 2vi82bwa88t4wwxle1y2e5db4u7mam9 0 212240 42680551 42554751 2026-08-22T12:35:27Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680551 wikitext text/x-wiki {{Infokutija znanstvenik | ime = Džejms Nikolas „Džim“ Grej | slika = Jim Gray Computing in the 21st Century 2006.jpg | širina_slike = 250px | opis_slike = | datum_rođenja = [[12. 1.|12. januar]] [[1944]]. | mesto_rođenja = [[San Francisco|San Francisko]], [[Kalifornija]] | država_rođenja = [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = | mesto_smrti = | polje = [[Računarstvo]] | institucija = [[IBM]]<br />[[Microsoft|Majkrosoft]] | škola = | akademija = | studenti = | poznat_po = [[Granularno lokovanje baze podataka]]<br />data cube operator | nagrade = [[Turingova nagrada|Tjuringova nagrada]] | religija = | napomene = }} '''Džejms Nikolas „Džim“ Grej''' ({{jez-engl|James Nicholas "Jim" Gray}}; rođen [[1944]]. godine, nestao na moru [[28. 1.|28. januara]], [[2007]].) je bio [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[informatičar]] koji je [[1998]]. godine dobio [[Turingova nagrada|Tjuringovu nagradu]] „za svoj doprinos istraživanju u oblasti [[baza podataka]] i [[Procesiranje transakcija|procesiranja transakcija]] i tehničko vođstvo u sistemskoj implementaciji“. == Biografija == Grej je studirao na [[Kalifornijski univerzitet|Kalifornijskom univerzitetu Berkli]], gde je i diplomirao [[1966]]. godine na smeru za inženjersku matematiku (matematika i statistika), a tri godine kasnije i doktorirao u oblasti računarstva. Grej je prvi diplomac koji je odbranio doktorat na katedri za računarstvo univerziteta Berkli. Kao briljantan i vanredno pristupačan istraživač, Džim Grej se već na početku svoje karijere istakao kao lider u krugovima koji su se bavili istraživanjima vezanim za oblast [[baza podataka]] i računarskih sistema. Broj njegovih saradnika koji su ga smatrali bliskim prijateljem je impresivan, a sam Grej je doprineo na mnogo različitih načina razvoju više stotina karijera. == Nestanak na moru i potraga == Za vreme kratke samostalne plovidbe do [[ostrva Faralon]] blizu [[San Francisco|San Franciska]], sa ciljem da tamo prospe pepeo svoje majke, njegova jahta pod nazivom ''Tenacious'' (''Tvrdoglava''), prijavljena je kao nestala u nedelju, [[28. 1.|28. januara]], [[2007]]. godine. Obalska straža je pretraživala oblast u kojoj je jahta poslednji put viđena puna četiri dana pomoću aviona C-130 Herkul, helikoptera, i patrolnih čamaca, ali nije naišla ni na kakav trag.<ref name="sfgate">{{cite news | date = [[29. 1.|29. januar]] [[2007]]. | url = http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/01/29/BAGB5NR0GL6.DTL | title = Obalska straža u potrazi za nestalim moreplovcem: šezdesettrogodišnji čovek nije se vratio sa plovidbe do ostrva Faralon | work = San Francisko Hronikl | archive-date = 2011-05-25 | access-date = 2013-03-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110525001820/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/01/29/BAGB5NR0GL6.DTL | url-status = dead }}</ref><ref name="sfgate2">{{cite news | date = [[30. 1.|30. januar]] [[2007]]. | url = http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/01/30/BAGGTNR93G1.DTL&type=printable | title = Potraga na moru za nestalim Majkrosoftovim naučnikom: nema traga čoveku iz San Franciska koji je sam plovio u svojoj jahti prema ostrvima Faralon | work = San Francisko Hronikl | access-date = 2013-03-19 | archive-date = 2012-06-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120609102308/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/01/30/BAGGTNR93G1.DTL&type=printable }}</ref><ref name="sfgate4">{{cite news | date = [[31. 1.|31. januar]] [[2007]]. | url = http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/01/31/BAGTONS9084.DTL&type=printable | title = Potraga za nestalim moreplovcem se proširuje na Humboldt | work = San Francisko Hronikl | access-date = 2013-03-19 | archive-date = 2012-06-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120609102346/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/01/31/BAGTONS9084.DTL&type=printable }}</ref><ref name="sfgate5">{{cite news | date = [[31. 1.|31. januar]] [[2007]]. | url = http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/01/31/MNGPMNRVD137.DTL&type=printable | title = Uzaludna potraga na moru za čarobnjakom podataka | work = San Francisko Hronikl | access-date = 2013-03-19 | archive-date = 2012-06-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120609102422/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/01/31/MNGPMNRVD137.DTL&type=printable }}</ref> Grejeva jahta je bila opremljena EPIRB (Emergency Position-Indicating Radio Beacon) uređajem koji se automatski aktivira i počinje sa emitovanjem radio-signala u slučaju da jahta potone. Oblast u okolini ostrva Faralon, gde je Grej plovio, je dosta udaljena od istočno-zapadnog kanala koji koriste teretni brodovi koji uplovljavaju i isplovljavaju iz zaliva San Franciska. Vreme je tog dana bilo vedro, i nije bio prijavljen nijedan slučaj da je neki drugi brod udario u Grejevu jahtu. Nije bilo ni primljenih SOS radio-signala. Satelit ''DigitalGlobe'' je [[1. 2.|1. februara]] [[2007]]. godine skenirao čitavu oblast, generišući na hiljade slika.<ref name="nythafner">{{cite news | date = [[3. 2.|3. februar]] [[2007]]. | url = http://www.nytimes.com/2007/02/03/technology/03search.html?ex=1328158800&en=e58764b50c8a4508&ei=5090&partner=rssuserland&emc=rss | title = Haj-Tek potraga Silikonske doline za kolegom | work = Njujork Tajms}}</ref> Slike su objavljene na sajtu ''Amazon Mechanical Turk'' da bi se potraga proširila, a u nadi da će neko ugledati Grejev brod na njima. Prijatelji Džima Greja su [[16. 2.|16. februara]] [[2007]]. godine obustavili svoju potragu,<ref>{{cite news | date = [[16. 2.|16. februar]] [[2007]]. | url = http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2007/02/16/state/n181516S21.DTL&hw=jim+gray&sn=001&sc=1000 | title = Prijatelji nestalog informatičara prekinuli potragu | work = San Francisko Hronikl | access-date = 2013-03-19 | archive-date = 2007-03-05 | archive-url = https://archive.today/20070305093740/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2007/02/16/state/n181516S21.DTL&hw=jim+gray&sn=001&sc=1000 | dead-url = yes }}</ref> ali su nastavili da proveravaju sve važne tragove. Porodica je obustavila svoju potragu [[31. 5.|31. maja]] [[2007]]. godine. Prema članku u novinama ''Merkuri Njuz'' koje izlaze u San Hozeu jedan od članova Obalske straže opisao je višemesečni trud kao „najveću, strogo civilnu, privatno finansiranu potragu koju sam ikad video“. Nažalost, nije se došlo do novih tragova. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|James N. Gray}} * [http://research.microsoft.com/~Gray/ Grejova strana] na Microsoft Research prezentaciji * [http://www.regdeveloper.co.uk/2006/05/30/jim_gray/ Intervju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528122123/http://www.regdeveloper.co.uk/2006/05/30/jim_gray/ |date=2008-05-28 }} koji je napravio Mark Vajthorn za ''The Register'' * [http://www.theregister.co.uk/2007/04/30/jim_gray_tribute/ Sećanje na Džima Greja] koje je objavio Mark Vajthorn za ''The Register'' === Potraga === * [http://www.wired.com/techbiz/people/magazine/15-08/ff_jimgray Članak], iz časopisa ''Wired Magazine'' (avgust 2007. godine) * [http://www.openphi.net/tenacious/ Blog za ljude koji pokušavaju da nađu Džima Greja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703024036/http://www.openphi.net/tenacious/ |date=2015-07-03 }} * [http://www.helpfindjim.com/index.html Pomozite da nađemo Džima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927035110/http://www.helpfindjim.com/index.html |date=2007-09-27 }} Informacije koje mogu biti od pomoći da se locira Džim Grej {{Tjuringova nagrada}} {{Lifetime|1944|NESTALO|Gray, Jim}} [[Kategorija:Američki informatičari]] [[Kategorija:Dobitnici Turingove nagrade]] 3yx95jvis4x20qbqqqa24wu6744dn98 0 215396 42680555 40948865 2026-08-22T12:48:26Z Edgar Allan Poe 29250 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Historija Paname|Historija Paname]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42680555 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Great American Biotic Interchange examples.svg|230px|minijatura|desno|Velika američka razmjena životinja]] '''Velika američka razmjena životinja''' bio je važan [[biogeografija|biogeografski]] događaj prije oko tri milijuna godina. Migrirale su kopnene i slatkovodne [[životinje]] preseljenjem iz [[Severna Amerika|Sjeverne Amerike]] u [[Južna Amerika|Južnu Ameriku]] i obratno. Migracija se dogodila tijekom [[pliocen]]a, prije 3,6-2,6 milijuna godina, kada se uzdignula [[Panamska prevlaka]] i spojila dva američka [[kontinent]]a, pa su životinje mogle prelaziti iz jednoga u drugi. Nastankom [[kopneni most|kopnenog mosta]], na području današnje [[Panama|Paname]] spojile su se [[neotropska ekozona|neotropska]] (otprilike Južna Amerika) i [[nearktička ekozona]] (otprilike današnja Sjeverna Amerika). Razmjena životinja vidljiva je i iz [[stratigrafija|stratigrafije]] i [[priroda|prirode]]. Najveći učinak bio je na razmjeni [[sisavac]]a, ali također i kod slaboletećih i letećih [[ptica]], [[reptil|gmazova]] pa čak i slatkovodnih [[riba]]. [[Alexander von Humboldt]] i [[Charles Darwin]] raspravljali su o razlikama životinjskog svijeta Sjeverne i Južne Amerike. [[Alfred Russel Wallace]] prvi je znanstveni predstavio veliku američku razmjenu životinja [[1876]]. godine. Slična razmjena dogodila se ranije u [[kenozoik]]u, kada se dogodio kontakt [[Južna Azija|Indije]] i [[Afrika|Afrike]] s [[Eurazija|Euroazijom]], prije oko 50 – 30 milijuna godina. {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Fauna Sjeverne Amerike]] [[Kategorija:Fauna Južne Amerike]] [[Kategorija:Pliocen]] [[Kategorija:Biogeografija]] gyr63p7bnyn208q9lz6de62b7r5bqef 42680556 42680555 2026-08-22T12:48:46Z Edgar Allan Poe 29250 42680556 wikitext text/x-wiki {{Izvor}} [[Datoteka:Great American Biotic Interchange examples.svg|230px|minijatura|desno|Velika američka razmjena životinja]] '''Velika američka razmjena životinja''' bio je važan [[biogeografija|biogeografski]] događaj prije oko tri milijuna godina. Migrirale su kopnene i slatkovodne [[životinje]] preseljenjem iz [[Severna Amerika|Sjeverne Amerike]] u [[Južna Amerika|Južnu Ameriku]] i obratno. Migracija se dogodila tijekom [[pliocen]]a, prije 3,6-2,6 milijuna godina, kada se uzdignula [[Panamska prevlaka]] i spojila dva američka [[kontinent]]a, pa su životinje mogle prelaziti iz jednoga u drugi. Nastankom [[kopneni most|kopnenog mosta]], na području današnje [[Panama|Paname]] spojile su se [[neotropska ekozona|neotropska]] (otprilike Južna Amerika) i [[nearktička ekozona]] (otprilike današnja Sjeverna Amerika). Razmjena životinja vidljiva je i iz [[stratigrafija|stratigrafije]] i [[priroda|prirode]]. Najveći učinak bio je na razmjeni [[sisavac]]a, ali također i kod slaboletećih i letećih [[ptica]], [[reptil|gmazova]] pa čak i slatkovodnih [[riba]]. [[Alexander von Humboldt]] i [[Charles Darwin]] raspravljali su o razlikama životinjskog svijeta Sjeverne i Južne Amerike. [[Alfred Russel Wallace]] prvi je znanstveni predstavio veliku američku razmjenu životinja [[1876]]. godine. Slična razmjena dogodila se ranije u [[kenozoik]]u, kada se dogodio kontakt [[Južna Azija|Indije]] i [[Afrika|Afrike]] s [[Eurazija|Euroazijom]], prije oko 50 – 30 milijuna godina. {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Fauna Sjeverne Amerike]] [[Kategorija:Fauna Južne Amerike]] [[Kategorija:Pliocen]] [[Kategorija:Biogeografija]] 39jln53qx8w466uwpzypyakr5gglk8k 0 220099 42680697 42389271 2026-08-22T18:36:38Z SrpskiAnonimac 101643 42680697 wikitext text/x-wiki {{vidi takođe|Slava naselja}} {{ostale upotrebe}} {{preusmeri|Preslava}} [[Datoteka:PA020045.JPG|mini|200p|Crkva za vreme slave u [[Trebinje|Trebinju]].]] [[Datoteka:Osveštenje za Slavu.JPG|mini|200p|Osveštenje slavskog kolača, žita i vina obavlja se dan prije Slave.]] '''Slava''' ([[etimologija]] ove reči najverovatnije vodi do [[sanskrit]]a i reči ''šrava'' koja, nešto izmenjena u izvedenim [[slovenski jezici|slovenskim jezicima]], tako i [[srpski jezik|srpskom]], poprima današnji oblik), poznata još i kao '''krsna slava''', '''krsno ime''', '''sveti''', je prastari narodni običaj proslave domaćeg zaštitnika i davaoca kod paganskog čoveka. Među [[Sloveni]]ma, najbolje se održala kod [[Srbi|Srba]].<ref name="Sibir">Grupa autora, Srpski mitološki rečnik, NOLIT, Beograd, 1970.</ref> Srbi su slavu kontinuirano i najduže zadržali. Tragove ovog običaja imaju ili su doskora imali svi Sloveni, pa i [[Indoevropljani]]: [[Tračani]], [[Stara Grčka|stari Grci]], [[Dačani]], (sa ostacima u [[Mala Vlaška (Rumunija)|Maloj Vlaškoj]]), [[Iliri]] (sa ostacima kod [[Cincari|Cincara]] i severnih [[Albanci|Albanaca]]), [[Stari Rim|Rimljani]] i dr. Slični običaji se sreću i u [[Severna Makedonija|Severnoj Makedoniji]]<ref>{{Cite web|title=Porodična slava i slične slave u ohridsko-struškoj oblasti|url=http://www.rastko.rs/antropologija/glasnici-ei/45/jtrifunovski.pdf|publisher=Glasnik etnografskog Instituta SASA, tom XLV|author=Jovan F. Trifunovski|language=srpski}}</ref>, delovima [[Bugarska|Bugarske]] u vrlo malom obimu u obe države, u Bugarskoj samo oko [[Timok]]a.<ref>{{Cite web|title=Za propagandnata upotreba na praznika|url=http://www.liternet.bg/publish7/phristov/praznika.htm|publisher=Literature Network|author=Petko Hristov|language=bugarski}}</ref> Slava se sreće i kod katolika u [[Boka Kotorska|Boki Kotorskoj]], gradu [[Bar, Crna Gora|Baru]] sa okolinom, [[Konavle|Konavlima]], južnoj [[Hercegovina|Hercegovini]], [[Dalmacija|Dalmaciji]] i [[Bosansko Grahovo|Bosanskom Grahovu]], kod [[Albanci|Albanaca]] katolika, nekih [[Muslimani (narod)|Muslimana]] u [[Bosna|Bosni]] i [[Sandžak]]u, pravoslavnih [[Vlasi|Vlaha]], [[Goranci|Goranaca]] i [[Hrvati|Hrvata]] na Kosovu. == Istorijat i tumačenja == Najviše pristalica ima verovanje da je slava hristijanizovani oblik starog slovenskog (ili šire, indoevropskog) praznika posvećenog mitskom pretku porodice, odnosno porodičnim precima uopšte. Slava potiče iz kulta predaka, jednog od najvažnijih praslovenskih kultova. Naime, stari Sloveni su, Srbi posebno, veoma držali do porodice i odnosa prema precima. Slava je tada (a i danas) upravo održavala vezu sa precima i poreklom. Slavljenjem, porodice su prenosile kulturno nasleđe sa pokoljenja na pokoljenje i čuvale svest o sopstvenom poreklu.<ref name="Sibir" /> Najstariji pomen slave u našim krajevima potiče iz 1018. godine.<ref name="Kozara">Grupa autora, Sociološki leksikon, Savreneba administracija, Beograd, 1982.g.</ref> Postoje i autori koji veruju da su Srbi usvojili ovu tradiciju u vreme [[pokrštavanje|pokrštavanja]], negde krajem [[9. vek]]a. Neki veruju da se sam dan masovnog [[krštenje|krštenja]] uzimao kao dan sveca zaštitnika, drugi tvrde da je svako pleme usvojilo svog zajedničkog zaštitnika, dok ostali i dalje tvrde da slava samo predstavlja sveca koji je zamenio prethodnog paganskog boga-zaštitnika (vidi niže). Ponekad bi se desilo da se nova slava usvoji kada postoji verovanje da se neki svetac zalagao za neku vrstu spasenja. Novi svetac bi bio usvojen na mestu starog, čiji dan bi se i dalje obeležavao paljenjem sveće, ali sa mnogo manje slavlja. Postoji teorija da krsno ime - slava, pripada kultu mrtvih. (M. Vasić, V. Skarić, V. Čajkanović, L. Niderle i dr.).Poziva se na upotrebu [[koljivo|koljiva]] o krsom imenu, koje se upotrebljava u kultu mrtvih. Međutim koljivo je grčkog porekla i uneto je preko crkve u naše gradske običaje, izuzetno ponegde i po selima u okolini većih gradova i manastira. Da je koljivo crkveni elemenat, potvrđuje ne samo grčki naziv nego i spremanje dva krsnika (kolača): jedan je narodni, koji se lomi u kući a drugi, izlišni, nosi se sa koljivom u crkvu.<ref name="Sibir" /> U prilog ovog demantija, da je slava kult mrtvih, je činjenica da u kultu mrtvih nema radosnih raspoloženja, a u slavi ona nastaju pre proslave, za vreme gošćenja, i traju do završetka proslave. Prema tome, krsna slava svuda u Srba obuhvata redovno samo žive, a tek izuzetno i mrtve.<ref>Grujić R. Beograd,</ref> == Slava u pravoslavnoj religiji Srba == Stari Sloveni su svoje bogove smatrali svojim precima i tako su se prema njima i odnosili. I religija paganskih Srba bila je autentična i snažno utkana u čoveku. Zato je ovaj značajni narodni običaj kod Srba imao veliku važnost i zato se i održao hiljadama godina. Posle primanja hrišćanstva crkve su revnosno pristupile iskorenjavanju ovog paganskog, mnogobožačkog običaja. Kako je paganski narodni običaj bilo nemoguće iskoreniti i kod ranih hristijanizovanih Srba, mudri srpski arhiepiskop [[Sava]] je u 13. veku kanonizovao stare narodne običaje i uputio sveštenstvo da ih nasilno i uzaludno ne progone, nego da im daju hrišćansko obeležje. Slično su postupile i druge crkve i jednobožačke religije. Tako slava stiže u hrišćansko-pravoslavne običaje. Današnju formu slave je konačno uobličio mitropolit Srbije Mihailo [[1862]]. godine. Od brojnih imena koje je imao ovaj obred, a ima ih i danas, ostali su samo:Slava, Krsna Slava i Svečari. Tradicionalna i primerena duhovnom karakteru srpskog naroda, kanonizovana i zaštićena pravoslavnim crkvenim pravilima, slava je kontinuirano produžila svoje postojanje posebno u Pravoslavnom Hrišćanstvu i srpskom narodu. Kako god da je menjala i modifikovala ovaj običaj, Srpska pravoslavna crkva je bila i ostala značajna u njegovom čuvanju.<ref name="Sibir" /> == Nasleđe == [[Datoteka:Slava.JPG|mini|levo|200p|Slavski kolač sa svećom i ikonom Slave - [[sv. Jovan Krstitelj]].]] Za razliku od većine običaja koji su zajednički za ceo narod, svaka porodica odvojeno slavi svog sveca. (Naravno, ima dosta preklapanja.) Sveca sinovi nasleđuju od glave porodice - obično oca. Ćerke nasleđuju slavu samo ako ostanu u kući; udate žene obično slave muževljevu slavu. Svaka kuća ima jednu ili dve slave godišnje (u zavisnosti od sveca, jer nekima su posvećena dva dana). Ipak, samo jedan je glavni dan gozbe u čast sveca zaštitnika (nije obavezno isti od dva dana za sve porodice); drugo slavlje se naziva „mala slava“, '''preslava''' ili '''poslužica'''. Neke porodice proslavljaju još jednog sveca, ali u manjem obimu (na primer, kada je žena jedini potomak iz svoje matične porodice, da se slava dotične porodice ne bi izgubila). == Svećenje vodice == U mnogim mestima je običaj da pre slave [[sveštenik]] dođe u kuću da sveti vodicu (osvešta vodu), od koje će kasnije da bude umešen [[slavski kolač]]. Domaćica priprema činiju sa vodom, [[bosiljak]], [[sveća|sveću]], [[kandilo]], [[tamjan]], te pali kandilo ispred [[Ikona|ikone]]. Tada sveštenik osvešta vodu kojom će biti umešen [[slavski kolač]]. Za tu priliku je potrebno pripremiti: kadionicu, vatru ili briket specijalnog uglja, tamjan, sveću, svećnjak (čirak), bosiljak i posudu čiste vode. Sve to bi inače trebalo da se nalazi na stolu, okrenuto prema ikoni slave, koja bi prema crkvenim pravilima trebala biti okrenuta prema istoku. Osvećena vodica se tretira kao [[svetinja]] i njome se pažljivo rukuje. Kada se uoči samog dana slave završe sve pripreme za sutrašnji dan, tom vodom i brašnom, kao i ostalim dodacima ([[kvasac]], [[so]]...) mesi slavski kolač. U nekim mestima slava počinje već uoči dana, večerom, jer je to liturgijski gledano već novi dan, zato što je u crkvi služena večernja služba (večernje). Ipak, to je retka pojava, jer se u većini slučajeva kolač reže (seče) na sam dan slave. == Žito == [[Datoteka:Slavska sveca i zito.jpg|mini|levo|150p|Slavska sveća i žito]] Pred slavu u kući se kuva žito (koljivo). Žito može da se kuva na više načina. Kuvano žito ili koljivo je u crkvenoj upotrebi još od najstarijih vremena. Kao crkveni simbol ono podseća na biljne žrtve iz starog zaveta. Smatra se da ono predstavlja ilustrovanu vezu ovozemaljskog i zagrobnog života. Prema crkvenim izvorima, potpuno je pogrešno ne spremati žito za Aranđelovdan i Ilindan pod izgovorom da su oni „živi svetitelji“ iz sledećih razloga:<br /> 1. Žito se ne prinosi za pokoj duše svetitelja, već za pokoj duša predaka koji slaviše slavu pre nas.<br /> 2. Pravoslavni hrišćani smatraju da nema živih i mrtvih svetitelja<ref>{{Cite web|title=Jevanđelje|url=http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9B%D0%BA_%28%D0%92%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%29#.D0.93.D0.BB.D0.B0.D0.B2.D0.B0_XX.|publisher=glava 20-a, stih 38-i|author=Sveti apostol i jevanđelist Luka|language=srpski}}</ref>, već da su svi živi i posreduju pred Bogom za nas. Što, dakle, znači da se ne molimo mi za njih već oni za nas. == Odlazak u crkvu == Kada osvane dan slave, u crkvu se nosi Slavski kolač, žito i [[crno vino]]. U crkvi se vrši zajedničko osvećenje žita i blagosiljanje hleba i vina, a onda sveštenik svako žito posebno prelije, i svaki kolač posebno reže. Tom prilikom svečar preda svešteniku pre liturgije, čitulju (spisak živih i preminulih članova porodice) radi pomena i vađenja čestica na proskomidiji-živih za zdravlje, a preminulima za pokoj duše. Kolačar (onaj ko nosi kolač u crkvu) prilaže crkvi svoje darove: [[tamjan]], [[Jestivo ulje|ulje]], [[vino]]..., a u novije vreme je to i [[novac]], koji crkva troši shodno svojim potrebama. == Tropari == Tropari su kratke pesme od nekoliko strofa, koje su posvećena glavnoj temi slave (prazniku ili svecu). Osnova crkvenog pojanja, tropari se pojavljuju kao samostalne pesme, ali u najvažnijem složenom obliku crkvenog pesništva, kanonima. Nekada su tropari bili nezaobilazan deo slave, dok su danas nešto ređa pojava. Danas se tropari pevaju skoro samo prilikom rezanja kolača u kući. == Rezanje kolača u kući == [[Datoteka:Slavski kolac sveca i vino.jpg|mini|levo|250p|Slavski kolač sa svećom, cvećem i vinom]] Tamo gde je nasleđena porodična praksa ili se zavodi nova, da se kolač reže u kući, treba postupiti na sledeći način. Još uveče, ili rano ujutru stavi se na sto sve što je potrebno za obred, a sto je za tu priliku okrenut prema ikoni, odnosno prema istoku. Na stolu treba da su: slavski kolač, žito (koljivo), čaša crnog vina, sveća, spisak živih i preminulih članova porodice radi molitvenog pomena, kadionica sa briketom i šibicom ili upaljačem. Pored vina i žita se nalazi kašičica, a pored slavskog kolača nož. Pred sam početak obreda se pali sveća (može i ranije), dok je kandilo upaljeno još uveče, i gorelo je u toku noći. Kad sveštenik dođe u kuću, na stolu je sve što je potrebno. Posle uobičajnog pozdrava, domaćin priđe sveći, prekrsti se i pripali je. Posle toga [[sveštenik]], čita molitvu [[Oče naš]], i tropara slave, i na kraju molitvu za osvećenje žita. Za vreme ovog obreda, okade se: [[ikona]], [[slavski kolač]], žito (koljivo), vino, prostorija u kojoj se slavi, kao i prisutni članovi porodice i gosti. Neposledno posle obreda, ne prekidajući tok, sveštnik prelazi na rezanje slavskog kolača. Za to vreme počinju da se pevaju [[tropari]]. == Proslavljanje == [[Datoteka:Koljivo from wheat.jpg|mini|Koljivo]] Slava okuplja celu porodicu i obično se priprema gozba, uključujući [[tradicionalna jela]]: [[slavski kolač]] i [[koljivo]]. Koljivo (ili žito) pravi se od kuvane [[pšenica|pšenice]]. Može da se pripremi na razne načine, ali najčešće sadrži [[orah]]e, [[oraščić]]e i/ili [[karanfilić]]e i [[med]]. Pšenica je simbol [[Vaskrsenje Isusovo|Vaskrsenja Hristovog]]. U zavisnosti od toga da li slava pada za vreme [[post]]a, ostatak gozbe ili sadrži životinjske proizvode (''mrsna slava'') ili ne (''posna slava''). Najčešće slave su [[Sveti Nikola]], [[19. decembar]] ([[Nikoljdan]]), [[Arhanđel Mihajlo]], [[21. novembar]] ([[Aranđelovdan]]), [[Sveti Georgije]], [[6. maj]] ([[Đurđevdan]]), [[Sveti Jovan Krstitelj]], [[20. januar]] ([[Jovanjdan]]), [[Sveti Dimitrij|Sveti Dimitrije Solunski]], [[8. novembar]] ([[Mitrovdan]]) i [[Sveti Sava]], [[27. januar]] ([[Savindan]]). Razne srpske zajednice (sela, gradovi, organizacije, političke stranke, institucije, kompanije itd.) takođe proslavljaju svog sveca zaštitnika: na primer, [[Beograd]] proslavlja [[Vaznesenje Gospodnje]] kao svoju slavu. U pojedinim mestima, seoska slava se proslavlja na otvorenom, najčešće na nekom bitnom mestu za naselje (pored crkve, kapelice, groblja, zborišta) i naziva se '''[[masla]]''', '''litije''' ili '''[[Zavetine (praznik)|zavetine]]'''. == Povezano == * [[Spisak krsnih slava]] * [[Srpska pravoslavna crkva]] * [[Svetac]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Kompjuterski program „Osvećenje vremena“, izdavač: BIT PROJEKT-Beograd, u Beogradu 1999. * Knjiga: Srpski narodni kalendar, za 2003. godinu, izdavač: Nova demokratija Kragujevca, Kragujevac 2003. godine. == Vanjske veze == {{Commonscat|Slava}} * [http://www.rastko.org.rs/bogoslovlje/hvojinovic-slava_c.html Srpska slava ili krsno ime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160621105049/http://www.rastko.org.rs/bogoslovlje/hvojinovic-slava_c.html |date=2016-06-21 }} - spisak svetaca i opisi običaja * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=470748 Mrsni post], Zoran Majdin, [[Vreme (časopis)|Vreme]] 827, [[9. novembar]] [[2006]]. * [http://rtrs.tv/av/player.php?id=15604&x=1 Radio-televizija Republike Srpske: Vez: Krsna slava, 20. 11. 2011.]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{sr}} [[Kategorija:Srpska pravoslavna crkva]] [[Kategorija:Srpska kultura]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Srbiji]] crje4n4wm5dbdqgi5o00w94gf810z67 0 230131 42680656 41434009 2026-08-22T14:48:07Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Charles II od Engleske]] na [[Charles II, kralj Engleske]] 41434009 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Vladar (BS) | Ime =Charles II | Nasljeđivanje =[[Kralj Engleske]], [[spisak škotskih vladara|Škotske]] i [[spisak irskih kraljeva|Irske]] | Slika =[[Datoteka:Charles II of England.jpeg|225px]] | Opis slike =Charles [[1660]]. godine, nedugo nakon restauracije | Vladavina =[[30. januar]] [[1649]] - [[3. septembar]] [[1651]] <ref>Zbacivanje monarhije u Škotskoj nije priznato sve do Charlesova poraza u bici kod Worcestera, pa se računa da je Charlesova prva vladavina u Škotskoj počela očevim pogubljenjem.</ref> <br />[[29. maj]] [[1660]] - [[6. februar]] [[1685]] | coronation =[[1. januar]] [[1651]].<ref>1. januara 1651. krunisan je kao kralj Škota, ali je ubrzo zbačen.</ref> | Prethodnik =[[Charles I Stuart|Charles I]] | Nasljednik =[[James II od Engleske|James II]] | Supružnik =[[Katarina Portugalska]] | Djeca =''vidi [[#Potomstvo|Potomstvo]]'' | Dinastija =[[Stuart (dinastija)|Stuart]] [[Datoteka:Arms of Stewart.svg|30px]] | Otac =[[Charles I Stuart]] | Majka =[[Henrietta Maria od Francuske]] | Datum rođenja =[[29. maj]] [[1630]]. | Mjesto rođenja =[[London]] | Datum smrti =[[6. februar]] [[1685]]. | Mjesto smrti =[[London]] | Datum sahrane =[[14. februar]] [[1685]]. | Mjesto sahrane =[[Westminsterska opatija]] |}} '''Charles II''' ([[29. maj]] [[1630]] - [[6. februar]] [[1685]]) je bio [[Engleska|engleski]], [[Škotska|škotski]] i [[Irska|irski]] [[kralj]]. Rojalisti smatraju da je Charles ''[[de iure]]'' bio kralj od smaknuća svoga oca [[Charles I Stuart|Charlesa I]], [[30. januar]]a [[1649]]. godine. Engleski parlament Charlesa nije tada proglasio kraljem, te je Engleska ušla u kratki [[interregnum]], ali škotski parlament ga je proglasio kraljem Škota [[5. februar]]a [[1649]]. godine. ''[[de facto]]'' je kralj postao [[29. maj]]a [[1660]]. nakon smrti [[Oliver Cromwell|Olivera Cromwella]], čime je bilo završilo razdoblje [[Commonwealth (republika)|republike]] i započela restauracija monarhije u [[Engleska|Engleskoj]]. Nakon smaknuća njegova oca, [[Charles I Stuart|Charlesa I]], dana [[30. januar]]a [[1649]]. godine, Charles je ''[[de jure]]'' naslijedio krune. Nakon što je bio prisiljen pred snagama odanim parlamentu izbjeći u Škotsku, [[5. februar]]a iste godine proglasio se kraljem Škotske no i ta titula je bila samo titula bez sadržaja dok ju, nakon dugotrajnih pregovora, nisu priznali [[Škotska|škotski]] [[Prezbiterijanstvo|prezbiterijanski]] pobunjenici, pa je Charles okrunjen za škotskog kralja [[1. januar]]a [[1651]]. Međutim, i ta njegova vladavina je bila kratkog vijeka budući da je ta vlast bila uklonjena prodorom [[Commonwealth (republika)|republikanske]] vojske [[Oliver Cromwell|Olivera Cromwella]]. Sve do povratka na vlast godine [[1660]]. Charles je proveo u izgnaništvu u [[Francuska|Francuskoj]]. Kao i njegov otac, Charles je većinu svoje vladavine proveo u borbi sa parlamentom, ali za razliku od vremena njegovog oca, napetosti nisu nikada dosegnule takvu razinu neprijateljstava iz razloga što je Charles izbjegavao nametanje novih poreza koji bi ga antagonizirali sa parlamentom i narodom. Njegovu vladavinu obilježio je i uticaj vjerskih sukoba koji su se odvijali na kontinentu na unutarnje prilike i prvi politički sukobi zametaka političkih stranaka u Engleskoj ([[Torijevci|Torijevaca]] (Tory – konzervativci) i [[Vigovci|Vigovaca]] (Whig – liberali). U braku nije imao preživjele djece, ali je zato imao brojnu nezakonitu djecu od kojih je priznao četrnaest. Bio je pokrovitelj i mecena mnogim umjetnicima, a na dvoru je oživio teatarske predstave i muzičke koncerte koji su u vrijeme [[Commonwealth (republika)|Republike]] bili zabranjeni. Tokom života smatrali su ga prikrivenim katolikom, a na samrtnoj postelji se i preobratio. U narodu je poznat kao ''"veseli vladar"'' zbog svoje sklonosti ka uzbuđenjima i uživanjima. == Prije vladavine == [[Datoteka:Charles II when Prince of Wales by William Dobson, 1642.jpg|lijevo|mini|200p|Charles II kao princ od Velsa]] Charles je bio najstariji preživjeli sin kralja [[Charles I Stuart|Charlesa I]] i njegove supruge [[Henrietta Maria od Francuske|Henriette Marije]], kćerke francuskog kralja [[Henrik IV Francuski|Henrika IV]] i [[Maria de' Medici|Marie de' Medici]]. Dana [[27. juni|27. juna]] krstio ga je anglikanski biskup, a kumovi su mu bili katolički francuski kralj, [[Luj XIII Francuski|Luj XIII]], i kraljica majka, Maria de' Medici.<ref name=Fraser>Fraser, Antonia; 1979, King Charles II</ref> Nakon krštenja je briga o njegovom obrazovanju i odgoju povjerena protestantici, grofici od Dorseta. i odgajan kao potestant Rodio se u palači St. James's [[29. maj]]a [[1630]]. Po rođenju je, kao najstariji sin suverena, automatski postao nasljednik engleske i škotske krune, te dobio titule vojvode od Cornwalla i vojvode od Rothesaya. Najvišu englesku prijestolonasljedničku titulu, titulu princa od Velsa, dobio je sa osam godina bez formalne proklamacije.<ref name=Weir>Weir, Alison; 1996, Britain's Royal Families</ref> Četrdesetih godina [[17. vijek]]a, tokom kojih je njegov otac vodio političku i vojnu borbu sa parlamentom, Charles je bio još sasvim mlad, ali je usprkos tome pratio svog oca tokom rata i držao položaj zapovjednika snaga na zapadu zemlje.<ref name=Fraser/><ref name=Hutton>Hutton, Ronald; 1989, Charles II: King of England, Scotland and Ireland</ref> Kao četrnaestogodišnjak sa bratom [[James II od Engleske|Jamesom]] učestvovao je u bici kod Edgehilla. Godine [[1647]]. ga je otac, zbog bojazni za njegovu sigurnost, uputio majci Henriki Mariji u [[Francuska|Francusku]], gdje je na tronu bio njegov osmogodišnji rođak, [[Luj XIV Francuski|Luj XIV]].<ref name=Fraser/><ref name=Miller>Miller, John; 1991, Charles II</ref> Godine [[1648]]. Charles je prešao u [[Holandija|Holandiju]], i to u [[Haag]], odakle je njegov otac očekivao vojnu pomoć [[Willem II Oranski|Willema II]], muža svoje sestre [[Marija Henrika Stuart|Marije Henrike]], nakon što je bilo jasno da francuska rodbina Henrike Marije neće pomoći rojalistima.<ref name=Fraser/> Međutim, Charles nije uspio iskoristiti kraljevsku flotu koja je tamo bila usidrena, jer je u međuvremenu u bici kod Prestona njegov otac izgubio rat.<ref name=Fraser/> Tokom svog boravka u [[Haag]]u Charles je imao ljubavnu vezu sa Lucy Walter, kurtizanom i pripadnicom rojalističke [[Vels|velške]] porodice, koja je, kao i Charles, u [[Haag]]u bila u izbjeglištvu. Walter će kasnije tvrditi da je sa Charlesom sklopila tajni brak, ali historičari ove tvrdnje smatraju neistinitima.<ref name=Fraser/><ref name=Hutton/><ref name=Miller/> Tokom te veze Charlesu se sa Lucy rodio sin James (Džejms), jedan od mnoge Charlesove nezakonite djece, koji će kasnije kao vojvoda od Monmoutha biti veliki politički protivnik Charlesova brata i nasljednika, Jamesa II. == Kralj Škota == Charles I je smaknut u januaru [[1649]]. godine, a Engleska je proglašena [[Commonwealth (republika)|republikom]]. Istovremeno [[Škotska]] je pod vodstvom [[Prezbiterijanstvo|prezbiterijanaca]] u Charles prepoznala očevog nasljednika, pa je time pravno onemogućila Engleze da samo svojom odlukom odlučuju o sudbini monarhije. Dana [[5. februar]]a [[1649]]. u [[Edinburgh]]u je objavljeno da je Charles II novi kralj Škota, pod uslovom da obeća da će [[Škotska crkva]] biti oslobođena uticaja [[Engleska crkva|Engleske]], te ostala [[Prezbiterijanska crkva|prezbiterijanska]] . Nakon dolaska u Škotsku [[23. juni|23. juna]] [[1650]]. godine, Charles je formalno pristao na te uslove kako bi dobio podršku u Škotskoj, ali to ga je učinilo još nepopularnijim u Engleskoj. Dana [[1. januar]]a [[1651]]. godine Charles je i okrunjen za škotskog kralja, ali ubrzo bijaše prezren od strane svojih škotskih domaćina, čemu je pridonosila i vojna prijetnja iz Engleske. Naime, republikanske vojne snage iz Engleske predvođene Oliverom Cromwellom odlučile su pokrenuti napad na Škotsku kako bi potpuno porazile ostatke rojalističkih snaga. Charles je sa svojim škotskim saveznicima odlučio pokušati napasti i time iznenaditi engleske republikanske snage, te prodrijeti u Englesku. Međutim, mnogi od škotskih vođa su Charlesa napustili u odlučujućim trenucima, pa je napad doživio fijasko i poraz u bici kod Worcestera, [[3. septembar|3. septembra]] [[1651]]. godine. Charles je nakon toga morao krenuti u bijeg. U početku se skrivao pred republikancima, koji su raspisali nagradu od 1,000 funti za njegovu glavu i zaprijetili smrću svakom onom tko mu pomogne.<ref name=Fraser/> Nakon šest sedmica skrivanja i prerušavanja (koje je otežavala njegova nadprosječna visina <ref name=Fraser/><ref name=Hutton/>) umaći u Francusku. == Novo progonstvo == Cromwell se tada proglasio lordom protektorom i britanski otok je bio pod njegovom vojnom vlašću. Osiromašen, Charles više niti uz pomoć veza svoje majke Henrike Marije u Francuskoj i svoje sestre u Holandiji nije uspijevao okupiti oko sebe dovoljno lojalnih snaga, a niti financijska sredstva za napad na republikance. U svojim nastojanjima obratio se i [[Španija|Španiji]] ali ni u tom pokušaju nije uspio. Pokušao je okupiti vojsku, ali ga je spriječio nedostatak finansijske podrške.<ref name=Hutton/> == Kralj Škota, Engleske i Irske == [[Datoteka:Charles II of England.png|lijevo|250px|mini|Charles II]] Smrt Olivera Cromwella [[1658]]. godine u prvom trenutku nije se činila kao nova Charlesova šansa, budući da je u Engleskoj] titulu [[lord]]a protektora preuzeo njegov sin, [[Richard Cromwell]]. Međutim, Richard nije posjedovao očevu karizmu, te je bio bez podrške u parlamentu i vojsci. Iz tih razloga bio je prisiljen napustiti svoj položaj [[1659]]. godine. Protektorat Engleske bio je ukinut, a [[Commonwealth (republika)|Commonwealth]] ukinut. Nemire i anarhično stanje koji su nastali svojom vojskom je smirio George Monck, guverner Škotske, koji je na čelu svojih snaga ušao u [[London]], razriješio parlament i raspisao izbore za novi nakon skoro dvadeset godina.<ref name=Fraser/> Restrikcije prema rojalističkim kandidatima i glasačima su bile ignorisane, pa su izbori rezultirali Domom naroda koji je bio jednako podijeljen na rojaliste i parlamentarce, te na anglikance i prezbiterijance.<ref name=Miller/> Na izborima su nadmoćno pobijedili rojalisti, a tako izabrani parlament sastao se [[25. april]]a [[1660]]. Charles je u nastaloj situaciji donio deklaraciju kojom je iznio svoje uvjete za povratak na vlast, a u kojoj je, između ostalog, pristao na oprost svim neprijateljima svoga oca. U deklaraciji se ističe da je Charles nakon smrti svog oca [[1649]]. godine bio zakoniti suveren i kralj. Charles je stigao u London [[29. maj]]a [[1660]]. godine. Ovaj datum, Charlesov trideseti rođendan, se uzima kao dan ponovne uspostave monarhije u Engleskoj. Iako je Charles pomilovao Cromwellove ljude, njih devet je ipak smaknuto <ref name=royalgov>[http://www.royal.gov.uk/output/Page92.asp Charles II]</ref>, a ostali su dobili zatvorske kazne ili su jednostavno bili uklonjeni sa položaja koje su držali u Commonwealthu. Tijela Olivera Cromwella i njegovih pomoćnika podvrgnuta su nedostojanstvenoj posthumnoj dekapitaciji.<ref name=Fraser/> Kasnija polovina [[1660]]. godine Charlesu nije donijela sreću kao prva; obilježile su je smrti Charlesovog najmlađeg brata i sestre Marije Henrike. Otprilike u isto vrijeme objavljena je trudnoća i tajni brak Charlesovog mlađeg brata i [[Anne Hyde]], što je Anninom ocu ojačalo poziciju Charlesovog najdražeg ministra.<ref name=Fraser/><ref name=Hutton/><ref name=Miller/> Parlament, za čijeg se kratkog mandata provela restauracija monarhije, je neposredno prije Charlesove krunidbe u [[Westminsterska opatija|Westminsterskoj opatiji]] [[23. april]]a [[1661]]. godine razriješen, a nakon krunidbe okupio se novi parlament u kojem su većinu imali rojalisti, pa Charles nije imao razloga narednih sedamnaest godina birati novi parlament. Charles se odrekao nekih nepopularnih poreznih zakona iz doba vladavine svojeg oca, a parlament mu je zauzvrat utvrdio godišnji prihod od 1,200,000 funti. Čak se i ova suma Charlesu pokazala nedovoljnom kroz vladavinu. === Velika kuga i Veliki požar === Godine [[1665]]. Charles se suočio sa velikim zdravstvenim problemom; Velikom londonskom kugom. Vrh je dosegla u novembru, kada je sedmično umiralo sedam hiljada ljudi.<ref name=Fraser/> Charles i njegov dvor premješteni su u Salisbury, a parlament se sastajao u Oxfordu.<ref name=Miller/> Upravo u periodu kada je London izlazio iz epidemije kuge, izbio je [[Veliki londonski požar]]. Vatra je progutala 13,200 kuća i 87 crkava.<ref name=Porter>Porter, Stephen; 2007, The Great Fire of London</ref> Kralj i njegov brat, vojvoda od Yorka, pridružili su se akcijama suzbijanja požara. Narod je za podmetanje požara krivio rimokatoličke konspiratore,<ref name=Fraser/><ref name=Miller/> mada je kasnije otkriveno da je požar započeo u pekari u Pudding Laneu.<ref name=Porter/> === Vanjska politika === Godine [[1662]]. Charles se vjenčao sa [[portugal]]skom princezom, [[Katarina od Braganze|Katarinom od Braganze]], koja je kao miraz donijela arhipelag pored [[Indija|indijskog]] grada [[Bombaj]]a i [[Tanger]]a u [[Maroko|Maroku]].<ref name=Weir/> Tokom iste godine za 375,000 funti grad [[Dunkerque]] prodao je [[Francuska|Francuskoj]].<ref name=Miller/> Ovo nije bio popularan potez, jer iako je Dunkerque predstavljao finansijski teret, opet je bio na strateški važnom položaju.<ref name=Hutton/> U znak zahvalnosti [[1663]]. godine, zemljoposjede u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]], u provinciji tada znanoj pod imenom Karolina, dodijelio je osmorici plemića koji su mu bili lojalni za vrijeme njegove borbe za povratak na prijestolje. Godine [[1652]]. Charles započinje rat sa Holandijom, koji u dva navrata po dvije godine traje do [[1667]]. godine. U početku rata Engleska je postizala uspjehe osvojivši grad New Amsterdam, koji je nakon osvajanja dobio ime [[New York]] u čast Charlesovog brata Jamesa, vojvode od Yorka. Međutim, godine [[1667]]. Holanđani su Engleze iznenadili napadom na usidrene brodove na rijeci [[Temza|Temzi]], potopivši cjelokupnu englesku flotu osim broda ''HMS Royal Charles'', koji su kao trofej odvukli u Holandiju. Nakon toga [[1667]]. godine je potpisan sporazum u [[Breda|Bredi]] kojim je ratni sukob završen. Godine [[1668]]. Engleska je sklopila savezništvo sa [[Švedska|Švedskom]] i svojim donedavnim neprijateljem, [[Holandija|Holandijom]], kako bi oponirali agresivnom francuskom kralju, Luju XIV. Luj XIV je ubrzo sklopio mirovni sporazum sa Trojnom alijansom, ali je zadržao svoje agresivne namjere prema Holandiji. [[1670]]. godine, kako bi prevladao svoje finansijske poteškoće, u [[Dover]]u je potpisao sporazum kojim se Francuska obavezuje Engleskoj plaćati danak od 200,000 funti godišnje, a Engleska se obavezala Francuskoj slati vojnu podršku. Istim sporazumom Charles je obećao da će se preobratiti na [[katoličanstvo]], kad mu to njegov status kralja Engleske dopusti, a Luj je zauzvrat obećao da će mu pomoći suzbiti moguće pobune.<ref name=Fraser/> Da li je Charles ikada ozbiljno namjeravao preobratiti se, ostaje nepoznato.<ref name=Seaward>Seaward, Paul; 1979, Charles II (1630-1685)</ref> [[Datoteka:Charles2coin.jpg|mini|Kovanica iz 1683. sa Charlesovim likom]] U međuvremenu je, zakonima iz [[1670]]. godine, Charles [[Istočnoindijska kompanija|Britanskoj istočnoindijskoj kompaniji]] odobrio samostalno sticanje novca i teritorija, gradnju utvrđenja i samostalnog osnivanja vojnih jedinica, samostalno sklapanje saveza, rata i mira, te samostalnu građansku i kaznenu jurisdikciju na području [[Indija|Indije]].<ref name=Britannica>Encyclopædia Britannica Eleventh Edition; 1911, East India Company</ref> Suprugin miraz se također pokazao preskupim za održavanje, pa je Charles oslobodio Tanger.<ref name=Hutton/> === Sukobi sa parlamentom === Iako mu je u početku naklonjen, Charles je tokom sedamdesetih godina [[17. vijek]]a, naročito u pogledu vođenja ratova i vjerske politike, zanemario parlament. Godine [[1672]]. donio je Kraljevsku deklaraciju o oprostu ([[engelski|en]]. ''Royal Declaration of Indulgence''), kojom je obustavio kažnjavanje katolika i drugih vjerskih manjina. Iste godine stupio je u savez sa katoličkom Francuskom i ponovno započeo rat sa Holandijom.<ref name=Fraser/><ref name=Hutton/> Parlament se suprotstavio Kraljevskoj deklaraciji o oprostu, tvrdeći da kralj nije imao pravo zaustaviti primjenjivanje ranije donešene zakone. Charles je povukao deklaraciju, ali je pristao na propis kojim bi javni službenici bili dužni polagati zakletvu koju bi propisivala Engleska crkva,<ref name=Raithby>Raithby, John; 1819, [http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=47482 An Act for the more effectuall preserving the Kings Person and Government by disableing Papists from sitting in either House of Parlyament ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120181343/http://british-history.ac.uk/report.aspx?compid=47482 |date=2010-11-20 }}</ref> te se i dalje osuđivalo učenje Katoličke crkve kao praznovjerje i idolopoklonstvo.<ref name=Raithby/> Kako je parlament odbio prihvatiti finansiranje rata sa Holandijom, Charles je bio prisiljen taj izgubljeni rat završiti sporazumom [[1674]]. godine. Kako Charles nije imao djece, sve izglednijom se činila mogućnost da će ga naslijediti brat James, koji se u međuvremenu preobratio na katoličanstvo. Ta činjenica je bila razlog iz kojeg je [[1678]]. godine izbila antikatolička histerija kojoj je povodom bila objava stanovitog spiska zavjerenika koji su htjeli ubiti Charlesa, a među optuženima je bila i sama kraljica (koja će nedugo nakon dokazivanja svoje nevinosti umrijeti).<ref name=Fraser/> Posljedica je bila smaknuće nekolicine nevinih ljudi kako bi se primirila javnost.<ref name=Fraser/> Kako bi kraljevsku porodicu učinio manje katoličkom i više protestantskom, svoju bratičnu [[Mary II od Engleske|Mary]] je udao za protestantskog holandskog princa, [[William III od Engleske|Willema III]].<ref name=Fraser/><ref name=Hutton/> [[1678]]. godine, iako je narod tražio rat sa katoličkom Francuskom, Charles je tajno pregovarao sa Lujem XIV, pokušavajući da u zamjenu za novac ostane neutralan u sukobima. Kako parlament nije stao na njegovu stranu, Charles ga je u januaru godine [[1679]]. raspustio.<ref name=Miller/> Novi parlament okupio se već u martu iste godine, još agresivniji prema Charlesu. === Sukob oko nasljedstva krune === Godine [[1679]]. parlament se počeo vrlo žestoko suprotstavljati mogućnosti da Charlesa naslijedi njegov brat, [[katolik]]. Jedan od zastupnika, Anthony Ashley Cooper, grof od Shaftesburyja, predložio je zakon kojim bi se Jamesa isključilo kao nasljednika krune, a u nasljednu liniju uključi James Scott, vojvoda od Monmoutha, vanbračni Charlesov sin. [[Torijevci]] (konzervativci) bili su protiv isključenja, a [[Vigovci]] (liberali) za isključenje.<ref name=Hutton/><ref name=Miller/> Bojeći se da će ovaj zakon proći, Charles je u decembru [[1679]]. godine opet raspustio engleski parlament. Čak i slijedeća dva parlamenta, jedan iz [[1680]]. i drugi iz [[1681]]. godine, su također bili raspušteni iz tog razloga.<ref name=Hutton/><ref name=Miller/> Do svoje smrti Charles je vladao kao apsolutistički vladar.<ref name=Hutton/> Zbog Charlesovog suprotstavljanja spornom zakonu, neke protestantske pristalice su skovale urotu kojoj je cilj bio ubiti Charlesa i Jamesa. Zavjera nije uspjela zahvaljujući požaru koji je spriječio Charlesa da nesumnjajući stigne na mjesto predviđenog atentata, a urotnici su optuženi za veleizdaju i smaknuti.<ref name=Fraser/> Kako su mnogi uticajni protestantski političari bili smaknuti ili protjerani, a iz [[Tower of London]]a su pušteni oni katolički, vojvoda od Yorka je dobio na popularnosti na dvoru.<ref name=Hutton/><ref name=Miller/> == Smrt == Charles je iznenada obolio [[2. februar]]a [[1685]]. godine, od disfunkcije [[bubreg]]a i [[uremija|uremije]], što se manifestiralo zadržavanjem mokraće u tijelu, te komom i naposlijetku smrću.<ref name=Fraser/><ref name=Hutton/> Posljednjim riječima je zamolio svoga brata da se pobrine za njegovu ljubavnicu, Nelly Gwyn.<ref name=Fraser/> Pred smrt se navodno preobratio na katoličanstvo, mada nije poznato koliko je bio pri svijesti u trenutku preobraćenja.<ref name=Hutton/> Umro je u srijedu, [[6. februar]]a [[1685]]. godine, u dobi od 55 godina. Pokopan je u [[Westminsterska opatija|Westminsterskoj opatiji]] [[14. februar]]a, u vrlo jednostavnoj ceremoniji.<ref name=Hutton/> Naslijedio ga je mlađi brat, [[James II od Engleske|James II Engleski i VII Škotski]]. == Potomstvo == Charles sa svojom kraljicom nije imao djece; sve četiri njene trudnoće završile su pobačajem. Charles je, međutim, imao nekoliko djece sa svojim mnogobrojnim ljubavnicama. Za svoju najdražu ljubavnicu, Barbaru Palmer, kreirao je vojvodstvo Cleveland, a za većinu svoje priznate djece kreirao je zasebna vojvodstva ili grofovije. Tri snahe [[Elizabeta II|Elizabete II]] ([[Diana Spencer]], [[Sarah, vojvotkinja od Yorka]] i [[Camilla, vojvotkinja od Cornwalla]]) su potekle od Charlesovih vanbračnih sinova, što znači da će [[princ William od Velsa]] vjerovatno postati prvi kralj koji je potomak Charlesa II. == Reference == {{Commonscat|Charles II of England}} {{reference}} {{Redoslijed| |prethodnik = [[Charles I Stuart|Charles I]] |gl_članak_funkcija = [[Popis engleskih i britanskih vladara|Kralj Engleske]], [[spisak irskih kraljeva|Irske]] i [[spisak škotskih vladara|Škotske]] |nasljednik = [[James II od Engleske|James II i VII]] }} {{Engleski vladari}} {{Lifetime|1630|1685|Charles 02}} [[Kategorija:Kraljevi Engleske]] [[Kategorija:Škotski monarsi]] [[Kategorija:Kraljevi Irske]] [[Kategorija:Prinčevi od Walesa]] [[Kategorija:Stuarti]] tk7bgtys1zf4m5597nczigwb269mvsn 2 232970 42680686 42680326 2026-08-22T17:11:22Z Duma 16555 /* Bakterije */ 42680686 wikitext text/x-wiki [[File:Sciurus carolinensis (veverka popelavá) eating mushroom.jpg|thumb|right|250px|Vjeverica (''[[Sciurus carolinensis]]'') se hrani gljivom]] '''Fungivorija''' ili '''mikofagija''' je proces u kojem organizmi konzumiraju [[gljive]]. To je zabilježeno kod mnogih organizama, uključujući ptice, sisare, insekte, biljke, amebe, puževe, valjkaste crve, bakterije i druge gljive. Neki od njih, koji se hrane isključivo gljivama, nazivaju se '''fungivori''' (ili '''mikofagi'''), dok drugi jedu gljive samo kao dio svoje prehrane, budući da su [[svejed]]i. == Životinje == === Sisari === Mnogi sisari jedu gljive, ali ih se samo nekolicina hrani njima isključivo; većina ih konzumira oportunistički, što znači da gljive čine samo jedan dio njihove prehrane.<ref name="Stephenson2010">{{cite book|author=Steven L. Stephenson|title=The Kingdom Fungi: The Biology of Mushrooms, Molds, and Lichens|url=https://archive.org/details/kingdomfungibiol0000step|url-access=registration|access-date=10 February 2011|date=21 April 2010|publisher=Timber Press|isbn=9780881928914|pages=[https://archive.org/details/kingdomfungibiol0000step/page/200 200]–}}</ref> Poznato je da se najmanje 22 vrste [[primat]]a, uključujući [[ljudi|ljude]], [[bonobo|bonobe]], [[Vitkostasi i sakati majmuni|vitkosase majmune]], [[gorila|gorile]], [[polumajmuni|lemur]]e, [[makakiji|makaki]]je, [[mangabej]]e, [[marmozet]]e i [[Chlorocebus pygerythrus|vervet majmune]], hrane gljivama. Većina tih vrsta provodi manje od 5% vremena tokom hranjenja konzumirajući gljive, te one stoga čine samo mali dio njihove prehrane. Neke vrste provode više vremena tražeći gljive, pri čemu one čine veći dio njihove prehrane; [[Callithrix aurita|bjelouhi marmozeti]] provode do 12% svog vremena konzumirajući sporokarpe, [[Callimico goeldii|Goeldijevi marmozeti]] provode do 63% svog vremena na isti način, a ''[[Rhinopithecus bieti]]'' provodi do 95% svog vremena tokom hranjenja jedući [[lišaj]]eve. Gljive su vrlo rijetke u tropskim kišnim šumama u poređenju s drugim izvorima hrane poput voća i lišća, a također su raštrkanije i pojavljuju se nepredvidivo, što ih čini izazovnim izvorom hrane za Goeldijeve marmozete.<ref name=hanson>{{Cite journal| last1 = Hanson | first1 = A. M.| last2 = Hodge | first2 = K. T.| last3 = Porter | first3 = L. M.| title = Mycophagy among Primates| journal = Mycologist| volume = 17| pages = 6–10| year = 2003| doi = 10.1017/S0269915X0300106X}}</ref> Gljive su poznate po svojim [[otrov]]ima kojima odvraćaju životinje od toga da ih pojedu: čak i danas kod ljudi svake godine dođe do nekoliko smrtnih slučajeva usljed trovanja gljivama. Prirodna posljedica toga je praktično odsustvo [[kičmenjak]]a koji su obligatni fungivori, s tim da je porodica [[Diprotodontia|diprotodonata]] [[Potoridae]] glavni izuzetak. Jedan od rijetkih živućih kičmenjaka-fungivora je ''[[Glaucomys sabrinus]]'',<ref>{{Cite web |url=http://www.cfr.washington.edu/research.demo/publications/Lehmkuhl_et_al._1999.pdf |title=An Experiment for Assessing Vertebrate Response to Varying Levels and Patterns of Green-tree Retention |access-date=2008-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525163349/http://www.cfr.washington.edu/research.demo/publications/Lehmkuhl_et_al._1999.pdf |archive-date=2011-05-25 |url-status=dead }}</ref> ali se smatra da je u prošlosti bilo mnogo takvih kičmenjaka i da je razvoj toksina znatno smanjio njihov broj i prisilio ih da napuste gljive kao izvor hrane ili se diverzificiraju.<ref>Bain, Roderick S.; Wilkinson, David M.; and Sherratt, Thomas N.; "Explaining Dioscorides' "Double Difference": Why Are Some Mushrooms Poisonous, and Do They Signal Their Unprofitability?" in ''The American Naturalist''; vol. 166, pp. 767–775; 2005.</ref> === Mekušci === [[File:Amanita amerimuscaria 126174.jpg|thumb|Puž (''[[Ariolimax]]'') se hrani gljivom (''[[Amanita]]'')]] Poznato je da se mnogi kopneni [[puževi|gastropodni]] [[mekušci]] hrane gljivama. To je slučaj kod nekoliko [[vrsta]] puževa iz različitih [[Porodica (taksonomija)|porodica]]. Među njima su [[Philomycidae]] (npr. ''[[Philomycus carolinianus]]'' i ''[[Phylomicus flexuolaris]]'') i [[Ariolimacidae]] (''[[Ariolimax californianus]]''), koji se redom hrane sluzavim plijesnima ([[Mycetozoa|miksomicete]]) i gljivama ([[Basidiomycota|bazidiomicete]]).<ref name=Mycologia2002>{{cite journal|last=Keller|first=H. W.|author2=Snell, K. L.|title=Feeding activities of slugs on Myxomycetes and macrofungi|journal=Mycologia|year=2002|volume=94|issue=5|pages=757–760|url=http://www.mycologia.org/content/94/5/757.full|doi=10.2307/3761690|pmid=21156549|jstor=3761690|url-access=subscription}}</ref> Vrste gljiva koje stvaraju plodna tijela, a koje puževi koriste kao izvor hrane, uključuju mliječnice (''[[Lactarius]] spp.''), bukovače (''[[Pleurotus ostreatus]]'') i vrganj (''[[Boletus edulis]]''). Druge vrste koje pripadaju različitim rodovima, kao što su ''[[Agaricus]]'', ''[[Pleurocybella]]'' i ''[[Russula]]'', također se jedu od strane puževa. Među sluzave plijesni koje puževi koriste kao izvor hrane spadaju ''[[Stemonitis axifera]]'' i ''[[Symphytocarpus flaccidus]]''.<ref name=Mycologia2002/> Neki puževi su selektivni prema određenim dijelovima ili razvojnim fazama gljiva koje jedu, iako se ovo ponašanje uveliko razlikuje, a kod drugih puževa ili drugih gljiva, cijele gljive se mogu jesti neselektivno.<ref name=Mycologia2002/> === Insekti === [[File:Euprenolepis procera feeding.jpg|thumb|''[[Euprenolepis procera]]'', jedina vrsta mrava koja uzgaja gljive, hrani se gljivama roda ''[[Pleurotus]]'']] 2008. je otkriveno da ''[[Euprenolepis procera]]'', vrsta mrava iz prašuma jugoistočne Azije, prikuplja gljive iz prašume. Witte i Maschwitz su otkrili da se njihova prehrana gotovo u potpunosti sastoji od gljiva, što predstavlja prethodno neotkrivenu strategiju hranjenja kod mrava.<ref>{{Cite journal| last1 = Witte | first1 = V.| last2 = Maschwitz | first2 = U.| title = Mushroom harvesting ants in the tropical rain forest| journal = [[Naturwissenschaften]]| url = http://www.bio-nica.info/biblioteca/Witte2008MushroomHarvesting.pdf| volume = 95| issue = 11| pages = 1049–1054| year = 2008| pmid = 18633583| doi = 10.1007/s00114-008-0421-9|bibcode = 2008NW.....95.1049W | s2cid = 19228479}}</ref> Nekoliko porodica [[tvrdokrilac]]a, uključujući [[Erotylidae]], [[Endomychidae]] i određene pripadnike [[Tenebrionidae]],<ref>{{cite web | url=http://bugguide.net/node/view/375576 | title=Tribe Bolitophagini - BugGuide.Net}}</ref> također su specijalisti za gljive, iako povremeno mogu jesti i druge izvore hrane. Drugi insekti, poput [[Mycetophilidae|gljivičnih komaraca]] i [[Phoridae|muha]],<ref>{{cite journal | last1 = Disney | first1 = R.H.L. | last2 = Kurina | first2 = O. | last3 = Tedersoo | first3 = L. | last4 = Cakpo | first4 = Y. | year = 2013 | title = Scuttle flies (Diptera: Phoridae) reared from fungi in Benin | url = http://africaninvertebrates.org/ojs/index.php/AI/article/view/283 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131113235551/http://africaninvertebrates.org/ojs/index.php/AI/article/view/283 | url-status = usurped | archive-date = November 13, 2013 | journal = [[African Invertebrates]] | volume = 54 | issue = 2| pages = 357–371 | doi=10.5733/afin.054.0204| doi-access = free | bibcode = 2013AfrIn..54..357D }}</ref> konzumiraju gljive u svojoj larvalnoj fazi. Ishrana gljivama je ključno za one organizme koji se hrane mrtvim drvetom jer je to jedini način da prikupe hranjive tvari koje nisu dostupne u nutritivno oskudnom mrtvom drvetu.<ref>{{Cite journal|last1=Filipiak|first1=Michał|last2=Sobczyk|first2=Łukasz|last3=Weiner|first3=January|date=2016-04-09|title=Fungal Transformation of Tree Stumps into a Suitable Resource for Xylophagous Beetles via Changes in Elemental Ratios|journal=Insects|language=en|volume=7|issue=2|pages=13|doi=10.3390/insects7020013|pmc=4931425|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Filipiak|first1=Michał|last2=Weiner|first2=January|date=2016-09-01|title=Nutritional dynamics during the development of xylophagous beetles related to changes in the stoichiometry of 11 elements|journal=Physiological Entomology|volume=42|language=en|pages=73–84|doi=10.1111/phen.12168|issn=1365-3032|doi-access=free}}</ref> === Ptice === Smatra se da su šojke (''[[Perisoreus]]'') prve ptice kod kojih je zabilježena mikofagija. Primijećeno je da kanadske šojke (''[[Perisoreus canadensis|P. canadensis]]''), sibirske šojke (''[[Perisoreus infaustus|P. infaustus]]'') i oregonske šojke (''[[Perisoreus obscurus|P. obscurus]]'') jedu gljive, a želuci sibirskih šojki u ranu zimu većinom sadrže gljive. Ptice selice se zimi i u rano proljeće hrane askomicetom ''[[Phaeangium lefebvrei]]''; to su većinom razne vrste ševa ([[Alaudidae]]). Zabilježeno je da [[beduini|beduinski]] lovci koriste ''P. lefebvrei'' kao mamac u zamkama kako bi privukli ptice.<ref name=simpson2000>{{cite web|author=J. A. Simpson|title=More on mycophagous birds|url=http://australasianmycology.com/pages/pdf/19/2/49.pdf|publisher=Australasian Mycologist|year=2000|access-date=2010-09-23}}{{Dead link|date=December 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Utvrđeno je i da se rajska ptica ''[[Menura novaehollandiae]]'', koja traži hranu na tlu, oportunistički hrani gljivama.<ref>{{cite journal | author1= Elliott, T.F. |author2= Vernes, K. | year=2019| title= Superb Lyrebird ''Menura novaehollandiae'' mycophagy, truffles and soil disturbance | journal=Ibis| volume=161| pages = 198–204| doi= 10.1111/ibi.12644| issue=2| doi-access= free}}</ref> Poznato je da gljive čine važan dio prehrane južnog kazuara (''[[Casuarius casuarius]]'') u Australiji. [[polipore|Poliporne gljive]] su pronađene u njihovom izmetu tokom cijele godine, a Simpson je u časopisu ''Australasian Mycological Newsletteru'' predložio da vjerojatno da jedu i vrste iz skupina [[Agaricales]] i [[Pezizales]], ali one nisu pronađene u njihovom izmetu usljed raspadanja nakon konzumiranja. Emui (''[[Dromaius novaehollandiae]]'') će jesti nezrele gljive iz rodova ''[[Lycoperdon]]'' i ''[[Bovista]]'' ako su dostupne, a to važi i za ćurke (''[[Alectura lathami]]'') što se tiče gljiva ''[[Mycena]]'', što ukazuje na to da se vrste iz porodice [[Megapodiidae]] mogu oportunistički hraniti gljivama.<ref name=simpson1998>{{cite web|author=J. A. Simpson|title=Why don't birds eat more fungi?|url=http://bugs.bio.usyd.edu.au/AustMycolSoc/Journal/1998/ISS17(3)_Sept98.pdf|date=September 1998|publisher=Australasian Mycological Newsletter|access-date=2010-09-23|archive-date=2011-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706120752/http://bugs.bio.usyd.edu.au/AustMycolSoc/Journal/1998/ISS17(3)_Sept98.pdf|url-status=dead}}</ref> == Mikrobi == === Gljive === '''[[Mikoparazitizam]]''' se javlja kada se bilo koja gljiva hrani drugim gljivama, što je oblik [[parazitizam|parazitizma]], a naše znanje o tome u prirodnim okruženjima je vrlo ograničeno.<ref name=kiss>{{Cite book| last1 = Kiss | first1 = L.| title = Stress in Yeast and Filamentous Fungi| chapter = Chapter 3 Intracellular mycoparasites in action: Interactions between powdery mildew fungi and Ampelomyces| volume = 27| pages = 37–52| year = 2008| doi = 10.1016/S0275-0287(08)80045-8| journal=British Mycological Society Symposia Series| isbn = 9780123741844}} [http://www.mtakpa.hu/kpa/download/1157825.pdf Free version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111003122631/http://www.mtakpa.hu/kpa/download/1157825.pdf |date=2011-10-03 }}</ref> Gljive roda ''[[Collybia]]'' rastu na mrtvim gljivama. Gljivice iz roda ''[[Trichoderma]]'' stvaraju [[enzim]]e poput [[hitinaza]] koje razgrađuju [[ćelijski zid|ćelijske zidove]] drugih gljiva.<ref name=Steyaert>{{Cite journal| last1 = Steyaert | first1 = J. M.| last2 = Ridgway | first2 = H. J.| last3 = Elad | first3 = Y.| last4 = Stewart | first4 = A.| title = Genetic basis of mycoparasitism: A mechanism of biological control by species of Trichoderma| journal = New Zealand Journal of Crop and Horticultural Science| volume = 31| issue = 4| pages = 281–291| year = 2003| doi = 10.1080/01140671.2003.9514263| bibcode = 2003NZJCH..31..281S| s2cid = 84872444| doi-access = free}} [http://www.royalsociety.org.nz/media/publications-journals-nzjc-2003-036-lo.pdf Free version]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sposobne su detektovati druge gljive i rasti prema njima, nakon čega se vežu za hife drugih gljiva koristeći [[lektin]]e na gljivama-domaćinima kao receptor, formirajući [[apresorij]]. Nakon njegovog nastanka, ''Trichoderma'' ubrizgava toksične enzime u domaćina i vjerojatno [[peptaibol]] [[antibiotik]]e, koji stvaraju rupe u ćelijskom zidu, omogućavajući ''Trichodermi'' da raste unutar domaćina i hrani se njime.<ref name=harman>{{Cite journal| last1 = Harman| first1 = G.| last2 = Howell| first2 = C.| last3 = Viterbo| first3 = A.| last4 = Chet| first4 = I.| last5 = Lorito| first5 = M.| title = Trichoderma species--opportunistic, avirulent plant symbionts| journal = Nature Reviews. Microbiology| volume = 2| issue = 1| pages = 43–56| year = 2004| pmid = 15035008| doi = 10.1038/nrmicro797| s2cid = 17404703| url = https://naldc-legacy.nal.usda.gov/naldc/download.xhtml?id=25508&content=PDF| url-access = subscription}}{{dead link|date=June 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} [http://ddr.nal.usda.gov/bitstream/10113/25508/1/IND44168159.pdf free version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312090636/http://ddr.nal.usda.gov/bitstream/10113/25508/1/IND44168159.pdf |date=2012-03-12 }}</ref> ''Trichoderme'' su sposobne da probave [[Sklerocija|sklerocije]], trajne strukture koje sadrže rezerve hrane, što je važno ako žele dugoročno kontrolisati patogene gljivice.<ref name=Steyaert/> Zabilježeno je da vrste ''Trichoderma'' štite usjeve od gljivica vrsta ''[[Botrytis cinerea]]'', ''[[Rhizoctonia solani]]'', ''[[Alternaria solani]]'', ''[[Glomerella graminicola]]'', ''[[Phytophthora capsici]]'', ''[[Magnaporthe grisea]]'' i ''[[Colletotrichum lindemuthianum]]''; iako ova zaštita možda nije u potpunosti posljedica probavljanja ovih gljiva od strane ''Trichoderme'', već zbog toga što one indirektno poboljšavaju otpornost biljaka na bolesti.<ref name=harman/> === Bakterije === '''Bakterijska mikofagija''' je termin skovan 2005. godine, kojim se opisuje sposobnost nekih bakterija da "rastu na štetu živih gljivičnih hifa". U pregledu iz 2007. godine u časopisu ''[[New Phytologist]]'', ova definicija je prilagođena tako da uključuje samo bakterije koje igraju aktivnu ulogu u pribavljanju hranjivih tvari iz gljiva, isključujući one koje se hrane pasivnim sekretima gljiva ili mrtvim i oštećenim hifama.<ref name=Leveau>{{Cite journal| last1 = Leveau | first1 = J.| last2 = Preston | first2 = G.| title = Bacterial mycophagy: definition and diagnosis of a unique bacterial-fungal interaction| journal = The New Phytologist| volume = 177| issue = 4| pages = 859–876| year = 2008| pmid = 18086226| doi = 10.1111/j.1469-8137.2007.02325.x| doi-access = free| bibcode = 2008NewPh.177..859L}}</ref> Većina znanja o tome odnosi se na interakcije između bakterija i gljiva u tlu i unutar ili oko biljaka; malo toga je poznato o interakcijama u morskim i slatkovodnim staništima ili onima koje se javljaju na životinjama i unutar njihovog tijela. Nije poznato kakve efekte bakterijska mikofagija ima na gljivične zajednice u prirodi.<ref name=Leveau/> Postoje tri mehanizma pomoću kojih se bakterije hrane gljivicama; one mogu ubijati gljivične ćelije, uzrokovati da one luče više materijala iz svojih ćelija ili ući u njih da bi se hranile interno, a kategorizira ih se u skladu s tim. One koje ubijaju gljivične ćelije nazivaju se [[nekrotrof]]i, a smatra se da se molekularni mehanizmi kod tog načina hranjenja znatno preklapaju s onima kod bakterija koje se hrane gljivicama nakon što su one već prirodno uginule. Nekrotrofi mogu ubijati gljivice probavljanjem njihovog ćelijskog zida ili stvaranjem toksina koji ubijaju gljivice, poput [[tolaasin]]a kojeg stvara ''[[Pseudomonas tolaasii]]''. Oba ta mehanizma mogu biti neophodna jer su ćelijski zidovi gljivica vrlo složeni, pa je potrebno mnogo različitih enzima kako bi ih se razgradilo, a i zato što eksperimenti pokazuju da bakterije koje stvaraju toksine ne mogu uvijek inficirati gljivice. Vjerojatno je da ta dva sistema djeluju [[Sinergija|sinergistički]], pri čemu toksini ubijaju ili inhibiraju gljivice, a [[egzoenzim]]i razgrađuju ćelijski zid i probavljaju gljivicu. Među primjere nekrotrofa spadaju ''[[Staphylococcus aureus]]'', koji se hrani vrstom ''[[Cryptococcus neoformans]]'', ''[[Aeromonas]] [[Aeromonas caviae|caviae]]'', koji se hrani vrstom ''[[Rhizoctonia solani]]'', ''[[Sclerotium rolfsii]]'' i ''[[Fusarium oxysporum]]'', te neke [[Myxococcia|miksobakterije]] koje se hrane vrstama ''[[Cochliobolus miyabeanus]]'' i ''[[Rhizoctonia solani]]''.<ref name=Leveau/> Bakterije koje manipuliraju gljivama kako bi one stvarale više sekreta kojima se bakterije potom hrane nazivaju se vanćelijski [[parazitizam|biotrofi]]; mnoge bakterije se hrane gljivičnim sekretima, ali ne stupaju u direktnu interakciju s gljivama i one se nazivaju [[saprotrofi]], a ne biotrofi. Vanćelijski biotrofi mogu promijeniti [[fiziologija|fiziologiju]] gljiva na tri načina: tako što mijenjaju njihov razvoj, [[ćelijska membrana|propusnost njihovih membrana]] (uključujući [[Efluksna pumpa|ispuštanje]] hranjivih tvari) i njihov [[metabolizam]]. Konkretne signalne molekule koje se koriste za postizanje tih promjena nisu poznate, ali se smatra da bi u tome mogli biti uključeni [[auksin]]i (poznatiji po svojoj ulozi [[biljni hormon|biljnog hormona]]) i molekule [[Kvorumski konsenzus|kvorumskog konsenzusa]]. Identificirane su određene bakterije koje manipuliraju gljivama na te načine, kao što su npr. [[pomoćne bakterije mikorize]] (MHB) i ''[[Pseudomonas putida]]'', ali tek treba otkriti da li su promjene koje one uzrokuju direktno korisne za bakterije. U slučaju pomoćnih bakterija [[mikoriza|mikorize]], koje povećavaju infekciju korijena biljaka mikoriznim gljivama, one mogu imati koristi, jer gljive dobijaju hranjive tvari iz biljke, a zauzvrat luče više šećera.<ref name=Leveau/> Treća skupina bakterija - one koje ulaze u žive gljivične ćelije - nazivaju se [[unutarćelijski parazit|unutarćelijski]] biotrofi. Neki od njih se [[vertikalni prenos|prenose vertikalno]], dok su drugi sposobni aktivno napadati i subvertirati gljivične ćelije. Molekularne interakcije uključene u te interakcije većinom su nepoznate. Mnogi unutarćelijski biotrofi, na primjer neke vrste roda ''[[Burkholderia]]'', pripadaju [[Betaproteobacteria|β-proteobakterijama]] koje također obuhvataju vrste koje žive unutar ćelija [[sisar]]a i [[ameba]]. Neke od njih, na primjer ''[[Candidatus]]'' [[Candidatus Glomeribacter gigasporarum|Glomeribacter gigasporarum]], koja kolonizira spore gljivice ''[[Gigaspora margarita]]'', imaju smanjenu veličinu [[genom]]a, što ukazuje na to da su postale potpuno ovisne o metaboličkim funkcijama gljivičnih ćelija u kojima žive. Kada su sve endocelularne bakterije unutar ''G. margarita'' uklonjene, gljiva je rasla drugačije i bila je [[adaptivna vrijednost|slabije prilagođena]] svojoj okolini, što ukazuje na to da neke bakterije također mogu biti od koristi gljivicama u kojima žive.<ref name=Leveau/> === Trepljari === Pripadnici porodice [[trepljari|trepljara]] [[Grossglockneridae]], uključujući vrstu ''[[Grossglockneria acuta]]'', hrane se isključivo gljivama. ''G. acuta'' se prvo pričvršćava za hife ili sporangij putem cijevi za hranjenje, a zatim se na gljivici uočava prstenasta struktura, promjera oko 2 μm, koja se vjerojatno sastoji od degradiranog materijala ćelijskog zida. ''G. acuta'' se zatim hrani kroz otvor u ćelijskom zidu, u prosjeku u trajanju od 10 minuta, prije nego što se odvoji i udalji. Precizan mehanizam hranjenja nije poznat, ali je moguće da uključuje [[enzim]]e, među njima [[kiselinska fosfataza|kiselinske fosfataze]], [[celulaza|celulaze]] i [[hitinaza|hitinaze]]. [[mikrotubula|Mikrotubule]] su vidljive u cijevi za hranjenje, kao i moguće rezerve [[ćelijska membrana|ćelijske membrane]], koje se putem [[endocitoza|endocitoze]] mogu koristiti za formiranje [[vakuola]] za hranu ispunjenih citoplazmom gljive, a koje se zatim prenose nazad u ''G. acuta''. Otvore koje pravi ''G. acuta'' imaju određene sličnosti s onima koje pravi ameba; međutim, za razliku od amebe, ''G. acuta'' nikada ne proguta gljivicu.<ref>{{Cite journal| last1 = Petz | first1 = W.| last2 = Foissner | first2 = W.| last3 = Wirnsberger | first3 = E.| last4 = Krautgartner | first4 = W. D.| last5 = Adam | first5 = H.| title = Mycophagy, a new feeding strategy in autochthonous soil ciliates| journal = Naturwissenschaften| volume = 73| issue = 9| pages = 560–562| year = 1986| doi = 10.1007/BF00368169|bibcode = 1986NW.....73..560P | s2cid = 11054032}}</ref> == Biljke == [[Image:Monotropastrum humile.jpg|thumb|''[[Monotropastrum humile]]'', mikoheterotrof koji ovisi o gljivama za vrijeme svog životnog ciklusa]] {{Further|Mikoheterotrofija}} Around 90% of land plants live in [[symbiosis]] with [[mycorrhizal]] fungi,<ref name=Selosse>{{Cite journal| last1 = Selosse | first1 = M.| last2 = Roy | first2 = M.| title = Green plants that feed on fungi: facts and questions about mixotrophy| journal = Trends in Plant Science| volume = 14| issue = 2| pages = 64–70| year = 2009| pmid = 19162524| doi = 10.1016/j.tplants.2008.11.004| bibcode = 2009TPS....14...64S}}</ref> where fungi gain sugars from plants and plants gain [[plant nutrition|nutrients]] from the soil via the fungi. Some species of plant have evolved to manipulate this symbiosis, so that they no longer give fungi sugars that they produce and instead gain sugars from the fungi, a process called myco-heterotrophy. Some plants are only dependent on fungi as a source of sugars during the early stages of their [[plant development|development]], these include most of the [[orchid]]s as well as many [[fern]]s and [[lycopod]]s. Others are dependent on this food source for their entire lifetime, including some orchids and [[Gentianaceae]], and all species of [[Monotropaceae]] and [[Triuridaceae]].<ref name=Bidartondo>{{Cite journal| last1 = Bidartondo | first1 = M. I.| title = The evolutionary ecology of myco-heterotrophy| journal = The New Phytologist| volume = 167| issue = 2| pages = 335–352| year = 2005| pmid = 15998389| doi = 10.1111/j.1469-8137.2005.01429.x| doi-access = free| bibcode = 2005NewPh.167..335B}}</ref> Those that are dependent on fungi, but still [[photosynthesis]]e are called [[mixotroph]]s since they gain nutrition in more than one way, by gaining a significant amount of sugars from fungi, they are able to grow in the deep shade of forests. Examples include the orchids ''[[Epipactis]]'', ''[[Cephalanthera]]'' and ''[[Plantanthera]]'' and the tribe [[Pyroleae]] of the family [[Ericaceae]].<ref name=Selosse/> Others, such as ''[[Monotropastrum humile]]'', no longer photosynthesise and are totally dependent on fungi for nutrients.<ref name=Bidartondo/> Around 230 such species exist, and this trait is thought to have [[Convergent evolution|evolved independently]] on five occasions outside of the orchid family. Some individuals of the orchid species ''[[Cephalanthera damasonium]]'' are mixotrophs, but others do not photosynthesise.<ref name=Rasmussen>{{Cite journal| last1 = Rasmussen | first1 = H. N.| last2 = Rasmussen | first2 = F. N.| title = Orchid mycorrhiza: implications of a mycophagous life style| journal = Oikos| volume = 118| issue = 3| pages = 334–345| year = 2009| doi = 10.1111/j.1600-0706.2008.17116.x| bibcode = 2009Oikos.118..334R}}</ref> Because the fungi that myco-heterotrophic plants gain sugars from in turn gain them from plants that do photosynthesise, they are considered indirect [[parasite]]s of other plants.<ref name=Bidartondo/> The relationship between orchids and [[orchid mycorrhizae]] has been suggested to be somewhere between [[predation]] and parasitism.<ref name=Rasmussen/> The precise mechanisms by which these plants gain sugars from fungi are not known and has not been demonstrated scientifically. Two pathways have been proposed; they may either degrade fungal biomass, particularly the fungal hyphae which penetrate plant cells in a similar manner to in [[arbuscular mycorrhiza]]e, or absorb sugars from the fungi by disrupting their [[cell membrane]]s, through [[Mass flow (life sciences)|mass flow]]. To prevent the sugars returning to the fungi, they must compartmentalise the sugars or convert them into forms which the fungi cannot use.<ref name=Bidartondo/> == Uzgoj gljiva == === Insekti === Tri loze insekata - tvrdokrilci, mravi i termiti - nezavisno su razvile sposobnost uzgajanja gljiva prije 40 do 60 miliona godina. Slično tome kako su ljudska društva postala složenija nakon razvoja poljoprivrede zasnovane na biljkama, isto se desilo i u tim lozama insekata nakon što su one razvile tu sposobnost; ti insekti sada od imaju velik značaj za ekosistemime.<ref name=Mueller2002>{{Cite journal| last1 = Mueller | first1 = U.| last2 = Gerardo | first2 = N.| title = Fungus-farming insects: multiple origins and diverse evolutionary histories| journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America| volume = 99| issue = 24| pages = 15247–15249| year = 2002| pmid = 12438688| pmc = 137700| doi = 10.1073/pnas.242594799|bibcode = 2002PNAS...9915247M | doi-access = free}}</ref> Metode koje insekti koriste za uzgoj gljiva dijele fundamentalne sličnosti s ljudskom poljoprivredom. Insekti prvo inokuliraju određeno stanište ili supstrat gljivama, slično tome kada ljudi sade sjeme na poljima. Nakon toga, insekti uzgajaju gljive održavajući prostor na kojem ih drže kako bi im poboljšali rast i štite ih od štetočina i bolesti. Kada gljiva sazrije, oni ju beru i hrane se njom. Insekti koji uzgajaju gljive zavise od njih na isti način na koji ljudi zavise od usjeva.<ref name=Mueller2005>{{Cite journal| last1 = Mueller | first1 = U. G.| last2 = Gerardo | first2 = N. M.| last3 = Aanen | first3 = D. K.| last4 = Six | first4 = D. L.| last5 = Schultz | first5 = T. R.| title = The Evolution of Agriculture in Insects| journal = Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics| volume = 36| pages = 563–595| year = 2005| doi = 10.1146/annurev.ecolsys.36.102003.152626}}</ref> ==== Tvrdokrilci ==== [[Image:Xylosandrus crassiusculus galleryR.jpg|thumb|right|Galerija vrste ''[[Xylosandrus crassiusculus]]'', sa larvama i crnom plijesni]] [[Ambrozijini kornjaši]], na primjer ''[[Austroplatypus incompertus]]'', uzgajaju [[ambrozijine gljive]] unutar drveća i hrane se njima. [[Mikangij]]i (organi koji nose gljivične spore) ambrozijinih kornjaša sadrže različite vrste gljivica, uključujući vrste iz rodova ''[[Ambrosiomyces]]'', ''[[Ambrosiella]]'', ''[[Ascoidea]]'', ''[[Ceratocystis]]'', ''[[Dipodascus]]'', ''[[Diplodia]]'', ''[[Endomycopsis]]'', ''[[Monacrosporium]]'' i ''[[Tuberculariella]]''.<ref>{{Cite journal| last1 = Batra | first1 = L. R.| title = Ambrosia fungi: extent of specificity to ambrosia beetles| journal = Science| volume = 153| issue = 3732| pages = 193–195| year = 1966| pmid = 17831508| doi = 10.1126/science.153.3732.193|bibcode = 1966Sci...153..193B | s2cid = 25612420}}</ref> Ambrozijine gljive se mogu pronaći samo u kornjašima i njihovim galerijama, što ukazuje na to da one i kornjaši ispoljavaju [[obligatna simbioza|obligatnu]] [[simbioza|simbiozu]].<ref name=Mueller2002/> ==== Termiti ==== [[File:Termitomyces reticulatus 37340.jpg|thumb|Gljive roda ''[[Termitomyces]]'' rastu iz termitnjaka]] Oko 330 vrsta termita u dvanaest rodova potporodice [[Macrotermitinae]] uzgaja specijaliziranu gljivicu iz roda ''[[Termitomyces]]''. Gljiva se drži u specijaliziranom dijelu gnijezda u gljivičnim konusima. Termiti-radnici se hrane biljnom materijom i stvaraju fekalne kuglice koje kontinuirano postavljaju na vrh konusa.<ref>{{Cite journal| last1 = Aanen | first1 = D.| last2 = Ros | first2 = V.| last3 = De Fine Licht | first3 = H.| last4 = Mitchell | first4 = J.| last5 = De Beer | first5 = Z.| last6 = Slippers | first6 = B.| last7 = Rouland-Lefèvre | first7 = C.| last8 = Boomsma | first8 = J.| title = Patterns of interaction specificity of fungus-growing termites and Termitomyces symbionts in South Africa| journal = BMC Evolutionary Biology| volume = 7| pages = 115| year = 2007| issue = 1| pmid = 17629911| pmc = 1963455| doi = 10.1186/1471-2148-7-115| doi-access = free| bibcode = 2007BMCEE...7..115A}}</ref> Gljiva raste u tom materijalu i ubrzo proizvodi nezrele gljive, bogat izvor proteina, šećera i enzima, koje termiti-radnici jedu. Kvržice također sadrže [[konidij|neprobavljive aseksualne spore]], što znači da fekalne kuglice koje radnici proizvode uvijek sadrže spore te gljivice; one koloniziraju biljni materijal koji termiti izbacuju iz sebe u formi fekalne materije. ''Termitomyces'' također plodi, formirajući gljive iznad površine zemlje, koje sazrijevaju u isto vrijeme kada prvi radnici izlaze iz novoformiranih gnijezda. Gljive stvaraju spore koje se šire vjetrom i nove kolonije na taj način dobijaju gljivični soj.<ref name=Mueller2005/> Kod nekih vrsta, genetska varijacija gljivica je vrlo niska, što ukazuje na to da se spore gljive prenose vertikalno iz jednog gnijezda u drugo, a ne iz spora koje širi vjetar.<ref>{{Cite journal | last1 = De Fine Licht | first1 = H. | last2 = Boomsma | first2 = J. | last3 = Aanen | first3 = D. | title = Presumptive horizontal symbiont transmission in the fungus-growing termite Macrotermes natalensis | journal = Molecular Ecology | volume = 15 | issue = 11 | pages = 3131–3138 | year = 2006 | pmid = 16968259 | doi = 10.1111/j.1365-294X.2006.03008.x | bibcode = 2006MolEc..15.3131D | s2cid = 23566883 }}</ref> ==== Mravi ==== {{main|Mutualizam mrava i gljiva}} Oko 220 [[opis vrste|opisanih]] i još više neopisanih vrsta mrava iz [[Pleme (biologija)|tribusa]] [[Attini]] uzgaja gljive. Oni nastanjuju samo [[Novi svijet]] i smatra se da su evoluirali u [[Amazonska prašuma|amazonskoj prašumi]], gdje su danas [[biodiverzitet|najraznolikiji]]. Za te mrave, gljive koje uzgajaju su jedini izvor hrane za njihove [[larve]], a ujedno su i važne kao izvor hranjivih tvari za odrasle jedinke. Kada napuste gnijezdo radi parenja, [[kraljica mrava|kraljice]] ponesu mali dio gljive u vrećicama u svojim ustima, što im omogućava da uspostave novi vrt sa gljivama kada osnuju novo gnijezdo. Različite loze uzgajaju gljive na različitim podlogama: one koje su evoluirale ranije to čine na širokom spektru biljnih tvari, dok su mravi koji režu lišće selektivniji i većinom koriste samo svježe lišće i cvijeće. Gljive koje oni koriste su pripadnici porodica [[Lepiotaceae]] i [[Pterulaceae]]. Druge gljive iz roda ''[[Escovopsis]]'' [[parazit|parazitiraju]] u vrtovima, a vrtove nastanjuju i [[bakterije]] koje stvaraju [[antibiotik]]e.<ref name=Mueller2005/><ref>{{Cite journal| last1 = Schultz | first1 = T.| last2 = Brady | first2 = S.| title = Major evolutionary transitions in ant agriculture| journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America| volume = 105| issue = 14| pages = 5435–5440| year = 2008| pmid = 18362345| pmc = 2291119| doi = 10.1073/pnas.0711024105|bibcode = 2008PNAS..105.5435S | doi-access = free}}</ref> === Ljudi === {{main|Fungikultura}} === Puževi === Morski [[Gastropoda|puž]] ''[[Littoraria irrorata]]'', koji živi u slanim močvarama jugoistočnog dijela Sjedinjenih Država, hrani se gljivicama koje također potiče da na rast. On stvara i održava rane na travi vrste ''[[Spartina alterniflora]]'' koje se zatim zaraze gljivicama, najvjerojatnije iz rodova ''[[Phaeosphaeria]]'' i ''[[Mycosphaerella]]'', koje su preferiran izvor hrane puža. Oni također talože izmet na rane koje stvore, što dodatno potiče rast gljiva, budući da je njihov izmet bogat azotom i gljivičnim [[hifa]]ma. Mladi puževi uzgojeni na nezaraženom lišću ne rastu i obično ugibaju, što ukazuje na značaj gljiva u ishrani ''L. irrorata''.<ref>{{Cite journal| last1 = Silliman | first1 = B.| last2 = Newell | first2 = S.| title = Fungal farming in a snail| journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America| volume = 100| issue = 26| pages = 15643–15648| year = 2003| pmid = 14657360| pmc = 307621| doi = 10.1073/pnas.2535227100|bibcode = 2003PNAS..10015643S | doi-access = free}}</ref> == Povezano == * [[Jestiva gljiva]] == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} ed99npe2ouz17x4imcchwj9ckzugmge 42680691 42680686 2026-08-22T17:55:08Z Duma 16555 /* Biljke */ 42680691 wikitext text/x-wiki [[File:Sciurus carolinensis (veverka popelavá) eating mushroom.jpg|thumb|right|250px|Vjeverica (''[[Sciurus carolinensis]]'') se hrani gljivom]] '''Fungivorija''' ili '''mikofagija''' je proces u kojem organizmi konzumiraju [[gljive]]. To je zabilježeno kod mnogih organizama, uključujući ptice, sisare, insekte, biljke, amebe, puževe, valjkaste crve, bakterije i druge gljive. Neki od njih, koji se hrane isključivo gljivama, nazivaju se '''fungivori''' (ili '''mikofagi'''), dok drugi jedu gljive samo kao dio svoje prehrane, budući da su [[svejed]]i. == Životinje == === Sisari === Mnogi sisari jedu gljive, ali ih se samo nekolicina hrani njima isključivo; većina ih konzumira oportunistički, što znači da gljive čine samo jedan dio njihove prehrane.<ref name="Stephenson2010">{{cite book|author=Steven L. Stephenson|title=The Kingdom Fungi: The Biology of Mushrooms, Molds, and Lichens|url=https://archive.org/details/kingdomfungibiol0000step|url-access=registration|access-date=10 February 2011|date=21 April 2010|publisher=Timber Press|isbn=9780881928914|pages=[https://archive.org/details/kingdomfungibiol0000step/page/200 200]–}}</ref> Poznato je da se najmanje 22 vrste [[primat]]a, uključujući [[ljudi|ljude]], [[bonobo|bonobe]], [[Vitkostasi i sakati majmuni|vitkosase majmune]], [[gorila|gorile]], [[polumajmuni|lemur]]e, [[makakiji|makaki]]je, [[mangabej]]e, [[marmozet]]e i [[Chlorocebus pygerythrus|vervet majmune]], hrane gljivama. Većina tih vrsta provodi manje od 5% vremena tokom hranjenja konzumirajući gljive, te one stoga čine samo mali dio njihove prehrane. Neke vrste provode više vremena tražeći gljive, pri čemu one čine veći dio njihove prehrane; [[Callithrix aurita|bjelouhi marmozeti]] provode do 12% svog vremena konzumirajući sporokarpe, [[Callimico goeldii|Goeldijevi marmozeti]] provode do 63% svog vremena na isti način, a ''[[Rhinopithecus bieti]]'' provodi do 95% svog vremena tokom hranjenja jedući [[lišaj]]eve. Gljive su vrlo rijetke u tropskim kišnim šumama u poređenju s drugim izvorima hrane poput voća i lišća, a također su raštrkanije i pojavljuju se nepredvidivo, što ih čini izazovnim izvorom hrane za Goeldijeve marmozete.<ref name=hanson>{{Cite journal| last1 = Hanson | first1 = A. M.| last2 = Hodge | first2 = K. T.| last3 = Porter | first3 = L. M.| title = Mycophagy among Primates| journal = Mycologist| volume = 17| pages = 6–10| year = 2003| doi = 10.1017/S0269915X0300106X}}</ref> Gljive su poznate po svojim [[otrov]]ima kojima odvraćaju životinje od toga da ih pojedu: čak i danas kod ljudi svake godine dođe do nekoliko smrtnih slučajeva usljed trovanja gljivama. Prirodna posljedica toga je praktično odsustvo [[kičmenjak]]a koji su obligatni fungivori, s tim da je porodica [[Diprotodontia|diprotodonata]] [[Potoridae]] glavni izuzetak. Jedan od rijetkih živućih kičmenjaka-fungivora je ''[[Glaucomys sabrinus]]'',<ref>{{Cite web |url=http://www.cfr.washington.edu/research.demo/publications/Lehmkuhl_et_al._1999.pdf |title=An Experiment for Assessing Vertebrate Response to Varying Levels and Patterns of Green-tree Retention |access-date=2008-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525163349/http://www.cfr.washington.edu/research.demo/publications/Lehmkuhl_et_al._1999.pdf |archive-date=2011-05-25 |url-status=dead }}</ref> ali se smatra da je u prošlosti bilo mnogo takvih kičmenjaka i da je razvoj toksina znatno smanjio njihov broj i prisilio ih da napuste gljive kao izvor hrane ili se diverzificiraju.<ref>Bain, Roderick S.; Wilkinson, David M.; and Sherratt, Thomas N.; "Explaining Dioscorides' "Double Difference": Why Are Some Mushrooms Poisonous, and Do They Signal Their Unprofitability?" in ''The American Naturalist''; vol. 166, pp. 767–775; 2005.</ref> === Mekušci === [[File:Amanita amerimuscaria 126174.jpg|thumb|Puž (''[[Ariolimax]]'') se hrani gljivom (''[[Amanita]]'')]] Poznato je da se mnogi kopneni [[puževi|gastropodni]] [[mekušci]] hrane gljivama. To je slučaj kod nekoliko [[vrsta]] puževa iz različitih [[Porodica (taksonomija)|porodica]]. Među njima su [[Philomycidae]] (npr. ''[[Philomycus carolinianus]]'' i ''[[Phylomicus flexuolaris]]'') i [[Ariolimacidae]] (''[[Ariolimax californianus]]''), koji se redom hrane sluzavim plijesnima ([[Mycetozoa|miksomicete]]) i gljivama ([[Basidiomycota|bazidiomicete]]).<ref name=Mycologia2002>{{cite journal|last=Keller|first=H. W.|author2=Snell, K. L.|title=Feeding activities of slugs on Myxomycetes and macrofungi|journal=Mycologia|year=2002|volume=94|issue=5|pages=757–760|url=http://www.mycologia.org/content/94/5/757.full|doi=10.2307/3761690|pmid=21156549|jstor=3761690|url-access=subscription}}</ref> Vrste gljiva koje stvaraju plodna tijela, a koje puževi koriste kao izvor hrane, uključuju mliječnice (''[[Lactarius]] spp.''), bukovače (''[[Pleurotus ostreatus]]'') i vrganj (''[[Boletus edulis]]''). Druge vrste koje pripadaju različitim rodovima, kao što su ''[[Agaricus]]'', ''[[Pleurocybella]]'' i ''[[Russula]]'', također se jedu od strane puževa. Među sluzave plijesni koje puževi koriste kao izvor hrane spadaju ''[[Stemonitis axifera]]'' i ''[[Symphytocarpus flaccidus]]''.<ref name=Mycologia2002/> Neki puževi su selektivni prema određenim dijelovima ili razvojnim fazama gljiva koje jedu, iako se ovo ponašanje uveliko razlikuje, a kod drugih puževa ili drugih gljiva, cijele gljive se mogu jesti neselektivno.<ref name=Mycologia2002/> === Insekti === [[File:Euprenolepis procera feeding.jpg|thumb|''[[Euprenolepis procera]]'', jedina vrsta mrava koja uzgaja gljive, hrani se gljivama roda ''[[Pleurotus]]'']] 2008. je otkriveno da ''[[Euprenolepis procera]]'', vrsta mrava iz prašuma jugoistočne Azije, prikuplja gljive iz prašume. Witte i Maschwitz su otkrili da se njihova prehrana gotovo u potpunosti sastoji od gljiva, što predstavlja prethodno neotkrivenu strategiju hranjenja kod mrava.<ref>{{Cite journal| last1 = Witte | first1 = V.| last2 = Maschwitz | first2 = U.| title = Mushroom harvesting ants in the tropical rain forest| journal = [[Naturwissenschaften]]| url = http://www.bio-nica.info/biblioteca/Witte2008MushroomHarvesting.pdf| volume = 95| issue = 11| pages = 1049–1054| year = 2008| pmid = 18633583| doi = 10.1007/s00114-008-0421-9|bibcode = 2008NW.....95.1049W | s2cid = 19228479}}</ref> Nekoliko porodica [[tvrdokrilac]]a, uključujući [[Erotylidae]], [[Endomychidae]] i određene pripadnike [[Tenebrionidae]],<ref>{{cite web | url=http://bugguide.net/node/view/375576 | title=Tribe Bolitophagini - BugGuide.Net}}</ref> također su specijalisti za gljive, iako povremeno mogu jesti i druge izvore hrane. Drugi insekti, poput [[Mycetophilidae|gljivičnih komaraca]] i [[Phoridae|muha]],<ref>{{cite journal | last1 = Disney | first1 = R.H.L. | last2 = Kurina | first2 = O. | last3 = Tedersoo | first3 = L. | last4 = Cakpo | first4 = Y. | year = 2013 | title = Scuttle flies (Diptera: Phoridae) reared from fungi in Benin | url = http://africaninvertebrates.org/ojs/index.php/AI/article/view/283 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131113235551/http://africaninvertebrates.org/ojs/index.php/AI/article/view/283 | url-status = usurped | archive-date = November 13, 2013 | journal = [[African Invertebrates]] | volume = 54 | issue = 2| pages = 357–371 | doi=10.5733/afin.054.0204| doi-access = free | bibcode = 2013AfrIn..54..357D }}</ref> konzumiraju gljive u svojoj larvalnoj fazi. Ishrana gljivama je ključno za one organizme koji se hrane mrtvim drvetom jer je to jedini način da prikupe hranjive tvari koje nisu dostupne u nutritivno oskudnom mrtvom drvetu.<ref>{{Cite journal|last1=Filipiak|first1=Michał|last2=Sobczyk|first2=Łukasz|last3=Weiner|first3=January|date=2016-04-09|title=Fungal Transformation of Tree Stumps into a Suitable Resource for Xylophagous Beetles via Changes in Elemental Ratios|journal=Insects|language=en|volume=7|issue=2|pages=13|doi=10.3390/insects7020013|pmc=4931425|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Filipiak|first1=Michał|last2=Weiner|first2=January|date=2016-09-01|title=Nutritional dynamics during the development of xylophagous beetles related to changes in the stoichiometry of 11 elements|journal=Physiological Entomology|volume=42|language=en|pages=73–84|doi=10.1111/phen.12168|issn=1365-3032|doi-access=free}}</ref> === Ptice === Smatra se da su šojke (''[[Perisoreus]]'') prve ptice kod kojih je zabilježena mikofagija. Primijećeno je da kanadske šojke (''[[Perisoreus canadensis|P. canadensis]]''), sibirske šojke (''[[Perisoreus infaustus|P. infaustus]]'') i oregonske šojke (''[[Perisoreus obscurus|P. obscurus]]'') jedu gljive, a želuci sibirskih šojki u ranu zimu većinom sadrže gljive. Ptice selice se zimi i u rano proljeće hrane askomicetom ''[[Phaeangium lefebvrei]]''; to su većinom razne vrste ševa ([[Alaudidae]]). Zabilježeno je da [[beduini|beduinski]] lovci koriste ''P. lefebvrei'' kao mamac u zamkama kako bi privukli ptice.<ref name=simpson2000>{{cite web|author=J. A. Simpson|title=More on mycophagous birds|url=http://australasianmycology.com/pages/pdf/19/2/49.pdf|publisher=Australasian Mycologist|year=2000|access-date=2010-09-23}}{{Dead link|date=December 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Utvrđeno je i da se rajska ptica ''[[Menura novaehollandiae]]'', koja traži hranu na tlu, oportunistički hrani gljivama.<ref>{{cite journal | author1= Elliott, T.F. |author2= Vernes, K. | year=2019| title= Superb Lyrebird ''Menura novaehollandiae'' mycophagy, truffles and soil disturbance | journal=Ibis| volume=161| pages = 198–204| doi= 10.1111/ibi.12644| issue=2| doi-access= free}}</ref> Poznato je da gljive čine važan dio prehrane južnog kazuara (''[[Casuarius casuarius]]'') u Australiji. [[polipore|Poliporne gljive]] su pronađene u njihovom izmetu tokom cijele godine, a Simpson je u časopisu ''Australasian Mycological Newsletteru'' predložio da vjerojatno da jedu i vrste iz skupina [[Agaricales]] i [[Pezizales]], ali one nisu pronađene u njihovom izmetu usljed raspadanja nakon konzumiranja. Emui (''[[Dromaius novaehollandiae]]'') će jesti nezrele gljive iz rodova ''[[Lycoperdon]]'' i ''[[Bovista]]'' ako su dostupne, a to važi i za ćurke (''[[Alectura lathami]]'') što se tiče gljiva ''[[Mycena]]'', što ukazuje na to da se vrste iz porodice [[Megapodiidae]] mogu oportunistički hraniti gljivama.<ref name=simpson1998>{{cite web|author=J. A. Simpson|title=Why don't birds eat more fungi?|url=http://bugs.bio.usyd.edu.au/AustMycolSoc/Journal/1998/ISS17(3)_Sept98.pdf|date=September 1998|publisher=Australasian Mycological Newsletter|access-date=2010-09-23|archive-date=2011-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706120752/http://bugs.bio.usyd.edu.au/AustMycolSoc/Journal/1998/ISS17(3)_Sept98.pdf|url-status=dead}}</ref> == Mikrobi == === Gljive === '''[[Mikoparazitizam]]''' se javlja kada se bilo koja gljiva hrani drugim gljivama, što je oblik [[parazitizam|parazitizma]], a naše znanje o tome u prirodnim okruženjima je vrlo ograničeno.<ref name=kiss>{{Cite book| last1 = Kiss | first1 = L.| title = Stress in Yeast and Filamentous Fungi| chapter = Chapter 3 Intracellular mycoparasites in action: Interactions between powdery mildew fungi and Ampelomyces| volume = 27| pages = 37–52| year = 2008| doi = 10.1016/S0275-0287(08)80045-8| journal=British Mycological Society Symposia Series| isbn = 9780123741844}} [http://www.mtakpa.hu/kpa/download/1157825.pdf Free version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111003122631/http://www.mtakpa.hu/kpa/download/1157825.pdf |date=2011-10-03 }}</ref> Gljive roda ''[[Collybia]]'' rastu na mrtvim gljivama. Gljivice iz roda ''[[Trichoderma]]'' stvaraju [[enzim]]e poput [[hitinaza]] koje razgrađuju [[ćelijski zid|ćelijske zidove]] drugih gljiva.<ref name=Steyaert>{{Cite journal| last1 = Steyaert | first1 = J. M.| last2 = Ridgway | first2 = H. J.| last3 = Elad | first3 = Y.| last4 = Stewart | first4 = A.| title = Genetic basis of mycoparasitism: A mechanism of biological control by species of Trichoderma| journal = New Zealand Journal of Crop and Horticultural Science| volume = 31| issue = 4| pages = 281–291| year = 2003| doi = 10.1080/01140671.2003.9514263| bibcode = 2003NZJCH..31..281S| s2cid = 84872444| doi-access = free}} [http://www.royalsociety.org.nz/media/publications-journals-nzjc-2003-036-lo.pdf Free version]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sposobne su detektovati druge gljive i rasti prema njima, nakon čega se vežu za hife drugih gljiva koristeći [[lektin]]e na gljivama-domaćinima kao receptor, formirajući [[apresorij]]. Nakon njegovog nastanka, ''Trichoderma'' ubrizgava toksične enzime u domaćina i vjerojatno [[peptaibol]] [[antibiotik]]e, koji stvaraju rupe u ćelijskom zidu, omogućavajući ''Trichodermi'' da raste unutar domaćina i hrani se njime.<ref name=harman>{{Cite journal| last1 = Harman| first1 = G.| last2 = Howell| first2 = C.| last3 = Viterbo| first3 = A.| last4 = Chet| first4 = I.| last5 = Lorito| first5 = M.| title = Trichoderma species--opportunistic, avirulent plant symbionts| journal = Nature Reviews. Microbiology| volume = 2| issue = 1| pages = 43–56| year = 2004| pmid = 15035008| doi = 10.1038/nrmicro797| s2cid = 17404703| url = https://naldc-legacy.nal.usda.gov/naldc/download.xhtml?id=25508&content=PDF| url-access = subscription}}{{dead link|date=June 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} [http://ddr.nal.usda.gov/bitstream/10113/25508/1/IND44168159.pdf free version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312090636/http://ddr.nal.usda.gov/bitstream/10113/25508/1/IND44168159.pdf |date=2012-03-12 }}</ref> ''Trichoderme'' su sposobne da probave [[Sklerocija|sklerocije]], trajne strukture koje sadrže rezerve hrane, što je važno ako žele dugoročno kontrolisati patogene gljivice.<ref name=Steyaert/> Zabilježeno je da vrste ''Trichoderma'' štite usjeve od gljivica vrsta ''[[Botrytis cinerea]]'', ''[[Rhizoctonia solani]]'', ''[[Alternaria solani]]'', ''[[Glomerella graminicola]]'', ''[[Phytophthora capsici]]'', ''[[Magnaporthe grisea]]'' i ''[[Colletotrichum lindemuthianum]]''; iako ova zaštita možda nije u potpunosti posljedica probavljanja ovih gljiva od strane ''Trichoderme'', već zbog toga što one indirektno poboljšavaju otpornost biljaka na bolesti.<ref name=harman/> === Bakterije === '''Bakterijska mikofagija''' je termin skovan 2005. godine, kojim se opisuje sposobnost nekih bakterija da "rastu na štetu živih gljivičnih hifa". U pregledu iz 2007. godine u časopisu ''[[New Phytologist]]'', ova definicija je prilagođena tako da uključuje samo bakterije koje igraju aktivnu ulogu u pribavljanju hranjivih tvari iz gljiva, isključujući one koje se hrane pasivnim sekretima gljiva ili mrtvim i oštećenim hifama.<ref name=Leveau>{{Cite journal| last1 = Leveau | first1 = J.| last2 = Preston | first2 = G.| title = Bacterial mycophagy: definition and diagnosis of a unique bacterial-fungal interaction| journal = The New Phytologist| volume = 177| issue = 4| pages = 859–876| year = 2008| pmid = 18086226| doi = 10.1111/j.1469-8137.2007.02325.x| doi-access = free| bibcode = 2008NewPh.177..859L}}</ref> Većina znanja o tome odnosi se na interakcije između bakterija i gljiva u tlu i unutar ili oko biljaka; malo toga je poznato o interakcijama u morskim i slatkovodnim staništima ili onima koje se javljaju na životinjama i unutar njihovog tijela. Nije poznato kakve efekte bakterijska mikofagija ima na gljivične zajednice u prirodi.<ref name=Leveau/> Postoje tri mehanizma pomoću kojih se bakterije hrane gljivicama; one mogu ubijati gljivične ćelije, uzrokovati da one luče više materijala iz svojih ćelija ili ući u njih da bi se hranile interno, a kategorizira ih se u skladu s tim. One koje ubijaju gljivične ćelije nazivaju se [[nekrotrof]]i, a smatra se da se molekularni mehanizmi kod tog načina hranjenja znatno preklapaju s onima kod bakterija koje se hrane gljivicama nakon što su one već prirodno uginule. Nekrotrofi mogu ubijati gljivice probavljanjem njihovog ćelijskog zida ili stvaranjem toksina koji ubijaju gljivice, poput [[tolaasin]]a kojeg stvara ''[[Pseudomonas tolaasii]]''. Oba ta mehanizma mogu biti neophodna jer su ćelijski zidovi gljivica vrlo složeni, pa je potrebno mnogo različitih enzima kako bi ih se razgradilo, a i zato što eksperimenti pokazuju da bakterije koje stvaraju toksine ne mogu uvijek inficirati gljivice. Vjerojatno je da ta dva sistema djeluju [[Sinergija|sinergistički]], pri čemu toksini ubijaju ili inhibiraju gljivice, a [[egzoenzim]]i razgrađuju ćelijski zid i probavljaju gljivicu. Među primjere nekrotrofa spadaju ''[[Staphylococcus aureus]]'', koji se hrani vrstom ''[[Cryptococcus neoformans]]'', ''[[Aeromonas]] [[Aeromonas caviae|caviae]]'', koji se hrani vrstom ''[[Rhizoctonia solani]]'', ''[[Sclerotium rolfsii]]'' i ''[[Fusarium oxysporum]]'', te neke [[Myxococcia|miksobakterije]] koje se hrane vrstama ''[[Cochliobolus miyabeanus]]'' i ''[[Rhizoctonia solani]]''.<ref name=Leveau/> Bakterije koje manipuliraju gljivama kako bi one stvarale više sekreta kojima se bakterije potom hrane nazivaju se vanćelijski [[parazitizam|biotrofi]]; mnoge bakterije se hrane gljivičnim sekretima, ali ne stupaju u direktnu interakciju s gljivama i one se nazivaju [[saprotrofi]], a ne biotrofi. Vanćelijski biotrofi mogu promijeniti [[fiziologija|fiziologiju]] gljiva na tri načina: tako što mijenjaju njihov razvoj, [[ćelijska membrana|propusnost njihovih membrana]] (uključujući [[Efluksna pumpa|ispuštanje]] hranjivih tvari) i njihov [[metabolizam]]. Konkretne signalne molekule koje se koriste za postizanje tih promjena nisu poznate, ali se smatra da bi u tome mogli biti uključeni [[auksin]]i (poznatiji po svojoj ulozi [[biljni hormon|biljnog hormona]]) i molekule [[Kvorumski konsenzus|kvorumskog konsenzusa]]. Identificirane su određene bakterije koje manipuliraju gljivama na te načine, kao što su npr. [[pomoćne bakterije mikorize]] (MHB) i ''[[Pseudomonas putida]]'', ali tek treba otkriti da li su promjene koje one uzrokuju direktno korisne za bakterije. U slučaju pomoćnih bakterija [[mikoriza|mikorize]], koje povećavaju infekciju korijena biljaka mikoriznim gljivama, one mogu imati koristi, jer gljive dobijaju hranjive tvari iz biljke, a zauzvrat luče više šećera.<ref name=Leveau/> Treća skupina bakterija - one koje ulaze u žive gljivične ćelije - nazivaju se [[unutarćelijski parazit|unutarćelijski]] biotrofi. Neki od njih se [[vertikalni prenos|prenose vertikalno]], dok su drugi sposobni aktivno napadati i subvertirati gljivične ćelije. Molekularne interakcije uključene u te interakcije većinom su nepoznate. Mnogi unutarćelijski biotrofi, na primjer neke vrste roda ''[[Burkholderia]]'', pripadaju [[Betaproteobacteria|β-proteobakterijama]] koje također obuhvataju vrste koje žive unutar ćelija [[sisar]]a i [[ameba]]. Neke od njih, na primjer ''[[Candidatus]]'' [[Candidatus Glomeribacter gigasporarum|Glomeribacter gigasporarum]], koja kolonizira spore gljivice ''[[Gigaspora margarita]]'', imaju smanjenu veličinu [[genom]]a, što ukazuje na to da su postale potpuno ovisne o metaboličkim funkcijama gljivičnih ćelija u kojima žive. Kada su sve endocelularne bakterije unutar ''G. margarita'' uklonjene, gljiva je rasla drugačije i bila je [[adaptivna vrijednost|slabije prilagođena]] svojoj okolini, što ukazuje na to da neke bakterije također mogu biti od koristi gljivicama u kojima žive.<ref name=Leveau/> === Trepljari === Pripadnici porodice [[trepljari|trepljara]] [[Grossglockneridae]], uključujući vrstu ''[[Grossglockneria acuta]]'', hrane se isključivo gljivama. ''G. acuta'' se prvo pričvršćava za hife ili sporangij putem cijevi za hranjenje, a zatim se na gljivici uočava prstenasta struktura, promjera oko 2 μm, koja se vjerojatno sastoji od degradiranog materijala ćelijskog zida. ''G. acuta'' se zatim hrani kroz otvor u ćelijskom zidu, u prosjeku u trajanju od 10 minuta, prije nego što se odvoji i udalji. Precizan mehanizam hranjenja nije poznat, ali je moguće da uključuje [[enzim]]e, među njima [[kiselinska fosfataza|kiselinske fosfataze]], [[celulaza|celulaze]] i [[hitinaza|hitinaze]]. [[mikrotubula|Mikrotubule]] su vidljive u cijevi za hranjenje, kao i moguće rezerve [[ćelijska membrana|ćelijske membrane]], koje se putem [[endocitoza|endocitoze]] mogu koristiti za formiranje [[vakuola]] za hranu ispunjenih citoplazmom gljive, a koje se zatim prenose nazad u ''G. acuta''. Otvore koje pravi ''G. acuta'' imaju određene sličnosti s onima koje pravi ameba; međutim, za razliku od amebe, ''G. acuta'' nikada ne proguta gljivicu.<ref>{{Cite journal| last1 = Petz | first1 = W.| last2 = Foissner | first2 = W.| last3 = Wirnsberger | first3 = E.| last4 = Krautgartner | first4 = W. D.| last5 = Adam | first5 = H.| title = Mycophagy, a new feeding strategy in autochthonous soil ciliates| journal = Naturwissenschaften| volume = 73| issue = 9| pages = 560–562| year = 1986| doi = 10.1007/BF00368169|bibcode = 1986NW.....73..560P | s2cid = 11054032}}</ref> == Biljke == [[Image:Monotropastrum humile.jpg|thumb|''[[Monotropastrum humile]]'', mikoheterotrof koji ovisi o gljivama za vrijeme svog životnog ciklusa]] {{Further|Mikoheterotrofija}} Oko 90% kopnenih biljaka živi u [[simbioza|simbiozi]] s [[mikoriza|mikoriznim]] gljivama,<ref name=Selosse>{{Cite journal| last1 = Selosse | first1 = M.| last2 = Roy | first2 = M.| title = Green plants that feed on fungi: facts and questions about mixotrophy| journal = Trends in Plant Science| volume = 14| issue = 2| pages = 64–70| year = 2009| pmid = 19162524| doi = 10.1016/j.tplants.2008.11.004| bibcode = 2009TPS....14...64S}}</ref> pri čemu gljive dobijaju šećere iz biljaka, a biljke dobijaju [[ishrana biljaka|hranjive tvari]] iz tla pomoću gljiva. Neke vrste biljaka su evoluirale na takav način da manipuliraju ovom simbiozom, tako da gljivama više ne pružaju šećere koje one stvaraju, već umjesto toga prikupljaju šećere iz gljiva u procesu koji se naziva [[mikoheterotrofija]]. Neke biljke su ovisne o gljivama kao izvoru šećera samo u ranim fazama svog [[razvoj biljaka|razvoja]], s tu spada većina [[orhideja]], kao i mnoge [[paprati]] i [[Lycopodiopsida|crvotočnice]]. Druge su ovisne o tom izvoru hrane tokom čitavog životnog vijeka, uključujući neke orhideje i [[Gentianaceae|gencijane]], te sve vrste iz porodica [[Monotropaceae]] i [[Triuridaceae]].<ref name=Bidartondo>{{Cite journal| last1 = Bidartondo | first1 = M. I.| title = The evolutionary ecology of myco-heterotrophy| journal = The New Phytologist| volume = 167| issue = 2| pages = 335–352| year = 2005| pmid = 15998389| doi = 10.1111/j.1469-8137.2005.01429.x| doi-access = free| bibcode = 2005NewPh.167..335B}}</ref> One koje ovise o gljivama, ali i dalje vrše [[fotosinteza|fotosintezu]], nazivaju se [[miksotrofi]] jer pribavljaju hranjive tvari na više načina; budući da dobijaju značajnu količinu šećera iz gljiva, sposobne su rasti u dubokoj sjeni šuma. Među primjere spadaju orhideje ''[[Epipactis]]'', ''[[Cephalanthera]]'' i ''[[Plantanthera]]'' te tribus [[Pyroleae]] iz porodice [[Ericaceae]].<ref name=Selosse/> Druge, poput ''[[Monotropastrum humile]]'', više ne vrše fotosintezu i potpuno su ovisne o gljivama za hranjive tvari.<ref name=Bidartondo/> Postoji oko 230 takvih vrsta, a smatra se da se ta osobina [[konvergentna evolucija|razvila nezavisno]] u pet navrata izvan porodice orhideja. Neke jedinke orhideje ''[[Cephalanthera damasonium]]'' su miksotrofi, ali druge nisu sposobne za fotosintezu.<ref name=Rasmussen>{{Cite journal| last1 = Rasmussen | first1 = H. N.| last2 = Rasmussen | first2 = F. N.| title = Orchid mycorrhiza: implications of a mycophagous life style| journal = Oikos| volume = 118| issue = 3| pages = 334–345| year = 2009| doi = 10.1111/j.1600-0706.2008.17116.x| bibcode = 2009Oikos.118..334R}}</ref> Budući da gljive od kojih mikoheterotrofne biljke dobijaju šećere prvobitno pribavljaju iste od fotosintetskih biljaka, mikoheterotrofne biljke se smatraju indirektnim [[parazit]]ima drugih biljaka.<ref name=Bidartondo/> Moguće je da je odnos između orhideja i [[orhidejska mikoriza|orhidejske mikorize]] negdje između [[predator|predacije]] i parazitizma.<ref name=Rasmussen/> Konkretni mehanizmi kojima te biljke preuzimaju šećere iz gljiva nisu poznati niti naučno dokazani. Predložena su dva načina: prvi, u kojem one mogu razgraditi gljivičnu biomasu, naročito gljivične hife koje prodiru u biljne ćelije na sličan način kao kod [[arbuskularna mikoriza|arbuskularnih mikoriza]]; i drugi, u kojem mogu apsorbirati šećere iz gljiva narušavanjem njihovih [[ćelijska membrana|ćelijskih membrana]] [[protok mase|protokom mase]]. Da bi spriječile povratak šećera u gljive, moraju ih odvojiti ili pretvoriti u one oblike koje gljive ne mogu koristiti.<ref name=Bidartondo/> == Uzgoj gljiva == === Insekti === Tri loze insekata - tvrdokrilci, mravi i termiti - nezavisno su razvile sposobnost uzgajanja gljiva prije 40 do 60 miliona godina. Slično tome kako su ljudska društva postala složenija nakon razvoja poljoprivrede zasnovane na biljkama, isto se desilo i u tim lozama insekata nakon što su one razvile tu sposobnost; ti insekti sada od imaju velik značaj za ekosistemime.<ref name=Mueller2002>{{Cite journal| last1 = Mueller | first1 = U.| last2 = Gerardo | first2 = N.| title = Fungus-farming insects: multiple origins and diverse evolutionary histories| journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America| volume = 99| issue = 24| pages = 15247–15249| year = 2002| pmid = 12438688| pmc = 137700| doi = 10.1073/pnas.242594799|bibcode = 2002PNAS...9915247M | doi-access = free}}</ref> Metode koje insekti koriste za uzgoj gljiva dijele fundamentalne sličnosti s ljudskom poljoprivredom. Insekti prvo inokuliraju određeno stanište ili supstrat gljivama, slično tome kada ljudi sade sjeme na poljima. Nakon toga, insekti uzgajaju gljive održavajući prostor na kojem ih drže kako bi im poboljšali rast i štite ih od štetočina i bolesti. Kada gljiva sazrije, oni ju beru i hrane se njom. Insekti koji uzgajaju gljive zavise od njih na isti način na koji ljudi zavise od usjeva.<ref name=Mueller2005>{{Cite journal| last1 = Mueller | first1 = U. G.| last2 = Gerardo | first2 = N. M.| last3 = Aanen | first3 = D. K.| last4 = Six | first4 = D. L.| last5 = Schultz | first5 = T. R.| title = The Evolution of Agriculture in Insects| journal = Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics| volume = 36| pages = 563–595| year = 2005| doi = 10.1146/annurev.ecolsys.36.102003.152626}}</ref> ==== Tvrdokrilci ==== [[Image:Xylosandrus crassiusculus galleryR.jpg|thumb|right|Galerija vrste ''[[Xylosandrus crassiusculus]]'', sa larvama i crnom plijesni]] [[Ambrozijini kornjaši]], na primjer ''[[Austroplatypus incompertus]]'', uzgajaju [[ambrozijine gljive]] unutar drveća i hrane se njima. [[Mikangij]]i (organi koji nose gljivične spore) ambrozijinih kornjaša sadrže različite vrste gljivica, uključujući vrste iz rodova ''[[Ambrosiomyces]]'', ''[[Ambrosiella]]'', ''[[Ascoidea]]'', ''[[Ceratocystis]]'', ''[[Dipodascus]]'', ''[[Diplodia]]'', ''[[Endomycopsis]]'', ''[[Monacrosporium]]'' i ''[[Tuberculariella]]''.<ref>{{Cite journal| last1 = Batra | first1 = L. R.| title = Ambrosia fungi: extent of specificity to ambrosia beetles| journal = Science| volume = 153| issue = 3732| pages = 193–195| year = 1966| pmid = 17831508| doi = 10.1126/science.153.3732.193|bibcode = 1966Sci...153..193B | s2cid = 25612420}}</ref> Ambrozijine gljive se mogu pronaći samo u kornjašima i njihovim galerijama, što ukazuje na to da one i kornjaši ispoljavaju [[obligatna simbioza|obligatnu]] [[simbioza|simbiozu]].<ref name=Mueller2002/> ==== Termiti ==== [[File:Termitomyces reticulatus 37340.jpg|thumb|Gljive roda ''[[Termitomyces]]'' rastu iz termitnjaka]] Oko 330 vrsta termita u dvanaest rodova potporodice [[Macrotermitinae]] uzgaja specijaliziranu gljivicu iz roda ''[[Termitomyces]]''. Gljiva se drži u specijaliziranom dijelu gnijezda u gljivičnim konusima. Termiti-radnici se hrane biljnom materijom i stvaraju fekalne kuglice koje kontinuirano postavljaju na vrh konusa.<ref>{{Cite journal| last1 = Aanen | first1 = D.| last2 = Ros | first2 = V.| last3 = De Fine Licht | first3 = H.| last4 = Mitchell | first4 = J.| last5 = De Beer | first5 = Z.| last6 = Slippers | first6 = B.| last7 = Rouland-Lefèvre | first7 = C.| last8 = Boomsma | first8 = J.| title = Patterns of interaction specificity of fungus-growing termites and Termitomyces symbionts in South Africa| journal = BMC Evolutionary Biology| volume = 7| pages = 115| year = 2007| issue = 1| pmid = 17629911| pmc = 1963455| doi = 10.1186/1471-2148-7-115| doi-access = free| bibcode = 2007BMCEE...7..115A}}</ref> Gljiva raste u tom materijalu i ubrzo proizvodi nezrele gljive, bogat izvor proteina, šećera i enzima, koje termiti-radnici jedu. Kvržice također sadrže [[konidij|neprobavljive aseksualne spore]], što znači da fekalne kuglice koje radnici proizvode uvijek sadrže spore te gljivice; one koloniziraju biljni materijal koji termiti izbacuju iz sebe u formi fekalne materije. ''Termitomyces'' također plodi, formirajući gljive iznad površine zemlje, koje sazrijevaju u isto vrijeme kada prvi radnici izlaze iz novoformiranih gnijezda. Gljive stvaraju spore koje se šire vjetrom i nove kolonije na taj način dobijaju gljivični soj.<ref name=Mueller2005/> Kod nekih vrsta, genetska varijacija gljivica je vrlo niska, što ukazuje na to da se spore gljive prenose vertikalno iz jednog gnijezda u drugo, a ne iz spora koje širi vjetar.<ref>{{Cite journal | last1 = De Fine Licht | first1 = H. | last2 = Boomsma | first2 = J. | last3 = Aanen | first3 = D. | title = Presumptive horizontal symbiont transmission in the fungus-growing termite Macrotermes natalensis | journal = Molecular Ecology | volume = 15 | issue = 11 | pages = 3131–3138 | year = 2006 | pmid = 16968259 | doi = 10.1111/j.1365-294X.2006.03008.x | bibcode = 2006MolEc..15.3131D | s2cid = 23566883 }}</ref> ==== Mravi ==== {{main|Mutualizam mrava i gljiva}} Oko 220 [[opis vrste|opisanih]] i još više neopisanih vrsta mrava iz [[Pleme (biologija)|tribusa]] [[Attini]] uzgaja gljive. Oni nastanjuju samo [[Novi svijet]] i smatra se da su evoluirali u [[Amazonska prašuma|amazonskoj prašumi]], gdje su danas [[biodiverzitet|najraznolikiji]]. Za te mrave, gljive koje uzgajaju su jedini izvor hrane za njihove [[larve]], a ujedno su i važne kao izvor hranjivih tvari za odrasle jedinke. Kada napuste gnijezdo radi parenja, [[kraljica mrava|kraljice]] ponesu mali dio gljive u vrećicama u svojim ustima, što im omogućava da uspostave novi vrt sa gljivama kada osnuju novo gnijezdo. Različite loze uzgajaju gljive na različitim podlogama: one koje su evoluirale ranije to čine na širokom spektru biljnih tvari, dok su mravi koji režu lišće selektivniji i većinom koriste samo svježe lišće i cvijeće. Gljive koje oni koriste su pripadnici porodica [[Lepiotaceae]] i [[Pterulaceae]]. Druge gljive iz roda ''[[Escovopsis]]'' [[parazit|parazitiraju]] u vrtovima, a vrtove nastanjuju i [[bakterije]] koje stvaraju [[antibiotik]]e.<ref name=Mueller2005/><ref>{{Cite journal| last1 = Schultz | first1 = T.| last2 = Brady | first2 = S.| title = Major evolutionary transitions in ant agriculture| journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America| volume = 105| issue = 14| pages = 5435–5440| year = 2008| pmid = 18362345| pmc = 2291119| doi = 10.1073/pnas.0711024105|bibcode = 2008PNAS..105.5435S | doi-access = free}}</ref> === Ljudi === {{main|Fungikultura}} === Puževi === Morski [[Gastropoda|puž]] ''[[Littoraria irrorata]]'', koji živi u slanim močvarama jugoistočnog dijela Sjedinjenih Država, hrani se gljivicama koje također potiče da na rast. On stvara i održava rane na travi vrste ''[[Spartina alterniflora]]'' koje se zatim zaraze gljivicama, najvjerojatnije iz rodova ''[[Phaeosphaeria]]'' i ''[[Mycosphaerella]]'', koje su preferiran izvor hrane puža. Oni također talože izmet na rane koje stvore, što dodatno potiče rast gljiva, budući da je njihov izmet bogat azotom i gljivičnim [[hifa]]ma. Mladi puževi uzgojeni na nezaraženom lišću ne rastu i obično ugibaju, što ukazuje na značaj gljiva u ishrani ''L. irrorata''.<ref>{{Cite journal| last1 = Silliman | first1 = B.| last2 = Newell | first2 = S.| title = Fungal farming in a snail| journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America| volume = 100| issue = 26| pages = 15643–15648| year = 2003| pmid = 14657360| pmc = 307621| doi = 10.1073/pnas.2535227100|bibcode = 2003PNAS..10015643S | doi-access = free}}</ref> == Povezano == * [[Jestiva gljiva]] == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} iumtl8hgyqcjs9did1k72svmscqa4oz 42680700 42680691 2026-08-22T18:57:05Z Duma 16555 42680700 wikitext text/x-wiki [[File:Nm-eutropha.jpg|mini|''[[Nitrosomonas eutropha]]'', litotrofna bakterija koja oksidira [[amonijak]]]] '''Lithotrophs''' are a diverse group of organisms using an [[inorganic]] substrate (usually of mineral origin) to obtain [[reducing equivalent]]s for use in [[biosynthesis]] (e.g., [[carbon fixation|carbon dioxide fixation]]) or energy conservation (i.e., [[Adenosine triphosphate|ATP]] production) via [[Cellular respiration|aerobic]] or [[anaerobic respiration]].<ref>{{Cite web |last=Zwolinski |first=Michele |title=Lithotrophs |url=http://faculty.weber.edu/mzwolinski/Lithotrophs.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131001232030/http://faculty.weber.edu/mzwolinski/Lithotrophs.pdf |archive-date=2013-10-01 |access-date=2025-08-14 |website=faculty.weber.edu}}</ref> While [[Primary nutritional groups#Primary sources of reducing equivalents|lithotrophs in the broader sense]] include photolithotrophs like plants, [[Chemotroph|chemolithotrophs]] are exclusively [[microorganism]]s; no known [[fauna#Macrofauna|macrofauna]] possesses the ability to use inorganic compounds as electron sources. Macrofauna and lithotrophs can form [[symbiotic]] relationships, in which case the lithotrophs are called "prokaryotic symbionts". An example of this is chemolithotrophic bacteria in [[giant tube worm]]s; or [[plastid]]s, which are organelles within plant cells that may have evolved from photolithotrophic [[cyanobacteria]]-like organisms. Chemolithotrophs belong to the domains [[Bacteria]] and [[Archaea]]. The term "lithotroph" was created from the Greek terms 'lithos' (rock) and 'troph' (consumer), meaning "eaters of rock". Many but not all lithoautotrophs are [[extremophiles]]. The [[last universal common ancestor]] of life is thought to be a chemolithotroph.<ref>{{cite bioRxiv|last1=Baidouri |first1=Fouad El |title=Phenotypic reconstruction of the last universal common ancestor reveals a complex cell |date=2021-10-10 |language=en |biorxiv=10.1101/2020.08.20.260398 |last2=Venditti |first2=Chris |last3=Suzuki |first3=Sei |last4=Meade |first4=Andrew |last5=Humphries |first5=Stuart}}</ref> Different from a lithotroph is an [[organotroph]], an organism which obtains its reducing agents from the [[catabolism]] of organic compounds. == Historija == The term was suggested in 1946 by [[André Lwoff|Lwoff]] and collaborators.<ref>{{Cite journal |vauthors=Lwoff A, Van Niel CB, Ryan TF, Tatum EL |date=1946 |title=Nomenclature of nutritional types of microorganisms. |url=http://symposium.cshlp.org/content/11/local/back-matter.pdf |journal=Cold Spring Harbor Symposia on Quantitative Biology |edition=5th |volume=11 |pages=302–303}}</ref> == Biohemija == {{See also|Primary nutritional groups}} Lithotrophs consume [[Redox|reduced]] [[Inorganic compound|inorganic]] [[Chemical compounds|compounds]] (electron donors). === Hemolitotrofi === A chemolithotroph is able to use inorganic reduced compounds in its energy-producing reactions.<ref name="astrobio">{{cite book|title=Complete Course in Astrobiology|editor-last1=Horneck|editor-first1=Gerda|editor-last2=Rettberg|editor-first2=Petra|publisher=Wiley-VCH|location=Weinheim, Germany|isbn=978-3-527-40660-9|url=http://www.fis.puc.cl/~jalfaro/astrobiologia/apoyo/3527406603%20-%20-%20Complete%20Course%20in%20Astrobiology%20(Physics%20Textbook)%20%5B2007%5D.pdf|access-date=13 September 2020|date=2007}}</ref>{{rp|155}}<ref name="NYT-20160912" /> This process involves the oxidation of inorganic compounds coupled to ATP synthesis. The majority of chemolithotrophs are [[Primary nutritional groups|chemolithoautotrophs]], able to fix [[carbon dioxide]] (CO₂) through the [[Calvin cycle]], a metabolic pathway in which CO₂ is converted to [[glucose]].<ref name="kuenen">{{cite book |last=Kuenen |first=G.|editor-first1=J.|editor-last1=Lengeler|editor-first2=G.|editor-last2=Drews|editor-first3=H.|editor-last3=Schlegel|title=Biology of the Prokaryotes|year=2009|publisher=John Wiley & Sons| page= 242| chapter=Oxidation of Inorganic Compounds by Chemolithotrophs|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vXbJa4X5oHsC&q=%22the+majority+of+the+chemolithoautotrophs+employ+the+Calvin+cycle%22&pg=PA241| isbn=978-1-4443-1330-7}}</ref> This group of [[organisms]] includes sulfur oxidizers, [[nitrifying bacteria]], iron oxidizers, and hydrogen oxidizers. The term "chemolithotrophy" refers to a cell's acquisition of energy from the oxidation of inorganic compounds, also known as electron donors. This form of metabolism is believed to occur only in [[prokaryotes]] and was first characterized by Ukrainian microbiologist [[Sergei Winogradsky]].<ref>{{cite encyclopedia|encyclopedia=Encyclopedia of Astrobiology|chapter=Chemolithotroph|last=Amils|first=Ricardo|year=2011|pages=289–291|editor-first1=Muriel|editor-last1=Gargaud|editor-first2=Ricardo|editor-last2=Amils|editor-first3=José Cernicharo|editor-last3=Quintanilla|editor-first4=Henderson James II|editor-last4=Cleaves|editor-first5=William M.|editor-last5=Irvine|editor-first6=Daniele L.|editor-last6=Pinti|editor-first7=Michel|editor-last7=Viso|edition=2011|doi=10.1007/978-3-642-11274-4_273|publisher=Springer|location=Berlin, Heidelberg|isbn=978-3-642-11271-3}}</ref> ==== Stanište hemolitotrofa ==== The survival of these bacteria is dependent on the physiochemical conditions of their environment. Although they are sensitive to certain factors such as quality of inorganic substrate, they are able to thrive under some of the most inhospitable conditions in the world, such as temperatures above 110 degrees Celsius and below 2&nbsp;pH.<ref>{{cite book |last=Kuenen |first=G.|editor-first1=J.|editor-last1=Lengeler|editor-first2=G.|editor-last2=Drews|editor-first3=H.|editor-last3=Schlegel|title=Biology of the Prokaryotes|year=2009|publisher=John Wiley & Sons| page= 243| chapter=Oxidation of Inorganic Compounds by Chemolithotrophs|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vXbJa4X5oHsC&q=types+of+chemolithotrophs&pg=PA243| isbn=978-1-4443-1330-7}}</ref> The most important requirement for chemolithotropic life is an abundant source of inorganic compounds,<ref>{{cite web |url=http://www.uta.edu/biology/chrzanowski/classnotes/microbial_diversity/Chemolithotrophs2.pdf |title=Study Biology at UT Arlington &#124; Accredited Degree Program in Texas |access-date=2013-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826202827/http://www.uta.edu/biology/chrzanowski/classnotes/microbial_diversity/Chemolithotrophs2.pdf |archive-date=2013-08-26 }}</ref> which provide a suitable electron donor in order to fix CO₂ and produce the energy the microorganism needs to survive. Since [[chemosynthesis]] can take place in the absence of sunlight, these organisms are found mostly around hydrothermal vents and other locations rich in inorganic substrate. The energy obtained from inorganic oxidation varies depending on the substrate and the reaction. For example, the oxidation of [[hydrogen sulfide]] to elemental [[sulfur]] by ½O₂ produces far less energy (50 [[calorie|kcal]]/[[mole (unit)|mol]] or 210 [[joule|kJ]]/mol) than the oxidation of elemental sulfur to [[sulfate]] (150 kcal/mol or 627 kJ/mol) by 3/2 O₂.<ref>{{cite book|last=Ogunseitan|first=Oladele|url=https://books.google.com/books?id=zoeqrrxuYN4C&q=hydrogen+sulfide+kcal%2Fmol&pg=PA170|title=Microbial Diversity: Form and Function in Prokaryotes|publisher=John Wiley & Sons|year=2008|isbn=978-1-4051-4448-3|page=169}}</ref> The majority of lithotrophs fix carbon dioxide through the Calvin cycle, an energetically expensive process.<ref name="kuenen" /> For some low-energy substrates, such as [[ferrous iron]], the cells must cull through large amounts of inorganic substrate to secure just a small amount of energy. This makes their metabolic process inefficient in many places and hinders them from thriving.<ref name="books.google.com">{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=vXbJa4X5oHsC&q=types+of+chemolithotrophs&pg=PA243 | title=Biology of the Prokaryotes| isbn=978-1-4443-1330-7| last1=Lengeler| first1=Joseph W| last2=Drews| first2=Gerhart| last3=Schlegel| first3=Hans G| date=2009-07-10| publisher=John Wiley & Sons}}</ref> ==== Pregled metaboličkog procesa ==== There is a fairly large variation in the types of inorganic substrates that these [[microorganisms]] can use to produce energy. Sulfur is one of many inorganic substrates that can be used in different reduced forms depending on the specific biochemical process that a lithotroph uses.<ref name="U.S. National Library of Medicine">{{cite journal|last1=Ghosh|first1=W|last2=Dam|first2=B|title=Biochemistry and molecular biology of lithotrophic sulfur oxidation by taxonomically and ecologically diverse bacteria and archaea|pmid=19645821|journal=National Centre for Biotechnology Information|volume=33|issue=6|pages=999–1043|year=2009|doi=10.1111/j.1574-6976.2009.00187.x|doi-access=free}}</ref> The chemolithotrophs that are best documented are aerobic respirers, meaning that they use oxygen in their metabolic process. The list of these microorganisms that employ anaerobic respiration though is growing. At the heart of this metabolic process is an electron transport system that is similar to that of chemoorganotrophs. The major difference between these two microorganisms is that chemolithotrophs directly provide electrons to the electron transport chain, while chemoorganotrophs must generate their own cellular reducing power by oxidizing reduced organic compounds. Chemolithotrophs bypass this by obtaining their reducing power directly from the inorganic substrate or by the reverse electron transport reaction.<ref>{{cite web |url=http://www.bio.umass.edu/biology/conn.river/calvin.html |title=The Calvin Cycle |access-date=2013-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130504143043/http://www.bio.umass.edu/biology/conn.river/calvin.html |archive-date=2013-05-04 }}</ref> Certain specialized chemolithotrophic bacteria use different derivatives of the Sox system; a central pathway specific to sulfur oxidation.<ref name="U.S. National Library of Medicine"/> This ancient and unique pathway illustrates the power that chemolithotrophs have evolved to use from inorganic substrates, such as sulfur. In chemolithotrophs, the compounds – the [[electron donor]]s – are oxidized in the [[cell (biology)|cell]], and the electrons are channeled into respiratory chains, ultimately producing [[Adenosine triphosphate|ATP]]. The electron acceptor can be [[oxygen]] (in [[Aerobic organism|aerobic]] bacteria), but a variety of other electron acceptors, [[organic compound|organic]] and inorganic, are also used by various [[species]]. Aerobic bacteria such as the nitrifying bacteria, ''Nitrobacter'', use oxygen to oxidize nitrite to nitrate.<ref name="University of Wisconsin-Madison">{{cite web|last1=Paustian|first1=Timothy|title=Lithotrophic Bacteria - Rock Eaters|url=http://lecturer.ukdw.ac.id/dhira/Metabolism/lithotrophs.html|website=Lecturer|publisher=University of Wisconsin-Madison|access-date=6 October 2017}}</ref> Some lithotrophs produce organic compounds from carbon dioxide in a process called [[chemosynthesis]], much as plants do in [[photosynthesis]]. Plants use energy from sunlight to drive carbon dioxide fixation, but chemosynthesis can take place in the absence of sunlight (e.g., around a [[hydrothermal vent]]). Ecosystems establish in and around hydrothermal vents as the abundance of inorganic substances, namely hydrogen, are constantly being supplied via magma in pockets below the sea floor.<ref>{{cite book|last1=Alberts|first1=Bruce|last2=Johnson|first2=Alexander|last3=Lewis|first3=Julian|last4=Morgan|first4=David|last5=Raff|first5=Martin|last6=Roberts|first6=Keith|last7=Walter|first7=Peter|title=Molecular Biology of the Cell|date=Nov 20, 2014|publisher=Garland Science|pages=11–12|edition=Sixth}}</ref> Other lithotrophs are able to directly use inorganic substances, e.g., ferrous iron, hydrogen sulfide, elemental sulfur, thiosulfate, or ammonia, for some or all of their energy needs.<ref>{{cite book | author= Jorge G. Ibanez|author2=Margarita Hernandez-Esparza |author3=Carmen Doria-Serrano |author4=Mono Mohan Singh | title= Environmental Chemistry: Fundamentals| year= 2007| publisher= Springer| page= 156| url= https://books.google.com/books?id=6sPU95tqqn4C&q=sulfur%20oxidizers%20%22elemental%20sulfur%22&pg=PA156| isbn= 978-0-387-26061-7}}</ref><ref>{{cite book |last=Kuenen |first=G.|editor-first1=J.|editor-last1=Lengeler|editor-first2=G.|editor-last2=Drews|editor-first3=H.|editor-last3=Schlegel|title=Biology of the Prokaryotes|year=2009|publisher=John Wiley & Sons| page= 249| chapter=Oxidation of Inorganic Compounds by Chemolithotrophs|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vXbJa4X5oHsC&q=sulfur+oxidizers+%22elemental+sulfur%22&pg=PA243| isbn=978-1-4443-1330-7}}</ref><ref>{{cite book | last1= Lengeler| first1= Joseph W.| last2= Drews| first2= Gerhart| last3= Schlegel| first3= Hans Günter| title= Biology of the Prokaryotes| year= 1999| publisher= Georg Thieme Verlag| page= 249| url= https://books.google.com/books?id=MiwpFtTdmjQC&q=sulfur%20oxidizers%20%22elemental%20sulfur%22&pg=PA249| isbn= 978-3-13-108411-8}}</ref><ref>{{cite book | last1= Reddy| first1= K. Ramesh| last2=DeLaune| first2= Ronald D.| title= Biogeochemistry of Wetlands: Science and Applications| year= 2008| publisher= CRC Press| page= 466 | url= https://books.google.com/books?id=8yLE_tMMTl8C&q=sulfur%20oxidizers%20%22elemental%20sulfur%22&pg=PA466| isbn= 978-1-56670-678-0}}</ref><ref>{{cite book | last1= Canfield| first1= Donald E.| last2= Kristensen| first2= Erik| last3= Thamdrup| first3= Bo| title= Aquatic Geomicrobiology|series=Advances in Marine Biology| year= 2005| volume= 48| publisher= Elsevier| page= 285| doi= 10.1016/S0065-2881(05)48017-7| pmid= 15797449| url= https://books.google.com/books?id=yrJxfG0_WyYC&q=iron+oxidizer&pg=PA285| isbn= 978-0-12-026147-5}}</ref> Here are a few examples of chemolithotrophic pathways, any of which ''may'' use oxygen or nitrate as electron acceptors: {| class="sortable wikitable" !Name !Examples !Source of electrons !Respiration electron acceptor |- |[[Iron bacteria]] ||''[[Acidithiobacillus ferrooxidans]]'' ||'''Fe²⁺''' ([[ferrous]] iron) → '''Fe³⁺''' ([[ferric]] iron)&nbsp;+&nbsp;e⁻<ref name="meruane">{{cite journal|vauthors=Meruane G, Vargas T |title=Bacterial oxidation of ferrous iron by Acidithiobacillus ferrooxidans in the pH range 2.5–7.0|journal=Hydrometallurgy|volume=71|issue=1|year=2003|pages=149–58|doi=10.1016/S0304-386X(03)00151-8|bibcode=2003HydMe..71..149M |url=http://www.captura.uchile.cl/bitstream/handle/2250/2394/Meruane_G.pdf?sequence=1}}</ref> ||'''O{{su|b=2}}''' ([[oxygen]]) + 4H⁺ + 4e⁻→ 2H{{su|b=2}}O <ref name="meruane" /> |- |[[Nitrosifying bacteria]] ||''[[Nitrosomonas]]'' ||'''NH₃''' ([[ammonia]]) + 2H{{su|b=2}}O → '''NO{{su|b=2|p=−}}''' ([[nitrite]]) + 7H⁺ + 6e⁻<ref name="zwolinski">Zwolinski, Michele D. "[http://faculty.weber.edu/mzwolinski/Lithotrophs.pdf Lithotroph] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824121042/http://faculty.weber.edu/mzwolinski/Lithotrophs.pdf |date=2013-08-24 }}." ''Weber State University''. p. 7.</ref> ||'''O{{su|b=2}}''' (oxygen) + 4H⁺ + 4e⁻ → 2H{{su|b=2}}O <ref name="zwolinski" /> |- ||[[Nitrifying bacteria]] ||''[[Nitrobacter]]'' ||'''NO{{su|b=2|p=−}}''' (nitrite) + H{{su|b=2}}O → '''NO{{su|b=3|p=−}}''' ([[nitrate]]) + 2H⁺ + 2e⁻<ref name="powershow">"[http://www.powershow.com/view/eee34-OTFmY/Nitrifying_bacteria_powerpoint_ppt_presentation Nitrifying bacteria]." ''PowerShow''. p. 12.</ref> ||'''O{{su|b=2}}''' (oxygen) + 4H⁺ + 4e⁻ → 2H{{su|b=2}}O <ref name="powershow" /> |- |Chemotrophic [[purple sulfur bacteria]] ||[[Halothiobacillaceae]] ||'''S{{su|p=2−}}''' ([[sulfide]]) → '''S{{su|p=0}}''' ([[sulfur]]) + 2e⁻ ||'''O{{su|b=2}}''' (oxygen) + 4H⁺ + 4e⁻→ 2H{{su|b=2}}O |- |[[Sulfur-oxidizing bacteria]] ||Chemotrophic [[Rhodobacteraceae]]<br />and [[Thiotrichaceae]] ||'''S{{su|p=0}}''' (sulfur) + 4H{{su|b=2}}O → '''SO{{su|b=4|p=2−}}''' ([[sulfate]]) + 8H⁺ + 6e⁻ ||'''O{{su|b=2}}''' (oxygen) + 4H⁺ + 4e⁻→ 2H{{su|b=2}}O |- |[[Aerobic organism|Aerobic]] [[hydrogen bacteria]] ||''[[Cupriavidus metallidurans]]'' ||'''H₂''' ([[hydrogen]]) → 2H⁺ + 2e⁻<ref name="libert">{{cite journal|vauthors=Libert M, Esnault L, Jullien M, Bildstein O|title=Molecular hydrogen: an energy source for bacterial activity in nuclear waste disposal|journal=Physics and Chemistry of the Earth|year=2010|url=http://www.nantes2010.com/doc/abstracts/data/pdf/221_222_O_11B_4.pdf|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727145502/http://www.nantes2010.com/doc/abstracts/data/pdf/221_222_O_11B_4.pdf|archive-date=2014-07-27}}</ref> ||'''O{{su|b=2}}''' (oxygen) + 4H⁺ + 4e⁻→ 2H{{su|b=2}}O <ref name="libert" /> |- ||[[Anammox]] bacteria ||[[Planctomycetota]] ||'''NH{{su|b=4|p=+}}''' ([[ammonium]]) → 1/2'''N₂''' ([[nitrogen]]) + 4H⁺ + 3e^{− <ref name="kartal">{{cite journal|vauthors=Kartal B, Kuypers MM, Lavik G, Schalk J, Op den Camp HJ, Jetten MS, Strous M|year=2007|title=Anammox bacteria disguised as denitrifiers: nitrate reduction to dinitrogen gas via nitrite and ammonium|journal=Environmental Microbiology|volume=9|issue=3|pages=635–42|doi=10.1111/j.1462-2920.2006.01183.x|pmid=17298364|bibcode=2007EnvMi...9..635K |hdl=2066/35123|hdl-access=free}}</ref>} ||'''NO{{su|b=2|p=−}}''' (nitrite) + 4H⁺ + 3e⁻→ 1/2'''N₂''' (nitrogen) + 2H{{su|b=2}}O <ref name="kartal" /> |- ||''[[Thiobacillus denitrificans]]'' ||''[[Thiobacillus denitrificans]]'' ||'''S{{su|p=0}}''' (sulfur) + 4H{{su|b=2}}O → '''SO{{su|b=4|p=2−}}''' + 8H⁺ + 6e⁻<ref name="zwolinski2">Zwolinski, Michele D. "[http://faculty.weber.edu/mzwolinski/Lithotrophs.pdf Lithotroph] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824121042/http://faculty.weber.edu/mzwolinski/Lithotrophs.pdf |date=2013-08-24 }}." ''Weber State University''. p. 3.</ref> ||'''NO{{su|b=3|p=−}}''' (nitrate) + 6H⁺ + 5e⁻→ 1/2'''N₂''' (nitrogen) + 3H{{su|b=2}}O <ref name="zwolinski2" /> |- |[[Sulfate-reducing bacteria]]: [[Hydrogen bacteria]] || ''[[Desulfovibrio paquesii]]'' ||'''H₂''' (hydrogen) → 2H⁺ + 2e⁻<ref name="libert" /> ||'''SO{{su|b=4|p=2−}}''' + 8H⁺ + 6e⁻ → '''S{{su|p=0}}''' + 4H{{su|b=2}}O <ref name="libert" /> |- ||[[Sulfate-reducing bacteria]]: [[Phosphite bacteria]] ||''[[Desulfotignum phosphitoxidans]]'' ||'''PO{{su|b=3|p=3−}}''' ([[phosphite]]) + H{{su|b=2}}O → '''PO{{su|b=4|p=3−}}''' ([[phosphate]]) + 2H⁺ + 2e⁻ ||'''SO{{su|b=4|p=2−}}''' (sulfate) + 8H⁺ + 6e⁻ → '''S{{su|p=0}}''' (sulfur) + 4H{{su|b=2}}O |- |[[Methanogens]] ||[[Archaea]] ||'''H₂''' (hydrogen) → 2H⁺ + 2e⁻ ||'''CO₂''' + 8H⁺ + 8e⁻ → '''CH₄''' ([[methane]]) + 2H{{su|b=2}}O |- |[[Carboxydotrophic bacteria]] ||''[[Carboxydothermus hydrogenoformans]]'' ||'''CO''' ([[carbon monoxide]]) + H{{su|b=2}}O → '''CO₂''' + 2H⁺ + 2e⁻ ||2H⁺ + 2e⁻ → '''H{{su|b=2}}''' (hydrogen) |} === Fotolitotrofi === Photolithotrophs such as plants obtain energy from light and therefore use inorganic electron donors such as water only to fuel biosynthetic reactions (e. g., carbon dioxide fixation in lithoautotrophs). === Litoheterotrofi u odnosu na litoautotrofe === Lithotrophic bacteria cannot use, of course, their inorganic energy source as a [[carbon]] source for the synthesis of their cells. They choose one of three options: * Lithoheterotrophs do not have the ability to fix [[carbon dioxide]] and must consume additional organic compounds in order to break them apart and use their carbon. Only a few bacteria are fully lithoheterotrophic. * [[Lithoautotroph]]s are able to use carbon dioxide from the [[air]] as a carbon source, the same way [[plant]]s do. * [[Mixotroph]]s will take up and use organic material to complement their carbon dioxide fixation source (mix between autotrophy and heterotrophy). Many lithotrophs are recognized as mixotrophic in regard to their C-metabolism. === Hemolitotrofi u odnosu na fotolitotrofe === In addition to this division, lithotrophs differ in the initial energy source which initiates ATP production: * Chemolithotrophs use the above-mentioned inorganic compounds for aerobic or anaerobic respiration. The energy produced by the oxidation of these compounds is enough for ATP production. Some of the electrons derived from the inorganic donors also need to be channeled into biosynthesis. Mostly, additional energy has to be invested to transform these reducing equivalents to the forms and redox potentials needed (mostly NADH or NADPH), which occurs by reverse electron transfer reactions. * Photolithotrophs use [[light]] as their energy source. These organisms are [[photosynthesis|photosynthetic]]; examples of [[photolithotrophic bacteria]] are [[purple bacteria]] (e. g., [[Chromatiaceae]]), green bacteria ([[Chlorobiaceae]] and [[Chloroflexota]]), and "[[Cyanobacteria]]". Purple and green bacteria oxidize sulfide, sulfur, sulfite, iron or hydrogen. Cyanobacteria and plants extract reducing equivalents from water, i.e., they oxidize water to oxygen. The electrons obtained from the electron donors are not used for ATP production (as long as there is light); they are used in biosynthetic reactions. Some photolithotrophs shift over to chemolithotrophic metabolism in the dark. == Geološki značaj == Lithotrophs participate in many geological processes, such as the formation of soil and the [[biogeochemical cycle|biogeochemical cycling]] of [[carbon]], [[nitrogen]], and other [[chemical element|elements]]. Lithotrophs also associate with the modern-day issue of [[acid mine drainage]]. Lithotrophs may be present in a variety of environments, including deep terrestrial subsurfaces, soils, mines, and in [[endolith]] communities.<ref name=soil /> === Formiranje tla === A primary example of lithotrophs that contribute to [[soil formation]] is [[Cyanobacteria]]. This group of bacteria are nitrogen-fixing photolithotrophs that are capable of using energy from sunlight and inorganic nutrients from rocks as [[reducing agent|reductants]].<ref name="soil">{{cite book |author=J. Heritage |author2=E. G. V. Evans |author3=R. A. Killington |title=Microbiology in action |date=1999|publisher=Cambridge Univ. Press|location=Cambridge [u.a.]|url=https://books.google.com/books?id=n9x6zLqdjOYC&q=microbiology+in+action+heritage&pg=PR13|isbn=978-0-521-62111-3|edition=Repr}}</ref> This capability allows for their growth and development on native, oligotrophic rocks and aids in the subsequent deposition of their organic matter (nutrients) for other organisms to colonize.<ref name="soils">{{cite book |editor=François Buscot |editor2=Ajit Varma |title=Microorganisms in soils roles in genesis and functions|volume=3|date=2005|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-3-540-26609-9|doi=10.1007/b137872|series=Soil Biology}}</ref> Colonization can initiate the process of organic compound [[decomposition]]: a primary factor for soil genesis. Such a mechanism has been attributed as part of the early evolutionary processes that helped shape the biological Earth. === Biogeohemijski ciklus === [[Biogeochemical cycle|Biogeochemical cycling]] of elements is an essential component of lithotrophs within microbial environments. For example, in the [[carbon cycle]], there are certain bacteria classified as [[Microbial Metabolism|photolithoautotrophs]] that generate organic carbon from atmospheric carbon dioxide. Certain [[Microbial Metabolism|chemolithoautotrophic]] bacteria can also produce organic carbon, some even in the absence of light.<ref name=soils /> Similar to plants, these microbes provide a usable form of energy for organisms to consume. On the contrary, there are lithotrophs that have the ability to [[fermentation|ferment]], implying their ability to convert organic carbon into another usable form.<ref name="acid">{{cite book|last1=Paul|first1=Eldor A.|title=Soil Microbiology, Ecology and Biochemistry|publisher=Academic Press, 2014|url=https://books.google.com/books?id=gDnLAwAAQBAJ&q=acid+mine+drainage&pg=PP1|isbn=978-0-12-391411-8|page=598|date=2014-11-14}}</ref> Lithotrophs play an important role in the biological aspect of the [[iron cycle]]. These organisms can use iron as either an electron donor, Fe(II) → Fe(III), or as an electron acceptor, Fe (III) → Fe(II).<ref>{{Cite journal|last1=Kappler|first1=Andreas|last2=Straub|first2=Kristina L.|date=2005-01-01|title=Geomicrobiological Cycling of Iron|url=https://pubs.geoscienceworld.org/rimg/article-abstract/59/1/85/140760/Geomicrobiological-Cycling-of-Iron|journal=Reviews in Mineralogy and Geochemistry|language=en|volume=59|issue=1|pages=85–108|doi=10.2138/rmg.2005.59.5|bibcode=2005RvMG...59...85K|issn=1529-6466|url-access=subscription}}</ref> Another example is the [[nitrogen cycle|cycling of nitrogen]]. Many lithotrophic bacteria play a role in reducing inorganic nitrogen ([[nitrogen|nitrogen gas]]) to organic nitrogen ([[ammonium]]) in a process called [[nitrogen fixation]].<ref name="soils" /> Likewise, there are many lithotrophic bacteria that also convert ammonium into nitrogen gas in a process called [[denitrification]].<ref name="soil" /> Carbon and nitrogen are important nutrients, essential for metabolic processes, and can sometimes be the limiting factor that affects organismal growth and development. Thus, lithotrophs are key players in both providing and removing these important resource. === Drenaža kiselih rudnika === Lithotrophic microbes are responsible for the phenomenon known as [[acid mine drainage]]. Typically occurring in mining areas, this process concerns the active metabolism of [[pyrite]]s and other reduced sulfur components to [[sulfate]]. One example is the acidophilic bacterial genus, [[Acidithiobacillus|''A.&nbsp;ferrooxidans'']], that use [[iron(II) sulfide]] (FeS₂) to generate [[sulfuric acid]].<ref name="acid" /> The acidic product of these specific lithotrophs has the potential to drain from the mining area via water run-off and enter the environment. Acid mine drainage drastically alters the acidity (pH values of 2–3) and chemistry of groundwater and streams, and may endanger plant and animal populations downstream of mining areas.<ref name="acid" /> Activities similar to acid mine drainage, but on a much lower scale, are also found in natural conditions such as the rocky beds of glaciers, in soil and talus, on stone monuments and buildings and in the deep subsurface. == Astrobiologija == It has been suggested that [[Biomineralization|biominerals]] could be important indicators of [[extraterrestrial life]] and thus could play an important role in the search for past or present life on the planet [[Mars]].<ref name="NYT-20160912">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Visions of Life on Mars in Earth's Depths |url=https://www.nytimes.com/2016/09/13/science/south-african-mine-life-on-mars.html |date=September 12, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=2016-09-12}}</ref> Furthermore, [[Organic compounds (minerals)|organic components]] ([[biosignature]]s) that are often associated with biominerals are believed to play crucial roles in both pre-biotic and [[Biotic material|biotic]] reactions.<ref name=SSG >{{Cite book |editor2-first=David |editor2-last= Beaty |contribution=Final report of the MEPAG Astrobiology Field Laboratory Science Steering Group (AFL-SSG)| title=The Astrobiology Field Laboratory |editor1-first=Andrew |editor1-last=Steele |publisher=[[Mars Exploration Program Analysis Group]] (MEPAG) - NASA |place=U.S.A. |page=72 |date=September 26, 2006 |url=http://mepag.jpl.nasa.gov/reports/AFL_SSG_WHITE_PAPER_v3.doc |format=.doc |display-authors=etal}}</ref> On January 24, 2014, [[NASA]] reported that current studies by the [[Curiosity (rover)|''Curiosity'']] and [[Opportunity (rover)|''Opportunity'']] [[Mars rover|rovers]] on Mars will now be searching for evidence of ancient life, including a [[biosphere]] based on [[autotroph]]ic, [[chemotroph]]ic and/or [[Lithotroph#Chemolithotrophs|chemolithoautotrophic]] [[microorganism]]s, as well as ancient water, including [[Lacustrine plain|fluvio-lacustrine environments]] ([[plain]]s related to ancient [[river]]s or [[lake]]s) that may have been [[Planetary habitability|habitable]].<ref name="SCI-20140124a">{{cite journal |last=Grotzinger |first=John P.|title=Introduction to Special Issue - Habitability, Taphonomy, and the Search for Organic Carbon on Mars|journal=[[Science (journal)|Science]] |date=January 24, 2014 |volume=343 |issue=6169 |pages=386–387 |doi=10.1126/science.1249944 |pmid=24458635|bibcode=2014Sci...343..386G |doi-access=free }}</ref><ref name="SCI-20140124special">{{cite journal |title=Special Issue - Table of Contents - Exploring Martian Habitability |url=https://www.science.org/toc/science/343/6169|date=January 24, 2014|journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=343 |number=6169 |pages=345–452|access-date=2014-01-24}}</ref><ref name="SCI-20140124">{{cite journal |title=Special Collection - Curiosity - Exploring Martian Habitability|url=https://www.science.org/action/doSearch?AllField=Curiosity+Mars|date=January 24, 2014 |journal=[[Science (journal)|Science]] |access-date=2014-01-24}}</ref><ref name="SCI-20140124c">{{cite journal|author=Grotzinger, J.P. |title=A Habitable Fluvio-Lacustrine Environment at Yellowknife Bay, Gale Crater, Mars |date=January 24, 2014 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=343 |issue=6169 |doi=10.1126/science.1242777 |display-authors=etal |pmid=24324272 |article-number=1242777|bibcode=2014Sci...343A.386G |citeseerx=10.1.1.455.3973 |s2cid=52836398 }}</ref> The search for evidence of [[Planetary habitability|habitability]], [[taphonomy]] (related to [[fossils]]), and [[organic carbon]] on the planet [[Mars]] is now a primary NASA objective.<ref name="SCI-20140124a"/><ref name="SCI-20140124special"/> == Povezano == * [[Autotrof]] * [[Electrolitoautotrof]] * [[Endolit]] * [[Heterotrof]] * [[Mikrobni metabolizam]] * [[Organotrof]] * [[Disimilatorni metaloreducirajući mikroorganizmi]] * [[Zetaproteobacteria]] == References == {{Reflist}} == Vanjske poveznice == * {{cite web |last=McRae |first=Mike |title=Scientists Just Identified an Organism That Thrives on Eating Meteorites |website=ScienceAlert |date=2019-12-05 |url=https://www.sciencealert.com/researchers-find-a-microbe-that-not-only-eats-meteorites-it-can-t-get-enough-of-them |access-date=2019-12-05}} {{načini ishrane}} jeifkd5svk49dh4snwixw3mda3nl98u 0 233365 42680667 42659934 2026-08-22T15:13:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680667 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Filmska biografija | ime = June Mathis | slika = June Mathis Who's Who on the Screen.jpg | širina_slike = 200px | opis = June Mathis, o. 1920 | ime_po_rođenju= June Beulah Hughes | datum_rođenja = {{Birth date|1889|06|30|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Leadville (Colorado)|Leadville]], [[Colorado]], [[SAD]] | datum_smrti = {{Death date and age|1927|07|26|1889|06|30|df=y}} | mjesto_smrti = [[New York]], SAD | period = 1916&ndash;1927 | zanimanje = scenarist, producent | znameniti_filmovi = ''[[The Four Horsemen of the Apocalypse (film)|The Four Horsemen of the Apocalypse]]''<br />''[[Greed (film)|Greed]]''<br />''[[Ben-Hur (1925 film)|Ben-Hur]]'' | supružnik = Sylvano Balboni (6. decembar1924 &ndash; 26. jul 1927, njena smrt) }} '''June Mathis''' (30. jun 1889 &ndash; 26. jul 1927) bila je [[SAD|američka]] filmska [[scenarist]]ica i producentica, poznata kao prva žena koja je vodila [[hollywood]]ski filmski studio, odnosno jedan od najbolje plaćenih hollywoodskih direktora 1920-ih.<ref name="Ellenberger">{{Cite web|url=http://www.altfg.com/blog/classics/june-mathis/|title=June Mathis: Q&A with Author Allan Ellenberger|last=Soares|first=Andre|date=2007-04-01|publisher=altfg.com|accessdate=2009-07-27}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Mathis je došla na čelo studija [[Metro-Goldwyn-Mayer|Metro/MGM]] u dobi 35 godina, te se uz [[Mary Pickford]] i [[Norma Talmadge|Normu Talmadge]] smatrala najmoćnijom ženom Hollywooda.<ref name="Journal">Journal of Humanities. 2007.</ref> Danas se najviše pamti po tome što je otkrila [[Rudolph Valentino|Rudolpha Valentina]] i napisala scenario za njegove filmove ''[[The Four Horsemen of the Apocalypse (film)|The Four Horsemen of the Apocalypse]]'' i ''[[Blood and Sand (1922 film)|Blood and Sand]]''. == Izabrana filmografija == {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! style="background:#B0C4DE;" | Naslov ! style="background:#B0C4DE;" | Film ! style="background:#B0C4DE;" | Napomene |- |rowspan=2|1916 |''The Upstart'' |scenario |- |''God's Half Acre'' |scenario |- |rowspan=3|1917 |''Miss Robinson Crusoe'' |sinopsis |- |''Blue Jeans'' |scenario |- |''[[The Millionaire's Double]]'' |sinopsis |- |rowspan=2|1918 |''[[The Legion of Death]]'' |scenario i sinopsis |- |''[[The Eyes of Mystery]]'' |Adaptation |- |rowspan=2|1919 |''Johnny-on-the-Spot'' |scenario |- |''Fair and Warmer'' |scenario |- |rowspan=2|1920 |''[[The Saphead]]'' |scenario |- |''Hearts Are Trumps'' |Scenario |- |rowspan=2|1921 |''[[The Four Horsemen of the Apocalypse (film)|The Four Horsemen of the Apocalypse]]'' |scenario |- |''[[Camille (1921 film)|Camille]]'' |scenario |- |rowspan=2|1922 |''[[The Young Rajah]]'' |scenario |- |''[[Blood and Sand (1922 film)|Blood and Sand]]'' |scenario |- |rowspan=2|1923 |''[[Three Wise Fools (1923 film)|Three Wise Fools]]'' |scenario |- |''[[The Day of Faith]]'' |adaptacija |- |rowspan=2|1924 |''The Hooded Falcon'' |scenario |- |''[[Greed (film)|Greed]]'' |adaptacija i dijalozi |- |rowspan=2|1925 |''We Moderns'' |scenario |- |''[[Ben-Hur (1925 film)|Ben-Hur]]'' |adaptacija |- |rowspan=2|1926 |''[[The Greater Glory]]'' |scenario |- |''Her Second Chance'' |izvršni direktor |- |rowspan=2|1927 |''An Affair of the Follies'' |scenario |- |''[[The Magic Flame]]'' |kontinuitet |- |1930 |''Reno'' |scenario |} == Izvori == {{Reflist}} == Literatura == * {{Cite book|author=Leider, Emily Wortis |title=Dark lover: the life and death of Rudolph Valentino |url=https://archive.org/details/darkloverlifedea0000leid |publisher=Faber and Faber Inc |location=New York |year=2004 |pages= |isbn=0-571-21114-3 |oclc= |doi=}} * Rambova, Natacha ''Rudolph Valentino: A Wife's Memories of an Icon''. 1921 PVG Publishing. 2009. {{ISBN|978-0-9816440-4-2}} * {{Cite web |title=June Mathis: Moving the margins of mainstream |author=Slater, Thomas |url=http://ijh.cgpublisher.com/product/pub.26/prod.755 |date=2007-11-03 |publisher=Journal of Humanities |access-date=2013-07-20 |archivedate=2008-02-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080219233114/http://ijh.cgpublisher.com/product/pub.26/prod.755 |deadurl=yes }} * {{Cite book|author=Slater, Thomas |title="June Mathis": Dictionary of Literary Biography vol 44, American screenwriters: second series |url=https://archive.org/details/americanscreenwr0044unse |publisher=Gale Research Co |location=Detroit, Mich |year=1984 |isbn=0-8103-1722-2 |oclc= |doi= |accessdate= |page=[https://archive.org/details/americanscreenwr0044unse/page/246 246]}} * {{Cite book|author=Slater, Thomas |title="The vision and the struggle: June Mathis's work on Ben-Hur (1922-24)." |publisher=Post Script |location=Detroit, Mich |year=2008 |isbn= |oclc= |doi= |accessdate= |page=}} * {{Cite book|author=Shulman, Irving |title=Valentino |url=https://archive.org/details/isbn_9780671779863 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |year=1967 |pages= |isbn= |oclc= |doai=}} == Vanjske veze == {{Commons category}} * {{IMDb name|0558923}} * [http://www.archive.org/details/The_Four_Horsemen_of_the_Apocalypse Watch Four Horsemen of the Apocalypse at the Internet Archive] * [http://www.forever-studios.com/lifestories/lifestory.cfm?Archive_ID=7426&Directory=%2FArchives%2FHollywood Mathis at Forever Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220328074524/http://www.forever-studios.com/lifestories/lifestory.cfm?Archive_ID=7426&Directory=%2FArchives%2FHollywood |date=2022-03-28 }} * [http://film.guardian.co.uk/Century_Of_Films/Story/0,4135,87539,00.html "Erich von Stroheim: Greed"] The Guardian Unlimited, September 30, 1999 * {{Find a Grave|2060}} {{Lifetime|1889|1927|Mathis, June}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki scenaristi]] [[Kategorija:Američki filmski producenti]] eepx7cudztc3ngcwml8g4fk704840by 4 247632 42680580 42598589 2026-08-22T13:44:45Z Aca 108187 au 42680580 wikitext text/x-wiki {| align="center" style="text-align:left; cellpadding=1;" border=0px; |- | colspan="2" style="padding-bottom: 1em"|Temeljna načela [[Wikipedija|Wikipedije]] kao projekta mogu se sažeti u pet "[[wikt:stub|stubova]]": | valign="top" rowspan="3" | {{shortcut|WP:5S1|WP:5S|WP:STUBOVI}} |- | rowspan="2" valign="center" style="padding-right: 8px;" | {{anchor|1|Blue|Encyclopedia}} [[File:Encyclopedia icon.svg|55px|left]] | style="line-height:20px;" | <big>'''Wikipedia je enciklopedija'''</big> |- | style="padding-bottom: 1em;"|Wikipedia kombinira elemente općih i specijaliziranih [[enciklopedija|enciklopedijā]], [[almanah]]a i [[geografski leksikon|leksikonā]]. '''[[Wikipedia:Šta Wikipedia nije|Wikipedia nije]]''' [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije#Wikipedia nije mesto za širenje sopstvenih ubeđenja|platforma za širenje vlastitih uvjerenja]], [[WP:Spam|platforma za oglašavanje]], [[Wikipedia:Sukob interesa|propagandni medij]], mrežni eksperiment u [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije|anarhiji]] ili [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije|demokraciji]], [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije#Wikipedia nije sveobuhvatna kolekcija informacija|neselektivna zbirka informacija]] ili mrežni [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije|direktorij]]. Također nije ni [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije#Wikipedia nije rečnik|rječnik]], [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije|časopis]] niti zbirka izvornih dokumenata, mada neki [[wmf:Our projects|sestrinski projekti]] to jesu. |- valign="center" | rowspan="2" | {{anchor|2|Green|NPOV}} [[File:Scale icon green.svg|55px|left]] | style="line-height:20px; padding-top:.7em;" | <big>'''Wikipedijin sadržaj mora biti neutralan'''</big> | valign="top" rowspan="2"|{{shortcut|WP:5S2}} |- | style="padding-bottom: 1em"| Težimo člancima [[Wikipedia:Neutralan stav|koji dokumentiraju i objašnjavaju glavne točke gledišta]], dajući [[Wikipedia:Neutralan stav#Davanje „podjednake valjanosti“|primjerenu važnost]] s obzirom na njihov značaj i to u neutralnom tonu. Izbjegavamo zastupanje i preferiramo određivanje i prezentiranje problematike ispred debatiranja o istoj. Neka područja mogu imati samo jednu općepriznatu točku gledišta; u drugima, opisujemo više gledišta, prezentirajući svako od njih precizno i unutar konteksta, a ne kao "istinu" ili "najbolje gledište". Svi članci moraju težiti ka [[Wikipedia:Provjerljivost|provjerljivosti]] i [[Wikipedia:Navođenje izvora|citiranju]] [[Wikipedia:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]], posebno kada je u pitanju kontroverzna tema ili [[Wikipedia:Biografije živih ličnosti|žive osobe]]. [[Wikipedia:Bez originalnog istraživanja|Osobna iskustva, istraživanja i stavovi]] korisnika ne smiju biti dio članaka. |- valign="center" | rowspan="2" | {{anchor|Mercilessly}}{{anchor|3|Yellow|Free}} [[File:Jigsaw piece yellow 01.svg|55px|left]] | style="line-height:20px; padding-top:.7em;" | <big>'''Wikipedia sadrži slobodan sadržaj koji svatko može koristiti, uređivati i distribuirati'''</big> |valign="top" rowspan="2"|{{shortcut|WP:5S3}} |- | style="padding-bottom: 1em"| Budući da svi korisnici [[Wikipedia:Autorska prava|svoje uratke daju u javno vlasništvo]], nijedan urednik [[Wikipedia:Vlasništvo nad člancima|nije vlasnik članaka]] i svi doprinosu mogu biti i bit će [[Wikipedia:Pravila uređivanja|nemilosrdno uređivani]] i redistribuirani. Poštujte tuđa [[Wikipedia:Kršenje autorskih prava|autorska prava]] te povezane zakone i nikada ne [[Wikipedia:Plagiranje|plagirajte]] izvore. Korištenje [[Wikipedia:Poštena upotreba|neslobodnog sadržaja]] ponekad je dopušteno pod doktrinom [[Poštena upotreba|poštene upotrebe]], ali težite tomu da prvo pronađete slobodne alternative. |- | rowspan="2" | {{anchor|4|Orange|Code of conduct|Etiquette}} [[File:Smiley icon orange.svg|55px|left]] | style="line-height:20px; padding-top:.7em;" | <big>'''Urednici bi si međusobno trebali pokazivati poštovanje i uljudnost'''</big> |valign="top" rowspan="2"|{{shortcut|WP:5S4}} |- | style="padding-bottom: 1em"| [[Wikipedia:Učtivost|Poštujte svoje kolege]], čak i kada se ne slažete s njima. Primjenjujte Wikipedijin [[Wikipedia:Wikibonton|bonton]] i ne inicirajte [[Wikipedia:Bez osobnih napada|osobne napade]]. Tražite [[Wikipedia:Konsenzus|konsenzus]], izbjegavajte [[Wikipedia:Rat izmjena|uređivačke ratove]] i [[Wikipedia:Nemojte remetiti rad Wikipedije da biste nešto dokazali|nemojte remetiti rad Wikipedije da biste nešto dokazali]]. Radite u dobroj vjeri i [[Wikipedia:Pretpostavite najbolju namjeru|pretpostavite najbolje namjere]] kod drugih. Budite otvoreni i [[Wikipedia:Budite ljubazni prema novim korisnicima|ljubazni prema novim korisnicima]]. Ako i dođe do sukoba, raspravljajte mirno o njima na odgovarajućim [[Wikipedia:Stranica za razgovor|stranicama za razgovor]], pratite [[Wikipedia:Rješavanje sporova|proceduru za rješavanje sporova]] i uzmite u obzir činjenicu da na Wikipediji na [[Srpskohrvatski|srpskohrvatskom jeziku]] postoji još {{formatnum:{{#expr:{{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES}}|R}}-1}}}} drugih članaka koje možete uređivati. |- valign="center" | rowspan="2" | {{anchor|5|Red|IAR}} [[File:Light bulb icon red.svg|55px|left]] | style="line-height:20px; padding-top:.7em;" | <big>'''Wikipedia nema čvrstih pravila'''</big> |valign="top" rowspan="2"|{{shortcut|WP:5S5}} |- | style="padding-bottom: 1em"| Wikipedia ima svoja [[Wikipedia:Pravila i smernice|pravila i smjernice]], ali iste nisu uklesane u kamen; njihov sadržaj, kao i njihovo tumačenje, mogu se razvijati s vremenom. [[Wikipedia:Zanemarite sva pravila|Načela i uređivački duh važniji su od doslovnog tumačenja pravila i smjernica]] i nekada poboljšanje Wikipedije zahtijeva izuzetke. [[Wikipedia:Budite odvažni|Budite odvažni]], ali ne i [[Wikipedia:Budite odvažni#...ali ne budite nesmotreni|nesmotreni]] prilikom uređivanja sadržaja. I [[Wikipedia:Pravila uređivanja|ne grizite se oko eventualnih pogrešaka]]: [[Pomoć:Istorija članka|svaka starija verzija članka ostaje sačuvana]], tako da greške mogu biti lako ispravljene. |} == Vidi još == * [[Wikipedia:Šta Vikipedija nije]] * [[Wikipedia:Šta je Vikipedija]] * [[Wikipedia:Pojednostavljena pravila]] <!-- Wikipedia:Policy trifecta == OVO NIJE NA SNAZI --> * [[Wikipedia:Pravila i smernice]] * [[Wikipedia:Vikipedijanac (osnovni kurs)]] [[Kategorija:Wikipedija|Pet stubova]] [[ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങള്‍]] 6sc27hm261jjqrxkui3tw77fng56qq3 42680581 42680580 2026-08-22T13:45:14Z Aca 108187 42680581 wikitext text/x-wiki {| align="center" style="text-align:left; cellpadding=1;" border=0px; |- | colspan="2" style="padding-bottom: 1em"|Temeljna načela [[Wikipedija|Wikipedije]] kao projekta mogu se sažeti u pet "[[wikt:stub|stubova]]": | valign="top" rowspan="3" | {{shortcut|WP:5S|WP:STUBOVI|WP:5S1}} |- | rowspan="2" valign="center" style="padding-right: 8px;" | {{anchor|1|Blue|Encyclopedia}} [[File:Encyclopedia icon.svg|55px|left]] | style="line-height:20px;" | <big>'''Wikipedia je enciklopedija'''</big> |- | style="padding-bottom: 1em;"|Wikipedia kombinira elemente općih i specijaliziranih [[enciklopedija|enciklopedijā]], [[almanah]]a i [[geografski leksikon|leksikonā]]. '''[[Wikipedia:Šta Wikipedia nije|Wikipedia nije]]''' [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije#Wikipedia nije mesto za širenje sopstvenih ubeđenja|platforma za širenje vlastitih uvjerenja]], [[WP:Spam|platforma za oglašavanje]], [[Wikipedia:Sukob interesa|propagandni medij]], mrežni eksperiment u [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije|anarhiji]] ili [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije|demokraciji]], [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije#Wikipedia nije sveobuhvatna kolekcija informacija|neselektivna zbirka informacija]] ili mrežni [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije|direktorij]]. Također nije ni [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije#Wikipedia nije rečnik|rječnik]], [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije|časopis]] niti zbirka izvornih dokumenata, mada neki [[wmf:Our projects|sestrinski projekti]] to jesu. |- valign="center" | rowspan="2" | {{anchor|2|Green|NPOV}} [[File:Scale icon green.svg|55px|left]] | style="line-height:20px; padding-top:.7em;" | <big>'''Wikipedijin sadržaj mora biti neutralan'''</big> | valign="top" rowspan="2"|{{shortcut|WP:5S2}} |- | style="padding-bottom: 1em"| Težimo člancima [[Wikipedia:Neutralan stav|koji dokumentiraju i objašnjavaju glavne točke gledišta]], dajući [[Wikipedia:Neutralan stav#Davanje „podjednake valjanosti“|primjerenu važnost]] s obzirom na njihov značaj i to u neutralnom tonu. Izbjegavamo zastupanje i preferiramo određivanje i prezentiranje problematike ispred debatiranja o istoj. Neka područja mogu imati samo jednu općepriznatu točku gledišta; u drugima, opisujemo više gledišta, prezentirajući svako od njih precizno i unutar konteksta, a ne kao "istinu" ili "najbolje gledište". Svi članci moraju težiti ka [[Wikipedia:Provjerljivost|provjerljivosti]] i [[Wikipedia:Navođenje izvora|citiranju]] [[Wikipedia:Pouzdani izvori|pouzdanih izvora]], posebno kada je u pitanju kontroverzna tema ili [[Wikipedia:Biografije živih ličnosti|žive osobe]]. [[Wikipedia:Bez originalnog istraživanja|Osobna iskustva, istraživanja i stavovi]] korisnika ne smiju biti dio članaka. |- valign="center" | rowspan="2" | {{anchor|Mercilessly}}{{anchor|3|Yellow|Free}} [[File:Jigsaw piece yellow 01.svg|55px|left]] | style="line-height:20px; padding-top:.7em;" | <big>'''Wikipedia sadrži slobodan sadržaj koji svatko može koristiti, uređivati i distribuirati'''</big> |valign="top" rowspan="2"|{{shortcut|WP:5S3}} |- | style="padding-bottom: 1em"| Budući da svi korisnici [[Wikipedia:Autorska prava|svoje uratke daju u javno vlasništvo]], nijedan urednik [[Wikipedia:Vlasništvo nad člancima|nije vlasnik članaka]] i svi doprinosu mogu biti i bit će [[Wikipedia:Pravila uređivanja|nemilosrdno uređivani]] i redistribuirani. Poštujte tuđa [[Wikipedia:Kršenje autorskih prava|autorska prava]] te povezane zakone i nikada ne [[Wikipedia:Plagiranje|plagirajte]] izvore. Korištenje [[Wikipedia:Poštena upotreba|neslobodnog sadržaja]] ponekad je dopušteno pod doktrinom [[Poštena upotreba|poštene upotrebe]], ali težite tomu da prvo pronađete slobodne alternative. |- | rowspan="2" | {{anchor|4|Orange|Code of conduct|Etiquette}} [[File:Smiley icon orange.svg|55px|left]] | style="line-height:20px; padding-top:.7em;" | <big>'''Urednici bi si međusobno trebali pokazivati poštovanje i uljudnost'''</big> |valign="top" rowspan="2"|{{shortcut|WP:5S4}} |- | style="padding-bottom: 1em"| [[Wikipedia:Učtivost|Poštujte svoje kolege]], čak i kada se ne slažete s njima. Primjenjujte Wikipedijin [[Wikipedia:Wikibonton|bonton]] i ne inicirajte [[Wikipedia:Bez osobnih napada|osobne napade]]. Tražite [[Wikipedia:Konsenzus|konsenzus]], izbjegavajte [[Wikipedia:Rat izmjena|uređivačke ratove]] i [[Wikipedia:Nemojte remetiti rad Wikipedije da biste nešto dokazali|nemojte remetiti rad Wikipedije da biste nešto dokazali]]. Radite u dobroj vjeri i [[Wikipedia:Pretpostavite najbolju namjeru|pretpostavite najbolje namjere]] kod drugih. Budite otvoreni i [[Wikipedia:Budite ljubazni prema novim korisnicima|ljubazni prema novim korisnicima]]. Ako i dođe do sukoba, raspravljajte mirno o njima na odgovarajućim [[Wikipedia:Stranica za razgovor|stranicama za razgovor]], pratite [[Wikipedia:Rješavanje sporova|proceduru za rješavanje sporova]] i uzmite u obzir činjenicu da na Wikipediji na [[Srpskohrvatski|srpskohrvatskom jeziku]] postoji još {{formatnum:{{#expr:{{formatnum:{{NUMBEROFARTICLES}}|R}}-1}}}} drugih članaka koje možete uređivati. |- valign="center" | rowspan="2" | {{anchor|5|Red|IAR}} [[File:Light bulb icon red.svg|55px|left]] | style="line-height:20px; padding-top:.7em;" | <big>'''Wikipedia nema čvrstih pravila'''</big> |valign="top" rowspan="2"|{{shortcut|WP:5S5}} |- | style="padding-bottom: 1em"| Wikipedia ima svoja [[Wikipedia:Pravila i smernice|pravila i smjernice]], ali iste nisu uklesane u kamen; njihov sadržaj, kao i njihovo tumačenje, mogu se razvijati s vremenom. [[Wikipedia:Zanemarite sva pravila|Načela i uređivački duh važniji su od doslovnog tumačenja pravila i smjernica]] i nekada poboljšanje Wikipedije zahtijeva izuzetke. [[Wikipedia:Budite odvažni|Budite odvažni]], ali ne i [[Wikipedia:Budite odvažni#...ali ne budite nesmotreni|nesmotreni]] prilikom uređivanja sadržaja. I [[Wikipedia:Pravila uređivanja|ne grizite se oko eventualnih pogrešaka]]: [[Pomoć:Istorija članka|svaka starija verzija članka ostaje sačuvana]], tako da greške mogu biti lako ispravljene. |} == Vidi još == * [[Wikipedia:Šta Vikipedija nije]] * [[Wikipedia:Šta je Vikipedija]] * [[Wikipedia:Pojednostavljena pravila]] <!-- Wikipedia:Policy trifecta == OVO NIJE NA SNAZI --> * [[Wikipedia:Pravila i smernice]] * [[Wikipedia:Vikipedijanac (osnovni kurs)]] [[Kategorija:Wikipedija|Pet stubova]] [[ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങള്‍]] tkgdt3y2ddmnlxu7q61yofmatbdml4y 2 252974 42680699 42680354 2026-08-22T18:42:34Z Duma 16555 42680699 wikitext text/x-wiki '''Radiosynthesis''' is the theorized capture and [[metabolism]], by living organisms, of energy from [[ionizing radiation]], analogously to [[photosynthesis]]. Metabolism of ionizing radiation was theorized as early as 1956 by the Russian microbiologist [[Sergey Ivanovich Kuznetsov|S. I. Kuznetsov]].<ref name=Kuznetsov>{{cite journal|last1=Kuznetsov|first1=S. I.|title=On the Question of Possibility of "Radiosynthesis"|journal=Mikrobiologiya|date=March 1, 1956|volume=25|language=Russian|osti=4367507}}</ref> Beginning in the 1990s, researchers at the [[Chernobyl Nuclear Power Plant]] uncovered some 200 species of apparently [[radiotrophic fungus|radiotrophic fungi]] containing the pigment [[melanin]] on the walls of the reactor room and in the surrounding soil.<ref name="Zhdanova-1994">{{cite journal|last1=Zhdanova|first1=N. N.|last2=Vasilevskaya|first2=A.I.|last3=Artyshkova|first3=L. V.|last4=Sadovnikov|first4=Y. S.|last5=Lashko|first5=T. N.|last6=Gavrilyuk|first6=V. I.|last7=Dighton|first7=J.|title=Changes in micromycete communities in soil in response to pollution by long-lived radionuclides emitted in the Chernobyl accident|journal=Mycological Research|date=July 1994|volume=98|issue=7|pages=789–795|doi=10.1016/S0953-7562(09)81057-5}}</ref><ref name="Zhdanova-2">{{cite journal|last1=Zhdanova|first1=Nelli N.|last2=Tugay|first2=Tatyana|last3=Dighton|first3=John|last4=Zheltonozhsky|first4=Victor|last5=Mcdermott|first5=Patrick|title=Ionizing radiation attracts soil fungi|journal=Mycological Research|date=September 2004|volume=108|issue=9|pages=1089–1096|doi=10.1017/S0953756204000966|pmid=15506020}}</ref><ref name="mysterious-black-fungus">{{cite web |last1=Riley |first1=Alex |title=The mysterious black fungus from Chernobyl that may eat radiation |url=https://www.bbc.com/future/article/20251125-the-mysterious-black-fungus-from-chernobyl-that-appears-to-eat-radiation |website=BBC |access-date=30 November 2025 |date=25 November 2025}}</ref> Such "melanized" fungi have also been discovered in nutrient-poor, high-altitude areas which are exposed to high levels of [[ultraviolet]] radiation.<ref name="Balter">{{cite news|last1=Balter|first1=Michael|title=Zapped By Radiation, Fungi Flourish|url=https://www.science.org/content/article/zapped-radiation-fungi-flourish|access-date=2 November 2017|work=Science|date=May 23, 2007}}</ref> Following the Ukrainian results, an American team at the [[Albert Einstein College of Medicine]] of [[Yeshiva University]] in New York began experimenting with radiation exposure of melanin and melanized fungi. They found that ionizing radiation increased the ability of melanin to support an important metabolic reaction, and that ''[[Cryptococcus neoformans]]'' fungi grew three times faster than normal.<ref name="Dadachova-paper">{{cite journal|last1=Dadachova|first1=Ekaterina|last2=Bryan|first2=Ruth A.|last3=Huang|first3=Xianchun|last4=Moadel|first4=Tiffany|last5=Schweitzer|first5=Andrew D.|last6=Aisen|first6=Philip|last7=Nosanchuk|first7=Joshua D.|last8=Casadevall|first8=Arturo|title=Ionizing Radiation Changes the Electronic Properties of Melanin and Enhances the Growth of Melanized Fungi|journal=PLOS ONE|date=May 23, 2007|volume=2|issue=5|page=e457|doi=10.1371/journal.pone.0000457|pmid=17520016|pmc=1866175|bibcode=2007PLoSO...2..457D|doi-access=free}}</ref><ref name="Balter"/> Microbiologist Ekaterina Dadachova suggested such fungi could serve as a food supply and source of [[radiation protection]] for [[interplanetary spaceflight|interplanetary astronauts]], who would be exposed to [[cosmic ray]]s.<ref name="Balter"/><ref name="mysterious-black-fungus" /> In 2014, the American research group was awarded a patent for a method of enhancing the growth of [[microorganisms]] through increasing melanin content. The inventors of this process claimed their [[fungus|fungi]] were employing radiosynthesis, and hypothesized that radiosynthesis may have played a role in early life on Earth, by allowing melanized fungi to act as [[autotroph]]s.<ref name=Dadachova>{{cite patent | country = US | number = 8652827 B2 | status = patent | title = Radiosynthesis as an alternative energy utilization process in melanized organisms and uses thereof | pubdate = February 18, 2014 | fdate = April 2, 2007 | pridate = April 5, 2006 | inventor = Dadachova, Ekaterina; Bryan, Ruth; Casadevall, Arturo | assign1 = [[Albert Einstein College of Medicine]] of [[Yeshiva University]] }}</ref> From October 2018 through March 2019, [[NASA]] conducted an experiment aboard the [[International Space Station]] to study radiotrophic fungi as a potential radiation barrier to the harmful radiation in space. Radiotrophic fungi have many possible applications on Earth as well, potentially including a disposal method for nuclear waste or use as high-altitude [[biofuel]] or a nutrition source.<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/station/research/experiments/explorer/Investigation.html?#id=7910|title = Experiment Details}}</ref> == Reference == {{reflist}} Kategorija:Biohemija Kategorija:Fotohemija Kategorija:Metabolizam Kategorija:Radiobiologija eybaunebcht05xu83tpxzsba59xvw6s 42680701 42680699 2026-08-22T18:57:33Z Duma 16555 42680701 wikitext text/x-wiki '''Radiosynthesis''' is the theorized capture and [[metabolism]], by living organisms, of energy from [[ionizing radiation]], analogously to [[photosynthesis]]. Metabolism of ionizing radiation was theorized as early as 1956 by the Russian microbiologist [[Sergey Ivanovich Kuznetsov|S. I. Kuznetsov]].<ref name=Kuznetsov>{{cite journal|last1=Kuznetsov|first1=S. I.|title=On the Question of Possibility of "Radiosynthesis"|journal=Mikrobiologiya|date=March 1, 1956|volume=25|language=Russian|osti=4367507}}</ref> Beginning in the 1990s, researchers at the [[Chernobyl Nuclear Power Plant]] uncovered some 200 species of apparently [[radiotrophic fungus|radiotrophic fungi]] containing the pigment [[melanin]] on the walls of the reactor room and in the surrounding soil.<ref name="Zhdanova-1994">{{cite journal|last1=Zhdanova|first1=N. N.|last2=Vasilevskaya|first2=A.I.|last3=Artyshkova|first3=L. V.|last4=Sadovnikov|first4=Y. S.|last5=Lashko|first5=T. N.|last6=Gavrilyuk|first6=V. I.|last7=Dighton|first7=J.|title=Changes in micromycete communities in soil in response to pollution by long-lived radionuclides emitted in the Chernobyl accident|journal=Mycological Research|date=July 1994|volume=98|issue=7|pages=789–795|doi=10.1016/S0953-7562(09)81057-5}}</ref><ref name="Zhdanova-2">{{cite journal|last1=Zhdanova|first1=Nelli N.|last2=Tugay|first2=Tatyana|last3=Dighton|first3=John|last4=Zheltonozhsky|first4=Victor|last5=Mcdermott|first5=Patrick|title=Ionizing radiation attracts soil fungi|journal=Mycological Research|date=September 2004|volume=108|issue=9|pages=1089–1096|doi=10.1017/S0953756204000966|pmid=15506020}}</ref><ref name="mysterious-black-fungus">{{cite web |last1=Riley |first1=Alex |title=The mysterious black fungus from Chernobyl that may eat radiation |url=https://www.bbc.com/future/article/20251125-the-mysterious-black-fungus-from-chernobyl-that-appears-to-eat-radiation |website=BBC |access-date=30 November 2025 |date=25 November 2025}}</ref> Such "melanized" fungi have also been discovered in nutrient-poor, high-altitude areas which are exposed to high levels of [[ultraviolet]] radiation.<ref name="Balter">{{cite news|last1=Balter|first1=Michael|title=Zapped By Radiation, Fungi Flourish|url=https://www.science.org/content/article/zapped-radiation-fungi-flourish|access-date=2 November 2017|work=Science|date=May 23, 2007}}</ref> Following the Ukrainian results, an American team at the [[Albert Einstein College of Medicine]] of [[Yeshiva University]] in New York began experimenting with radiation exposure of melanin and melanized fungi. They found that ionizing radiation increased the ability of melanin to support an important metabolic reaction, and that ''[[Cryptococcus neoformans]]'' fungi grew three times faster than normal.<ref name="Dadachova-paper">{{cite journal|last1=Dadachova|first1=Ekaterina|last2=Bryan|first2=Ruth A.|last3=Huang|first3=Xianchun|last4=Moadel|first4=Tiffany|last5=Schweitzer|first5=Andrew D.|last6=Aisen|first6=Philip|last7=Nosanchuk|first7=Joshua D.|last8=Casadevall|first8=Arturo|title=Ionizing Radiation Changes the Electronic Properties of Melanin and Enhances the Growth of Melanized Fungi|journal=PLOS ONE|date=May 23, 2007|volume=2|issue=5|page=e457|doi=10.1371/journal.pone.0000457|pmid=17520016|pmc=1866175|bibcode=2007PLoSO...2..457D|doi-access=free}}</ref><ref name="Balter"/> Microbiologist Ekaterina Dadachova suggested such fungi could serve as a food supply and source of [[radiation protection]] for [[interplanetary spaceflight|interplanetary astronauts]], who would be exposed to [[cosmic ray]]s.<ref name="Balter"/><ref name="mysterious-black-fungus" /> In 2014, the American research group was awarded a patent for a method of enhancing the growth of [[microorganisms]] through increasing melanin content. The inventors of this process claimed their [[fungus|fungi]] were employing radiosynthesis, and hypothesized that radiosynthesis may have played a role in early life on Earth, by allowing melanized fungi to act as [[autotroph]]s.<ref name=Dadachova>{{cite patent | country = US | number = 8652827 B2 | status = patent | title = Radiosynthesis as an alternative energy utilization process in melanized organisms and uses thereof | pubdate = February 18, 2014 | fdate = April 2, 2007 | pridate = April 5, 2006 | inventor = Dadachova, Ekaterina; Bryan, Ruth; Casadevall, Arturo | assign1 = [[Albert Einstein College of Medicine]] of [[Yeshiva University]] }}</ref> From October 2018 through March 2019, [[NASA]] conducted an experiment aboard the [[International Space Station]] to study radiotrophic fungi as a potential radiation barrier to the harmful radiation in space. Radiotrophic fungi have many possible applications on Earth as well, potentially including a disposal method for nuclear waste or use as high-altitude [[biofuel]] or a nutrition source.<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/station/research/experiments/explorer/Investigation.html?#id=7910|title = Experiment Details}}</ref> == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} Kategorija:Biohemija Kategorija:Fotohemija Kategorija:Metabolizam Kategorija:Radiobiologija jq71e7b1882ynq2xfaecmr7gan7y0bs 42680789 42680701 2026-08-23T11:06:23Z Duma 16555 42680789 wikitext text/x-wiki '''Radiosinteza''' je teoretski proces prikupljanja i [[metabolizam|metaboliziranja]] energije [[jonizirajuće zračenje|jonizujućeg zračenja]] od strane živih organizama, analogno [[fotosinteza|fotosintezi]]. Metabolizam jonizujućeg zračenja teoretizirao je još 1956. godine ruski mikrobiolog [[Sergey Ivanovich Kuznetsov|S. I. Kuznjecov]].<ref name=Kuznetsov>{{cite journal|last1=Kuznetsov|first1=S. I.|title=On the Question of Possibility of "Radiosynthesis"|journal=Mikrobiologiya|date=March 1, 1956|volume=25|language=Russian|osti=4367507}}</ref> Počevši od 1990-ih, istraživači u [[Nuklearna elektrana Černobilj|nuklearnoj elektrani u Černobilu]] otkrili su oko 200 vrsta očigledno [[radiotrofna gljiva|radiotrofnih gljiva]], koje sadrže pigment [[melanin]], na zidovima reaktorske prostorije, kao i u okolnom tlu.<ref name="Zhdanova-1994">{{cite journal|last1=Zhdanova|first1=N. N.|last2=Vasilevskaya|first2=A.I.|last3=Artyshkova|first3=L. V.|last4=Sadovnikov|first4=Y. S.|last5=Lashko|first5=T. N.|last6=Gavrilyuk|first6=V. I.|last7=Dighton|first7=J.|title=Changes in micromycete communities in soil in response to pollution by long-lived radionuclides emitted in the Chernobyl accident|journal=Mycological Research|date=July 1994|volume=98|issue=7|pages=789–795|doi=10.1016/S0953-7562(09)81057-5}}</ref><ref name="Zhdanova-2">{{cite journal|last1=Zhdanova|first1=Nelli N.|last2=Tugay|first2=Tatyana|last3=Dighton|first3=John|last4=Zheltonozhsky|first4=Victor|last5=Mcdermott|first5=Patrick|title=Ionizing radiation attracts soil fungi|journal=Mycological Research|date=September 2004|volume=108|issue=9|pages=1089–1096|doi=10.1017/S0953756204000966|pmid=15506020}}</ref><ref name="mysterious-black-fungus">{{cite web |last1=Riley |first1=Alex |title=The mysterious black fungus from Chernobyl that may eat radiation |url=https://www.bbc.com/future/article/20251125-the-mysterious-black-fungus-from-chernobyl-that-appears-to-eat-radiation |website=BBC |access-date=30 November 2025 |date=25 November 2025}}</ref> Takve "melanizirane" gljive otkrivene su i u područjima koja su siromašna hranjivim tvarima, koja se nalaze na velikim nadmorskim visinama i koja su izložena visokim nivoima [[Ultraljubičasto zračenje|ultraljubičastog zračenja]].<ref name="Balter">{{cite news|last1=Balter|first1=Michael|title=Zapped By Radiation, Fungi Flourish|url=https://www.science.org/content/article/zapped-radiation-fungi-flourish|access-date=2 November 2017|work=Science|date=May 23, 2007}}</ref> Nakon ukrajinskih rezultata, američki tim na [[Medicinski fakultet Albert Einstein|Medicinskom fakultetu Albert Einstein]] [[Univerzitet Yeshiva u New Yorku|Univerziteta Yeshiva u New Yorku]] započeo je eksperimente s izlaganjem melanina i melaniziranih gljivica zračenju. Otkrili su da jonizirajuće zračenje povećava sposobnost melanina da podrži važnu metaboličku reakciju, te da gljivice vrste ''[[Cryptococcus neoformans]]'' ostvaruju rast tri puta brži od normalnog.<ref name="Dadachova-paper">{{cite journal|last1=Dadachova|first1=Ekaterina|last2=Bryan|first2=Ruth A.|last3=Huang|first3=Xianchun|last4=Moadel|first4=Tiffany|last5=Schweitzer|first5=Andrew D.|last6=Aisen|first6=Philip|last7=Nosanchuk|first7=Joshua D.|last8=Casadevall|first8=Arturo|title=Ionizing Radiation Changes the Electronic Properties of Melanin and Enhances the Growth of Melanized Fungi|journal=PLOS ONE|date=May 23, 2007|volume=2|issue=5|page=e457|doi=10.1371/journal.pone.0000457|pmid=17520016|pmc=1866175|bibcode=2007PLoSO...2..457D|doi-access=free}}</ref><ref name="Balter"/> Mikrobiologinja Ekaterina Dadachova pretpostavila je da bi takve gljivice mogle poslužiti kao izvor hrane i za [[zaštita od zračenja|zaštitu od zračenja]] za [[Međuplanetarni svemirski let|međuplanetarne astronaute]], koji bi bili izloženi [[Kozmičke zrake|kozmičkim zracima]].<ref name="Balter"/><ref name="mysterious-black-fungus" /> Američka istraživačka grupa je 2014. godine dobila patent za metod poboljšanja rasta [[mikroorganizam]]a povećanjem sadržaja melanina. Otkrivači tog procesa tvrdili su da njihove [[gljive]] koriste radiosintezu i postavili su hipotezu da je radiosinteza možda igrala ulogu kod ranih oblika života na Zemlji, omogućavajući melaniziranim gljivama da djeluju kao [[autotrof]]i.<ref name=Dadachova>{{cite patent | country = US | number = 8652827 B2 | status = patent | title = Radiosynthesis as an alternative energy utilization process in melanized organisms and uses thereof | pubdate = February 18, 2014 | fdate = April 2, 2007 | pridate = April 5, 2006 | inventor = Dadachova, Ekaterina; Bryan, Ruth; Casadevall, Arturo | assign1 = [[Albert Einstein College of Medicine]] of [[Yeshiva University]] }}</ref> Od oktobra 2018. do marta 2019. godine, [[NASA]] je provela eksperiment na [[međunarodna svemirska stanica|Međunarodnoj svemirskoj stanici]] u svrhu proučavanja radiotrofnih gljiva kao potencijalne radijacijske barijere za štetno zračenje u svemiru. Radiotrofne gljive imaju mnogo mogućih primjena i na Zemlji: u pogledu moguće metode odlaganja nuklearnog otpada, u vidu [[biogorivo|biogoriva]] na velikim visinama ili kao izvor hrane.<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/station/research/experiments/explorer/Investigation.html?#id=7910|title = Experiment Details}}</ref> == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} Kategorija:Biohemija Kategorija:Fotohemija Kategorija:Metabolizam Kategorija:Radiobiologija rurj9i2548wzk8suomvqkixpgljge4n 42680792 42680789 2026-08-23T11:11:27Z Duma 16555 42680792 wikitext text/x-wiki [[File:Gymnopilus_luteofolius_020624_clamp_connection.jpg|thumb|Kopčasta veza kod gljivice roda ''[[Gymnopilus]]'']] A '''clamp connection''' is a hook-like structure formed by growing [[hypha]]l cells of certain [[fungi]]. It is a characteristic feature of [[basidiomycete]] fungi. It is created to ensure that each [[cell (biology)|cell]], or segment of hypha separated by [[septum|septa]] (cross walls), receives a set of differing [[Cell nucleus|nuclei]], which are obtained through [[Mating in fungi|mating]] of hyphae of differing sexual types. It is used to maintain [[genetic variation]] within the hypha much like the mechanisms found in [[crozier (mycology)|crozier]]s (hooks) during the [[sexual reproduction]] of [[ascomycetes]].<ref>C.J. Alexopolous, Charles W. Mims, M. Blackwell ''et al''., ''Introductory Mycology, 4th ed.'' (John Wiley and Sons, Hoboken NJ, 1996) {{ISBN|0-471-52229-5}}</ref> == Formiranje == [[File:Fungus cell cycle-en.svg|thumb|Kopčaste veze u mitozi]] [[File:Clamp connections fungi.svg|thumb|Nastanak kopčastih veza između dva jedra (jedno prikazano zelenom, drugo narandžastom bojom)]] Clamp connections are formed by the terminal hypha during elongation. Before the clamp connection is formed this terminal segment contains two nuclei. Once the terminal segment is long enough it begins to form the clamp connection. At the same time, each nucleus undergoes [[mitotic division]] to produce two daughter nuclei. As the clamp continues to develop it uptakes one of the daughter (green circle) nuclei and separates it from its sister nucleus. While this is occurring the remaining nuclei (orange circles) begin to migrate from one another to opposite ends of the cell. Once all these steps have occurred a [[Hypha|septum]] forms, separating each set of nuclei.<ref>{{cite web|url=http://www.botany.hawaii.edu/faculty/wong/Bot201/Basidiomycota/Clamp_connection_formation.htm|title=Clamp Connection Formation|work=hawaii.edu}}</ref> == Upotreba u klasifikaciji == Clamp connections are structures unique to the phylum [[Basidiomycota]]. Many fungi from this phylum produce spores in [[basidiocarp]]s (fruiting bodies, or mushrooms), above ground. Though clamp connections are exclusive to this phylum, not all species of Basidiomycota possess these structures. As such, the presence or absences of clamp connections has been a tool in categorizing [[genera]] and [[species]].<ref name="urlKuo">{{cite web |url=http://www.mushroomexpert.com/microscope_clamps.html |title=Using a Microscope: Clamp Connections |author=Kuo M |work=MushroomExpert.Com |access-date=2010-12-15}}</ref><ref name="Furtado 1966"/> == Fosilni zapis == A fungal mycelium containing abundant clamp connections was found that dated to the [[Pennsylvanian (geology)|Pennsylvanian]] era (298.9–323.2&nbsp;[[Mya (unit)|Mya]]). This fossil, classified in the [[form genus]] ''[[Palaeancistrus]]'', has hyphae that compare with extant [[saprophyte|saprophytic]] basidiomycetes.<ref name="Dennis 1970"/> The oldest known clamp connections exist in fossilized hyphae growing in the fossil fern ''[[Botryopteris antiqua]]'', which predate ''Palaeancistrus'' by about 25&nbsp;[[Megaannum|Ma]].<ref name="Krings 2011"/> == Reference == {{Reflist|refs= <ref name="Dennis 1970">{{cite journal |author=Dennis, Robert L. |year=1970 |title=A middle Pennsylvanian basidiomycete mycelium with clamp connections |journal=Mycologia |volume=62 |issue=3 |pages=578–584 |jstor=3757529 |doi=10.2307/3757529 |url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59350/0062/003/0578.htm|url-access=subscription }}</ref> <ref name="Furtado 1966">{{cite journal |author=Furtado, João S. |year=1966 |title=Significance of the clamp-connection in the basidiomycetes |journal=Persoonia |volume=4 |issue=1 |pages=125–144 |url=http://www.repository.naturalis.nl/document/570025}}</ref> <ref name="Krings 2011">{{cite journal |author1=Krings, Michael |author2=Dotzler, Nora |author3=Galtier, Jean |author4=Taylor, Thomas N. |year=2011 |title=Oldest fossil basidiomycete clamp connections |journal=Mycoscience |volume=52 |issue=1 |pages=18–23 |doi=10.1007/s10267-010-0065-4|hdl=1808/13681 |s2cid=86132001 |hdl-access=free }}</ref> }} Kategorija:Morfologija i anatomija gljiva drw15p82x4slsiqykn18pae6y4c46rk 0 257502 42680718 42680282 2026-08-22T19:43:43Z Alekol 2231 /* Avgust/August/Kolovoz */ 42680718 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|2026}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|2026}} Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]]. * UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica. * Nove godine: 火马 [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9. * Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4. * Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro. * 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi. * 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a. * [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani. * 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]]. * 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti. [[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]] * [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]]. * [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja. * 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica. * 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog. * [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]]. * [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata. * 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a. * [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638. * [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a). * 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija). * 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije. * [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film "[[Svadba (2026.)|Svadba]]" - najgledaniji hrvatski film. * 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg. * [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane. * [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu. * 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]]. * [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta). * [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija. * 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]]. * [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca. * [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija). * 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]]. * [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi. * 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]]. * [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane. * 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza. * [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone. [[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na "Epsteinovom otoku" 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]] * 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona. * 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983. === Februar/Veljača === * 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH. * [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara. * [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023). * 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane. * [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000. * 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]]. * [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og). * 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu. * 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]]. * [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila. * 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava. * [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji. * 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024. * [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%. * [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima. * [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom. * [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina. * [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. ** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih. ** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]] * [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru. * 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi. * [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta. * [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi). * [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke. * [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a. * [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; "[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]" se obraća Ustavnom sudu. * 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]]. * [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan. * [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]]. * [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet. * [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih. * 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]]. * 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og). * [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib). * [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026</ref> * [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta. * 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis. * [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra. * [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]]. * 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz. * [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije. * 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima. * [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj. * 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu. * [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata. * [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom. * [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom. === April/Travanj === [[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]] * [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje. * [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca. * [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj. * [[7. 4.]] - Trump: "jedna civilizacija će umreti večeras" ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca. * [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje. * [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca. [[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]] * 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti. * [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana. * [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu. * [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade. * [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata. * [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu. * [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja. * 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD. * [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata. * [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]]. * 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]]. * [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000). * 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija). * [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri. * [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj. * [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]. * 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini. * [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela. * 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa. * 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu. * [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27" na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji). * 15 - 29. 5. - Prikazuju se uspešni filmovi koji sa započeli kao postovi na YouTubeu: natprirodni horor ''Obsession'' (15.) i SF psihološki horor ''Backrooms'' (29. 5.). * 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske ("Bangaranga"), 15. Lelek iz Hrvatske ("Andromeda"), 17. Lavina iz Srbije ("Kraj mene"). * [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava. * [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice. * 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996. * 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. * [[23. 5.]] - Miting "Ti i ja, Slavija", u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana. * [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom. * 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini. * [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije. * [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni. * [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]]. * [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]]. * [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Protesti u Albaniji, nazvani Flamingo revolucija - protivljenje gradnji luksuznog odmarališta kod Valone (ostrvo Sazan i laguna Narta, na inicijativu [[Jared Kushner|Jareda Kushnera]]) šire se i na Tiranu, pošto su aktivisti napadnuti od lokalnog obezbeđenja. * 2. i 9. 6. - Antiimigrantska osećanja u Ujedinjenom Kraljevstvu: objavljivanje snimka hapšenja Henryja Nowaka u [[Southampton]]u, pred smrt nakon što ga je ubo Sik, i 9-tog napad nožem na čoveka u [[Belfast]]u izazivaju proteste odn. nemire. * [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao "rizik po bezbednost". * 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi. * [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana. * 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije. * [[5. 6.]] - Samit EU–Zapadni Balkan u Tivtu. * [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu: Kurtijevo Samoopredeljenje 53/120 mandata (-4). [[Datoteka:2026-06-08 Ballroom construction and UFC arena White House Washington DC 13-23-11.jpg|mini|Borilište i gradilište kod Bele kuće]] * 7. 6. - Izbori u Armeniji: proeuropska stranka premijera [[Nikol Pašinjan|Pašinijana]] zadržava većinu. * 7. 6. - Iran ispalio rakete na Izrael, nakon dva meseca, zbog izraelskih udara na Bejrut. * [[9. 6.]] - Pošto je oboren američki [[Boeing AH-64 Apache|Apache]], dolazi do novog ciklusa udara sa Iranom. * [[10. 6.]] - Papa je blagoslovio Kulu Isusa Krista bazilike [[Sagrada Família]] u Barceloni, visine 172,5 metara. * 11. 6. - 19. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]] u Sjevernoj Americi. ** Bosna i Hercegovina: 12. 6. 1:1 sa Kanadom; 18. 6. gubi od Švicarske 4:1; 24. 6. pobjeđen Katar 3:1 - ide dalje. ** Hrvatska: 17. 6. gubi od Engleske 4:2; 23. 6. pobjeđena Panama 1:0; 27. 6. pobjeđena Gana 2:1 - ide dalje. * [[12. 6.]] - Firma [[SpaceX]] je izašla na berzu. [[Elon Musk]] je prvi bilioner (1.000 milijardi). * [[13. 6.]] - [[New York Knicks]] prvaci NBA nakon 53 godine. * [[14. 6.]] - Objavljeno da je postignut sporazum o okončanju rata između Irana i SAD. Zbog nastavljenih dejstava u Libanu, sporazum i otvorenost Hormuskog moreuza se više puta dovode u pitanje. * 14. 6. - ''UFC Freedom 250'': borilačka priredba na Južnom travnjaku Bele kuće. * [[15. 6.]] - U Kijevu su pogođeni saborna crkva Kijevo-pečerske lavre i Filmski studio Dovženko. * [[18. 6.]] - Najveći napad na Moskvu od 2022, opet pogođena velika rafinerija u Kapotnji, na Moskvu pada crna kiša. * 18. 6. - Kriza vođstva Laburističke partije u UK: gradonačelnik Manchestera Andy Burnham je ubedljivo dobio na dopunskim izborima za parlament. * [[19. 6.]] - Više javno tužilaštvo u Beogradu sumnjiči studente da su simulirali upotrebu zvučnog topa u martu 2025. * [[20. 6.]] - Protestni skup u Novom Sadu. * [[22. 6.]] - Britanski premijer [[Keir Starmer]] objavljuje da podnosi ostavku. * ca. 24. 6. - Val toplote na zapadu Evrope. Oboren junski rekord u Engleskoj (37,3 stepena 26-tog), u Francuskoj prosečno najtoplije ikada, s temperaturama do 44,3 stepena. * [[24. 6.]] - Dva jaka potresa u [[Venezuela|Venezueli]]. * [[27. 6.]] - Naprednjački skup u Beogradu. Preds. Vučić najavljuje da će podneti ostavku. * 27. 6. - Toplota se premešta u srednju Evropu: rekordi u Nemačkoj (41,5 stepen), Češkoj (40,6), Danskoj (37). * [[28. 6.]] - Studentski skup "Sve se vidi na Vidovdan" u Kraljevu. * [[29. 6.]] - Najtopliji junski dan u Beogradu, 38,9 stepeni. * [[30. 6.]] - Preko milion nedokumentovanih migranata i tražioca azila se prijavilo za regularizaciju statusa u Španiji. * 30. 6. - Protesti protiv imigracije u Južnoj Africi. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:DamonNolanHathaway-byPhilipRomano.jpg|mini|180px|Pred premijeru "Odiseje"]] [[Datoteka:Enzo Fernandez Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-208.jpg|180px|mini|Finale Svjetskog kupa]] * [[1. 7.]] - Američki diplomata Louis Chrishock je imenovan za v.d. [[Visoki predstavnik za BiH|Visokog predstavnika za BiH]], dok EU i SAD ne postignu kompromis (Rusija ga ne prihvata). * 1. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]]: ** Bosna i Hercegovina: 1/2. 7. gubi od SAD 2:0. ** Hrvatska: 2/3. 7. gubi od Portugala 2:1. * [[2. 7.]] - U jakom napadu na Kijev gine 30 ljudi. * [[5. 7.]] - Američkom igraču Bolagunu suspendovana posledica crvenog kartona u meču sa BiH (SAD gube od Belgije 4:1). * [[6. 7.]] - Državna sahrana [[Ali Hamenei]]a (4 - 9. 7.): milioni ljudi učestvuju u pogrebnoj procesiji u Teheranu. Kovčeg je 8. 7. pronesen i iračkim gradovima Nadžaf i Kerbala. * [[8. 7.]] - Nakon razmene vatre, Trump kaže da je primirje sa Iranom "završeno". Uveče novi udari. * ca. 9. 7. - Treći talas vrućine na zapadu Evrope. * [[11. 7.]] - Povijesno nizak vodostaj [[Drava|Drave]] kod Osijeka, -173. * 11. 7. - Pisac [[Vladimir Arsenijević]] pretučen ispod Brankovog mosta; komemoracija žrtvama Srebrenice otkazana. * [[15. 7.]] - Ukrajinski predsednik Zelenski smenio ministra odbrane Mihajla Fedorova, što izaziva proteste. * [[16. 7.]] - Preds. Trump u obraćanju naciji tvrdi da su se Kinezi mešali u izbore 2020. * [[17. 7.]] - U američkoj bazi u Jordanu poginula dva američka vojnika, nastavljaju se međusobni udari. * 17. 7. - Prikazan je film "[[Odiseja (2026.)|Odiseja]]" [[Christopher Nolan|Christophera Nolana]]. * [[18. 7.]] - Ukrajinski dronovi uništili dva skladište online maloprodaje ''Wildberries'' u okolini Moskve. * [[19. 7.]] - Finale Svjetskog prvenstva: '''Španija''' - Argentina 1:0 u produžecima. Prethodnog dana, u meču za treće mesto, Francuska - Engleska 4:6. [[Datoteka:Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg|120px|mini|[[Andy Burnham]]]] * [[20. 7.]] - [[Andy Burnham]] je novi britanski premijer, sedmi od 2016. * 20. 7. - Nikaragvanski predsednik [[Daniel Ortega]] kaže da u zemlji više neće biti izbora. * [[23. 7.]] - Nafta je prelazila 100 dolara, nakon što su jemenski Husi gađali dva tankera u Crvenom moru. * [[24. 7.]] - Pošto su istekle carine uvedene u februaru, preds. Trump je uveo nove od 10% ili 12.5% za niz zemalja, uključujući EU, po klauzuli o prinudnom radu. * 24/25. 7. - Pauzirani američki napadi na Iran - nastavljaju se 29-tog, nakon iranskog pokušaja protiv Jordana. * [[25. 7.]] - Petoro planinara iz Bosne i Hercegovine stradalo na [[Elbrus]]u. * 25. 7. - Omladinski pokret "bubašvaba/žohara" u Indiji: ministar obrazovanja je dao ostavku nakon desetak dana protesta zbog skandala sa procurivanjem ispita. * ca. 2x. 7. - Veliki požari na zapadu Evrope: 50.000 ha u Ávili, zapadno od Madrida, najveći ikad u Španiji; preko 42.000 ha zapadno od [[Bordeaux]]a u Francuskoj, evakuirano je 220.000 ljudi. Još jedan talas vrućine.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/27/france-and-spain-race-to-contain-huge-wildfires-before-fresh-heatwave-begins France and Spain race to contain huge wildfires before fresh heatwave begins] theguardian.com Mon 27 Jul 2026</ref> * [[26. 7.]] - [[Tadej Pogačar]] je osvojio peti [[Tour de France]]. * [[28. 7.]] - Predložena ''FIFA Forward Enterprise'', komercijalna filijala [[FIFA]]-e koja bi privatnim investitorima omogućila udeo u organizovanju takmičenja - izaziva dosta protesta, tako da se odustaje. * [[30. 7.]] - Možda 60.000 ljudi ilegalno ulaze iz Maroka u španjolsku [[Ceuta|Ceutu]], sutradan se polovica vraća, ubrzo skoro svi. * [[31. 7.]] - Objavljene analize pokazuju da je otpad zakopan u [[Gospić]]u opasan - 33.000 tona. * jul - Najtopliji jun-jul na zapadu Evrope. Najtopliji jul u svetskim morima. Najtopliji mesec ikada u SAD. === Avgust/August/Kolovoz === * jul/avgust - Vrućina u regionu, Dunav i druge reke historijski niske. Centar za razminiranje Srbije tokom meseca uklanja nemačka plovila [[Operacija Dunavski vilenjak|potopljena 1944]].<ref>[https://klima101.rs/dunav-nizak-vodostaj-ratni-brodovi-motocikl-rimski-most-mamuti/ U toku je izvlačenje potopljene nemačke flote kod Prahova: Šta je sve izronilo iz presahlog Dunava?]. klima101.rs 14/08/2026</ref> * [[2. 8.]] - U Južnoj Koreji izmereno rekordnih 42,5°C. * [[5. 8.]] - Požar u [[Deliblatska peščara|Deliblatskoj peščari]], zahviće preko 1.500 ha. Požar je i na [[Stolovi]]ma kod Kraljeva. * ca. 6. 8. - Rekordne temperature u Austriji, Slovačkoj i Mađarskoj, ca. 41-42°C. * [[7. 8.]] - U Mecci potpisan obrambeni pakt između [[Turska|Turske]], [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] i [[Pakistan]]a. * [[8. 8.]] - [[Volodimir Zelenskij]] u poseti Beogradu. * [[10. 8.]] - Zemljotres u kolumbijskom departmanu [[Chocó (departman)|Chocó]]. * [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]] na zapadu Evrope.<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''</ref> * [[13. 8.]] - Peti talas vrućine na zapadu Evrope. * [[14. 8.]] - Požar u [[Omiš]]u, stradala je jedna osoba. * 15/16. 8. - Zapaljen automobil tužioca u [[Valjevo|Valjevu]], građani i studenti se okupljaju sledeće večeri. * [[16. 8.]] - Poljski autobus, na povratku iz Međugorja, sleteo s puta u Mađarskoj - 12 mrtvih. * 16. 8. - Prosvjed u [[Gospić]]u zbog ilegalnog odlaganja otpada. * [[17. 8.]] - Rekordni niz: 23. uzastopni tropski dan u Beogradu<ref>[https://klima101.rs/rekord-tropskih-dana-beograd/ U Beogradu je oboren rekord: Ovo je sada najduži niz uzastopnih dana sa temperaturom preko 30 °C]. klima101.rs 17/08/2026</ref> (od 30. 7. do 7. 8. devet dana od 35 i više stepeni, do 38<ref>[https://www.accuweather.com/sr/rs/belgrade/298198/august-weather/298198 Beograd, Srbija Mesečna prognoza | AccuWeather]</ref>). Novi tropski dani već od 19-tog. ** Zagreb ≥ 30 stupnjeva od 27. 7. (4 - 6. 8. 38 st.). Sarajevo ≥ 30 stupnjeva 29. 7. do 17. 8. i od 19. 7. * [[19. 8.]] - Nacionalni dug SAD prešao 40.000 milijardi dolara, oko 123% GDP.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/aug/20/us-national-debt-republicans ‘Starve the beast’? The $40tn cost of Republicans’ false promises to cut spending]. theguardian.com Thu 20 Aug 2026</ref> * 20 - 21. 8. - Izvanredna sjednica Sabora zbog otpada u Gospiću. * [[21. 8.]] - Dronovi pogađaju šoping centar u [[Krivi Rog|Krivom Rogu]], 16 mrtvih. * 21. 8. - Nastavlja se požar u Deliblatskoj peščari: nakon ruskog aviona, Srbija prihvata i pomoć iz EU. == Predviđeni događaji == * [[29. 8.]] - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU. * [[30. 8.]] - Lansiranje Svemirskog teleskopa Nancy Grace Roman, za osmatranje u spektru od plave do infracrvene. * 18 - 20. 9. - Izbori u Rusiji. * [[4. 10.]] - Izbori u BiH. * 4. 10. - Izbori u Brazilu. * [[19. 10.]] - Referendum sa 10 pitanja u kanadskoj provinciji [[Alberta]], među kojima i da li treba raspisati referendum o nezavisnosti. * [[27. 10.]] - Izbori u Izraelu. * [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD. * [[14. 11.]] - Prva Pesma Evrovizije Azija. * 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''. === Nepoznati datumi === * jesen? - Vanredni izbori u Srbiji? == Rođenja == == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]]) * [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]]) * [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]]) * [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]]) * [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]]) * 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]]) * [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]]) * [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944) * [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]]) === Februar/Veljača === * [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]]) * [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]]) * [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* * [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]]) * 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]]) * [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]]) * [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]]) * 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]]) * [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]]) * [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]]) * 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]]) * [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]]) * [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]]) * [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]]) * [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]]) === Mart/Ožujak === * [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932) * 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]]) * [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]]) * [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]]) * 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]]) * [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]]) * 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]]) * [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]]) * 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]]) * [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]]) * 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]]) * 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]]) * [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]]) * [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]]) === April/Travanj === * [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]]) * [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]]) * [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]]) * [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]]) * [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]]) === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]]) * [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]]) * 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]]) * 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]]) * [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]]) * 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]]) * [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]]) * 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]]) * [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]]) * [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]]) * [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]]) === Jun/Juni/Lipanj === * 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]]) * 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]]) * [[11. 6.]] - [[David Hockney]], umetnik (* [[1937]]) * [[20. 6.]] - [[Slavenka Drakulić]], književnica i publicistkinja (* [[1949]]) * [[22. 6.]] - [[Alan Greenspan]], bivši predsednik Federalne rezerve (* [[1926]]) * 22. 6. - [[Edin Numankadić]], likovni umjetnik (* [[1948]]) === Jul/Juli/Srpanj === * [[3. 7.]] - [[Zrinko Ogresta]], scenarist i redatelj (* [[1958]]) * [[8. 7.]] - [[Bonnie Tyler]], pjevačica (* [[1951]]) * [[10. 7.]] - [[Đorđe Kadijević]], reditelj, scenarista (* [[1933]]) * [[11. 7.]] - [[Lindsey Graham]], američki političar (* [[1955]]) * [[13. 7.]] - [[Sam Neill]], glumac (* [[1947) * [[20. 7.]] - [[Kevin Keegan]], fudbaler i trener (* [[1951]]) * [[21. 7.]] - [[Olivera Katarina]], glumica i pevačica (* [[1940]]) * 21. 7. - [[Damir Šaban]], glumac (* [[1958]]) * [[30. 7.]] - [[Milivoj Puhlovski]], redatelj i scenarist (* [[1947]]) * [[31. 7.]] - [[Franco Baresi]], fudbaler, trener (* [[1960]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[8. 8.]] - [[Ivo Šlaus]], fizičar, član HAZU (* [[1931]]) * [[12. 8.]] - [[Zhu Rongji]], bivši kineski premijer (* [[1928]]) * [[15. 8.]] - [[Milena Zupančič]], glumica (* [[1946]]) * [[16. 8.]] - [[Hayden Panettiere]], glumica (* [[1989]]) * [[18. 8.]] - [[Vedrana Rudan]], književnica, novinarka (* [[1949]]) == Nobelove nagrade == === Veze === [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{izvori}} {{Commonscat}} [[Kategorija:2026.| ]] 07aisqt6tt8qupda0awm30fjgrco1eh 0 273134 42680736 41826150 2026-08-22T22:18:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680736 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film |tip = doku |naslov = Kokoda Front Line! |režija = [[Ken G. Hall]] |fotografija = [[Damien Parer]] |montaža = Terry Banks |premijera = {{Filmdate|1942|9|18|df=y}} |trajanje = 9 min. |zemlja = {{flagcountry|AUS}} |jezik = engleski }} '''''Kokoda Front Line!''''' ({{jez-sh|Linija fronte u Kokodi!}}) je [[Australija|australijski]] [[kratki film|kratki]] crno-bijeli [[dokumentarni film]] snimljen 1942. u režiji [[Ken G. Hall|Kena G. Halla]], poznat kao prvi australijski film koji je dobio [[Oscari|Oscara]]. Nastao je u jeku [[drugi svjetski rat|drugog svjetskog rata]] od materijala korištenih za Cinesound Review, [[filmski žurnal]] u produkciji Australijskog ureda za vijesti i informacije i [[Cinesound Productions|Cinesound Productions Limited]]. U njima su prikazane aktivnosti australijske vojske u nepristupačnim predjelima [[Nova Gvineja|Nove Gvineje]], odnosno nastojanje da zaustave [[Kampanja na Kokodskoj stazi|japansku ofanzivu]] na južni dio otoka i dalje prema Australiji. Sljedeće godine je ''Kokoda Front Line!'' dobila [[Oscar za najbolji dokumentarni film|Oscara za najbolji dokumentarni film]] zajedno sa američkim ''[[The Battle of Midway (dokumentarni film)|The Battle of Midway]]'' i [[Prelude to War]] i sovjetskim ''[[Moscow Strikes Back|Poraz njemačkih vojski pod Moskvom]]''. == Vanjske veze == * {{IMDb title|0034951}} * [http://www.ww2australia.gov.au/asfaras/video/video.html Complete film online courtesy Australian govt.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140211224935/http://www.ww2australia.gov.au/asfaras/video/video.html |date=2014-02-11 }} * ''Kokoda Front Line!'' at the [http://australianscreen.com.au/titles/kokoda-front-line/ Australian screen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003034319/http://australianscreen.com.au/titles/kokoda-front-line/ |date=2009-10-03 }} * [http://www.nma.gov.au/exhibitions/australian_journeys/gallery_highlights/slideshow_5_1.html#slideTop One of the Eyemo cameras used by Parer while filming ''Kokoda Front Line!'' can be seen at National Museum Australia, Canberra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515143807/http://www.nma.gov.au/exhibitions/australian_journeys/gallery_highlights/slideshow_5_1.html#slideTop |date=2011-05-15 }} {{Ken G. Hall}} {{Oscar za najbolji dokumentarni film}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Australijski filmovi]] [[Kategorija:Kratki filmovi]] [[Kategorija:Dokumentarni filmovi]] [[Kategorija:Propagandni filmovi]] [[Kategorija:Filmovi o Drugom svjetskom ratu]] 65nghgr9lb11y4wstjw6lrlbhfb1grh 0 617838 42680768 42563336 2026-08-23T07:22:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680768 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Filmska biografija |ime = Leo McCarey |slika = |veličina = |opis slike = |rodno ime = Thomas Leo McCarey |pseudonim = |datum_rođenja = [[3. oktobar]] [[1898]]. |mjesto_rođenja = {{ZD|SAD}} [[Los Angeles]], [[Kalifornija]], [[SAD]] |datum_smrti = {{dda|1969|7|5|1898|10|3|df=y}} |mjesto_smrti = {{ZD|SAD}} [[Los Angeles]], [[Kalifornija]], [[SAD]] |godine rada = |web = |supružnik = Stella Martin |suprug = |važnije uloge = |znameniti_filmovi = ''[[Duck Soup]]''<br />''[[Going My Way]]'' |nagrade = '''[[Oscar za najboljeg redatelja]]''' <br /> [[1937]]. ''[[Strašna istina]]'' <br /> [[1944]]. ''[[Idući svojim putem]]'' <br /> '''[[Oscar za najbolji film]]''' <br /> [[1944]]. ''[[Idući svojim putem]]'' |emmy = |tony = |zlatni globus = '''[[Zlatni globus za najbolju režiju|Najbolji redatelj]]'''<br />[[1944]]. ''[[Idući svojim putem]]'' |bafta = |cesar = |goya = |afi = |olivier = |saturn = |ostale_nagrade = '''Nagrada Udruge filmskih kritičara New Yorka za najboljeg redatelja'''<br />[[1944]]. ''[[Idući svojim putem]]'' }} '''Thomas Leo McCarey''' ([[3. listopada]] [[1898]]. - [[5. srpnja]] [[1969]].), filmski redatelj, scenarist i producent. Tokom karijere je sudjelovao u produkciji gotovo 200 filmova, posebno komedija, gdje je demonstrirao veliku eleganciju i fini smisao za humor. [[Francuska|Francuski]] redatelj [[Jean Renoir]] jednom je rekao da nijedan drugi holivudski redatelj nije bolje razumio ljude od Lea McCareyja. Rođen u [[Los Angeles]]u, [[Kalifornija]], u filmskom je svijetu počeo kao pomoćnik redatelja Toda Browninga [[1920]]., ali je brusio svoje vještine u studiju Hala Roacha do kraja desetljeća. Kad ga je Roach angažirao [[1923]]., McCarey je prvo pisao gegove za serijal kratkih filmova ''Our Gang'' i druge zvijezde studija, a nakon toga je producirao i režirao kratke filmove s Charleyjem Chaseom. Dok je radio za Roacha, prvi se put udružio s [[Laurel i Hardy|Oliverom i Hardyjem]], kreiravši jedan od najdugotrajnijih komičnih ekipa svih vremena. Potpisan je samo kao redatelj njihovih filmova ''We Faw Down'' (1929.), ''Liberty'' (1929.) i ''Wrong Again'' (1929.), ali je napisao mnoge scenarije. 1929. je postao potpredsjednik cijelog studija. Početkom ere zvučnog filma, McCarey je počeo režirati, radeći s nekim od najvećih komičarskih talenata svih vremena, kao što su [[Eddie Cantor]], [[Braća Marx]], [[W.C. Fields]], [[Mae West]] i [[Harold Lloyd]]. [[1937]]. je dobio svog prvog [[Oscar]]a za režiju filma ''[[Strašna istina]]'' (s [[Cary Grant|Caryjem Grantom]] i [[Irene Dunne]]), koji je lansirao Grantovu karijeru. Iza sklonosti za komediju, McCarey je bio pobožni [[katolicizam|katolik]] te zainteresiran za društvene probleme. Tijekom četrdesetih je njegov rad postao ozbiljniji - McCarey je bio zabrinut bitkama koje se tek trebaju odigrati za ljudsko dostojanstvo nakon pobjede u [[2. svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]]. [[1944]]. je režirao ''[[Idući svojim putem]]'', priču o hrabrom svećeniku, mlađahnom ocu Chucku O'Malleyju, kojeg je glumio [[Bing Crosby]], za koju je dobio svog drugog [[Oscar]]a za režiju. Budući da je imao udio u produkciji, ostvario je veliku zaradu kako je film bio veliki hit te godine. Javnost je reagirala negativno na neke njegove filmove poslije [[Korejski rat|Korejskog rata]]. Na primjer, njegov antikomunistički film ''Moj sin, John'' ([[1952]].), podbacio je na box-officeu. Pet godina poslije, međutim, je opet bio na vrhu, kao suautor, producent i redatelj filma ''[[Nešto za sjećanje]]'', klasične romantične komedije s Caryjem Grantom i [[Deborah Kerr]], vještog remakea njegova klasika iz [[1939]]., ''[[Ljubavna afera (film, 1939)|Ljubavna afera]]'' s Irene Dunne i [[Charles Boyer|Charlesom Boyerom]] (iako se kritičari većinom slažu kako je prva verzija bila puno bolja, film s Caryjem Grantom je zasjenio ''Ljubavnu aferu'', koja je do danas ostala gotovo zaboravljena). Slijedio je novi hit, ''Rally 'Round the Flag, Boys!'' ([[1958]].) s [[Paul Newman|Paulom Newmanom]] i [[Joanne Woodward]]. Nekoliko godina poslije je režirao svoj posljednji film, slabašni ''Sotona nikad ne spava'' ([[1962]].). Leo McCarey umro je sedam godina poslije od [[emfizem]]a, a pokopan je na groblju Crvenog križa u Culvery Cityju, [[Kalifornija]]. == Vanjske veze == * {{imdb ime|id=0564970|ime=Leo McCarey}} * [http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/mccarey/ Senses of Cinema: Great Directors Critical Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225022018/http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/mccarey/ |date=2010-12-25 }} * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=5259 Leo McCarey's Gravesite] {{Leo McCarey}} {{Oscar za najboljeg redatelja}} {{Oscar za najbolju originalnu priču}} {{Lifetime|1898|1969|McCarey, Leo}} [[Kategorija:Američki filmski producenti]] [[Kategorija:Američki filmski režiseri]] [[Kategorija:Dobitnici Oscara za najboljeg režisera]] [[Kategorija:Dobitnici Zlatnog globusa za najboljeg režisera]] sh4yzvjw72dlzy6i056ad6drqf0lxx3 0 672172 42680754 42505967 2026-08-23T03:53:17Z KiranBOT 245670 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s tf_sq 42680754 wikitext text/x-wiki '''Heksamer''' je telo koje se sastoji od šest podjedinica.<ref name="AlbertsMolecularBiology4th">{{AlbertsMolecularBiology4th}}</ref> U [[Mikrobiologija|mikrobiologiji]]<ref name="PrescottMicrobiology6th">{{PrescottMicrobiology6th}}</ref>, heksamer je protein od koga je formirana [[poliedrar]]ska proteinska ljuska koja zatvara bakterijske mikropregrade poznate kao [[karboksizom]]i.<ref name=Kerfeld>{{cite journal |author=Kerfeld, CA, Sawaya, MR, Tanaka S, Nguyen CV, Phillips M, Beeby M, Yeates TO | title =Protein structures forming the shell of primitive bacterial organelles |url=https://archive.org/details/sim_science_2005-08-05_309_5736/page/936 | journal=Science |volume=309 |issue=5736|pages=936–8|year=2005|pmid=16081736 |doi=10.1126/science.1113397}}</ref> [[Randomni heksamer]] ili ''randomni heksonukleotidi'' su prajmeri koji se koriste u raznim [[Polimerazna lančana reakcija|PCR]] aplikacijama kao što je sinteza [[DNK]].<ref>{{cite web |url = https://www.thermofisher.com/in/en/home/life-science/cloning/cloning-learning-center/invitrogen-school-of-molecular-biology/rt-education/reverse-transcription-applications.html |title = PCR & RT-PCR Overview}}</ref> == Reference == {{reflist|}} == Povezano == {{commonscat|Hexamers}} * [[Hexameron]] [[Kategorija:Oligomeri]] nn8l53bz1b0x77l8icivzxk78jn5yty 0 1362243 42680694 42516339 2026-08-22T18:21:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680694 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Karsbah | izvorni_naziv = ''Karsbach'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Karsbach COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Bavarska]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 1.828<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 61 | aglomeracija = | površina = 30,2 | gšir = 50.05 | gduž = 9.78333 | nadmorska_visina = 218 | registarska_oznaka = MSP | pozivni_broj = 09358 | poštanski_kod = 97783 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.karsbach.de/ www.karsbach.de] | gradonačelnik = ''Martin Göbel'' | stranka = Freie Bürger | ije = da }} '''Karsbah''' ({{jez-nem|Karsbach}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 40 opštinskih središta okruga [[Okrug Majna-Špesart|Majna-Špesart]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.828 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9677149. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Karsbach in MSP.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Majna-Špesart]] Karsbah se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Majna-Špesart. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 218 metara. Površina opštine iznosi 30,2&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.828 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 61 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Karsbach}} * [http://www.karsbach.de/ Zvanični sajt opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151116133219/http://karsbach.de/ |date=2015-11-16 }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Majn-Špesart}} 03niceg5jwz1xfvrhr0ypkfqpn9m9hs 0 1364583 42680727 42531747 2026-08-22T20:31:01Z Labintatlo 82191 |grb= 42680727 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Hajen | izvorni_naziv = ''Heyen'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = Wappen Heyen.png | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Donja Saksonija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 483<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 58 | aglomeracija = | površina = 8,3 | gšir = 52.01667 | gduž = 9.51667 | nadmorska_visina = 138 | registarska_oznaka = HOL | pozivni_broj = 05533 | poštanski_kod = 37619 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.gemeinde-heyen.de/ www.gemeinde-heyen.de] | gradonačelnik = ''Michael Zieseniß'' | stranka = | ije = da }} '''Hajen''' ({{jez-nem|Heyen}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Donja Saksonija]]. Jedno je od 32 opštinska središta okruga [[Okrug Holcminden|Holcminden]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 483 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 3255020. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Heyen_in_HOL.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Holcminden]] Hajen se nalazi u saveznoj državi [[Donja Saksonija]] u okrugu Holcminden. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 138 metara. Površina opštine iznosi 8,3&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 483 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 58 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal Nemačka}} {{Commonscat|Heyen}} * [http://www.gemeinde-heyen.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Holcminden}} 9awhutvl1hunsh8vmvqjhngc1cfjqgf 0 1368611 42680762 42531939 2026-08-23T06:00:41Z Gliwi 135182 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Hohes Kreuz.png]] → [[File:DEU Hohes Kreuz COA.svg]] PNG → SVG 42680762 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Hoes Krojc | izvorni_naziv = ''Hohes Kreuz'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Hohes Kreuz COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Tiringija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 1.408<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 78 | aglomeracija = | površina = 18,0 | gšir = 51.42528 | gduž = 10.09333 | nadmorska_visina = 347 | registarska_oznaka = EIC | pozivni_broj = 03606 | poštanski_kod = 37308 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.vg-leinetal.de/html/mitgliedsgemeinden/index_gemeinden.htm www.vg-leinetal.de] | gradonačelnik = ''Detlev Lesser'' | stranka = CDU | ije = da }} '''Hoes Krojc''' ({{jez-nem|Hohes Kreuz}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Tiringija]]. Jedno je od 89 opštinskih središta okruga [[Okrug Ajhsfeld|Ajhsfeld]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.408 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 16061049. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Hohes_Kreuz_in_EIC.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Ajhsfeld]] Hoes Krojc se nalazi u saveznoj državi [[Tiringija]] u okrugu Ajhsfeld. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 347 metara. Površina opštine iznosi 18,0&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.408 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 78 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Berlot]]|[[Belgija]]|kontakt|[[1993]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Oldenzal]]|[[Holandija]]|kontakt|[[1993]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Bagod]]|[[Mađarska]]|partnerstvo|[[1995]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Hohes%20Kreuz&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal Nemačka}} {{Commonscat|Hohes Kreuz}} * [http://www.vg-leinetal.de/html/mitgliedsgemeinden/index_gemeinden.htm Zvanični sajt opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927120426/http://www.vg-leinetal.de/html/mitgliedsgemeinden/index_gemeinden.htm |date=2007-09-27 }} {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Ajhsfeld}} juprxgouv494ixfh8bfte51thttkylm 0 1452289 42680806 42350562 2026-08-23T11:44:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680806 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Ljubaništa |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Љубаништа}}</small> |grb = |slika = Поглед на Љубаништа.jpg |opis_slike = Pogled na Ljubaništa |opština = Ohrid |populacija = 171 |nadm visina = 760 |gšir = 40.9172 |gduž = 20.7701 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6323 |registarska oznaka =OH }} '''Ljubaništa''' ({{jez-mak|Љубаништа}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u jugozapadnom delu države. Ljubaništa pripadaju [[Opština Ohrid|opštini Ohrid]]. Pored Ljubaništa se nalazi čuveni '''[[Manastir Svetog Nauma]]''', danas pod zaštitom [[Unesko|UNESKO]]-a. == Prirodni uslovi == Naselje Ljubaništa je smešteno u krajnje jugozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]], blizu državne granice sa [[Albanija|Albanijom]] (2&nbsp;km južno od sela). Od najbližeg grada, [[Ohrid]]a, naselje je udaljeno 22&nbsp;km južno. Ljubaništa su jedino naselje u istorijskoj oblasti [[Ohridska gora|Ohridske gore]], koja se pruža između južnih obala [[Ohridsko jezero|Ohridskog]] i [[Prespansko jezero|Prespanskog jezera]]. Naselje je smešteno na jugoistočnom uglu [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]]. Istočno od naselja se strmo izdiže planina [[Galičica]]. Nadmorska visina naselja je približno 760 metara. Klima u naselju, i pored znatne nadmorske visine, ima [[Župna klima|župne odlike]], pa je pre [[umerenokontinentalna klima|umereno kontinentalna]] nego [[Planinska klima|planinska]]. == Historija == Po statistici sekretara [[Bugarska pravoslavna crkva|Bugarske egzarhije]], [[1905]]. godine u selu je živelo 360 stanovnika, [[Grci|Grka]], vernika [[Carigradska patrijaršija|Carigradske patrijaršije]].<ref>Brancoff, D.M. "La Macedoine et sa Population Chretienne". Paris, 1905, r.118-119.</ref> Bugarska propaganda nazivala ih je [[grkomani]]ma. == Stanovništvo == Ljubaništa su prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imalo 171 stanovnika. Pretežno stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (98%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Sadržaji u naselju == Selo Ljubaništa ima manji gornji deo naseljen starosedeocima (uglavnom starijim ljudima) i veći, donji deo koga čini [[vikend]]-naselje. U letnjem razdoblju u njemu se mogu iznajmiti sobe i [[apartman]]i. Ljubanište ima nekoliko kupališta. # Kamp „Ljubanište“ — duga peščana plaža; # Plaža „Sveti Naum“ — nekada jedna od najposećenijih plaža, podno [[Manastir Svetog Nauma|istoimenog manastira]]; # Vojni kamp „Sveti Naum“ — peščana plaža; # „Seoska-divlja plaža“ — pruža se između Kampa „Ljubanište“ i Plaže „Sveti Naum“ i nije uređena. Duga je, sa nepristupačnim delovima, ali i netaknutom prirodom. == Zbirka slika == <gallery> Image:Wild beach-selo Ljubanista Ohrid.jpg|Divlja plaža „Ljubaništa“ Image:Camp Ljubanista beach.jpg|Kamp „Ljubaništa“. plaža Image:Camp Ljubanista2.jpg|Kamp „Ljubaništa“, pogled Image:Black Drim wells.jpg|Izvori [[Crni Drim|Crnog Drima]], Sv. Naum </gallery> == Povezano == * [[Opština Ohrid]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] <div class="references-small">{{reflist}}</div> == Vanjske veze == {{Commonscat|Ljubaništa}} * [http://www.ohrid.gov.mk www.ohrid.gov.mk Zvanična stranica opštine Ohrid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180827040453/http://www.ohrid.gov.mk/ |date=2018-08-27 }} {{Opština Ohrid}} [[Kategorija:Opština Ohrid]] ipzdds1t6uq35x4ug6erkwu9u1kqxje 0 1452594 42680638 42600570 2026-08-22T14:41:09Z Ehrlich91 31090 42680638 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Džepin |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Џепин}}</small> |grb = |slika = Воздушен поглед на Џепин.jpg |opis_slike = |opština = Struga |populacija = 424 |nadm visina = 720 |gšir = 41.2478 |gduž = 20.7381 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6334 |registarska oznaka =SU }} '''Džepin''' ({{jez-mak|Џепин}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u zapadnom delu države. Džepin pripada [[Opština Struga|opštini Struga]]. == Prirodni uslovi == Naselje Džepin je smešteno u jugozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Struga|Struge]], naselje je udaljeno 12&nbsp;km severoistočno. Džepin se nalazi u istorijskoj oblasti [[Gornji Drimkol]], koja se obuhvata severnu obalu [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]], oko istoka [[Crni Drim|Crnog Drima]] iz jezera. Naselje je smešteno u [[Struško polje|Struškom polju]], koje se pruža na severnoj strani [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]]. Severno od naselja se izdiže planina [[Karaorman]]. Nadmorska visina naselja je približno 720 metara. Klima u naselju, i pored znatne nadmorske visine, ima [[Župna klima|župne odlike]], pa je pre [[umerenokontinentalna klima|umereno kontinentalna]] nego [[Planinska klima|planinska]]. == Historija == == Stanovništvo == Džepin je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imao 424 stanovnika. Većinu stanovništva čine [[Albanci]] (99%). Većinska veroispovest je [[islam]]. == Povezano == * [[Opština Struga]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.struga.gov.mk www.struga.gov.mk Zvanična stranica opštine Struga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719094449/http://www.struga.gov.mk/ |date=2011-07-19 }} {{Opština Struga}} [[Kategorija:Opština Struga]] aux1tlyymo19o0iefufjz386xbfry8c 0 1453432 42680742 42541822 2026-08-22T23:07:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680742 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Konjsko (razvrstavanje)}} {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Konjsko |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Коњско}}</small> |grb = |slika = Куќи во Горно Коњско.jpg |opis_slike = |opština = Ohrid |populacija = 22 |nadm visina = 1.080 |gšir = 41.0637 |gduž = 20.8031 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6000 |registarska oznaka =OH }} '''Konjsko''' ({{jez-mak|Коњско}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u jugozapadnom delu države. Konjsko pripada [[Opština Ohrid|opštini Ohrid]]. == Prirodni uslovi == Naselje Konjsko je smešteno u krajnje jugozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Ohrid]]a, naselje je udaljeno 10&nbsp;km južno. Konjsko se nalazi u istorijskoj oblasti [[Ohridski kraj]], koja se obuhvata istočnu i severoistočnu obalu [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]]. Naselje je smešteno visoko, na zapadnim padinama planine [[Galičica|Galičice]], a iznad [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]]. Zbog toga se iz naselja pruža nesvakidašnji pogled na jezero i okruženje. Nadmorska visina naselja je približno 1.080 metara. Klima u naselju je [[Planinska klima|planinska]] zbog znatne nadmorske visine. == Historija == == Stanovništvo == Konjsko je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imalo 22 stanovnika. Većinu stanovništva čine etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Ohrid]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.ohrid.gov.mk www.ohrid.gov.mk Zvanična stranica opštine Ohrid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180827040453/http://www.ohrid.gov.mk/ |date=2018-08-27 }} {{Opština Ohrid}} [[Kategorija:Opština Ohrid]] paxsg0syz9ugpj3irarcct78dkuo18c 0 1453488 42680757 42350456 2026-08-23T05:01:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680757 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Lagadin |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Лагадин}}</small> |grb = |slika = Улици низ Лагадин.jpg |opis_slike = |opština = Ohrid |populacija = 20 |nadm visina = 710 |gšir = 41.0441 |gduž = 20.8028 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6000 |registarska oznaka =OH }} '''Lagadin''' ({{jez-mak|Лагадин}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u jugozapadnom delu države. Lagadin pripada [[Opština Ohrid|opštini Ohrid]]. Lagadin ima status [[grad]]a, mada je naselje u suštini [[Turistička destinacija|turističko]] i se sastoji od par sdesetina privatnih [[vila (građevina)|vila]] i nekoliko [[hotel]]a. == Prirodni uslovi == Naselje Lagadin je smešteno u krajnje jugozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Ohrid]]a, naselje je udaljeno 10&nbsp;km južno. Lagadin se nalazi u istorijskoj oblasti [[Ohridski kraj]], koja se obuhvata istočnu i severoistočnu obalu [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]]. Naselje je smešteno na istočnoj obali [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]], a istočno od njega se strmo izdiže planina [[Galičica]]. Nadmorska visina naselja je približno 710 metara. Klima u naselju, i pored znatne nadmorske visine, ima [[Župna klima|župne odlike]], pa je pre [[Umereno kontinentalna klima|umereno kontinentalna]] nego [[Planinska klima|planinska]]. == Historija == Lagadin je novo naselje, podignuto za potrebe razvoja [[Turizam|turizma]] u drugoj polovini [[20. vek]]a. == Stanovništvo == Lagadin je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine svega 20 stanovnika. Većinu stanovništva čine etnički [[Makedonci]] (90%), a ostalo su mahom [[Srbi]]. Naselje [[Turistička destinacija|turističkog]] karaktera, pa se tokom turističke sezone (leti) u Lagadinu boravi neuporedivo više ljudi. Tokom cele godine tu je stalno naseljeno samo nekoliko porodica. Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Ohrid]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.ohrid.gov.mk www.ohrid.gov.mk Zvanična stranica opštine Ohrid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180827040453/http://www.ohrid.gov.mk/ |date=2018-08-27 }} {{Opština Ohrid}} [[Kategorija:Opština Ohrid]] f8lh6zp8kol3w2kds7jb8a5imgmh8m6 0 1453530 42680748 42350418 2026-08-23T02:48:00Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680748 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Kuratica |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Kuratica}}</small> |grb = |slika = Панорама на Куратица.jpg |opis_slike = Kuratica |opština = Ohrid |populacija = 326 |nadm visina = 1.080 |gšir = 41.2422 |gduž = 20.8906 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6306 |registarska oznaka =OH }} '''Kuratica''' ({{jez-mak|Kuratica}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u jugozapadnom delu države. Kuratica pripada [[Opština Ohrid|opštini Ohrid]]. == Prirodni uslovi == Naselje Kuratica je smešteno u jugozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Ohrid]]a, naselje je udaljeno 18&nbsp;km severoistočno. Kuratica se nalazi u istorijskoj oblasti [[Ohridski kraj]], koja se obuhvata prostor istočno i severoistočno od [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]]. Naselje je smešteno visoko, na jugozapadnim visovima [[Plakenska planina|Plakenske planine]]. Nadmorska visina naselja je približno 1.080 metara. Klima u naselju je [[Planinska klima|planinska]] zbog znatne nadmorske visine. == Historija == == Stanovništvo == Kuratica je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imala 326 stanovnika. Većinu stanovništva čine etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Ohrid]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == {{Commonscat|Kuratica}} * [http://www.ohrid.gov.mk www.ohrid.gov.mk Zvanična stranica opštine Ohrid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180827040453/http://www.ohrid.gov.mk/ |date=2018-08-27 }} {{Opština Ohrid}} [[Kategorija:Opština Ohrid]] bs1twl5ln2fn3cya9u49s5cjlslmhsa 0 1453575 42680769 42350503 2026-08-23T07:37:28Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680769 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje3|Leskojec (Resan)}} {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Leskojec |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Лескоец}}</small> |grb = |slika = Поглед на Лескоец.jpg |opis_slike = Pogled na Leskojec |opština = Ohrid |populacija = 2.595 |nadm visina = 740 |gšir = 41.1503 |gduž = 20.8281 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6306 |registarska oznaka =OH }} '''Leskojec''' ({{jez-mak|Лескоец}}) je naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u jugozapadnom delu države. Leskojec pripada [[Opština Ohrid|opštini Ohrid]]. == Prirodni uslovi == Naselje Leskojec je smešteno u jugozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Ohrid]]a, naselje je udaljeno 4&nbsp;km severno, pa je zapravo njegovo [[predgrađe]]. Leskojec se nalazi u istorijskoj oblasti [[Ohridski kraj]], koja se obuhvata istočnu i severoistočnu obalu [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]]. Naselje je smešteno u nevelikom [[Ohridsko polje|Ohridskom polju]], koje se pruža na severoistočnoj strani [[Ohridsko jezero|jezera]]. Istočno od naselja izdiže se planina [[Galičica]], a severozapadno pobrđe [[Gorenci (planina)|Gorenci]]. Nadmorska visina naselja je približno 740 metara. Klima u naselju, i pored znatne nadmorske visine, ima [[Župna klima|župne odlike]], pa je pre [[Umereno kontinentalna klima|umereno kontinentalna]] nego [[Planinska klima|planinska]]. == Historija == == Stanovništvo == Leskojec je prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imao 2.595 stanovnika. Većinu stanovništva čine etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Ohrid]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == {{Commonscat|Leskoec}} * [http://www.ohrid.gov.mk www.ohrid.gov.mk Zvanična stranica opštine Ohrid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180827040453/http://www.ohrid.gov.mk/ |date=2018-08-27 }} {{Opština Ohrid}} [[Kategorija:Opština Ohrid]] hzlckd5kscbdcbt7hsvysggkfxclzn7 0 1453576 42680797 42350549 2026-08-23T11:31:16Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680797 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Livojišta |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Ливоишта}}</small> |grb = |slika = Панорама на Ливоишта.jpg |opis_slike = |opština = Ohrid |populacija = 178 |nadm visina = 770 |gšir = 41.2017 |gduž = 20.8131 |pozivni broj = +389 (0)46 |poštanski kod = 6306 |registarska oznaka =OH }} '''Livojišta''' ({{jez-mak|Ливоишта}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u jugozapadnom delu države. Livojišta pripadaju [[Opština Ohrid|opštini Ohrid]]. == Prirodni uslovi == Naselje Livojišta je smešteno u jugozapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg grada, [[Ohrid]]a, naselje je udaljeno 10&nbsp;km severno. Livojišta se nalaze u istorijskoj oblasti [[Ohridski kraj]], koja se obuhvata istočnu i severoistočnu obalu [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]]. Naselje je smešteno u vrhu nevelikog [[Ohridsko polje|Ohridskog polja]], koje se pruža na severoistočnoj strani [[Ohridsko jezero|jezera]]. Jugoistočno od naselja izdiže se planina [[Galičica]], severno [[Ilinska planina]], a zapadno pobrđe [[Gorenci (planina)|Gorenci]]. Nadmorska visina naselja je približno 770 metara. Klima u naselju, i pored znatne nadmorske visine, ima [[Župna klima|župne odlike]], pa je pre [[Umereno kontinentalna klima|umereno kontinentalna]] nego [[Planinska klima|planinska]]. == Historija == == Stanovništvo == Livojišta su prema poslednjem popisu iz [[2002]]. godine imala 178 stanovnika. Većinu stanovništva čine etnički [[Makedonci]] (100%). Većinska veroispovest je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Ohrid]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.ohrid.gov.mk www.ohrid.gov.mk Zvanična stranica opštine Ohrid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180827040453/http://www.ohrid.gov.mk/ |date=2018-08-27 }} {{Opština Ohrid}} [[Kategorija:Opština Ohrid]] iat05aqet87xgppzoei4qquru2nv8t6 0 1467550 42680668 42391313 2026-08-22T15:17:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680668 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Junije Palmotić | slika = JunijePalmotić.jpg | širina_slike = 250px | opis = Junije Palmotić | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = {{Birth date and age|1607|11|7|df=i}} | mjesto_rođenja = [[Datoteka:Dubrovački grb 18. stoljeće.svg|18px]] [[Dubrovnik]] | datum_smrti = {{death date and age|1657|7|6|1607|11|7|df=ies}} {{efn|Junije Palmotić je umro vjerojatno između dana 29. 6. i dana 6. 7. 1657.}} | mjesto_smrti = [[Datoteka:Dubrovački grb 18. stoljeće.svg|18px]] [[Dubrovnik]] | počivalište = | pseudonim = | državljanstvo = [[Dubrovačka republika|Dubrovčanin]] | etnicitet = | rodbina = Džore Palmotić i Ora Gradić | supružnik = | partner = | djeca = | obrazovanje = | alma_mater = | zanimanje = | period = 1629–1653 | jezik = | pokret = | žanr = | znamenita_djela = <div> * ''[[Pavlimir]]'' </div> | nagrade = | uticaj_od = [[Vergilije]], [[Ovidije]] | uticaj_na = | potpis = | website = }} '''Junije Palmotić''' ([[Dubrovnik]], [[1607.]] – [[1657.]]) bio je dubrovački barokni književnik.<ref>{{cite book|last=Buelow|first=George J.|title=A history of baroque music|year=2004|publisher=Indiana University Press|isbn=0-253-34365-8|page=416|url=https://books.google.com/books?id=aw1TTtpp4FwC}}</ref> == Biografija == Rođen je u [[Dubrovnik]]u [[1607.]] godine od Džore Palmotića i Ore Gradić.<ref>{{cite book|first=Francesco M. |last=Appendini|title=Notizie istorico-critiche sulle antichità, storia e letteratura de' Ragusei: divise in due tomi e dedicate all'eccelso Senato della Republica di Ragusa|url=https://books.google.com/books?id=owlAAAAAcAAJ&pg=PA235|year=1803|publisher=Martecchini|pages=235–}}</ref> U izvorima se spominje i pod imenima ''Džono Palmotić'' ili na italijaniziranim nazivom (sasvijem uobičajen u to doba) ''Giunio Palmotta''. Nakon studija filozofije i prava na talijanskim sveučilištima, afirmirao se kao odvjetnik u svom rodnom gradu, a ujedno je pisao i poeziju. Podrijetlom iz ugledne vlastelinske obitelji, obavljao je različite upravne dužnosti u rodnome gradu, bio je knez na Mljetu, u Konavlima i na Lastovu.<ref name="HE">{{cite encyclopedia |title= Palmotić, Junije|encyclopedia= [[Hrvatska enciklopedija (LZMK)|Hrvatska enciklopedija]] |date= |year= |last= |first= |publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]] |location=Zagreb |id= |url= https://enciklopedija.hr/clanak/palmotic-junije |access-date= 3. 5. 2024}}</ref> Godine [[1656.]] bio je izabran u Vijeće umoljenih.<ref name="HE"/> Isprva je pisao stihove i pjesme na latinskom jeziku, kao i pjesme “po narodnu” koje nisu sačuvane. Posmrtno mu je [[Stjepan Gradić]] [[1670.]], zauzimanjem piščeva brata Džore,<ref name="HE"/> objavio [[ep]] ''Kristijadu'', prepjev istoimenoga latinskog spjeva [[Marco Girolamo Vida|Marca G. Vide]], posvećen švedskoj [[Kristina od Švedske|kraljici Kristini]], zagovarateljici katoličke obnove, pridodavši mu i iscrpan autorov životopis.<ref name="HE"/> No Palmotić je ponajprije autor [[tragikomedija]],<ref name="HE"/> uspješno uprizorivanih za njegova života pred Kneževim dvorom,<ref name="HE"/> o čemu se podatci nalaze u rukopisima drama, a što svjedoči o bogatoj kazališnoj djelatnosti dubrovačkoga baroka. Izvodile su ih kazališne družine ''Orlovi'', ''Smeteni'' i ''Isprazni'',<ref name="HE"/> a sam je Palmotić u njihovoj izvedbi sugerirao niz scenskih efekata tipičnih za baroknu scensku fantastiku.<ref name="HE"/> Sve su napisane u stihu, u [[Simetrični osmerac|osmercima]], a tematski se mogu podijeliti u tri kruga. Klasični tematski krug obuhvaća drame ''Došastje od Enee k Ankizu, njegovu ocu'', ''Atalanta'', ''Ipsipile'', ''Andromeda'', ''Elena ugrabljena'', ''Akile'', ''Natjecanje Ajača i Ulisa za oružje Akilovo'' i ''Lavinija. U pseudopovijesne tragikomedije panslavenske tematike ubrajaju se ''Pavlimir'', ''Danica'', ''Captislava'' i ''Bisernica'', a ''Armida'' i ''Alčina'' nadahnute su talijanskim renesansnim epovima, [[Ludovico Ariosto|Ariostovim]] ''Bijesnim Orlandom'' i [[Torquato Tasso|Tassovim]] ''Oslobođenim Jeruzalemom''. Služeći se iskustvima talijanske operne libretistike, Palmotić je u ''Atalanti'', posljednjoj dubrovačkoj pastoralnoj drami, uprizorenoj [[1629.]], godinu dana nakon [[Ivan Gundulić|Gundulićeve]] ''Dubravke'', dramatizirao epizodu iz [[Ovidije]]vih ''[[Metamorfoze|Prijetvorbi]]''. U ''[[Pavlimir]]u'', prikazanome [[1632.]], nadahnutom [[Mavro Orbini|Orbinijevim]] ''[[Kraljevstvo Slavena|Kraljevstvom Slavena]]'', tj. ''[[Ljetopis popa Dukljanina|Ljetopisom popa Dukljanina]]'', prikazan je [[Historija Dubrovnika|nastanak Dubrovnika]], sa središnjom figurom navodnoga utemeljitelja Grada, Pavlimira. U toj se dramatizaciji dubrovačke političke doktrine glorificira postanak Dubrovnika i ističe opasnost od ugrožavanja njegove slobode. Osim mnogobrojnih dramskih tekstova Palmotić je napisao i više lirskih djela. U mladosti je pisao pjesme nadahnute usmenoknjiževnim izričajem, koje nisu sačuvane. Sačuvan je epitalamij ''Muza na piru'', neke prigodnice, [[Panegirik|panegirici]] te pobožni stihovi, među kojima se izdvajaju poeme o [[Sveti Kuzma i Damjan|sv. Kuzmi i Damjanu]], zaštitnicima [[Lastovo|Lastova]], te [[Katarina Sijenska|Sveta Katarina od Siene]]. Sačuvana je i polemična burleskna poema ''Gomnaida'' (''Govnaida''), kojom je u sestinama žestoko napao određenoga dubrovačkog vlastelina. == Značajnost == Palmotić je bio jedan od najboljih oblikovatelja pjesničkoga jezika [[17. vijek]]a,<ref name="HE"/> u njegovu je dramskome djelu barokno hrvatsko kazalište dosegnulo vrhunac pa mu pripada mjesto u krugu velike trojice baroknih dubrovačkih književnika, s [[Ivan Gundulić|Gundulićem]] i [[Ivan Bunić Vučić|Bunićem Vučićem]].<ref name="HE"/> Palmotić je najplodniji dramatičar starije hrvatske književnosti,<ref name="HE"/> za života je tiskao samo jednu latinsku prigodnicu, posvećenu isusovcu Giovanniju Bargioccu{{efn|Giovanni Bargiocchi, talijanski isusovac.}} (1633).<ref name="HE"/> Uz [[Vinko Pribojević|Vinka Pribojevića]] i [[Juraj Križanić|Jurja Križanića]] bio je rani začetnik ideja [[Panslavizam|slavenskog jedinstva]].<ref>{{en}} {{Cite book |last1=Jakobson |first1=Roman |authorlink1 = Roman Jakobson |date=1981 |title= Selected Writings |url=https://books.google.com/books?id=AsO_M5SaxDgC&pg=PA79&dq=Junije+Palmoti%C4%87&lr=|publisher=Walter de Gruyter |location=|isbn=3-11-010605-1|}}</ref> == Djela == ===Drame=== * ''[[Pavlimir]]'' (1632) * ''Danica'' (1644) * ''Ipsipile'' * ''Captislava'' (1652) * ''Armida'' * ''Alčina'' (1647) * ''Kolombo'' * ''Bisernica'' (1653) * ''Došastje od Enee k Ankizu, njegovu ocu'' * ''Atalanta'' (1629) * ''Andromeda'' * ''Elena ugrabljena'' (1640) * ''Akile'' (1637) * ''Natjecanje Ajača i Ulisa za oružje Akilovo'' (1639) * ''Lavinija'' (1648) * ''Didona'' (1646) * ''Glas'' * ''Gosti grada Dubrovnika'' === Druga djela === * ''Kristijada'' – ''Kristiade to jest život i djela Isukrstova'' ([[ep]]) * ''O rijeko, kâ tvoreć...'' * ''Muze na piru'' * ''In obitu Michaelis Gradii epicedion Junii Palmottae'' * ''Kraljici Kristini'' * ''Sveta Katarina od Siene'' * ''Gomniada'' (invektiva) == Povezano == * [[Književnost renesanse u Dalmaciji]] * [[Dubrovačko plemstvo]] {{wikisource|Junije Palmotić}} {{commonscat|Junije Palmotić}} == Vanjske veze == * ''[http://www.google.hr/books?id=xWMAAAAAcAAJ&pg=PA48&dq=Palmoti%C4%87&lr=#PPP5,M1 Kristiada]'', izdanje 1853. * ''[https://hr.wikisource.org/wiki/Gomnaida Gomniada]'' * ''[https://hr.wikisource.org/wiki/Pavlimir Pavlimir]'' * ''[https://hr.wikisource.org/wiki/In_obitu_Michaelis_Gradii_epicedion_Junii_Palmottae In obitu Michaelis Gradii epicedion Junii Palmottae]'' * ''[https://hr.wikisource.org/wiki/Kraljici_Kristini Kraljici Kristini]'' * ''[https://hr.wikisource.org/wiki/O_rieko,_ka_tvore%C4%87%27 O rieko, ka tvoreć']'' * ''[https://hr.wikisource.org/wiki/Muze_na_piru Muze na piru]'' == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Bibliografija == {{refbegin}} * {{cite encyclopedia |title= Palmotić, Junije |encyclopedia= [[Hrvatska enciklopedija (LZMK)|Hrvatska enciklopedija]] |date= |year= |last= |first= |publisher= [[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]] |location= Zagreb |id= |url= https://enciklopedija.hr/clanak/palmotic-junije |access-date= 3. 5. 2024 }} * {{Cite book |last1=Dragić |first1=Marko |date=2006 |title=Književnost katoličke obnove i prvoga prosvjetiteljstva (hrvatska barokna književnost) |url=http://www.ffst.hr/dokumenti/izdavastvo/predavanja/Dragic_barok.pdf |publisher=Filozofski fakultet Sveučilišta u Splitu |location=Split |isbn=978-953-7395-02-5 |pages= |10= |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218060022/http://www.ffst.hr/dokumenti/izdavastvo/predavanja/Dragic_barok.pdf |archive-date=2011-12-18 }} * {{it}} {{cite book|first=Francesco M.|last=Appendini|title=Notizie istorico-critiche sulle antichità, storia e letteratura de' Ragusei: divise in due tomi e dedicate all'eccelso Senato della Republica di Ragusa|url=https://books.google.com/books?id=owlAAAAAcAAJ&pg=PA235|year=1803|publisher=Martecchini|pages=235–}} * {{cite book |title=Junije Palmotić, Izabrana djela |editor-first=Rafo |editor-last=Bogišić |series=Stoljeća hrvatske književnosti |publisher=[[Matica hrvatska]] |year=1995 |location=Zagreb |chapter=Ljetopis Junija Palmotića |pages=33–41}} * {{cite encyclopedia |title= Palmotić, Junije |encyclopedia= [[Hrvatska enciklopedija (LZMK)|Hrvatska enciklopedija]] |date= |year= |last= |first= |publisher= [[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]] |location= Zagreb |id= |url= https://enciklopedija.hr/clanak/palmotic-junije |access-date= 3. 5. 2024 }} * {{cite journal| last1 = Brković| first1 = Ivana| last2 = | first2 = | date = 2021| title = Sveta ljubav svete Katarine u mističnom spjeu Junija Palmotića| url = https://hrcak.srce.hr/file/388648| journal = Anali Dubrovnik| volume = 59| issue = | pages = 115-136| doi = | access-date = 3. 5. 2024| archive-date = 2024-05-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20240503020517/https://hrcak.srce.hr/file/388648| url-status = dead}} * {{cite journal| last1 = Mrdeža Antonina| first1 = Divna| last2 = | first2 = | date = 1993| title = Slavenske teme prema klasičnima u melodramskim tekstovima Junija Palmotića| url = https://hrcak.srce.hr/214539| journal = Croatica: časopis za hrvatski jezik, književnost i kulturu| volume = 23-24| issue = | pages = 217–228| doi = | access-date = 3. 5. 2024}} {{refend}} {{Barokni književnici}} {{Hrvatska književnost}} {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1606|1657|Palmotić, Junije}} {{DEFAULTSORT:Palmotić, Junije}} [[Kategorija:Hrvatski pisci]] [[Kategorija:Hrvatski pjesnici]] [[Kategorija:Hrvatski pjesnici 17. stoljeća]] [[Kategorija:Hrvatski dramski pisci]] [[Kategorija:Dubrovačka književnost]] [[Kategorija:Biografije, Dubrovnik]] dp8ez1mu19tuqpj2pwdaxrj45wbj7f4 0 1469380 42680747 42501982 2026-08-23T02:17:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680747 wikitext text/x-wiki '''Kukuljević Sakcinski''' je [[hrvatsko plemstvo|hrvatska]] [[plemstvo|plemićka]] obitelj. Podrijetlom je iz [[Imotska krajina|Imotske krajine]]. Sjedišta je mijenjala tijekom povijesti. Prvo je bilo [[Imotski]] (-1550.), pa Senj (1550.-1622.), do raseljenja uskoka, nakon čega je Bribir kod Novog Vinodolskog (1622.-1700.), jednoj grani [[Varaždin]] (1750.-), a drugoj grani [[Bakar (grad)|Bakar]] (1775,-) te [[Jurketinec]] (1727.-) i naposljetku [[Zagreb]] (1825.-) == Historija == Iz Imotskog su za vrijeme [[stogodišnji hrvatsko-turski rat|stogodišnjeg hrvatsko-turskog rata]], u razdoblju osmanskog nadiranja polovicom 16. stoljeća bili prisiljeni prebjeći sjevernije u sigurniji [[Senj]]. Ondje se je jedan član obitelji oženio posljednjom pripadnicom stare senjske [[patricij]]ske obitelji ''Bassani de Sacci'', kojoj je plemstvo 1490. podijelio kralj [[Vladislav]], prema usmenom kazivanju Ivana Kukuljevića, a koje je prenio Tadija Smičiklas.<ref>Berislav Šebečić: [http://hrcak.srce.hr/file/72955 O hrvatskim domoljubima Ljudevitu Farkašu Vukotinoviću, prirodoslovcu i Ladislavu Kukuljeviću Sakcinskom, rudarskom poduzetniku] Rudarsko-geološko-naftni zbornik, sv. 21, Zagreb, 2009.</ref> Otac joj je 1596. godine poginuo pod Klisom. Pretpostavlja se da je taj član Jakov. Kad je vladar izdao [[:s:Naredba o raseljavanju uskoka iz Senja|naredbu o raseljavanju uskoka]] 1622., sin mu se je Antun preselio u okolicu Novog Vinodolskog, u Bribir. 1649. je godine stekao hrvatsko-ugarsko plemstvo. Prema onom nastavku ''de Sacci'', obitelj je pohrvatila to prezime u ''Sakcinski''. Obitelj se je granala. Neke su grane izumirle, a neke nove su se formirale. Novo odredište obitelji bilo je [[Međimurje|Međumurje]]. Od tamo se je u obližnji [[Varaždin]] preselio Toma Melkior Kukuljević Sakcinski koji je poslije postao gradonačelnikom i vrhovnim blagajnikom Varaždinske županije. Imao je dvojicu sinova Franju i Antuna koji su formirali nove grane: bakarsku i zagorsku. == Poznati pripadnici == *Franjo V. (1775.-1844.), važni pripadnik hrvatske zajednice u [[Trst]]u, *Ivan Fran (1801.-1878.), istaknuti [[ilirski preporod|ilirac]] za revolucionarne 1848./1849. u Bakru gdje je bio u magistratu (Fran Kukuljević, veliki župan virovitički?<ref>[http://icarusweb.arhiv.hr/_Generated/Pages/ArhivskeJedinice.PublicDetails.aspx?ItemId=4655 ICARUS.net]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Hrvatski državni arhiv, Obitelj Kukuljević (fond)</ref>} *[[Antun Kukuljević Sakcinski]] (1776.-1851.), podžupan Varaždinske županije i hrvatski zastupnik u zajedničkom hrvatsko-ugarskom saboru u Požunu (1832-1836), vrhovni ravnatelj škola u Hrvatskoj (1836.-1847.), otac [[Ivan Kukuljević Sakcinski|Ivana Kukuljevića Sakcinskog]] *[[Ivan Kukuljević Sakcinski]] (1816.-1889.), povjesničar, književnik i političar, saborski zastupnik, osnivač hrvatske arheologije i suvremene hrvatske povijesne znanosti, predsjednik Matice Hrvatske i počasni član JAZU; otac [[Božidar Kukuljević Sakcinski|Božidara]], pravnika i skladatelja<ref>{{Cite web |url=http://library.foi.hr/M3/kautor.asp?B=1&css=&dlib=1&O=1&A=0000012517&Upit=KUKULJEVI%C6%20SAKCINSKI,%20Bo%9Eidar |title=FOI |access-date=2014-07-26 |archive-date=2026-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260116203756/http://library.foi.hr/M3/kautor.asp?B=1&css=&dlib=1&O=1&A=0000012517&Upit=KUKULJEVI%C6%20SAKCINSKI,%20Bo%9Eidar |url-status=dead }}</ref> *[[Ladislav Kukuljević Sakcinski|Ladislav]] (1815.-1896.), sudac<ref>Spominje se u agrarnim nemirima u Križevačkoj i Varaždinskoj županiji 1848. - 1850.. Slavko Gavrilović: [http://www.historiografija.hr/hz/1960/HZ_13_3_GAVRILOVIC.pdf{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Agrarni nemiri u Križevačkoj i Varaždinskoj županiji 1848.-1850., Historijski zbornik, 1960. {{jezikk|srp.}}</ref>, veliki župan križevački, političar i mecena, rudarski poduzetnik, brat poznatog političara Ivana<ref>[http://bib.irb.hr/prikazi-rad?&rad=458271 Hrvatska znanstvena bibliografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304112234/http://bib.irb.hr/prikazi-rad?&rad=458271 |date=2016-03-04 }} Iva Mandušić: Biografija političara i mecene Ladislava Kukuljevića Sakcinskog (1915-1896).</ref><ref>{{Cite web |title=Poznati Ivančani |url=http://www.ivanec.hr/OIvancu/ZnamenitiIvan%C4%8Dani.aspx |access-date=2014-07-26 |archivedate=2013-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130712075707/http://www.ivanec.hr/OIvancu/ZnamenitiIvan%C4%8Dani.aspx |deadurl=yes }}</ref><ref>Berislav Šebečić: [http://hrcak.srce.hr/file/72955 O hrvatskim domoljubima Ljudevitu Farkašu Vukotinoviću, prirodoslovcu i Ladislavu Kukuljeviću Sakcinskom, rudarskom poduzetniku] Rudarsko-geološko-naftni zbornik, sv. 21, Zagreb, 2009.</ref><ref>[http://www.gmv.hr/izlozbe/varazdin_1848/images/5.2.html Gradski muzej Varaždin] Slika</ref>, uzgojitelj prvog loznjaka u Ivancu za uzgoj američke loze, otporne na bolesti<ref>[http://regionalni.com/zabava-i-stil/zanimljivosti/ivanecki-stari-vinogradari-stubleki-mamut-brave-4729/ Ivanečki stari vinogradari: Štubleki, mamut-brave...]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Regionalni.com , 8. svibnja 2011.</ref>, jedan od najimućnijih ljudi svog vremena<ref>[http://strankusa.com/GRAD/Ivanec.aspx Ivanec]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Milutin Kukuljević Sakcinski|Milutin]], hrvatski političar<ref>[http://bib.irb.hr/prikazi-rad?&rad=458368 Hrvatska znanstvena bibliografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304112859/http://bib.irb.hr/prikazi-rad?&rad=458368 |date=2016-03-04 }} Iva Mandušić: Biografija političara Milutina Kukuljevića Sakcinskog (1849-1910).</ref> *[[Vuk Kukuljević Sakcinski|Vuk]], hrvatski bogoslov, kanonik i generalni vikar <ref>{{Cite web |title=Hrvatska znanstvena bibliografija |url=http://bib.irb.hr/datoteka/458261.KUKULJEVI_SAKCINSKI_Vuk.doc |access-date=2014-07-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114524/http://bib.irb.hr/datoteka/458261.KUKULJEVI_SAKCINSKI_Vuk.doc }}</ref> *[[Franjo Kukuljević]], hrv. tenisač, državni reprezentativac<ref>[http://dns1.vjesnik.hr/Html/1999/05/06/npis.htm Drugo izdanje Marulićeve »Judite« stiglo u Zagreb antikvarnim kanalima]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Ladislav Šaban]], po majci Kukuljević, unuk Ivana Kukuljevića Sakcinskog, član suradnik HAZU, hrvatski glazbeni pedagog *[[Kornelija Kukuljević Sakcinski]], kulturna djelatnica<ref>{{Cite web |url=http://library.foi.hr/M3/kautor.asp?B=1&css=&dlib=1&O=1&A=0000012528&Upit=KUKULJEVI%C6%20SAKCINSKI,%20Kornelija |title=FOI |access-date=2014-07-26 |archive-date=2019-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717032407/http://library.foi.hr/M3/kautor.asp?B=1&css=&dlib=1&O=1&A=0000012528&Upit=KUKULJEVI%C6%20SAKCINSKI,%20Kornelija |url-status=dead }}</ref> == Povezano == *[[Kaštel u Ivancu]] ("Kukuljevićev grad")<ref>Suzana Jagić: [http://povijest.net/v5/hrvatska/regionalno/2008/ivanec-povijesna-svjedocanstva/ Ivanec - povijesna svjedočanstva]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Povijest.net</ref> == Izvori == *Veći dio sadržaja preuzet je (prema [http://hr.wikipedia.org/wiki/Wikipedija:Dopu%C5%A1tenja_za_kori%C5%A1tenje_sadr%C5%BEaja/Ustanove#Hrvatski_dr.C5.BEavni_arhiv dopusnici]) je sa stranica [http://icarusweb.arhiv.hr/_Generated/Pages/Stvaratelji.PublicDetails.aspx?ItemId=11465 ICARUS.net/Hrvatski državni arhiv]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Obitelj Kukuljević te prenesen u nešto sažetom obliku, da se ne bi doslovno prepisao cijeli sadržaj. {{izvori}} [[Kategorija:Hrvatsko plemstvo]] [[Kategorija:Imotski]] iyl1tuigct4h2yfzbw84lcuo2k8zy77 0 1470593 42680774 42599334 2026-08-23T08:25:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680774 wikitext text/x-wiki '''Lidija Horvat Dunjko''' ([[Varaždin]], [[1967]].) [[Hrvati|hrvatska]] [[sopran]]istica, docentica na [[Muzička akademija u Zagrebu|Muzičkoj akademiji]] [[Sveučilište u Zagrebu|Sveučilišta u Zagrebu]]. Dobitnica je Ordena [[Red Danice hrvatske|reda Danice hrvatske]] s likom [[Marko Marulić|Marka Marulića]].<ref>{{Cite web |url=http://www.kdz.hr/index.php?id=9&p=artists |title=Archive copy |access-date=2014-07-26 |archive-date=2012-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218151035/http://www.kdz.hr/index.php?id=9&p=artists |url-status=dead }}</ref> Diplomirala je u klasi profesorice [[Zdenka Žabčić-Hesky|Zdenke Žabčić-Hesky]] na Muzičkoj akademiji Sveučilišta u Zagrebu, gdje sada i sama predaje. Nastupila je u više od trideset uspješnih [[opera|opernih]] uloga u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] i inozemstvu. Tako je npr. igrala Kraljicu noći u "[[Čarobna frula|Čarobnoj fruli]]", Rosinu u "[[Seviljski brijač|Seviljskom brijaču]]", Gilde u "[[Rigoletto|Rigolettu]]" itd. Nastupala je u [[Pariz]]u (Théâtre des Champs-Élysées), [[Beč]]u (Musikverein), [[Toronto|Torontu]] (Ryerson Theatre, Massey Hall), [[Berlin]]u, [[München]]u, [[Bruxelles]]u, [[Dublin]]u, [[Salzburg]]u, [[Torino|Torinu]], [[Venecija|Veneciji]], [[Zürich]]u, [[Ženeva|Ženevi]], [[Zagreb]]u, [[Ljubljana|Ljubljani]], [[Buenos Aires]]u (Teatro Colón, Teatro Nacional Cervantes), [[Madrid]]u, [[Santiago de Chile]]u, [[Lisabon]]u, [[Montevideo|Montevideu]], [[Moskva|Moskvi]] (Čajkovski dvorani moskovskog konzervatorija), [[Johannesburg]]u, [[Pretoria|Pretoriji]] i dr. Surađuje s velikanima opere, s eminentnim redateljima i orkestrima. Osnovala je školu opere Mirula 2003. godine u [[Pučišća|Pučišćima]], na otoku [[Brač]]u. Zajedno s grupom [[Magazin (sastav)|Magazin]], izvela je pjesmu "Nostalgija" s kojom su predstavljali Hrvatsku na natjecanju za [[Pjesma Eurovizije 1995.|Pjesmu Eurovizije 1995. godine]], a završili su na 6. mjestu. == Reference == {{izvori}} {{Hrvatska na Eurosongu}} {{Životni vijek|1967||Horvat-Dunjko, Lidija}} {{Authority control}} [[Kategorija:Jugoslavenske operske pjevačice]] [[Kategorija:Hrvatske operske pjevačice]] [[Kategorija:Soprani]] [[Kategorija:Jugoslavenski muzički pedagozi]] [[Kategorija:Hrvatski muzički pedagozi]] [[Kategorija:Predstavnici Hrvatske na Eurosongu]] [[Kategorija:Dobitnici nagrade Milka Trnina]] [[Kategorija:Biografije, Varaždin]] kis1r7j8ptfz5nrni45c11a5w5bh36r 0 1485589 42680722 42337811 2026-08-22T19:56:06Z HalloMeinNameIst.Datenschutz 316762 /* Historija */ 42680722 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Dobranje |regija = |županija = |općina = [[Cista Provo]] |mikroregija = [[Dalmatinska zagora]] |najgrad = [[Imotski]] |površina = |nadvisina = |z. širina = 43.559 |z. dužina = 16.908 |brojstan = 378 |gustoća = |domaćinstva = |pošta = 21244 |pozbroj = 021 |autooznaka = <tt>IM</tt> |slika = |slika_opis = }} '''Dobranje''' su naselje u općini [[Cista Provo]], u [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinskoj županiji]]. Svetac zaštitnik župe Dobranje je [[sv. Ivan Krstitelj]], ujedno i svetac kojemu je posvećena stara župska crkva u ovom selu.<ref name="Dobranje">[http://www.dobranje.hr/dobranje/Zupa1.aspx Dobranje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816223011/http://www.dobranje.hr/Dobranje/Zupa1.aspx |date=2011-08-16 }} Župa sv. Ivana Krstitelja</ref> == Geografija == Naselje je smješteno sjeverno od [[Cista Velika|Ciste Velike]], južno od [[Tijarica|Tijarice]] i zapadno od [[Svib]]a. == Povijest == Kroz povijest je bila dijelom starohrvatske župe [[Radobilja|Radobilje]].<ref name="Dobranje"/> 1750. je biskup [[Pacifik Bizza]] zabilježio da je župa Dobranje bila ovisna o glavnom župniku u Katunima, u kapelaniji Ciste. Od 1760. ima svog svećenika. Ipak, 1762. je godine vizitacijom biskupa [[Nikola Dinarić|Nikole Dinarića]] zabilježeno je da su Dobranje ovisne o Katunima, odnosno o župniku iz Radobilje. O Radobilji je ostala ovisna do 1849. godine. ''Organskim dekretom'' nadbiskupije splitsko-makarske su župe na njenom području preorganizirano, pa su tako Dobranje nakon više stoljeća prestale biti u svezi s Radobiljom, a uspostavila se sveza s [[Aržano]]m.<ref name="Dobranje"/> 2001. su godine u novoizgrađenu grobnicu u Dobranjama preneseni i pokopani ostatci tijela 133 (sto trideset i troje) smaknutih zarobljenih hrvatskih vojnika, koji su bili većinom iz Imotske krajine, a manjim dijelom iz Hercegovine i Cetinske krajine. To su bili vojnici koje su sredinom 1944. godine partizanske postrojbe zarobile kod [[Aržano|Aržana]], strijeljali u [[Grab (Sinj)|Grabu]] te bacili u jamu Pode, a tijela su im iskopana 1992. godine te su bila od onda na patologiji splitskog KBC-a. 200. je godine u spomen na njih postavljeno spomen-obilježje "Isus pod križem" akademskog kipara Josipa Bosnića.<ref>[http://www.nadbiskupija-split.com/index.php?option=com_k2&view=item&id=370:dobranje-misa-zadusnica-za-ubijene-hrvatske-vojnike&Itemid=3 Splitsko-makarska nadbiskupija] Josip Šerić: Dobranje Misa zadušnica za ubijene hrvatske vojnike, 5. travnja 2010.</ref><ref>[http://www.hkv.hr/domovini/2-svjetski-rat/8245-dobranje-sv-misa-zadunica-za-136-partizanskih-rtava.html Dobranje: sv. Misa zadušnica za 136 partizanskih žrtava] [[Hrvatsko kulturno vijeće]], 29. travnja 2011.</ref> == Stanovništvo == Prema popisu stanovništva iz [[2001.]] godine Dobranje su imale 378 stanovnika, dok su prema popis stanovništva iz [[1991.]] godine imalo 473 stanovnika. {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2001.'''<ref>{{Cite web |title=Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr |url=http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp |access-date=2014-08-02 |archive-date=2013-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113144309/http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp }}</ref> |dimx = |dimy = |stanmax = 888 |crta1 = 100 |crta2 = 50 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |p1 = 393 |p2 = 442 |p3 = 466 |p4 = 546 |p5 = 641 |p6 = 624 |p7 = 649 |p8 = 654 |p9 = 832 |p10 = 864 |p11 = 888 |p12 = 803 |p13 = 616 |p14 = 473 |p15 = 378 |izvor = Državni zavod za statistiku }} ==Prosvjeta== Škola u Dobranjama djeluje od 1939. godine. Prvo je radila u privatnoj kući Joze-Đure Vuletića.<ref>{{Cite web |title=OŠ Ivan Goran Kovačić, Dobranje |url=http://os-igkovacica-cistavelika.skole.hr/ps_dobranje |access-date=2014-08-02 |archivedate=2013-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130609134539/http://www.os-igkovacica-cistavelika.skole.hr/ps_dobranje |deadurl=yes }}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == *[http://www.dobranje.hr/dobranje/Povijest1.aspx Povijest sela Dobranja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816213934/http://www.dobranje.hr/Dobranje/Povijest1.aspx |date=2011-08-16 }} *[http://www.dobranje.hr/dobranje/Prezime1.aspx Prezimena u Dobranjama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111128113244/http://www.dobranje.hr/dobranje/Prezime1.aspx |date=2011-11-28 }} {{Naselja Ciste Provo}} {{mrva-naselje_hr}} [[Kategorija:Naselja u Splitsko-dalmatinskoj županiji]] bmomnd655nllqinodm2h52pl1fmvts6 0 1487705 42680685 42416782 2026-08-22T17:07:00Z ~2026-45890-01 385828 42680685 wikitext text/x-wiki {{Infookvir naselje u Hrvatskoj | ime = Nunić | slika = | slika_opis = | županija = [[Šibensko-kninska županija|Šibensko-kninska]] | općina = [[Kistanje]] | najgrad = | površina = | nadvisina = 263 | z. širina = 44.02228863902247 | z. dužina = 15.862079359542436 | brojstan2011= 110 | gustoća2011 = | domaćinstva2011= | pošta = 22305 Kistanje | pozbroj = 022 | autooznaka = ŠI | karta2 = Šibensko-kninska županija | naziv karte2= [[Šibensko-kninska županija|Šibensko-kninske županije]] }} '''Nunić''' je naselje u sastavu [[Kistanje|Općine Kistanje]], u [[Šibensko-kninska županija|Šibensko-kninskoj županiji]]. Nalazi se oko 8,5 kilometara sjeverozapadno od Kistanja i 147 kilometara od Trsta. Poznat po naftnim busotinama na cavcu, stara okna rudnika iz vremena Habsburske Monarhije koju je licno otvori Franc I Fernindad, zgrada Osnovne skole-remek delo K&K arhitekture, najsuvremenijem pomorskom muzeju na Jadranu i najstarijem naselju neandertalaca na Barbusi i Vajdusi. Poznate licnosti su Son Koneri, Kamber, Simac,Kuzman Tamurnovic,Devis Susa, Bosko Kotur, Dusan-Dujo Susa, Mirko Susa-Cicko.Za vreme građanskog rata od 1991-95 srbi su zaštitili one uglavnom starije hrvate koji su ostali u selu. Niko nije stradao pa je to na neki način ponos celog sela. Najviše zasluge imaju Jovetići i Rončevići... Nunić je primer nacionalne tolerancije. == Stanovništvo == Jedno je od naselja u Bukovici koje je 1991. imalo značajniji udio [[Hrvati|Hrvata]]. Prema popisu iz 2011. naselje je imalo 110 stanovnika.<ref>{{Cite web |title=Popis stanovništva u Hrvatskoj 2011., www.dzs.hr |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup15_1848.html |access-date=2014-08-02 |archive-date=2015-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150131052023/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup15_1848.html }}</ref> {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika od 1857. do 2011.'''<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]</ref> |dimx = |dimy = |stanmax = 800 |crta1 = 100 |crta2 = 50 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |a16 = 2011 |p1 = 412 |p2 = 435 |p3 = 431 |p4 = 515 |p5 = 607 |p6 = 576 |p7 = 774 |p8 = 730 |p9 = 715 |p10 = 750 |p11 = 709 |p12 = 575 |p13 = 411 |p14 = 298 |p15 = 105 |p16 = 110 |izvor = Državni zavod za statistiku }} <br /> :<small></small> == Znamenitosti == * [[Crkva svetog Antuna Padovanskog u Nuniću|crkva svetog Antuna Padovanskog]] Naselje neandertalskog covika Barbusa i Vajdusa == Reference == {{izvori}} {{mrva-naselje hr}} {{Kistanje}} {{Portal Hrvatska}} [[Kategorija:Naselja u Šibensko-kninskoj županiji]] pl428fjkrxrvdhwjco1tbchy5kwpgb5 0 1503023 42680746 42477956 2026-08-23T02:09:15Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680746 wikitext text/x-wiki '''Kuato''' (ili 'Pulling out') /=''pulling up from the ground or a hole'',/ jedna od sedam bandi [[Kiowa]] Indijanaca, koja se odvojila od matične grupe [[1780]]. (po nekima 1775<ref>[http://books.google.hr/books?id=6gy7dCyQ8DgC&amp;pg=PA92&amp;lpg=PA92&amp;dq=kuato+kiowa&amp;source=bl&amp;ots=yieWteMYg8&amp;sig=UcJZIVADnLF6wriHiapWz3HBgek&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;ei=7SDKUdTBOYq54ASO-ID4Cw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=kuato%20kiowa&amp;f=false Tribal Wars of the Southern Plains]</ref>) na području današnje [[Montana|Montane]], nakon čega je uništena od [[Sioux]]-a<ref>[http://rebelcherokee.labdiva.com/Kiowasundance.html The Last Kiowa Sun Dance]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Govoriili su donekle drugačijim dialektom od ostalih Kiowa. Prema tradiciji Kiowe su bili napadnuti od nadmočnijih Siouxa pa su se povukli, što je poglavica Kuata odbio uz obrazloženje da ako bi pobjegli pred neprijateljem, njihovi rođaci na drugom svijetu, ne bi ih htjeli primiti k sebi. Kuati su tada bili pobijeđeni i poubajani, a ostatak plemena se spasio bijegom. Njihov položaj u plemenskom kružnom kampu nije poznat<ref>[http://www.archive.org/stream/handbookamindians02hodgrich#page/731/mode/1up Hodge]</ref>. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == *[http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/kiowa/kiowahist.htm Kiowa Indian Tribe History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614233518/http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/kiowa/kiowahist.htm |date=2006-06-14 }} [[Kategorija:Kiowan]] [[Kategorija:Indijanci, Montana]] [[Kategorija:Indijanska plemena]] lmanib589bpr4jtgmajy7958un6atgt 0 1503128 42680758 42269432 2026-08-23T05:10:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680758 wikitext text/x-wiki '''Laidukatuwiwait''', pleme iz skupine [[Sjeverni Pajuti|Sjevernih Pajuta]] naseljeno nekada u području jezera [[Humboldt Sink]]a u zapadnoj [[Nevada|Nevadi]]. Spominje ih [[John Wesley Powell|J. W. Powell]] u Paviotso MS., B. A. E., 1881. == Literatura == * Frederick Webb Hodge, Handbook of American Indians North of Mexico == Vanjske veze == * [http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/shoshoni/monopaviotsoindianhist.htm Mono-Paviotso Indian Tribe History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927122300/http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/shoshoni/monopaviotsoindianhist.htm |date=2013-09-27 }} [[Kategorija:Sjeverni Pajuti]] [[Kategorija:Indijanci, Nevada]] [[Kategorija:Indijanska plemena]] n62no0lxi61i5kmthi36l4q74cugld2 0 1503156 42680773 9044684 2026-08-23T08:23:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680773 wikitext text/x-wiki '''Lida Šošoni''', jedna od skupina [[zapadni Šošoni|Zapadnih Šošona]] koji su živjeli u južnoj [[nevada|Nevadi]] u dolini Lida Valey na području današnjeg okruga [[okrug Esmeralda, Nevada|Esmeralda]] blizu grada duhova, [[Lida, Nevada|Lida]]. Steward (1938) spominje da imaju sela ili logore u Clayton Valleyu; Kamuva ii Wipa, nekoliko milja istočno od [[Goldfielda]]; Montezuma; Old Camp, na sjevernoj strani Gold Mountaina; Pauwaha' (Lida); Tumbasai'uwi, na Stonewall Mountainu<ref>{{Cite web |url=http://www.accessgenealogy.com/native/idaho/westernshoshonihist.htm |title=Swanton |access-date=2014-08-06 |archive-date=2013-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130314122651/http://www.accessgenealogy.com/native/idaho/westernshoshonihist.htm |url-status=dead }}</ref>. U dolini Lida, Šošoni su dolazili u kontakt sa [[sjeverni Pajuti|Sjevernim Pajutima]], sa kojima su dijelili izvore hrane. == Izvori == {{izvori}} [[Kategorija:Zapadni Šošoni]] [[Kategorija:Indijanci, Nevada]] [[Kategorija:Indijanska plemena]] 7habgzq3s8bg7id2nzpnfes1gn65kb9 0 1504150 42680684 42670009 2026-08-22T16:38:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680684 wikitext text/x-wiki '''Kadohadacho''' / Kä'dohadä'cho, = Veliki poglavice "Great Chiefs"; Caddo vlastitti/ je pleme Indijanaca s [[Red River|Red Rivera]] u Louisiana, članovi su istoimene konfederacije, porodice Caddoan. Po jeziku srodni su plemenima [[Hainai]] (ne smiju se pobrkati s konfederacijom [[Hasinai]]) i [[Anadarko]]. Njihov jezik je jedan od dva narječja kojima danas govore [[Caddo Indijanci]] u Oklahomi. Tokom zadnje četvrtine [[18. stoljeće|18. stoljeća]] ([[1790-ih]]) Kadohadachi napuštaju svoja sela u sjeverozapadnoj Louisiani i naseljavaju se nedaleko svojih srodnika [[Natchitoches]]. Ova seoba u stvari je bijeg pred [[Osage]] Indijancima i lovcima na robove. Nova sela podignuli su između rijeke Sabine i jezera Caddo, uglavnom na granici između [[Louisiana|Louisiane]] i [[Teksas]]a. Početkom [[19. stoljeće|19. stoljeća]] kao samostalno pleme oni gube značaj. Miješaju se s ostalim plemenima konfederacije i s njima dijele zajedničku nesreću. Većina njih ostaje u području Caddo jezera do [[1842]]., ostali odlaze u područje rijeke [[Brazos]] u središnjem Teksasu. [[1855]]. godine Caddoan plemena smještena su na rezervat Brazos River. Uz pomoć Robert S. Neighbors-a[[1859]]. njih 1,050 preseljeno je ponovno na [[rezervat]] Washita River, na [[Indian Territory|Indijanskom Teritoriju]] (danas [[Oklahoma]]). Tokom [[Američki Građanski rat|Građanskog rata]] pleme napušta rezervat te se razilaze po južnom i istočnom [[Kansas]]u. Vraćaju se [[1867]]. opet na Indijanski Teritorij, na rezervat [[Wichita]]. Granice Caddo rezervata označene su tek [[1874]]. Od [[1902]]. godine svaki [[Caddo]] Indijanac dobio je vlastito zemljište, a rezervat je otvoren za naseljavanje. Danas oni žive u [[okrug Caddo|okrugu Caddo]] kod [[Binger]]a. Kadohadacho, kao i ostali članovi konfederacije bili su organizirani po [[klan]]ovima. Mooney je zapisao 10 ovih klanova, to su: *Suko ([[Sunce]]), *Kagahanin ([[Grom]]) *Iwi (Orao) , *Kishi ([[Pantera]]) , *Oat ([[Rakun]]), *Tao ([[Dabar]]), *Kagaih ([[Vrana]]), *Nawotsi ([[Medvjed]]), *Tasha ([[Vuk]]), *Tanaha (Bizon). [[Klan]] [[Bizon]] često je nazivan i Koho (Aligator). Članovi klana koji nose ime dotične životinje istu nisu smjeli ubijati. Ovo pravilo nije vrijedilo za klan Orla, čije se perje koristilo u svetim obredima <!-- obredima??, op.č -->. Prilikom priprema ubijanja [[orao|orla]] morale su se izvoditi posebni obredi i pjevati pjesme. Kadohadacho su među nekim plemenima bili poznati pod imenom 'Probušeni Nosovi'. Izvorni nazivi na indijanskim jezicima, su bili: * kod [[Cheyenne|Čejena]] (eng. Cheyenne), koji su ih zvali Otä's-itä'niuw' ili Utásĕta) odnosno * kod [[Kiowa]] Indijanaca ''' Ma'-seip'-kia ''' * kod [[Arapaho|Arapaha]] '''Tani'bänĕn'''. == Vanjske veze == * [http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/caddo/kadohadachoindiantribe.htm Kadohadacho Indian Tribe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120802140331/http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/caddo/kadohadachoindiantribe.htm |date=2012-08-02 }} * [http://www.accessgenealogy.com/native/texas/kadohadachoconfederacy.htm Kadohadacho Confederacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210220093518/https://accessgenealogy.com/texas/kadohadacho-confederacy.htm |date=2021-02-20 }} * [http://www.texasbeyondhistory.net/timberhill/index.html Sha'chahdínnih (Timber Hill): Last Village of the Kadohadacho in the Caddo Homeland] [[Kategorija:Kadohadacho| ]] [[Kategorija:Indijanci, Louisiana]] [[Kategorija:Indijanci, Teksas]] [[Kategorija:indijanska plemena]] oqfkuhsxvomgnxcubkq4bhuzm3uukyf 0 1504223 42680724 42462864 2026-08-22T20:10:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680724 wikitext text/x-wiki '''Keyauwee''' (Keyawee, Kewawee, Keiauwee, Keeowee, Keeowaw, Keeawawe), pleme [[Siouan]] Indijanaca sa rijeke [[Uwharrie]] oko sadašnjeg High Pointa, odnosno na područjima današnjih okruga [[Guilford, okrug (Sjeverna Karolina)|Guilford]], [[Davidson, okrug (Sjeverna Karolina|Davidson]] i [[Randolph, okrug (Sjeverna Karolina|Randolph]] u [[Sjeverna Karolina|Sjevernoj Karolini]] i uz rijeku [[Pee Dee]] u [[Južna Karolina|Južnoj Karolini]]. U drugoj polovici 18 stoljeća vjerojatno su sa još nekoliko manjih plemena apsorbirani od [[Catawba]]. Dijelom su se pretopili i u [[Croatan]]e. == Ime == Značenje imena nije poznato. == Historija == Pleme Keyauwee prvi put se spominju 1701. kada ih susreće John Lawson u ograđenom naselju oko 30 milja sjeveroistočno od rijeke [[Yadkin (rijeka)|Yadkin]] blizu [[High Point, Sjeverna Karolina|High Pointa]] u sadašnjem okrugu [[Guilford, Okrug (Sjeverna Karolina)|Guilford]]. Izvještaji govore da su se tada pripremali zajedno sa [[Saponi]]ma i [[Tutelo|Tutelima]] za obranu od neprijatelja, a uskoro zatim kako sa plemenima [[Occaneechi]] i [[Shakori]] kreću prema naseljima na [[Albemarle Sound]]u. Jedno su vrijeme smješteni u Enotown sa [[Eno Indijanci|Eno]] i [[Cheraw]] Indijancima, a kasnije odlaze na rijeku Pee Dee u Južnu Karolinu gdje su se po svoj prilici ujedinili sa Catawbama, a dio u okrugu [[Robeson, okrug (Sjeverrna Karolina)|Robeson]] u Sjevernoj Karolini otopio u Croatanima. Populacija Keyauweea nije bila veće od 500 (1600) , kako je procijenio Mooney, dok ih 1700. moguće ima oko 300. == Etnografija == O plemenu je malo poznato. Njihove [[kuća|kuće]] bile su oblika kupole, napravljene od kore drveta a naselja zaštićena palisadama. Obrađivali su velika polja [[kukuruz]]a i lovili [[riba|ribu]], dok je lov bio primarni izvor [[hrana|hrane]]. Keyauwee su poznati po tome što su imali nosili [[brkovi|brkove]], što je neuobičajeno za Indijance. == Vanjske veze == * [http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/keyauwee/keyauweehist.htm Keyauwee Indian Tribe History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404184727/http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/keyauwee/keyauweehist.htm |date=2007-04-04 }} * [http://www.sciway.net/hist/indians/keyauwee.html South Carolina – Indians, Native Americans – Keyauwee] * [http://www.fourdir.com/keyauwee.htm Keyauwee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926220457/http://www.fourdir.com/keyauwee.htm |date=2007-09-26 }} [[Kategorija:Siouan]] [[Kategorija:Indijanci, Sjeverna Karolina]] [[Kategorija:Indijanci, Južna Karolina]] [[Kategorija:Indijanska plemena]] ea1xnyw7sdvoks66p89gbf04oet61k7 0 1504843 42680759 42264662 2026-08-23T05:17:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680759 wikitext text/x-wiki '''Lakisamni''', pleme i selo američkih Indijanaca koji su prema Swantonu pripadali u [[Northern Valley Yokuts]]e, sjevernom ogranku [[Chauchila]], a locira ih moguće u području rijeke [[Stanislaus]] u blizini [[John Dent|Dentsovog]] natkrivenog mosta [[Knights Ferry]] ([http://www.pashnit.com/roads/cal/KnightsFerry.htm vidi]). Hodge njihovo selo naziva Lakisumne, navodeći da Pinart ukazuje na to da se stanovnici ovog sela po jeziku razlikuju od ([[Cholovone]]) Chauchila Indijanaca, i zaključuje da bi mogl pripadati porodici [[Moquelumnan]]. == Lietratura == Frederick Webb Hodge, Handbook of American Indians North of Mexico /Lakisumne. == Vanjske veze == * [http://www.accessgenealogy.com/native/handbook/c_california_indian_towns.htm C- California Indian Villages, Towns and Settlements]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Chauchila Yokuts]] [[Kategorija:Indijanci, Kalifornija]] [[Kategorija:Indijanska plemena]] ns6heqktykcjc95znx99razgepdji6j 0 1504903 42680760 42269435 2026-08-23T05:23:59Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680760 wikitext text/x-wiki '''Lamtáma''', Banda [[Nez Perce]] Indijanaca koja je nekada obitavala na White Bird Creeku, pritoci rijeke Salmon u [[Oregon]]u. Lamtáma je indijanski naziv za White Bird Creek, a ovo ime nose prema svome lokalitetu. Gatschet ih naziva i White Bird Nez Perces. Drugi naziv za njih Buffalo Indijanci (Buffalo Indians) navodi Owen (u Ind. Aff. Rep. 1859, 424, 1860). == Literatura == * Frederick Webb Hodge, Handbook of American Indians North of Mexico == Vanjske veze == * [http://www.accessgenealogy.com/native/idaho/nezperceindianhist.htm Nez Percé Indian Tribe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706054306/http://www.accessgenealogy.com/native/idaho/nezperceindianhist.htm |date=2008-07-06 }} [[Kategorija:Nez Perce]] [[Kategorija:Indijanci, Idaho]] [[Kategorija:Indijanska plemena]] e4huhw8hoig9zzsdhgkccye8lezs7qd 0 1868791 42680565 6205322 2026-08-22T13:10:01Z SrpskiAnonimac 101643 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Župa (razvrstavanje)]] na [[Parohija]] 42680565 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Parohija]] s8o9thabf1c0tpxi50963fnz0o1xg9z 0 2233720 42680550 40662697 2026-08-22T12:34:26Z SrpskiAnonimac 101643 42680550 wikitext text/x-wiki {{Vslika | ime = Zabavni park | slika =156GardalandMontagneRusse.JPG | veličina_slike = 275px | opis_slike = [[Gardaland]] u [[Italija|Italiji]] | lokacija_ime = | lokacija_info = }} '''Zabavni park''' ili '''tematski park''' je naziv za velike [[park]]ove, na [[periferija|periferiji]] većih [[grad]]ova, koji svojom [[arhitektura|arhitekturom]] i kojekakvim atraktivnim mašinerijama, [[životinja|životinjama]] i izlošcima, služe za zabavu i razonodu, najširoj publici. Kako su [[ljudi]] kao i svi [[sisavac|sisavci]] znatiželjne [[životinja|životinje]], njihov se predmet zabave stalno mijenja, jer im sve staro brzo dosadi. == Historija== Davne preteče današnjih velikih zabavnih parkova bili su [[srednji vijek|srednjovjekovni]] [[sajam|sajmovi]] održavani po nekoliko dana, sa atrakcijama ondašnjeg svijeta; prikazanjima [[relikvija]] i čuda iz života [[svetac]]a, egzotičnim životinjama i sličnim stvarima. Sajmovi su uz neke novine (putujući [[teatar|teatri]], [[cirkus]]i, [[akrobat]]i i snagatori, ostali mjesta zabave sve do početka [[19. vijek]]a, a negdje i do polovice [[20. vijek]]a. Pravi procvat zabavni parkovi doživjeli su krajem [[19. vijek]]a, a poticaj su im bile prve [[svjetska izložba|svjetske izložbe]] koje su privukle enormni broj posjetioca. Tako je nakon [[Svjetska izložba, Beč 1873|Svjetske izložbe]] u [[Beč]]u [[1873]]. na istom prostoru izrastao zabavni park [[Prater]]<ref name=lex>{{cite web |url =http://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.w/w436046.htm | title =''Weltausstellung in Wien'' | accessdate = 22. 09. 2014 | language=engleski | publisher=Encyclopedia of Austria}}</ref> sa [[Vrteška|karuselima]], [[Streljaštvo|streljanama]] i sličnim ondašnjim velikim atrakcijama. Nakon [[Svjetska izložba 1893|Svjetske izložbe]] održane u [[Chicago|Chicagu]] [[1893]]. kad je kao atrakcija izložen divovski kotač-[[Vrteška|vrtuljak]] nastao je val osnivanja zabavnih parkova, čiju su izgradnju financirale [[trolejbus]]ke kompanije kako bi povećale broj putnika vikendom.<ref name=brit>{{cite web | url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/666361/amusement-park | title =''Dubailand Experience Center'' | accessdate = 22. 09. 2014 | language=engleski | publisher=Dubailand}}</ref> Najpoznatiji park iz tog vemena bio je onaj na [[New York|njujorškom]] [[Coney Island]]u.<ref name=brit/> Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] i izgradnje prvog [[Disneyland]]a, počela je prava utrka u izgradnji što većih i što skupljih parkova, jer su jedino oni mogli zadovoljiti ukus sve izbirljivije i razmaženije publike. == Veliki svjetski parkovi == * {{flagicon|SAD}} [[Walt Disney World Resort|Walt Disney World]] * {{flagicon|Francuska}} [[Disneyland Paris]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Europa-Park]] * {{flagicon|Italija}} [[Gardaland]] * {{flagicon|UAE}} [[Dubailand]] == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Amusement parks}} * [http://www.iaapa.org/ IAAPA međunarodna organizacija Zabavnih parkova] {{en icon}} [[Kategorija:Zabavni parkovi| ]] [[Kategorija:Parkovi]] [[Kategorija:Zabava|Parkovi]] hh4usc6iu8wg1esva4k0cedxw3jl88i 42680784 42680550 2026-08-23T10:53:23Z SrpskiAnonimac 101643 42680784 wikitext text/x-wiki {{Vslika | ime = Zabavni park | slika =156GardalandMontagneRusse.JPG | veličina_slike = 275px | opis_slike = [[Gardaland]] u [[Italija|Italiji]] | lokacija_ime = | lokacija_info = }} '''Zabavni park''' ('''tematski park''') je naziv za velike [[park]]ove, na [[periferija|periferiji]] većih [[grad]]ova, koji svojom [[arhitektura|arhitekturom]] i kojekakvim atraktivnim mašinerijama, [[životinja|životinjama]] i izlošcima, služe za zabavu i razonodu, najširoj publici. Kako su [[ljudi]] kao i svi [[sisavac|sisavci]] znatiželjne [[životinja|životinje]], njihov se predmet zabave stalno mijenja, jer im sve staro brzo dosadi. == Historija== Davne preteče današnjih velikih zabavnih parkova bili su [[srednji vijek|srednjovjekovni]] [[sajam|sajmovi]] održavani po nekoliko dana, sa atrakcijama ondašnjeg svijeta; prikazanjima [[relikvija]] i čuda iz života [[svetac]]a, egzotičnim životinjama i sličnim stvarima. Sajmovi su uz neke novine (putujući [[teatar|teatri]], [[cirkus]]i, [[akrobat]]i i snagatori, ostali mjesta zabave sve do početka [[19. vijek]]a, a negdje i do polovice [[20. vijek]]a. Pravi procvat zabavni parkovi doživjeli su krajem [[19. vijek]]a, a poticaj su im bile prve [[svjetska izložba|svjetske izložbe]] koje su privukle enormni broj posjetioca. Tako je nakon [[Svjetska izložba, Beč 1873|Svjetske izložbe]] u [[Beč]]u [[1873]]. na istom prostoru izrastao zabavni park [[Prater]]<ref name=lex>{{cite web |url =http://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.w/w436046.htm | title =''Weltausstellung in Wien'' | accessdate = 22. 09. 2014 | language=engleski | publisher=Encyclopedia of Austria}}</ref> sa [[Vrteška|karuselima]], [[Streljaštvo|streljanama]] i sličnim ondašnjim velikim atrakcijama. Nakon [[Svjetska izložba 1893|Svjetske izložbe]] održane u [[Chicago|Chicagu]] [[1893]]. kad je kao atrakcija izložen divovski kotač-[[Vrteška|vrtuljak]] nastao je val osnivanja zabavnih parkova, čiju su izgradnju financirale [[trolejbus]]ke kompanije kako bi povećale broj putnika vikendom.<ref name=brit>{{cite web | url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/666361/amusement-park | title =''Dubailand Experience Center'' | accessdate = 22. 09. 2014 | language=engleski | publisher=Dubailand}}</ref> Najpoznatiji park iz tog vemena bio je onaj na [[New York|njujorškom]] [[Coney Island]]u.<ref name=brit/> Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] i izgradnje prvog [[Disneyland]]a, počela je prava utrka u izgradnji što većih i što skupljih parkova, jer su jedino oni mogli zadovoljiti ukus sve izbirljivije i razmaženije publike. == Veliki svjetski parkovi == * {{flagicon|SAD}} [[Walt Disney World Resort|Walt Disney World]] * {{flagicon|Francuska}} [[Disneyland Paris]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Europa-Park]] * {{flagicon|Italija}} [[Gardaland]] * {{flagicon|UAE}} [[Dubailand]] == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Amusement parks}} * [http://www.iaapa.org/ IAAPA međunarodna organizacija Zabavnih parkova] {{en icon}} [[Kategorija:Zabavni parkovi| ]] [[Kategorija:Parkovi]] [[Kategorija:Zabava|Parkovi]] pvqwnbexzm5utrphrkin6uxe9vre7sn 42680794 42680784 2026-08-23T11:21:27Z SrpskiAnonimac 101643 42680794 wikitext text/x-wiki {{Vslika | ime = Zabavni park | slika =156GardalandMontagneRusse.JPG | veličina_slike = 275px | opis_slike = [[Gardaland]] u [[Italija|Italiji]] | lokacija_ime = | lokacija_info = }} '''Zabavni park''' je naziv za velike [[park]]ove, na [[periferija|periferiji]] većih [[grad]]ova, koji svojom [[arhitektura|arhitekturom]] i kojekakvim atraktivnim mašinerijama, [[životinja|životinjama]] i izlošcima, služe za zabavu i razonodu, najširoj publici. Kako su [[ljudi]] kao i svi [[sisavac|sisavci]] znatiželjne [[životinja|životinje]], njihov se predmet zabave stalno mijenja, jer im sve staro brzo dosadi. == Historija== Davne preteče današnjih velikih zabavnih parkova bili su [[srednji vijek|srednjovjekovni]] [[sajam|sajmovi]] održavani po nekoliko dana, sa atrakcijama ondašnjeg svijeta; prikazanjima [[relikvija]] i čuda iz života [[svetac]]a, egzotičnim životinjama i sličnim stvarima. Sajmovi su uz neke novine (putujući [[teatar|teatri]], [[cirkus]]i, [[akrobat]]i i snagatori, ostali mjesta zabave sve do početka [[19. vijek]]a, a negdje i do polovice [[20. vijek]]a. Pravi procvat zabavni parkovi doživjeli su krajem [[19. vijek]]a, a poticaj su im bile prve [[svjetska izložba|svjetske izložbe]] koje su privukle enormni broj posjetioca. Tako je nakon [[Svjetska izložba, Beč 1873|Svjetske izložbe]] u [[Beč]]u [[1873]]. na istom prostoru izrastao zabavni park [[Prater]]<ref name=lex>{{cite web |url =http://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.w/w436046.htm | title =''Weltausstellung in Wien'' | accessdate = 22. 09. 2014 | language=engleski | publisher=Encyclopedia of Austria}}</ref> sa [[Vrteška|karuselima]], [[Streljaštvo|streljanama]] i sličnim ondašnjim velikim atrakcijama. Nakon [[Svjetska izložba 1893|Svjetske izložbe]] održane u [[Chicago|Chicagu]] [[1893]]. kad je kao atrakcija izložen divovski kotač-[[Vrteška|vrtuljak]] nastao je val osnivanja zabavnih parkova, čiju su izgradnju financirale [[trolejbus]]ke kompanije kako bi povećale broj putnika vikendom.<ref name=brit>{{cite web | url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/666361/amusement-park | title =''Dubailand Experience Center'' | accessdate = 22. 09. 2014 | language=engleski | publisher=Dubailand}}</ref> Najpoznatiji park iz tog vemena bio je onaj na [[New York|njujorškom]] [[Coney Island]]u.<ref name=brit/> Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] i izgradnje prvog [[Disneyland]]a, počela je prava utrka u izgradnji što većih i što skupljih parkova, jer su jedino oni mogli zadovoljiti ukus sve izbirljivije i razmaženije publike. == Veliki svjetski parkovi == * {{flagicon|SAD}} [[Walt Disney World Resort|Walt Disney World]] * {{flagicon|Francuska}} [[Disneyland Paris]] * {{flagicon|Njemačka}} [[Europa-Park]] * {{flagicon|Italija}} [[Gardaland]] * {{flagicon|UAE}} [[Dubailand]] == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Amusement parks}} * [http://www.iaapa.org/ IAAPA međunarodna organizacija Zabavnih parkova] {{en icon}} [[Kategorija:Zabavni parkovi| ]] [[Kategorija:Parkovi]] [[Kategorija:Zabava|Parkovi]] 0li8qmml0huspc4lkbk0o5k3j045klx 0 2317900 42680723 42083793 2026-08-22T20:03:25Z LigaDue 34119 fx commonscat, slika 42680723 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Italiji | naziv = San Martino in Colle | izvorni_naziv = | država = {{flag|Italija}} [[Italija]] | regija = [[Umbria]] | okrug = [[Perugia (provincija)|Perugia]] | slika = SanMartinoInCollePerugiaPorta1.jpg | opis_slike = | grb = | gradska_zastava = | osnivanje = | stanovništvo = 35 | godina_stanovništvo = 2011 | aglomeracija = | godina_aglomeracija = | gustina = | površina = | vremenska_zona = | poštanski_kod = | pozivni_broj = | registarska_oznaka = | ostalo1l = | ostalo1 = | veb-strana = | gradonačelnik = | stranka = | gšir = 43.3449 | gduž = 12.51219 | nadmorska_visina = 461 | geonameid = 3168012 }} '''San Martino in Colle''' je naselje u [[Italija|Italiji]] u provinciji [[Perugia (provincija)|Perugia]], u regiji [[Perugia (provincija)|Perugia]]. Prema proceni iz [[2011]]. u naselju je živelo 35 stanovnika.<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Istat">{{Istat}}</ref> Naselje se nalazi na [[Nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 461 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{MoliternoEncyclopediaOfContemporaryItalianCulture}} * {{ArmieroNatureAndHistoryInModernItaly}} * {{GuicciardiniHistoryOfItaly}} * {{DomenicoRegionsOfItaly}} * {{AveryNewCenturyItalianRenaissanceEncyclopedia}} * {{CoppaDictionaryOfModernItalianHistory}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|San Martino in Colle (Perugia)}} {{Wikiatlas|Italy}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html by the CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html |date=2017-07-09 }} * [http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National and Regional Parks] * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Italy:_Primary_Documents History of Italy: Primary Documents] * [http://www.fastionline.org/ List and maps of archaeological sites in Italy] * [http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html WWW-VL: History: Italy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815124837/http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html |date=2021-08-15 }} at IUE {{Italijanska provincija Perugia}} {{Spisak provincija u Italiji}} {{Naselje-Italija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u provinciji Perugia]] 57dow134p1h2mxjl2z22jgwa68eikgz 0 2318774 42680688 42093775 2026-08-22T17:43:14Z LigaDue 34119 fx commonscat, slika 42680688 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Italiji | naziv = Villanova | izvorni_naziv = | država = {{flag|Italija}} [[Italija]] | regija = [[Umbria]] | okrug = [[Perugia (provincija)|Perugia]] | slika = VillanovaMarsciano1.jpg | opis_slike = | grb = | gradska_zastava = | osnivanje = | stanovništvo = 342 | godina_stanovništvo = 2011 | aglomeracija = | godina_aglomeracija = | gustina = | površina = | vremenska_zona = | poštanski_kod = | pozivni_broj = | registarska_oznaka = | ostalo1l = | ostalo1 = | veb-strana = | gradonačelnik = | stranka = | gšir = 43.00704 | gduž = 12.32941 | nadmorska_visina = 251 | geonameid = 3164195 }} '''Villanova''' je naselje u [[Italija|Italiji]] u provinciji [[Perugia (provincija)|Perugia]], u regiji [[Perugia (provincija)|Perugia]]. Prema proceni iz [[2011]]. u naselju je živelo 342 stanovnika.<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Istat">{{Istat}}</ref> Naselje se nalazi na [[Nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 251 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{MoliternoEncyclopediaOfContemporaryItalianCulture}} * {{ArmieroNatureAndHistoryInModernItaly}} * {{GuicciardiniHistoryOfItaly}} * {{DomenicoRegionsOfItaly}} * {{AveryNewCenturyItalianRenaissanceEncyclopedia}} * {{CoppaDictionaryOfModernItalianHistory}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Villanova (Marsciano)}} {{Wikiatlas|Italy}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html by the CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html |date=2017-07-09 }} * [http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National and Regional Parks] * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Italy:_Primary_Documents History of Italy: Primary Documents] * [http://www.fastionline.org/ List and maps of archaeological sites in Italy] * [http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html WWW-VL: History: Italy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815124837/http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html |date=2021-08-15 }} at IUE {{Italijanska provincija Perugia}} {{Spisak provincija u Italiji}} {{Naselje-Italija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u provinciji Perugia]] m01sdkpv1dktrz7eywayw9tt984wx6q 0 2889053 42680619 42680528 2026-08-22T14:28:19Z Aca 108187 Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-45858-10|~2026-45858-10]] ([[User talk:~2026-45858-10|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:AcaBot|AcaBot]] 42315820 wikitext text/x-wiki {{Politička partija 4 (SR) | ime = Stranka Rusa Srbije | izvorno_ime = RUS | logo = | bojakod = red | veličina = 250p | logo_opis = | predsednik = | lider = [[Dragan Cvetković (političar)|Dragan Cvetković]] | vođa1_titula = Prvi Podpredsednik | vođa1_ime = [[Anatolij Stogov]] | vođa2_titula = Predsednica Pokrajinskog Odbora | vođa2_ime = [[Maja Stogov Damjanović]] | sekretar = | portparol = | osnivač = [[Dragan Cvetković (političar)|Dragan Cvetković]] | koalicija = | slogan = | osnovana = [[10. april]] [[2012]]. | raspuštena = | prethodne stranke = [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratska stranka]] | naslednik = | sedište = Varvarinska 7, [[Beograd]] | država = {{zastava|Srbija}} | novine = | mladi ogranak = [[Omladina Rusa Srbije]] | studentsko krilo = | broj_članova = 5.000 | broj_članova_godina = [[februar]] [[2014]] | ideologija = [[Rusofilstvo]], <br />[[Socijaldemokratija]], <br />[[Evropeizam]], <br /> [[Socijalni liberalizam]], <br /> [[Regionalizam]], <br />[[Socijalizam]] | pozicija = [[Levi centar]] | skupština1 =[[Narodna skupština Republike Srbije]] | broj_mandata ={{Politička partija/mandati|0|250|#ff0000}} | skupština2 =[[Skupština Autonomne Pokrajine Vojvodine|Skupština AP Vojvodine]] | broj_mandata2 ={{Politička partija/mandati|0|120|#ff0000}}<br /> | skupština3 =[[Lokalna samouprava|Lokalne skupštine]] | broj_mandata3 = {{Politička partija/mandati|5|6612}} | međunarodno_članstvo = | evropsko_članstvo = | boje = [[Crvena boja|crvena]], [[Plava boja|plava]], [[Bela boja|bela]] | internet_stranica = http://strankarusasrbije.rs/ | napomena = }} '''Stranka Rusa Srbije''' (skraćeno '''RUS''') osnovana je [[10. april]]a [[2012]]. godine u [[Beograd]]u pod nazivom ''Stranka Rusa Srbije''. Ruska stranka je registrovana [[Politička partija|manjinska partija]] [[Rusi|ruske]] [[Nacionalna manjina|nacionalne manjine]], [[Srbi|Srba]] takozvanih [[Rusofilstvo|rusofila]] i svih drugih građana [[Republika Srbija|Republike Srbije]] ona je vanparlamentara [[Politička partija|manjinska partija]]. Njen prvi predsednik i osnivač i sadašnji predsednik stranke je [[Dragan Cvetković (političar)|Dragan Cvetković]] koji je ranije bio član [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratske stranke]], koji je po majci [[Rusi|rus]] i [[Rusi|ruskog]] porekla, izabran na izbornoj Skupštini [[2012]]. godine. Na vandrednim parlamentarnim izborima u [[Srbija|Republici Srbiji]] [[2014]]. godine najvila je učestvovanje i predaju liste na [[Beograd]]skim lokalnim izborima zakazanih kad i parlamentarni, za [[16. mart]] [[2014]]. godine. Njeni politički stavovi zasnivaju na punopravno članstvo [[Republika Srbija|Republike Srbije]] u [[Evropska unija|Evropskoj uniji]] kao i jačanje saradnje sa [[Ruska Federacija|Ruskom Federacijom]] i [[Rusofilstvo|rusofilstvu]], [[Evropeizam|evropeizmu]], [[antiglobalizam|antiglobalizmu]] i [[Socijalizam|srpskom socijalizmu]], [[Politička partija|partija]] se zalaže za očuvanje [[Srbi|srpske]] i [[Rusi|ruske]] nacionale kulturne baštine i nacionalnih interesa u [[Republika Srbija|Republici Srbiji]], [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. [[Politička partija|Stranka]] je protiv ulaska [[Republika Srbija|Republike Srbije]] u [[NATO]] pakt ali je za saradnju sa istim kroz [[Partnerstvo za mir]]. Mnogi Stranku Rusa Srbije od građana i medija mešaju sa [[Ruska stranka|Ruskom strankom]] čije je sedište u [[Šabac|Šabcu]], obadve [[Politička partija|stranke]] su [[Politička partija|stranke]] [[Rusi|ruske]] [[nacionalna manjina|nacionalne manjine]] ali imaju različite političke stavove i različitu političku [[Ideologija|ideologiju]]. == Kontroverze == [[Aleksandra Bukvić]] odbornica u skupštini grada [[Subotica|Subotice]] koja je [[Rusi|ruskog]] porekla i bivša članica i predsednica opštinskog odbora Stranke Rusa Srbije u [[Subotica|Subotici]], kako je izjavila za medije smenjena je od strane predsednika Stranke Rusa Srbije [[Dragan Cvetković (političar)|Dragana Cvetkovića]], zbog njenog iniciranja u javnosti za ponovno uvođenje [[Rusi|ruskog]] jezika u [[Subotica|Subotičke]] škole i škole u [[Republika Srbija|Republici Srbiji]]. Predsednika Strabnke Rusa Srbije [[Dragan Cvetković (političar)|Dragana Cvetkovića]], [[Aleksandra Bukvić]] je optužila preko medija za nelegitimno smenjivanje sa dužnosti predsednika opštinskog odbora Stranke Rusa Srbije i da on nezastupa nacionalne interese [[Rusi|ruske]] [[Nacionalna manjina|nacionalne manjine]] u [[Republika Srbija|Republici Srbiji]], kao da je i nelegitimni izabrani predsednik Stranke Rusa Srbije. == Vanjske veze == * [http://strankarusasrbije.rs/ Stranka Rusa Srbije (zvanični sajt)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140306192942/http://www.strankarusasrbije.rs/o-nama |date=2014-03-06 }} * [http://www.strankarusasrbije.rs/o-nama Kraći izvod programa sa zvaničnog sajta Stranke Rusa Srbije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140306192942/http://www.strankarusasrbije.rs/o-nama |date=2014-03-06 }} * [http://www.mduls.gov.rs/latinica/dokumenta-izvod-iz-registra-politickih-stranaka.php Izvod iz registra političkih stranaka nakome se nalazi i Stranka Rusa Srbije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140911141210/http://www.mduls.gov.rs/latinica/dokumenta-izvod-iz-registra-politickih-stranaka.php |date=2014-09-11 }} * [http://www.gradsubotica.co.rs/smenjena-poverenica-stranke-rusa-u-subotici/ Sajt: www.gradsubotica.co.rs Izjava za medije Aleksandre Bukvić povodom njene smene sa funkcije predsednika odbora Stranke Rusa Srbije u Subotici] * [http://www.subotica.com/vesti/inicijativa-za-uvodjenje-ruskog-u-skole-nece-stati-id16516.html%20 Sajt: www.subotica.com Izjava za medije Aleksandre Bukvić povodom njene smene sa funkcije predsednika odbora Stranke Rusa Srbije u Subotici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305214819/http://www.subotica.com/vesti/inicijativa-za-uvodjenje-ruskog-u-skole-nece-stati-id16516.html%20 |date=2016-03-05 }} [[Kategorija:Socijaldemokratske partije]] [[Kategorija:Političke partije nacionalnih manjina u Srbiji]] 984iqa066lgj7ecuythsqup2mkg1k87 0 2959215 42680808 42269485 2026-08-23T11:58:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680808 wikitext text/x-wiki {{Infookvir znanstvenik | ime = Ljudevit Jurak | slika = | slika_širina = | naslov = | datum_rođenja = 6.10. [[1881.]] | mjesto_rođenja = [[Zalug]], [[Hum na Sutli]] | datum_smrti = 9.6. [[1945.]] | mjesto_smrti = [[Zagreb]] | prebivalište = | državljanstvo = | narodnost = [[Hrvat]] | etnicitet = [[Hrvat]] | polje = [[patologija]], sudska medicina | radna_institucija = | alma_mater = | doktorski_mentor = | poznat_po = | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = | fusnote = }} '''Ljudevit Jurak''' ([[Zalug]], [[Hum na Sutli]], 6.10. [[1881.]] - [[Zagreb]], 9.6. [[1945.]]), bio je [[Hrvatska|hrvatski]] [[Patologija|patolog]] i sudski medicinar. Začetnikom je humanomedicinske patološke anatomije i veterinarske patološke anatomije u Hrvatskoj. 1943. istraživao je ekshumacije [[katinjski masakr|katinjskog masakra]] i [[masakr u Vinici|masakra u Vinici]] te za obje pripisao krivnju Sovjetima. Kada su komunisti došli na vlast u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], dali su Juraka strijeljati zbog prebacivanja krivnje na Sovjete zbog masakra u Vinici.<ref>Kantolić, Zdravko. ''[http://hrcak.srce.hr/file/35420 The work of the Polling Commission in 1945 in Zagreb]''</ref><ref name="Sanford2005-151">{{cite book|author=George Sanford|title=Katyn and the Soviet massacre of 1940: truth, justice and memory|url=http://books.google.com/books?id=ayq3CpH69HMC&pg=PA151|year=2005|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-33873-8|page=151}}</ref> == Povezano == * [[Eduard Miloslavić]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://jurak.mef.hr/ Zavod za patologiju 'Ljudevit Jurak'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210614060801/http://jurak.mef.hr/ |date=2021-06-14 }} {{Lifetime|1881|1945| Jurak, Ljudevit}} [[Kategorija:Patologija]] [[Kategorija:Hrvatski znanstvenici|Jurak, Ljudevit]] f3funmmd4c9rdy2c1f689o4jes5rz3n 0 3556444 42680740 41139244 2026-08-22T22:51:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680740 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Filmska biografija |ime = Kon Ichikawa |slika = Kon Ichikawa.jpg |datum_rođenja = {{datum|20|11|1915|god=ne}} |mjesto_rođenja = [[Ise, Mie|Ise]], [[Prefektura Mie]], [[Japan]] |datum_smrti = {{death date and age|2008|02|13|1915|11|20|df=y}} |mjesto_smrti = Tokyo |zanimanje = filmski režiser |alias = Giichi Ichikawa |uticaj_od = [[Walt Disney]] |znameniti_filmovi = ''[[Burmanska harfa (film, 1956)|Burmanska harfa]]''<br>''[[An Actor's Revenge|Osveta jednog glumca]]''<br>''[[Tokijska olimpijada (film)|Tokijska olimpijada]]'' }} {{nihongo|'''Kon Ichikawa'''|市川 崑|Ichikawa Kon|20. novembar 1915 – 13. februar 2008}} bio je [[japan]]ski [[filmski režiser]], poznat po izuzetno dugoj karijeri, odnosno plodnoj i žanrovski raznovrsnoj filmografiji. Na nju su najviše uticali [[Walt Disney|Disneyevi]] kratki [[animirani film]]ovi koje je gledao u mladosti i koji će kod njega stvoriti sklonost prema anarhoidnom humoru, kao i supruga Natto Wada koja mu je često pisala scenarije. Međunarodnoj javnosti je, pak, postao poznat 1950-ih zahvaljujući antiratno intoniranim filmovima, dijelom inspiriranim time što je iz prve ruke svjedočio posljedicama [[Atomski napadi na Japan|atomskog bombardiranja]]. Godine 1964. je za vrijeme [[Olimpijada 1964|Olimpijade u Tokiju]] snimio film ''[[Tokijska olimpijada (film)|Tokijska Olimpijada]]'', koji se smatra jednim od najboljih sportskih dokumentaraca svih vremena. ==Filmografija== {{div col|cols=2}} *''[[Yowamushi Chinsengumi]]'' (1935) *''[[A Girl at Dojo Temple]]'' (1946) * ''[[A Thousand and One Nights with Toho]]'' (東宝千一夜 Toho senichi-ya) (1947) *''[[Aijin|The Lovers]]'' (1951) *''[[The Woman Who Touched the Legs]]'' (Ashi ni sawatta onna) (1951) *''[[Pusan (film)|Mr. Pu]]'' (1953) *''[[The Heart (1955 film)]]'' (Kokoro) (1955) * ''[[The Burmese Harp (1956 film)|Burmanska harfa]]'' (1956) - crno-bijela verzija *''[[Punishment Room (film)|Punishment Room]]'' (1956) *''[[Nihonbashi (film)|Bridge of Japan]]'' (1956) *''[[The Men of Tohoku]]'' (1957) *''[[The Hole (1957 film)|The Hole]]'' (1957) *''[[Enjo]]'' (1958) *''[[Odd Obsession]]'' (1959) *''[[Fires on the Plain (1959 film)|Fires on the Plain]]'' (1959) *''[[Jokyo (film)|A Woman's Testament]]'' (1960) - ko-režiseri: [[Kōzaburō Yoshimura]] i [[Yasuzo Masumura]] *''[[Her Brother]]'' (1960) *''[[Ten Dark Women]]'' (1961) *''[[The Sin (1962 film)|The Sin]]'' (također poznat kao ''The Broken Commandments'')(1962) *''[[Being Two Isn't Easy]]'' (1962) *''[[An Actor's Revenge]]'' (1963) *''[[Alone Across the Pacific]]'' (1963) *''[[Dokonjo monogatari - zeni no odori|Money Talks]]'' (1963) *''[[Tokyo Olympiad|Tokijska olimpijada]]'' (dokumentarni) (1965) *''[[The Tale of Genji (1966 film)|The Tale of Genji]]'' (1966) *''[[Topo Gigio and the Missile War]]'' (1967) *''[[To Love Again (film)|To Love Again]]'' (1971) *''[[Visions of Eight]]'' (1973) - dokumentarni omnibus-film *''[[The Wanderers (1973 film)|The Wanderers]]'' (1973) *''[[I Am a Cat (1975 film)|I Am a Cat]]'' (1975) *''[[The Inugamis (1976 film)|The Inugamis]]'' (1976) *''[[Rhyme of Vengeance]]'' (1977) *''[[Hi no Tori (film)|Hi no Tori]]'' (''The Phoenix'') (1978) *''[[The Devil's Island]]'' (1978) *''[[Koto (film)|Koto]]'' (AKA ''Koto, the Ancient City'') (1980) *''[[Kofuku (film)|Kofuku]]'' (1981) *''[[The Makioka Sisters (film)|The Makioka Sisters]]'' (također poznat kao ''Fine Snow'', 細雪 Sasame-yuki) (1983) *''[[Ohan (film)|Ohan]]'' (1984) *''[[The Burmese Harp (1985 film)|The Burmese Harp]]'' (1985) - remake u boji *''[[Princess from the Moon]]'' (1987) *''[[47 Ronin (1994 film)|47 Ronin]]''<!--Needed dab.--> (1994) *''[[Yatsu haka-mura (film)|The 8-Tomb Village]]'' (1996) *''[[Shinsengumi (film)|Shinsengumi]]'' (2000) *''[[Dora-heita]]'' (2000) *''[[Kah-chan (film)|Kah-chan]](2001) *''[[Yume jûya (film)|Yume jûya]] (2006) *''[[The Inugamis (2006 film)|Inugamike no ichizoku]] (2006) {{Div col end}} ==Izvori== {{Reflist}} ==Vanjske veze== *{{IMDb name|0406728|Kon Ichikawa}} *[http://www.sensesofcinema.com/2004/great-directors/ichikawa/ Senses of Cinema: Great Directors Critical Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909003412/http://sensesofcinema.com/2004/great-directors/ichikawa/ |date=2016-09-09 }} *[http://www.filmref.com/directors/dirpages/ichikawa.html Strictly Film School: Kon Ichikawa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060321175425/http://www.filmref.com/directors/dirpages/ichikawa.html |date=2006-03-21 }} *{{jmdb|0154990}} {{Kon Ichikawa}} {{Lifetime|1915|2008|Ichikawa Kon}} [[Kategorija:Japanski filmski režiseri]] m9lrl6gbl941g98jfhv2c75xx5qb1z2 0 4476710 42680749 42425974 2026-08-23T03:04:53Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680749 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Novi sad stara naselja01b.png|mini|300px|Antički period na području današnjeg [[Novi Sad|Novog Sada]] - rimski Kuzum i [[sarmati|sarmatska]] naselja na [[Bačka|bačkoj]] obali Dunava.]] [[Datoteka:Roman cities Vojvodina.png|mini|300px|Rimski gradovi u Sremu u 2. veku.]] '''Kuzum''' ili '''Kusum''' ([[latinski jezik|latinski]]: Cusum, Castellum Cusum) je bio antičko naselje na području današnjeg [[Petrovaradin]]a. == Historija == Prvo utvrđenje na Petrovaradinskoj steni izgradili su pripadnici [[Kostolačka kultura|Kostolačke kulture]] u kasnom [[Bakarno doba|bakarnom dobu]]. U [[laten]]skom periodu, ovde je skoro dva veka postojalo veliko [[Kelti|keltsko]] utvrđeno naselje. U prvom veku, [[Rimljani]] su zauzeli [[Srem]] i postavili severnu granicu [[Rimsko carstvo|Rimskog carstva]] na [[Dunav]]u. Ta granica je u istoriji poznata kao [[Limes]]. Rimljani su na lokaciji nekadašnjeg keltskog naselja, u okviru podunavskog Limesa, organizovali vojnu tvrđavu Kuzum. Kuzum je po karakteru bio kastel, što je u kategorizaciji rimskih vojnih logora druga pozicija iza kastruma. Ovi prostori su pripadali rimskoj provinciji [[Panonija|Panoniji]], a potom, nakon administrativnih podela ove provincije, [[Donja Panonija|Donjoj Panoniji]] i [[Panonija Sekunda|Panoniji Sekundi]]. U Kuzumu se nalazila pomoćna vojska, koja je bila vezana za granicu. Posadu Kuzuma činile su konjičke jedinice, od kojih je jedna brojala čak 3.000 vojnika. Kuzum je kvalitetnim putevima bio povezan sa drugim utvrđenjima u Limesu. U petom veku, ove prostore su opustošili [[Huni]], čime je stradao i Kuzum. Kasnije će utvrđenje obnoviti [[Vizantija]], koja mu daje i novo ime - [[Petrikon]]. == Arheologija == Ostaci rimskog Kuzuma nisu arheološki potvrđeni, no kastel spominje ''Notitia Dignitatum.'' == Literatura == * Zsolt Visy, The roman army in Pannonia, 2003. * Predrag Medović, Novi Sad od neandertalaca do Turaka, Novi Sad, 2014. * Melhior Erdujhelji, Istorija Novog Sada, Veternik, 2002. * Milan Paroški, Novi Sad - stara varoš 7000 godina, Novi Sad, 2008. * Đorđe M. Srbulović, Kratka istorija Novog Sada, Novi Sad, 2011. * Enciklopedija Novog Sada, knjiga 20, Novi Sad, 2002. (odrednice: Petrovaradin, Petrovaradinska tvrđava) * Veljko Milković, Petrovaradin i Srem - misterija prošlosti, Novi Sad, 2003. * Radenko Gajić, Petrovaradinska tvrđava - Gibraltar na Dunavu, Sremski Karlovci, 1993. * Agneš Ozer, Petrovaradinska tvrđava - vodič kroz vreme i prostor, Novi Sad, 2002. == Vanjske veze == * [http://www.nekretnine.rs/Article/203/petrovaradinska-tvrdjava-i-muzej-grada-novog-sada/ Petrovaradinska tvrđava i Muzej grada Novog Sada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140520181545/http://www.nekretnine.rs/Article/203/petrovaradinska-tvrdjava-i-muzej-grada-novog-sada/ |date=2014-05-20 }} * [http://www.vreme.co.rs/cms/view.php?id=926069 Petrovaradinska tvrđava]{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bivša naselja na području Novog Sada}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rimski gradovi]] [[Kategorija:Rimska arheološka nalazišta u Srbiji]] [[Kategorija:Historija Novog Sada]] 99w8q8yuskbnih73qf01mfpar6vzifp 10 4537194 42680658 42672063 2026-08-22T14:55:57Z Aca 108187 fix 42680658 wikitext text/x-wiki {{cite encyclopedia |encyclopedia={{{encyclopedia|Oxford Dictionary of National Biography}}} |edition={{{edition|online}}} |publisher={{{publisher|Oxford University Press}}} |ref={{{ref|harv}}} |{{#if:{{{last|}}} |last |HIDE_PARAMETER1}}={{{last|}}} |{{#if:{{{last1|}}} |last1 |HIDE_PARAMETER2}}={{{last1|}}} |{{#if:{{{author|}}} |author |HIDE_PARAMETER3}}={{{author|}}} |{{#if:{{{author1|}}} |author1 |HIDE_PARAMETER4}}={{{author1|}}} |{{#if:{{{authors|}}} |authors |HIDE_PARAMETER5}}={{{authors|}}} |{{#if:{{{first|}}} |first |HIDE_PARAMETER6}}={{{first|}}} |{{#if:{{{first1|}}} |first1 |HIDE_PARAMETER7}}={{{first1|}}} |{{#if:{{{authorlink|}}} |authorlink |HIDE_PARAMETER8}}={{{authorlink|}}} |{{#if:{{{author-link|}}} |author-link |HIDE_PARAMETER9}}={{{author-link|}}} |{{#if:{{{author1-link|}}} |author1-link |HIDE_PARAMETER10}}={{{author1-link|}}} |{{#if:{{{authorlink1|}}} |authorlink1 |HIDE_PARAMETER11}}={{{authorlink1|}}} |{{#if:{{{last2|}}} |last2 |HIDE_PARAMETER12}}={{{last2|}}} |{{#if:{{{author2|}}} |author2 |HIDE_PARAMETER13}}={{{author2|}}} |{{#if:{{{first2|}}} |first2 |HIDE_PARAMETER14}}={{{first2|}}} |{{#if:{{{authorlink2|}}} |authorlink2 |HIDE_PARAMETER15}}={{{authorlink2|}}} |{{#if:{{{author2-link|}}} |author2-link |HIDE_PARAMETER16}}={{{author2-link|}}} |{{#if:{{{last3|}}} |last3 |HIDE_PARAMETER17}}={{{last3|}}} |{{#if:{{{author3|}}} |author3 |HIDE_PARAMETER18}}={{{author3|}}} |{{#if:{{{first3|}}} |first3 |HIDE_PARAMETER19}}={{{first3|}}} |{{#if:{{{authorlink3|}}} |authorlink3 |HIDE_PARAMETER20}}={{{authorlink3|}}} |{{#if:{{{author3-link|}}} |author3-link |HIDE_PARAMETER21}}={{{author3-link|}}} |{{#if:{{{title|}}} |title |HIDE_PARAMETER22}}={{{title|}}} |{{#if:{{{article|}}} |title |HIDE_PARAMETER23}}={{{article|}}} |{{#if:{{{url|}}} |url |HIDE_PARAMETER24}}={{{url|}}} |{{#if:{{{doi|}}} |doi |HIDE_PARAMETER25}}={{{doi|}}} |{{#if:{{{origyear|}}} |origyear |HIDE_PARAMETER26}}={{{origyear|}}} |{{#if:{{{year|}}} |year |HIDE_PARAMETER27}}={{{year|}}} |{{#if:{{{date|}}} |date |HIDE_PARAMETER28}}={{{date|}}} |{{#if:{{{month|}}} |month |HIDE_PARAMETER29}}={{{month|}}} |{{#if:{{{accessdate|}}} |accessdate |HIDE_PARAMETER30}}={{{accessdate|}}} |{{#if:{{{postscript|}}} |postscript |HIDE_PARAMETER31}}={{{postscript|}}} |{{#if:{{{mode|}}} |mode |HIDE_PARAMETER33}}={{{mode|}}} <!--Not implemented at present |{{#if:{{{archiveurl|}}} |archiveurl |HIDE_PARAMETER34}}={{{archiveurl|}}} |{{#if:{{{archivedate|}}}|archivedate |HIDE_PARAMETER35}}={{{archivedate|}}} |{{#if:{{{deadurl|}}} |deadurl |HIDE_PARAMETER36}}={{{deadurle|}}} |{{#if:{{{quote|}}} |quote |HIDE_PARAMETER37}}={{{quote|}}} --> <!-- This block is non-standard --> |{{#if:{{{id|}}}|{{#if:{{{doi|}}}|HIDE_PARAMETER38|doi}}|HIDE_PARAMETER38}}={{#if:{{{id|}}}|{{#if:{{{doi|}}}||10.1093/ref:odnb/{{{id|}}}}}}} }} {{ODNBsub|sentence=yes}}<!-- --><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> a6h7ku1qjgfgrl32vbt3ub699o52uny 42680661 42680658 2026-08-22T15:01:40Z Aca 108187 42680661 wikitext text/x-wiki {{cite encyclopedia |encyclopedia={{{encyclopedia|Oxford Dictionary of National Biography}}} |edition={{{edition|mrežno}}} |publisher={{{publisher|Oxford University Press}}} |ref={{{ref|harv}}} |{{#if:{{{last|}}} |last |HIDE_PARAMETER1}}={{{last|}}} |{{#if:{{{last1|}}} |last1 |HIDE_PARAMETER2}}={{{last1|}}} |{{#if:{{{author|}}} |author |HIDE_PARAMETER3}}={{{author|}}} |{{#if:{{{author1|}}} |author1 |HIDE_PARAMETER4}}={{{author1|}}} |{{#if:{{{authors|}}} |authors |HIDE_PARAMETER5}}={{{authors|}}} |{{#if:{{{first|}}} |first |HIDE_PARAMETER6}}={{{first|}}} |{{#if:{{{first1|}}} |first1 |HIDE_PARAMETER7}}={{{first1|}}} |{{#if:{{{authorlink|}}} |authorlink |HIDE_PARAMETER8}}={{{authorlink|}}} |{{#if:{{{author-link|}}} |author-link |HIDE_PARAMETER9}}={{{author-link|}}} |{{#if:{{{author1-link|}}} |author1-link |HIDE_PARAMETER10}}={{{author1-link|}}} |{{#if:{{{authorlink1|}}} |authorlink1 |HIDE_PARAMETER11}}={{{authorlink1|}}} |{{#if:{{{last2|}}} |last2 |HIDE_PARAMETER12}}={{{last2|}}} |{{#if:{{{author2|}}} |author2 |HIDE_PARAMETER13}}={{{author2|}}} |{{#if:{{{first2|}}} |first2 |HIDE_PARAMETER14}}={{{first2|}}} |{{#if:{{{authorlink2|}}} |authorlink2 |HIDE_PARAMETER15}}={{{authorlink2|}}} |{{#if:{{{author2-link|}}} |author2-link |HIDE_PARAMETER16}}={{{author2-link|}}} |{{#if:{{{last3|}}} |last3 |HIDE_PARAMETER17}}={{{last3|}}} |{{#if:{{{author3|}}} |author3 |HIDE_PARAMETER18}}={{{author3|}}} |{{#if:{{{first3|}}} |first3 |HIDE_PARAMETER19}}={{{first3|}}} |{{#if:{{{authorlink3|}}} |authorlink3 |HIDE_PARAMETER20}}={{{authorlink3|}}} |{{#if:{{{author3-link|}}} |author3-link |HIDE_PARAMETER21}}={{{author3-link|}}} |{{#if:{{{title|}}} |title |HIDE_PARAMETER22}}={{{title|}}} |{{#if:{{{article|}}} |title |HIDE_PARAMETER23}}={{{article|}}} |{{#if:{{{url|}}} |url |HIDE_PARAMETER24}}={{{url|}}} |{{#if:{{{doi|}}} |doi |HIDE_PARAMETER25}}={{{doi|}}} |{{#if:{{{origyear|}}} |origyear |HIDE_PARAMETER26}}={{{origyear|}}} |{{#if:{{{year|}}} |year |HIDE_PARAMETER27}}={{{year|}}} |{{#if:{{{date|}}} |date |HIDE_PARAMETER28}}={{{date|}}} |{{#if:{{{month|}}} |month |HIDE_PARAMETER29}}={{{month|}}} |{{#if:{{{accessdate|}}} |accessdate |HIDE_PARAMETER30}}={{{accessdate|}}} |{{#if:{{{postscript|}}} |postscript |HIDE_PARAMETER31}}={{{postscript|}}} |{{#if:{{{mode|}}} |mode |HIDE_PARAMETER33}}={{{mode|}}} <!--Not implemented at present |{{#if:{{{archiveurl|}}} |archiveurl |HIDE_PARAMETER34}}={{{archiveurl|}}} |{{#if:{{{archivedate|}}}|archivedate |HIDE_PARAMETER35}}={{{archivedate|}}} |{{#if:{{{deadurl|}}} |deadurl |HIDE_PARAMETER36}}={{{deadurle|}}} |{{#if:{{{quote|}}} |quote |HIDE_PARAMETER37}}={{{quote|}}} --> <!-- This block is non-standard --> |{{#if:{{{id|}}}|{{#if:{{{doi|}}}|HIDE_PARAMETER38|doi}}|HIDE_PARAMETER38}}={{#if:{{{id|}}}|{{#if:{{{doi|}}}||10.1093/ref:odnb/{{{id|}}}}}}} }} {{ODNBsub|sentence=yes}}<!-- --><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> bu4n4iqwa0zrp8ikd129px8tncx2gbg 0 4561281 42680738 41444672 2026-08-22T22:29:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680738 wikitext text/x-wiki {{Lokacijska karta|Gruzija|float=right|width=300|label=Kolhidska nizina|lat=42.259906|long=42.453299|caption=Kolhidska nizina}} '''Kolhidska nizina''' ([[gruzijski|gruz.]] კოლხეთის დაბლობი ) obuhvaća aluvijalne ravnice<ref>[http://proleksis.lzmk.hr/55592/ proleksis.lzmk.hr - Kolhidska nizina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150706025805/http://proleksis.lzmk.hr/55592/ |date=2015-07-06 }}, pristupljeno 4. jula 2015.</ref> u zapadnom dijelu [[gruzija|Gruzije]]. Proteže se između južnih obronaka [[Veliki Kavkaz|Velikog Kavkaza]] na sjeveroistoku, Malog Kavkaza na jugu i [[Crno more|Crnog mora]] na [[zapad]]u. Obuhvaća područje duž donjeg tijeka rijeke [[Rioni]]<ref> [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=30991 Hrvatska enciklopedija - Kavkaz] </ref> i dio crnomorske obale između [[Suhumi]]ja (u [[abhazija|Abhaziji]]) i [[Kobuleti]]ja (u [[Adžarija|Adžariji]]). Zapadni dijelovi nizine se neznatno izdižu iznad razine mora. Prema istoku [[nadmorska visina]] postupno raste, i u podnožjima planina uzdiže se u vidu terasa visina između 100 i 150 [[metar]]a. Naslage akumuliranog materijala imaju moćnost do 700 m. [[Klima]] je suptropska, s blagim [[zima]]ma i velikom količinom padalina tijekom cijele godine (u prosjeku oko 1.500 mm godišnje). Prosječne siječanjske temperature se kreću između 4,5 ° i 6 ° C, u [[august]]u između 23-24 ° C. Teren je dosta zasićen vodom uslijed čega je učestala pojava tresetišta. Nizina je ispresijecana rijekama Rioni, Kodori, Inguri i Hobi, a u središnjem priobalskom dijelu u blizini Potija nalazi se [[jezero]] Paliastomi. U močvarnim područjima najčešće su šume johe dok na periferiji dominiraju [[grab]], [[hrast]], [[bukva]] i razne vrste [[lijane]]. Najveći dio nizine je kultiviran i nalazi se pod nasadima [[kukuruz]]a, suptropskog voća i cvijeća. U nekim dijelovima nizine javljaju se nalazišta [[nafta|nafte]] i zemnog plina, te mineralni izvori. == Izvori == {{izvori}} == Literatura == * Калхідская нізіна // БелЭн у 18 т. Т. 7. - Мн., [[1998.]] == Vanjske veze == * [http://www.hpdbilogora.hr/index.php/visokogorska-sekcija/upoznajmo-gruziji Upoznajmo Gruziju - HPD "Bilogora" Bjelovar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150706045239/http://www.hpdbilogora.hr/index.php/visokogorska-sekcija/upoznajmo-gruziji |date=2015-07-06 }} == Veze == * [[Geografija Gruzije]] * [[Geografija Abhazije]] [[kategorija:Geografija Gruzije]] esamchffzfttrmcgy7jr9vb9j9q3g9v 828 4566624 42680674 42547035 2026-08-22T15:54:35Z Edgar Allan Poe 29250 42680674 Scribunto text/plain require('strict') local infoboxStyle = mw.loadData('Module:WPMILHIST Infobox style') local templatestyles = 'Module:Infobox military conflict/styles.css' local imf, locMap -- lazy load [[Module:Infobox mapframe]] and [[Module:Location map]] local IMC = {} IMC.__index = IMC function IMC:renderPerCombatant(builder, headerText, prefix, suffix) prefix = prefix or '' suffix = suffix or '' local colspans = {} -- This may result in colspans[1] getting set twice, but -- this is no big deal. The second set will be correct. local lastCombatant = 1 for i = 1,self.combatants do if self.args[prefix .. i .. suffix] then colspans[lastCombatant] = i - lastCombatant lastCombatant = i end end local jointText = self.args[prefix .. (self.combatants + 1) .. suffix] if headerText and (colspans[1] or jointText) then builder:tag('tr') :tag('th') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.header_raw) :wikitext(headerText) end -- The only time colspans[1] wouldn't be set is if no -- combatant has a field with the given prefix and suffix. if colspans[1] then -- Since each found argument set the colspan for the previous -- one, the final one wasn't set above, so set it now. colspans[lastCombatant] = self.combatants - lastCombatant + 1 builder = builder:tag('tr') for i = 1,self.combatants do -- At this point, colspans[i] will be set for i=1 unconditionally, and for -- any other value of i where self.args[prefix .. i .. suffix] is set. if colspans[i] then builder:tag('td') -- don't bother emitting colspan="1" :attr('colspan', colspans[i] ~= 1 and colspans[i] or nil) :css('width', math.floor(100 / self.combatants * colspans[i] + 0.5) .. '%') -- no border on the right of the rightmost column :css('border-right', i ~= lastCombatant and infoboxStyle.internal_border or nil) -- no padding on the left of the leftmost column :css('padding-left', i ~= 1 and '0.25em' or nil) -- don't show the border if we're directly under a header :css('border-top', not headerText and infoboxStyle.internal_border or nil) :newline() :wikitext(self.args[prefix .. i .. suffix]) end end end if jointText then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('text-align', 'center') -- don't show the border if we're directly under a header :css('border-top', (not headerText or colspans[1]) and infoboxStyle.internal_border or nil) :newline() :wikitext(jointText) end end function IMC:renderHeaderTable(builder) builder = builder:tag('table') :css('width', '100%') :css('margin', 0) :css('padding', 0) :css('border', 0) :css('display', 'inline-table') if self.args.date then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext('Date') :done() :tag('td') :wikitext(self.args.date) end builder = builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext('Location') :done() :tag('td') :tag('div') :addClass('location') :wikitext(self.args.place or self.args.location or '{&#123;{location}&#125;}') -- hack so that people who don't know Lua know that this parameter is required :done() if self.args.coordinates then builder:wikitext(self.args.coordinates) end builder = builder:done():done() -- only for "Putsch" if self.args.action then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext(self.args.action and 'Action') :done() :tag('td') :wikitext(self.args.action) end if self.args.status or self.args.result then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext(self.args.status and 'Status' or 'Result') :done() :tag('td') :addClass('status') :newline() :wikitext(self.args.status or self.args.result) end if self.args.territory then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext('Territorial<br />changes') :done() :tag('td') :newline() :wikitext(self.args.territory) end end function IMC:render() local builder = mw.html.create() if self.args.campaignbox then -- this should be the same as using {{stack|clear=right|...}} builder:wikitext(self.frame:expandTemplate{ title = 'stack begin', args = { clear='true'} }) end builder = builder:tag('table') :addClass('infobox vevent') :cssText(infoboxStyle.main_box_raw) :css('width', self.args.width or nil) builder:tag('tr') :tag('th') :addClass('summary') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.header_raw) :wikitext(self.args.conflict or mw.title.getCurrentTitle().text) if (self.args.partof or self.args.part_of) then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.sub_header_raw) :wikitext('Part of ' .. (self.args.partof or self.args.part_of)) end if self.args.image then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.image_box_raw) :wikitext(string.format('%s%s%s', require('Module:InfoboxImage').InfoboxImage{args = { image = self.args.image, size = self.args.image_size, sizedefault = 'frameless', upright = self.args.image_upright or 1.2, alt = self.args.alt }}, self.args.caption and '<br />' or '', self.args.caption or '' )) end self:renderHeaderTable(builder:tag('tr'):tag('td'):attr('colspan', self.combatants)) self:renderPerCombatant(builder, self.args.combatants_header or 'Belligerents', 'combatant') -- can be un-hardcoded once gerrit:165108 is merged for _,v in ipairs{'a','b','c','d','e'} do self:renderPerCombatant(builder, nil, 'combatant', v) end self:renderPerCombatant(builder, self.args.commanders_header or 'Commanders and leaders', 'commander') for _,v in ipairs{'a','b','c','d'} do self:renderPerCombatant(builder, nil, 'commander', v) end self:renderPerCombatant(builder, self.args.units_header or 'Units involved', 'units') self:renderPerCombatant(builder, self.args.strengths_header or 'Strength', 'strength') self:renderPerCombatant(builder, self.args.polstrengths_header or 'Political support', 'polstrength') self:renderPerCombatant(builder, self.args.milstrengths_header or 'Military support', 'milstrength') self:renderPerCombatant(builder, self.args.casualties_header or 'Casualties and losses', 'casualties') if self.args.notes then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('border-top', infoboxStyle.section_border) :newline() :wikitext(self.args.notes) end if (self.args.map_type or self.args.pushpin_map) and self.args.coordinates then local locMapCoords = self.args.coordinates if not mw.ustring.match(locMapCoords,'<span class="error">') then locMap = require('Module:Location map') local pushpin_map = self.args.map_type or self.args.pushpin_map locMapCoords = locMap.main(self.frame, { pushpin_map, relief = self.args.map_relief or self.args.pushpin_relief, coordinates = self.args.coordinates, width = self.args.map_size or self.args.pushpin_map_size or 220, float = 'center', border = 'none', mark = self.args.map_mark or self.args.pushpin_mark, marksize = self.args.map_marksize or self.args.pushpin_mark_size or 8, label = self.args.map_label or self.args.pushpin_label, alt = self.args.map_alt or self.args.pushpin_alt, caption = self.args.map_caption or self.args.pushpin_caption or ('Location within ' .. (locMap.data(self.frame, {pushpin_map, 'name'}))) }) end builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('border-top', infoboxStyle.internal_border) :node(locMapCoords) end if self.args.coordinates then local imfCoords = self.args.coordinates if not mw.ustring.match(imfCoords,'<span class="error">') then imf = require('Module:Infobox mapframe') imfCoords = imf.autoWithCaption(self.frame) end -- FIXME: this update of the default zoom level does not work self.frame.args.zoom = "7" builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('border-top', infoboxStyle.internal_border) :css('text-align', 'center') :node(imfCoords) end builder = builder:done() if self.args.campaignbox then builder = builder:done() builder:wikitext(self.args.campaignbox .. self.frame:expandTemplate{ title = 'stack end'}) end return builder end function IMC.new(frame, args) if not args then args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, {wrappers = 'Template:Infobox military conflict'}) end local obj = { frame = frame, args = args } -- until gerrit:165108 is merged, there's still a cap on combatants, but as soon as it merges, we can update this little bit of code to uncap it -- also, don't try to make this more efficient, or references could be in the wrong order obj.combatants = 2 for _,v in ipairs{'', 'a', 'b', 'c', 'd'} do for i = 1,5 do if args['combatant' .. i .. v] then obj.combatants = math.max(obj.combatants, i) end end end return setmetatable(obj, IMC) end local p = {} function p.main(frame) return frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles} } .. tostring(IMC.new(frame):render()) end return p qng7l36pxztek36xx2jt5un7oxxcdie 42680675 42680674 2026-08-22T15:55:10Z Edgar Allan Poe 29250 42680675 Scribunto text/plain require('strict') local infoboxStyle = mw.loadData('Module:WPMILHIST Infobox style') local templatestyles = 'Module:Infokutija vojni sukob/styles.css' local imf, locMap -- lazy load [[Module:Infobox mapframe]] and [[Module:Location map]] local IMC = {} IMC.__index = IMC function IMC:renderPerCombatant(builder, headerText, prefix, suffix) prefix = prefix or '' suffix = suffix or '' local colspans = {} -- This may result in colspans[1] getting set twice, but -- this is no big deal. The second set will be correct. local lastCombatant = 1 for i = 1,self.combatants do if self.args[prefix .. i .. suffix] then colspans[lastCombatant] = i - lastCombatant lastCombatant = i end end local jointText = self.args[prefix .. (self.combatants + 1) .. suffix] if headerText and (colspans[1] or jointText) then builder:tag('tr') :tag('th') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.header_raw) :wikitext(headerText) end -- The only time colspans[1] wouldn't be set is if no -- combatant has a field with the given prefix and suffix. if colspans[1] then -- Since each found argument set the colspan for the previous -- one, the final one wasn't set above, so set it now. colspans[lastCombatant] = self.combatants - lastCombatant + 1 builder = builder:tag('tr') for i = 1,self.combatants do -- At this point, colspans[i] will be set for i=1 unconditionally, and for -- any other value of i where self.args[prefix .. i .. suffix] is set. if colspans[i] then builder:tag('td') -- don't bother emitting colspan="1" :attr('colspan', colspans[i] ~= 1 and colspans[i] or nil) :css('width', math.floor(100 / self.combatants * colspans[i] + 0.5) .. '%') -- no border on the right of the rightmost column :css('border-right', i ~= lastCombatant and infoboxStyle.internal_border or nil) -- no padding on the left of the leftmost column :css('padding-left', i ~= 1 and '0.25em' or nil) -- don't show the border if we're directly under a header :css('border-top', not headerText and infoboxStyle.internal_border or nil) :newline() :wikitext(self.args[prefix .. i .. suffix]) end end end if jointText then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('text-align', 'center') -- don't show the border if we're directly under a header :css('border-top', (not headerText or colspans[1]) and infoboxStyle.internal_border or nil) :newline() :wikitext(jointText) end end function IMC:renderHeaderTable(builder) builder = builder:tag('table') :css('width', '100%') :css('margin', 0) :css('padding', 0) :css('border', 0) :css('display', 'inline-table') if self.args.date then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext('Date') :done() :tag('td') :wikitext(self.args.date) end builder = builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext('Location') :done() :tag('td') :tag('div') :addClass('location') :wikitext(self.args.place or self.args.location or '{&#123;{location}&#125;}') -- hack so that people who don't know Lua know that this parameter is required :done() if self.args.coordinates then builder:wikitext(self.args.coordinates) end builder = builder:done():done() -- only for "Putsch" if self.args.action then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext(self.args.action and 'Action') :done() :tag('td') :wikitext(self.args.action) end if self.args.status or self.args.result then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext(self.args.status and 'Status' or 'Result') :done() :tag('td') :addClass('status') :newline() :wikitext(self.args.status or self.args.result) end if self.args.territory then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext('Territorial<br />changes') :done() :tag('td') :newline() :wikitext(self.args.territory) end end function IMC:render() local builder = mw.html.create() if self.args.campaignbox then -- this should be the same as using {{stack|clear=right|...}} builder:wikitext(self.frame:expandTemplate{ title = 'stack begin', args = { clear='true'} }) end builder = builder:tag('table') :addClass('infobox vevent') :cssText(infoboxStyle.main_box_raw) :css('width', self.args.width or nil) builder:tag('tr') :tag('th') :addClass('summary') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.header_raw) :wikitext(self.args.conflict or mw.title.getCurrentTitle().text) if (self.args.partof or self.args.part_of) then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.sub_header_raw) :wikitext('Part of ' .. (self.args.partof or self.args.part_of)) end if self.args.image then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.image_box_raw) :wikitext(string.format('%s%s%s', require('Module:InfoboxImage').InfoboxImage{args = { image = self.args.image, size = self.args.image_size, sizedefault = 'frameless', upright = self.args.image_upright or 1.2, alt = self.args.alt }}, self.args.caption and '<br />' or '', self.args.caption or '' )) end self:renderHeaderTable(builder:tag('tr'):tag('td'):attr('colspan', self.combatants)) self:renderPerCombatant(builder, self.args.combatants_header or 'Belligerents', 'combatant') -- can be un-hardcoded once gerrit:165108 is merged for _,v in ipairs{'a','b','c','d','e'} do self:renderPerCombatant(builder, nil, 'combatant', v) end self:renderPerCombatant(builder, self.args.commanders_header or 'Commanders and leaders', 'commander') for _,v in ipairs{'a','b','c','d'} do self:renderPerCombatant(builder, nil, 'commander', v) end self:renderPerCombatant(builder, self.args.units_header or 'Units involved', 'units') self:renderPerCombatant(builder, self.args.strengths_header or 'Strength', 'strength') self:renderPerCombatant(builder, self.args.polstrengths_header or 'Political support', 'polstrength') self:renderPerCombatant(builder, self.args.milstrengths_header or 'Military support', 'milstrength') self:renderPerCombatant(builder, self.args.casualties_header or 'Casualties and losses', 'casualties') if self.args.notes then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('border-top', infoboxStyle.section_border) :newline() :wikitext(self.args.notes) end if (self.args.map_type or self.args.pushpin_map) and self.args.coordinates then local locMapCoords = self.args.coordinates if not mw.ustring.match(locMapCoords,'<span class="error">') then locMap = require('Module:Location map') local pushpin_map = self.args.map_type or self.args.pushpin_map locMapCoords = locMap.main(self.frame, { pushpin_map, relief = self.args.map_relief or self.args.pushpin_relief, coordinates = self.args.coordinates, width = self.args.map_size or self.args.pushpin_map_size or 220, float = 'center', border = 'none', mark = self.args.map_mark or self.args.pushpin_mark, marksize = self.args.map_marksize or self.args.pushpin_mark_size or 8, label = self.args.map_label or self.args.pushpin_label, alt = self.args.map_alt or self.args.pushpin_alt, caption = self.args.map_caption or self.args.pushpin_caption or ('Location within ' .. (locMap.data(self.frame, {pushpin_map, 'name'}))) }) end builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('border-top', infoboxStyle.internal_border) :node(locMapCoords) end if self.args.coordinates then local imfCoords = self.args.coordinates if not mw.ustring.match(imfCoords,'<span class="error">') then imf = require('Module:Infobox mapframe') imfCoords = imf.autoWithCaption(self.frame) end -- FIXME: this update of the default zoom level does not work self.frame.args.zoom = "7" builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('border-top', infoboxStyle.internal_border) :css('text-align', 'center') :node(imfCoords) end builder = builder:done() if self.args.campaignbox then builder = builder:done() builder:wikitext(self.args.campaignbox .. self.frame:expandTemplate{ title = 'stack end'}) end return builder end function IMC.new(frame, args) if not args then args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, {wrappers = 'Template:Infobox military conflict'}) end local obj = { frame = frame, args = args } -- until gerrit:165108 is merged, there's still a cap on combatants, but as soon as it merges, we can update this little bit of code to uncap it -- also, don't try to make this more efficient, or references could be in the wrong order obj.combatants = 2 for _,v in ipairs{'', 'a', 'b', 'c', 'd'} do for i = 1,5 do if args['combatant' .. i .. v] then obj.combatants = math.max(obj.combatants, i) end end end return setmetatable(obj, IMC) end local p = {} function p.main(frame) return frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles} } .. tostring(IMC.new(frame):render()) end return p o96vxkx3clzycsx6hvb3gmy34abqynz 42680680 42680675 2026-08-22T16:02:28Z Edgar Allan Poe 29250 test 42680680 Scribunto text/plain require('strict') local infoboxStyle = mw.loadData('Module:WPMILHIST Infobox style') local templatestyles = 'Module:Infokutija vojni sukob/styles.css' local imf, locMap -- lazy load [[Module:Infobox mapframe]] and [[Module:Location map]] local IMC = {} IMC.__index = IMC function IMC:renderPerCombatant(builder, headerText, prefix, suffix) prefix = prefix or '' suffix = suffix or '' local colspans = {} -- This may result in colspans[1] getting set twice, but -- this is no big deal. The second set will be correct. local lastCombatant = 1 for i = 1,self.combatants do if self.args[prefix .. i .. suffix] then colspans[lastCombatant] = i - lastCombatant lastCombatant = i end end local jointText = self.args[prefix .. (self.combatants + 1) .. suffix] if headerText and (colspans[1] or jointText) then builder:tag('tr') :tag('th') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.header_raw) :wikitext(headerText) end -- The only time colspans[1] wouldn't be set is if no -- combatant has a field with the given prefix and suffix. if colspans[1] then -- Since each found argument set the colspan for the previous -- one, the final one wasn't set above, so set it now. colspans[lastCombatant] = self.combatants - lastCombatant + 1 builder = builder:tag('tr') for i = 1,self.combatants do -- At this point, colspans[i] will be set for i=1 unconditionally, and for -- any other value of i where self.args[prefix .. i .. suffix] is set. if colspans[i] then builder:tag('td') -- don't bother emitting colspan="1" :attr('colspan', colspans[i] ~= 1 and colspans[i] or nil) :css('width', math.floor(100 / self.combatants * colspans[i] + 0.5) .. '%') -- no border on the right of the rightmost column :css('border-right', i ~= lastCombatant and infoboxStyle.internal_border or nil) -- no padding on the left of the leftmost column :css('padding-left', i ~= 1 and '0.25em' or nil) -- don't show the border if we're directly under a header :css('border-top', not headerText and infoboxStyle.internal_border or nil) :newline() :wikitext(self.args[prefix .. i .. suffix]) end end end if jointText then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('text-align', 'center') -- don't show the border if we're directly under a header :css('border-top', (not headerText or colspans[1]) and infoboxStyle.internal_border or nil) :newline() :wikitext(jointText) end end function IMC:renderHeaderTable(builder) builder = builder:tag('table') :css('width', '100%') :css('margin', 0) :css('padding', 0) :css('border', 0) :css('display', 'inline-table') if self.args.date then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext('Datum') :done() :tag('td') :wikitext(self.args.date) end builder = builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext('Lokacija') :done() :tag('td') :tag('div') :addClass('location') :wikitext(self.args.place or self.args.location or '{&#123;{location}&#125;}') -- hack so that people who don't know Lua know that this parameter is required :done() if self.args.coordinates then builder:wikitext(self.args.coordinates) end builder = builder:done():done() -- only for "Putsch" if self.args.action then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext(self.args.action and 'Action') :done() :tag('td') :wikitext(self.args.action) end if self.args.status or self.args.result then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext(self.args.status and 'Status' or 'Ishod') :done() :tag('td') :addClass('status') :newline() :wikitext(self.args.status or self.args.result) end if self.args.territory then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext('Teritorijalne<br />promjene') :done() :tag('td') :newline() :wikitext(self.args.territory) end end function IMC:render() local builder = mw.html.create() if self.args.campaignbox then -- this should be the same as using {{stack|clear=right|...}} builder:wikitext(self.frame:expandTemplate{ title = 'stack begin', args = { clear='true'} }) end builder = builder:tag('table') :addClass('infobox vevent') :cssText(infoboxStyle.main_box_raw) :css('width', self.args.width or nil) builder:tag('tr') :tag('th') :addClass('summary') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.header_raw) :wikitext(self.args.conflict or mw.title.getCurrentTitle().text) if (self.args.partof or self.args.part_of) then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.sub_header_raw) :wikitext('Part of ' .. (self.args.partof or self.args.part_of)) end if self.args.image then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.image_box_raw) :wikitext(string.format('%s%s%s', require('Module:InfoboxImage').InfoboxImage{args = { image = self.args.image, size = self.args.image_size, sizedefault = 'frameless', upright = self.args.image_upright or 1.2, alt = self.args.alt }}, self.args.caption and '<br />' or '', self.args.caption or '' )) end self:renderHeaderTable(builder:tag('tr'):tag('td'):attr('colspan', self.combatants)) self:renderPerCombatant(builder, self.args.combatants_header or 'Sukobljene strane', 'combatant') -- can be un-hardcoded once gerrit:165108 is merged for _,v in ipairs{'a','b','c','d','e'} do self:renderPerCombatant(builder, nil, 'combatant', v) end self:renderPerCombatant(builder, self.args.commanders_header or 'Komandanti i vođe', 'commander') for _,v in ipairs{'a','b','c','d'} do self:renderPerCombatant(builder, nil, 'commander', v) end self:renderPerCombatant(builder, self.args.units_header or 'Uključene jedinice', 'units') self:renderPerCombatant(builder, self.args.strengths_header or 'Snage', 'strength') self:renderPerCombatant(builder, self.args.polstrengths_header or 'Politička podrška', 'polstrength') self:renderPerCombatant(builder, self.args.milstrengths_header or 'Vojna podrška', 'milstrength') self:renderPerCombatant(builder, self.args.casualties_header or 'Žrtve i gubici', 'casualties') if self.args.notes then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('border-top', infoboxStyle.section_border) :newline() :wikitext(self.args.notes) end if (self.args.map_type or self.args.pushpin_map) and self.args.coordinates then local locMapCoords = self.args.coordinates if not mw.ustring.match(locMapCoords,'<span class="error">') then locMap = require('Module:Location map') local pushpin_map = self.args.map_type or self.args.pushpin_map locMapCoords = locMap.main(self.frame, { pushpin_map, relief = self.args.map_relief or self.args.pushpin_relief, coordinates = self.args.coordinates, width = self.args.map_size or self.args.pushpin_map_size or 220, float = 'center', border = 'none', mark = self.args.map_mark or self.args.pushpin_mark, marksize = self.args.map_marksize or self.args.pushpin_mark_size or 8, label = self.args.map_label or self.args.pushpin_label, alt = self.args.map_alt or self.args.pushpin_alt, caption = self.args.map_caption or self.args.pushpin_caption or ('Location within ' .. (locMap.data(self.frame, {pushpin_map, 'name'}))) }) end builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('border-top', infoboxStyle.internal_border) :node(locMapCoords) end if self.args.coordinates then local imfCoords = self.args.coordinates if not mw.ustring.match(imfCoords,'<span class="error">') then imf = require('Module:Infobox mapframe') imfCoords = imf.autoWithCaption(self.frame) end -- FIXME: this update of the default zoom level does not work self.frame.args.zoom = "7" builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('border-top', infoboxStyle.internal_border) :css('text-align', 'center') :node(imfCoords) end builder = builder:done() if self.args.campaignbox then builder = builder:done() builder:wikitext(self.args.campaignbox .. self.frame:expandTemplate{ title = 'stack end'}) end return builder end function IMC.new(frame, args) if not args then args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, {wrappers = 'Šablon:Infokutija vojni sukob'}) end local obj = { frame = frame, args = args } -- until gerrit:165108 is merged, there's still a cap on combatants, but as soon as it merges, we can update this little bit of code to uncap it -- also, don't try to make this more efficient, or references could be in the wrong order obj.combatants = 2 for _,v in ipairs{'', 'a', 'b', 'c', 'd'} do for i = 1,5 do if args['combatant' .. i .. v] then obj.combatants = math.max(obj.combatants, i) end end end return setmetatable(obj, IMC) end local p = {} function p.main(frame) return frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles} } .. tostring(IMC.new(frame):render()) end return p 3wr7ft9api6wszjltt39i5oo26g9mgb 42680681 42680680 2026-08-22T16:04:33Z Edgar Allan Poe 29250 42680681 Scribunto text/plain require('strict') local infoboxStyle = mw.loadData('Module:WPMILHIST Infobox style') local templatestyles = 'Module:Infokutija vojni sukob/styles.css' local imf, locMap -- lazy load [[Module:Infobox mapframe]] and [[Module:Location map]] local IMC = {} IMC.__index = IMC function IMC:renderPerCombatant(builder, headerText, prefix, suffix) prefix = prefix or '' suffix = suffix or '' local colspans = {} -- This may result in colspans[1] getting set twice, but -- this is no big deal. The second set will be correct. local lastCombatant = 1 for i = 1,self.combatants do if self.args[prefix .. i .. suffix] then colspans[lastCombatant] = i - lastCombatant lastCombatant = i end end local jointText = self.args[prefix .. (self.combatants + 1) .. suffix] if headerText and (colspans[1] or jointText) then builder:tag('tr') :tag('th') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.header_raw) :wikitext(headerText) end -- The only time colspans[1] wouldn't be set is if no -- combatant has a field with the given prefix and suffix. if colspans[1] then -- Since each found argument set the colspan for the previous -- one, the final one wasn't set above, so set it now. colspans[lastCombatant] = self.combatants - lastCombatant + 1 builder = builder:tag('tr') for i = 1,self.combatants do -- At this point, colspans[i] will be set for i=1 unconditionally, and for -- any other value of i where self.args[prefix .. i .. suffix] is set. if colspans[i] then builder:tag('td') -- don't bother emitting colspan="1" :attr('colspan', colspans[i] ~= 1 and colspans[i] or nil) :css('width', math.floor(100 / self.combatants * colspans[i] + 0.5) .. '%') -- no border on the right of the rightmost column :css('border-right', i ~= lastCombatant and infoboxStyle.internal_border or nil) -- no padding on the left of the leftmost column :css('padding-left', i ~= 1 and '0.25em' or nil) -- don't show the border if we're directly under a header :css('border-top', not headerText and infoboxStyle.internal_border or nil) :newline() :wikitext(self.args[prefix .. i .. suffix]) end end end if jointText then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('text-align', 'center') -- don't show the border if we're directly under a header :css('border-top', (not headerText or colspans[1]) and infoboxStyle.internal_border or nil) :newline() :wikitext(jointText) end end function IMC:renderHeaderTable(builder) builder = builder:tag('table') :css('width', '100%') :css('margin', 0) :css('padding', 0) :css('border', 0) :css('display', 'inline-table') if self.args.date then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext('Datum') :done() :tag('td') :wikitext(self.args.date) end builder = builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext('Lokacija') :done() :tag('td') :tag('div') :addClass('lokacija') :wikitext(self.args.place or self.args.lokacija or '{&#123;{lokacija}&#125;}') -- hack so that people who don't know Lua know that this parameter is required :done() if self.args.coordinates then builder:wikitext(self.args.coordinates) end builder = builder:done():done() -- only for "Putsch" if self.args.action then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext(self.args.action and 'Action') :done() :tag('td') :wikitext(self.args.action) end if self.args.status or self.args.result then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext(self.args.status and 'Status' or 'Ishod') :done() :tag('td') :addClass('status') :newline() :wikitext(self.args.status or self.args.result) end if self.args.territory then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext('Teritorijalne<br />promjene') :done() :tag('td') :newline() :wikitext(self.args.territory) end end function IMC:render() local builder = mw.html.create() if self.args.campaignbox then -- this should be the same as using {{stack|clear=right|...}} builder:wikitext(self.frame:expandTemplate{ title = 'stack begin', args = { clear='true'} }) end builder = builder:tag('table') :addClass('infobox vevent') :cssText(infoboxStyle.main_box_raw) :css('width', self.args.width or nil) builder:tag('tr') :tag('th') :addClass('summary') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.header_raw) :wikitext(self.args.conflict or mw.title.getCurrentTitle().text) if (self.args.partof or self.args.part_of) then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.sub_header_raw) :wikitext('Segment ' .. (self.args.partof or self.args.part_of)) end if self.args.image then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.image_box_raw) :wikitext(string.format('%s%s%s', require('Module:InfoboxImage').InfoboxImage{args = { image = self.args.image, size = self.args.image_size, sizedefault = 'frameless', upright = self.args.image_upright or 1.2, alt = self.args.alt }}, self.args.caption and '<br />' or '', self.args.caption or '' )) end self:renderHeaderTable(builder:tag('tr'):tag('td'):attr('colspan', self.combatants)) self:renderPerCombatant(builder, self.args.combatants_header or 'Sukobljene strane', 'combatant') -- can be un-hardcoded once gerrit:165108 is merged for _,v in ipairs{'a','b','c','d','e'} do self:renderPerCombatant(builder, nil, 'combatant', v) end self:renderPerCombatant(builder, self.args.commanders_header or 'Komandanti i vođe', 'commander') for _,v in ipairs{'a','b','c','d'} do self:renderPerCombatant(builder, nil, 'commander', v) end self:renderPerCombatant(builder, self.args.units_header or 'Uključene jedinice', 'units') self:renderPerCombatant(builder, self.args.strengths_header or 'Snage', 'strength') self:renderPerCombatant(builder, self.args.polstrengths_header or 'Politička podrška', 'polstrength') self:renderPerCombatant(builder, self.args.milstrengths_header or 'Vojna podrška', 'milstrength') self:renderPerCombatant(builder, self.args.casualties_header or 'Žrtve i gubici', 'casualties') if self.args.notes then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('border-top', infoboxStyle.section_border) :newline() :wikitext(self.args.notes) end if (self.args.map_type or self.args.pushpin_map) and self.args.coordinates then local locMapCoords = self.args.coordinates if not mw.ustring.match(locMapCoords,'<span class="error">') then locMap = require('Module:Location map') local pushpin_map = self.args.map_type or self.args.pushpin_map locMapCoords = locMap.main(self.frame, { pushpin_map, relief = self.args.map_relief or self.args.pushpin_relief, coordinates = self.args.coordinates, width = self.args.map_size or self.args.pushpin_map_size or 220, float = 'center', border = 'none', mark = self.args.map_mark or self.args.pushpin_mark, marksize = self.args.map_marksize or self.args.pushpin_mark_size or 8, label = self.args.map_label or self.args.pushpin_label, alt = self.args.map_alt or self.args.pushpin_alt, caption = self.args.map_caption or self.args.pushpin_caption or ('Location within ' .. (locMap.data(self.frame, {pushpin_map, 'name'}))) }) end builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('border-top', infoboxStyle.internal_border) :node(locMapCoords) end if self.args.coordinates then local imfCoords = self.args.coordinates if not mw.ustring.match(imfCoords,'<span class="error">') then imf = require('Module:Infobox mapframe') imfCoords = imf.autoWithCaption(self.frame) end -- FIXME: this update of the default zoom level does not work self.frame.args.zoom = "7" builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('border-top', infoboxStyle.internal_border) :css('text-align', 'center') :node(imfCoords) end builder = builder:done() if self.args.campaignbox then builder = builder:done() builder:wikitext(self.args.campaignbox .. self.frame:expandTemplate{ title = 'stack end'}) end return builder end function IMC.new(frame, args) if not args then args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, {wrappers = 'Šablon:Infokutija vojni sukob'}) end local obj = { frame = frame, args = args } -- until gerrit:165108 is merged, there's still a cap on combatants, but as soon as it merges, we can update this little bit of code to uncap it -- also, don't try to make this more efficient, or references could be in the wrong order obj.combatants = 2 for _,v in ipairs{'', 'a', 'b', 'c', 'd'} do for i = 1,5 do if args['combatant' .. i .. v] then obj.combatants = math.max(obj.combatants, i) end end end return setmetatable(obj, IMC) end local p = {} function p.main(frame) return frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles} } .. tostring(IMC.new(frame):render()) end return p 26er031nbcmryxc05c6d3laj5ak67x9 42680682 42680681 2026-08-22T16:05:15Z Edgar Allan Poe 29250 Poništena izmjena [[Special:Diff/42680681|42680681]] korisnika [[Special:Contributions/Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] ([[User talk:Edgar Allan Poe|razgovor]]) 42680682 Scribunto text/plain require('strict') local infoboxStyle = mw.loadData('Module:WPMILHIST Infobox style') local templatestyles = 'Module:Infokutija vojni sukob/styles.css' local imf, locMap -- lazy load [[Module:Infobox mapframe]] and [[Module:Location map]] local IMC = {} IMC.__index = IMC function IMC:renderPerCombatant(builder, headerText, prefix, suffix) prefix = prefix or '' suffix = suffix or '' local colspans = {} -- This may result in colspans[1] getting set twice, but -- this is no big deal. The second set will be correct. local lastCombatant = 1 for i = 1,self.combatants do if self.args[prefix .. i .. suffix] then colspans[lastCombatant] = i - lastCombatant lastCombatant = i end end local jointText = self.args[prefix .. (self.combatants + 1) .. suffix] if headerText and (colspans[1] or jointText) then builder:tag('tr') :tag('th') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.header_raw) :wikitext(headerText) end -- The only time colspans[1] wouldn't be set is if no -- combatant has a field with the given prefix and suffix. if colspans[1] then -- Since each found argument set the colspan for the previous -- one, the final one wasn't set above, so set it now. colspans[lastCombatant] = self.combatants - lastCombatant + 1 builder = builder:tag('tr') for i = 1,self.combatants do -- At this point, colspans[i] will be set for i=1 unconditionally, and for -- any other value of i where self.args[prefix .. i .. suffix] is set. if colspans[i] then builder:tag('td') -- don't bother emitting colspan="1" :attr('colspan', colspans[i] ~= 1 and colspans[i] or nil) :css('width', math.floor(100 / self.combatants * colspans[i] + 0.5) .. '%') -- no border on the right of the rightmost column :css('border-right', i ~= lastCombatant and infoboxStyle.internal_border or nil) -- no padding on the left of the leftmost column :css('padding-left', i ~= 1 and '0.25em' or nil) -- don't show the border if we're directly under a header :css('border-top', not headerText and infoboxStyle.internal_border or nil) :newline() :wikitext(self.args[prefix .. i .. suffix]) end end end if jointText then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('text-align', 'center') -- don't show the border if we're directly under a header :css('border-top', (not headerText or colspans[1]) and infoboxStyle.internal_border or nil) :newline() :wikitext(jointText) end end function IMC:renderHeaderTable(builder) builder = builder:tag('table') :css('width', '100%') :css('margin', 0) :css('padding', 0) :css('border', 0) :css('display', 'inline-table') if self.args.date then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext('Datum') :done() :tag('td') :wikitext(self.args.date) end builder = builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext('Lokacija') :done() :tag('td') :tag('div') :addClass('location') :wikitext(self.args.place or self.args.location or '{&#123;{location}&#125;}') -- hack so that people who don't know Lua know that this parameter is required :done() if self.args.coordinates then builder:wikitext(self.args.coordinates) end builder = builder:done():done() -- only for "Putsch" if self.args.action then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext(self.args.action and 'Action') :done() :tag('td') :wikitext(self.args.action) end if self.args.status or self.args.result then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext(self.args.status and 'Status' or 'Ishod') :done() :tag('td') :addClass('status') :newline() :wikitext(self.args.status or self.args.result) end if self.args.territory then builder:tag('tr') :tag('th') :css('padding-right', '1em') :wikitext('Teritorijalne<br />promjene') :done() :tag('td') :newline() :wikitext(self.args.territory) end end function IMC:render() local builder = mw.html.create() if self.args.campaignbox then -- this should be the same as using {{stack|clear=right|...}} builder:wikitext(self.frame:expandTemplate{ title = 'stack begin', args = { clear='true'} }) end builder = builder:tag('table') :addClass('infobox vevent') :cssText(infoboxStyle.main_box_raw) :css('width', self.args.width or nil) builder:tag('tr') :tag('th') :addClass('summary') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.header_raw) :wikitext(self.args.conflict or mw.title.getCurrentTitle().text) if (self.args.partof or self.args.part_of) then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.sub_header_raw) :wikitext('Part of ' .. (self.args.partof or self.args.part_of)) end if self.args.image then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :cssText(infoboxStyle.image_box_raw) :wikitext(string.format('%s%s%s', require('Module:InfoboxImage').InfoboxImage{args = { image = self.args.image, size = self.args.image_size, sizedefault = 'frameless', upright = self.args.image_upright or 1.2, alt = self.args.alt }}, self.args.caption and '<br />' or '', self.args.caption or '' )) end self:renderHeaderTable(builder:tag('tr'):tag('td'):attr('colspan', self.combatants)) self:renderPerCombatant(builder, self.args.combatants_header or 'Sukobljene strane', 'combatant') -- can be un-hardcoded once gerrit:165108 is merged for _,v in ipairs{'a','b','c','d','e'} do self:renderPerCombatant(builder, nil, 'combatant', v) end self:renderPerCombatant(builder, self.args.commanders_header or 'Komandanti i vođe', 'commander') for _,v in ipairs{'a','b','c','d'} do self:renderPerCombatant(builder, nil, 'commander', v) end self:renderPerCombatant(builder, self.args.units_header or 'Uključene jedinice', 'units') self:renderPerCombatant(builder, self.args.strengths_header or 'Snage', 'strength') self:renderPerCombatant(builder, self.args.polstrengths_header or 'Politička podrška', 'polstrength') self:renderPerCombatant(builder, self.args.milstrengths_header or 'Vojna podrška', 'milstrength') self:renderPerCombatant(builder, self.args.casualties_header or 'Žrtve i gubici', 'casualties') if self.args.notes then builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('border-top', infoboxStyle.section_border) :newline() :wikitext(self.args.notes) end if (self.args.map_type or self.args.pushpin_map) and self.args.coordinates then local locMapCoords = self.args.coordinates if not mw.ustring.match(locMapCoords,'<span class="error">') then locMap = require('Module:Location map') local pushpin_map = self.args.map_type or self.args.pushpin_map locMapCoords = locMap.main(self.frame, { pushpin_map, relief = self.args.map_relief or self.args.pushpin_relief, coordinates = self.args.coordinates, width = self.args.map_size or self.args.pushpin_map_size or 220, float = 'center', border = 'none', mark = self.args.map_mark or self.args.pushpin_mark, marksize = self.args.map_marksize or self.args.pushpin_mark_size or 8, label = self.args.map_label or self.args.pushpin_label, alt = self.args.map_alt or self.args.pushpin_alt, caption = self.args.map_caption or self.args.pushpin_caption or ('Location within ' .. (locMap.data(self.frame, {pushpin_map, 'name'}))) }) end builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('border-top', infoboxStyle.internal_border) :node(locMapCoords) end if self.args.coordinates then local imfCoords = self.args.coordinates if not mw.ustring.match(imfCoords,'<span class="error">') then imf = require('Module:Infobox mapframe') imfCoords = imf.autoWithCaption(self.frame) end -- FIXME: this update of the default zoom level does not work self.frame.args.zoom = "7" builder:tag('tr') :tag('td') :attr('colspan', self.combatants) :css('border-top', infoboxStyle.internal_border) :css('text-align', 'center') :node(imfCoords) end builder = builder:done() if self.args.campaignbox then builder = builder:done() builder:wikitext(self.args.campaignbox .. self.frame:expandTemplate{ title = 'stack end'}) end return builder end function IMC.new(frame, args) if not args then args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, {wrappers = 'Šablon:Infokutija vojni sukob'}) end local obj = { frame = frame, args = args } -- until gerrit:165108 is merged, there's still a cap on combatants, but as soon as it merges, we can update this little bit of code to uncap it -- also, don't try to make this more efficient, or references could be in the wrong order obj.combatants = 2 for _,v in ipairs{'', 'a', 'b', 'c', 'd'} do for i = 1,5 do if args['combatant' .. i .. v] then obj.combatants = math.max(obj.combatants, i) end end end return setmetatable(obj, IMC) end local p = {} function p.main(frame) return frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles} } .. tostring(IMC.new(frame):render()) end return p 3wr7ft9api6wszjltt39i5oo26g9mgb 4 4569279 42680588 42443348 2026-08-22T13:53:07Z Aca 108187 42680588 wikitext text/x-wiki {{Smernice|WP:MARG|WP:MARGINA}} {{u tri reči|Kako bi se očuvala [[WP:NTG|neutralna tačka gledišta]], ideji koja nema široku podršku u opšteprihvaćenoj naučnoj literaturi u datoj oblasti ne sme se dati preteran značaj u članku o opšteprihvaćenoj ideji. Takvim idejama se može posvetiti više prostora samo u člancima o njima, ukoliko su dovoljno relevantne da bi imale svoj članak.}} {{Notice|'''Odgovore na pitanja i pomoć oko konkretnih primera''', možete dobiti na [[Wikipedia:Trg/Razno|Trgu]] ili na strani za razgovor konkretnog članka.}} Na Vikipediji se predstavljaju značajna mišljenja koja treba da budu zastupljena [[Wikipedia:Neutralna_tačka_gledišta#Preteran značaj|srazmerno njihovom značaju]]. Vikipedijin članak o marginalnoj teoriji ne sme tu teoriju predstaviti značajnijom nego što ona zaista jeste. Sve tvrdnje moraju biti zasnovane na nezavisnim [[WP:PI|pouzdanim izvorima]]. Ideji koja nema široku podršku u opšteprihvaćenoj naučnoj literaturi u datoj oblasti ne sme se dati preteran značaj u članku o opšteprihvaćenoj ideji,{{efn|Pogledati [[Wikipedia:Neutralna tačka gledišta]], posebno deo [[Wikipedia:Neutralna_tačka_gledišta#Preteran značaj]]}} i moraju biti navedeni [[WP:PI|pouzdani izvori]] koji uspostavljaju ozbiljnu i značajnu vezu između marginalne ideje i opšteprihvaćene ideje. Za ovo postoje brojni razlozi. Vikipedija nije i ne sme da postane izvor koji promoviše ili opravdava beznačajne ideje i subjekte. Vikipedija nije forum za originalna istraživanja.{{efn|Pogledati [[Wikipedia:Bez originalnog istraživanja#Sinteza objavljenoga materijala koja služi za zauzimanje određenog stava]]}} Kako bi se članci o kontroverznim idejama pisali na neutralan način, od vitalnog je značaja da urednici Vikipedije unose u članke samo ono što je već napisano u nezavisnim [[Wikipedia:Bez originalnog istraživanja#Primarni i sekundarni izvori|sekundarnim izvorima]] razumne pouzdanosti i kvaliteta. Relevantne politike u vezi sa marginalnim teorijama su tri ključne politike koje određuju kvalitet sadržaja na Vikipediji, [[WP:NTG|neutralna tačka gledišta]], [[WP:BOI|bez originalnog istraživanja]] i [[Wikipedia:Proverljivost|proverljivost]]. Ove politike zajedno nalažu da članci ne bi trebalo da sadrže bilo kakve književne analize ili sinteze, da je za materijal koji bi mogao biti osporen potreban pouzdan izvor, i da svi većinski i značajni manjinski pogledi koji su objavljeni u pouzdanim izvorima treba da budu zastupljeni proporcionalno njihovoj zastupljenosti i značaju. Ukoliko se javi bilko kakva nedoslednost između ove smernice i sadržaja relevantnih politika, politike uvek imaju prednost. Marginalne teorije i povezani članci su bili predmet nekoliko arbitražnih slučajeva na Vikipediji na engleskom jeziku. ==Napomene== {{notelist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije}} gi9q7fnewjzsvehu6esj6p2f8x4epqy 0 4570553 42680620 42337614 2026-08-22T14:28:55Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Bukaniri]] na [[Bukanir]] 42337614 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Pyle pirate handsome.jpg|mini|Bukanir, ilustracija [[Howard Pyle|Howarda Pylea]].]] '''Bukaniri''' ([[engleski|eng.]] ''Buccaneers'') su bili lovci iz 17. stoljeća koji su živjeli na otocima [[Karibi|Kariba]] iliti Zapadne Indije kako se još uvijek nazivaju. Najbrojniji su bili na otoku [[Hispaniola]] a kasnije na otoku [[Tortuga (Haiti)|Tortuga]]. == Historija == Bukaniri su potjecali od prognanika različitih nacionalnosti iz Europe. Najvećim djelom su bili [[Englezi]] i [[Francuzi]] te u manjem broju [[Nizozemci]]. Među njima je bilo i odbjeglih [[Robovlasništvo|robova]] te bivših robijaša. Živjeli su od lova na divljač čije bi meso kasnije dimili na vatrama zvanima ''boucan'' odakle je došao i njihov naziv. To meso bi kasnije prodavali [[brod]]ovima u prolazu. Postupak pripremanja mesa su naučili od domorodaca. To meso je imalo svjetlo crvenu boju i primamljiv miris, prodavalo se po visokoj cijeni i lako razmjenjivalo za sve vrste robe. Neki od njih su se bavili i uzgojem [[duhan]]a. Bukaniri su nosili karakteristićnu odjeću onog vremena, košulju i hlače od grubog platna, čizme od svinjske kože, kožni opasać i kapu. Bili su dobro naoružani; svaki bukanir je imao kratku [[Sablja|sablju]], nekoliko [[nož]]eva i dugu [[Puška|pušku]] kremenjaču. Živjeli su u grupama od najviše šest do osam ljudi i nisu priznavali drugu vlast osim osim međusobno zakljućenih sporazuma. [[Španjolci]] na Karibima nisu trpjeli zajednice koje nisu priznavale njihovu vlast. Zato su od [[1620.]] nastojali uništiti bukanire. Ovi su na to uzvratili napadima na španjolske brodove. Bukaniri su se pokazali kao dobri borci i zadali su španjolskim kolonijalnim vlastima mnogo muka. Od bukanira su velikim dijelom nastali [[pirati]] na Karibima. Piratski i [[gusar]]ski kapetani su rado na brodove primali bukanire jer su bili izvrsni strijelci. Bukaniri i pirati su se međusobno nazivali ''Brethren of the Coast'' (eng. ''Obalna braća''). Oko [[1639.]] na Tortugi nastaje velika bukanirska zajednica koja je vrlo brzo postala trn u oku španjolskim kolonijalnim vlastima. Rastu broja bukanira uvelike je doprinjelo povećanje stanovništva u svim kolonijama Novog svijeta. [[Francuska zapadnoindijska kompanija]] je [[1665.]] postavila [[Bertrand d'Ogeron de La Bouëre|Bertranda d'Ogerona]] za guvernera na otoku. D'Ogeron je na otoku preuzeo vlast u ime Francuske, te tamošnjim piratima i bukanirima dijelio ''Letter of Marque'', ovlaštenje za zakonite gusarske napade na španjolsko brodovlje. Vrijeme bukanira trajalo je od [[1625.]] do [[1685.]] godine. Zbog velike sličnosti između bukanira i pirata riječ bukanir se tijekom [[17. stoljeće|17. stoljeća]] upotrijebljavala u istom smislu kao i riječ pirat. Piratstvo je na Tortugi zakonom zabranjeno [[1713.]] godine. [[Kategorija:Piratstvo]] 45t8hkk7ra3zwl02nh1q3osccyigg43 0 4574270 42680767 41750807 2026-08-23T07:21:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680767 wikitext text/x-wiki {{Infobox comedian | name = Lenny Bruce | image = Lenny Bruce.jpg | imagesize = 220px | caption = Bruce 1961. godine | birth_name = Leonard Alfred Schneider | birth_date = {{birth date|1925|10|13|df=y}} | birth_place = [[Mineola, New York|Mineola]], [[New York (država)|New York]], [[SAD]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1966|8|3|1925|10|13}} | death_place = [[Hollywood]], [[Kalifornija]], [[SAD]] | death_cause = [[predoziranje drogom]] | medium = [[Stand up comedy|Stand-up]], [[film]], [[television]], [[books]] | ethnicity = [[Jevrej]] | nationality = Amerikanac | active = 1947–1966 | genre = [[Satira]], [[politička satira]], [[crna komedija]], [[improvizacijska komedija]], [[plava komedija]] | subject = [[američka kultura]], [[američka politika]], [[rasni odnosi]], [[religija]], [[ljudska seksualnost]], opscenost, [[pop kultura]] | influences = [[Dick Gregory]], [[Irwin Corey]], [[Mort Sahl]], Joe Ancis<ref name="Joe Acis: A Brief Biography">{{cite web|last1=Driven|first1=Joey|title=Joe Acis: A Brief Biography|url=http://www.reverbnation.com/page_object/page_object_blogs/artist_893835|accessdate=28. 2. 2015|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402121921/http://www.reverbnation.com/page_object/page_object_blogs/artist_893835|url-status=dead}}</ref> | influenced = [[Bill Cosby]],<ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/news/local/la-et-joketheft24jul24,1,6252669,full.story?coll=la-headlines-california&ctrack=5&cset=true |title=Funny, that was my joke |publisher=[[The Los Angeles Times]] |author=Welkos, Robert W. |date=24. 7. 2007|accessdate=4. 5. 2008|deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081221013725/http://www.latimes.com/news/local/la-et-joketheft24jul24,1,6252669,full.story?coll=la-headlines-california&ctrack=5&cset=true |archivedate=21. 12. 2008}}</ref> [[Richard Pryor]],<ref>{{cite web |url= http://www.kingsolomon.com/comedy/50albums.htm |title=The 50 Most Influential Comedy Albums |first=Jim |last= Mendrinos |date=8. 4. 2004|accessdate=31. 3. 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040610031800/http://www.kingsolomon.com/comedy/50albums.htm |archivedate=10. 6. 2004}}</ref> [[George Carlin]],<ref>Carlin, George, ''[[George Carlin on Comedy]]'', "Lenny Bruce", Laugh.com, 2002</ref> [[David Cross]], [[Jerry Seinfeld]], [[Paul Krassner]], [[Lewis Black]],<ref>{{cite web|url=http://origin.avclub.com/content/node/49217|title=Lewis Black|publisher=[[The Onion]]|work=[[The A.V. Club]]|author=Gillette, Amelie|date=7. 6. 2006|accessdate=26. 6. 2008|archivedate=2007-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070707005744/http://origin.avclub.com/content/node/49217|deadurl=yes}}</ref> [[Jon Stewart]],<ref>{{cite web|url=http://www.duckprods.com/projects/lennybruce/lb-nytimesfeature.html|title=There Was Thought in His Rage|publisher=New York Times|author=Keepnews, Peter|date=8. 8. 1999|accessdate=26. 6. 2008}}</ref> [[Peter Cook]], [[Abbie Hoffman]], [[Joan Rivers]], [[Nick DiPaolo]], [[Sam Kinison]], [[Eddie Izzard]], [[Howard Stern]], [[Bill Hicks]], [[John Belushi]], [[Rich Vos]], [[Jerry Sadowitz]], [[Cardis Cardell Willis|Cardell Willis]], [[Denis Leary]], [[Louis C.K.]], [[Frankie Boyle]], [[Andrew Dice Clay]], [[Rick Shapiro]], [[Dave Chappelle]], [[Tommy Chong]], [[Stewart Lee]], [[Emery Emery]], [[Lou Reed]],<ref name=christgau>{{cite web|last1=Christgau|first1=Robert|authorlink1=Robert Christgau|title=Lou Reed|url=http://www.robertchristgau.com/get_artist.php?name=Lou+Reed|website=robertchristgau.com|accessdate=19. 11. 2014}}</ref> [[Joe Rogan]]<ref>{{cite web|title=Joe Rogan Experience #463 - Louis Theroux|url=https://www.youtube.com/watch?v=QjeV2_hKLao}}</ref> <!-- as listed in his bio. citation fro all influenced persons needed, not just this one --> | spouse = [[Honey Harlow]]<ref>{{cite news |first=Melissa |last=August |title=Died. |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1109352,00.html |quote=78, ex-stripper who in 1951 married the soon-to-be-famous comedian Lenny Bruce; in Honolulu. Though the drug-addled pair split in 1957 (they had a daughter, Kitty), the sometime actress who called herself "Lenny's Shady Lady" helped successfully lobby New York Governor George Pataki to pardon Bruce |work=[[Time (magazin)]] |date=5. 9. 2005 |accessdate=3. 8. 2008 |archivedate=2008-04-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408123916/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1109352,00.html |deadurl=yes }}</ref> (vj. 1951–1957; 1 dijete) | notable_work=''The Lenny Bruce Originals''<br/> ''The Carnegie Hall Concert''<br/> ''Let the Buyer Beware''<br/> ''How to Talk Dirty and Influence People'' | signature = | website = | footnotes = }} '''Leonard Alfred Schneider''' (13. oktobar 1925 – 3. august 1966), poznatiji po umjetničkom pseudonimu '''Lenny Bruce''', je bio [[SAD|američki]] komičar i pisac poznat kao jedan od najžešćih društvenih kritičara svog vremena, ali i po javnim [[stand up]] nastupima gdje je često [[psovka|psovao]], a zbog koga mu se 1964. sudilo sudskom procesu zbog [[opscenost]]i na kome je osuđen na zatvorsku kaznu. Prije nego što je počeo izdržavati zatvorsku kaznu, umro je od prekomjerne doze droge, te postao jednom od ikona i mučenika američke [[kontrakultura|kontrakulture]], [[seksualna revolucija|seksualne revolucije]] i borbe za [[sloboda govora|slobodu govora]]. Danas se smatra jednim od najvećih scenskih izvođača svog vremena i uzora brojnim budućim stand up izvođačima. Godine [[1974]]. je o njemu [[Bob Fosse]] snimio [[biografski film]] ''[[Lenny (film)|Lenny]]'' gdje njegov lik tumači [[Dustin Hoffman]]. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Lenny Bruce}} * [http://www.lennybruceofficial.com The Official Lenny Bruce Website] * {{IMDb name|id=0115533|name=Lenny Bruce}} * [http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/bruce/bruce.html "Famous Trials: The Lenny Bruce Trial, 1964"], [[University of Missouri - Kansas City]] School of Law. Includes Linder, Douglas, "The Lenny Bruce Trial: An Account", 2003. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100623092339/http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/bruce/bruce.html |date=2010-06-23 }}. * {{Find a Grave|140}} * [http://catalog.nypl.org/record=b18018600~S1 Correspondence and Other Papers Pertaining to Lenny Bruce's Drug Case], held by the Billy Rose Theatre Division, [[New York Public Library for the Performing Arts]] {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1925|1966|Bruce, Lenny}} [[Kategorija:Američki komičari]] [[Kategorija:Satiričari]] [[Kategorija:Memoaristi]] [[Kategorija:Američki vojnici u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Američki Jevreji]] h1gzdgian3ov6c9xetflsw2ief8rvcx 0 4579817 42680765 42318019 2026-08-23T06:38:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680765 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | naslov = Le Genou de Claire | slika = Claire's Knee.jpg | režija = [[Éric Rohmer]] | scenario = [[Éric Rohmer]] | uloge = [[Jean-Claude Brialy]]<br />[[Béatrice Romand]]<br />[[Laurence de Monaghan]]<br />[[Aurora Cornu]] | studio = [[Les Films du Losange]]<br />[[Columbia Pictures]] | zemlja = {{flagcountry|FRA}} | jezik = francuski | trajanje = 105 min. | premijera = {{Filmdate|1970|12|11|df=y}} | première diffusion = <!-- Pour les téléfilms --> }} '''''Le Genou de Claire''''' ({{jez-sh|Claireno koljeno}}) je [[francuska|francuski]] igrani film snimljen [[1970. na filmu|1970.]] godine u režiji [[Éric Rohmer]]. Po žanru je [[dramski film|drama]] sa elementima [[filmska komedija|komedije]], a predstavlja peti film iz Rohmerovog ciklusa koji će kasnije postati poznat kao ''[[Six contes moraux|Šest moralnih priča]]''. Protagonist, čiji lik tumači [[Jean-Claude Brialy]], je 35-godišnji diplomat koji, prije nego što će se vjenčati, odluči provesti posljednje dane samačkog života odmarajući se na obalama [[Annecy (jezero)|jezera Annecy]]. Radnja prikazuje kako sticajem okolnosti upoznaje adolescentsku kćer svoje stanodavke (čiji lik tumači [[Laurence de Monaghan]]) te njome postaje opsjednut, a prije svega željom da dotakne njeno koljeno. ''Le Genou de Claire'', u kome je izuzetan trud uložen u fotografiju, odnosno korištenje prirodnih znamenitosti u svrhu stvaranja specifične atmosfere, je dobio niz prestižnih nagrada. == Uloge == * [[Jean-Claude Brialy]] ... Jérôme Montcharvin, diplomat * [[Aurora Cornu]] ... Aurora, spisateljica * [[Béatrice Romand]] ... Laura, mlađa polusestra * [[Laurence de Monaghan]] ... Claire, starija polusestra * [[Michèle Montel]] ... Madame Walter, majka Laure i Claire * [[Gérard Falconetti]] ... Gilles * [[Fabrice Luchini]] ... Vincent ==Vanjske veze== * {{IMDb title|id=0065772}} * {{Rotten Tomatoes|claires_knee}} * [http://www.criterion.com/asp/release.asp?id=347&eid=490&section=essay Criterion Collection essay by Molly Haskell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929111914/http://www.criterion.com/asp/release.asp?id=347&eid=490&section=essay |date=2007-09-29 }} * [http://www.sensesofcinema.com/2005/cteq/claires_knee/ on Claire’s Knee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225025956/http://www.sensesofcinema.com/2005/cteq/claires_knee/ |date=2021-02-25 }} by Daniel Hayes {{Éric Rohmer}} {{Zlatna školjka}} [[Kategorija:Francuski filmovi]] [[Kategorija:Dramski filmovi]] [[Kategorija:Tinejdžerski filmovi]] s1tagukn768f2mo6l69ekbwk12w8gda 0 4602208 42680554 42582462 2026-08-22T12:43:25Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680554 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumica | ime = Joan Blondell | slika = Joan Blondell - 1936.jpg | opis = Joan Blondell o. 1936. godine | ime_po_rođenju = Rose Joan Blondell | datum_rođenja = {{Birth date|1906|8|30|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Manhattan]], [[New York]], [[SAD]] | datum_smrti = {{Death date and age|1979|12|25|1906|8|30|df=y}} | mjesto_smrti = [[Santa Monica, California|Santa Monica]], [[Kalifornija]], SAD | zanimanje = glumica | period = 1927–1979 | supružnik = {{unbulleted list|{{marriage|[[George Barnes (direktor fotografije)|George Barnes]]<br>|1933|1936|reason=divorced}}|{{marriage|[[Dick Powell]]<br>|1936|1944|reason=divorced}}|{{marriage|[[Mike Todd]]<br>|1947|1950|reason=divorced}}}} | djeca = 2, među kojima je [[Norman Powell (televizijski direktor)|Norman S. Powell]] | znamenite_uloge = Carol King u ''[[Gold Diggers of 1933]]'' }} '''Rose Joan Blondell''' (30. august 1906 – 25. decembar 1979) bila je [[SAD|američka]] glumica, najpoznatija po ulogama dovitljivih plavuša u [[predkodovski Hollywood|predkodovskom Hollywoodu]]. ==Filmografija== ===Cjelovečernji filmovi=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Role ! class="unsortable" | Napomene |- | 1930 | ''[[The Office Wife]]'' | Katherine Murdock | <ref name="AFI">{{cite web|url=http://www.afi.com/members/catalog/SearchResult.aspx?s=&retailCheck=&Type=PN&CatID=DATABIN_CAST&ID=83530&AN_ID=&searchedFor=Joan_Blondell_ |title=Joan Blondell |website=[[AFI Catalog of Feature Films]] |publisher=[[American Film Institute]] |accessdate=2015-08-30}}</ref> |- | 1930 | ''[[Sinners' Holiday]]'' | Myrtle | <ref name="AFI"/> |- | 1931 | ''[[Other Men's Women]]'' | Marie | <ref name="AFI"/> |- | 1931 | ''[[Millie (film)|Millie]]'' | Angie Wickerstaff | <ref name="AFI"/> |- | 1931 | ''[[Illicit (film)|Illicit]]'' | Helen Dukie Childers | <ref name="AFI"/> |- | 1931 | ''[[God's Gift to Women]]'' | Fifi | <ref name="AFI"/> |- | 1931 | ''[[The Public Enemy]]'' | Mamie | <ref name="AFI"/> |- | 1931 | ''[[My Past]]'' | Marian Moore | <ref name="AFI"/> |- | 1931 | ''[[Big Business Girl]]'' | Pearl | <ref name="AFI"/> |- | 1931 | ''[[Night Nurse (1931 film)|Night Nurse]]'' | Maloney | <ref name="AFI"/> |- | 1931 | ''[[The Reckless Hour]]'' | Myrtle Nichols | <ref name="AFI"/> |- | 1931 | ''[[Blonde Crazy]]'' | Ann Roberts | <ref name="AFI"/> |- | 1932 | ''[[Union Depot (film)|Union Depot]]'' | Ruth Collins | <ref name="AFI"/> |- | 1932 | ''[[The Greeks Had a Word for Them]]'' | Schatze Citroux | <ref name="AFI"/> |- | 1932 | ''[[The Crowd Roars (1932 film)|The Crowd Roars]]'' | Anne Scott | <ref name="AFI"/> |- | 1932 | ''[[The Famous Ferguson Case]]'' | Maizie Dickson | <ref name="AFI"/> |- | 1932 | ''[[Make Me a Star]]'' | Flips Montague | <ref name="AFI"/> |- | 1932 | ''[[Miss Pinkerton]]'' | Miss Adams | <ref name="AFI"/> |- | 1932 | ''[[Big City Blues (1932 film)|Big City Blues]]'' | Vida Fleet | <ref name="AFI"/> |- | 1932 | ''[[Three on a Match]]'' | Mary Keaton | <ref name="AFI"/> |- | 1932 | ''[[Central Park (film)|Central Park]]'' | Dot | <ref name="AFI"/> |- | 1933 | ''[[Lawyer Man]]'' | Olga Michaels | <ref name="AFI"/> |- | 1933 | ''[[Broadway Bad]]'' | Tony Landers | <ref name="AFI"/> |- | 1933 | ''[[Blondie Johnson]]'' | Blondie Johnson | <ref name="AFI"/> |- | 1933 | ''[[Gold Diggers of 1933]]'' | Carol King | <ref name="AFI"/> |- | 1933 | ''[[Goodbye Again (1933 film)|Goodbye Again]]'' | Anne Rogers | <ref name="AFI"/> |- | 1933 | ''[[Footlight Parade]]'' | Nan Prescott | <ref name="AFI"/> |- | 1933 | ''[[Havana Widows]]'' | Mae Knight | <ref name="AFI"/> |- | 1933 | ''[[Convention City]]'' | Nancy Lorraine | <ref name="AFI"/> |- | 1934 | ''[[I've Got Your Number (film)|I've Got Your Number]]'' | Marie Lawson | <ref name="AFI"/> |- | 1934 | ''[[He Was Her Man]]'' | Rose Lawrence | <ref name="AFI"/> |- | 1934 | ''[[Smarty (film)|Smarty]]'' | Vickie Wallace | <ref name="AFI"/> |- | 1934 | ''[[Dames]]'' | Mabel Anderson | <ref name="AFI"/> |- | 1934 | ''[[Kansas City Princess]]'' | Rosie Sturges | <ref name="AFI"/> |- | 1935 | ''[[Traveling Saleslady]]'' | Angela Twitchell | <ref name="AFI"/> |- | 1935 | ''[[Broadway Gondolier]]'' | Alice Hughes | <ref name="AFI"/> |- | 1935 | ''[[We're in the Money (film)|We're in the Money]]'' | Ginger Stewart | <ref name="AFI"/> |- | 1935 | ''[[Miss Pacific Fleet]]'' | Gloria Fay | <ref name="AFI"/> |- | 1936 | ''[[Colleen (1936 film)|Colleen]]'' | Minnie Hawkins | <ref name="AFI"/> |- | 1936 | ''[[Sons o' Guns]]'' | Yvonne | <ref name="AFI"/> |- | 1936 | ''[[Bullets or Ballots]]'' | Lee Morgan | <ref name="AFI"/> |- | 1936 | ''[[Stage Struck (1936 film)|Stage Struck]]'' | Peggy Revere | <ref name="AFI"/> |- | 1936 | ''[[Three Men on a Horse (film)|Three Men on a Horse]]'' | Mabel | <ref name="AFI"/> |- | 1936 | ''[[Gold Diggers of 1937]]'' | Norma Perry | <ref name="AFI"/> |- | 1937 | ''[[The King and the Chorus Girl]]'' | Dorothy Ellis | <ref name="AFI"/> |- | 1937 | ''[[Back in Circulation]]'' | Timmy Blake | <ref name="AFI"/> |- | 1937 | ''[[The Perfect Specimen]]'' | Mona Carter | <ref name="AFI"/> |- | 1937 | ''[[Stand-In]]'' | Lester Plum | <ref name="AFI"/> |- | 1938 | ''[[There's Always a Woman]]'' | Sally Reardon | <ref name="AFI"/> |- | 1939 | ''[[Off the Record (film)|Off the Record]]'' | Jane Morgan | <ref name="AFI"/> |- | 1939 | ''[[East Side of Heaven]]'' | Mary Wilson | <ref name="AFI"/> |- | 1939 | ''[[The Kid from Kokomo]]'' | Doris Harvey | <ref name="AFI"/> |- | 1939 | ''[[Good Girls Go to Paris]]'' | Jenny Swanson | <ref name="AFI"/> |- | 1939 | ''[[The Amazing Mr. Williams]]'' | Maxine Carroll | <ref name="AFI"/> |- | 1940 | ''[[Two Girls on Broadway]]'' | Molly Mahoney | <ref name="AFI"/> |- | 1940 | ''[[I Want a Divorce]]'' | Geraldine Brokaw | <ref name="AFI"/> |- | 1941 | ''[[Topper Returns]]'' | Gail Richards | <ref name="AFI"/> |- | 1941 | ''[[Model Wife]]'' | Joan Keathing Chambers | <ref name="AFI"/> |- | 1941 | ''[[Three Girls About Town]]'' | Hope Banner | <ref name="AFI"/> |- | 1942 | ''[[Lady for a Night]]'' | Jenny Blake | <ref name="AFI"/> |- | 1942 | ''[[Cry 'Havoc']]'' | Grace Lambert | <ref name="AFI"/> |- | 1945 | ''[[A Tree Grows In Brooklyn (film)|A Tree Grows In Brooklyn]]'' | Aunt Sissy | <ref name="AFI"/> |- | 1945 | ''[[Don Juan Quilligan]]'' | Margie Mossrock | <ref name="AFI"/> |- | 1945 | ''[[Adventure (1945 film)|Adventure]]'' | Helen Melohn | <ref name="AFI"/> |- | 1947 | ''[[The Corpse Came C.O.D.]]'' | Rosemary Durant | <ref name="AFI"/> |- | 1947 | ''[[Nightmare Alley (1947 film)|Nightmare Alley]]'' | Zeena | <ref name="AFI"/> |- | 1947 | ''[[Christmas Eve (1947 film)|Christmas Eve]]'' | Ann Nelson | <ref name="AFI"/> |- | 1950 | ''[[For Heaven's Sake (1950 film)|For Heaven's Sake]]'' | Daphne | <ref name="AFI"/> |- | 1951 | ''[[The Blue Veil (1951 film)|The Blue Veil]]'' | Annie Rawlins | [[24. dodjela Oscara|nominacija za]] [[Oscar za najbolju sporednu glumicu]]<ref name="AFI"/><ref name="IMDb Awards">{{cite web |url=http://www.imdb.com/name/nm0000951/awards |title=Joan Blondell – Awards |publisher=Internet Movie Database |access-date=30. VIII 2015}}</ref> |- | 1956 | ''[[The Opposite Sex]]'' | Edith Potter | <ref name="AFI"/> |- | 1957 | ''[[Lizzie (1957 film)|Lizzie]]'' | Aunt Morgan | <ref name="AFI"/> |- | 1957 | ''[[Desk Set]]'' | Peg Costello | <ref name="AFI"/> |- | 1957 | ''[[This Could Be the Night (film)|This Could Be the Night]]'' | Crystal | <ref name="AFI"/> |- | 1957 | ''[[Will Success Spoil Rock Hunter?]]'' | Violet | <ref name="AFI"/> |- | 1961 | ''[[Angel Baby (1961 film)|Angel Baby]]'' | Mollie Hays | <ref name="AFI"/> |- | 1964 | ''[[Advance to the Rear]]'' | Easy Jenny | <ref name="AFI"/> |- | 1965 | ''[[The Cincinnati Kid]]'' | Lady Fingers | [[dodjela nagrada NBR 1965.|najbolja sporedna glumica]] po ozbur [[National Board of Review]]<br> nominacija za [[Zlatni globus]] [[Golden Globe Award for Best Supporting Actress – Motion Picture|za najbolju sporednu glumicu]]<ref name="AFI"/><ref name="IMDb Awards"/> |- | 1966 | ''[[Ride Beyond Vengeance]]'' | Mrs. Lavender | <ref name="AFI"/> |- | 1967 | ''[[Waterhole No. 3|Waterhole #3]]'' | Lavinia | <ref name="AFI"/> |- | 1967 | ''[[Winchester '73 (TV film)|Winchester '73]]'' | Larouge | TV film<ref>{{cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt0062496/ |title=Winchester '73 |publisher=Internet Movie Database |access-date=2015-08-30}}</ref> |- | 1967 | ''[[The Spy in the Green Hat]]'' | Mrs. "Fingers" Steletto | |- | 1968 | ''[[Stay Away, Joe]]'' | Glenda Callahan | <ref name="AFI"/> |- | 1968 | ''[[Kona Coast (film)|Kona Coast]]'' | Kittibelle Lightfoot | <ref name="AFI"/> |- | 1969 | ''[[Big Daddy (1969 film)|Big Daddy]]'' | | <ref name="AFI"/> |- | 1970 | ''[[The Phynx]]'' | Ruby | <ref name="AFI"/> |- | 1971 | ''[[Support Your Local Gunfighter!]]'' | Jenny | <ref name="AFI"/> |- | 1975 | ''[[The Dead Don't Die]]'' | Levinia | TV film<ref>{{cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt0071395/ |title=The Dead Don't Die |publisher=Internet Movie Database |access-date=2015-08-30}}</ref> |- | 1976 | ''[[Won Ton Ton, the Dog Who Saved Hollywood]]'' | Stanodavka | <ref name="AFI"/> |- | 1976 | ''[[Death at Love House]]'' | Marcella Geffenhart | |- | 1976 | ''[[The Glove (film)|The Glove]]'' | Mrs. Fitzgerald | |- | 1977 | ''[[The Baron (1977 film)|The Baron]]'' | | <ref>{{cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt0075729/ |title=The Baron |publisher=Internet Movie Database |access-date=2015-08-30}}</ref> |- | 1977 | ''[[Opening Night (1977 film)|Opening Night]]'' | Sarah Goode | [[35. dodjela Zlatnog globusa|nominacija za Zlatni globus]] za najbolju sporednu glumicu<ref name="AFI"/><ref name="IMDb Awards"/> |- | 1978 | ''[[Grease (film)|Grease]]'' | Vi | <ref name="AFI"/> |- | 1979 | ''Battered'' | Edna Thompson | TV film |- | 1979 | ''[[The Champ (1979 film)|The Champ]]'' | Dolly Kenyon | <ref name="AFI"/> |- | 1981 | ''[[The Woman Inside]]'' | Tetka Coll | <ref>{{cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt0083339/ |title=The Woman Inside |publisher=Internet Movie Database |access-date=30. VIII 2015}}</ref> |} ===kratki filmovi=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! class="unsortable" | Notes |- | 1929 | ''[[Broadway's Like That]]'' | [[Vitaphone Varieties]] izdanje br. 960 (decembar 1929)<br>uloge: [[Ruth Etting]], [[Humphrey Bogart]], [[Mary Philips]]<ref name="Vitaphone">{{cite book |last=Liebman |first=Roy |date=2003 |title=Vitaphone Films: A Catalogue of the Features and Shorts |url=https://archive.org/details/vitaphonefilmsca0000lieb|location=Jefferson, North Carolina |publisher=McFarland & Company, Inc. |isbn=978-0786446971 }}</ref>{{Rp|50}} |- | 1930 | ''The Devil's Parade'' | Vitaphone Varieties izd br. 992 (februar 1930)<br>Cast: [[Sidney Toler]]<ref name="Vitaphone"/>{{Rp|52}} |- | 1930 | ''The Heart Breaker'' | Vitaphone Varieties izd. br 1012–1013 (mart 1930)<br>uloge: [[Eddie Foy, Jr.]]<ref name="Vitaphone"/>{{Rp|53}} |- | 1930 | ''An Intimate Dinner in Celebration of Warner Bros. Silver Jubilee'' | <ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0283678/ |title=An Intimate Dinner in Celebration of Warner Bros. Silver Jubilee |publisher=Internet Movie Database |accessdate=2015-08-30}}</ref> |- | 1931 | ''How I Play Golf'', br- 10, "Trouble Shots" | Vitaphone izd. br. 4801<br>uloge: [[Bobby Jones (golfer)|Bobby Jones]], [[Joe E. Brown]], [[Edward G. Robinson]], [[Douglas Fairbanks, Jr.]]<ref name="Vitaphone"/>{{Rp|226}} |- | 1933 | ''Just Around the Corner'' | <ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0814168/ |title=Just Around the Corner |publisher=Internet Movie Database |accessdate=30. VIII 2015}}</ref> |- | 1934 | ''Hollywood Newsreel'' | <ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0228394/ |title=Hollywood Newsreel |publisher=Internet Movie Database |accessdate=2015-08-30}}</ref> |- | 1941 | ''Meet the Stars #2: Baby Stars'' | <ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0345639/ |title=Meet the Stars #2: Baby Stars |publisher=Internet Movie Database |accessdate=2015-08-30}}</ref> |- | 1965 | ''The Cincinnati Kid Plays According to Hoyle'' | <ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0222996/ |title=The Cincinnati Kid Plays According to Hoyle |publisher=Internet Movie Database |accessdate=30. VIII 2015}}</ref> |} ==Televizija== {| class="wikitable" |- ! Godina !! Naslov !! Uloge !! Napomene |- | 1968–70 || ''[[Here Come the Brides]]'' || Lottie Hatfield || 52 epizode <ref>[http://www.tvshowsondvd.com/news/Come-Brides-Season-2/16185 Here Come the Brides - 'The Complete 2nd Season': Shout!'s Street Date, Cost, Packaging] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111112043642/http://www.tvshowsondvd.com/news/Come-Brides-Season-2/16185 |date=2011-11-12 }} TVShowsonDVD.com 2001-11-07</ref><ref>[http://www.tvshowsondvd.com/news/Come-Brides/5255 Here Come the Brides - Official Press Release, Plus Rear Box Art & Revised Front Art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114030630/http://www.tvshowsondvd.com/news/Come-Brides/5255 |date=2011-11-14 }} TVShowsonDVD.com 2006-03-07</ref> |- | 1979 | ''[[The Rebels (miniserija)|The Rebels]]'' | Mrs. Brumple | Miniseries<ref>{{cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt0079783/ |title=The Rebels |publisher=Internet Movie Database |access-date=30. VIII 2015}}</ref> |} ==Izvori== {{reflist|2}} ==Vanjske veze== {{commons}} * {{IBDB name}} * {{IMDb name|0000951}} * {{Tcmdb name}} * {{Amg name|6812}} * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=294 Photographs of Joan Blondell] * [http://www.altfg.com/blog/actors/joan-blondell-matthew-kennedy/ Joan Blondell Q&A with Biographer Matthew Kennedy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031150408/http://www.altfg.com/blog/actors/joan-blondell-matthew-kennedy/ |date=2014-10-31 }} {{Authority control}} {{Lifetime|1906|1979|Blondell, Joan}} [[Category:Američke manekenke]] [[Category:Američke filmske glumice]] [[Category:Američke teatarske glumice]] [[Category:Američke televizijske glumice]] ekma21gwg22542k474dhiz66218mgdi 0 4610605 42680739 42449539 2026-08-22T22:36:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680739 wikitext text/x-wiki {{Izbori}} {{glavni|Izborni sistem}} '''Komparativna Studija Izbornih Sistema''' ([[:en:Comparative Study of Electoral Systems|Comparative Study of Electoral Systems]] – CSES) je zajednički istraživački projekat brojnih nacionalnih izbornih studija širom svijeta. Zemlje i politički sistemi koji učestvuju u ovom projektu uključuju isti skup pitanja u svoja nacionalna post-izborna istraživanja javnog mnenja. Prikupljenim podacima iz istraživanja javnog mnenja pridruženi su podaci o glasanju, demografski podaci, zatim varijable na nivou izbornih jedinica i političkih sistema (makro-podaci), u zajedničku bazu koja omogućava komparativnu analizu izbornog ponašanja na više nivoa (tzv. multi-level analizu). CSES baze podataka su javno dostupne i mogu se koristiti besplatno. Projektom upravlja CSES sekretarijat, na bazi saradnje Instituta za društvena istraživanja [[:en:University of Michigan|Univerziteta Mičigen]] (SAD) i [[:en:GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences|GESIS – Lajbnic Instituta za društvena istraživanja]] iz Njemačke. == Ciljevi i sadržaj studije == Komparativna Studija Izbornih Sistema (CSES) je projekat koji je pokrenut 1994. godine sa dva osnovna cilja. Prvi je promocija međunarodne saradnje među nacionalnim izbornim studijama. Drugi cilj je da omogući istraživačima da proučavaju kako varijacije u političkim institucijama, pogotovo izbornim sistemima, utiču na individualne stavove i ponašanje, pogotovo na izbornu izlaznost i glasanje. CSES baza podataka sadrži podatke, odnosno varijable, na tri nivoa. Prvi su takozvane varijable mikro-nivoa, i čine ih odgovori ispitanika na pitanja iz upitnika primenjenih u post-izbornim istraživanjima javnog mnenja u svakoj zemlji koja učestvuje u projektu. Drugi nivo su podaci koji se odnose na rezultate izbora u okrviru izbornih jedinica u kojima su ispitanici situirani. Treći nivo, makro varijable, sadrže informacije o političkom kontekstu države, o izbornom sistemu, te agregatne podatke poput ekonomskih indikatora ili indeksa demokratičnosti. Ovakva struktura podataka, čini mogućom analizu u multi-level modelima. CSES Komitet za planiranje (eng. Planning Committee) dizajnira novi tematski modul na svakih pet godina. U periodu između objavljivanja kompletnih modula, CSES periodično objavljuje preliminarne, parcijalne podatke. Više informacija o temama i sadržaju svakog modula, moguće je pronaći na zvaničnoj stranici CSES projekta. == Pristup podacima == CSES podaci su dostupni svima i njihovo korišćenje je besplatno. Objavljeni podaci su dostupni cjelokupnoj javnosti na isti način, bez bilo kakvih preferencija koje bi podrazumijevale da određene grupe imaju viši nivo pristupa CSES podacima. Podaci su dostupni u različitim formatima, uključujući formate koje koriste najpoznatiji programi za statističku obradu podataka kao što su STATA, SPSS, SAS i R. Podaci mogu biti preuzeti sa sajta CSES projekta kao i putem platforme GESIS katalog podataka. Dodatno, GESIS-ov [http://zacat.gesis.org/webview/ ZACAT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180120174755/http://zacat.gesis.org/webview/ |date=2018-01-20 }}, sredstvo za online analizu podataka, može biti korišćeno za pregled i analizu CSES podataka. == Organizaciona struktura i finansiranje projekta == === CSES Sekretarijat === CSES Sekretarijat je administrativno tijelo CSES projekta, koje radi u tijesnoj saradnji sa nacionalnim izbornim studijama. CSES sekretarijat čine zaposleni u GESIS – Lajbnic Institutu za društvena istraživanja iz Njemačke i na Univerzitetu Mičigen iz Sjedinjenih Američkih Država. Osnovno zaduženje sekretarijata je stvaranje finalne CSES baze, hermonizujući sve nacionalne studije pojedinačno u zajedničku bazu podataka. Na sekretarijatu je takođe i odgovornost za prikupljanje podataka na nivou izbornih okruga i na makro nivou, te dokumentovanje svih prikupljenih podataka i garancija njihovog kvaliteta. Dodatno, Sekretarijat radi na održavanju web-stranice projekta, promociji CSES-a, pružanju potrebne podrške korisnicima podataka, te organizovanju konferencija i sastanaka vezanih za CSES projekat. === Komitet za planiranje, saradnici i Plenarni savet CSES projekta === Istraživački program CSES-a, dizajn studije, kao i upitnike za javnomnjenjska istraživanja, dizajnira međunarodni komitet vodećih istraživača iz oblasti političkih nauka, sociologije i metodologije istraživanja. To su zaduženja Komiteta za planiranje CSES projekta. Na početku svakog novog modula studije, bira se novi sastav Komiteta za planiranje. Nominacije za članstvo u ovom Komitetu stižu od korisnika CSES podataka, da bi zatim članstvo u Komitetu za planiranje bilo potvrđeno i odobreno na sastanku Plenarnog saveta CSES-a. Plenarni savet čine saradnici, predstavnici svih nacionalnih izbornih studija koje su dio CSES-a. Ideje za novi modul mogu biti predložene od strane bilo koga. Više informacija o trenutnom sastavu i radu Komiteta za planiranje, njegovim potkomitetima, kao i o ranijim sastavima i aktivnostima ovog tijela, moguće je pronaći na sajtu CSES projekta. Spisak saradnika projekta, predstavnika nacionalnih izbornih studija koje su dio CSES-a takođe je moguće pronaći na zvaničnoj stranici. === Finansiranje i podrška projektu === Rad CSES sekretarijata je finansiran od strane američke [[:en:National Science Foundation|Nacionalne fondacije za nauku]], [[:en:GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences|GESIS - Lajbnic Instituta za društvena istraživanja]] i Centra za političke studije [[:en:University of Michigan|Unvierziteta Mičigen]] iz SAD-a. CSES projekat podržavaju nacionalne izborne studije finansirajući i realizujući post-izborna istraživanja u svojim zemljama, kao i brojne druge organizacije koje finansiraju prikupljanje podataka, te konferencije i sastanke različitih tijela CSES-a. == Klingeman nagrada == Svake godine, CSES dodjeljuje GESIS Klingeman nagradu za najbolji CSES doprinos (članak, knjigu, disertaciju ili drugu vrstu akademskog doprinosa u najširem smislu). Pokrovitelj nagrade je GESIS - Lajbnic Institut za društvena istraživanja, a ona nosi ime u čast Prof. Dr Hans Dieter Klingemana, jednog od osnivača CSES-a i međunarodno priznatog istraživača u oblasti političkih nauka koji je dao ogroman doprinos uporednom proučavanju izbornog ponašanja. Radovi predloženi za ovu nagradu moraju koristiti CSES podatke i moraju biti objavljeni u kalendarskoj godini prije dodjele nagrade, bilo u štampanom ili elektronskom izdanju. == Dodatni izvori == Više informacija o Komparativnoj Studiji izbornih Sistema (CSES) moguće je pronaći na CSES web sajtu. CSES je takođe aktivno prisutan na društvenim mrežama i to na Tviteru ([https://twitter.com/csestweets?lang=en @csestweets]) i na Fejsbuku. U sklopu projekta postoji i blog koji pruža uvid u rad CSES-a, rad naučnika povezanih sa projektom i rad šire zajednice korisnika. Na CSES Blogu je moguće pronaći istraživanja koja koriste CSES podatke, predstavljanje saradnika, predstavnika nacionalnih izbornih studija iz cijelog svijeta, te novosti o prikupljanju podataka na terenu kao i nove informacije o samom projektu i uopšteno o komparativnim studijama u oblasti političkih nauka. == CSES Bibliografija == [http://www.cses.org/resources/results/results.htm CSES Bibliografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180114032234/http://www.cses.org/resources/results/results.htm |date=2018-01-14 }} sadrži popis akademskih publikacija i prezentacija koje koriste CSES podatke. == Vanjske veze == * [http://www.cses.org/ Komparativna Studija Izbornih Sistema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200109223938/https://cses.org/ |date=2020-01-09 }} * [https://www.gesis.org/en/home/services/data-analysis/international-survey-programs/cses/ CSES u GESIS-u]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.csesblog.org/ CSES Blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180413031714/http://www.csesblog.org/ |date=2018-04-13 }} [[Kategorija:Politika]] [[Kategorija:Izborni sistemi]] 5zx7m1p6pg4wcomoyp1zteiytcptsjy 0 4623739 42680756 40842936 2026-08-23T05:00:32Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680756 wikitext text/x-wiki '''''Lady Windermere's Fan''''' ({{jez-sh|Lepeza Lady Windermere}}) je [[komedija]] irskog pisca [[Oscar Wilde|Oscara Wildea]] premijerno izvedena u [[London]]u 1892. godine. Sastoji se od četiri čina, a naslovna protagonistica je Lady Windermere, žena uvjerena da je muž vara. Radnja prikazuje komplikacije koje nastanu kada njen muž na večeru pozove gospođu Erlynne na večeru, a nakon čega Lady Windermere postane uvjerena da je upravo ona muževa ljubavnica. ''Lady Windermere's Fan'' je u 20. vijeku postala predmetom nekoliko filmskih i televizijskih adaptacija, uključujući [[Lepeza ledi Vindemir (TV drama)|istoimenu]] TV-dramu u produkciji [[RTV Beograd]]. ==Vanjske veze== {{Commons category}} * [https://web.archive.org/web/20070302143607/http://www.ibdb.com/show.asp?ID=5203 IBDB listing of Broadway productions]. {{Gutenberg|no=790|name=Lady Windermere's Fan}} * [http://www.sensesofcinema.com/2004/cteq/lady_windermeres_fan/ Review of 1925 film by Darragh O'Donoghue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126224651/http://www.sensesofcinema.com/2004/cteq/lady_windermeres_fan/ |date=2021-01-26 }}. * {{IMDb title|0016004|Lady Windermere's Fan (1925)}} * {{IMDb title|0041346|The Fan}} * {{IMDb title|0323012|Lady Windermere's Fan (1985)}} * {{IMDb title|0379306|A Good Woman}} [[Category:Drame 1892.]] [[Category:Irska književnost]] k2ebqa0g9ijwl7op8wklkqx4id9f4zd 0 4639226 42680745 42583085 2026-08-23T00:55:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680745 wikitext text/x-wiki {{Okvir bivše zemlje svijeta |ime = Kraljevina Dahomej |hr_ime = Kraljevina Dahomej |izvorno_ime = |genitiv = Dahomeja |kontinent = Afrika |regija = Zapadna Afrika |država = Benin |status = |era = |godina_start = cca. 1600. |godina_kraj = 1894. |datum_start = oko [[1600.]] |datum_kraj = [[15. siječnja]] [[1894.]] |događaj_start = Osnivanje monarhije |događaj_kraj = Francuski [[protektorat]] |događaj_prije = |datum_prije = |događaj1 = {{nowrap|[[Dakodonu]] osvaja [[Abomey]]}} |datum_događaj1 = oko [[1620.]] |događaj2 = {{nowrap|[[Agaja]] osvaja [[Allada|Alladu]] i [[Ouidah]]}} |datum_događaj2 = [[1724.]] – [[1727.]] |događaj3 = [[Ghézo]] pobjeđuje [[Carstvo Oyo|Oyje]] |datum_događaj3 = [[1823.]] |događaj4 = |datum_događaj4 = |događaj5 = |datum_događaj5 = |događaj6 = |datum_događaj6 = |događaj7 = |datum_događaj7 = |događaj8 = |datum_događaj8 = |događaj9 = |datum_događaj9 = |događaj10 = |datum_događaj10 = |događaj_poslije = [[Francuski Dahomej|Ukidanje]] |datum_poslije = [[1904.]] |p1 = |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |p7 = |flag_p7 = |p8 = |flag_p8 = |p9 = |flag_p9 = |p10 = |flag_p10 = |p11 = |flag_p11 = |p12 = |flag_p12 = |p13 = |flag_p13 = |p14 = |flag_p14 = |p15 = |flag_p15 = |s1 = Francuski Dahomej |flag_s1 = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = |s6 = |flag_s6 = |s7 = |flag_s7 = |s8 = |flag_s8 = |s9 = |flag_s9 = |s10 = |flag_s10 = |s11 = |flag_s11 = |s12 = |flag_s12 = |s13 = |flag_s13 = |s14 = |flag_s14 = |s15 = |flag_s15 = |zastava = Dahomey kingdom flag.png |zastava_i = |zastava_tip = Zastava (1818–1858) |grb = |grb_i = |grb_tip = |geslo = |himna = |mapa = Royaume du Danhomè 1894.svg |mapa_opis = |glavni_grad = [[Abomey]] |glavni_grad_egzil = |jezik = [[fon jezik]] |vjera = [[vudu]] |vlada_tip = {{nowrap|[[Apsolutna monarhija]]}} |titula_vođa = [[Kralj Dahomeja|Kralj]] (''[[Ahosu]]'') |vođa1 = [[Gangnihessou]]{{sup|a}} |godina_vođa1 = cca. [[1600.]] – [[1625.]] |vođa2 = [[Houegbadja]]{{sup|b}} {{small|(prvi)}} |godina_vođa2 = [[1645.]] – [[1685.]] |vođa3 = [[Béhanzin]] {{small|(zadnji)}} |godina_vođa3 = [[1889.]] – [[1894.]] |vođa4 = |godina_vođa4 = |vođa5 = |godina_vođa5 = |vođa6 = |godina_vođa6 = |vođa7 = |godina_vođa7 = |vođa8 = |godina_vođa8 = |vođa9 = |godina_vođa9 = |vođa10 = |godina_vođa10 = |titula_zamjenik = |zamjenik1 = |godina_zamjenik1 = |zamjenik2 = |godina_zamjenik2 = |zamjenik3 = |godina_zamjenik3 = |zamjenik4 = |godina_zamjenik4 = |zamjenik5 = |godina_zamjenik5 = |zamjenik6 = |godina_zamjenik6 = |zamjenik7 = |godina_zamjenik7 = |zamjenik8 = |godina_zamjenik8 = |titula_predstavnik = |predstavnik1 = |godina_predstavnik1= |predstavnik2 = |godina_predstavnik2= |predstavnik3 = |godina_predstavnik3= |predstavnik4 = |godina_predstavnik4= |predstavnik5 = |godina_predstavnik5= |predstavnik6 = |godina_predstavnik6= |predstavnik7 = |godina_predstavnik7= |predstavnik8 = |godina_predstavnik8= |legislatura = |tip_dom1 = |dom1 = |tip_dom2 = |dom2 = |stat_godina1 = [[1700.]]<ref name=Heywood /> |stat_površina1 = 10000 |stat_pop1 = 350000 |stat_godina2 = |stat_površina2 = |stat_pop2 = |stat_godina3 = |stat_površina3 = |stat_pop3 = |stat_godina4 = |stat_površina4 = |stat_pop4 = |stat_godina5 = |stat_površina5 = |stat_pop5 = |valuta = |broj = |vremenska_zona = |internet = |danas = {{flag|Benin}} |fusnote = {{sup|a}} [[Gangnihessou]] je bio prvi vladar [[Fon (narod)|Fona]] na teritoriju abomejskog platoa, iz kojeg će kasnije nastati Kraljevina Dahomej. On formalno nije imao titulu kralja, ali je bio vladar tog područja.<br>{{sup|b}} [[Houegbadja]] se danas uglavnom navodi kao prvi titularni kralj Dahomeja, iako je [[Dakodonou]] negdje oko [[1625.]] godine osnovao samo kraljevinu i dao izgraditi kraljevsku palaču. }} '''Kraljevina Dahomej''' bila je [[monarhija]] u [[Zapadna Afrika|Zapadnoj Africi]], na teritoriju suvremenog [[Benin]]a, koja je postojala od otprilike [[1600.]] godine sve do [[1894.]] godine, kada je posljednji dahomejski kralj, [[Béhanzin]], poražen od strane Francuza, a Dahomej je anektiran u sklopu [[Francuska Zapadna Afrika|Francuske Zapadne Afrike]] kao kolonija. Dahomejsko kraljevstvo osnovali su [[Fon (narod)|Foni]] početkom [[17. vijek|XVII. vijeka]], a isto se razvijalo oko [[Abomey]]ja, gdje je bilo sjedište kraljeva, kroz [[18. vijek|XVIII. vijek]], kada je, osvajanjem ključnih obalnih naselja (posebice [[Ouidah|Ouide]]), postalo regionalna sila. Dobar dio [[17. vijek|XVII. vijeka]], Dahomej je bio regionalna sila sve dok sredinom istog perioda nisu postali vazalna država [[Carstvo Oyo|Carstva Oyo]].<ref name=Heywood>{{cite book|title=Soundings in Atlantic history: latent structures and intellectual currents, 1500–1830|year=2009|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, MA|author=Heywood, Linda M.|author2=John K. Thornton|editor=Bailyn, Bernard & Patricia L. Denault|chapter=Kongo and Dahomey, 1660-1815}}</ref> Dahomej je imao dobro organiziranu nacionalnu ekonomiju te je imao plodnu trgovinu robljem s Europljanima kroz [[Atlantska trgovina robljem|transatlantsku rutu]], čiji je važan centar bio upravo [[Ouidah]]; trgovinom su Dahomejci dobivali raznorazno oružje, tkanine i alkohol od Europljana.<ref name=Polanyi>{{cite book|title=Dahomey and the Slave Trade: An Analysis of an Archaic Economy|url=https://archive.org/details/dahomeyslavetrad0000pola|last=Polanyi|first=Karl|location=Seattle|publisher=University of Washington Press|year=1966}}</ref> Dahomej je također imao i bogatu kulturu, a značajna je bila i potpuno ženska vojna jedinica koju su Europljani nazvali [[Dahomejske Amazonke|dahomejskim Amazonkama]]; [[vudu]] religija je također imala bogatu tradiciju štovanja, pri čemu su se poseno isticali [[Dahomejski godišnji običaji|godišnji običaji]], koji su uključivali slavljenje vladara i ljudske žrtve. Kralj ([[fon jezik|fon]]: ''Ahosu'') je, prema izvornim europskim zapisima, bio apsolutistički despot,<ref name=Bay-1998/> međutim tu se vjerojatno radi o pretjerivanjima;<ref name=Monroe>{{cite journal|last=Monroe|first=J. Cameron|title=In the Belly of Dan: Space, History, and Power in Precolonial Dahomey|url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_2011-12_52_6/page/769|journal=Current Anthropology|year=2011|volume=52|issue=6|pages=769–798|doi=10.1086/662678}}</ref> svi su vladari pripadali dinastiji [[Alladaxonou]], a izabirali su se na Velikom vijeću, s tim da sam proces izbora ni danas nije u potpunosti jasan;<ref name=Bay-1998>{{cite book|last=Bay|first=Edna|title=Wives of the Leopard: Gender, Politics, and Culture in the Kingdom of Dahomey|url=https://archive.org/details/wivesofleopardge0000baye|year=1998|publisher=University of Virginia Press}}</ref><ref name=Yoder>{{cite journal|last=Yoder|first=John C.|title=Fly and Elephant Parties: Political Polarization in Dahomey, 1840-1870|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-african-history_1974_15_3/page/417|journal=The Journal of African History|year=1974|volume=15|issue=3|pages=417–432|doi=10.1017/s0021853700013566}}</ref> najčešće je nasljednik bio najstariji sin, mada to nije uvijek bila praksa.<ref name=Law-1997>{{cite journal|last=Law|first=Robin|title=The Politics of Commercial Transition: Factional Conflict in Dahomey in the Context of the Ending of the Atlantic Slave Trade|journal=The Journal of African History|year=1997|volume=38|issue=2|pages=213–233|doi=10.1017/s0021853796006846|url=http://dspace.stir.ac.uk/bitstream/1893/280/1/politics-of-commercial-transition.pdf|archive-date=2017-09-21|access-date=2019-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170921202013/http://dspace.stir.ac.uk/bitstream/1893/280/1/politics-of-commercial-transition.pdf|url-status=dead}}</ref> Kralj je uz sebe imao i Kraljevsko vijeće, koje su sačinjavali ključni savjetnici vladara. Godine [[1894.]], Francuska je porazila dahomejsku vojsku te na području kraljevine formirala protektorat, koja je inkorporiran u [[Francuska Zapadna Afrika|Francusku Zapadnu Afriku]]. Iako više nije imao nezavisnost, Dahomej je i dalje nastavio postojati te je formalno izabirao vladare sve do [[1904.]] godine, kada je svaka autonomija potpuno ukinuta, a protektorat je pretvoren u [[Francuski Dahomej|koloniju]]. == Reference == {{reflist}} == Literatura == *{{cite book |last=Alpern |first=Stanley B. |title=Amazons of Black Sparta: The Women Warriors of Dahomey |url=https://archive.org/details/amazonsofblacksp0000alpe |publisher=New York University Press |location=New York |year=1999 |isbn=0-8147-0678-9}} In-depth description of the fighting methods of these warriors. *{{cite book |last=Bay|first=Edna G.|title=Wives of the Leopard: Gender, Politics, and Culture in the Kingdom of Dahomey |url=https://archive.org/details/wivesofleopardge0000baye|publisher=University of Virginia Press |location=Charlottesville |year=1999 |isbn=978-0-8139-1792-4 }} A historical study of how royal power maintained itself in Dahomey. Bay and Alpern disagree in their interpretation of the women warriors. *{{cite book |last=Bay|first=Edna G.|title=Asen, Ancestors, and Vodun: Tracing Change in African Art|publisher=University of Illinois Press |location=Champaign, IL |year=2008 |isbn=978-0-2520-3255-4}} Dahomean artistic and cultural history seen through the development (up to the present day) of a single ceremonial object, the ''asen''. *{{cite book |last=Law|first=Robin|title=Ouidah: The Social History of a West African Slaving ‘Port’, 1727-1892 |url=https://archive.org/details/ouidahsocialhist0000lawr|publisher=Ohio University Press |location=Athens, OH|year=2004 |isbn=978-0-8214-1572-6 }} An academic study of the commercial role of Ouidah in the slave trade. *{{cite book |last=Mama|first=Raouf|title=Why Goats Smell Bad and Other Stories from Benin |url=https://archive.org/details/whygoatssmellbad0000mama|publisher=Linnet Books |location=North Haven, CT|year=1997 |isbn=0-2080-2469-7 }} Folktales of the Fon people, including legends of old Dahomey. *{{cite book|author1=Pique, Francesca |author2=Leslie H. Rainer|title=Palace Sculptures of Abomey: History Told on Walls |url=https://archive.org/details/palacesculptures00piqu |publisher= Getty Publications|location=Los Angeles|year=2000 |isbn=978-0-8923-6569-2}} Heavily-illustrated volume describing the royal palace in Abomey and its bas-reliefs, with a lot of information on the cultural and social history of Dahomey. {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Dahomej, Kraljevstvo}} [[Kategorija:Historija Benina]] [[Kategorija:Novovjekovne države]] [[Kategorija:Bivše države u Africi]] [[Kategorija:Bivše monarhije]] g84169upa3hqxh911vektfwqnxlcrf4 0 4640709 42680690 42596853 2026-08-22T17:52:20Z ~2026-46050-63 385837 42680690 wikitext text/x-wiki {{Šablon:Infokutija izbori | election_name = Predsjednički izbori u Dahomeju 1970. | country = Dahomej | flag_year = | flag_image = | type = predsjednički | vote_type = | ongoing = | party_colour = | party_name = | alliance_name = | previous_election = | previous_year = | previous_mps = | election_date = [[9. ožujka|9.]] – [[29. ožujka]] [[1970.]] | elected_mps = | next_election = | next_year = | next_mps = | votes_for_election= | needed_votes = | seats_for_election= | majority_seats = | opinion_polls = | turnout = 56.7% <!-- person 1 --> | image1 = Ahomadegbe.jpg{{!}}150x150px | colour1 = C0C0C0 | nominee1 = | candidate1 = '''[[Justin Ahomadégbé-Tomêtin]]''' | leader1 = <!-- legislative or parliamentary only--> | party1 = nezavisni | alliance1 = <!-- presidential --> | home_state1 = | running_mate1 = | electoral_vote1 = | delegate_count1 = | states_carried1 = <!-- legislative or parliamentary --> | leader_since1 = | leaders_seat1 = | last_election1 = | seats_before1 = | seats_needed1 = | seats1 = | seats_after1 = | seat_change1 = <!-- any --> | popular_vote1 = '''200,092''' | percentage1 = '''36.6%''' | swing1 = <!-- legislative or parliamentary only--> <!-- person 2 --> | image2 = Sourou Migan Apithy in 1958.jpg{{!}}150x150px | colour2 = FFD700 | nominee2 = <!-- presidential only, when appropriate, candidate2 can be used instead --> | candidate2 = [[Sourou-Migan Apithy]] | leader2 = <!-- legislative or parliamentary only--> | party2 = [[Demokratska stranka Dahomeja|PDD]] | alliance2 = <!-- presidential --> | home_state2 = | running_mate2 = | electoral_vote2 = | delegate_count2 = | states_carried2 = <!-- legislative or parliamentary --> | leader_since2 = | leaders_seat2 = | last_election2 = | seats_before2 = | seats_needed2 = | seats2 = | seats_after2 = | seat_change2 = <!-- any --> | popular_vote2 = 176,828 | percentage2 = 32.3% | swing2 = <!-- legislative or parliamentary only--> <!-- person 3 --> | image4 = Hubert Maga.jpg{{!}}150x150px | colour4 = 000000 | nominee3 = <!-- presidential only, when appropriate, candidate1 can be used instead --> | candidate4 = [[Hubert Maga]] | leader3 = <!-- legislative or parliamentary only--> | party4 = [[Dahomejski demokratski pokret|RDD]] | alliance3 = <!-- presidential --> | home_state3 = | running_mate3 = | electoral_vote3 = | delegate_count3 = | states_carried3 = <!-- legislative or parliamentary --> | leader_since3 = | leaders_seat3 = | last_election3 = | seats_before3 = | seats_needed3 = | seats3 = | seats_after3 = | seat_change3 = <!-- any --> | popular_vote4 = 152,551 | percentage4 = 27.9% | swing3 = <!-- legislative or parliamentary only--> <!-- person 4 --> | image5 = Emile Zinsou.jpg{{!}}150x150px | colour5 = C0C0C0 | nominee3 = <!-- presidential only, when appropriate, candidate1 can be used instead --> | candidate5 = [[Émile Derlin Zinsou]] | leader3 = <!-- legislative or parliamentary only--> | party5 = nezavisni | alliance3 = <!-- presidential --> | home_state3 = | running_mate3 = | electoral_vote3 = | delegate_count3 = | states_carried3 = <!-- legislative or parliamentary --> | leader_since3 = | leaders_seat3 = | last_election3 = | seats_before3 = | seats_needed3 = | seats3 = | seats_after3 = | seat_change3 = <!-- any --> | popular_vote5 = 17,653 | percentage5 = 3.2% | swing3 = <!-- legislative or parliamentary only--> <!-- polls --> | poll1_date = | poll1_source = | poll1_nominee1 = <!-- presidential only, when appropriate, poll1_candidate1 can be used instead --> | poll1_party1 = <!-- legislative or parliamentary only--> | poll1_nominee2 = <!-- presidential only, when appropriate, poll1_candidate2 can be used instead --> | poll1_party2 = <!-- legislative or parliamentary only--> | poll2_date = | poll2_source = | poll2_nominee1 = <!-- presidential only, when appropriate, poll2_candidate1 can be used instead --> | poll2_party1 = <!-- legislative or parliamentary only--> | poll2_nominee2 = <!-- presidential only, when appropriate, poll2_candidate2 can be used instead --> | poll2_party2 = <!-- legislative or parliamentary only--> <!-- auxiliary rows --> | 1blank = | 1data1 = | 1data2 = | 2blank = | 2data1 = | 2data2 = <!-- map --> | map_image = Map of the 1970 Dahomeyan presidential election.svg | map_size = | map_alt = | map = | map_caption = <!-- bottom --> | title = Predsjednik | before_election = [[Paul-Émile de Souza]] | before_party = (vojni vođa) | posttitle = Izabrani predsjednik | after_election = [[Justin Ahomadégbé-Tomêtin]] | after_party = nezavisni (poništeno) }} '''Predsjednički izboru u Dahomeju 1970. godine''' održali su se u periodu od [[9. ožujka]] do [[29. ožujka]] [[1970.]] godine u [[Republika Dahomej|Dahomeju]] s ciljem stabilizacije civilne vlasti nakon pet godina gotovo stalne vojne vladavine u toj zemlji. Iako su izbori načelno provedeni, problemi s glasovima iz [[Atakora (departmana)|departmana Atakore]] doveli su do toga da je vojska poništila izbore, na kojima je vrlo sporno pobijedio [[Justin Ahomadégbé-Tomêtin]]. Direktna posljedica toga bio je politički konsenzus između trojice vodećih političara u Dahomeju - [[Hubert Maga|Huberta Mage]], [[Sourou-Migan Apithy|Sourou-Migana Apithyja]] i [[Justin Ahomadégbé-Tomêtin|Justina Ahomadégbéa-Tomêtina]] - o osnivanju [[Predsjedničko vijeće (Dahomej)|Predsjedničkog vijeća]]. == Izbori == Početkom prosinca [[1969.]] godnine, civilni predsjednik [[Émile Derlin Zinsou]] svrgnut je od strane vojske, konkretno [[Maurice Kouandété|Mauricea Kouandétéa]], koji ga je godinu dana ranije i postavio na tu poziciju. [[Republika Dahomej|Dahomej]] je tako, nakon godinu dana naizgled stabilne civilne vlasti, ponovno ušla u period nestabilne vojne vlasti, koji je započeo još [[1963.]] godine, uz kraći prekid. Međutim, Kouandété nije dobio podršku cijele vojske,<ref name=Kneib21>{{Harvnb|Kneib|2007|p=21}}</ref> što je ubrzo dovelo do formiranja vojnog Direktorija, na čijem je čelu bio [[Paul-Émile de Souza]].<ref name=Hudgens893>{{Harvnb|Hudgens|Trillo|Calonnec|2003|p=893}}</ref> De Souza nije imao trajnih političkih ambicija, tako da je najavio organiziranje predsjedničkih izbora s ciljem izbora stabilne, civilne vlasti. Iako ih je [[Christophe Soglo|Soglo]] ranije uklonio iz vrha dahomejske politike, moćna "troglava neman" - [[Hubert Maga]], [[Sourou-Migan Apithy]] i [[Justin Ahomadégbé-Tomêtin]] - dobila je priliku za kandidaturu, što su vrlo spremno iskoristili. Izbori su najavljeni za [[ožujak]] [[1970.]] godine, a trebali su biti održani kroz dvadeset dana u šest tadašnjih departmana, od [[9. ožujka]] do [[29. ožujka]]; prvi departman koji je izašao na izbore bio je [[Ouémé (departman)|Ouémé]], a posljednji je trebao biti [[Atakora (departman)|Atakora]]. Izbori su trebali biti održavani svaka četiri dana. Uz ranije spomenutu "troglavu neman", izborima je pristupio i bivši predsjednik [[Émile Derlin Zinsou]]. Kampanja je bila obilježena velikim nepravilnostima, a zastrašivanja i podmićivanja su bili praktički uobičajeni. Kandidati su se međusobno optuživali za opstrukcije i napade na simpatizere, a Maga je bio prvi koji se našao u velikom skandalu, kada ga je Zinsou optužio da su njegovi simpatizeri ubili jednog njegovog simpatizera.<ref name=regionaltension>{{citation|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1970/03/27/76724145.pdf|title=Slayings Reported and Regional Tension Rises as Dahomey Votes for President|author=[[Agence France-Presse]]|date=27 March 1970|newspaper=[[The New York Times]]|publisher=[[The New York Times Company]]|page=6|accessdate=2008-12-14 | format=PDF}}.</ref> To, istina, nije utjecalo na Magine izglede na izborima, s obzirom da je i dalje ostao prvi favorit, sve dok nisu došli na red izbori u Atakori, sjevernom departmanu za kojeg se očekivalo da će uvjerljivo glasovati za Magu; dotad je prednost imao Ahomadégbé-Tomêtin, koji je pod svaku cijenu želio održati čelnu poziciju. Ahomadégbé-Tomêtin je započeo aktivnu kampanju opstruiranja izbora u Atakori, jer je bilo izvjesno da će oni dovesti do Magine pobjede; prije održavanja izbora, de Souza je prvo odgodio glasovanje u Atakori, a onda u konačnici i poništio izbore [[3. travnja]] [[1970.]] godine.<ref name=NDY62>{{Harvnb|Dossou-Yovo|1999|p=62}}</ref> Maga je prijetio secesijom sjevernih departmana ukoliko ne bude proglašen predsjednikom, što je dodatno produbilo krizu.<ref name=HistoricalDictionary85>{{Harvnb|Decalo|1973|p=85}}</ref> Vojska je tada ponudila kompromis prema kojemu bi sva četiri kandidata "dobila" 25% glasova i tako formirala rotirajuće predsjedništvo; Zinsou se povukao iz bilo kakvih dogovora i priznao poraz,<ref name=SD471>{{Harvnb|Decalo|1973|p=471}}</ref><ref name=DR219>{{Harvnb|Ronen|1975|p=219}}</ref> dok su Maga, Apithy i Ahomadégbé-Tomêtin u konačnici popustili pod pritiskom i dogovorili osnivanje [[Predsjedničko vijeće (Dahomej)|Predsjedničkog vijeća]], koje je funkcioniralo po ranije predloženom modelu rotirajućeg predsjedništva. Dana [[7. svibnja]] [[1970.]], kriza je završena, a na čelo zemlje je, prema dogovoru, došao [[Hubert Maga]]. == Rezultati == === Rezultati po kandidatima === {| class=wikitable style=text-align:right !colspan=3|Kandidat !Stranka !Glasovi !% |- |bgcolor="#C0C0C0"|&nbsp; |[[File:Ahomadegbe.jpg|80px]] |align=left| [[Justin Ahomadégbé-Tomêtin]] |align=left| Nezavisni | 200,092 | 36.57 |- |bgcolor="#FFD700"|&nbsp; |[[File:Sourou Migan Apithy in 1958.jpg|80px]] |align=left| [[Sourou-Migan Apithy]] |align=left| [[Demokratska stranka Dahomeja|PDD]] | 176,828 | 32.32 |- |bgcolor="black"|&nbsp; |[[File:Hubert Maga.jpg|80px]] |align=left| [[Hubert Maga]] |align=left| [[Dahomejski demokratski pokret|RDD]] | 152,551 | 27.88 |- |bgcolor="#C0C0C0"|&nbsp; |[[File:Emile Zinsou.jpg|80px]] |align=left| [[Émile Derlin Zinsou]] |align=left| Nezavisni | 17,653 | 3.23 |- |align=left colspan=4|Nevažećih glasova||18,223||3.2 |- |colspan=4 align=left|'''Ukupno'''||'''547,124'''||'''96.8''' |- |colspan=4 align=left|Odaziv||565,347||56.7 |- |align=left colspan=6|Izvor: [http://africanelections.tripod.com/bj.html#1970_Presidential_Election Baza podataka afričkih izbora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627183714/https://africanelections.tripod.com/bj.html#1970_Presidential_Election |date=2021-06-27 }} |} {{small|'''Napomena:''' ''Ne uključuje glasove iz [[Atakora (departman)|Atakore]], gdje planirano glasovanje nikada nije održano.''}} === Rezultati po departmanima === {| class=wikitable style=text-align:center width=100% !rowspan="3" width="8%"|Departman !rowspan="3" width="8%"|Datum !colspan="4" width="52%"|Kandidati !rowspan="3" width="8%"|Važećih glasova !rowspan="3" width="8%"|Nevažećih glasova !rowspan="3" width="8%"|Ukupno glasova !rowspan="3" width="8%"|Registriranih birača !rowspan="3" width="8%"|Odaziv |- !width="8%"|<small>[[Justin Ahomadégbé-Tomêtin|Ahomadégbé-Tomêtin]] !width="8%"|<small>[[Sourou-Migan Apithy|Apithy]] !width="8%"|<small>[[Hubert Maga|Maga]] !width="8%"|<small>[[Émile Derlin Zinsou|Zinsou]] |- |bgcolor="#C0C0C0"| |bgcolor="#FFD700"| |bgcolor="black"| |bgcolor="#C0C0C0"| |- |style="text-align:left"|[[Ouémé (departman)|Ouémé]] | [[9. ožujka]] |bgcolor="#bcf"| 8,679<br>{{small|(7.80%)}} |bgcolor="#7788ff"| '''92,295<br>{{small|(82.99%)}}''' |bgcolor="#e3f3ff"| 6,129<br>{{small|(5.51%)}} | 4,104<br>{{small|(3.69%)}} |111,207 |1,522 |112,729 |234,664 |48% |- |style="text-align:left"| [[Atlantique (departman)|Atlantique]] | [[13. ožujka]] |bgcolor="#7788ff"| '''56,843<br>{{small|(53.29%)}}''' |bgcolor="#bcf"| 38,009<br>{{small|(35.63%)}} |bgcolor="#e3f3ff"| 6,100<br>{{small|(5.72%)}} | 5,724<br>{{small|(5.37%)}} |106,676 |2,602 |109,278 |229,309 |47.7% |- |style="text-align:left"| [[Mono (departman)|Mono]] | [[17. ožujka]] |bgcolor="#7788ff"| '''31,961<br>{{small|(52.00%)}}''' |bgcolor="#bcf"| 19,725<br>{{small|(32.09%)}} |bgcolor="#e3f3ff"| 5,705<br>{{small|(9.28%)}} | 4,074<br>{{small|(6.63%)}} |61,465 |12,148 |73,613 |144,197 |51.1% |- |style="text-align:left"| [[Zou (departman)|Zou]] | [[21. ožujka]] |bgcolor="#7788ff"| '''99,592<br>{{small|(73.33%)}}''' |bgcolor="#bcf"| 26,511<br>{{small|(19.52%)}} |bgcolor="#e3f3ff"| 6,211<br>{{small|(4.57%)}} | 3,494<br>{{small|(2.57%)}} |135,808 |1,216 |137,024 |221,137 |62% |- |style="text-align:left"| [[Borgou (departman)|Borgou]] | [[25. ožujka]] |bgcolor="#bcf"|3,017<br>{{small|(2.29%)}} |bgcolor="#e3f3ff"|288<br>{{small|(0.22%)}} |bgcolor="#7788ff"|'''128,406<br>{{small|(97.30%)}}''' |257<br>{{small|(0.19%)}} |131,968 |735 |132,703 |167,919 |79% |- |style="text-align:left"| [[Atakora (departman)|Atakora]] | [[29. ožujka]] |colspan="9" {{Nom|''Izbori nisu održani''}} |- !colspan="2"| Ukupno !200,902<br>{{small|(36.57%)}} !176,828<br>{{small|(32.32%)}} !152,551<br>{{small|(27.88%)}} !17,653<br>{{small|(3.23%)}} !547,124 !18,223 !565,347 !997,226 !56.7% |- |colspan="11"|'''Izvor:''' [http://africanelections.tripod.com/bj_detail.html#1970_Presidential_Election Baza podataka afričkih izvora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823045918/http://africanelections.tripod.com/bj_detail.html#1970_Presidential_Election |date=2019-08-23 }} |} == Reference == {{reflist}} == Literatura == *{{citation|last=Decalo|first=Samuel|date=April 1973|title=Regionalism, Politics, and the Military in Dahomey|journal=The Journal of Developing Areas|publisher=College of Business, Tennessee State University |volume=7|issue=3|jstor=4190033}} *{{citation|last=Dossou-Yovo|first=Noel|authorlink=Noel Dossou-Yovo|date=September 1999|title=The Experience of Benin|journal=International Journal on World Peace|volume=16|issue=3|url=https://www.questia.com/googleScholar.qst;jsessionid=JQLDgC2JRlQJCYlLmygTXRWrpKPlyfSTHXRGGCTPtGcSL5wQQQmJ!713980606?docId=5001834798|issn=0742-3640|oclc=211426384}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{citation|last1=Hudgens|first1=Jim|last2=Trillo|first2=Richard|last3=Calonnec|first3=Nathalie|title=The Rough Guide to West Africa|publisher=[[Rough Guides]]|location=London|year=2003|isbn=1-84353-118-6|oclc=176832097}} *{{citation|last=Kneib|first=Martha |title=Benin|series=Cultures of the World|publisher=[[Marshall Cavendish]]|location=[[Tarrytown, New York]]|year=2007|isbn=0-7614-2328-1|oclc=62109915}} *{{citation|last=Ronen|first=Dov|title=Dahomey: Between Tradition and Modernity|publisher=Cornell University Press|location=[[Ithaca, New York]]|year=1975|isbn=0-8014-0927-6|oclc=1527290}} {{Authority control}} [[Kategorija:Izbori 1970.|Dahomej]] [[Kategorija:Izbori u Beninu|1970]] cnhkdu19wdd20fpaobla33e6e8m6wq6 0 4644930 42680562 40925156 2026-08-22T13:09:04Z SrpskiAnonimac 101643 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Parohija]] na [[Župnik]] 42680562 wikitext text/x-wiki #Redirect [[Župnik]] gjui7yjmtjb3sbjldgt6dsb7ie6hths 0 4644932 42680564 40925159 2026-08-22T13:09:26Z SrpskiAnonimac 101643 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Parohija]] na [[Župnik]] 42680564 wikitext text/x-wiki #Redirect [[Župnik]] gjui7yjmtjb3sbjldgt6dsb7ie6hths 10 4664736 42680589 42598261 2026-08-22T13:56:44Z Aca 108187 fix 42680589 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Wikipedijina pravila i smjernice | state = {{{state<includeonly>|{{{1|autocollapse}}}</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | titlestyle = {{{titlestyle|}}} | title = Ključna Wikipedijina [[Wikipedija:Pravila i smjernice|pravila i smernice]] | basestyle = text-align:center; | groupstyle = text-align:left; | groupwidth = 6.9em | above = * [[Wikipedija:Pet stubova|Pet stubova]] ** [[Wikipedija:Šta Wikipedija nije|Šta Wikipedija nije]] ** [[Wikipedija:Zanemarite sva pravila|Zanemarite sva pravila]] | group1 = Sadržaj | list1 = {{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[Wikipedija:Provjerljivost|Provjerljivost]] * [[Wikipedija:Bez originalnog istraživanja|Bez originalnog istraživanja]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište|Neutralno gledište]] * [[Wikipedija:Šta Wikipedija nije|Šta Wikipedija nije]] * [[Wikipedija:Biografije živih osoba|Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Pravila o upotrebi slika|Upotreba slika]] * [[Wikipedija:Wikipedia nije rečnik|Wikipedija nije rječnik]] * [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslovi članaka]] | group2 = '''<span style="color:#0077A4;">{{abbr|1={{Large|S}}|2=Smernice}}</span>''' | list2 = * [[Wikipedija:Značaj|Značaj]] * [[Wikipedija:Autobiografija|Autobiografija]] * [[Wikipedija:Navođenje izvora|Navođenje izvora]] * [[Wikipedija:Pouzdani izvori|Pouzdani izvori]] ** [[Wikipedija:Pouzdani izvori/Lista pouzdanih izvora na srpskohrvatskom jeziku|lista]] ** [[Wikipedija:Pouzdani izvori (medicina)|medicina]] * [[Wikipedija:Ne uključujte kompletne tekstove podužih primarnih izvora|Ne uključujte kopije primarnih izvora]] * [[Wikipedija:Plagijat|Plagijat]] * [[Wikipedija:Ne stvarajte obmane|Ne obmanjujte druge]] * [[Wikipedija:Marginalne teorije|Marginalne teorije]] * [[Wikipedija:Očigledne besmislice|Očigledne besmislice]] * [[Wikipedija:Vanjske veze|Vanjske veze]] * [[Wikipedija:Jezičke smjernice|Jezičke smjernice]] * [[Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija|Prijenos sadržaja]] * [[Wikipedija:Nacrti|Nacrti]] }} | group2 = Ponašanje | list2 = {{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[Wikipedija:Uljudnost|Uljudnost]] * [[Wikipedija:Konsenzus|Konsenzus]] ** [[Wikipedija:Tihi konsenzus|tihi konsenzus]] * [[Wikipedija:Glasanje|Glasanje]] * [[Wikipedija:Uznemiravanje|Uznemiravanje]] * [[Wikipedija:Vandalizam|Vandalizam]] * [[Wikipedija:Zanemarite sva pravila|Zanemarite sva pravila]] * [[Wikipedija:Bez ličnih napada|Bez ličnih napada]] * [[Wikipedija:Vlasništvo nad člancima|Vlasništvo nad člancima]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama|Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Rešavanje sukoba|Rješavanje sukoba]] * [[Wikipedija:Čaraparstvo|Čaraparstvo]] * [[Wikipedija:Bez pravnih pretnji|Bez pravnih prijetnji]] * [[Wikipedija:Zaštita djece|Zaštita djece]] * [[Wikipedija:Otkrivanje plaćenog doprinošenja|Otkrivanje plaćenog doprinošenja]] * [[Wikipedija:Pretpostavite dobru namjeru|Pretpostavite dobru namjeru]] * [[Wikipedija:Primjena pravila i smjernica Wikipedije na engleskom jeziku|Primjena pravila i smjernica Wikipedije na engleskom jeziku]] * [[Wikipedija:Nulta tolerancija|Nulta tolerancija]] | group2 = '''<span style="color:#0077A4;">{{abbr|1={{Large|S}}|2=Smernice}}</span>''' | list2 = * [[Wikipedija:Sukob interesa|Sukob interesa]] * [[Wikipedija:Remetilačko uređivanje|Remetilačko uređivanje]] * [[Wikipedija:Ne ometajte Wikipediju da biste nešto dokazali|Ne ometajte Wikipediju da biste nešto dokazali]] * [[Wikipedija:Bonton|Bonton]] * [[Wikipedija:Varanje sistema|Varanje sistema]] * [[Wikipedija:Agitiranje|Agitiranje]] * [[Wikipedija:Ne ujedajte novajlije|Ne ujedajte novajlije]] * [[Wikipedija:Učtivi nestanak|Učtivi nestanak]] * [[Wikipedija:Odgovaranje na pretnje|Odgovaranje na pretnje]] }} | group3 = Brisanje | list3 = {{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[Wikipedija:Pravila brisanja|Pravila brisanja]] * [[Wikipedija:Predloženo brisanje|Predloženo brisanje]] ** [[Wikipedija:Predloženo brisanje biografija živih ljudi|biografije živih ljudi]] * [[Wikipedija:Brzo brisanje|Brzo brisanje]] * [[Wikipedija:Napadačke stranice|Napadačke stranice]] * [[Wikipedija:Nadziranje|Nadziranje]] * [[Wikipedija:Brisanje izmena|Brisanje izmjena]] }} | group4 = Provedba | list4 ={{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[Wikipedija:Administratori|Administratori]] * [[Wikipedija:Birokrati|Birokrati]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja|Blokiranje]] * [[Wikipedija:Pravila brisanja|Brisanje]] * [[Wikipedija:Pravila zabrane|Zabrana]] * [[Wikipedija:Zaštita stranica|Zaštita stranica]] }} | group5 = Uređivanje | list5 = {{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[Wikipedija:Pravila uređivanja|Pravila uređivanja]] |group2 = '''<span style="color:#0077A4;">{{abbr|1={{Large|S}}|2=Smernice}}</span>''' |list2 = {{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group2 = |list2 = * [[Wikipedija:Veličina članka|Veličina članka]] * [[Wikipedija:Budite odvažni|Budite odvažni]] * [[Wikipedija:Razvrstavanje|Razvrstavanje]] * [[Wikipedija:Naslovna napomena|Naslovna napomena]] * [[Wikipedija:Postavite indeksne članke|Postavite indeksne članke]] * [[Wikipedija:Podstranice|Podstranice]] * [[Wikipedija:Korisničke stranice|Korisničke stranice]] ** [[Wikipedija:Korisničke kutije|korisničke kutije]] * [[Wikipedija:Smernice za korišćenje stranice za razgovor|Stranica za razgovor]] ** [[Wikipedija:Potpis|potpisi]] * [[Wikipedija:Članak širokog pojma|Članak širokog pojma]] * [[Wikipedija:Imenski prostor projekta|Imenski prostor projekta]] | group3 = Stil | list3 = * [[Wikipedija:Stilski priručnik|Stilski priručnik]] * [[Wikipedija:Pristupačnost|Pristupačnost]] ** [[Wikipedija:Učinite tehničke članke razumljivim|Razumljivost]] * [[Wikipedija:Datumi i brojevi|Datumi i brojevi]] * [[Wikipedija:Stilska pravila za slike|Stilska pravila za slike]] * [[Wikipedija:Oblikovanje|Oblikovanje]] * [[Wikipedija:Uvodni odeljak|Uvodni odjeljak]] * [[Wikipedija:Povezivanje|Povezivanje]] * [[Wikipedija:Spiskovi|Spiskovi]] |group4 =Klasifikacija |list4 = * [[Wikipedija:Kategorije, spiskovi i navigacioni šabloni|Kategorije, spiskovi i navigacioni šabloni]] * [[Wikipedija:Kategorizacija|Kategorizacija]] * [[Wikipedija:Imenski prostor šablona|Imenski prostor šablona]] }} }} | group6 = ''WMF'' | group6style = background: #dddddd; | list6 ={{Navbox|child |group1style = text-align:left; font-weight: normal; background: #e6e6e6; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[:wmf:Policies|Spisak pravila]] * [[:wmf:Friendly space policy|Pravilo prijateljskog prostora]] * [[:wmf:Resolution:Licensing policy|Licenciranje i autorska prava]] * [[:wmf:Privacy policy|Pravila privatnosti]] * [[:wmf:Values|Vrijednosti]] * [[:wmf:FAQ/en|Često postavljana pitanja]] }} | belowstyle = font-weight: normal; | below = * [[Wikipedija:Pojednostavljeni pravilnik|Pojednostavljeni pravilnik]] }}<includeonly>[[Kategorija:Pravila i smjernice Wikipedije|{{PAGENAME}}]]</includeonly> <noinclude> {{dokumentacija}} [[Kategorija:Pravila i smjernice Wikipedije| ]] <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> pm1uyhul2mrg9g9udjhyjvmwkjozwk0 42680597 42680589 2026-08-22T14:08:38Z Aca 108187 42680597 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Wikipedijina pravila i smjernice | state = {{{state<includeonly>|{{{1|autocollapse}}}</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | titlestyle = {{{titlestyle|}}} | title = Ključna Wikipedijina [[Wikipedija:Pravila i smjernice|pravila i smernice]] | basestyle = text-align:center; | groupstyle = text-align:left; | groupwidth = 6.9em | above = * [[Wikipedija:Pet stubova|Pet stubova]] ** [[Wikipedija:Šta Wikipedija nije|Šta Wikipedija nije]] ** [[Wikipedija:Zanemarite sva pravila|Zanemarite sva pravila]] | group1 = Sadržaj | list1 = {{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[Wikipedija:Provjerljivost|Provjerljivost]] * [[Wikipedija:Bez originalnog istraživanja|Bez originalnog istraživanja]] * [[Wikipedija:Neutralno gledište|Neutralno gledište]] * [[Wikipedija:Šta Wikipedija nije|Šta Wikipedija nije]] * [[Wikipedija:Biografije živih osoba|Biografije živih osoba]] * [[Wikipedija:Pravila o upotrebi slika|Upotreba slika]] * [[Wikipedija:Wikipedia nije rečnik|Wikipedija nije rječnik]] * [[Wikipedija:Naslovi članaka|Naslovi članaka]] | group2 = '''<span style="color:#0077A4;">{{abbr|1={{Large|S}}|2=Smernice}}</span>''' | list2 = * [[Wikipedija:Značaj|Značaj]] * [[Wikipedija:Autobiografija|Autobiografija]] * [[Wikipedija:Navođenje izvora|Navođenje izvora]] * [[Wikipedija:Pouzdani izvori|Pouzdani izvori]] ** [[Wikipedija:Pouzdani izvori/Lista pouzdanih izvora na srpskohrvatskom jeziku|lista]] ** [[Wikipedija:Pouzdani izvori (medicina)|medicina]] * [[Wikipedija:Ne uključujte kompletne tekstove podužih primarnih izvora|Ne uključujte kopije primarnih izvora]] * [[Wikipedija:Plagijat|Plagijat]] * [[Wikipedija:Ne stvarajte obmane|Ne obmanjujte druge]] * [[Wikipedija:Marginalne teorije|Marginalne teorije]] * [[Wikipedija:Očigledne besmislice|Očigledne besmislice]] * [[Wikipedija:Vanjske veze|Vanjske veze]] * [[Wikipedija:Jezičke smjernice|Jezičke smjernice]] * [[Wikipedija:Prijenos sadržaja s drugih Wikipedija|Prijenos sadržaja]] * [[Wikipedija:Nacrti|Nacrti]] }} | group2 = Ponašanje | list2 = {{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[Wikipedija:Uljudnost|Uljudnost]] * [[Wikipedija:Konsenzus|Konsenzus]] ** [[Wikipedija:Tihi konsenzus|tihi konsenzus]] * [[Wikipedija:Glasanje|Glasanje]] * [[Wikipedija:Uznemiravanje|Uznemiravanje]] * [[Wikipedija:Vandalizam|Vandalizam]] * [[Wikipedija:Zanemarite sva pravila|Zanemarite sva pravila]] * [[Wikipedija:Bez ličnih napada|Bez ličnih napada]] * [[Wikipedija:Vlasništvo nad člancima|Vlasništvo nad člancima]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama|Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Rešavanje sukoba|Rješavanje sukoba]] * [[Wikipedija:Čaraparstvo|Čaraparstvo]] * [[Wikipedija:Bez pravnih pretnji|Bez pravnih prijetnji]] * [[Wikipedija:Zaštita djece|Zaštita djece]] * [[Wikipedija:Otkrivanje plaćenog doprinošenja|Otkrivanje plaćenog doprinošenja]] * [[Wikipedija:Pretpostavite dobru namjeru|Pretpostavite dobru namjeru]] * [[Wikipedija:Primjena pravila i smjernica Wikipedije na engleskom jeziku|Primjena pravila i smjernica Wikipedije na engleskom jeziku]] * [[Wikipedija:Nulta tolerancija|Nulta tolerancija]] | group2 = '''<span style="color:#0077A4;">{{abbr|1={{Large|S}}|2=Smernice}}</span>''' | list2 = * [[Wikipedija:Sukob interesa|Sukob interesa]] * [[Wikipedija:Remetilačko uređivanje|Remetilačko uređivanje]] * [[Wikipedija:Ne ometajte Wikipediju da biste nešto dokazali|Ne ometajte Wikipediju da biste nešto dokazali]] * [[Wikipedija:Bonton|Bonton]] * [[Wikipedija:Izigravanje sistema|Izigravanje sistema]] * [[Wikipedija:Agitiranje|Agitiranje]] * [[Wikipedija:Ne ujedajte novajlije|Ne ujedajte novajlije]] * [[Wikipedija:Učtivi nestanak|Učtivi nestanak]] * [[Wikipedija:Odgovaranje na pretnje|Odgovaranje na pretnje]] }} | group3 = Brisanje | list3 = {{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[Wikipedija:Pravila brisanja|Pravila brisanja]] * [[Wikipedija:Predloženo brisanje|Predloženo brisanje]] ** [[Wikipedija:Predloženo brisanje biografija živih ljudi|biografije živih ljudi]] * [[Wikipedija:Brzo brisanje|Brzo brisanje]] * [[Wikipedija:Napadačke stranice|Napadačke stranice]] * [[Wikipedija:Nadziranje|Nadziranje]] * [[Wikipedija:Brisanje izmena|Brisanje izmjena]] }} | group4 = Provedba | list4 ={{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[Wikipedija:Administratori|Administratori]] * [[Wikipedija:Birokrati|Birokrati]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja|Blokiranje]] * [[Wikipedija:Pravila brisanja|Brisanje]] * [[Wikipedija:Pravila zabrane|Zabrana]] * [[Wikipedija:Zaštita stranica|Zaštita stranica]] }} | group5 = Uređivanje | list5 = {{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[Wikipedija:Pravila uređivanja|Pravila uređivanja]] |group2 = '''<span style="color:#0077A4;">{{abbr|1={{Large|S}}|2=Smernice}}</span>''' |list2 = {{Navbox|child |groupstyle = text-align:left; font-weight: normal; |group2 = |list2 = * [[Wikipedija:Veličina članka|Veličina članka]] * [[Wikipedija:Budite odvažni|Budite odvažni]] * [[Wikipedija:Razvrstavanje|Razvrstavanje]] * [[Wikipedija:Naslovna napomena|Naslovna napomena]] * [[Wikipedija:Postavite indeksne članke|Postavite indeksne članke]] * [[Wikipedija:Podstranice|Podstranice]] * [[Wikipedija:Korisničke stranice|Korisničke stranice]] ** [[Wikipedija:Korisničke kutije|korisničke kutije]] * [[Wikipedija:Smernice za korišćenje stranice za razgovor|Stranica za razgovor]] ** [[Wikipedija:Potpis|potpisi]] * [[Wikipedija:Članak širokog pojma|Članak širokog pojma]] * [[Wikipedija:Imenski prostor projekta|Imenski prostor projekta]] | group3 = Stil | list3 = * [[Wikipedija:Stilski priručnik|Stilski priručnik]] * [[Wikipedija:Pristupačnost|Pristupačnost]] ** [[Wikipedija:Učinite tehničke članke razumljivim|Razumljivost]] * [[Wikipedija:Datumi i brojevi|Datumi i brojevi]] * [[Wikipedija:Stilska pravila za slike|Stilska pravila za slike]] * [[Wikipedija:Oblikovanje|Oblikovanje]] * [[Wikipedija:Uvodni odeljak|Uvodni odjeljak]] * [[Wikipedija:Povezivanje|Povezivanje]] * [[Wikipedija:Spiskovi|Spiskovi]] |group4 =Klasifikacija |list4 = * [[Wikipedija:Kategorije, spiskovi i navigacioni šabloni|Kategorije, spiskovi i navigacioni šabloni]] * [[Wikipedija:Kategorizacija|Kategorizacija]] * [[Wikipedija:Imenski prostor šablona|Imenski prostor šablona]] }} }} | group6 = ''WMF'' | group6style = background: #dddddd; | list6 ={{Navbox|child |group1style = text-align:left; font-weight: normal; background: #e6e6e6; |group1 = '''<span style="color:#118811;">{{abbr|1={{Large|P}}|2=Pravila}}</span>''' |list1 = * [[:wmf:Policies|Spisak pravila]] * [[:wmf:Friendly space policy|Pravilo prijateljskog prostora]] * [[:wmf:Resolution:Licensing policy|Licenciranje i autorska prava]] * [[:wmf:Privacy policy|Pravila privatnosti]] * [[:wmf:Values|Vrijednosti]] * [[:wmf:FAQ/en|Često postavljana pitanja]] }} | belowstyle = font-weight: normal; | below = * [[Wikipedija:Pojednostavljeni pravilnik|Pojednostavljeni pravilnik]] }}<includeonly>[[Kategorija:Pravila i smjernice Wikipedije|{{PAGENAME}}]]</includeonly> <noinclude> {{dokumentacija}} [[Kategorija:Pravila i smjernice Wikipedije| ]] <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> ra2ny43qfcls6yhl4e3ewcuw39m4akh 0 4665321 42680751 42670349 2026-08-23T03:21:00Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680751 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Kvir-arhiv-LOGOTIP-768x384.png|alt=Logo Kvir arhiva|mini|Logo Kvir arhiva]]'''Kvir arhiv''' je nastao 2016. godine kao inicijativa, projekt i web [[Udruženje Okvir|Udruženja Okvir]] iz [[Sarajevo|Sarajeva]]. Cilj je da istražuje, dokumentira i čini vidljivim lične priče, historiju i djela [[LGBT|LGBT*IQA]] osoba u [[Bosna i Hercegovina|BiH]]. Projekt je producirao i publicirao seriju intervjua, fotografija, audio i video zapisa, na multimedijalnom webu. Lične priče dokumentuju sjećanja i stavove o ratu, rodu, seksualnosti i sigurnosti LGBT*IQA osoba iz BiH, kroz audio zapise (nekad anonimizirane), prepisku na B/H/S i engleski jezik te fotografiju koju je izabrala osoba. Dio sadržaja i informacija je unešen na Wikipediju, te objavljen na drugim medijskim servisima. [[File:Queer Archive initiative team (cropped).jpg|thumb|Tim inicijative na promociji]] Inicijativa je dobila podršku nekoliko međunarodnih organizacija, fundera, Wikimedija grupe [[Who's Knowledge?]] i vidljivost na međunarodnim stručnim konferencijama, te u široj LGBT*IQA zajednici, civilnom i kulturnom sektoru.<ref>{{Cite web|url=http://www.kvirarhiv.org/o-nama|title=O NAMA|language=bs-BA|accessdate=2021-03-17|archive-date=2021-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324051309/https://www.youtube.com/embed/RlJO4lhpdqQ?feature=oembed|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lgbti.ba/intervju-causevic-kvir-arhiv-je-nastao-iz-bolne-tacke-gubitka-i-magle-u-nasim-licnim-historijama/|title=INTERVJU: Čaušević: Kvir arhiv je nastao iz bolne tačke gubitka i magle u našim ličnim historijama|date=2020-12-01|website=LGBTI.ba|language=bs-BA|accessdate=2021-03-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mreza-mira.net/vijesti/ljudska-prava/licne-price-lbtq-osoba/|title=Lične priče LBTQ osoba|website=Mreža za izgradnju mira|language=en-US|accessdate=2021-03-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.takebackthetech.net/museum/kvir-archive|title=Kvir-archive|date=2017-12-15|website=Take Back The Tech|language=en|accessdate=2021-03-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://itforchange.net/digital-new-deal/2020/10/30/whose-knowledge-is-online-practices-of-epistemic-justice-for-a-digital-new-deal/|title=Whose Knowledge Is Online? Practices of Epistemic Justice for a Digital New Deal – A Digital New Deal|language=en-US|accessdate=2021-03-17|archive-date=2021-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210321025149/https://itforchange.net/digital-new-deal/2020/10/30/whose-knowledge-is-online-practices-of-epistemic-justice-for-a-digital-new-deal/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.balconn.com/site/dnevnik/vijesti-aktivizam/bih/1517-promocija-kvir-arhiva-sarajevo.html|title=Promocija Kvir arhiva Sarajevo - BaLConn|website=www.balconn.com|accessdate=2021-03-17}}</ref> [[File:Queer Archive exhibition - photo and audio stories of LGBT*IQA persons from BiH.jpg|thumb|Izložba Kvir Arhiva - priče LGBT*IQA osoba iz BiH]] Projekt je opisan i referiran u više akademskih publikacija.<ref>{{Cite journal|last=Causevic|first=Az|last2=Philip|first2=Kavita|last3=Zwick-Maitreyi|first3=Maari|last4=Lewis|first4=Persephone Hooper|last5=Bouterse|first5=Siko|last6=Sengupta|first6=Anasuya|date=2020-01-01|title=Centering knowledge from the margins: our embodied practices of epistemic resistance and revolution|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14616742.2019.1701515|journal=International Feminist Journal of Politics|language=en|volume=22|issue=1|pages=6–25|doi=10.1080/14616742.2019.1701515|issn=1461-6742}}</ref><ref>{{Cite book|last=Ackerly|first=Brooke A.|url=https://www.worldcat.org/oclc/1187192372|title=Doing feminist research in political and social science|date=2020|others=Jacqui True, Dawson Books|isbn=978-1-137-59082-4|edition=Second edition|location=[London]|oclc=1187192372}}</ref><ref>{{Cite book|last=Kondakov|first=Alexander|url=https://helda.helsinki.fi/handle/10138/304430|title=Kvir-arhiv, LGBT-muzej i poterjannye mal'chiki : dve versii istorii seksual'nosti|date=2019-05-17|publisher=Новое литературное обозрение|isbn=978-5-4448-1101-6}}</ref> == Reference == {{Refspisak|2}} == Vanjske veze == * http://www.KvirArhiv.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210321025129/https://connect.facebook.net/bs_BA/sdk.js |date=2021-03-21 }} * [https://soundcloud.com/user-975829375 audio intervjui] [[Kategorija:LGBT organizacije u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Arhivi]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Sarajevo]] j9viyzqmbl1pg0xlch9dxu0152hk69o 0 4665377 42680799 42586164 2026-08-23T11:36:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680799 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Basa2.jpg|mini|Basa iz petrovačkog kraja]] '''Basa''', poznata i kao '''lička basa''' ili '''petrovačka basa''' je autohtona vrsta mekog belog sira, koja se tradicionalno priprema u [[Lika|Lici]] i delovima [[Bosanska Krajina|Bosanske Krajine]].<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.agroklub.ba/prehrambena-industrija/petrovacka-basa-kupci-traze-i-do-200-tona-sira-dolaze-i-ponude-iz-rusije-i-kine/46136/|title=Petrovačka basa: Kupci traže i do 200 tona sira, dolaze i ponude iz Rusije i Kine|website=Agroklub.ba|language=bs|access-date=2021-03-05}}</ref> Najčešće se upotrebljava kao sirni namaz i mliječni sastojak u [[Cicvara|cicvari]].<ref name=":3" /> Uz tvrdi [[sirac]], smatra se specijalitetom ovih krajeva.<ref name=":2">{{Cite journal|last=KRŠEV|first=Ljerka|date=1983|year=1983|title=ANALIZA TEHNOLOGIJE I MIKROFLORE LIČKE BASE, TE IZBOR STARTERA ZA INDUSTRIJSKU PROIZVODNJU|url=https://hrcak.srce.hr/file/171832|journal=Mljekarstvo|volume=33 (7)|pages=201-2010|archive-date=2020-06-13|access-date=2021-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613142957/https://hrcak.srce.hr/file/171832|url-status=dead}}</ref> == Podela == Basa se tradicionalno deli na tri vrste:<ref>{{Cite book|title=Mlijeko, istine i laži|last=Latinović|first=Rajko|publisher=Grafid|year=2014|location=Banja Luka|pages=57}}</ref> * ''posna basa'', napravljena od obranog mleka; * ''(standardna) basa'', napravljena od obranog i punomasnog mleka; * ''basa pomješa'', napravljena od mešavine standardne base i [[Kajmak|skorupa]]. == Proizvodnja == Južnim delovima Bosanske Krajine dominiraju planinski krajevi sa [[Kraško polje|kraškim poljima]] i planinskim visoravnima, čime su prirodni uslovi za [[Poljoprivreda|poljoprivredu]] ovog područja orijentisali ka [[Stočarstvo|stočarstvu]].<ref name=":1">{{Cite journal|last=Dozet|first=Natalija|last2=Stanišić|first2=Marko|date=1962|title=PRILOG POZNAVANJU MLJEČNIH PROIZVODA ZAPADNOG DIJELA BOSNE|url=https://hrcak.srce.hr/file/99677|journal=MLJEKARSTVO, LIST ZA UNAPREĐENJE MLJEKARSTVA|volume=XII, 2|pages=25-30}}</ref> Međutim i pored toga, ovde nije došlo do masovne proizvodnje mljiječnih proizvoda kao robe koja bi se prodala na tržištu, tako da se proizvodnja base zasniva na primitivnoj proizvodnji za sopstvene potrebe domaćinstva.<ref name=":1" /> Hrvatski list "Mljekarstvo" u članku iz 1962. posvećenom proizvodnji sireva u južnim delovima Bosanske Krajine navodi: "''U jednom dijelu ovih krajeva ukorjenjeno je shvatanje da mlječni prizvodi nisu tržišna roba, jer pripadaju u dijelokrug domaćica (maja)''. ''Ovakva shvatanja uzrokuju da se mlječni proizvodi izrađuju na stari i primitivan način, a to pridonosi velikoj šarolikosti proizvoda uz siromašan asortiman.''".<ref name=":1" /> Analiza uzoraka base sa područja Like, koju je 1983. izvršila dr Ljerka Kršev pokazala je da je industrijska proizvodnja base za široko tržište moguća uz korićenje standardne mlekarske opreme.<ref name=":2" /> U današnjem vremenu, komercijalna proizvodnja base u [[Ličko-senjska županija|Ličko-senjskoj županiji]] se odvija uglavnom u okviru malih seoskih gazdinstava.<ref>{{Cite web|url=http://lika-gastro.com/category/cesta-sira|title=Lika Gastro - Cesta siraGastronomija Ličko-senjske regije|website=lika-gastro.com|access-date=2021-03-10}}</ref> U [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]] proizvodnja je zastupljena u okolini [[Bosanski Petrovac|Bosanskog Petrovca]],<ref name=":3" /> u manjem broju je zastupljena i kod nekih proizvođača u [[Vojvodina|Vojvodini]].<ref>{{Cite web|url=https://www.poljoprivrednik.net/poljoprivreda/stocarstvo/4255-milan-cuk-iz-banatskog-karadordeva-jedan-od-pionira-robne-kozarske-proizvodnje|title=Mleko pretvara u ekskluzivne sireve|website=POLJOPRIVREDNIK specijalizovani list za selo|language=sr-yu|access-date=2021-03-10|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809163127/https://www.poljoprivrednik.net/poljoprivreda/stocarstvo/4255-milan-cuk-iz-banatskog-karadordeva-jedan-od-pionira-robne-kozarske-proizvodnje}}</ref> [[Petrovac (Republika Srpska)|Opština Petrovac-Drinić]] je kao strategiju razvoja opštine (2011-2016) navela stvaranje uslova za brendiranje base.<ref>''[https://drinic.rs.ba/strategija.doc STRATEGIJA RAZVOJA OPŠTINE PETROVAC-DRINIĆ 2011. – 2016. GODINE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305150135/http://drinic.rs.ba/strategija.doc |date=2017-03-05 }}''</ref> == Priprema == Uglavnom se priprema od kravljeg, a ređe od kozijeg i ovčijeg mleka.<ref>{{Cite web|url=https://www.agroklub.ba/eko-proizvodnja/sirac-basa-i-krompir-sa-1071-m-nadmorske-visine/36972/|title=Sirac, basa i krompir sa 1071 m nadmorske visine|website=Agroklub.ba|language=bs|access-date=2021-03-05}}</ref> Proizvodnja sira se mahom odvija u kućnoj radinosti, i način pripreme može varirati kako od mesta do mesta, tako i od domaćinstva do domaćinstva.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Kršev|first=Ljerka|date=1974|title=Lička basa|url=https://hrcak.srce.hr/file/143045|journal=Mljekarstvo : časopis za unaprjeđenje proizvodnje i prerade mlijeka|volume=Vol. 24 No. 8|pages=193-197}}</ref> Varijacije u pripremi se ne zaustavljaju samo pri tehnologiji izrade, već i kod sirovina koje se koriste prilikom izrade.<ref name=":0" /> === Receptura === Prema terenskim istraživanjima sprovedenim 1974. u okolini [[Vrhovine (Lika)|Vrhovine]] i [[Otočac|Otočca]], receptura za pripremu ličke base je bila sledeća:<ref name=":0" /> # ''Sveže pomuženo [[mleko]] se procedi kroz čistu gazu, a zatim se kuva 15 minuta na laganoj vatri.'' # ''Šerpa se sklanja sa šporeta dok se temperatura mleka ne spusti na 45 stepeni.'' # ''Nakon toga, uklanja se [[Kajmak|skorup]] sa površine.'' # ''Mleko se preliva u posudu koja se obično koristi za sirenje base, i dodaje mu se kiselo mleko od prethodnog dana. Odnos je 1/2 supene kašike [[Kiselo mleko|kiselog mleka]] na 1 litar mleka.'' # ''Mleko se dobro promeša, a zatim lonac poklopi i prekrije čistom krpom i ostavi na toplom mestu (pored šporeta).'' # ''Nakon 4-5 sati, dolazi do zgrušavanja mleka, nakon čega se ono premešta u hladnu prostoriju kako bi se ohladilo.'' # ''Ohlađeno mleko se prebacuje u čistu [[lan]]enu krpu, kroz koju se cedi surutka narednih 18 sati.'' # ''Dobijeni meki sir se meša sa skorupom i soli po želji, nakon čega se dodaci dobro promešaju sa dobijenim sirom.'' == Hemijski sastav == {| class="wikitable" |+Na osnovu hemijske analize 55 uzoraka base sa područja Like, iz 1983. date su sledeće prosečne vrednosti:<ref name=":2" /> !Kiselost !Masti !Soli !Suva materija !Masti u suvoj materiji !Voda |- |73,4 SH |16,7% |0,9% |24,2% |62,2% |76,4% |} {| class="wikitable" |+Prosečne vrednosti base ocenjene ekstra kvalitetom (iz iste analize kao u prethodnoj tabeli):<ref name=":2" /> !Kiselost !Masti !Soli !Suva materija !Masti u suvoj materiji !Voda |- |65,9 SH |16,00% |0,9% |24,2% |64,00% |75,00% |} == Popularna kultura == U selu [[Smoljana]] u opštini [[Bosanski Petrovac]] se tradicionalno održava manifestacija posvećena ovom siru pod nazivom ''Dani'' ''base i krompira''.<ref>{{Cite web|url=http://petrovac-drinic.com/cir/vijesti/Manifestacija-%22Dani-base-i-krompira%22|title=Manifestacija "Dani base i krompira"|date=2019-12-27|website=petrovac-drinic.com|language=bs|access-date=2021-03-05}}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Dragan Torbica]], izmišljeni lik iz TV serije [[Državni posao (TV serija)|''Državni posao'']], veliki je ljubitelj ove hrane i često se u toj seriji spominje u kontekstu krajiškoga specijaliteta. {{Commons|Category:Basa}} == Izvori == {{izvori|2}} {{Authority control}} [[Kategorija:Sir]] [[Kategorija:Hrvatska kuhinja]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačka kuhinja]] [[Kategorija:Tradicionalna jela u Bosanskom Petrovcu]] [[Kategorija:Petrovac (Republika Srpska)]] fx1qgjgt5sciuw4eercojvc0rrxs3mc 0 4672982 42680549 42185779 2026-08-22T12:27:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680549 wikitext text/x-wiki '''"Jezik je dijalekt s vojskom i mornaricom"''' je [[dosjetka]] o arbitrarnosti kriterija kod razlikovanja [[dijalekt|dijalekata]] i [[jezik]]a.<ref name="mair">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=n2DfEmr2g0YC&pg=PA24&dq=quip |title=The Columbia History of Chinese Literature |author=Victor H. Mair |page=24 |quote=It has often been facetiously remarked... the falsity of this quip can be demonstrated... |year=2002}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=F2SRqDzB50wC&pg=PA793&dq=joke |title=Concise encyclopedia of languages of the world |first=Sam |last=Mchombo |editor1-first=Keith |editor1-last=Brown |editor2-first=Sarah |editor2-last=Ogilvie |page=793 |chapter=The Ascendancy of Chinyanja |quote=A recurrent joke in linguistics courses ... is the quip that ... |year=2008}}</ref><ref>{{cite book |title=American English: Dialects and Variation |url=https://archive.org/details/americanenglishd0000wolf_m9g9 |first1=Walt |last1=Wolfram |author-link1=Walt Wolfram |first2=Natalie |last2=Schilling |author-link2=Natalie Schilling |page=[https://archive.org/details/americanenglishd0000wolf_m9g9/page/218 218] |year=1998}}</ref><ref>{{cite book |last1=Blum |first1=Susan D. |editor1-last=Weston |editor1-first=Timothy B. |editor2-last=Jensen |editor2-first=Lionel M. |editor-link2=Lionel M. Jensen |title=China Beyond the Headlines |date=2000 |publisher=Rowman & Littlefield |location=Lanham, Md |page=85 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=TeFiTwH9NskC&q=arbitrary&pg=PA85 |language=English |chapter=Chapter 3: China's Many Faces: Ethnic, Cultural, and Religious Pluralism, pp. 69-96 |isbn=9780847698554 |quote="Weinreich...pointing out the arbitrary division between [dialect and language]"}}</ref> Ističe se utjecaj koji društveni i politički uvjeti mogu imati na percepciju zajednice o statusa svoga jezika ili dijalekta.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=V5dkKYyHclwC&pg=PA440&dq=social |title=The Dictionary of Anthropology |first=Thomas |last=Barfield |year=1998 |quote=Fundamental notions such as 'language' and 'dialect' are primarily social, not linguistic, constructs, because they depend on society in crucial ways.}}</ref> Šaljivu izreku popularizirao je [[sociolingvistika|sociolingvist]] i naučnik [[jidiš]]a [[Max Weinreich]] koji ju je čuo od jednog člana publike na jednom od njegovih predavanja. ==Weinrich== Ova se izjava obično pripisuje Maxu Weinreichu, stručnjaku za jidiš lingvistiku, koji ju je izrazio na jidišu: {{izdvojeni citat|{{lang|yi|אַ שפּראַך איז אַ דיאַלעקט מיט אַן אַרמיי און פֿלאָט}}<br/>''{{lang|yi-Latn|a shprakh iz a dyalekt mit an armey un flot}}''}} Najraniji poznati objavljeni izvor je Weinreichov članak ''Der YIVO un di problemen fun undzer tsayt'' ({{lang|yi|דער ייִוואָ און די פּראָבלעמען פֿון אונדזער צײַט|rtl=yes}} - "Yivo se suočava s poslijeratnim svijetom"; doslovno "Yivo i problemi našeg vremena") predstavljen kao govor 5. siječnja 1945. na godišnjoj konferenciji [[YIVO]]. Weinreich nije izjavio englesku verziju.<ref>{{cite web |url=https://download.hebrewbooks.org/downloadhandler.ashx?req=43629 |title=YIVO Bleter (vol. 25 nr. 1) |date=siječanj–veljača 1945 |language=yi |accessdate=28. kolovoza 2010}}</ref> U članku Weinreich predstavlja ovu izjavu kao primjedbu revizora na nizu predavanja održanih između 13. prosinca 1943. i 12. lipnja 1944.:<ref> {{cite web |url=https://download.hebrewbooks.org/downloadhandler.ashx?req=43627 |title=YIVO Bleter (vol. 23 nr. 3) |date=svibanj–lipanj 1944 |language=yi |accessdate=28. kolovoza 2010}}</ref> {{izdvojeni citat|Jednom se među revizorima pojavio profesor u srednjoj školi u Bronxu. Došao je u Ameriku kao dijete i sve vrijeme nije čuo da jidiš ima historiju i da može služiti i za više stvari.... Jednom mi je nakon predavanja prišao i upitao: "Koja je razlika između dijalekta i jezika?" Mislio sam da ga je zahvatio taj [[haskala|maskilski]] prezir i pokušao sam ga navesti na pravi put, ali on me je prekinuo: "Znam to, ali dat ću vam bolju definiciju. Jezik je dijalekt s vojskom i mornaricom." Od tog sam se vremena pobrinuo da zapamtim da moram prenijeti ovu prekrasnu formulaciju društvene nevolje jidiša brojnoj publici.|Max Weinreich, 1943–1944}} U svom predavanju raspravlja ne samo o lingvističkim, već i o širim konceptima ({{lang|yi|ייִדישקייט}} – dosl. [[jevrejstvo]]). Sociolingvist i naučnik jidiša Joshua Fishman sugerirao je da je možda on bio taj revizor na predavanju Weinreicha.<ref>{{cite web |url=http://mendele.commons.yale.edu/wp/1996/10/08/a-geoyem-opshik-far-an-oftn-tsitat/ |title=Mendele: Yiddish literature and language (Vol. 6.077) |date=8. kolovoza 1996 |language=yi |accessdate=28. kolovoza 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716174941/http://mendele.commons.yale.edu/wp/1996/10/08/a-geoyem-opshik-far-an-oftn-tsitat/ |archivedate=16. srpnja 2011}}</ref> Međutim, Fishman je pretpostavljao da se razmjena dogodila na konferenciji 1967., više od dvadeset godina kasnije od spomenutog YIVO predavanja (1945.) i u svakom slučaju ne odgovara Weinreichovom gornjem opisu. ==Ostala spominjanja== Neki naučnici vjeruju da je ovu dosjetku prvi izrekao [[Antoine Meillet]], ali ne postoji suvremena dokumentacija o tome.<ref>William Bright, urednička napomena u knjizi ''Language in Society'' (''Jezik u društvu''), '''26''':469 (1997)</ref> Jean Laponce je 2004. primijetio da je izraz pripisan u anegdoti "''la petite histoire''" [[Hubert Lyautey|Hubertu Lyauteyu]] (1854–1934) na sastanku [[Académie française|Francuske akademije]] (Académie française); Laponce je tu izreku nazvao "''la loi de Lyautey''" (''Lyauteyev zakon'').<ref>{{cite book |last=Laponce |first=Jean |title=La Gouvernance linguistique: Le Canada en perspective |date=2005 |publisher=[[Univerzitet u Ottawi]] |location=[[Ottawa]] |isbn=9782760316225 |page=13}}</ref> Randolph Quirk je definiciju adaptirao u "Jezik je dijalekt s vojskom i zastavom".<ref>{{cite book |first=Thomas |last=Burns McArthur |title=The English languages |page=205}}</ref> Ova se dosjetka katkad spominje i u pitanju [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]], njegovih varijanata standardiziranih na osnovi istočnohercegovačkog poddijalekta [[štokavski|štokavskog narječja]], te statusu [[čakavski|čakavštine]] i [[kajkavski|kajkavštine]], koji se tradicionalno pripisuju zasebnom [[hrvatski jezik|hrvatskom jeziku]] unatoč manje [[uzajamna razumljivost|uzajamne razumljivosti]] među hrvatskim govornicima štokavice, kajkavice i čakavice, nego između međunarodnih govornika štokavice.<ref>{{cite web |url=https://www.bilten.org/?p=17698 |title=Nacionalizam u jeziku odraz je nacionalizma u društvu |publisher=Bilten – regionalni portal |first=Andrea |last=Milat |date=31. srpnja 2017 |accessdate=4. srpnja 2022}}</ref><ref>{{cite book |url=https://hrcak.srce.hr/file/7145 |title=Standardni jezik i razgraničavanje jezika |first=Krešimir |last=Mićanović |year=2004 |publisher=[[Filozofski fakultet u Zagrebu]] |accessdate=4. srpnja 2022 |access-date=2022-07-04 |archive-date=2022-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617132810/https://hrcak.srce.hr/file/7145 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://pikok.org/jezik-i-politika-mate-kapovic/ |title=Jezik i politika |first=Mate |last=Kapović |author-link=Mate Kapović |accessdate=4. srpnja 2022}}</ref> == Povezano == * {{ill|Pitanje jezika ili dijalekta|ru|Проблема «язык или диалект»}} * {{ill|Etnolekt|en|Ethnolect}} ==Izvori== {{izvori}} [[Kategorija:Citati]] [[Kategorija:Sociolingvistika]] 6fiptcfcf5g5v6jye0nzz8aj0rm3hai 0 4674804 42680557 42643427 2026-08-22T13:00:09Z Edgar Allan Poe 29250 42680557 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nogometaš | imenogometaša = Mehdi Taremi<br>{{small|مهدی طارمی}} | slika = Iran - Japan, AFC Asian Cup 2019 42 (cropped).jpg | punoime = | nadimak = | datumrođenja = [[18. srpnja]] [[1992.]] | rodnigrad = {{flagicon|IRN}} [[Bušeher]] | rodnadržava = [[Iran]] | datumsmrti = | gradsmrti = | državasmrti = | nacionalnost = | državljanstvo = | visina = 1.85 m | pozicija = napadač | trenutniklub = {{flagicon|UAE}} [[Al-Vasl]] | brojnadresu = | datumimjestodebija = | omladinskegodine = | omladinskipogoni = | godine1 = 2010 – 2012 | klubovi1 = {{flagicon|IRN}} [[Šahin Bušeher F.C.|Šahin Bušeher]] | nastupi(golovi)1 = 8 (1) | godine2 = 2012 – 2014 | klubovi2 = {{flagicon|IRN}} [[F.C. Irandžavan Bušeher|Irandžavan]] | nastupi(golovi)2 = 22 (12) | godine3 = 2014 – 2018 | klubovi3 = {{flagicon|IRN}} [[Persepolis F.C.|Persepolis]] | nastupi(golovi)3 = 87 (45) | godine4 = 2018 – 2019 | klubovi4 = {{flagicon|KAT}} [[Al-Garafa SC|Al-Garafa]] | nastupi(golovi)4 = 30 (13) | godine5 = 2019 – 2020 | klubovi5 = {{flagicon|POR}} [[Rio Ave F.C.|Rio Ave]] | nastupi(golovi)5 = 30 (18) | godine6 = 2020 – 2024 | klubovi6 = {{flagicon|POR}} [[FC Porto|Porto]] | nastupi(golovi)6 = 122 (64) | godine7 = 2024 – 2025 | klubovi7 = {{flagicon|ITA}} [[Inter Milan]] | nastupi(golovi)7 = 26 (1) | godine8 = 2025 – 2026 | klubovi8 = {{flagicon|GRČ}} [[Olimpijakos S.F.P. (fudbalski klub)|Olimpijakos]] | nastupi(golovi)8 = 24 (10) | godine9 = 2026 – | klubovi9 = {{flagicon|UAE}} [[Al-Vasl]] | nastupi(golovi)9 = 0 (0) | godine10 = | klubovi10 = | nastupi(golovi)10 = | godine11 = | klubovi11 = | nastupi(golovi)11 = | godine12 = | klubovi12 = | nastupi(golovi)12 = | godine13 = | klubovi13 = | nastupi(golovi)13 = | godine14 = | klubovi14 = | nastupi(golovi)14 = | godine15 = | klubovi15 = | nastupi(golovi)15 = | godine16 = | klubovi16 = | nastupi(golovi)16 = | godine17 = | klubovi17 = | nastupi(golovi)17 = | godine18 = | klubovi18 = | nastupi(golovi)18 = | godine19 = | klubovi19 = | nastupi(golovi)19 = | godine20 = | klubovi20 = | nastupi(golovi)20 = | godine21 = | klubovi21 = | nastupi(golovi)21 = | godine22 = | klubovi22 = | nastupi(golovi)22 = | godine23 = | klubovi23 = | nastupi(golovi)23 = | godine24 = | klubovi24 = | nastupi(golovi)24 = | godine25 = | klubovi25 = | nastupi(golovi)25 = | reprezentacija = | nacionalnegodine1 = 2015 – | nacionalneekipe1 = {{NogRep|IRN}} | nacionalninastupi(golovi)1 = 108 (60) | nacionalnegodine2 = | nacionalneekipe2 = | nacionalninastupi(golovi)2 = | nacionalnegodine3 = | nacionalneekipe3 = | nacionalninastupi(golovi)3 = | nacionalnegodine4 = | nacionalneekipe4 = | nacionalninastupi(golovi)4 = | trenergodine = | trenerklubovi = | zadnjiuređaj = 22.8.2026 | zadnjiuređajrep = }} '''Mehdi Taremi''' ([[perzijski]]: مهدی طارمی; [[Bušeher]], [[18. srpnja]] [[1992.]]), [[iran]]ski nogometaš i reprezentativac koji igra kao napadač. Trenuntno je član [[Al-Vasl]]a. Karijeru je započeo u lokalnom klubu [[Šahin Bušeher F.C.|Šahin Bušeher]], gdje je u dvije godine odigrao niti 10 utakmica i postigao samo jedan gol. Klub ga je na zimu [[2012.]] godine pustio na odsluženje vojnog roka, ali nakon što nije uspio pronaći vojni nogometni klub koji bi ga primio morao je odslužiti vojni rok u redovnim uvjetima. Nakon vojnog roka potpisuje za [[F.C. Irandžavan Bušeher|Irandžavan]], gdje je također igrao dvije sezone; u sezoni [[2013.]]/[[2014.]] postigao je 12 golova u 22 utakmice i bio drugi najbolji strijelac kluba te sezone iza [[Moktar Džomehzadeh|Moktara Džomehzadeha]]. Nakon toga potpisuje za [[Persepolis F.C.|Persepolis]], gdje je igrao ukupno četiri sezone, do [[2018.]] godine. S Persepolisom je [[2017.]] godine postao [[Pro Liga Perzijskog zaljeva|iranski prvak]], a iste godine osvojio je i [[Iranski superkup]]. Godine [[2018.]] potpisuje za [[Al-Garafa SC|Al-Garafu]] u [[Katar]]u, gdje u jednoj sezoni osvaja nacionalni kup. Dobre igre u Aziji donose mu transfer u Europu, kada ga [[2019.]] godine kupuje [[portugal]]ski [[Rio Ave F.C.|Rio Ave]]. U svojoj jedinoj sezoni za klub postigao je 18 ligaških golova, čime je bio izjednačen na listi najboljih strijelaca lige te sezone. To mu je donijelo transfer u [[FC Porto|Porto]], s kojim je [[2022.]] godine osvojio trostruku krunu. Za [[Iranska nogometna reprezentacija|seniorsku reprezentaciju Irana]] debitirao je [[2015.]] godine. Debi na velikom natjecanju imao je na [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.|Svjetskom prvenstvu 2018.]] godine u [[Rusija|Rusiji]]. Naredne godine igrao je polufinale [[AFC Azijski kup|Azijskog kupa]] s Iranom. Godine [[2022.]] bio je u kadru reprezentacije za [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|Svjetsko prvenstvo u Kataru]], gdje je postigao dva gola u porazu od [[Engleska nogometna reprezentacija|Engleske]] (6:2). Mehdi Taremi je rođen kao treće i najmlađe dijete u obitelji. Njegov stariji brat Mohamamad Taremi također je nogometaš. U travnju [[2022.]] godine bio je meta rasističkog članka što ga je objavio [[Sporting CP]], glavni rival Taremijevog Porta, a u kojem je Taremi opisan kao "šarmer zmija" i "Perzijanac koji je uvijek spreman izvoditi cirkuske trikove"; članak, koji je naknadno uklonjen, izazvao je oštre kritike diljem [[Portugal]]a, a reagirao je i iranski ambasador u [[Portugal]]u. {{Sastav Iran 2018 SP}} {{Sastav Iran 2022 SP}} {{Sastav Iran 2026 SP}} {{Najbolji strijelci Primeira Lige}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1992||Taremi, Mehdi}} [[Kategorija:Iranski fudbaleri]] [[Kategorija:Fudbaleri Porta]] [[Kategorija:Fudbaleri Intera]] [[Kategorija:Fudbaleri Olimpijakosa]] lp296y39st0xekuuiqh6gelc7l3e9nz 2 4676787 42680553 42680527 2026-08-22T12:38:32Z Zavičajac 76707 42680553 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[]] iran * 2026. – [[Amazonski teatri]] * 2026. – [[]] indija * 2026. – [[]] Japan {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Mjesta ručne izrade Jingdezhen keramike |image = MET DP342705.jpg |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1765 |država = {{flag|Kina}} }} '''Jingdezhen keramika''' je kineski porculan proizveden u gradu [[Jingdezhen]]u i njegovoj okolini, provincija [[Jiangxi]], na jugu [[Kina|Kine]]. Grad je dobio ime po caru Zhenzonga, za čije je vladavine postao glavno mjesto peći za sušenje, oko 1004. godine. Jingdezhen je možda proizvodio keramiku već u šestom stoljeću. Do 14. stoljeća postao je najveće središte proizvodnje kineskog porculana, što je ostao, povećavajući svoju dominaciju u narednim stoljećima. Jingdezhen je blizu najkvalitetnijih nalazišta petuntse, danas poznatije kao keramički kamen u Kini, kao i okružen šumama, koje su opskrbljivale drvo za peći. Leži na rijeci [[Changjiang]], što je olakšavalo prevoz krhke robe. Carske peći nalazile su se u središtu grada, dok su mnoge druge peći bile četiri kilometra dalje u Hutianu. Proizvodio je veliku raznolikost keramike i porculana, za kinesko tržište i kao kineski izvozni porculan, ali najpoznatiji visokokvalitetni porculanski proizvodi bili su [[Qingbai keramika]] u dinastijama Song i Yuan, plavo-bijeli porculan iz 1330-ih, te "famille ruža" i druge "famille" boje pod dinastijom Qing. [[File:Lidded Prunus Vase (Meiping) with Lotus Sprays LACMA AC1999.38.6.1-.2.jpg|mini|lijevo|200px|Qingbai (plavičasto-bijela") keramika, Song dinastija, 14 stoljeće]] == Istorija == Zanatska proizvodnja keramike ustanovljena je u periodu od 10. do 13. vijeka ([[dinastija Song]]), kada su mnogi keramičari sa sjevera stigli u grad kao izbjeglice<ref name="Jing">{{Cite web |url= https://www.britannica.com/topic/history-of-China |title= Jingdezhen |work= Britannica |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> čime su stvoreni temelji za razvoj Jingdezhena u kineski centar za proizvodnju keramičkih predmeta. Tada se pojavljuje keramika Qingbai (plavičasto-bijela"), prozirni porculan nalik žadu, s prozirnom glazurom koja je davala plavičasto-bijeli ton. Dekoracija se izrađivala delikatnim rezbarijama. [[File:元 景德鎮窯青白瓷菩薩像-Bodhisattva MET DP170177.jpg|mini|lijevo|200px|Yuan dinastija, 14 stoljeće]] Qingbai se nastavila proizvoditi i tokomm mongolske [[Dinastija Yuan|dinastije Yuan]]. Ova dinastija osnovala je tijelo, "Ured za porculan Fuliang", za regulaciju proizvodnje. Inovacijama tehnologije „binarne formule“ od 13. do 15. vijeka i upotrebi [[kobalt]]nih materijala sa [[Bliski istok|Bliskog istoka]] za izradu plavo-bijele keramike, postignut je veliki napredak u tehnologiji izrade. Povećani sadržaj Al₂O₃ u porculanskom zelenom posuđu zahtijevao je više temperature peći, što su tradicionalne peći u obliku zmaja teško postizale. Kako je proizvodnja bila koncentrirana u centru grada, postojala je potreba za pećima koje bi se mogle graditi na ravnijem terenu u blizini obala rijeka, za razliku od peći u obliku zmaja, koje su zahtijevale nagnuta mjesta. Zanatlije iz Jingdezhena razvili novi tip peći, peć u obliku tikve. Slijedeća [[dinastija Ming]] uspostavila je službene peći za proizvodnju porculana za cara i dvor u velikim količinama, kao i darove, do kraja carske vladavine. I dalje su postojale mnoge drugi peći koje su proizvodile za različita tržišta. Od 17. do 19. stoljeća (od kasne dinastije Ming do [[Dinastija Qing|dinastije Qing]]), Jingdezhen je koristio [[Evropa|evropske]] obojene pigmente za inovacije u proizvodnji proizvoda od porcelana, te je postepeno formirala industrijsku strukturu sa proizvodnjom i prodajom velikih razmjera s finom podjelom rada, standardizacijom i specijalizacijom, što je dovelo do postizanja visokog kvaliteta i ogromnog proizvodnog kapaciteta porculana. Na taj način Jingdezhen je zadržao svoju poziciju svjetskog centra za proizvodnju porculana od 16. vijeka nadalje, promovirajući široko širenje kineske tehnologije izrade porculana, umjetnosti i proizvoda širom svijeta i postao izvanredan primjer ručno rađenog industrijskog porculana.<ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/219527 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Svjetska baština == Mjesta ručne izrade Jingdezhen keramike su istorijska mjesta tehnologije ručne izrade [[Keramika|keramike]]. Kao kulturno dobro, mjesta su svjedočanstvo inovativnog razvoja kineske tehnologije izrade, umjetnosti i industrije keramike, dokazujući dubok uticaj kineske industrije rukotvorina na razvoj svjetske keramičke industrije, kao i na razmjenu i međusobno učenje među civilizacijama. Istorijska mjesta uvrštena su na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="Porcelan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1765 |title= Mjesta ručne izrade Jingdezhen porcelana |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani naa listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="Kina">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/cn |title= Kina, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Svjetska baština sastoji se od 5 komponentnih dijelova: Centra za proizvodnju porculana u gradskom području, lokaliteta drevne peći Hutian, rudnika porculanske gline Gaoling, rudnika porculanskog kamena Changling i područja za proizvodnju ogrjevnog drveta Jiaotan. === Centar za proizvodnju keramike === Centar je osnovan u vrijeme dinastija Song i Yuan (10. - 13. vijek), a nastavio sa proizvodnjom i razvijao se u dinastijama Ming i Qing (14. - 19. vijek). Nalazio se u gradskom području Jingdezhena i blizu rijeke Changjiang. Na površini od 251,4 hektara raspoređeni su dijelovi proizvodnje: carske fabrike peći, proizvodne lokacije Luomaqiao i Guanyinge, lokacija peći zapadno od carske fabrike peći, civilne radionice peći, radionice za oblikovanje i preostali materijal, trgovački objekti, tehnološke i organizacuione zgrade i gradski transportnl sistema. [[File:Hutian Kiln, 2021-09-24 02.jpg|mini|lijevo|Hutian peći]] === Peći za sušenje === Centralno mjesto peći za sušenj nalazilo se u selu Hutian, u blizini Jingdezhena, na južnoj obali rijeke Nanhe, pritoke rijeke Changjiang, površine od 40 hektara. Zmajeva peć bila je tradicionalni oblik peći koji se koristio u južnoj Kini. Poznata je i kao penjačka peć, nazvane po svojoj izduženoj, kosoj strukturi izgrađenoj duž padina, koja podsjeća na zmaja. Ovaj tip u svojoj konačnoj fazi sastojao se od tunelskog dimnog kanala izgrađenog uz padinu od glavnog ložišta. Uz bočne strane peći pomoćni ulazi za bočno loženje omogućavali su zagrijavanje cijele konstrukcije. Dužina im je prelazila i 50 metara, bez značajnog pada temperature. Propuh koji je stvarao protok vrućeg zraka uz padinu omogućio je da se zmajeva peć mogla izgraditi bez dimnjaka. Iako su nudile nizak gubitak topline i visoku produktivnost, imale su značajne nedostatke: fluktuacije unutrašnje temperature i atmosfere, što ih je činilo nepogodnim za pečenje velikih komada. Promjena proizvodnje zasnovana na novim sirovinama podstakla je napredak i u tehnologiji peći. Tokom dinastije Yuan, povećani sadržaj Al₂O₃ u porculanskom zelenom posuđu zahtijevao je više temperature peći, što su tradicionalne peći u obliku zmaja teško postizale. Kako je proizvodnja bila koncentrirana u centru grada, postojala je potreba za pećima koje bi se mogle graditi na ravnijem terenu u blizini obala rijeka, za razliku od peći u obliku zmaja, koje su zahtijevale nagnuta mjesta. Nova vrsta peći imala je oblik tikve, s velikom komorom za pečenje sprijeda, koja je povezana s manjom komorom s nižim krovom i dimnjakom. Peć je mogla proizvesti velike količine keramike, pečenog na vrlo visokim temperaturama. Zatvaranjem otvora peći kako bi se ograničio protok zraka prema vatri, mogla se održavati redukcijska atmosfera [[vodonik]]a i [[Ugljen monoksid]]a, što je bilo nužno za neke glazure poput bakreno crvene. === Rudnik porcelanske gline === Vađenje porculanske gline, poznate i kao kaolin, i njena priprema obavljala se na lokaciji u selu Gaoling, općina Yaoli. Korištene su dvije metode: površinskog i podzemnog (jamskog) kopa, na površini od 241,1 hektara. Do danas je identificirano deset površinskih kopova (uključujući probne rovove) i 129 podzemnih [[rudnik]]a. Ostaci površinskog kopa koncentrirani su u južnom dijelu planine Gaoling. Nasuprot tome, podzemni kopovi po području planine Gaoling, nalazili su se od Shuikoutinga na zapadu do Fangjiashana na istoku. Ostaci podzemnih kopova obično se nalaze u blizini ostataka površinskog kopa i formiraju klasterska proizvodna mjesta zajedno s ribnjacima za pranje i ostacima radnih hangara. Izvađena sirovina smještala se u bazene koji su korišteni za pranje i taloženje kaolina u obliku blokova, radi praktičnog transporta. Do danas je identificirano 44 ostataka bazena za pranje i kategorizirano u četiri tipa: strukture s jednim, dvostrukim, trostrukim i četverostrukim bazenima. Sistemi s više bazenskih bazena uglavnom se sastoje od bazena za sirovu rudu i bazena za taloženje, s nekim uređajima za skladištenje vode. Pojedinačni bazeni su se također mogli isključivo koristiti za skladištenje vode. Većina bazena za pranje još uvijek je nu dobrom stanju. Identificiran je i jedan kanal za preusmjeravanje vode. === Rudnik porculanskog kamena === Smješten u selu Changming, općina Yaoli, bio je važno proizvodno područje tokom dinastija Ming i Qing. Postojala su dva rudnika, jedan otvorenog kopa Dawukeng i drugi u dolini Xiaowuli, koji pokrivaju površinu od 973,4 hektara. Prije dinastije Yuan, porculanski kamen bio je jedina sirovina koja se koristila u Jingdezhenu za proizvodnju porculanskih predmeta, pretežno nabavljana iz gornjih slojeva naslaga porculanskog kamena. Ova vrsta kamena bila je jako oštećena vremenskim uticajima i bogata Al₂O₃, što ju je činilo otpornom na deformacije pod visokim temperaturama. Vremenom, prirodna visokokvalitetna nalazišta su se sve više iscrpljivala. Kako bi se riješio ovaj problem, otkriven je materijal poznat kao macang glina, čijim uključivanjem u proces proizvodnje (binarna formula)je došlo do povećanja sadržaj Al₂O₃ u porculanu sa 16-18% na 19,65%. Ova inovacija je prevazišla "krizu sirovina" i istovremeno poboljšala ukupni kvalitet proizvoda. === Područje drva za ogrev === Smješteno u selima Lifang i Jianxi, općina Jiaotan, površine od 473,1 hektara, proizvodno područje drva za ogrjev Jiaotan tipičan je primjer održivog sistema proizvodnje i transporta drva za ogrev u pećima. == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Jingdezhen Handicraft Porcelain Industry Sites}} [[Kategorija:Svjetska baština u Kini] dth7z2qo5x8fd28ov2pnr2i6ct400pl 42680558 42680553 2026-08-22T13:00:43Z Zavičajac 76707 42680558 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[]] iran * 2026. – [[Amazonski teatri]] * 2026. – [[]] indija * 2026. – [[]] Japan {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Mjesta ručne izrade Jingdezhen keramike |image = MET DP342705.jpg |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1765 |država = {{flag|Kina}} }} '''Jingdezhen keramika''' je kineski porculan proizveden u gradu [[Jingdezhen]]u i njegovoj okolini, provincija [[Jiangxi]], na jugu [[Kina|Kine]]. Grad je dobio ime po caru Zhenzonga, za čije je vladavine postao glavno mjesto peći za sušenje, oko 1004. godine. Jingdezhen je možda proizvodio keramiku već u šestom stoljeću. Do 14. stoljeća postao je najveće središte proizvodnje kineskog porculana, što je ostao, povećavajući svoju dominaciju u narednim stoljećima. Jingdezhen je smješten blizu najkvalitetnijih nalazišta petuntse, danas poznatije kao keramički kamen u Kini, kao i okružen šumama, koje su opskrbljivale drvo za peći. Leži na rijeci [[Changjiang]], što je olakšavalo prevoz krhke robe. Carske peći nalazile su se u središtu grada, dok su mnoge druge peći bile četiri kilometra dalje u Hutianu. Proizvodio je keramiku i porcelana široke raznolikosti za kinesko tržište, kao i kineski izvozni porculan, ali najpoznatiji visokokvalitetni porculanski proizvodi bili su [[Qingbai keramika]] u dinastijama Song i Yuan, plavo-bijeli porculan iz 1330-ih, te "famille ruža" i druge "famille" boje pod dinastijom Qing. [[File:Lidded Prunus Vase (Meiping) with Lotus Sprays LACMA AC1999.38.6.1-.2.jpg|mini|lijevo|180px|Qingbai (plavičasto-bijela") keramika, Song dinastija, 14 stoljeće]] == Istorija == Zanatska proizvodnja keramike ustanovljena je u periodu od 10. do 13. vijeka ([[dinastija Song]]), kada su mnogi keramičari sa sjevera stigli u grad kao izbjeglice<ref name="Jing">{{Cite web |url= https://www.britannica.com/topic/history-of-China |title= Jingdezhen |work= Britannica |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> čime su stvoreni temelji za razvoj Jingdezhena u kineski centar za proizvodnju keramičkih predmeta. Tada se pojavljuje keramika Qingbai (plavičasto-bijela"), prozirni porculan nalik žadu, s prozirnom glazurom koja je davala plavičasto-bijeli ton. Dekoracija se izrađivala delikatnim rezbarijama. [[File:元 景德鎮窯青白瓷菩薩像-Bodhisattva MET DP170177.jpg|mini|lijevo|180px|Yuan dinastija, 14 stoljeće]] [[File:Early blue and white ware circa 1335 Jingdezhen.jpg|mini|lijevo|180px|Yuan dinastija, 14 stoljeće, plava i bijela keramika]] [[File:Qing Dynasty Pink vase with a cover 01.jpg|mini|lijevo|180px|Qing dinastija, između 1736 i 1795, "famille roze" keramika]] Qingbai se nastavila proizvoditi i tokomm mongolske [[Dinastija Yuan|dinastije Yuan]]. Ova dinastija osnovala je tijelo, "Ured za porculan Fuliang", za regulaciju proizvodnje. Inovacijama tehnologije „binarne formule“ od 13. do 15. vijeka i upotrebi [[kobalt]]nih materijala sa [[Bliski istok|Bliskog istoka]] za izradu plavo-bijele keramike, postignut je veliki napredak u tehnologiji izrade. Povećani sadržaj Al₂O₃ u porculanskom zelenom posuđu zahtijevao je više temperature peći, što su tradicionalne peći u obliku zmaja teško postizale. Kako je proizvodnja bila koncentrirana u centru grada, postojala je potreba za pećima koje bi se mogle graditi na ravnijem terenu u blizini obala rijeka, za razliku od peći u obliku zmaja, koje su zahtijevale nagnuta mjesta. Zanatlije iz Jingdezhena razvili novi tip peći, peć u obliku tikve. Slijedeća [[dinastija Ming]] uspostavila je službene peći za proizvodnju porculana za cara i dvor u velikim količinama, kao i darove, do kraja carske vladavine. I dalje su postojale mnoge drugi peći koje su proizvodile za različita tržišta. Od 17. do 19. stoljeća (od kasne dinastije Ming do [[Dinastija Qing|dinastije Qing]]), Jingdezhen je koristio [[Evropa|evropske]] obojene pigmente za inovacije u proizvodnji proizvoda od porcelana, te je postepeno formirala industrijsku strukturu sa proizvodnjom i prodajom velikih razmjera s finom podjelom rada, standardizacijom i specijalizacijom, što je dovelo do postizanja visokog kvaliteta i ogromnog proizvodnog kapaciteta porculana. Na taj način Jingdezhen je zadržao svoju poziciju svjetskog centra za proizvodnju porculana od 16. vijeka nadalje, promovirajući široko širenje kineske tehnologije izrade porculana, umjetnosti i proizvoda širom svijeta i postao izvanredan primjer ručno rađenog industrijskog porculana.<ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/219527 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Svjetska baština == Mjesta ručne izrade Jingdezhen keramike su istorijska mjesta tehnologije ručne izrade [[Keramika|keramike]]. Kao kulturno dobro, mjesta su svjedočanstvo inovativnog razvoja kineske tehnologije izrade, umjetnosti i industrije keramike, dokazujući dubok uticaj kineske industrije rukotvorina na razvoj svjetske keramičke industrije, kao i na razmjenu i međusobno učenje među civilizacijama. Istorijska mjesta uvrštena su na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="Porcelan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1765 |title= Mjesta ručne izrade Jingdezhen porcelana |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani naa listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="Kina">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/cn |title= Kina, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Svjetska baština sastoji se od 5 komponentnih dijelova: Centra za proizvodnju porculana u gradskom području, lokaliteta drevne peći Hutian, rudnika porculanske gline Gaoling, rudnika porculanskog kamena Changling i područja za proizvodnju ogrjevnog drveta Jiaotan. === Centar za proizvodnju keramike === Centar je osnovan u vrijeme dinastija Song i Yuan (10. - 13. vijek), a nastavio sa proizvodnjom i razvijao se u dinastijama Ming i Qing (14. - 19. vijek). Nalazio se u gradskom području Jingdezhena i blizu rijeke Changjiang. Na površini od 251,4 hektara raspoređeni su dijelovi proizvodnje: carske fabrike peći, proizvodne lokacije Luomaqiao i Guanyinge, lokacija peći zapadno od carske fabrike peći, civilne radionice peći, radionice za oblikovanje i preostali materijal, trgovački objekti, tehnološke i organizacuione zgrade i gradski transportnl sistema. [[File:Hutian Kiln, 2021-09-24 02.jpg|mini|lijevo|180px|Hutian peći]] === Peći za sušenje === Centralno mjesto peći za sušenj nalazilo se u selu Hutian, u blizini Jingdezhena, na južnoj obali rijeke Nanhe, pritoke rijeke Changjiang, površine od 40 hektara. Zmajeva peć bila je tradicionalni oblik peći koji se koristio u južnoj Kini. Poznata je i kao penjačka peć, nazvane po svojoj izduženoj, kosoj strukturi izgrađenoj duž padina, koja podsjeća na zmaja. Ovaj tip u svojoj konačnoj fazi sastojao se od tunelskog dimnog kanala izgrađenog uz padinu od glavnog ložišta. Uz bočne strane peći pomoćni ulazi za bočno loženje omogućavali su zagrijavanje cijele konstrukcije. Dužina im je prelazila i 50 metara, bez značajnog pada temperature. Propuh koji je stvarao protok vrućeg zraka uz padinu omogućio je da se zmajeva peć mogla izgraditi bez dimnjaka. Iako su nudile nizak gubitak topline i visoku produktivnost, imale su značajne nedostatke: fluktuacije unutrašnje temperature i atmosfere, što ih je činilo nepogodnim za pečenje velikih komada. Promjena proizvodnje zasnovana na novim sirovinama podstakla je napredak i u tehnologiji peći. Tokom dinastije Yuan, povećani sadržaj Al₂O₃ u porculanskom zelenom posuđu zahtijevao je više temperature peći, što su tradicionalne peći u obliku zmaja teško postizale. Kako je proizvodnja bila koncentrirana u centru grada, postojala je potreba za pećima koje bi se mogle graditi na ravnijem terenu u blizini obala rijeka, za razliku od peći u obliku zmaja, koje su zahtijevale nagnuta mjesta. Nova vrsta peći imala je oblik tikve, s velikom komorom za pečenje sprijeda, koja je povezana s manjom komorom s nižim krovom i dimnjakom. Peć je mogla proizvesti velike količine keramike, pečenog na vrlo visokim temperaturama. Zatvaranjem otvora peći kako bi se ograničio protok zraka prema vatri, mogla se održavati redukcijska atmosfera [[vodonik]]a i [[Ugljen monoksid]]a, što je bilo nužno za neke glazure poput bakreno crvene. === Rudnik porcelanske gline === Vađenje porculanske gline, poznate i kao [[kaolin]], i njena priprema obavljala se na lokaciji u selu Gaoling, općina Yaoli. Korištene su dvije metode: površinskog i podzemnog (jamskog) kopa, na površini od 241,1 hektara. Do danas je identificirano deset površinskih kopova (uključujući probne rovove) i 129 podzemnih [[rudnik]]a. Ostaci površinskog kopa koncentrirani su u južnom dijelu planine Gaoling. Nasuprot tome, podzemni kopovi po području planine Gaoling, nalazili su se od Shuikoutinga na zapadu do Fangjiashana na istoku. Ostaci podzemnih kopova obično se nalaze u blizini ostataka površinskog kopa i formiraju klasterska proizvodna mjesta zajedno s ribnjacima za pranje i ostacima radnih hangara. Izvađena sirovina smještala se u bazene koji su korišteni za pranje i taloženje kaolina u obliku blokova, radi praktičnog transporta. Do danas je identificirano 44 ostataka bazena za pranje i kategorizirano u četiri tipa: strukture s jednim, dvostrukim, trostrukim i četverostrukim bazenima. Sistemi s više bazenskih bazena uglavnom se sastoje od bazena za sirovu rudu i bazena za taloženje, s nekim uređajima za skladištenje vode. Pojedinačni bazeni su se također mogli isključivo koristiti za skladištenje vode. Većina bazena za pranje još uvijek je nu dobrom stanju. Identificiran je i jedan kanal za preusmjeravanje vode. === Rudnik porculanskog kamena === Smješten u selu Changming, općina Yaoli, bio je važno proizvodno područje tokom dinastija Ming i Qing. Postojala su dva rudnika, jedan otvorenog kopa Dawukeng i drugi u dolini Xiaowuli, koji pokrivaju površinu od 973,4 hektara. Prije dinastije Yuan, porculanski kamen bio je jedina sirovina koja se koristila u Jingdezhenu za proizvodnju porculanskih predmeta, pretežno nabavljana iz gornjih slojeva naslaga porculanskog kamena. Ova vrsta kamena bila je jako oštećena vremenskim uticajima i bogata Al₂O₃, što ju je činilo otpornom na deformacije pod visokim temperaturama. Vremenom, prirodna visokokvalitetna nalazišta su se sve više iscrpljivala. Kako bi se riješio ovaj problem, otkriven je materijal poznat kao macang glina, čijim uključivanjem u proces proizvodnje (binarna formula)je došlo do povećanja sadržaj Al₂O₃ u porculanu sa 16-18% na 19,65%. Ova inovacija je prevazišla "krizu sirovina" i istovremeno poboljšala ukupni kvalitet proizvoda. === Područje drva za ogrev === Smješteno u selima Lifang i Jianxi, općina Jiaotan, površine od 473,1 hektara, proizvodno područje drva za ogrjev Jiaotan tipičan je primjer održivog sistema proizvodnje i transporta drva za ogrev u pećima. == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Jingdezhen Handicraft Porcelain Industry Sites}} [[Kategorija:Svjetska baština u Kini] kei5tmf6mu8hnjrnc1darobp8uzl0az 42680559 42680558 2026-08-22T13:03:15Z Zavičajac 76707 42680559 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[]] iran * 2026. – [[Amazonski teatri]] * 2026. – [[]] indija * 2026. – [[]] Japan {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Mjesta ručne izrade Jingdezhen keramike |image = MET DP342705.jpg |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1765 |država = {{flag|Kina}} }} '''Jingdezhen keramika''' je kineski porculan proizveden u gradu [[Jingdezhen]]u i njegovoj okolini, provincija [[Jiangxi]], na jugu [[Kina|Kine]]. Grad je dobio ime po caru Zhenzonga, za čije je vladavine postao glavno mjesto peći za sušenje, oko 1004. godine. Jingdezhen je možda proizvodio keramiku već u šestom stoljeću. Do 14. stoljeća postao je najveće središte proizvodnje kineskog porculana, što je ostao, povećavajući svoju dominaciju u narednim stoljećima. Jingdezhen je blizu najkvalitetnijih nalazišta petuntse, danas poznatije kao keramički kamen u Kini, kao i okružen šumama, koje su opskrbljivale drvo za peći. Leži na rijeci [[Changjiang]], što je olakšavalo prevoz krhke robe. Carske peći nalazile su se u središtu grada, dok su mnoge druge peći bile četiri kilometra dalje u Hutianu. Proizvodio je veliku raznolikost keramike i porculana, za kinesko tržište i kao kineski izvozni porculan, ali najpoznatiji visokokvalitetni porculanski proizvodi bili su [[Qingbai keramika]] u dinastijama Song i Yuan, plavo-bijeli porculan iz 1330-ih, te "famille ruža" i druge "famille" boje pod dinastijom Qing. [[File:Lidded Prunus Vase (Meiping) with Lotus Sprays LACMA AC1999.38.6.1-.2.jpg|mini|lijevo|200px|Qingbai (plavičasto-bijela") keramika, Song dinastija, 14 stoljeće]] == Istorija == Zanatska proizvodnja keramike ustanovljena je u periodu od 10. do 13. vijeka ([[dinastija Song]]), kada su mnogi keramičari sa sjevera stigli u grad kao izbjeglice<ref name="Jing">{{Cite web |url= https://www.britannica.com/topic/history-of-China |title= Jingdezhen |work= Britannica |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> čime su stvoreni temelji za razvoj Jingdezhena u kineski centar za proizvodnju keramičkih predmeta. Tada se pojavljuje keramika Qingbai (plavičasto-bijela"), prozirni porculan nalik žadu, s prozirnom glazurom koja je davala plavičasto-bijeli ton. Dekoracija se izrađivala delikatnim rezbarijama. [[File:元 景德鎮窯青白瓷菩薩像-Bodhisattva MET DP170177.jpg|mini|lijevo|200px|Yuan dinastija, 14 stoljeće]] Qingbai se nastavila proizvoditi i tokomm mongolske [[Dinastija Yuan|dinastije Yuan]]. Ova dinastija osnovala je tijelo, "Ured za porculan Fuliang", za regulaciju proizvodnje. Inovacijama tehnologije „binarne formule“ od 13. do 15. vijeka i upotrebi [[kobalt]]nih materijala sa [[Bliski istok|Bliskog istoka]] za izradu plavo-bijele keramike, postignut je veliki napredak u tehnologiji izrade. Povećani sadržaj Al₂O₃ u porculanskom zelenom posuđu zahtijevao je više temperature peći, što su tradicionalne peći u obliku zmaja teško postizale. Kako je proizvodnja bila koncentrirana u centru grada, postojala je potreba za pećima koje bi se mogle graditi na ravnijem terenu u blizini obala rijeka, za razliku od peći u obliku zmaja, koje su zahtijevale nagnuta mjesta. Zanatlije iz Jingdezhena razvili novi tip peći, peć u obliku tikve. Slijedeća [[dinastija Ming]] uspostavila je službene peći za proizvodnju porculana za cara i dvor u velikim količinama, kao i darove, do kraja carske vladavine. I dalje su postojale mnoge drugi peći koje su proizvodile za različita tržišta. Od 17. do 19. stoljeća (od kasne dinastije Ming do [[Dinastija Qing|dinastije Qing]]), Jingdezhen je koristio [[Evropa|evropske]] obojene pigmente za inovacije u proizvodnji proizvoda od porcelana, te je postepeno formirala industrijsku strukturu sa proizvodnjom i prodajom velikih razmjera s finom podjelom rada, standardizacijom i specijalizacijom, što je dovelo do postizanja visokog kvaliteta i ogromnog proizvodnog kapaciteta porculana. Na taj način Jingdezhen je zadržao svoju poziciju svjetskog centra za proizvodnju porculana od 16. vijeka nadalje, promovirajući široko širenje kineske tehnologije izrade porculana, umjetnosti i proizvoda širom svijeta i postao izvanredan primjer ručno rađenog industrijskog porculana.<ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/219527 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Svjetska baština == Mjesta ručne izrade Jingdezhen keramike su istorijska mjesta tehnologije ručne izrade [[Keramika|keramike]]. Kao kulturno dobro, mjesta su svjedočanstvo inovativnog razvoja kineske tehnologije izrade, umjetnosti i industrije keramike, dokazujući dubok uticaj kineske industrije rukotvorina na razvoj svjetske keramičke industrije, kao i na razmjenu i međusobno učenje među civilizacijama. Istorijska mjesta uvrštena su na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="Porcelan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1765 |title= Mjesta ručne izrade Jingdezhen porcelana |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani naa listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="Kina">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/cn |title= Kina, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Svjetska baština sastoji se od 5 komponentnih dijelova: Centra za proizvodnju porculana u gradskom području, lokaliteta drevne peći Hutian, rudnika porculanske gline Gaoling, rudnika porculanskog kamena Changling i područja za proizvodnju ogrjevnog drveta Jiaotan. === Centar za proizvodnju keramike === Centar je osnovan u vrijeme dinastija Song i Yuan (10. - 13. vijek), a nastavio sa proizvodnjom i razvijao se u dinastijama Ming i Qing (14. - 19. vijek). Nalazio se u gradskom području Jingdezhena i blizu rijeke Changjiang. Na površini od 251,4 hektara raspoređeni su dijelovi proizvodnje: carske fabrike peći, proizvodne lokacije Luomaqiao i Guanyinge, lokacija peći zapadno od carske fabrike peći, civilne radionice peći, radionice za oblikovanje i preostali materijal, trgovački objekti, tehnološke i organizacuione zgrade i gradski transportnl sistema. [[File:Hutian Kiln, 2021-09-24 02.jpg|mini|lijevo|Hutian peći]] === Peći za sušenje === Centralno mjesto peći za sušenj nalazilo se u selu Hutian, u blizini Jingdezhena, na južnoj obali rijeke Nanhe, pritoke rijeke Changjiang, površine od 40 hektara. Zmajeva peć bila je tradicionalni oblik peći koji se koristio u južnoj Kini. Poznata je i kao penjačka peć, nazvane po svojoj izduženoj, kosoj strukturi izgrađenoj duž padina, koja podsjeća na zmaja. Ovaj tip u svojoj konačnoj fazi sastojao se od tunelskog dimnog kanala izgrađenog uz padinu od glavnog ložišta. Uz bočne strane peći pomoćni ulazi za bočno loženje omogućavali su zagrijavanje cijele konstrukcije. Dužina im je prelazila i 50 metara, bez značajnog pada temperature. Propuh koji je stvarao protok vrućeg zraka uz padinu omogućio je da se zmajeva peć mogla izgraditi bez dimnjaka. Iako su nudile nizak gubitak topline i visoku produktivnost, imale su značajne nedostatke: fluktuacije unutrašnje temperature i atmosfere, što ih je činilo nepogodnim za pečenje velikih komada. Promjena proizvodnje zasnovana na novim sirovinama podstakla je napredak i u tehnologiji peći. Tokom dinastije Yuan, povećani sadržaj Al₂O₃ u porculanskom zelenom posuđu zahtijevao je više temperature peći, što su tradicionalne peći u obliku zmaja teško postizale. Kako je proizvodnja bila koncentrirana u centru grada, postojala je potreba za pećima koje bi se mogle graditi na ravnijem terenu u blizini obala rijeka, za razliku od peći u obliku zmaja, koje su zahtijevale nagnuta mjesta. Nova vrsta peći imala je oblik tikve, s velikom komorom za pečenje sprijeda, koja je povezana s manjom komorom s nižim krovom i dimnjakom. Peć je mogla proizvesti velike količine keramike, pečenog na vrlo visokim temperaturama. Zatvaranjem otvora peći kako bi se ograničio protok zraka prema vatri, mogla se održavati redukcijska atmosfera [[vodonik]]a i [[Ugljen monoksid]]a, što je bilo nužno za neke glazure poput bakreno crvene. === Rudnik porcelanske gline === Vađenje porculanske gline, poznate i kao kaolin, i njena priprema obavljala se na lokaciji u selu Gaoling, općina Yaoli. Korištene su dvije metode: površinskog i podzemnog (jamskog) kopa, na površini od 241,1 hektara. Do danas je identificirano deset površinskih kopova (uključujući probne rovove) i 129 podzemnih [[rudnik]]a. Ostaci površinskog kopa koncentrirani su u južnom dijelu planine Gaoling. Nasuprot tome, podzemni kopovi po području planine Gaoling, nalazili su se od Shuikoutinga na zapadu do Fangjiashana na istoku. Ostaci podzemnih kopova obično se nalaze u blizini ostataka površinskog kopa i formiraju klasterska proizvodna mjesta zajedno s ribnjacima za pranje i ostacima radnih hangara. Izvađena sirovina smještala se u bazene koji su korišteni za pranje i taloženje kaolina u obliku blokova, radi praktičnog transporta. Do danas je identificirano 44 ostataka bazena za pranje i kategorizirano u četiri tipa: strukture s jednim, dvostrukim, trostrukim i četverostrukim bazenima. Sistemi s više bazenskih bazena uglavnom se sastoje od bazena za sirovu rudu i bazena za taloženje, s nekim uređajima za skladištenje vode. Pojedinačni bazeni su se također mogli isključivo koristiti za skladištenje vode. Većina bazena za pranje još uvijek je nu dobrom stanju. Identificiran je i jedan kanal za preusmjeravanje vode. === Rudnik porculanskog kamena === Smješten u selu Changming, općina Yaoli, bio je važno proizvodno područje tokom dinastija Ming i Qing. Postojala su dva rudnika, jedan otvorenog kopa Dawukeng i drugi u dolini Xiaowuli, koji pokrivaju površinu od 973,4 hektara. Prije dinastije Yuan, porculanski kamen bio je jedina sirovina koja se koristila u Jingdezhenu za proizvodnju porculanskih predmeta, pretežno nabavljana iz gornjih slojeva naslaga porculanskog kamena. Ova vrsta kamena bila je jako oštećena vremenskim uticajima i bogata Al₂O₃, što ju je činilo otpornom na deformacije pod visokim temperaturama. Vremenom, prirodna visokokvalitetna nalazišta su se sve više iscrpljivala. Kako bi se riješio ovaj problem, otkriven je materijal poznat kao macang glina, čijim uključivanjem u proces proizvodnje (binarna formula)je došlo do povećanja sadržaj Al₂O₃ u porculanu sa 16-18% na 19,65%. Ova inovacija je prevazišla "krizu sirovina" i istovremeno poboljšala ukupni kvalitet proizvoda. === Područje drva za ogrev === Smješteno u selima Lifang i Jianxi, općina Jiaotan, površine od 473,1 hektara, proizvodno područje drva za ogrjev Jiaotan tipičan je primjer održivog sistema proizvodnje i transporta drva za ogrev u pećima. == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Jingdezhen Handicraft Porcelain Industry Sites}} [[Kategorija:Svjetska baština u Kini] dth7z2qo5x8fd28ov2pnr2i6ct400pl 42680560 42680559 2026-08-22T13:04:20Z Zavičajac 76707 42680560 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[]] iran * 2026. – [[Amazonski teatri]] * 2026. – [[]] indija * 2026. – [[]] Japan {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Mjesta ručne izrade Jingdezhen keramike |image = MET DP342705.jpg |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1765 |država = {{flag|Kina}} }} '''Jingdezhen keramika''' je kineski porculan proizveden u gradu [[Jingdezhen]]u i njegovoj okolini, provincija [[Jiangxi]], na jugu [[Kina|Kine]]. Grad je dobio ime po caru Zhenzonga, za čije je vladavine postao glavno mjesto peći za sušenje, oko 1004. godine. Jingdezhen je možda proizvodio keramiku već u šestom stoljeću. Do 14. stoljeća postao je najveće središte proizvodnje kineskog porculana, što je ostao, povećavajući svoju dominaciju u narednim stoljećima. Jingdezhen je smješten blizu najkvalitetnijih nalazišta petuntse, danas poznatije kao keramički kamen u Kini, kao i okružen šumama, koje su opskrbljivale drvo za peći. Leži na rijeci [[Changjiang]], što je olakšavalo prevoz krhke robe. Carske peći nalazile su se u središtu grada, dok su mnoge druge peći bile četiri kilometra dalje u Hutianu. Proizvodio je keramiku i porcelana široke raznolikosti za kinesko tržište, kao i kineski izvozni porculan, ali najpoznatiji visokokvalitetni porculanski proizvodi bili su [[Qingbai keramika]] u dinastijama Song i Yuan, plavo-bijeli porculan iz 1330-ih, te "famille ruža" i druge "famille" boje pod dinastijom Qing. [[File:Lidded Prunus Vase (Meiping) with Lotus Sprays LACMA AC1999.38.6.1-.2.jpg|mini|lijevo|180px|Qingbai (plavičasto-bijela") keramika, Song dinastija, 14 stoljeće]] == Istorija == Zanatska proizvodnja keramike ustanovljena je u periodu od 10. do 13. vijeka ([[dinastija Song]]), kada su mnogi keramičari sa sjevera stigli u grad kao izbjeglice<ref name="Jing">{{Cite web |url= https://www.britannica.com/topic/history-of-China |title= Jingdezhen |work= Britannica |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> čime su stvoreni temelji za razvoj Jingdezhena u kineski centar za proizvodnju keramičkih predmeta. Tada se pojavljuje keramika Qingbai (plavičasto-bijela"), prozirni porculan nalik žadu, s prozirnom glazurom koja je davala plavičasto-bijeli ton. Dekoracija se izrađivala delikatnim rezbarijama. [[File:元 景德鎮窯青白瓷菩薩像-Bodhisattva MET DP170177.jpg|mini|lijevo|180px|Yuan dinastija, 14 stoljeće]] [[File:Early blue and white ware circa 1335 Jingdezhen.jpg|mini|lijevo|180px|Yuan dinastija, 14 stoljeće, plava i bijela keramika]] [[File:Qing Dynasty Pink vase with a cover 01.jpg|mini|lijevo|180px|Qing dinastija, između 1736 i 1795, "famille roze" keramika]] Qingbai se nastavila proizvoditi i tokomm mongolske [[Dinastija Yuan|dinastije Yuan]]. Ova dinastija osnovala je tijelo, "Ured za porculan Fuliang", za regulaciju proizvodnje. Inovacijama tehnologije „binarne formule“ od 13. do 15. vijeka i upotrebi [[kobalt]]nih materijala sa [[Bliski istok|Bliskog istoka]] za izradu plavo-bijele keramike, postignut je veliki napredak u tehnologiji izrade. Povećani sadržaj Al₂O₃ u porculanskom zelenom posuđu zahtijevao je više temperature peći, što su tradicionalne peći u obliku zmaja teško postizale. Kako je proizvodnja bila koncentrirana u centru grada, postojala je potreba za pećima koje bi se mogle graditi na ravnijem terenu u blizini obala rijeka, za razliku od peći u obliku zmaja, koje su zahtijevale nagnuta mjesta. Zanatlije iz Jingdezhena razvili novi tip peći, peć u obliku tikve. Slijedeća [[dinastija Ming]] uspostavila je službene peći za proizvodnju porculana za cara i dvor u velikim količinama, kao i darove, do kraja carske vladavine. I dalje su postojale mnoge drugi peći koje su proizvodile za različita tržišta. Od 17. do 19. stoljeća (od kasne dinastije Ming do [[Dinastija Qing|dinastije Qing]]), Jingdezhen je koristio [[Evropa|evropske]] obojene pigmente za inovacije u proizvodnji proizvoda od porcelana, te je postepeno formirala industrijsku strukturu sa proizvodnjom i prodajom velikih razmjera s finom podjelom rada, standardizacijom i specijalizacijom, što je dovelo do postizanja visokog kvaliteta i ogromnog proizvodnog kapaciteta porculana. Na taj način Jingdezhen je zadržao svoju poziciju svjetskog centra za proizvodnju porculana od 16. vijeka nadalje, promovirajući široko širenje kineske tehnologije izrade porculana, umjetnosti i proizvoda širom svijeta i postao izvanredan primjer ručno rađenog industrijskog porculana.<ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/219527 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Svjetska baština == Mjesta ručne izrade Jingdezhen keramike su istorijska mjesta tehnologije ručne izrade [[Keramika|keramike]]. Kao kulturno dobro, mjesta su svjedočanstvo inovativnog razvoja kineske tehnologije izrade, umjetnosti i industrije keramike, dokazujući dubok uticaj kineske industrije rukotvorina na razvoj svjetske keramičke industrije, kao i na razmjenu i međusobno učenje među civilizacijama. Istorijska mjesta uvrštena su na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="Porcelan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1765 |title= Mjesta ručne izrade Jingdezhen porcelana |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani naa listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="Kina">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/cn |title= Kina, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Svjetska baština sastoji se od 5 komponentnih dijelova: Centra za proizvodnju porculana u gradskom području, lokaliteta drevne peći Hutian, rudnika porculanske gline Gaoling, rudnika porculanskog kamena Changling i područja za proizvodnju ogrjevnog drveta Jiaotan. === Centar za proizvodnju keramike === Centar je osnovan u vrijeme dinastija Song i Yuan (10. - 13. vijek), a nastavio sa proizvodnjom i razvijao se u dinastijama Ming i Qing (14. - 19. vijek). Nalazio se u gradskom području Jingdezhena i blizu rijeke Changjiang. Na površini od 251,4 hektara raspoređeni su dijelovi proizvodnje: carske fabrike peći, proizvodne lokacije Luomaqiao i Guanyinge, lokacija peći zapadno od carske fabrike peći, civilne radionice peći, radionice za oblikovanje i preostali materijal, trgovački objekti, tehnološke i organizacuione zgrade i gradski transportnl sistema. [[File:Hutian Kiln, 2021-09-24 02.jpg|mini|lijevo|180px|Hutian peći]] === Peći za sušenje === Centralno mjesto peći za sušenj nalazilo se u selu Hutian, u blizini Jingdezhena, na južnoj obali rijeke Nanhe, pritoke rijeke Changjiang, površine od 40 hektara. Zmajeva peć bila je tradicionalni oblik peći koji se koristio u južnoj Kini. Poznata je i kao penjačka peć, nazvane po svojoj izduženoj, kosoj strukturi izgrađenoj duž padina, koja podsjeća na zmaja. Ovaj tip u svojoj konačnoj fazi sastojao se od tunelskog dimnog kanala izgrađenog uz padinu od glavnog ložišta. Uz bočne strane peći pomoćni ulazi za bočno loženje omogućavali su zagrijavanje cijele konstrukcije. Dužina im je prelazila i 50 metara, bez značajnog pada temperature. Propuh koji je stvarao protok vrućeg zraka uz padinu omogućio je da se zmajeva peć mogla izgraditi bez dimnjaka. Iako su nudile nizak gubitak topline i visoku produktivnost, imale su značajne nedostatke: fluktuacije unutrašnje temperature i atmosfere, što ih je činilo nepogodnim za pečenje velikih komada. Promjena proizvodnje zasnovana na novim sirovinama podstakla je napredak i u tehnologiji peći. Tokom dinastije Yuan, povećani sadržaj Al₂O₃ u porculanskom zelenom posuđu zahtijevao je više temperature peći, što su tradicionalne peći u obliku zmaja teško postizale. Kako je proizvodnja bila koncentrirana u centru grada, postojala je potreba za pećima koje bi se mogle graditi na ravnijem terenu u blizini obala rijeka, za razliku od peći u obliku zmaja, koje su zahtijevale nagnuta mjesta. Nova vrsta peći imala je oblik tikve, s velikom komorom za pečenje sprijeda, koja je povezana s manjom komorom s nižim krovom i dimnjakom. Peć je mogla proizvesti velike količine keramike, pečenog na vrlo visokim temperaturama. Zatvaranjem otvora peći kako bi se ograničio protok zraka prema vatri, mogla se održavati redukcijska atmosfera [[vodonik]]a i [[Ugljen monoksid]]a, što je bilo nužno za neke glazure poput bakreno crvene. === Rudnik porcelanske gline === Vađenje porculanske gline, poznate i kao [[kaolin]], i njena priprema obavljala se na lokaciji u selu Gaoling, općina Yaoli. Korištene su dvije metode: površinskog i podzemnog (jamskog) kopa, na površini od 241,1 hektara. Do danas je identificirano deset površinskih kopova (uključujući probne rovove) i 129 podzemnih [[rudnik]]a. Ostaci površinskog kopa koncentrirani su u južnom dijelu planine Gaoling. Nasuprot tome, podzemni kopovi po području planine Gaoling, nalazili su se od Shuikoutinga na zapadu do Fangjiashana na istoku. Ostaci podzemnih kopova obično se nalaze u blizini ostataka površinskog kopa i formiraju klasterska proizvodna mjesta zajedno s ribnjacima za pranje i ostacima radnih hangara. Izvađena sirovina smještala se u bazene koji su korišteni za pranje i taloženje kaolina u obliku blokova, radi praktičnog transporta. Do danas je identificirano 44 ostataka bazena za pranje i kategorizirano u četiri tipa: strukture s jednim, dvostrukim, trostrukim i četverostrukim bazenima. Sistemi s više bazenskih bazena uglavnom se sastoje od bazena za sirovu rudu i bazena za taloženje, s nekim uređajima za skladištenje vode. Pojedinačni bazeni su se također mogli isključivo koristiti za skladištenje vode. Većina bazena za pranje još uvijek je nu dobrom stanju. Identificiran je i jedan kanal za preusmjeravanje vode. === Rudnik porculanskog kamena === Smješten u selu Changming, općina Yaoli, bio je važno proizvodno područje tokom dinastija Ming i Qing. Postojala su dva rudnika, jedan otvorenog kopa Dawukeng i drugi u dolini Xiaowuli, koji pokrivaju površinu od 973,4 hektara. Prije dinastije Yuan, porculanski kamen bio je jedina sirovina koja se koristila u Jingdezhenu za proizvodnju porculanskih predmeta, pretežno nabavljana iz gornjih slojeva naslaga porculanskog kamena. Ova vrsta kamena bila je jako oštećena vremenskim uticajima i bogata Al₂O₃, što ju je činilo otpornom na deformacije pod visokim temperaturama. Vremenom, prirodna visokokvalitetna nalazišta su se sve više iscrpljivala. Kako bi se riješio ovaj problem, otkriven je materijal poznat kao macang glina, čijim uključivanjem u proces proizvodnje (binarna formula)je došlo do povećanja sadržaj Al₂O₃ u porculanu sa 16-18% na 19,65%. Ova inovacija je prevazišla "krizu sirovina" i istovremeno poboljšala ukupni kvalitet proizvoda. === Područje drva za ogrev === Smješteno u selima Lifang i Jianxi, općina Jiaotan, površine od 473,1 hektara, proizvodno područje drva za ogrjev Jiaotan tipičan je primjer održivog sistema proizvodnje i transporta drva za ogrev u pećima. == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Jingdezhen Handicraft Porcelain Industry Sites}} [[Kategorija:Svjetska baština u Kini] ofibuilaxjvol488jlizvww228loxu9 42680717 42680560 2026-08-22T19:43:39Z Zavičajac 76707 42680717 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[]] iran * 2026. – [[Amazonski teatri]] * 2026. – [[]] indija * 2026. – [[]] Japan {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Tvrđave na planini Amel |image = Beaufort2003.JPG |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1810 |država = {{flag|Liban}} }} '''Tvrđave u području Amel''' su skupina od pet utvrđenih lokacija, smještena na istorijskom području Jabal Amel na jugu Libanona: Qalaat Al Chakif (Beaufort), Qalaat Tibnin (Toron), Qalaat Chakra (Dubieh), Qalaat Deir Kifa (Maron) i Qalaat Chama (Chama). Zauzimajući istaknute vrhove brežuljaka i strateške grebene s pogledom na glavne regionalne puteve, tvrđave su činile integriranu obrambenu i administrativnu mrežu koja je kontrolirala komunikaciju, kretanje, i poljoprivredne resurse na široj teritoriji teritoriji. Nastale su između srednjeg vijeka i 19. stoljeća, a podizali su ih: evropski krstaši iz raznih zemalja, i pripadnici ajubidske, mamelučke, osmanske i lokalne feudalne vlastele vladara. Građevine čuvaju dokaze o kontinuiranoj razmjeni vojnog znanja, građevinskih tehnika, načina upravljanja teritorijem i obrascima naseljavanja koji su oblikovali život zasnovan na različitim europskim i bliskoistočnih tradicijama, u trajanju gotovo hiljadu godina.<ref name="Tvrđav">{{Cite web |url= https://syriacpress.com/blog/2026/07/25/lebanons-mount-amel-castles-inscribed-on-unesco-world-heritage-list/ |title= Jingdezhen |work= SyriacPress |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Jasno se može mapirati transformacija koncepta rasporeda dvoraca, način na koji su utvrđenja izgrađena, tipologija različitih utvrđenih atributa, građevinske tehnike i materijali koje su usvojili različiti graditelji, od jedne faze do druge, od jednog protagonista do drugog. <ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/219527 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Svjetska baština == Tvrđave na planini Amel uvrštene su na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="tvrđave">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1810 |title= Tvrđave na planini Amel |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani naa listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="Liban">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/lb |title= Liban, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Svjetska baština Džabal Amela predloženo je za nominaciju u trenutku izuzetne hitnosti. Između 2023. i 2026. godine, južni Liban bio je izložen ponovljenim vojnim operacijama koje su direktno i indirektno uticale na brojna mjesta kulturne baštine, uključujući nekoliko komponenti predloženog dobra i njihov širi kulturni pejzaž. Ove okolnosti su značajno povećale ranjivost dobara i istakle hitnu potrebu za pojačanim međunarodnim priznanjem, zaštitom i podrškom. === Galerija === <s> File:Beaufort1982.jpg| File:Tebnine11.jpg File:44 قلعة دوبيه - شقرا.jpg File:ChamaaCastle EastsideEastwards RomanDeckert22122019.jpg| </s> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Mount Amel Castles}} [[Kategorija:Svjetska baština u Libanonu] awmy5rf7ar7y6clzf8h3wtmwvgcpabp 42680719 42680717 2026-08-22T19:45:44Z Zavičajac 76707 42680719 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[]] iran * 2026. – [[Amazonski teatri]] * 2026. – [[]] indija * 2026. – [[]] Japan {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Tvrđave na planini Amel |image = Beaufort2003.JPG |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1810 |država = {{flag|Liban}} }} '''Tvrđave u području Amel''' su skupina od pet utvrđenih lokacija, smještena na istorijskom području Jabal Amel na jugu Libanona: Qalaat Al Chakif (Beaufort), Qalaat Tibnin (Toron), Qalaat Chakra (Dubieh), Qalaat Deir Kifa (Maron) i Qalaat Chama (Chama). Zauzimajući istaknute vrhove brežuljaka i strateške grebene s pogledom na glavne regionalne puteve, tvrđave su činile integriranu obrambenu i administrativnu mrežu koja je kontrolirala komunikaciju, kretanje, i poljoprivredne resurse na široj teritoriji teritoriji. Nastale su između srednjeg vijeka i 19. stoljeća, a podizali su ih: evropski krstaši iz raznih zemalja, i pripadnici ajubidske, mamelučke, osmanske i lokalne feudalne vlastele vladara. Građevine čuvaju dokaze o kontinuiranoj razmjeni vojnog znanja, građevinskih tehnika, načina upravljanja teritorijem i obrascima naseljavanja koji su oblikovali život zasnovan na različitim europskim i bliskoistočnih tradicijama, u trajanju gotovo hiljadu godina.<ref name="Tvrđav">{{Cite web |url= https://syriacpress.com/blog/2026/07/25/lebanons-mount-amel-castles-inscribed-on-unesco-world-heritage-list/ |title= Jingdezhen |work= SyriacPress |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Jasno se može mapirati transformacija koncepta rasporeda dvoraca, način na koji su utvrđenja izgrađena, tipologija različitih utvrđenih atributa, građevinske tehnike i materijali koje su usvojili različiti graditelji, od jedne faze do druge, od jednog protagonista do drugog. == Svjetska baština == Tvrđave na planini Amel uvrštene su na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="tvrđave">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1810 |title= Tvrđave na planini Amel |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani naa listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="Liban">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/lb |title= Liban, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Svjetska baština Džabal Amela predloženo je za nominaciju u trenutku izuzetne hitnosti. Između 2023. i 2026. godine, južni Liban bio je izložen ponovljenim vojnim operacijama koje su direktno i indirektno uticale na brojna mjesta kulturne baštine, uključujući nekoliko komponenti predloženog dobra i njihov širi kulturni pejzaž. Ove okolnosti su značajno povećale ranjivost dobara i istakle hitnu potrebu za pojačanim međunarodnim priznanjem, zaštitom i podrškom.<ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/226334 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> === Galerija === <gallery> File:Beaufort1982.jpg| File:Tebnine11.jpg File:44 قلعة دوبيه - شقرا.jpg File:ChamaaCastle EastsideEastwards RomanDeckert22122019.jpg| </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Mount Amel Castles}} [[Kategorija:Svjetska baština u Libanonu] n99ljaerbwev2teekkp8ib5ks4o2ud4 42680735 42680719 2026-08-22T22:15:01Z Zavičajac 76707 42680735 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[]] iran * 2026. – [[Amazonski teatri]] * 2026. – [[]] indija * 2026. – [[]] Japan {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Tvrđave na planini Amel |image = Beaufort2003.JPG |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1760 |država = {{flag|Kazahstan}} }} '''Tvrđave u području Amel''' su skupina od pet utvrđenih lokacija, smještena na istorijskom području Jabal Amel na jugu Libanona: Qalaat Al Chakif (Beaufort), Qalaat Tibnin (Toron), Qalaat Chakra (Dubieh), Qalaat Deir Kifa (Maron) i Qalaat Chama (Chama). Zauzimajući istaknute vrhove brežuljaka i strateške grebene s pogledom na glavne regionalne puteve, tvrđave su činile integriranu obrambenu i administrativnu mrežu koja je kontrolirala komunikaciju, kretanje, i poljoprivredne resurse na široj teritoriji teritoriji. Nastale su između srednjeg vijeka i 19. stoljeća, a podizali su ih: evropski krstaši iz raznih zemalja, i pripadnici ajubidske, mamelučke, osmanske i lokalne feudalne vlastele vladara. Građevine čuvaju dokaze o kontinuiranoj razmjeni vojnog znanja, građevinskih tehnika, načina upravljanja teritorijem i obrascima naseljavanja koji su oblikovali život zasnovan na različitim europskim i bliskoistočnih tradicijama, u trajanju gotovo hiljadu godina.<ref name="Tvrđav">{{Cite web |url= https://syriacpress.com/blog/2026/07/25/lebanons-mount-amel-castles-inscribed-on-unesco-world-heritage-list/ |title= Jingdezhen |work= SyriacPress |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Jasno se može mapirati transformacija koncepta rasporeda dvoraca, način na koji su utvrđenja izgrađena, tipologija različitih utvrđenih atributa, građevinske tehnike i materijali koje su usvojili različiti graditelji, od jedne faze do druge, od jednog protagonista do drugog. == Svjetska baština == Kamene džamije i pripadajuća sveta mjesta Mangystaua upisane su na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="tvrđave">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1760 |title= Kamene džamije i pripadajuća sveta mjesta Mangystaua |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani naa listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="Kazastan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/lb |title= Liban, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Svjetska baština Džabal Amela predloženo je za nominaciju u trenutku izuzetne hitnosti. Između 2023. i 2026. godine, južni Liban bio je izložen ponovljenim vojnim operacijama koje su direktno i indirektno uticale na brojna mjesta kulturne baštine, uključujući nekoliko komponenti predloženog dobra i njihov širi kulturni pejzaž. Ove okolnosti su značajno povećale ranjivost dobara i istakle hitnu potrebu za pojačanim međunarodnim priznanjem, zaštitom i podrškom.<ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/226334 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> === Galerija === <gallery> File:Beaufort1982.jpg| File:Tebnine11.jpg File:44 قلعة دوبيه - شقرا.jpg File:ChamaaCastle EastsideEastwards RomanDeckert22122019.jpg| </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Mount Amel Castles}} [[Kategorija:Svjetska baština u Libanonu] qm85bwx180ko04mh2xwrebwuq90c3fq 42680779 42680735 2026-08-23T10:04:57Z Zavičajac 76707 42680779 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[]] iran * 2026. – [[Amazonski teatri]] * 2026. – [[]] indija * 2026. – [[]] Japan {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Kamene džamije i pripadajuća sveta mjesta Mangystaua |image = Beket-Ata (Oglandy).jpg |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1760 |država = {{flag|Kazahstan}} }} '''Kamene džamije i pripadajuća sveta mjesta Mangystaua''' Granice serijskog kulturnog dobra "Kamenite džamije Mangyšlakskog poluotoka" obuhvataju pet sastavnih dijelova - same Beket-Ata, Karaman-Ata, Shakpak-Ata, Shopan Ata i Sultan-Epe, kao i drevne nekropole koje su se uz njih nastajale tokom dugog vremenskog perioda.<ref name="Tvrđav">{{Cite web |url= https://mangystau.inmap.kz/en/places/?title=Shopan_Ata_Necropolis_and_Underground_Mosque_517&page=1 |title= Shopan Ata Necropolis and Underground Mosque |work= Interaktivna mapa istorijskih kulturnih mjesta |access-date= 23. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Serijsko kulturno dobro "Kamenite džamije Mangyšlakskog poluotoka" nalazi se u Karakijanskom okrugu, Mangistauskom okrugu i Tupkaraganskom okrugu Mangystauskih regija Republike Kazahstan. Teritorija sastavnih dijelova je razgraničena za svako nominovano dobro, obuhvata sva područja i atribute koji podržavaju puni izraz vrijednosti naslijeđa, čime se štite te vrijednosti od negativnih intervencija. Radi lakše identifikacije, razgraničena je u odnosu na postojeći reljef i geografske znamenitosti na terenu. Tampon zona pruža dodatni nivo zaštite za sastavne dijelove. Svaki komponentni dio Nominovanog dobra ima svoju vlastitu zaštitnu zonu, koja uključuje područja koja su funkcionalno važna za održavanje izvanredne univerzalne vrijednosti Nominovanog dobra. Zaštitna zona djeluje kao alat protiv pritiska nove gradnje i ekonomske aktivnosti. <ref name="Tvrđav">{{Cite web |url= https://syriacpress.com/blog/2026/07/25/lebanons-mount-amel-castles-inscribed-on-unesco-world-heritage-list/ |title= Jingdezhen |work= SyriacPress |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Svjetska baština == Kamene džamije i pripadajuća sveta mjesta Mangystaua upisane su na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="tvrđave">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1760 |title= Kamene džamije i pripadajuća sveta mjesta Mangystaua |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani naa listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="Kazastan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/lb |title= Liban, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> <ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/219564 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Prvi put je spomenik izmjeren u 1951.-1952. arhitektonska istraživačka ekspedicija pod vodstvom arhitekta M. M. Mendikulov, te ekspedicijom koju je organiziralo Ministarstvo kulture Kazahstanska SSR 1977.-1978., a također 1982. organizirana ekspedicijom od strane Društva za zaštitu spomenika, na čelu s S.Ye. Azhigali. Dekretom br. 38 Vijeća ministara Kazahstanske SSR datiranim 26.01.1982. Prvi put je zauzet povijesni i arhitektonski kompleks pod zaštitom vlade s republikanskom vrijednošću. Po nalogu ministra kulture i Sport Republike Kazahstan br. 119 od 30. ožujka 2015. trenutno je uključen u vladin popis povijesnih i kulturnih spomenici nacionalnog značaja. Ovaj spomenik uključen je u Popis svetih predmeta kao dio projekta regionalnog značaja Geografija sakralnih koraka u Kazahstanu u okviru programa 'Duhovna obnova'. Istraživanja i restauratorski radovi provedeni su u džamiji i nekropoli u 1992, 1995-1996, 2003-2004, 2010, 2013, 2014, 2015, 2016. Spomenici iz 1640. godine bili su uključen u zapise kao rezultat istraživanja. Cijelo područje na zapadu a sjeverozapadno od džamije uglavnom je naseljen turkmenskim srednjovjekovnim stanovništvom spomenici. Među njima se nalazi ogroman broj stiliziranih nadgrobnih spomenika 'Koytass' tip i arhaične ograde, grobne škrinje, stela-firthes, grubo obrađeni kamene ploče - stele, stilizirani nadgrobni spomenici. U istočnom dijelu nekropole, gdje se nalaze samo kazahstanski spomenici, ima velik broj Saganatama, kupolastih mauzoleja, kulpytasa, kulpytasa s koytama, Stepenasti nadgrobni spomenici tipa USHTAS. Džamija se sastoji od 12 povezanih prostorija jedno s drugim. Svaka prostorija ima svoju funkciju. Na primjer, soba za vjernike rituali, drugi su za obrazovanje, a sobe za potrebe kućanstva. Središnja prostorija je pravokutna dvorana dimenzija 7,1x5,1 m. Prostorija je osvijetljena okruglim dijelom Krovni prozor promjera 1,5 m, koji je blago pomaknut od središta Strop. Gotovo u sredini sobe nalazi se drveni stup s visina 1,5-1,8 m. Mjesto sa stupom smatra se svetim. Na dnu lijevi zid tamo je grobnica. Ova grobnica, gdje je prema Prema legendi, Shopan Ata je pokopana, značajno je produbljena u debljina stijene. Malo dalje nalazi se vrata koja se otvaraju u mala vrata područje. Blizu ulaza nalazi se grobnica zatvorena zavjesom. Prema legendi, kći Shopan-Ate je tamo pokopana. Za cijela širina južnog i zapadnog zida središnje dvorane, dva prostrana Sobe su skraćene za hodočasnike. Ispod džamije nalazi se bunar. Možda Kasnije je izgrađena druga džamija koja se nalazi istočno od Majne jedan. Ima zaseban ulaz. U dvorištu raste dud. Istočno od njega srušeno je još nekoliko grobnih komora. === Galerija === <gallery> File:Beaufort1982.jpg| File:Tebnine11.jpg File:44 قلعة دوبيه - شقرا.jpg File:ChamaaCastle EastsideEastwards RomanDeckert22122019.jpg| </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Rock Mosques and Associated Sacred Sites of Mangystau}} [[Kategorija:Svjetska baština u Libanonu] 809jj20zksm31zksemdpy6dkdwoou9f 42680800 42680779 2026-08-23T11:39:29Z Zavičajac 76707 42680800 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[]] iran * 2026. – [[Amazonski teatri]] * 2026. – [[]] indija * 2026. – [[]] Japan {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Kamene džamije i pripadajuća sveta mjesta Mangystaua |image = Beket-Ata (Oglandy).jpg |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1760 |država = {{flag|Kazahstan}} }} '''Džamije u kamenu''' su skupina od 5 džamija u Karakijanskom, Mangistauskom i Tupkaraganskom okrugu, Mangystauska regija, Kazahstan. Udaljene su najviše oko 100 km od Aktaua, središta regije Mangistau. Uz džamiju su i drevne nekropola. Karakteristične su po zajedničkom metoda gradnje, uklesane u prirodne kamene formacije.</ref> <ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/219564 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> One predstavljaju tradiciju sufističkih ritualnih struktura jedinstvenih za Mangistau, koje su nastale između 12. i 14. stoljeća unutar nomadskog okruženja. Džamije uklesane u stijene Mangistaua izvanredan su dokaz simbiotskog odnosa između čovjeka i njegove okoline. Ova arhitektonska čuda u Mangistauu služe kao dokaz ljudske domišljatosti i skladnog suživota s prirodnim svijetom. Ova tradicija stvaranja sufističkih struktura u kamenim formacijama proširila se zapadnom obalom Kaspijskog mora i održala se do 18. stoljeća. Beket Ata, Karaman Ata, Shakpak Ata, Shopan Ata i Sultan-Epe — to su najistaknutija i najbolje očuvana nalazišta na poluotoku Mangystau.<ref name="Dćamije">{{Cite web |url= https://syriacpress.com/blog/2026/07/25/lebanons-mount-amel-castles-inscribed-on-unesco-world-heritage-list/ |title= Jingdezhen |work= SyriacPress |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Daljnje širenje muslimanskih vjerovanja u regiji dovelo je do formiranja klanovskih grobnih i memorijalnih kompleksa u blizini kamenih džamija. To je doprinijelo širenju islama i razvoju sakralne arhitekture za grobne objekte u cijeloj Aralsko-kaspijskoj regiji. Tokom dugog perioda, jedinstvena arhitektura grobnih i ritualnih objekata, raznolikost i originalnost tipova, te sinteza ornamenata i slika odražavaju stvarnost nomadskog života tokom srednjovjekovnog doba. Kontinuirano korištenje kamenih džamija Mangystau kao mjesta bogosluženja, demonstrira kontinuirano korištenje, redovno očuvanje i održavanje kulturne baštine od strane lokalnih zajednica.<ref name="Kamene">{{Cite web |url= https://mangystau.inmap.kz/en/places/?title=Shopan_Ata_Necropolis_and_Underground_Mosque_517&page=1 |title= Shopan Ata Necropolis and Underground Mosque |work= Interaktivna mapa istorijskih kulturnih mjesta |access-date= 23. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Svjetska baština == Kamene džamije i pripadajuća sveta mjesta Mangystaua upisane su na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="tvrđave">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1760 |title= Kamene džamije i pripadajuća sveta mjesta Mangystaua |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani naa listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="Kazastan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/lb |title= Liban, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}} === Opis === Prvi put je spomenik istraživan u 1951.-1952. arhitektonska istraživačka ekspedicija te ekspedicijom koju je organiziralo Ministarstvo kulture Kazahstanska SSR 1977.-1978., a također 1982. organizirana ekspedicijom od strane Društva za zaštitu spomenika. Džamija se sastoji od 12 povezanih prostorija jedno s drugim. Svaka prostorija ima svoju funkciju. Na primjer, soba za vjernike rituali, drugi su za obrazovanje, a sobe za potrebe kućanstva. Središnja prostorija je pravokutna dvorana dimenzija 7,1x5,1 m. Prostorija je osvijetljena okruglim dijelom Krovni prozor promjera 1,5 m, koji je blago pomaknut od središta Strop. Gotovo u sredini sobe nalazi se drveni stup s visina 1,5-1,8 m. Mjesto sa stupom smatra se svetim. Cijelo područje na zapadu a sjeverozapadno od džamije uglavnom je naseljen turkmenskim srednjovjekovnim stanovništvom. Među njima se nalazi ogroman broj stiliziranih nadgrobnih spomenika 'Koytass' tip i arhaične ograde, grobne škrinje, stela-firthes, grubo obrađeni kamene ploče - stele, stilizirani nadgrobni spomenici. U istočnom dijelu nekropole, gdje se nalaze samo kazahstanski spomenici, ima velik broj Saganatama, kupolastih mauzoleja, kulpytasa, kulpytasa s koytama, Stepenasti nadgrobni spomenici tipa USHTAS. Na dnu lijevi zid tamo je grobnica. Ova grobnica, gdje je prema Prema legendi, Shopan Ata je pokopana, značajno je produbljena u debljina stijene. Malo dalje nalazi se vrata koja se otvaraju u mala vrata područje. Blizu ulaza nalazi se grobnica zatvorena zavjesom. Prema legendi, kći Shopan-Ate je tamo pokopana. Za cijela širina južnog i zapadnog zida središnje dvorane, dva prostrana Sobe su skraćene za hodočasnike. Ispod džamije nalazi se bunar. Možda Kasnije je izgrađena druga džamija koja se nalazi istočno od Majne jedan. Ima zaseban ulaz. U dvorištu raste dud. Istočno od njega srušeno je još nekoliko grobnih komora. Dekretom Vijeća ministara Kazahstanske SSR iz 1982. objekat je stavljen pod zaštit. Po nalogu ministra kulture i sporta Republike Kazahstan od 30. marta 2015. nalazi se na popisu istorijskih i kulturnih spomenika nacionalnog značaja. Spomenik je uključen i u Popis svetih predmeta kao dio projekta regionalnog značaja - Geografija sakralnih koraka u Kazahstanu - u okviru programa Duhovna obnova". Istraživanja i restauratorski radovi provedeni su u džamiji i nekropoli u 1992, 1995-1996, 2003-2004, 2010, 2013, 2014, 2015, 2016. === Galerija === <gallery> File:Некрополь Бекет-Ата.JPG|Beket-Ata File:Shopan Ata Mosque.jpg|Shopan-Ata File:Karaman Ata 2.jpg|Karaman-Ata File:Shakpak-Ata mihrab.jpg|Shakpak-Ata File:Сұлтан апе қорымы.jpg|Sultan-Epe </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Rock Mosques and Associated Sacred Sites of Mangystau}} [[Kategorija:Svjetska baština u Libanonu] hvq6fgkyjx3vygaqdoj2s4eoaflvwzu 42680807 42680800 2026-08-23T11:46:44Z Zavičajac 76707 42680807 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[]] iran * 2026. – [[Amazonski teatri]] * 2026. – [[]] indija * 2026. – [[]] Japan {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Kamene džamije i pripadajuća sveta mjesta Mangystaua |image = Beket-Ata (Oglandy).jpg |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1760 |država = {{flag|Kazahstan}} }} '''Džamije u kamenu''' su skupina od 5 džamija u Karakijanskom, Mangistauskom i Tupkaraganskom okrugu, Mangystauska regija, Kazahstan. Udaljene su najviše oko 100 km od Aktaua, središta regije Mangistau. Uz džamiju su i drevne nekropola. Karakteristične su po zajedničkom metoda gradnje, uklesane u prirodne kamene formacije.</ref> <ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/219563 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> One predstavljaju tradiciju sufističkih ritualnih struktura jedinstvenih za Mangistau, koje su nastale između 12. i 14. stoljeća unutar nomadskog okruženja. Džamije uklesane u stijene Mangistaua izvanredan su dokaz simbiotskog odnosa između čovjeka i njegove okoline. Ova arhitektonska čuda u Mangistauu služe kao dokaz ljudske domišljatosti i skladnog suživota s prirodnim svijetom. Ova tradicija stvaranja sufističkih struktura u kamenim formacijama proširila se zapadnom obalom Kaspijskog mora i održala se do 18. stoljeća. Beket Ata, Karaman Ata, Shakpak Ata, Shopan Ata i Sultan-Epe — to su najistaknutija i najbolje očuvana nalazišta na poluotoku Mangystau.<ref name="Dćamije">{{Cite web |url= https://syriacpress.com/blog/2026/07/25/lebanons-mount-amel-castles-inscribed-on-unesco-world-heritage-list/ |title= Jingdezhen |work= SyriacPress |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Daljnje širenje muslimanskih vjerovanja u regiji dovelo je do formiranja klanovskih grobnih i memorijalnih kompleksa u blizini kamenih džamija. To je doprinijelo širenju islama i razvoju sakralne arhitekture za grobne objekte u cijeloj Aralsko-kaspijskoj regiji. Tokom dugog perioda, jedinstvena arhitektura grobnih i ritualnih objekata, raznolikost i originalnost tipova, te sinteza ornamenata i slika odražavaju stvarnost nomadskog života tokom srednjovjekovnog doba. Kontinuirano korištenje kamenih džamija Mangystau kao mjesta bogosluženja, demonstrira kontinuirano korištenje, redovno očuvanje i održavanje kulturne baštine od strane lokalnih zajednica.<ref name="Kamene">{{Cite web |url= https://mangystau.inmap.kz/en/places/?title=Shopan_Ata_Necropolis_and_Underground_Mosque_517&page=1 |title= Shopan Ata Necropolis and Underground Mosque |work= Interaktivna mapa istorijskih kulturnih mjesta |access-date= 23. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Svjetska baština == Kamene džamije i pripadajuća sveta mjesta Mangystaua upisane su na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="tvrđave">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1760 |title= Kamene džamije i pripadajuća sveta mjesta Mangystaua |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani naa listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="Kazastan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/lb |title= Liban, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}} === Opis === Prvi put je spomenik istraživan u 1951.-1952. arhitektonska istraživačka ekspedicija te ekspedicijom koju je organiziralo Ministarstvo kulture Kazahstanska SSR 1977.-1978., a također 1982. organizirana ekspedicijom od strane Društva za zaštitu spomenika. Džamija se sastoji od 12 povezanih prostorija jedno s drugim. Svaka prostorija ima svoju funkciju. Na primjer, soba za vjernike rituali, drugi su za obrazovanje, a sobe za potrebe kućanstva. Središnja prostorija je pravokutna dvorana dimenzija 7,1x5,1 m. Prostorija je osvijetljena okruglim dijelom Krovni prozor promjera 1,5 m, koji je blago pomaknut od središta Strop. Gotovo u sredini sobe nalazi se drveni stup s visina 1,5-1,8 m. Mjesto sa stupom smatra se svetim. Cijelo područje na zapadu a sjeverozapadno od džamije uglavnom je naseljen turkmenskim srednjovjekovnim stanovništvom. Među njima se nalazi ogroman broj stiliziranih nadgrobnih spomenika 'Koytass' tip i arhaične ograde, grobne škrinje, stela-firthes, grubo obrađeni kamene ploče - stele, stilizirani nadgrobni spomenici. U istočnom dijelu nekropole, gdje se nalaze samo kazahstanski spomenici, ima velik broj Saganatama, kupolastih mauzoleja, kulpytasa, kulpytasa s koytama, Stepenasti nadgrobni spomenici tipa USHTAS. Na dnu lijevi zid tamo je grobnica. Ova grobnica, gdje je prema Prema legendi, Shopan Ata je pokopana, značajno je produbljena u debljina stijene. Malo dalje nalazi se vrata koja se otvaraju u mala vrata područje. Blizu ulaza nalazi se grobnica zatvorena zavjesom. Prema legendi, kći Shopan-Ate je tamo pokopana. Za cijela širina južnog i zapadnog zida središnje dvorane, dva prostrana Sobe su skraćene za hodočasnike. Ispod džamije nalazi se bunar. Možda Kasnije je izgrađena druga džamija koja se nalazi istočno od Majne jedan. Ima zaseban ulaz. U dvorištu raste dud. Istočno od njega srušeno je još nekoliko grobnih komora. Dekretom Vijeća ministara Kazahstanske SSR iz 1982. objekat je stavljen pod zaštit. Po nalogu ministra kulture i sporta Republike Kazahstan od 30. marta 2015. nalazi se na popisu istorijskih i kulturnih spomenika nacionalnog značaja. Spomenik je uključen i u Popis svetih predmeta kao dio projekta regionalnog značaja - Geografija sakralnih koraka u Kazahstanu - u okviru programa Duhovna obnova". Istraživanja i restauratorski radovi provedeni su u džamiji i nekropoli u 1992, 1995-1996, 2003-2004, 2010, 2013, 2014, 2015, 2016. Džamija Šopan-Ata sa kompleksom prostorija isklesana je na rubu debelog poteza kosih krečnjačkih slojeva u masivu klisure. Džamija se sastoji od 12 prostorija koje su međusobno povezane. Svaka prostorija ima svoje funkcionalno značenje. Na primjer, jedne od njih su namijenjene vjerskim obredima, druge obrazovnim aktivnostima, a treće ekonomskim potrebama. Pravougaona dvorana dimenzija 7,1 x 5,1 m zauzima centralni položaj. Prostorija je osvijetljena okruglim svjetlosnim otvorom promjera 1,5 m, koji je blago pomaknut u odnosu na središte plafona. Gotovo u samom središtu prostorije postavljen je drveni stup visok 1,5-1,8 m. Mjesto gdje stoji stup smatra se svetim. Blago stepenište koje se nalazi u jugozapadnom uglu prostorije vodi na sprat. U podnožju lijevog zida nalazi se grobna komora (kabirhana) u kojoj je, prema legendi, sahranjen sam Šopan-Ata; Značajno je produbljena u debljinu stijene – to je mala zasvođena prostorija. === Galerija === <gallery> File:Некрополь Бекет-Ата.JPG|Beket-Ata File:Shopan Ata Mosque.jpg|Shopan-Ata File:Karaman Ata 2.jpg|Karaman-Ata File:Shakpak-Ata mihrab.jpg|Shakpak-Ata File:Сұлтан апе қорымы.jpg|Sultan-Epe </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Rock Mosques and Associated Sacred Sites of Mangystau}} [[Kategorija:Svjetska baština u Libanonu] iw6rju09j3hdqobinsjym8cy6kf58sy 0 4689053 42680788 42407083 2026-08-23T11:06:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680788 wikitext text/x-wiki {{commonscat|Streets in Dubrovnik}} Lista ulica u [[Dubrovnik]]u: == [[Gradski kotar]] [[Grad (Dubrovnik)|Grad]] == * Androvićeva * Antuninska * Bandureva * Boškovićeva (bila Provagliena) * Braće Andrijića * Bunićeva Poljana * Celestina Medovića * Crijevićeva * Cvijete Zuzorić * Čubranovićeva * Dinka Ranjine (nekada bila Vissićeva) * Dropčeva (nekada bila Slavinska) * Đorđićeva * Đura Baglivija * Ferićeva * Garište (nekada Sveti Rocco) * Getaldićeva (bila Ulica Marina Getaldića, ranije Betina) * Gradićeva (nekada Ulica Stjepana Gradića) * Grbava (bivši Pod svete Marie) * Gundulićeva Poljana * Hanibala Lucića * Hlidžina * Hranjčeva * Ilije Sarake * Ispod Minčete * Ispod Mira * Ivana Rabljanina * Između Polača * Kaznačićeva * Kneza Damjana Jude * Kneza Hrvaša * Kovačka * Kunićeva * Lokrum * Lučarica * Luža * Mala * Marojice Kaboge * Miha Pracata * Mrtvo Zvono * Na Andriji * Nalješkovićeva * Nikole Božidarevića * Nikole Gučetića * Od Domina * Od Kaštela * Od Margarite * Od Puča * Od Pustijerne (stara ulica ''Sub varicos'')<ref>{{cite web |url= https://hrcak.srce.hr/file/212534 |title= Povijest ulice "Sub varicos" u Dubrovniku |last= Peković |first= Željko |date= 1992 |website= |publisher= |accessdate= 23. 4. 2024 |quote= |archive-date= 2022-06-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220617121850/https://hrcak.srce.hr/file/212534 |url-status= dead }}</ref> * Od Rupa * Od Sigurate * Od Šorte [[Datoteka:Dubrovnik (146).JPG|thumb|right|150px|Palmotićeva]] * Palmotićeva * Pečarica * Peline * Petilovrijenci [[Datoteka:Blick über Dubrovnik 2019-08-23 2.jpg|thumb|right|250px|Stradun]] * [[Stradun|Placa]] (ili ''Stradun'', bivše Titovo šetalište) * Plovani Skalini * Pobijana * Poljana Marina Držića * Poljana Mrtvo Zvono * Poljana Paska Miličevića * Poljana Ruđera Boškovića * Ponta * Pred Dvorom * Prelazna * Prijeko * Puzljiva * Restićeva * Ribarnica * Stajeva * Strossmayerova * Stullijeva * Svete Marije [[Datoteka:Dubrovnik, porta ploce e rivellino 04.JPG|thumb|right|150px|Svetoga Dominika.]] * Svetoga Dominika * Svetoga Josipa (bivša Vrata Celenge) * Svetoga Šimuna (bivša Smokvina) * Široka * Tmušasta * Trg Boraca * Uska (bila Ulica svetoga Vida) * Uz Jezuite * Vara * Vetranićeva * Za Karmenom * Za Rokom * Za Rupama * Zamanjina * Zeljarica * Zlatarićeva * Zlatarska * Zvijezdićeva * Žudioska (stara ''Lojarska'', te ''Via del Ghetto'', ''Ulica od Getta''; od 1826. Žudioska ulica) == [[Gradski kotar]] [[Gruž]] == * Andrije Hebranga* * Antuna Gustava Matoša * Augusta Cesarca * Batahovina * Čilipska * Dolska * Dr. Ante Starčevića* (bivša Maršala Tita) * Dr. Ante Sugje (bila Braće Radića) * Đura Basaričeka (bivša Ante Jonjića, ranije Međugorska) * Franca Prešerna * Generala Janka Bobetka* * Gornji Kono* (nekada Put Meda Pucića) * Hodiljska * Imotska (bivša Trebinjska) * Ispod Štreke * Ivana Gorana Kovačića * Jakljanska * Janjevska * Jurja Klovića * Jurja Lumbura * Koritska * Kunska * Lastovska * Ljubuška (bivša Paja Čerovića) * Lopudska * Lovra Matačića (bivša Dragice Pravice) * Majkovska * Mehmedalije Maka Dizdara * Metohijska * Mljetska * Mokoška * Na Letoču * Neumska * Nikše Ljubičića (bivša Petra Stijepića) * Obala dr. Ante Starčevića (Titova obala) * Obala Pape Ivana Pavla II. [[Datoteka:Gruz, Dubrovnik, July 2011 (07).jpg|thumb|right|150px|Putokaz Obale Stjepana Radića.]] * Obala Stjepana Radića * Od Gaja* * Od Gale* * Od Nuncijate * Od Škara * Padre Perice* (bivša Dušana Todorovića) * Park Luja Šoletića * Pera Rudenjaka* * Pionirska * Pobrežska * Podgorska * Pomoraca * Postranjska * Prožurska [[Datoteka:Ulica Radnička, Gruz, July 2011 (02).jpg|thumb|right|150px|Radnička Ulica]] * Radnička * Rožatska * Silvija Strahimira Kranjčevića * Sinjska* (bivša Herceg-novska) * Solinska * Sreserska * Sustjepan * Sustjepanska * Sustjepanska Obala * Svetoga Križa* * Svetoga Nikole * Šipanska * Šipčine * Tina Ujevića * Topolska * Trnovička * Udarnička * Viška * Vladimira Nazora* * Vlaha Paljetka (bivša Rista Miročevića) * Vukovarska * Željezničarska == [[Gradski kotar]] [[Komolac]] == * Brnino * Busljeno * Čajkovica Nova * Čajkovići * Dračevo Selo * Drginje * Hladnica * Knežica * Komolac * Kula * Na Rivi * Na Skali * Ogarići * Ploča-Rudine * Podgaj * Prijevor Donji * Prijevor Gornji * Put Čajkovice * Put Izvora * Put Prijevora * Rid Šumet * Rožat Donji * Rožat Gornji * Šumet * Tenturija * Tor == [[Gradski kotar]] [[Mokošica]] == * Čelopeci * Donje Obuljeno * Donje Selo * Gorava * Gradićevo * Kitoš * Malo Selo * Milakov do * Maslinata * Mirinovo * Mirina * Na Moru * Njive * Od Fontane * Petrovo selo * Pobrežje * Pod Polje * Podumane * Pomutićevo * Put od Osojnika * Put na More * Put za Pobrežje * Stara Mokošica * Toplo * Ulišta * Uz Brijeg * Uz Jadransku Cestu * Uz magistralu * Uz Polje * Uz skaline * Za Belendinovo * Za Dubravu * Za Gosparevo * Za Kontralovo * Zamaslina * Bartola Kašića * Brnino * Gornje Obuljeno * Između dolaca * Marina Kneževića * Od izvora * Vinogradarska == [[Gradski kotar]] [[Montovjerna]] == [[Datoteka:Ulica Liechtensteina w Dubrowniku.jpg|thumb|right|300px|Liechtensteinov Put]] * Alberta Hallera * Augusta Šenoe * Bana Josipa Jelačića (bivša Oktobarske Revolucije) * Banjska * Blatska * Brsečinska * Dr. Ante Starčevića* (bivša Ulica maršala Tita, ranije Put od Gruža) * Dr. Ante Šercera* (bivša Ulica Dr. Mladena Stojanovića) * Dr. Vladka Mačeka (bivša Marka Oreškovića) * Dupska * Eugena Kvaternika (bivša Ivana Lučića Lavčevića) * Gabra Rajčevića * Gorica Svetoga Vlaha (bivša Ulica 7 sekretara SKOJ-a) * Gromačka * Hutovska (bivša Draga Ivanišina) * Ignjata Joba * Iva Vojnovića * Janjinska * Josipa Kosora * Kneza Branimira (bivša Spasića i Mašere) * Komajska * Korčulanska * Kotorska * Liechtensteinov Put * Marka Marojice * Poljana Dr. Vinka Foretića (bivša Miha Mrnarevića) * Mihajla Hamzića * Miroslava Krleže (bivša Momčila Arbutine) * Nikole Tesle * Od Borova * Od Gorice * Od Hladnice * Od Montovjerne * Od Svetoga Mihajla* * Osojnička * Ošljanska * Pera Čingrije * Pera Rudenjaka* * Petra Grubišića * Petra Hektorovića * Petra Preradovića * Prijevorska * Vinka Sagrestana * Žuljanska == [[Gradski kotar]] [[Pile, Dubrovnik|Pile - Kono]] == * Andrije Hebranga* * Anice Bošković * Antuna Masle * Antuna Mihanovića * Baltazara Bogišića * Bernarda Shawa* (bivša Nikole Mašanovića) [[Datoteka:Ul branitelja Dubrovnika 52.jpg|thumb|right|275px|Branitelja Dubrovnika]] * Branitelja Dubrovnika * Brdasta, Brsalje * Budvanska * Dantea Alighierija * Don Frana Bulića * Don Iva Bjelokosića * Dračasta * Điva Natalija * Đura Pulića * Frana Antice * Gornji Kono* * Hladovita * Istarska * Ivana Kukuljevića * Ivana Matijaševića * Ivana Mažuranića * Ivana Rendića * Između Tri Crkve * Između Vrta * Izvijačica * Jakova Lukarevića (bivša Iva Vukušića) * Kamenarska * Kriva, Kuparska * Marijana Blažića (bivša Miše Simoni) * Marka Gjaje * Miha Klajića * Miletićeva * Natka Nodila * Nika Kulišića * Obuljenska * Od Čempresa * Od Gaja* * Od Gale* * Od Graca * Od Kolorine * Od Križa * Od Tabakarije * Orsatova * Park Baltazara Bogišića * Park Gradac * Pera Bakića * Pera Beatovića * Pera Budmanija * Platska * Pridvorska * Privežna * Put Od Republike * Rudimira Rotera * Sinjska* (bivša Herceg-novska) * Skalini Dr. Marka Foteza * Splitski Put * Srebrenska * Srednji Kono * Stolačka * Strma * Svetoga Đurđa (bivša Marka Marinovića) * Šumetska * Tiha * Tivatska (bivša Nikice Franić) * Trogirska * U Pilama * Uz Posat (bila Strossmayerova ulica) * Vicina * Vladimira Nazora* * Volantina * Zagrebačka* * Zrinsko-Frankopanska (bivši Put Republike) * Žalasta == [[Gradski kotar]] [[Ploče-Iza Grada|Ploče - Iza Grada]] == [[Datoteka:Dubrownik ulica iza grada.jpg|thumb|250px|right|Ulica Iza Grada]] * Ante Topića – Mimare * Bernarda Shawa* * Bosanka * Brgatska * Brune Bušića (bivša Mića Marinovića) * Buićeva * Cavtatska * Dubrovačkog odreda * Frana Čale * Frana Supila * Gornji Kono* * Grudska * Hvarska * II. Dalmatinske Brigade * Iva Račića * Iza Grada * Koločepska * Konavoska * Koste Strajnića * Lazarina * Lokrumska * Lukše Beritića * Maria Perića * Matije Gupca * Mile Budaka (bivša Ognjena Price) * Nikole Napice * Obodska * Od Greba Žudioskih * Od Maslinate * Od Srđa * Pelješka * Petra Krešimira IV. * Put Od Bosanke (bivša X. hercegovačke brigade) * Srđ * Sunčana * Uz Mline * Uz Tabor * Vicka Lovrina * Vlaha Bukovca * Za Kapelicom * Zagrebačka* * Zlatni Potok (bivša Moše Pijade) * Žarkovica * Župska == [[Gradski kotar]] [[Lapad]] == * Antuna Barca * Antuna Kazalija * Biokovska * Bokeljska * Ćira Carića (bivša Dorka Urlića) * Daksa * Dalmatinska [[Datoteka:7 Lapadska Obala, Lapad, July 2011 (01).jpg|thumb|right|150px|Lapadska Obala]] * Dr. Ante Šercera* * Dr. Roka Mišetića * Dubravkina * Dunavska * Eugena Kumičića * Flore Jakšić * Fra Filipa Grabovca * Frana Kolumbića * Grebena * Grebenska * Iva Dulčića * Ivana Mane Jarnovića * Ivana Meštrovića (bivša Silvije Koradžije) * Ivana Zajca (bivša Tomislava Kikilja) * Ivanska * Između Ribnjaka * Josipa Berse (bivša Slavka Ruskovića) * Josipa Pupačića (bivša Od Sutjeske) * Kardinala Stepinca * Kliševska * Kneza Domagoja (bivša Vule Gluhajića) * Komolačka * Kralja Tomislava * Lapadska Obala * Ludmila Rogovskog * Luke Sorkočevića * Mandaljenska * Marka Marulića [[Datoteka:Дубровник. Вверх от отеля "Splendid" - panoramio.jpg|thumb|right|250px|Masarykov Put.]] * Masarykov Put * Mata Vodopića * Moluntska * Mosorska * Mostarska * Nika i Meda Pucića * Od Babina Kuka * Od Batale * Od Svetoga Mihajla* * Omiška * Oraška * Paska Baburice (bivša Njegoševa) * Petra Svačića * Petra Zoranića * Primorska * Riječka * Savska * Slanska * Stonska * Šetalište Kralja Zvonimira (bivša Ive Lole Ribara) * Šibenska * Trpanjska * Trstenska * Uz Giman (bivša Ivana Stojanovića) * Uz Glavicu * Vatroslava Lisinskog * Velebitska (bivša Orijenska) * Zadarska * Zatonska * Žrtava s Dakse == Vanjske veze == * [https://www.dubrovnik.hr/mjesna-samouprava/ Grad Dubrovnik – Mjesna samouprava] * [http://www2.geof.unizg.hr/~rzupan/dubrovnik/dubrovnik.htm Interaktivan plan grada Dubrovnika], Sveučilište u Zagrebu == Reference == {{reflist}} [[Kategorija:Liste ulica]] [[Kategorija:Dubrovnik]] og2atvifft521t3gn6ub3fruzlpmdtm 0 4689106 42680655 42406829 2026-08-22T14:47:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680655 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodotok | ime=Jubones | drugo_ime =Rio Jubones | slika =Parroquia_La_Iberia.jpg | slika_širina = 260px | slika_opis= | kontinenti= [[Južna Amerika]] | regije = | države ={{flag|Ekvador}} | pokrajine =[[Azuay (provincija)|Azuay]], [[Loja (provincija)|Loja]], [[El Oro (provincija)|El Oro]] | gradovi =[[Pasaje (Ekvador)|Pasaje]] | izvor =[[Ande]] | izvor_visina =940 | izvor_koord =3° 20′ 30″ S, 79° 19′ 53″ W | ušće =[[Guayaquil (zaljev)|Zaljev Guayaquil]] | ušće_visina=0 | ušće_koord=3° 10′ 10″ S, 79° 56′ 32″ W | ušće_vrsta=[[Riječna delta|delta]] | dužina =154<ref name=brit/> | pritoke=Peyeyacu, Celayacu, Casacay, Masucay | protok_sred =59 | protok_min = | protok_maks = | sliv = [[Pacifik|pacifički]] | površina =4,285<ref name=brit/> | ulijeva_se_u =[[Pacifik]] | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | akumulacije = | plovnost= | luke = | kol_robe = | karta= | karta_širina = | karta_opis = }} '''Jubones''' ([[španjolski]]: ''Río Jubones'') je [[rijeka]] na [[jugozapad]]u [[Ekvador]]a duga 154 [[km]], najveći [[vodotok]] u [[El Oro (provincija)|Provinciji El Oro]].<ref name=brit/> == Hidrologija== Jubones se formira [[ušće|sutokom]] rijeka León i Rircay na obroncima [[Ande|Anda]]<ref name=his>{{cite web | url =https://www.enciclopediadelecuador.com/rio-jubones/ | title =''Jubones'' | accessdate =25.04.2024. | language =španjolski | publisher =Enciclopedia del Ecuador | archive-date =2024-04-27 | archive-url =https://web.archive.org/web/20240427131024/https://www.enciclopediadelecuador.com/rio-jubones/ | url-status =dead }}</ref>, na [[nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 940 [[metar]]a. Od tamo teče prema [[sjeverozapad]]u pored [[grad]]a [[Pasaje (Ekvador)|Pasaje]], do [[ušće|ušća]] u [[Guayaquil (zaljev)|Zaljev Guayaquil]], [[sjever]]no od [[grad]]a [[Machala]]. U gornjem dijelu toka je prirodna [[granica]] između [[Provincije Ekvadora|provincija]] [[Azuay (provincija)|Azuay]] i [[Loja (provincija)|Loja]], a u donjem između provincija [[Azuay (provincija)|Azuay]] i [[El Oro (provincija)|El Oro]].<ref name=his/> [[Sliv]] rijeke ima [[površina|površinu]] od 4,285 [[km²]], koja se prostire po provincijama; [[Azuay (provincija)|Azuay]], [[Loja (provincija)|Loja]], [[El Oro (provincija)|El Oro]].<ref name=brit/> U njenom slivu živi 312,000 [[Stanovništvo|stanovnika]].<ref name=brit>{{cite web | url= https://dspace.ups.edu.ec/handle/123456789/11154 | title =''La gestión territorial...'' | accessdate =25.04.2024. | language=španjolski | author=Paúl Ochoa Arias | publisher=Congreso Binacional de Investigación}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Río Jubones}} * [https://mapcarta.com/19656486 ''Río Jubones'' (na portalu Mapcarta)] {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Ekvadoru]] agpn3gty4nt4re1v36vlsej37tdsldn 0 4689316 42680646 41869277 2026-08-22T14:44:31Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680646 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime= Juan de Salinas y Loyola | slika=Juansalinasloyola.jpg | alt= | opis= Juanov [[spomenik]] u [[Loja (Ekvador)|Loji]] | datum_rođenja =oko [[1495]]. | mjesto_rođenja =[[Valladolid]]?, [[Kraljevina Kastilja]] | datum_smrti= [[19. januar]] [[1582]]. | mjesto_smrti= [[Loja (Ekvador)|Loja]], [[Vicekraljevstvo Peru]] | ostala_imena = | poznat_po = | zanimanje= [[konkvistador]], [[istraživač]] | nacionalnost= [[španjolci|Španjolac]] }} '''Juan de Salinas y Loyola''' ([[1495]]. - [[19. januar]] [[1582]].) bio je [[španjolci|španjolski]] [[konkvistador]] i [[istraživač]], koji je imao važnu ulogu u [[kolonizacija|kolonizaciji]] [[istok|istočnih]] krajeva današnjeg [[Ekvador]]a.<ref name=brit/> == Biografija == Kako nema egzatnih [[dokument|dokumenata]] kad je i gdje je [[rođenje|rođen]], kao i kad se otisnuo u [[Novi svijet]]?, postoji nekoliko verzija njegove biografije.<ref name=brit/> Po jednoj Salinas je bio iz [[Valladolid]]a, jer je tako nazvao [[Valladolid (Ekvador)|grad]] koji je osnovao u [[Novi svijet|Novom svijetu]], po [[običaj]]u koji je tada vladao među konkvistadorima da [[krštenje|krste]] mjesta koja su osnovali imenima [[grad]]ova u kojoj su [[rođenje|rođeni]]. Isto tako se pretpostavlja da je bio [[Baski|Bask]] i dalji [[rodbina|rođak]] osnivača [[Jezuiti|jezuta]] [[Ignacije Loyola|Ignacia Loyole]].<ref name=brit/> Po drugoj bio je iz [[Córdoba, Španija|Córdobe]], [[sin]] Martína Sáncheza i Victorije Gómez, a po trećoj verziji bio je sin [[plemstvo|plemića]] Bernarda Véleza de Loyole i njegove [[supruga|žene]] Guiomare Fernández iz [[Baskija (Španija)|baskijskog]] [[selo|sela]] ''Salinas de Añana'', i isto tako rođak Ignacia Loyole. Ali je prema popisu putnika za Novi svijet, jedan od putnika koji se ukrcao na [[brod]] [[7. septembar|7. septembra]] [[1513]]., bio je Juan Salinas, sin Juana Sáncheza de Salinasa i njegove žene Mariane.<ref name=brit/> U Novi svijet je izgleda stigao [[1515]]. kako bi s [[Hernán Cortés|Hernánom Cortésom]] sudjelovao u [[invazija|invaziji]] na [[Meksiko]], a nakon tog u [[vojna kampanja|kampanjama]] na [[Honduras]], [[Nikaragva|Nikaragvu]] i [[Panama|Panamu]]. Kad je [[1531]]. [[Francisco Pizarro|Pizarra]] počeo sa pripremama za invaziju na [[Peru]]a, krenuo je sa [[flota|flotom]] [[Sebastián de Belalcázar|Sebastiána de Benalcázara]] i iskrcao se [[ekvador]]skoj luci [[Portoviejo]] gdje se pridružio Pizarrovoj [[vojska|vojsci]] i nastavo sa njima prema [[jug]]u na [[Carstvo Inka]].<ref name=brit/> Sudjekovao je hvatanju posljednjeg [[car]]a [[Carstvo Inka|Inka]] [[Atahualpa|Atahualpe]], a nakon tog u otpremi [[zlato|zlatne]] otkupnine na španjolski [[dvor]].<ref name=brit/> Kad se vratio u Ekvador sudjelovao je u pacifikaciji [[konfederacija|konfederacije]] [[Palta]] i osnivanju gradova [[Loja (Ekvador)|Loja]], [[Zamora (Ekvador)|Zamora]], i [[Cuenca (Ekvador)|Cuenca]]. Salinas je bio jedan od prvih stanovnika [[Lima|Lime]], u kojoj je sagradio kuću i imao [[Plantaža|hacijendu]]. Nakon tog se preselio u [[Loja (Ekvador)|Loju]], u kojoj nije dugo mirovao jer je već [[1557]]. organizirao [[ekspedicija|ekspediciju]] od 250 ljudi, i krenuo u istraživanje nepoznatih krajeva [[amazonska prašuma|amazonske prašume]] i [[rijeka]] [[sliv]]a [[Amazona|Amazone]] ([[Pastaza (rijeka)|Pastaza]], [[Ucayali (rijeka)|Ucayali]]). Kad se vratio u Loju [[1559]]. postavljen je za [[guverner]]a i glavnog [[sudija|sudiju]] toga kraja.<ref name=brit/> Pred kraj [[1581]]., predosjećajući [[smrt]] sastavio je [[oporuka|oporuku]] i poklonio poprilično bogatstvo da se izgradi [[bolnica]], umro je u Loji početkom [[1582]].<ref name=brit>{{cite web | url =https://www.enciclopediadelecuador.com/salinas-de-loyola/ | title =''Salinas de Loyola'' | accessdate =12.05.2024. | language =španjolski | publisher =Enciclopedia del Ecuador | archive-date =2024-05-14 | archive-url =https://web.archive.org/web/20240514172758/https://www.enciclopediadelecuador.com/salinas-de-loyola/ | url-status =dead }}</ref> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [https://www.enciclopediadelecuador.com/salinas-de-loyola/ ''Juan de Salinas y Loyola'' (na portalu Enciclopedia del Ecuador)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240514172758/https://www.enciclopediadelecuador.com/salinas-de-loyola/ |date=2024-05-14 }} {{es icon}} [[Kategorija:Španski konkvistadori]] [[Kategorija:Špansko plemstvo]] [[Kategorija:Historija Ekvadora]] 8jwtbpgnyy3km9wpvlo2n9o95sf2yuz 4 4713914 42680614 42598256 2026-08-22T14:24:06Z Aca 108187 /* Lančana zaštita */ 42680614 wikitext text/x-wiki {{Pravilo|WP:ZAŠTITA|WP:ZAŠTSTR}} {{nutshell|Iako Wikipedija nastoji biti što otvorenija, ponekad je potrebno ograničiti uređivanje određenih stranica kako bi se spriječio [[WP:Vandalizam|vandalizam]], [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] ili drugi oblici remetilačkog uređivanja.}} {| class="wikitable floatright" |+ Ikone za zaštitu |- ! Ikona !! Razina zaštite |- | [[File:Semi-protection-shackle.svg|40px|Semi-protected|alt=Silver padlock]] Srebrna || [[#semi|Djelomična zaštita]] |- | [[File:Extended-protection-shackle.svg|40px|Extended confirmed protection|alt=Dark blue padlock]] Plava || [[#extended|Statusna zaštita]] |- | [[File:Full-protection-shackle.svg|40px|Fully protected|alt=Gold padlock]] Zlatna || [[#full|Puna zaštita]] |- | [[File:Move-protection-shackle.svg|40px|Move protected|alt=Green padlock]] Zelena || [[#move|Zaštita od premještanja]] |- | [[File:Create-protection-shackle.svg|40px|Create protected|alt=Blue padlock]] Nebeskoplava || [[#create|Zaštita od izrade]] |- | [[File:Upload-protection-shackle.svg|40px|Upload protected|alt=Purple padlock]] Ljubičasta || [[#upload|Zaštita od postavljanja]] |- | [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40px|Cascade protected|alt=Turquoise padlock]] Tirkizna || [[#cascade|Lančana zaštita]] |- | [[File:Office-protection-shackle.svg|40px|Protected by Office|alt=Black padlock]] Crna || [[#office|Službena zaštita]] |} {{Policylist}} [[Wikipedija]] je primarno slobodna enciklopedija koju svatko može uređivati. Međutim, pod određenim okolnostima može postojati potreba da se određene stranice '''zaštite''' od izmjena određenih korisnika ili skupina korisnika. Stranice se zaštićuju kao ''ultima ratio'', odnosno kada je jasno da se zaštita stranice od remetilačkih izmjena ne može postići drugim metodama ili bez primjene strožih mjera. Ako to okolnosti dopuštaju, zaštita stranice treba prethoditi izricanju strožih mjera (poput blokada). Osnovni postulati Wikipedije nalažu da bi što veći broj njezinih stranica trebao biti otvoren za javno uređivanje. Ovo pravilo detaljno navodi vrste i razine zaštite stranica, kao i procedure koje se primjenjuju za postavljanje i skidanje zaštite, odnosno situacije kada se ova pravila trebaju primijeniti, a kada ne. Zaštita stranice je tehnička mjera koju mogu primijeniti samo [[WP:Administratori|administratori]], iako korisnik na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] može zahtijevati zaštitu određene stranice. Zaštita može biti neograničenog trajanja ili na određeni vremenski rok. Različite razine zaštite mogu se primjenjivati na uređivanje stranice, premještanje stranice, stvaranje stranice ili postavljanje datoteka. Čak i ako je stranica zaštićena od uređivanja, svatko može vidjeti njezin kod. Oznaka da je stranica zaštićena nalazi se u gornjem desnom kutu, a simbolično je predstavlja ikona lokota. Ona se automatski pojavljuje kada se u članak doda šablon {{tlx|zaštićena stranica}}. == Pregled == Svaka zaštita stranice može se klasificirati prema vrsti, razini i trajanju na sljedeći način: === Vrsta zaštite === *'''[[#Zaštita od uređivanja|Zaštita od uređivanja]]''' zaštićuje stranicu od uređivanja. *'''[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]''' zaštićuje stranicu od premještanja ili preimenovanja. *'''[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]''' zaštićuje nepostojeću stranicu od izrade, odnosno onemogućava izradu članka pod tim naslovom. *'''[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]''' zaštićuje postavljanje datoteka, odnosno zabranjuje postavljanje novih datoteka ili novih verzija postojeće datoteke, ali ne i uređivanja informacija o datoteci. === Razina zaštite === *'''Djelomična zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena neprijavljenih ili nepotvrđenih korisnika. *'''Statusna zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena korisnika čiji računi nemaju određen korisnički status. *'''Puna zaštita''' zaštićuje stranicu od uređivanja za sve osim za administratore. === Trajanje zaštite === *Zaštita može biti postavljena na neodređeno vrijeme ili na vremenski rok. *Trajanje zaštite u pravilu ovisi o težini i upornosti remećenja, uz potencijalne iznimke u specifičnim slučajevima. == Preventivna zaštita == {{Shortcut|WP:PREVZAŠ|WP:PREVENTIVNA}} Wikipedija je slobodna i otvorena enciklopedija, pa primjena '''preventivne zaštite''' stranica načelno nije dopuštena. Osnovno načelo jest da se stranica ''može'' zaštititi samo kada postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja koja se može opravdati historijom izmjena same stranice ili njoj srodnih stranica, prirodom stranice ili prethodnim ponašanjem korisnika. Razina zaštite i njezino trajanje moraju biti razmjerni stupnju potencijalnog remećenja, što znači da zaštita ne smije biti prestroga niti smije ograničavati konstruktivan rad drugih korisnika ako to nije apsolutno nužno. Zbog toga, preventivna zaštita stranice načelno nije dopuštena, ali postoje određene iznimke od tog pravila: # Zaštita sistemski važnih stranica kao što su [[Glavna stranica]] ili sadržaj koji se pojavljuje na glavnoj stranici. Zaštita tih stranica važna je radi nesmetanog svakodnevnog funkcioniranja projekta i zaštite temeljne infrastrukture samog projekta. # Zaštita stranica za koje postoji ''očita i neposredna opasnost'' od vandalizma ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U tom slučaju mora postojati ''jasan i konkretan razlog'' za preventivnu zaštitu,{{efn|Procjenu o postojanju razloga donosi administrator na temelju vlastitog opažanja ili zahtjeva korisnika, a odlučuje se uvijek ''pojedinačno'', odnosno ne postoji popis unaprijed definiranih razloga za preventivnu zaštitu. Neki od razloga mogu biti ustrajno vandaliziranje stranice s kontroverznom temom ili pak zaštita stranica koje bi mogli vandalizirati dugogodišnji vandali koji imaju donekle prepoznatljiv obrazac remećenja. U svim je slučajevima važno da je potencijalna opasnost stvarna i da se ona može opravdati historijom izmjena samog članka ili pak prethodnim ponašanjem korisnika. Naravno, ova zaštita također mora biti razmjerna.}} a sama zaštita mora biti razmjerna očekivanom stupnju remećenja te obrazložena po potrebi ili zahtjevu. Svaka preventivna zaštita stranica podložna je kontroli, kako od drugih administratora, tako i od samih korisnika, koji na stranici za razgovor zaštićene stranice ili na [[Wikipedija:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] mogu pokrenuti raspravu o skidanju ili promjeni uvjeta zaštite. Te bi se rasprave trebale rješavati u što kraćem roku kako bi se korisnicima omogućio nesmetan rad. == Zahtjev za zaštitu == Iako će administratori uglavnom zaštićivati stranice prema vlastitoj prosudbi prilikom provedbe pravila i smjernica Wikipedije, korisnici također mogu zahtijevati zaštitu stranice. Zahtjev za zaštitu podnosi se na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]], a raspravu je moguće pokrenuti ili voditi na stranici za razgovor dotične stranice. Bilo koji korisnik može podnijeti zahtjev, a zahtjev treba sadržavati obrazloženje zašto se traži zaštita stranice, opis zaštite koja se traži te što više dokaza u prilog zahtjeva. O zahtjevu odlučuju administratori poštujući pravila o donošenju odluka na projektu, dok ostali korisnici mogu komentirati i iznositi svoje stajalište. Odluka bi trebala biti donesena u što kraćem roku da bi se omogućio nesmetan rad korisnika na projektu. Ista pravila odnose se i na zahtjeve za skidanje ili promjenu već postojeće zaštite. == Razine zaštite == Svaka od ovih razina objašnjena je u kontekstu zaštite od uređivanja, ali jednako se odnosi i na ostale vrste zaštite. === Komparativna tablica === <div class="noresize"> {| class="wikitable" style="margin-bottom: .3em; text-align: center; font-size: 90%; table-layout: fixed; min-width: 60em; max-width: 170em" |+ Pregled vrsta i razina zaštite na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku |- !scope="col" width="3%" |{{Abbr|F|Funkcija}} !scope="col" width="9%" | Razina zaštite !scope="col" width="18%"| Neprijavljeni ili novoprijavljeni !scope="col" width="9%" | Autopotvrđeni !scope="col" width="9%" | Autopatroleri !scope="col" width="9%" | Patroleri !scope="col" width="10%" | Administratori !scope="col" width="10%" | Administratori sučelja !scope="col" width="30%" | Prikladnost |- ! rowspan="7" {{vertical header|va=middle|Uređivanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Predominantna većina stranica |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Semi-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Djelomična zaštita|Djelomična zaštita]]}} | style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | colspan="5" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja neprijavljenih korisnika. Neki često korišteni šabloni i moduli. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Extended-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Statusna zaštita|Statusna zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti i na ovu skupinu. | colspan="3" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja novih, (auto)potvrđenih korisnika i/ili onih koji nemaju status autopatrolera, patrolera ili viši status. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Full-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Puna zaštita|Puna zaštita]]}} | colspan="4" rowspan="3" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje'''{{sup|♦}} | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja prijavljenih korisnika. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Office-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Službena zaštita|Službena zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Stranice koje je [[Fondacija Wikimedija]] odredila kao iznimno osjetljive. |- ! style="text-align: left;" | {{nowrap|[[File:Cascade-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Lančana zaštita|Lančana zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' |Sistemski važne stranice, s ciljem preveniranja vandaliziranja stranica koje su transkludirane na njih. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Interface-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita sučelja|Zaštita sučelja]]}} | colspan="5" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Sistemski važne stranice i podstranice koje omogućavaju normalno funkcioniranje projekta. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Stvaranje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Predominantna većina naslova. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Create-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Stvaranje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Stranice koje su ustrajno ponovno stvarane nakon brisanja ili problematične stranice koje su ustrajno ponovno stvarane. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Premještanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Predominantna većina stranica. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Move-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Stranice koje su bile meta uređivačkih ratova. Stranice koje su zaštićene od uređivanja uglavnom su zaštićene i od premještanja istom razinom zaštite. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Postavljanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Predominantna većina datoteka. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Upload-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Datoteke koje su ustrajno ponovno postavljane nakon brisanja. |- | colspan="10" style="text-align:left" | '''Napomene:''' ^♦ Samo administratori mogu unositi nekontroverzne izmjene bez prethodnog konsenzusa. |} </div> === Djelomična zaštita<span class="anchor" id="semi"></span><span class="anchor" id="semi-user"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Semi-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Silver padlock|link=]] {{shortcut|WP:POLU}} Djelomično zaštićene stranice ne mogu uređivati neprijavljeni korisnici (privremeni računi) kao ni novi računi koji nisu automatski potvrđeni. Djelomična zaštita korisna je u slučajevima kada neregistrirani ili nepotvrđeni (novi) korisnici čine veliku količinu remetilačkih izmjena ili kada [[WP:Čarapko|čarapci]] blokiranih korisnika pokušavaju unositi izmjene radi zaobilaženja blokade. Korisnici koji su obuhvaćeni djelomičnom zaštitom mogu zahtijevati unošenje izmjena na stranici za razgovor specifičnog članka. Ako je i stranica za razgovor specifičnog članka zaštićena, unošenje izmjena može se zahtijevati na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Ako vam je kao korisniku onemogućeno uređivanje članka jer vam račun još nije potvrđen, možete se obratiti nekom od administratora za potvrdu računa. ==== Vodič za administratore ==== Djelomična zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema novim korisnicima u odnosu na stare korisnike u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu {{em|djelomično}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj, ali privremenoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici neregistrirani ili nepotvrđeni (ova mjera ne vrijedi ako je barem jedan od korisnika u sporu potvrđen); * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu neregistrirani korisnici koriste metodu promjene IP adrese ili više računala kako bi remetili projekt; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama). Djelomična zaštita može se primijeniti i na stranice o kontroverznim temama ako zbog prirode teme postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U pravilu, sve više razine zaštite takvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnih vandalizama i zloupotreba. Djelomična zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj djelomične zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, djelomična zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna djelomična zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Djelomična zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Statusna zaštita<span class="anchor" id="30/500"></span><span class="anchor" id="extended"></span><span class="anchor" id="Arbitration 30/500 protection"></span><!--former tags allow section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Extended-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Dark blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:STATUS}} Statusna zaštita posebna je razina zaštite koja se primjenjuje kada djelomična zaštita nije dostatna, a remetilačke radnje čine prijavljeni korisnici na koje se djelomična zaštita ne odnosi. U praksi, ta zaštita primjenjuje se na korisnike koji nemaju status [[Wikipedija:Autopatroleri|autopatrolera]] ili [[Wikipedija:Patroleri|patrolera]].{{Efn|Kao prag za ovu vrstu zaštite uzeti su statusi autopatrolera i patrolera jer oni podrazumijevaju prethodnu provjeru iskustva, tehničke osposobljenosti i poznavanja pravila projekta.}} Budući da stjecanje tih statusa nije automatsko, nego zahtijeva provođenje propisane procedure i ispunjavanje uvjeta,{{efn|Status autopatrolera može dobiti samo onaj korisnik koji je aktivan najmanje mjesec dana na Wikipediji te je u tom razdoblju pokazao da zna uređivati članke u skladu s Wikipedijinim standardima, da poznaje pravila i smjernice Wikipedije te da je dovoljno upoznat s tehničkim aspektima uređivanja da se njegove izmjene ne moraju dodatno pregledavati. Pritom je potrebno da korisnik ima barem 100 prekontroliranih izmjena u glavnom imenskom prostoru.}} ova vrsta zaštite koristi se kako bi se stranice zaštitile od zlonamjernih registriranih korisnika na koje djelomična zaštita nema učinka. ==== Viša razina zaštite u odnosu na djelomičnu zaštitu ==== Statusna zaštita članka primjenjivat će se u onim slučajevima u kojima djelomična zaštita nema učinka. Dakle, ako remetilačke radnje ne čini neregistrirani ili novi korisnik, već prijavljeni korisnik koji još nema status autopatrolera ili patrolera, onda će se primijeniti ova razina zaštite. Cilj ove zaštite jest spriječiti remetilačke izmjene korisnika na koje se djelomična zaštita ne odnosi te riješiti problem bez uređivačkih ratova. ==== Vodič za administratore ==== Statusna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema korisnicima koji nemaju status autopatrolera ili patrolera u odnosu na autopatrolere ili patrolere u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu primijeniti statusnu zaštitu stranice ako je ona izložena: * Značajnoj, ali privremenoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici bez statusa autopatrolera ili patrolera (ova mjera ne vrijedi ako barem jedan od korisnika ima jedan od tih statusa); * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama); Često korišteni i sistemski važni šabloni mogu dobiti ovu vrstu zaštite ako je djelomična zaštita očito neučinkovita ili nedostatna. Administratori prema vlastitoj diskreciji mogu primijeniti i statusnu zaštitu i na stvaranje stranica s određenim naslovima. Statusna zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj statusne zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, statusna zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna statusna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Statusna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Puna zaštita<span class="anchor" id="full"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Full-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Gold padlock|link=]] {{shortcut|WP:PUNA}} Stranicu na koju se primjenjuje puna zaštita mogu uređivati '''samo''' [[WP:Administratori|administratori]]. Ako je stranica zaštićena punom zaštitom, izmjene na njoj mogu se predlagati na stranici za razgovor dotične stranice (ili na drugom za to prikladnom mjestu). Administratori onda mogu unijeti izmjene u članak u skladu s postignutim [[WP:Konsenzus|konsenzusom]], ali i nekontroverzne izmjene, te izmjene koje spadaju u redovno održavanje. ==== Spor oko sadržaja<span class="anchor" id="full-dispute"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> ==== Iako se [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] može regulirati i [[WP:BLOK|blokiranjem]], zaključavanje stranica (puna zaštita) može poslužiti kao alternativna mjera, koja je ujedno i blaža jer može dovesti do smirivanja strasti, potaknuti smireni dijalog i, u konačnici, spriječiti izricanje strožih mjera prema samim korisnicima. Administratori ovu mjeru primjenjuju prema vlastitoj diskrecijskoj ocjeni nakon analize svih relevantnih činjenica u sporu. Ovaj je pristup pogodan za sporove u koje je uključen veći broj korisnika te sporove oko kontroverznih tema koji često mogu dovesti do izraženih sukoba. Pri primjeni pune zaštite na stranice koje su predmet spora oko sadržaja, administratori moraju vratiti stranicu na ''posljednju stabilnu verziju''.{{efn|''Posljednja stabilna verzija'' u pravilu je verzija stranice prije početka spora oko sadržaja. Međutim, tu postoje određene iznimke. Administratori ''ne smiju'' vratiti verziju koja predstavlja očito kršenje pravila projekta. Sadržaj poput vandalizma, kršenja autorskih prava, kleveta ili nekvalitetnog izvještavanja o živim osobama ''ne smije'' se vraćati.}} Pri vraćanju stranice na stabilnu verziju, administratori moraju biti objektivni i zanemariti vlastita stajališta o problemu. Ako stranica uživa punu zaštitu, jedine izmjene koje se mogu činiti su one nekontroverzne, vezane uz redovno održavanje projekta ili one usuglašene konsenzusom. Korisnici koji smatraju da aktualna verzija članka krši pravila i smjernice Wikipedije ili da ide u korist zlonamjernim korisnicima koji su započeli ratovanje izmjenama mogu identificirati stabilnu verziju članka, predložiti je administratorima i obrazložiti, odnosno dokazati zašto bi upravo ta verzija članka trebala biti stabilna. Prije nego se odluče na takav prijedlog, korisnici bi trebali tražiti procjenu neinvolviranih urednika koji mogu objektivnije procijeniti situaciju. Ako je sam administrator činio '''značajne''' izmjene te je sudjelovao u sporu oko sadržaja, smatra se da je involviran te on u pravilu ne bi smio zaključavati članak ili koristiti svoj autoritet kako bi činio daljnje izmjene; iznimke od ovog pravila definirane su niže. Ako administrator osobno sudjeluje u sporu, on bi se u tom slučaju trebao ponašati kao i svaki drugi "redovni" korisnik, a ne kao administrator, odnosno morao bi poštivati redovnu korisničku proceduru pri predlaganju zaštite određenog članka. ==== Stranice i šabloni visokog rizika ==== Sljedeće stranice i šabloni uglavnom su potpuno zaštićeni na neodređeno vrijeme: * [[Glavna stranica]] i pojedine njezine komponente; * Stranice koje se ne bi smjele mijenjati zbog ''pravnih razloga'', poput [[WP:Opće odricanje od odgovornosti|odricanja od odgovornosti]] ili općih normi o autorskim pravima; * Stranice i šabloni koji se često koriste, koji su od sistemskog značaja ili koji su često mete različitih vandalizama, odnosno zlonamjernih izmjena općenito. ==== Vodič za administratore ==== Puna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera koju će administratori primjenjivati prema korisnicima koji nemaju administratorski status. Budući da puna zaštita onemogućava uređivanje bilo kome tko nije administrator, ona se treba primjenjivati krajnje restriktivno. Administratori mogu {{em|potpuno}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena koje se ponavljaju tijekom dužeg razdoblja (na primjer, korisnik ili skupina korisnika stalno cilja konkretnu stranicu remetilačkim izmjenama); * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako je riječ o značajnom ratovanju izmjenama u kojem su {{em|sve}} uključene strane registrirani i autopotvrđeni korisnici; * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu zlonamjerni korisnici koriste različite metode izbjegavanja drugih razina zaštite kako bi ustrajno unosili remetilačke izmjene; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama), kada druge mjere ne proizvode željeni učinak; * Ako je riječ o sistemski važnoj ili često korištenoj stranici čije bi nekontrolirane izmjene mogle dovesti do problema u funkcioniranju projekta; Puna zaštita može se primijeniti na kraći vremenski rok, najčešće kada je potrebno zaštititi stranicu od ratovanja izmjena; u tom i sličnim slučajevima, puna zaštita stranice ima se ukinuti čim razlog njezine primjene prestane. U slučajevima kada je riječ o sistemski važnom sadržaju, puna zaštita može biti i neodređenog trajanja. Ako se primjenjuje puna zaštita na neodređeno vrijeme, za to bi trebao postojati ili prethodni konsenzus zajednice, ili bi – u slučaju da konsenzusa nema – administrator koji postavlja zaštitu trebao na stranici za razgovor obrazložiti razloge postavljanja. Preventivna puna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Kao i svi oblici zaštite, puna zaštita također se može preispitivati na zahtjev korisnika, bilo na stranici za razgovor članka, bilo na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Puna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. ===== Zaštita od strane involviranih administratora ===== Kao što je rečeno, administrator koji je involviran u spor oko sadržaja u pravilu {{em|ne bi smio}} primjenjivati punu zaštitu kao mjeru u odnosu na druge sudionike spora samo zato što je administrator. To se smatra zloupotrebom administratorskog položaja te je podložno sankcioniranju. Međutim, od tog pravila postoje određene iznimke. Involvirani administrator smije potpuno zaštititi stranicu ako su ''kumulativno'' ispunjeni ''svi sljedeći kriteriji'': # Razumno je očekivati da, s obzirom na okolnosti slučaja, jasno i nedvojbeno proizlazi da bi svaki drugi neinvolvirani administrator postupio na isti način; # Riječ je o hitnoj intervenciji radi sprečavanja značajnog vandalizma i rata izmjenama ili eskalacije sukoba u slučaju izravnih prijetnji eskalacijom; # Nijedan drugi administrator trenutno nije aktivan, a riječ je o hitnoj intervenciji.{{efn|Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku mala je zajednica i dnevna aktivnost fluktuira. Iako postoji dovoljan broj administratora, nisu svi aktivni u isto vrijeme te je nekad potrebno čekati i duže vrijeme na odgovor drugih administratora. Ako je slučaj hitan, moguće je privremeno zaštititi stranicu do izjašnjavanja drugog administratora.}} U takvom slučaju mora biti razvidno da je administrator mjeru zaštite stranice primijenio kao mjeru ''ultima ratio'', koja je primijenjena radi zaštite projekta i sprečavanja sukoba; mjera, dakle, mora biti primijenjena u dobroj namjeri u odnosu na zaštitu projekta, a ne za ostvarivanje osobnih ciljeva. Ako administrator primjenjuje ovu mjeru kako bi si osigurao bolji položaj u raspravi ili kako bi zastrašivao druge korisnike, to će se smatrati zloupotrebom administratorskog položaja; u tom slučaju, zaštita će se odmah ukinuti, a administrator može biti podložan sankcijama zajednice. Također, ako administrator zaključava stranicu u čijem je sporu involviran, on je {{em|dužan}} '''aktivno sudjelovati''' u raspravi s drugim korisnicima te u postizanju konsenzusa u pogledu spora; ako administrator odbija sudjelovati u daljnjoj raspravi bez jasnog ili opravdanog razloga, to se može smatrati vidom zloupotrebe administratorskog položaja. U slučaju primjene ovakve zaštite, korisnici imaju pravo zahtijevati reviziju odluke, ali čak i ako se to ne dogodi, netko od drugih administratora trebao bi u što kraćem roku provjeriti postoje li razlozi za zaštitu stranice, odnosno jesu li ispunjeni uvjeti na temelju kojih involvirani administrator može zaštititi stranicu. Ako se objektivni, neinvolvirani administrator potpuno ili djelomično ne slaže sa zaštitom stranice, on je može ukinuti ili izmijeniti njezine uvjete. Važno je naglasiti da bi ovakva zaštita, koju izriče involvirani administrator, u pravilu trebala biti privremena mjera, bilo da ona vrijedi do trenutka rješavanja spora, bilo da vrijedi do revizije drugog administratora. Ova pravila primjenjiva su i na druge oblike zaštite. == Vrste zaštite == === Zaštita od uređivanja === Zaštita od uređivanja najčešća je vrsta zaštite koja će se primjenjivati u praksi. Ova zaštita onemogućava uređivanje pojedine stranice određenim korisnicima. Za više informacija o modalitetima zaštite, pogledajte odjeljak {{Odjeljak-veza|Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica#Razine zaštite|nopage=y}}. === Zaštita od izrade<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Create-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:IZRZAŠ}} Administratori mogu zaključati nepostojeću stranicu i tako spriječiti njezino stvaranje. Ovakva zaštita ima smisla u slučajevima kada korisnik ustrajno vraća stranicu koja je već [[WP:Brisanje|izbrisana]] sukladno pravilima projekta ili konsenzusom. Pravila o razinama zaštite izložena ranije primjenjuju se i na ovu vrstu zaštite. Popis zaštićenih naslova koje je nemoguće stvoriti nalazi se [[Special:ProtectedTitles|ovdje]]. Postoji i mogućnost preventivne zaštite pojedinih naslova, koja se provodi pomoću [[MediaWiki:Titleblacklist|popisa nepoželjnih naslova]], a koja olakšava zaštitu kada je riječ o specifičnim izrazima ili pojmovima. Ni ova zaštita nije nužno neodređenog trajanja, pa je moguće preispitati zaštitu i stranice ponovno otključati. Korisnik koji želi stvoriti ovu stranicu trebao bi se prethodno informirati o razlozima njezine zaštite te kontaktirati nekog od [[WP:Administratori|administratora]] (bilo bi uputno kontaktirati administratora koji je zaštitio stranicu) u svrhu skidanja zaštite. Korisnik bi trebao imati dobre i opravdane razloge za traženje skidanja zaštite te obrazložiti to administratoru kojeg kontaktira. Ako administrator i dalje smatra da stranica treba ostati zaključana, korisnik može podnijeti zahtjev na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Zaštita od premještanja<span class="anchor" id="move"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Move-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Green padlock|link=]] {{shortcut|WP:PREMZAŠ}} Moguće je zaštititi stranicu na način da ju je nemoguće premjestiti na drugi naslov, osim ako to čini administrator. Ova se zaštita najčešće primjenjuje u sljedećim slučajevima: * Stranica je izložena učestalom [[WP:Vandalizam|vandaliziranju]] koje se manifestira kao premještanje stranice. * Stranica je tema spora o naslovu članka. * Vidljive i sistemski važne stranice koje nije potrebno premještati, poput [[WP:Administratorska tabla|Administratorske table]] ili [[WP:Pijaca|Pijace]]. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. Stranice koje su potpuno zaštićene implicitno su zaštićene i od premještanja. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita '''posljednje stabilne verzije''' ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. Također, sve datoteke i kategorije implicitno su zaštićene od premještanja, odnosno potrebna su posebna ovlaštenja da se navedene vrste stranica premjeste. === Zaštita od postavljanja<span class="anchor" id="upload"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Upload-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Purple padlock|link=]] {{shortcut|WP:POSTZAŠ}} Zaštita od postavljanja odnosi se na datoteke koje se ne mogu mijenjati postavljanjem nove verzije osim ako to čini administrator. Ova vrsta zaštite ne sprječava korisnike da uređuju stranice o datotekama, ali onemogućava postavljanje nove verzije. Ova vrsta zaštite primjenjivat će se u sljedećim situacijama: * Datoteke koje su učestale mete [[WP:Vandalizam|vandaliziranja]] koje se manifestira kao postavljanje nove verzije datoteke. * Datoteke koje su u središtu spora među korisnicima. * Datoteke koje se ne bi trebale mijenjati, poput datoteka koje se koriste u sučelju ili na glavnoj stranici. * Datoteke s ustaljenim ili generičkim imenima. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita posljednje stabilne verzije ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. == Neuobičajene vrste zaštite == === Lančana zaštita<span class="anchor" id="cascade"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Cascade-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Turquoise padlock|link=]] {{shortcut|WP:LANČANA|WP:KASKADA}} Lančana ili kaskadna zaštita zaštićuje jednu stranicu, ali se puna zaštita ''automatski'' prenosi na sve stranice koje su [[Wikipedija:Transkluzija|uključene]] u zaštićenu stranicu, bilo izravno ili neizravno. Ovo uključuje šablone, fotografije i ostale datoteke postavljene na srpskohrvatsku Wikipediju. Lančana zaštita ne primjenjuje se na datoteke koje su postavljene na [[Wikimedia Commons|Wikimedijinoj ostavi]]; da bi se te datoteke zaštitile, one se moraju ili privremeno postaviti na srpskohrvatsku Wikipediju ili moraju biti zaštićene Ostavi (ručno ili lančano). Ova vrsta zaštite: * Trebala bi se koristiti samo kako bi spriječila [[WP:Vandalizam|vandaliziranje]] posebno vidljivih ili važnih stranica, poput [[Glavna stranica|glavne stranice]]. * Primjenjiva je samo na stranice s punom zaštitom; lančana zaštita nije primjenjiva na niže razine zaštite jer stvara sistemsku pogrešku. * Ne primjenjuje se odmah; moguće je da prođe nekoliko sati prije nego što se lančana zaštita primijeni. * Općenito se ne bi smjela izravno primjenjivati na šablone ili module. Zahtjevi za postavljanje ili ukidanje lančane zaštite mogu se postaviti na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Operativne stranice === Operativne stranice koje primarno koristi softver, uključujući botove i korisničke skripte, mogu se zaštititi ovisno o načinu korištenja, sadržaju i drugim čimbenicima. Ovo uključuje konfiguracijske stranice, podatkovne stranice, dnevnike, statusne stranice i ostale stranice koje su nužne za rad softvera. Međutim, osobne CSS stranice, osobne JavaScript stranice i osobne JSON stranice automatski su zaštićene i na njih se ova vrsta zaštite ne bi trebala primjenjivati. === Zaštita sučelja<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Interface-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Red padlock|link=|Icon for pages that can be edited only by interface administrators]] {{shortcut|WP:SUČZAŠ}} Postoje određena područja na Wikipediji koja su pokrivena zaštitom softvera [[MediaWiki]]: *Uređivanja u imenskom prostoru MediaWiki, koji definira dijelove sučelja, onemogućena su svima osim administratorima i administratorima sučelja. **Uređivanja sistemskih CSS i JavaScript stranica, kao što je [[MediaWiki:common.js]], dodatno su onemogućena svima osim administratorima sučelja. *Uređivanja osobnih CSS i JavaScript stranica poput [[Korisnik:Primjer/monobook.css]] i [[Korisnik:Primjer/vector-2022.js]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima sučelja. Potonji mogu uređivati ove stranice, na primjer, kako bi uklonili nepravilno korištene korisničke skripte. Administratori mogu brisati ove stranice, ali ne mogu ih uređivati ili vraćati. *Uređivanja osobnih JSON stranica poput [[Korisnik:Primjer/data.json]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima. Ova vrsta zaštite naziva se neodređenom ili trajnom zaštitom, odnosno zaštitom sučelja u slučaju CSS i JavaScript stranica. Lokalni administratori ne mogu mijenjati ovu zaštitu niti uređivati ove stranice. === Službena zaštita<span class="anchor" id="office"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Office-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Black padlock|link=]] {{shortcut|WP:WMF-ZAŠ}} Kao što je navedeno u {{section link|Foundation:Policy:Office actions|Korištenje naprednih prava od strane osoblja Fondacije}}, osoblje [[Fondacija Wikimedija|Fondacije Wikimedija]] također može zaštititi stranicu u posebnim slučajevima kao što su kršenja autorskih prava ili kleveta. '''Ove radnje nadilaze konsenzus zajednice.''' Administratori '''ne bi trebali''' uređivati ili mijenjati zaštitu ovih stranica bez dopuštenja osoblja Fondacije. == Zaštita imenskih prostora == {{shortcut|WP:ZAŠTIP}} === <span id="Talk pages"></span>Stranice za razgovor članaka<span class="anchor" id="Talk pages"></span><span class="anchor" id="full-talk"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === {{shortcut|WP:RAZAŠT|WP:ZAŠTRAZG|WP:SZRZAŠT}} Stranice za razgovor članaka u pravilu se ne bi trebale zaštićivati, osim u iznimnim slučajevima. Na tim stranicama korisnici imaju pravo raspravljati o sadržaju ili o potencijalnom sporu, zbog čega bi one u pravilu trebale biti otvorene. U slučaju zloupotrebe jednog korisnika, administratori bi prije trebali primijeniti sankcije prema navedenom korisniku, a stranicu za razgovor trebali bi zaključavati samo u slučaju kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata. Zaštita bi trebala biti privremena i što liberalnija, odnosno trebala bi ciljati na rješavanje konkretnog problema, a ne ograničavati ostale korisnike. === Stranice za razgovor korisnika<span class="anchor" id="Talk-page protection"></span> === {{shortcut|WP:KRAZAŠT|WP:ZAŠTKORAZG|WP:KSZRZAŠT}} Korisničke stranice za razgovor rijetko će se zaštićivati. Međutim, moguće je primijeniti neku vrstu zaštite ako postoji obrazac ustrajnog vandaliziranja ili zloupotrebe. Ovakvu vrstu zaštite mogu primijeniti administratori po vlastitom nahođenju (uz obrazloženje) ili na zahtjev korisnika. U prvom slučaju, ako korisnik zatraži skidanje ili izmjenu razine zaštite, administratori su dužni postupiti po tom zahtjevu osim ako bi to dovelo do težih posljedica. Korisnici koji žele zaštititi stranicu za razgovor moraju (1) jasno i smisleno obrazložiti svoj zahtjev (sam zahtjev nije dovoljan razlog za zaštitu) i (2) ostaviti otvoren alternativni kanal za komunikaciju s drugim korisnicima. U pravilu, sve više razine zaštite ovakvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnog spama i vandalizma. ==== Blokirani korisnici ==== Stranice za razgovor blokiranih korisnika također ne treba automatski zaključavati, s obzirom na to da bi takav postupak efektivno onemogućio korisniku osporavanje bloka ili sličnu službenu komunikaciju. Iznimno je moguće zaključati i njih, ali samo ako blokirani korisnik koristi svoju stranicu za razgovor u svrhu zloupotrebe, kao i u slučaju dokazanih slučajeva [[WP:Čaraparenje|čaraparenja]] (u tom je slučaju dopušteno trajno zaključati i stranice za razgovor, ali samo alternativnih računa, ne i glavnog); ako je ona meta zloupotrebe trećih korisnika, mjera se treba primijeniti u odnosu na njih, a ne u odnosu na blokiranog korisnika. Ova vrsta zaštite, ako se primjenjuje, u pravilu ne bi smjela trajati dulje od trajanja same blokade. === Korisničke stranice === {{shortcut|WP:KORZAŠT|WP:KORSTRZAŠT}} Osnovne korisničke stranice (npr. Korisnik:Primjer, ali ne Korisnik:Primjer/podstranica ili Razgovor s korisnikom:Primjer) automatski su zaštićene tako da ih ne mogu uređivati nepotvrđeni ili IP korisnici. Iznimka su nepotvrđeni ili IP korisnici koji pokušavaju stvoriti ili urediti vlastitu stranicu za razgovor. Isti korisnici ne mogu stvarati ili uređivati ni korisničke stranice koje ne pripadaju već registriranom korisniku. Ovu zaštitu provodi [[Special:AbuseFilter/803|uređivački filter]]. Ako korisnik želi da se njegova korisnička stranica izuzme iz ovoga, može kontaktirati nekog od administratora uz obrazloženje. Kao i u slučaju stranica za razgovor, korisničke stranice mogu se zaštititi po administratorskom nahođenju ili na zahtjev korisnika. Ista pravila primjenjuju se i ovdje, uz sljedeću iznimku: korisnik ne treba imati posebno opravdan razlog za zahtijevanje zaštite vlastite korisničke stranice, a administrator taj zahtjev može odbiti samo ako bi zaštita dovela do težih posljedica ili zloupotrebe. Tomu je tako zato što korisnička stranica nije nužna za komunikaciju s korisnikom, zbog čega korisnik ima veća prava u pogledu njezine zaštite. Isto vrijedi i za sve podstranice unutar korisničkog imenskog prostora. Administratori mogu korisniku onemogućiti korištenje vlastite stranice zaštitom samo ako korisnik koristi vlastitu stranicu za zloupotrebu, a cilj nije moguće postići nekom drugom ili blažom mjerom. ==== Pokojni korisnici ==== {{See also|Wikipedija:Pokojni korisnici}} U slučaju neosporno potvrđene smrti korisnika, korisnička stranica tog korisnika trebala bi se potpuno zaštititi. Ovo se ne odnosi na stranicu za razgovor korisnika. === Igralište === Korisnička ili sistemska igrališta u pravilu se ne bi trebala zaštićivati, s obzirom na činjenicu da je njihova temeljna svrha omogućavati korisnicima da eksperimentiraju i/ili vježbaju s wiki sintaksom. Sistemska igrališta mogu biti često mijenjana jer ih koriste različiti korisnici u različitim trenucima. Korisnička igrališta u pravilu će uređivati samo korisnici o kojima je riječ, a ne drugi korisnici, osim ako je to nužno iz sistemskih razloga (npr. održavanje projekta) ili ako za to imaju dopuštenje. Zaključavanje igrališta (korisničkih ili sistemskih) može se provesti samo u iznimnim situacijama kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata, ali općenito, ako se igralište koristi za zloupotrebu, administratori su dužni upozoriti ili sankcionirati tog korisnika, a ne zaključavati igralište. == Dostupni šabloni == Sljedeći šabloni mogu se dodati na sam vrh stranice kako bi korisnici znali da je zaštićena: {{Šabloni za zaštitu|state=expanded}} == Povezano == * [[MediaWiki:Protectedpagetext]] * [[Special:ProtectedPages]] * [[Special:ProtectedTitles]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja]] ==Napomene== {{notelist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije}} d73qu7fx6003s3ffwo2flxjur83ojw0 42680616 42680614 2026-08-22T14:24:18Z Aca 108187 /* Zaštita sučelja */ 42680616 wikitext text/x-wiki {{Pravilo|WP:ZAŠTITA|WP:ZAŠTSTR}} {{nutshell|Iako Wikipedija nastoji biti što otvorenija, ponekad je potrebno ograničiti uređivanje određenih stranica kako bi se spriječio [[WP:Vandalizam|vandalizam]], [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] ili drugi oblici remetilačkog uređivanja.}} {| class="wikitable floatright" |+ Ikone za zaštitu |- ! Ikona !! Razina zaštite |- | [[File:Semi-protection-shackle.svg|40px|Semi-protected|alt=Silver padlock]] Srebrna || [[#semi|Djelomična zaštita]] |- | [[File:Extended-protection-shackle.svg|40px|Extended confirmed protection|alt=Dark blue padlock]] Plava || [[#extended|Statusna zaštita]] |- | [[File:Full-protection-shackle.svg|40px|Fully protected|alt=Gold padlock]] Zlatna || [[#full|Puna zaštita]] |- | [[File:Move-protection-shackle.svg|40px|Move protected|alt=Green padlock]] Zelena || [[#move|Zaštita od premještanja]] |- | [[File:Create-protection-shackle.svg|40px|Create protected|alt=Blue padlock]] Nebeskoplava || [[#create|Zaštita od izrade]] |- | [[File:Upload-protection-shackle.svg|40px|Upload protected|alt=Purple padlock]] Ljubičasta || [[#upload|Zaštita od postavljanja]] |- | [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40px|Cascade protected|alt=Turquoise padlock]] Tirkizna || [[#cascade|Lančana zaštita]] |- | [[File:Office-protection-shackle.svg|40px|Protected by Office|alt=Black padlock]] Crna || [[#office|Službena zaštita]] |} {{Policylist}} [[Wikipedija]] je primarno slobodna enciklopedija koju svatko može uređivati. Međutim, pod određenim okolnostima može postojati potreba da se određene stranice '''zaštite''' od izmjena određenih korisnika ili skupina korisnika. Stranice se zaštićuju kao ''ultima ratio'', odnosno kada je jasno da se zaštita stranice od remetilačkih izmjena ne može postići drugim metodama ili bez primjene strožih mjera. Ako to okolnosti dopuštaju, zaštita stranice treba prethoditi izricanju strožih mjera (poput blokada). Osnovni postulati Wikipedije nalažu da bi što veći broj njezinih stranica trebao biti otvoren za javno uređivanje. Ovo pravilo detaljno navodi vrste i razine zaštite stranica, kao i procedure koje se primjenjuju za postavljanje i skidanje zaštite, odnosno situacije kada se ova pravila trebaju primijeniti, a kada ne. Zaštita stranice je tehnička mjera koju mogu primijeniti samo [[WP:Administratori|administratori]], iako korisnik na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] može zahtijevati zaštitu određene stranice. Zaštita može biti neograničenog trajanja ili na određeni vremenski rok. Različite razine zaštite mogu se primjenjivati na uređivanje stranice, premještanje stranice, stvaranje stranice ili postavljanje datoteka. Čak i ako je stranica zaštićena od uređivanja, svatko može vidjeti njezin kod. Oznaka da je stranica zaštićena nalazi se u gornjem desnom kutu, a simbolično je predstavlja ikona lokota. Ona se automatski pojavljuje kada se u članak doda šablon {{tlx|zaštićena stranica}}. == Pregled == Svaka zaštita stranice može se klasificirati prema vrsti, razini i trajanju na sljedeći način: === Vrsta zaštite === *'''[[#Zaštita od uređivanja|Zaštita od uređivanja]]''' zaštićuje stranicu od uređivanja. *'''[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]''' zaštićuje stranicu od premještanja ili preimenovanja. *'''[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]''' zaštićuje nepostojeću stranicu od izrade, odnosno onemogućava izradu članka pod tim naslovom. *'''[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]''' zaštićuje postavljanje datoteka, odnosno zabranjuje postavljanje novih datoteka ili novih verzija postojeće datoteke, ali ne i uređivanja informacija o datoteci. === Razina zaštite === *'''Djelomična zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena neprijavljenih ili nepotvrđenih korisnika. *'''Statusna zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena korisnika čiji računi nemaju određen korisnički status. *'''Puna zaštita''' zaštićuje stranicu od uređivanja za sve osim za administratore. === Trajanje zaštite === *Zaštita može biti postavljena na neodređeno vrijeme ili na vremenski rok. *Trajanje zaštite u pravilu ovisi o težini i upornosti remećenja, uz potencijalne iznimke u specifičnim slučajevima. == Preventivna zaštita == {{Shortcut|WP:PREVZAŠ|WP:PREVENTIVNA}} Wikipedija je slobodna i otvorena enciklopedija, pa primjena '''preventivne zaštite''' stranica načelno nije dopuštena. Osnovno načelo jest da se stranica ''može'' zaštititi samo kada postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja koja se može opravdati historijom izmjena same stranice ili njoj srodnih stranica, prirodom stranice ili prethodnim ponašanjem korisnika. Razina zaštite i njezino trajanje moraju biti razmjerni stupnju potencijalnog remećenja, što znači da zaštita ne smije biti prestroga niti smije ograničavati konstruktivan rad drugih korisnika ako to nije apsolutno nužno. Zbog toga, preventivna zaštita stranice načelno nije dopuštena, ali postoje određene iznimke od tog pravila: # Zaštita sistemski važnih stranica kao što su [[Glavna stranica]] ili sadržaj koji se pojavljuje na glavnoj stranici. Zaštita tih stranica važna je radi nesmetanog svakodnevnog funkcioniranja projekta i zaštite temeljne infrastrukture samog projekta. # Zaštita stranica za koje postoji ''očita i neposredna opasnost'' od vandalizma ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U tom slučaju mora postojati ''jasan i konkretan razlog'' za preventivnu zaštitu,{{efn|Procjenu o postojanju razloga donosi administrator na temelju vlastitog opažanja ili zahtjeva korisnika, a odlučuje se uvijek ''pojedinačno'', odnosno ne postoji popis unaprijed definiranih razloga za preventivnu zaštitu. Neki od razloga mogu biti ustrajno vandaliziranje stranice s kontroverznom temom ili pak zaštita stranica koje bi mogli vandalizirati dugogodišnji vandali koji imaju donekle prepoznatljiv obrazac remećenja. U svim je slučajevima važno da je potencijalna opasnost stvarna i da se ona može opravdati historijom izmjena samog članka ili pak prethodnim ponašanjem korisnika. Naravno, ova zaštita također mora biti razmjerna.}} a sama zaštita mora biti razmjerna očekivanom stupnju remećenja te obrazložena po potrebi ili zahtjevu. Svaka preventivna zaštita stranica podložna je kontroli, kako od drugih administratora, tako i od samih korisnika, koji na stranici za razgovor zaštićene stranice ili na [[Wikipedija:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] mogu pokrenuti raspravu o skidanju ili promjeni uvjeta zaštite. Te bi se rasprave trebale rješavati u što kraćem roku kako bi se korisnicima omogućio nesmetan rad. == Zahtjev za zaštitu == Iako će administratori uglavnom zaštićivati stranice prema vlastitoj prosudbi prilikom provedbe pravila i smjernica Wikipedije, korisnici također mogu zahtijevati zaštitu stranice. Zahtjev za zaštitu podnosi se na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]], a raspravu je moguće pokrenuti ili voditi na stranici za razgovor dotične stranice. Bilo koji korisnik može podnijeti zahtjev, a zahtjev treba sadržavati obrazloženje zašto se traži zaštita stranice, opis zaštite koja se traži te što više dokaza u prilog zahtjeva. O zahtjevu odlučuju administratori poštujući pravila o donošenju odluka na projektu, dok ostali korisnici mogu komentirati i iznositi svoje stajalište. Odluka bi trebala biti donesena u što kraćem roku da bi se omogućio nesmetan rad korisnika na projektu. Ista pravila odnose se i na zahtjeve za skidanje ili promjenu već postojeće zaštite. == Razine zaštite == Svaka od ovih razina objašnjena je u kontekstu zaštite od uređivanja, ali jednako se odnosi i na ostale vrste zaštite. === Komparativna tablica === <div class="noresize"> {| class="wikitable" style="margin-bottom: .3em; text-align: center; font-size: 90%; table-layout: fixed; min-width: 60em; max-width: 170em" |+ Pregled vrsta i razina zaštite na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku |- !scope="col" width="3%" |{{Abbr|F|Funkcija}} !scope="col" width="9%" | Razina zaštite !scope="col" width="18%"| Neprijavljeni ili novoprijavljeni !scope="col" width="9%" | Autopotvrđeni !scope="col" width="9%" | Autopatroleri !scope="col" width="9%" | Patroleri !scope="col" width="10%" | Administratori !scope="col" width="10%" | Administratori sučelja !scope="col" width="30%" | Prikladnost |- ! rowspan="7" {{vertical header|va=middle|Uređivanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Predominantna većina stranica |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Semi-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Djelomična zaštita|Djelomična zaštita]]}} | style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | colspan="5" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja neprijavljenih korisnika. Neki često korišteni šabloni i moduli. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Extended-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Statusna zaštita|Statusna zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti i na ovu skupinu. | colspan="3" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja novih, (auto)potvrđenih korisnika i/ili onih koji nemaju status autopatrolera, patrolera ili viši status. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Full-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Puna zaštita|Puna zaštita]]}} | colspan="4" rowspan="3" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje'''{{sup|♦}} | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja prijavljenih korisnika. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Office-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Službena zaštita|Službena zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Stranice koje je [[Fondacija Wikimedija]] odredila kao iznimno osjetljive. |- ! style="text-align: left;" | {{nowrap|[[File:Cascade-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Lančana zaštita|Lančana zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' |Sistemski važne stranice, s ciljem preveniranja vandaliziranja stranica koje su transkludirane na njih. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Interface-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita sučelja|Zaštita sučelja]]}} | colspan="5" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Sistemski važne stranice i podstranice koje omogućavaju normalno funkcioniranje projekta. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Stvaranje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Predominantna većina naslova. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Create-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Stvaranje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Stranice koje su ustrajno ponovno stvarane nakon brisanja ili problematične stranice koje su ustrajno ponovno stvarane. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Premještanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Predominantna većina stranica. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Move-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Stranice koje su bile meta uređivačkih ratova. Stranice koje su zaštićene od uređivanja uglavnom su zaštićene i od premještanja istom razinom zaštite. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Postavljanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Predominantna većina datoteka. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Upload-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Datoteke koje su ustrajno ponovno postavljane nakon brisanja. |- | colspan="10" style="text-align:left" | '''Napomene:''' ^♦ Samo administratori mogu unositi nekontroverzne izmjene bez prethodnog konsenzusa. |} </div> === Djelomična zaštita<span class="anchor" id="semi"></span><span class="anchor" id="semi-user"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Semi-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Silver padlock|link=]] {{shortcut|WP:POLU}} Djelomično zaštićene stranice ne mogu uređivati neprijavljeni korisnici (privremeni računi) kao ni novi računi koji nisu automatski potvrđeni. Djelomična zaštita korisna je u slučajevima kada neregistrirani ili nepotvrđeni (novi) korisnici čine veliku količinu remetilačkih izmjena ili kada [[WP:Čarapko|čarapci]] blokiranih korisnika pokušavaju unositi izmjene radi zaobilaženja blokade. Korisnici koji su obuhvaćeni djelomičnom zaštitom mogu zahtijevati unošenje izmjena na stranici za razgovor specifičnog članka. Ako je i stranica za razgovor specifičnog članka zaštićena, unošenje izmjena može se zahtijevati na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Ako vam je kao korisniku onemogućeno uređivanje članka jer vam račun još nije potvrđen, možete se obratiti nekom od administratora za potvrdu računa. ==== Vodič za administratore ==== Djelomična zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema novim korisnicima u odnosu na stare korisnike u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu {{em|djelomično}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj, ali privremenoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici neregistrirani ili nepotvrđeni (ova mjera ne vrijedi ako je barem jedan od korisnika u sporu potvrđen); * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu neregistrirani korisnici koriste metodu promjene IP adrese ili više računala kako bi remetili projekt; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama). Djelomična zaštita može se primijeniti i na stranice o kontroverznim temama ako zbog prirode teme postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U pravilu, sve više razine zaštite takvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnih vandalizama i zloupotreba. Djelomična zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj djelomične zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, djelomična zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna djelomična zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Djelomična zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Statusna zaštita<span class="anchor" id="30/500"></span><span class="anchor" id="extended"></span><span class="anchor" id="Arbitration 30/500 protection"></span><!--former tags allow section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Extended-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Dark blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:STATUS}} Statusna zaštita posebna je razina zaštite koja se primjenjuje kada djelomična zaštita nije dostatna, a remetilačke radnje čine prijavljeni korisnici na koje se djelomična zaštita ne odnosi. U praksi, ta zaštita primjenjuje se na korisnike koji nemaju status [[Wikipedija:Autopatroleri|autopatrolera]] ili [[Wikipedija:Patroleri|patrolera]].{{Efn|Kao prag za ovu vrstu zaštite uzeti su statusi autopatrolera i patrolera jer oni podrazumijevaju prethodnu provjeru iskustva, tehničke osposobljenosti i poznavanja pravila projekta.}} Budući da stjecanje tih statusa nije automatsko, nego zahtijeva provođenje propisane procedure i ispunjavanje uvjeta,{{efn|Status autopatrolera može dobiti samo onaj korisnik koji je aktivan najmanje mjesec dana na Wikipediji te je u tom razdoblju pokazao da zna uređivati članke u skladu s Wikipedijinim standardima, da poznaje pravila i smjernice Wikipedije te da je dovoljno upoznat s tehničkim aspektima uređivanja da se njegove izmjene ne moraju dodatno pregledavati. Pritom je potrebno da korisnik ima barem 100 prekontroliranih izmjena u glavnom imenskom prostoru.}} ova vrsta zaštite koristi se kako bi se stranice zaštitile od zlonamjernih registriranih korisnika na koje djelomična zaštita nema učinka. ==== Viša razina zaštite u odnosu na djelomičnu zaštitu ==== Statusna zaštita članka primjenjivat će se u onim slučajevima u kojima djelomična zaštita nema učinka. Dakle, ako remetilačke radnje ne čini neregistrirani ili novi korisnik, već prijavljeni korisnik koji još nema status autopatrolera ili patrolera, onda će se primijeniti ova razina zaštite. Cilj ove zaštite jest spriječiti remetilačke izmjene korisnika na koje se djelomična zaštita ne odnosi te riješiti problem bez uređivačkih ratova. ==== Vodič za administratore ==== Statusna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema korisnicima koji nemaju status autopatrolera ili patrolera u odnosu na autopatrolere ili patrolere u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu primijeniti statusnu zaštitu stranice ako je ona izložena: * Značajnoj, ali privremenoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici bez statusa autopatrolera ili patrolera (ova mjera ne vrijedi ako barem jedan od korisnika ima jedan od tih statusa); * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama); Često korišteni i sistemski važni šabloni mogu dobiti ovu vrstu zaštite ako je djelomična zaštita očito neučinkovita ili nedostatna. Administratori prema vlastitoj diskreciji mogu primijeniti i statusnu zaštitu i na stvaranje stranica s određenim naslovima. Statusna zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj statusne zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, statusna zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna statusna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Statusna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Puna zaštita<span class="anchor" id="full"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Full-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Gold padlock|link=]] {{shortcut|WP:PUNA}} Stranicu na koju se primjenjuje puna zaštita mogu uređivati '''samo''' [[WP:Administratori|administratori]]. Ako je stranica zaštićena punom zaštitom, izmjene na njoj mogu se predlagati na stranici za razgovor dotične stranice (ili na drugom za to prikladnom mjestu). Administratori onda mogu unijeti izmjene u članak u skladu s postignutim [[WP:Konsenzus|konsenzusom]], ali i nekontroverzne izmjene, te izmjene koje spadaju u redovno održavanje. ==== Spor oko sadržaja<span class="anchor" id="full-dispute"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> ==== Iako se [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] može regulirati i [[WP:BLOK|blokiranjem]], zaključavanje stranica (puna zaštita) može poslužiti kao alternativna mjera, koja je ujedno i blaža jer može dovesti do smirivanja strasti, potaknuti smireni dijalog i, u konačnici, spriječiti izricanje strožih mjera prema samim korisnicima. Administratori ovu mjeru primjenjuju prema vlastitoj diskrecijskoj ocjeni nakon analize svih relevantnih činjenica u sporu. Ovaj je pristup pogodan za sporove u koje je uključen veći broj korisnika te sporove oko kontroverznih tema koji često mogu dovesti do izraženih sukoba. Pri primjeni pune zaštite na stranice koje su predmet spora oko sadržaja, administratori moraju vratiti stranicu na ''posljednju stabilnu verziju''.{{efn|''Posljednja stabilna verzija'' u pravilu je verzija stranice prije početka spora oko sadržaja. Međutim, tu postoje određene iznimke. Administratori ''ne smiju'' vratiti verziju koja predstavlja očito kršenje pravila projekta. Sadržaj poput vandalizma, kršenja autorskih prava, kleveta ili nekvalitetnog izvještavanja o živim osobama ''ne smije'' se vraćati.}} Pri vraćanju stranice na stabilnu verziju, administratori moraju biti objektivni i zanemariti vlastita stajališta o problemu. Ako stranica uživa punu zaštitu, jedine izmjene koje se mogu činiti su one nekontroverzne, vezane uz redovno održavanje projekta ili one usuglašene konsenzusom. Korisnici koji smatraju da aktualna verzija članka krši pravila i smjernice Wikipedije ili da ide u korist zlonamjernim korisnicima koji su započeli ratovanje izmjenama mogu identificirati stabilnu verziju članka, predložiti je administratorima i obrazložiti, odnosno dokazati zašto bi upravo ta verzija članka trebala biti stabilna. Prije nego se odluče na takav prijedlog, korisnici bi trebali tražiti procjenu neinvolviranih urednika koji mogu objektivnije procijeniti situaciju. Ako je sam administrator činio '''značajne''' izmjene te je sudjelovao u sporu oko sadržaja, smatra se da je involviran te on u pravilu ne bi smio zaključavati članak ili koristiti svoj autoritet kako bi činio daljnje izmjene; iznimke od ovog pravila definirane su niže. Ako administrator osobno sudjeluje u sporu, on bi se u tom slučaju trebao ponašati kao i svaki drugi "redovni" korisnik, a ne kao administrator, odnosno morao bi poštivati redovnu korisničku proceduru pri predlaganju zaštite određenog članka. ==== Stranice i šabloni visokog rizika ==== Sljedeće stranice i šabloni uglavnom su potpuno zaštićeni na neodređeno vrijeme: * [[Glavna stranica]] i pojedine njezine komponente; * Stranice koje se ne bi smjele mijenjati zbog ''pravnih razloga'', poput [[WP:Opće odricanje od odgovornosti|odricanja od odgovornosti]] ili općih normi o autorskim pravima; * Stranice i šabloni koji se često koriste, koji su od sistemskog značaja ili koji su često mete različitih vandalizama, odnosno zlonamjernih izmjena općenito. ==== Vodič za administratore ==== Puna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera koju će administratori primjenjivati prema korisnicima koji nemaju administratorski status. Budući da puna zaštita onemogućava uređivanje bilo kome tko nije administrator, ona se treba primjenjivati krajnje restriktivno. Administratori mogu {{em|potpuno}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena koje se ponavljaju tijekom dužeg razdoblja (na primjer, korisnik ili skupina korisnika stalno cilja konkretnu stranicu remetilačkim izmjenama); * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako je riječ o značajnom ratovanju izmjenama u kojem su {{em|sve}} uključene strane registrirani i autopotvrđeni korisnici; * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu zlonamjerni korisnici koriste različite metode izbjegavanja drugih razina zaštite kako bi ustrajno unosili remetilačke izmjene; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama), kada druge mjere ne proizvode željeni učinak; * Ako je riječ o sistemski važnoj ili često korištenoj stranici čije bi nekontrolirane izmjene mogle dovesti do problema u funkcioniranju projekta; Puna zaštita može se primijeniti na kraći vremenski rok, najčešće kada je potrebno zaštititi stranicu od ratovanja izmjena; u tom i sličnim slučajevima, puna zaštita stranice ima se ukinuti čim razlog njezine primjene prestane. U slučajevima kada je riječ o sistemski važnom sadržaju, puna zaštita može biti i neodređenog trajanja. Ako se primjenjuje puna zaštita na neodređeno vrijeme, za to bi trebao postojati ili prethodni konsenzus zajednice, ili bi – u slučaju da konsenzusa nema – administrator koji postavlja zaštitu trebao na stranici za razgovor obrazložiti razloge postavljanja. Preventivna puna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Kao i svi oblici zaštite, puna zaštita također se može preispitivati na zahtjev korisnika, bilo na stranici za razgovor članka, bilo na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Puna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. ===== Zaštita od strane involviranih administratora ===== Kao što je rečeno, administrator koji je involviran u spor oko sadržaja u pravilu {{em|ne bi smio}} primjenjivati punu zaštitu kao mjeru u odnosu na druge sudionike spora samo zato što je administrator. To se smatra zloupotrebom administratorskog položaja te je podložno sankcioniranju. Međutim, od tog pravila postoje određene iznimke. Involvirani administrator smije potpuno zaštititi stranicu ako su ''kumulativno'' ispunjeni ''svi sljedeći kriteriji'': # Razumno je očekivati da, s obzirom na okolnosti slučaja, jasno i nedvojbeno proizlazi da bi svaki drugi neinvolvirani administrator postupio na isti način; # Riječ je o hitnoj intervenciji radi sprečavanja značajnog vandalizma i rata izmjenama ili eskalacije sukoba u slučaju izravnih prijetnji eskalacijom; # Nijedan drugi administrator trenutno nije aktivan, a riječ je o hitnoj intervenciji.{{efn|Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku mala je zajednica i dnevna aktivnost fluktuira. Iako postoji dovoljan broj administratora, nisu svi aktivni u isto vrijeme te je nekad potrebno čekati i duže vrijeme na odgovor drugih administratora. Ako je slučaj hitan, moguće je privremeno zaštititi stranicu do izjašnjavanja drugog administratora.}} U takvom slučaju mora biti razvidno da je administrator mjeru zaštite stranice primijenio kao mjeru ''ultima ratio'', koja je primijenjena radi zaštite projekta i sprečavanja sukoba; mjera, dakle, mora biti primijenjena u dobroj namjeri u odnosu na zaštitu projekta, a ne za ostvarivanje osobnih ciljeva. Ako administrator primjenjuje ovu mjeru kako bi si osigurao bolji položaj u raspravi ili kako bi zastrašivao druge korisnike, to će se smatrati zloupotrebom administratorskog položaja; u tom slučaju, zaštita će se odmah ukinuti, a administrator može biti podložan sankcijama zajednice. Također, ako administrator zaključava stranicu u čijem je sporu involviran, on je {{em|dužan}} '''aktivno sudjelovati''' u raspravi s drugim korisnicima te u postizanju konsenzusa u pogledu spora; ako administrator odbija sudjelovati u daljnjoj raspravi bez jasnog ili opravdanog razloga, to se može smatrati vidom zloupotrebe administratorskog položaja. U slučaju primjene ovakve zaštite, korisnici imaju pravo zahtijevati reviziju odluke, ali čak i ako se to ne dogodi, netko od drugih administratora trebao bi u što kraćem roku provjeriti postoje li razlozi za zaštitu stranice, odnosno jesu li ispunjeni uvjeti na temelju kojih involvirani administrator može zaštititi stranicu. Ako se objektivni, neinvolvirani administrator potpuno ili djelomično ne slaže sa zaštitom stranice, on je može ukinuti ili izmijeniti njezine uvjete. Važno je naglasiti da bi ovakva zaštita, koju izriče involvirani administrator, u pravilu trebala biti privremena mjera, bilo da ona vrijedi do trenutka rješavanja spora, bilo da vrijedi do revizije drugog administratora. Ova pravila primjenjiva su i na druge oblike zaštite. == Vrste zaštite == === Zaštita od uređivanja === Zaštita od uređivanja najčešća je vrsta zaštite koja će se primjenjivati u praksi. Ova zaštita onemogućava uređivanje pojedine stranice određenim korisnicima. Za više informacija o modalitetima zaštite, pogledajte odjeljak {{Odjeljak-veza|Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica#Razine zaštite|nopage=y}}. === Zaštita od izrade<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Create-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:IZRZAŠ}} Administratori mogu zaključati nepostojeću stranicu i tako spriječiti njezino stvaranje. Ovakva zaštita ima smisla u slučajevima kada korisnik ustrajno vraća stranicu koja je već [[WP:Brisanje|izbrisana]] sukladno pravilima projekta ili konsenzusom. Pravila o razinama zaštite izložena ranije primjenjuju se i na ovu vrstu zaštite. Popis zaštićenih naslova koje je nemoguće stvoriti nalazi se [[Special:ProtectedTitles|ovdje]]. Postoji i mogućnost preventivne zaštite pojedinih naslova, koja se provodi pomoću [[MediaWiki:Titleblacklist|popisa nepoželjnih naslova]], a koja olakšava zaštitu kada je riječ o specifičnim izrazima ili pojmovima. Ni ova zaštita nije nužno neodređenog trajanja, pa je moguće preispitati zaštitu i stranice ponovno otključati. Korisnik koji želi stvoriti ovu stranicu trebao bi se prethodno informirati o razlozima njezine zaštite te kontaktirati nekog od [[WP:Administratori|administratora]] (bilo bi uputno kontaktirati administratora koji je zaštitio stranicu) u svrhu skidanja zaštite. Korisnik bi trebao imati dobre i opravdane razloge za traženje skidanja zaštite te obrazložiti to administratoru kojeg kontaktira. Ako administrator i dalje smatra da stranica treba ostati zaključana, korisnik može podnijeti zahtjev na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Zaštita od premještanja<span class="anchor" id="move"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Move-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Green padlock|link=]] {{shortcut|WP:PREMZAŠ}} Moguće je zaštititi stranicu na način da ju je nemoguće premjestiti na drugi naslov, osim ako to čini administrator. Ova se zaštita najčešće primjenjuje u sljedećim slučajevima: * Stranica je izložena učestalom [[WP:Vandalizam|vandaliziranju]] koje se manifestira kao premještanje stranice. * Stranica je tema spora o naslovu članka. * Vidljive i sistemski važne stranice koje nije potrebno premještati, poput [[WP:Administratorska tabla|Administratorske table]] ili [[WP:Pijaca|Pijace]]. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. Stranice koje su potpuno zaštićene implicitno su zaštićene i od premještanja. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita '''posljednje stabilne verzije''' ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. Također, sve datoteke i kategorije implicitno su zaštićene od premještanja, odnosno potrebna su posebna ovlaštenja da se navedene vrste stranica premjeste. === Zaštita od postavljanja<span class="anchor" id="upload"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Upload-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Purple padlock|link=]] {{shortcut|WP:POSTZAŠ}} Zaštita od postavljanja odnosi se na datoteke koje se ne mogu mijenjati postavljanjem nove verzije osim ako to čini administrator. Ova vrsta zaštite ne sprječava korisnike da uređuju stranice o datotekama, ali onemogućava postavljanje nove verzije. Ova vrsta zaštite primjenjivat će se u sljedećim situacijama: * Datoteke koje su učestale mete [[WP:Vandalizam|vandaliziranja]] koje se manifestira kao postavljanje nove verzije datoteke. * Datoteke koje su u središtu spora među korisnicima. * Datoteke koje se ne bi trebale mijenjati, poput datoteka koje se koriste u sučelju ili na glavnoj stranici. * Datoteke s ustaljenim ili generičkim imenima. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita posljednje stabilne verzije ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. == Neuobičajene vrste zaštite == === Lančana zaštita<span class="anchor" id="cascade"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Cascade-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Turquoise padlock|link=]] {{shortcut|WP:LANČANA|WP:KASKADA}} Lančana ili kaskadna zaštita zaštićuje jednu stranicu, ali se puna zaštita ''automatski'' prenosi na sve stranice koje su [[Wikipedija:Transkluzija|uključene]] u zaštićenu stranicu, bilo izravno ili neizravno. Ovo uključuje šablone, fotografije i ostale datoteke postavljene na srpskohrvatsku Wikipediju. Lančana zaštita ne primjenjuje se na datoteke koje su postavljene na [[Wikimedia Commons|Wikimedijinoj ostavi]]; da bi se te datoteke zaštitile, one se moraju ili privremeno postaviti na srpskohrvatsku Wikipediju ili moraju biti zaštićene Ostavi (ručno ili lančano). Ova vrsta zaštite: * Trebala bi se koristiti samo kako bi spriječila [[WP:Vandalizam|vandaliziranje]] posebno vidljivih ili važnih stranica, poput [[Glavna stranica|glavne stranice]]. * Primjenjiva je samo na stranice s punom zaštitom; lančana zaštita nije primjenjiva na niže razine zaštite jer stvara sistemsku pogrešku. * Ne primjenjuje se odmah; moguće je da prođe nekoliko sati prije nego što se lančana zaštita primijeni. * Općenito se ne bi smjela izravno primjenjivati na šablone ili module. Zahtjevi za postavljanje ili ukidanje lančane zaštite mogu se postaviti na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Operativne stranice === Operativne stranice koje primarno koristi softver, uključujući botove i korisničke skripte, mogu se zaštititi ovisno o načinu korištenja, sadržaju i drugim čimbenicima. Ovo uključuje konfiguracijske stranice, podatkovne stranice, dnevnike, statusne stranice i ostale stranice koje su nužne za rad softvera. Međutim, osobne CSS stranice, osobne JavaScript stranice i osobne JSON stranice automatski su zaštićene i na njih se ova vrsta zaštite ne bi trebala primjenjivati. === Zaštita interfejsa<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Interface-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Red padlock|link=|Icon for pages that can be edited only by interface administrators]] {{shortcut|WP:SUČZAŠ}} Postoje određena područja na Wikipediji koja su pokrivena zaštitom softvera [[MediaWiki]]: *Uređivanja u imenskom prostoru MediaWiki, koji definira dijelove sučelja, onemogućena su svima osim administratorima i administratorima sučelja. **Uređivanja sistemskih CSS i JavaScript stranica, kao što je [[MediaWiki:common.js]], dodatno su onemogućena svima osim administratorima sučelja. *Uređivanja osobnih CSS i JavaScript stranica poput [[Korisnik:Primjer/monobook.css]] i [[Korisnik:Primjer/vector-2022.js]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima sučelja. Potonji mogu uređivati ove stranice, na primjer, kako bi uklonili nepravilno korištene korisničke skripte. Administratori mogu brisati ove stranice, ali ne mogu ih uređivati ili vraćati. *Uređivanja osobnih JSON stranica poput [[Korisnik:Primjer/data.json]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima. Ova vrsta zaštite naziva se neodređenom ili trajnom zaštitom, odnosno zaštitom sučelja u slučaju CSS i JavaScript stranica. Lokalni administratori ne mogu mijenjati ovu zaštitu niti uređivati ove stranice. === Službena zaštita<span class="anchor" id="office"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Office-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Black padlock|link=]] {{shortcut|WP:WMF-ZAŠ}} Kao što je navedeno u {{section link|Foundation:Policy:Office actions|Korištenje naprednih prava od strane osoblja Fondacije}}, osoblje [[Fondacija Wikimedija|Fondacije Wikimedija]] također može zaštititi stranicu u posebnim slučajevima kao što su kršenja autorskih prava ili kleveta. '''Ove radnje nadilaze konsenzus zajednice.''' Administratori '''ne bi trebali''' uređivati ili mijenjati zaštitu ovih stranica bez dopuštenja osoblja Fondacije. == Zaštita imenskih prostora == {{shortcut|WP:ZAŠTIP}} === <span id="Talk pages"></span>Stranice za razgovor članaka<span class="anchor" id="Talk pages"></span><span class="anchor" id="full-talk"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === {{shortcut|WP:RAZAŠT|WP:ZAŠTRAZG|WP:SZRZAŠT}} Stranice za razgovor članaka u pravilu se ne bi trebale zaštićivati, osim u iznimnim slučajevima. Na tim stranicama korisnici imaju pravo raspravljati o sadržaju ili o potencijalnom sporu, zbog čega bi one u pravilu trebale biti otvorene. U slučaju zloupotrebe jednog korisnika, administratori bi prije trebali primijeniti sankcije prema navedenom korisniku, a stranicu za razgovor trebali bi zaključavati samo u slučaju kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata. Zaštita bi trebala biti privremena i što liberalnija, odnosno trebala bi ciljati na rješavanje konkretnog problema, a ne ograničavati ostale korisnike. === Stranice za razgovor korisnika<span class="anchor" id="Talk-page protection"></span> === {{shortcut|WP:KRAZAŠT|WP:ZAŠTKORAZG|WP:KSZRZAŠT}} Korisničke stranice za razgovor rijetko će se zaštićivati. Međutim, moguće je primijeniti neku vrstu zaštite ako postoji obrazac ustrajnog vandaliziranja ili zloupotrebe. Ovakvu vrstu zaštite mogu primijeniti administratori po vlastitom nahođenju (uz obrazloženje) ili na zahtjev korisnika. U prvom slučaju, ako korisnik zatraži skidanje ili izmjenu razine zaštite, administratori su dužni postupiti po tom zahtjevu osim ako bi to dovelo do težih posljedica. Korisnici koji žele zaštititi stranicu za razgovor moraju (1) jasno i smisleno obrazložiti svoj zahtjev (sam zahtjev nije dovoljan razlog za zaštitu) i (2) ostaviti otvoren alternativni kanal za komunikaciju s drugim korisnicima. U pravilu, sve više razine zaštite ovakvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnog spama i vandalizma. ==== Blokirani korisnici ==== Stranice za razgovor blokiranih korisnika također ne treba automatski zaključavati, s obzirom na to da bi takav postupak efektivno onemogućio korisniku osporavanje bloka ili sličnu službenu komunikaciju. Iznimno je moguće zaključati i njih, ali samo ako blokirani korisnik koristi svoju stranicu za razgovor u svrhu zloupotrebe, kao i u slučaju dokazanih slučajeva [[WP:Čaraparenje|čaraparenja]] (u tom je slučaju dopušteno trajno zaključati i stranice za razgovor, ali samo alternativnih računa, ne i glavnog); ako je ona meta zloupotrebe trećih korisnika, mjera se treba primijeniti u odnosu na njih, a ne u odnosu na blokiranog korisnika. Ova vrsta zaštite, ako se primjenjuje, u pravilu ne bi smjela trajati dulje od trajanja same blokade. === Korisničke stranice === {{shortcut|WP:KORZAŠT|WP:KORSTRZAŠT}} Osnovne korisničke stranice (npr. Korisnik:Primjer, ali ne Korisnik:Primjer/podstranica ili Razgovor s korisnikom:Primjer) automatski su zaštićene tako da ih ne mogu uređivati nepotvrđeni ili IP korisnici. Iznimka su nepotvrđeni ili IP korisnici koji pokušavaju stvoriti ili urediti vlastitu stranicu za razgovor. Isti korisnici ne mogu stvarati ili uređivati ni korisničke stranice koje ne pripadaju već registriranom korisniku. Ovu zaštitu provodi [[Special:AbuseFilter/803|uređivački filter]]. Ako korisnik želi da se njegova korisnička stranica izuzme iz ovoga, može kontaktirati nekog od administratora uz obrazloženje. Kao i u slučaju stranica za razgovor, korisničke stranice mogu se zaštititi po administratorskom nahođenju ili na zahtjev korisnika. Ista pravila primjenjuju se i ovdje, uz sljedeću iznimku: korisnik ne treba imati posebno opravdan razlog za zahtijevanje zaštite vlastite korisničke stranice, a administrator taj zahtjev može odbiti samo ako bi zaštita dovela do težih posljedica ili zloupotrebe. Tomu je tako zato što korisnička stranica nije nužna za komunikaciju s korisnikom, zbog čega korisnik ima veća prava u pogledu njezine zaštite. Isto vrijedi i za sve podstranice unutar korisničkog imenskog prostora. Administratori mogu korisniku onemogućiti korištenje vlastite stranice zaštitom samo ako korisnik koristi vlastitu stranicu za zloupotrebu, a cilj nije moguće postići nekom drugom ili blažom mjerom. ==== Pokojni korisnici ==== {{See also|Wikipedija:Pokojni korisnici}} U slučaju neosporno potvrđene smrti korisnika, korisnička stranica tog korisnika trebala bi se potpuno zaštititi. Ovo se ne odnosi na stranicu za razgovor korisnika. === Igralište === Korisnička ili sistemska igrališta u pravilu se ne bi trebala zaštićivati, s obzirom na činjenicu da je njihova temeljna svrha omogućavati korisnicima da eksperimentiraju i/ili vježbaju s wiki sintaksom. Sistemska igrališta mogu biti često mijenjana jer ih koriste različiti korisnici u različitim trenucima. Korisnička igrališta u pravilu će uređivati samo korisnici o kojima je riječ, a ne drugi korisnici, osim ako je to nužno iz sistemskih razloga (npr. održavanje projekta) ili ako za to imaju dopuštenje. Zaključavanje igrališta (korisničkih ili sistemskih) može se provesti samo u iznimnim situacijama kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata, ali općenito, ako se igralište koristi za zloupotrebu, administratori su dužni upozoriti ili sankcionirati tog korisnika, a ne zaključavati igralište. == Dostupni šabloni == Sljedeći šabloni mogu se dodati na sam vrh stranice kako bi korisnici znali da je zaštićena: {{Šabloni za zaštitu|state=expanded}} == Povezano == * [[MediaWiki:Protectedpagetext]] * [[Special:ProtectedPages]] * [[Special:ProtectedTitles]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja]] ==Napomene== {{notelist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije}} m6ue2il3fkgb2kjqbkwfha0euzvnj89 42680617 42680616 2026-08-22T14:24:30Z Aca 108187 /* Zaštita interfejsa */ 42680617 wikitext text/x-wiki {{Pravilo|WP:ZAŠTITA|WP:ZAŠTSTR}} {{nutshell|Iako Wikipedija nastoji biti što otvorenija, ponekad je potrebno ograničiti uređivanje određenih stranica kako bi se spriječio [[WP:Vandalizam|vandalizam]], [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] ili drugi oblici remetilačkog uređivanja.}} {| class="wikitable floatright" |+ Ikone za zaštitu |- ! Ikona !! Razina zaštite |- | [[File:Semi-protection-shackle.svg|40px|Semi-protected|alt=Silver padlock]] Srebrna || [[#semi|Djelomična zaštita]] |- | [[File:Extended-protection-shackle.svg|40px|Extended confirmed protection|alt=Dark blue padlock]] Plava || [[#extended|Statusna zaštita]] |- | [[File:Full-protection-shackle.svg|40px|Fully protected|alt=Gold padlock]] Zlatna || [[#full|Puna zaštita]] |- | [[File:Move-protection-shackle.svg|40px|Move protected|alt=Green padlock]] Zelena || [[#move|Zaštita od premještanja]] |- | [[File:Create-protection-shackle.svg|40px|Create protected|alt=Blue padlock]] Nebeskoplava || [[#create|Zaštita od izrade]] |- | [[File:Upload-protection-shackle.svg|40px|Upload protected|alt=Purple padlock]] Ljubičasta || [[#upload|Zaštita od postavljanja]] |- | [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40px|Cascade protected|alt=Turquoise padlock]] Tirkizna || [[#cascade|Lančana zaštita]] |- | [[File:Office-protection-shackle.svg|40px|Protected by Office|alt=Black padlock]] Crna || [[#office|Službena zaštita]] |} {{Policylist}} [[Wikipedija]] je primarno slobodna enciklopedija koju svatko može uređivati. Međutim, pod određenim okolnostima može postojati potreba da se određene stranice '''zaštite''' od izmjena određenih korisnika ili skupina korisnika. Stranice se zaštićuju kao ''ultima ratio'', odnosno kada je jasno da se zaštita stranice od remetilačkih izmjena ne može postići drugim metodama ili bez primjene strožih mjera. Ako to okolnosti dopuštaju, zaštita stranice treba prethoditi izricanju strožih mjera (poput blokada). Osnovni postulati Wikipedije nalažu da bi što veći broj njezinih stranica trebao biti otvoren za javno uređivanje. Ovo pravilo detaljno navodi vrste i razine zaštite stranica, kao i procedure koje se primjenjuju za postavljanje i skidanje zaštite, odnosno situacije kada se ova pravila trebaju primijeniti, a kada ne. Zaštita stranice je tehnička mjera koju mogu primijeniti samo [[WP:Administratori|administratori]], iako korisnik na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] može zahtijevati zaštitu određene stranice. Zaštita može biti neograničenog trajanja ili na određeni vremenski rok. Različite razine zaštite mogu se primjenjivati na uređivanje stranice, premještanje stranice, stvaranje stranice ili postavljanje datoteka. Čak i ako je stranica zaštićena od uređivanja, svatko može vidjeti njezin kod. Oznaka da je stranica zaštićena nalazi se u gornjem desnom kutu, a simbolično je predstavlja ikona lokota. Ona se automatski pojavljuje kada se u članak doda šablon {{tlx|zaštićena stranica}}. == Pregled == Svaka zaštita stranice može se klasificirati prema vrsti, razini i trajanju na sljedeći način: === Vrsta zaštite === *'''[[#Zaštita od uređivanja|Zaštita od uređivanja]]''' zaštićuje stranicu od uređivanja. *'''[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]''' zaštićuje stranicu od premještanja ili preimenovanja. *'''[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]''' zaštićuje nepostojeću stranicu od izrade, odnosno onemogućava izradu članka pod tim naslovom. *'''[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]''' zaštićuje postavljanje datoteka, odnosno zabranjuje postavljanje novih datoteka ili novih verzija postojeće datoteke, ali ne i uređivanja informacija o datoteci. === Razina zaštite === *'''Djelomična zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena neprijavljenih ili nepotvrđenih korisnika. *'''Statusna zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena korisnika čiji računi nemaju određen korisnički status. *'''Puna zaštita''' zaštićuje stranicu od uređivanja za sve osim za administratore. === Trajanje zaštite === *Zaštita može biti postavljena na neodređeno vrijeme ili na vremenski rok. *Trajanje zaštite u pravilu ovisi o težini i upornosti remećenja, uz potencijalne iznimke u specifičnim slučajevima. == Preventivna zaštita == {{Shortcut|WP:PREVZAŠ|WP:PREVENTIVNA}} Wikipedija je slobodna i otvorena enciklopedija, pa primjena '''preventivne zaštite''' stranica načelno nije dopuštena. Osnovno načelo jest da se stranica ''može'' zaštititi samo kada postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja koja se može opravdati historijom izmjena same stranice ili njoj srodnih stranica, prirodom stranice ili prethodnim ponašanjem korisnika. Razina zaštite i njezino trajanje moraju biti razmjerni stupnju potencijalnog remećenja, što znači da zaštita ne smije biti prestroga niti smije ograničavati konstruktivan rad drugih korisnika ako to nije apsolutno nužno. Zbog toga, preventivna zaštita stranice načelno nije dopuštena, ali postoje određene iznimke od tog pravila: # Zaštita sistemski važnih stranica kao što su [[Glavna stranica]] ili sadržaj koji se pojavljuje na glavnoj stranici. Zaštita tih stranica važna je radi nesmetanog svakodnevnog funkcioniranja projekta i zaštite temeljne infrastrukture samog projekta. # Zaštita stranica za koje postoji ''očita i neposredna opasnost'' od vandalizma ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U tom slučaju mora postojati ''jasan i konkretan razlog'' za preventivnu zaštitu,{{efn|Procjenu o postojanju razloga donosi administrator na temelju vlastitog opažanja ili zahtjeva korisnika, a odlučuje se uvijek ''pojedinačno'', odnosno ne postoji popis unaprijed definiranih razloga za preventivnu zaštitu. Neki od razloga mogu biti ustrajno vandaliziranje stranice s kontroverznom temom ili pak zaštita stranica koje bi mogli vandalizirati dugogodišnji vandali koji imaju donekle prepoznatljiv obrazac remećenja. U svim je slučajevima važno da je potencijalna opasnost stvarna i da se ona može opravdati historijom izmjena samog članka ili pak prethodnim ponašanjem korisnika. Naravno, ova zaštita također mora biti razmjerna.}} a sama zaštita mora biti razmjerna očekivanom stupnju remećenja te obrazložena po potrebi ili zahtjevu. Svaka preventivna zaštita stranica podložna je kontroli, kako od drugih administratora, tako i od samih korisnika, koji na stranici za razgovor zaštićene stranice ili na [[Wikipedija:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] mogu pokrenuti raspravu o skidanju ili promjeni uvjeta zaštite. Te bi se rasprave trebale rješavati u što kraćem roku kako bi se korisnicima omogućio nesmetan rad. == Zahtjev za zaštitu == Iako će administratori uglavnom zaštićivati stranice prema vlastitoj prosudbi prilikom provedbe pravila i smjernica Wikipedije, korisnici također mogu zahtijevati zaštitu stranice. Zahtjev za zaštitu podnosi se na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]], a raspravu je moguće pokrenuti ili voditi na stranici za razgovor dotične stranice. Bilo koji korisnik može podnijeti zahtjev, a zahtjev treba sadržavati obrazloženje zašto se traži zaštita stranice, opis zaštite koja se traži te što više dokaza u prilog zahtjeva. O zahtjevu odlučuju administratori poštujući pravila o donošenju odluka na projektu, dok ostali korisnici mogu komentirati i iznositi svoje stajalište. Odluka bi trebala biti donesena u što kraćem roku da bi se omogućio nesmetan rad korisnika na projektu. Ista pravila odnose se i na zahtjeve za skidanje ili promjenu već postojeće zaštite. == Razine zaštite == Svaka od ovih razina objašnjena je u kontekstu zaštite od uređivanja, ali jednako se odnosi i na ostale vrste zaštite. === Komparativna tablica === <div class="noresize"> {| class="wikitable" style="margin-bottom: .3em; text-align: center; font-size: 90%; table-layout: fixed; min-width: 60em; max-width: 170em" |+ Pregled vrsta i razina zaštite na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku |- !scope="col" width="3%" |{{Abbr|F|Funkcija}} !scope="col" width="9%" | Razina zaštite !scope="col" width="18%"| Neprijavljeni ili novoprijavljeni !scope="col" width="9%" | Autopotvrđeni !scope="col" width="9%" | Autopatroleri !scope="col" width="9%" | Patroleri !scope="col" width="10%" | Administratori !scope="col" width="10%" | Administratori sučelja !scope="col" width="30%" | Prikladnost |- ! rowspan="7" {{vertical header|va=middle|Uređivanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Predominantna većina stranica |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Semi-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Djelomična zaštita|Djelomična zaštita]]}} | style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | colspan="5" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja neprijavljenih korisnika. Neki često korišteni šabloni i moduli. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Extended-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Statusna zaštita|Statusna zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti i na ovu skupinu. | colspan="3" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja novih, (auto)potvrđenih korisnika i/ili onih koji nemaju status autopatrolera, patrolera ili viši status. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Full-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Puna zaštita|Puna zaštita]]}} | colspan="4" rowspan="3" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje'''{{sup|♦}} | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja prijavljenih korisnika. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Office-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Službena zaštita|Službena zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Stranice koje je [[Fondacija Wikimedija]] odredila kao iznimno osjetljive. |- ! style="text-align: left;" | {{nowrap|[[File:Cascade-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Lančana zaštita|Lančana zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' |Sistemski važne stranice, s ciljem preveniranja vandaliziranja stranica koje su transkludirane na njih. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Interface-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita sučelja|Zaštita sučelja]]}} | colspan="5" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Sistemski važne stranice i podstranice koje omogućavaju normalno funkcioniranje projekta. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Stvaranje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Predominantna većina naslova. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Create-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Stvaranje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Stranice koje su ustrajno ponovno stvarane nakon brisanja ili problematične stranice koje su ustrajno ponovno stvarane. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Premještanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Predominantna većina stranica. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Move-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Stranice koje su bile meta uređivačkih ratova. Stranice koje su zaštićene od uređivanja uglavnom su zaštićene i od premještanja istom razinom zaštite. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Postavljanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Predominantna većina datoteka. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Upload-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Datoteke koje su ustrajno ponovno postavljane nakon brisanja. |- | colspan="10" style="text-align:left" | '''Napomene:''' ^♦ Samo administratori mogu unositi nekontroverzne izmjene bez prethodnog konsenzusa. |} </div> === Djelomična zaštita<span class="anchor" id="semi"></span><span class="anchor" id="semi-user"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Semi-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Silver padlock|link=]] {{shortcut|WP:POLU}} Djelomično zaštićene stranice ne mogu uređivati neprijavljeni korisnici (privremeni računi) kao ni novi računi koji nisu automatski potvrđeni. Djelomična zaštita korisna je u slučajevima kada neregistrirani ili nepotvrđeni (novi) korisnici čine veliku količinu remetilačkih izmjena ili kada [[WP:Čarapko|čarapci]] blokiranih korisnika pokušavaju unositi izmjene radi zaobilaženja blokade. Korisnici koji su obuhvaćeni djelomičnom zaštitom mogu zahtijevati unošenje izmjena na stranici za razgovor specifičnog članka. Ako je i stranica za razgovor specifičnog članka zaštićena, unošenje izmjena može se zahtijevati na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Ako vam je kao korisniku onemogućeno uređivanje članka jer vam račun još nije potvrđen, možete se obratiti nekom od administratora za potvrdu računa. ==== Vodič za administratore ==== Djelomična zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema novim korisnicima u odnosu na stare korisnike u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu {{em|djelomično}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj, ali privremenoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici neregistrirani ili nepotvrđeni (ova mjera ne vrijedi ako je barem jedan od korisnika u sporu potvrđen); * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu neregistrirani korisnici koriste metodu promjene IP adrese ili više računala kako bi remetili projekt; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama). Djelomična zaštita može se primijeniti i na stranice o kontroverznim temama ako zbog prirode teme postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U pravilu, sve više razine zaštite takvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnih vandalizama i zloupotreba. Djelomična zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj djelomične zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, djelomična zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna djelomična zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Djelomična zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Statusna zaštita<span class="anchor" id="30/500"></span><span class="anchor" id="extended"></span><span class="anchor" id="Arbitration 30/500 protection"></span><!--former tags allow section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Extended-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Dark blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:STATUS}} Statusna zaštita posebna je razina zaštite koja se primjenjuje kada djelomična zaštita nije dostatna, a remetilačke radnje čine prijavljeni korisnici na koje se djelomična zaštita ne odnosi. U praksi, ta zaštita primjenjuje se na korisnike koji nemaju status [[Wikipedija:Autopatroleri|autopatrolera]] ili [[Wikipedija:Patroleri|patrolera]].{{Efn|Kao prag za ovu vrstu zaštite uzeti su statusi autopatrolera i patrolera jer oni podrazumijevaju prethodnu provjeru iskustva, tehničke osposobljenosti i poznavanja pravila projekta.}} Budući da stjecanje tih statusa nije automatsko, nego zahtijeva provođenje propisane procedure i ispunjavanje uvjeta,{{efn|Status autopatrolera može dobiti samo onaj korisnik koji je aktivan najmanje mjesec dana na Wikipediji te je u tom razdoblju pokazao da zna uređivati članke u skladu s Wikipedijinim standardima, da poznaje pravila i smjernice Wikipedije te da je dovoljno upoznat s tehničkim aspektima uređivanja da se njegove izmjene ne moraju dodatno pregledavati. Pritom je potrebno da korisnik ima barem 100 prekontroliranih izmjena u glavnom imenskom prostoru.}} ova vrsta zaštite koristi se kako bi se stranice zaštitile od zlonamjernih registriranih korisnika na koje djelomična zaštita nema učinka. ==== Viša razina zaštite u odnosu na djelomičnu zaštitu ==== Statusna zaštita članka primjenjivat će se u onim slučajevima u kojima djelomična zaštita nema učinka. Dakle, ako remetilačke radnje ne čini neregistrirani ili novi korisnik, već prijavljeni korisnik koji još nema status autopatrolera ili patrolera, onda će se primijeniti ova razina zaštite. Cilj ove zaštite jest spriječiti remetilačke izmjene korisnika na koje se djelomična zaštita ne odnosi te riješiti problem bez uređivačkih ratova. ==== Vodič za administratore ==== Statusna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema korisnicima koji nemaju status autopatrolera ili patrolera u odnosu na autopatrolere ili patrolere u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu primijeniti statusnu zaštitu stranice ako je ona izložena: * Značajnoj, ali privremenoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici bez statusa autopatrolera ili patrolera (ova mjera ne vrijedi ako barem jedan od korisnika ima jedan od tih statusa); * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama); Često korišteni i sistemski važni šabloni mogu dobiti ovu vrstu zaštite ako je djelomična zaštita očito neučinkovita ili nedostatna. Administratori prema vlastitoj diskreciji mogu primijeniti i statusnu zaštitu i na stvaranje stranica s određenim naslovima. Statusna zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj statusne zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, statusna zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna statusna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Statusna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Puna zaštita<span class="anchor" id="full"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Full-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Gold padlock|link=]] {{shortcut|WP:PUNA}} Stranicu na koju se primjenjuje puna zaštita mogu uređivati '''samo''' [[WP:Administratori|administratori]]. Ako je stranica zaštićena punom zaštitom, izmjene na njoj mogu se predlagati na stranici za razgovor dotične stranice (ili na drugom za to prikladnom mjestu). Administratori onda mogu unijeti izmjene u članak u skladu s postignutim [[WP:Konsenzus|konsenzusom]], ali i nekontroverzne izmjene, te izmjene koje spadaju u redovno održavanje. ==== Spor oko sadržaja<span class="anchor" id="full-dispute"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> ==== Iako se [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] može regulirati i [[WP:BLOK|blokiranjem]], zaključavanje stranica (puna zaštita) može poslužiti kao alternativna mjera, koja je ujedno i blaža jer može dovesti do smirivanja strasti, potaknuti smireni dijalog i, u konačnici, spriječiti izricanje strožih mjera prema samim korisnicima. Administratori ovu mjeru primjenjuju prema vlastitoj diskrecijskoj ocjeni nakon analize svih relevantnih činjenica u sporu. Ovaj je pristup pogodan za sporove u koje je uključen veći broj korisnika te sporove oko kontroverznih tema koji često mogu dovesti do izraženih sukoba. Pri primjeni pune zaštite na stranice koje su predmet spora oko sadržaja, administratori moraju vratiti stranicu na ''posljednju stabilnu verziju''.{{efn|''Posljednja stabilna verzija'' u pravilu je verzija stranice prije početka spora oko sadržaja. Međutim, tu postoje određene iznimke. Administratori ''ne smiju'' vratiti verziju koja predstavlja očito kršenje pravila projekta. Sadržaj poput vandalizma, kršenja autorskih prava, kleveta ili nekvalitetnog izvještavanja o živim osobama ''ne smije'' se vraćati.}} Pri vraćanju stranice na stabilnu verziju, administratori moraju biti objektivni i zanemariti vlastita stajališta o problemu. Ako stranica uživa punu zaštitu, jedine izmjene koje se mogu činiti su one nekontroverzne, vezane uz redovno održavanje projekta ili one usuglašene konsenzusom. Korisnici koji smatraju da aktualna verzija članka krši pravila i smjernice Wikipedije ili da ide u korist zlonamjernim korisnicima koji su započeli ratovanje izmjenama mogu identificirati stabilnu verziju članka, predložiti je administratorima i obrazložiti, odnosno dokazati zašto bi upravo ta verzija članka trebala biti stabilna. Prije nego se odluče na takav prijedlog, korisnici bi trebali tražiti procjenu neinvolviranih urednika koji mogu objektivnije procijeniti situaciju. Ako je sam administrator činio '''značajne''' izmjene te je sudjelovao u sporu oko sadržaja, smatra se da je involviran te on u pravilu ne bi smio zaključavati članak ili koristiti svoj autoritet kako bi činio daljnje izmjene; iznimke od ovog pravila definirane su niže. Ako administrator osobno sudjeluje u sporu, on bi se u tom slučaju trebao ponašati kao i svaki drugi "redovni" korisnik, a ne kao administrator, odnosno morao bi poštivati redovnu korisničku proceduru pri predlaganju zaštite određenog članka. ==== Stranice i šabloni visokog rizika ==== Sljedeće stranice i šabloni uglavnom su potpuno zaštićeni na neodređeno vrijeme: * [[Glavna stranica]] i pojedine njezine komponente; * Stranice koje se ne bi smjele mijenjati zbog ''pravnih razloga'', poput [[WP:Opće odricanje od odgovornosti|odricanja od odgovornosti]] ili općih normi o autorskim pravima; * Stranice i šabloni koji se često koriste, koji su od sistemskog značaja ili koji su često mete različitih vandalizama, odnosno zlonamjernih izmjena općenito. ==== Vodič za administratore ==== Puna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera koju će administratori primjenjivati prema korisnicima koji nemaju administratorski status. Budući da puna zaštita onemogućava uređivanje bilo kome tko nije administrator, ona se treba primjenjivati krajnje restriktivno. Administratori mogu {{em|potpuno}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena koje se ponavljaju tijekom dužeg razdoblja (na primjer, korisnik ili skupina korisnika stalno cilja konkretnu stranicu remetilačkim izmjenama); * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako je riječ o značajnom ratovanju izmjenama u kojem su {{em|sve}} uključene strane registrirani i autopotvrđeni korisnici; * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu zlonamjerni korisnici koriste različite metode izbjegavanja drugih razina zaštite kako bi ustrajno unosili remetilačke izmjene; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama), kada druge mjere ne proizvode željeni učinak; * Ako je riječ o sistemski važnoj ili često korištenoj stranici čije bi nekontrolirane izmjene mogle dovesti do problema u funkcioniranju projekta; Puna zaštita može se primijeniti na kraći vremenski rok, najčešće kada je potrebno zaštititi stranicu od ratovanja izmjena; u tom i sličnim slučajevima, puna zaštita stranice ima se ukinuti čim razlog njezine primjene prestane. U slučajevima kada je riječ o sistemski važnom sadržaju, puna zaštita može biti i neodređenog trajanja. Ako se primjenjuje puna zaštita na neodređeno vrijeme, za to bi trebao postojati ili prethodni konsenzus zajednice, ili bi – u slučaju da konsenzusa nema – administrator koji postavlja zaštitu trebao na stranici za razgovor obrazložiti razloge postavljanja. Preventivna puna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Kao i svi oblici zaštite, puna zaštita također se može preispitivati na zahtjev korisnika, bilo na stranici za razgovor članka, bilo na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Puna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. ===== Zaštita od strane involviranih administratora ===== Kao što je rečeno, administrator koji je involviran u spor oko sadržaja u pravilu {{em|ne bi smio}} primjenjivati punu zaštitu kao mjeru u odnosu na druge sudionike spora samo zato što je administrator. To se smatra zloupotrebom administratorskog položaja te je podložno sankcioniranju. Međutim, od tog pravila postoje određene iznimke. Involvirani administrator smije potpuno zaštititi stranicu ako su ''kumulativno'' ispunjeni ''svi sljedeći kriteriji'': # Razumno je očekivati da, s obzirom na okolnosti slučaja, jasno i nedvojbeno proizlazi da bi svaki drugi neinvolvirani administrator postupio na isti način; # Riječ je o hitnoj intervenciji radi sprečavanja značajnog vandalizma i rata izmjenama ili eskalacije sukoba u slučaju izravnih prijetnji eskalacijom; # Nijedan drugi administrator trenutno nije aktivan, a riječ je o hitnoj intervenciji.{{efn|Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku mala je zajednica i dnevna aktivnost fluktuira. Iako postoji dovoljan broj administratora, nisu svi aktivni u isto vrijeme te je nekad potrebno čekati i duže vrijeme na odgovor drugih administratora. Ako je slučaj hitan, moguće je privremeno zaštititi stranicu do izjašnjavanja drugog administratora.}} U takvom slučaju mora biti razvidno da je administrator mjeru zaštite stranice primijenio kao mjeru ''ultima ratio'', koja je primijenjena radi zaštite projekta i sprečavanja sukoba; mjera, dakle, mora biti primijenjena u dobroj namjeri u odnosu na zaštitu projekta, a ne za ostvarivanje osobnih ciljeva. Ako administrator primjenjuje ovu mjeru kako bi si osigurao bolji položaj u raspravi ili kako bi zastrašivao druge korisnike, to će se smatrati zloupotrebom administratorskog položaja; u tom slučaju, zaštita će se odmah ukinuti, a administrator može biti podložan sankcijama zajednice. Također, ako administrator zaključava stranicu u čijem je sporu involviran, on je {{em|dužan}} '''aktivno sudjelovati''' u raspravi s drugim korisnicima te u postizanju konsenzusa u pogledu spora; ako administrator odbija sudjelovati u daljnjoj raspravi bez jasnog ili opravdanog razloga, to se može smatrati vidom zloupotrebe administratorskog položaja. U slučaju primjene ovakve zaštite, korisnici imaju pravo zahtijevati reviziju odluke, ali čak i ako se to ne dogodi, netko od drugih administratora trebao bi u što kraćem roku provjeriti postoje li razlozi za zaštitu stranice, odnosno jesu li ispunjeni uvjeti na temelju kojih involvirani administrator može zaštititi stranicu. Ako se objektivni, neinvolvirani administrator potpuno ili djelomično ne slaže sa zaštitom stranice, on je može ukinuti ili izmijeniti njezine uvjete. Važno je naglasiti da bi ovakva zaštita, koju izriče involvirani administrator, u pravilu trebala biti privremena mjera, bilo da ona vrijedi do trenutka rješavanja spora, bilo da vrijedi do revizije drugog administratora. Ova pravila primjenjiva su i na druge oblike zaštite. == Vrste zaštite == === Zaštita od uređivanja === Zaštita od uređivanja najčešća je vrsta zaštite koja će se primjenjivati u praksi. Ova zaštita onemogućava uređivanje pojedine stranice određenim korisnicima. Za više informacija o modalitetima zaštite, pogledajte odjeljak {{Odjeljak-veza|Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica#Razine zaštite|nopage=y}}. === Zaštita od izrade<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Create-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:IZRZAŠ}} Administratori mogu zaključati nepostojeću stranicu i tako spriječiti njezino stvaranje. Ovakva zaštita ima smisla u slučajevima kada korisnik ustrajno vraća stranicu koja je već [[WP:Brisanje|izbrisana]] sukladno pravilima projekta ili konsenzusom. Pravila o razinama zaštite izložena ranije primjenjuju se i na ovu vrstu zaštite. Popis zaštićenih naslova koje je nemoguće stvoriti nalazi se [[Special:ProtectedTitles|ovdje]]. Postoji i mogućnost preventivne zaštite pojedinih naslova, koja se provodi pomoću [[MediaWiki:Titleblacklist|popisa nepoželjnih naslova]], a koja olakšava zaštitu kada je riječ o specifičnim izrazima ili pojmovima. Ni ova zaštita nije nužno neodređenog trajanja, pa je moguće preispitati zaštitu i stranice ponovno otključati. Korisnik koji želi stvoriti ovu stranicu trebao bi se prethodno informirati o razlozima njezine zaštite te kontaktirati nekog od [[WP:Administratori|administratora]] (bilo bi uputno kontaktirati administratora koji je zaštitio stranicu) u svrhu skidanja zaštite. Korisnik bi trebao imati dobre i opravdane razloge za traženje skidanja zaštite te obrazložiti to administratoru kojeg kontaktira. Ako administrator i dalje smatra da stranica treba ostati zaključana, korisnik može podnijeti zahtjev na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Zaštita od premještanja<span class="anchor" id="move"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Move-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Green padlock|link=]] {{shortcut|WP:PREMZAŠ}} Moguće je zaštititi stranicu na način da ju je nemoguće premjestiti na drugi naslov, osim ako to čini administrator. Ova se zaštita najčešće primjenjuje u sljedećim slučajevima: * Stranica je izložena učestalom [[WP:Vandalizam|vandaliziranju]] koje se manifestira kao premještanje stranice. * Stranica je tema spora o naslovu članka. * Vidljive i sistemski važne stranice koje nije potrebno premještati, poput [[WP:Administratorska tabla|Administratorske table]] ili [[WP:Pijaca|Pijace]]. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. Stranice koje su potpuno zaštićene implicitno su zaštićene i od premještanja. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita '''posljednje stabilne verzije''' ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. Također, sve datoteke i kategorije implicitno su zaštićene od premještanja, odnosno potrebna su posebna ovlaštenja da se navedene vrste stranica premjeste. === Zaštita od postavljanja<span class="anchor" id="upload"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Upload-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Purple padlock|link=]] {{shortcut|WP:POSTZAŠ}} Zaštita od postavljanja odnosi se na datoteke koje se ne mogu mijenjati postavljanjem nove verzije osim ako to čini administrator. Ova vrsta zaštite ne sprječava korisnike da uređuju stranice o datotekama, ali onemogućava postavljanje nove verzije. Ova vrsta zaštite primjenjivat će se u sljedećim situacijama: * Datoteke koje su učestale mete [[WP:Vandalizam|vandaliziranja]] koje se manifestira kao postavljanje nove verzije datoteke. * Datoteke koje su u središtu spora među korisnicima. * Datoteke koje se ne bi trebale mijenjati, poput datoteka koje se koriste u sučelju ili na glavnoj stranici. * Datoteke s ustaljenim ili generičkim imenima. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita posljednje stabilne verzije ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. == Neuobičajene vrste zaštite == === Lančana zaštita<span class="anchor" id="cascade"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Cascade-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Turquoise padlock|link=]] {{shortcut|WP:LANČANA|WP:KASKADA}} Lančana ili kaskadna zaštita zaštićuje jednu stranicu, ali se puna zaštita ''automatski'' prenosi na sve stranice koje su [[Wikipedija:Transkluzija|uključene]] u zaštićenu stranicu, bilo izravno ili neizravno. Ovo uključuje šablone, fotografije i ostale datoteke postavljene na srpskohrvatsku Wikipediju. Lančana zaštita ne primjenjuje se na datoteke koje su postavljene na [[Wikimedia Commons|Wikimedijinoj ostavi]]; da bi se te datoteke zaštitile, one se moraju ili privremeno postaviti na srpskohrvatsku Wikipediju ili moraju biti zaštićene Ostavi (ručno ili lančano). Ova vrsta zaštite: * Trebala bi se koristiti samo kako bi spriječila [[WP:Vandalizam|vandaliziranje]] posebno vidljivih ili važnih stranica, poput [[Glavna stranica|glavne stranice]]. * Primjenjiva je samo na stranice s punom zaštitom; lančana zaštita nije primjenjiva na niže razine zaštite jer stvara sistemsku pogrešku. * Ne primjenjuje se odmah; moguće je da prođe nekoliko sati prije nego što se lančana zaštita primijeni. * Općenito se ne bi smjela izravno primjenjivati na šablone ili module. Zahtjevi za postavljanje ili ukidanje lančane zaštite mogu se postaviti na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Operativne stranice === Operativne stranice koje primarno koristi softver, uključujući botove i korisničke skripte, mogu se zaštititi ovisno o načinu korištenja, sadržaju i drugim čimbenicima. Ovo uključuje konfiguracijske stranice, podatkovne stranice, dnevnike, statusne stranice i ostale stranice koje su nužne za rad softvera. Međutim, osobne CSS stranice, osobne JavaScript stranice i osobne JSON stranice automatski su zaštićene i na njih se ova vrsta zaštite ne bi trebala primjenjivati. === Zaštita interfejsa<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Interface-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Red padlock|link=|Icon for pages that can be edited only by interface administrators]] {{shortcut|WP:INTZAŠ}} Postoje određena područja na Wikipediji koja su pokrivena zaštitom softvera [[MediaWiki]]: *Uređivanja u imenskom prostoru MediaWiki, koji definira dijelove sučelja, onemogućena su svima osim administratorima i administratorima sučelja. **Uređivanja sistemskih CSS i JavaScript stranica, kao što je [[MediaWiki:common.js]], dodatno su onemogućena svima osim administratorima sučelja. *Uređivanja osobnih CSS i JavaScript stranica poput [[Korisnik:Primjer/monobook.css]] i [[Korisnik:Primjer/vector-2022.js]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima sučelja. Potonji mogu uređivati ove stranice, na primjer, kako bi uklonili nepravilno korištene korisničke skripte. Administratori mogu brisati ove stranice, ali ne mogu ih uređivati ili vraćati. *Uređivanja osobnih JSON stranica poput [[Korisnik:Primjer/data.json]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima. Ova vrsta zaštite naziva se neodređenom ili trajnom zaštitom, odnosno zaštitom sučelja u slučaju CSS i JavaScript stranica. Lokalni administratori ne mogu mijenjati ovu zaštitu niti uređivati ove stranice. === Službena zaštita<span class="anchor" id="office"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Office-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Black padlock|link=]] {{shortcut|WP:WMF-ZAŠ}} Kao što je navedeno u {{section link|Foundation:Policy:Office actions|Korištenje naprednih prava od strane osoblja Fondacije}}, osoblje [[Fondacija Wikimedija|Fondacije Wikimedija]] također može zaštititi stranicu u posebnim slučajevima kao što su kršenja autorskih prava ili kleveta. '''Ove radnje nadilaze konsenzus zajednice.''' Administratori '''ne bi trebali''' uređivati ili mijenjati zaštitu ovih stranica bez dopuštenja osoblja Fondacije. == Zaštita imenskih prostora == {{shortcut|WP:ZAŠTIP}} === <span id="Talk pages"></span>Stranice za razgovor članaka<span class="anchor" id="Talk pages"></span><span class="anchor" id="full-talk"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === {{shortcut|WP:RAZAŠT|WP:ZAŠTRAZG|WP:SZRZAŠT}} Stranice za razgovor članaka u pravilu se ne bi trebale zaštićivati, osim u iznimnim slučajevima. Na tim stranicama korisnici imaju pravo raspravljati o sadržaju ili o potencijalnom sporu, zbog čega bi one u pravilu trebale biti otvorene. U slučaju zloupotrebe jednog korisnika, administratori bi prije trebali primijeniti sankcije prema navedenom korisniku, a stranicu za razgovor trebali bi zaključavati samo u slučaju kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata. Zaštita bi trebala biti privremena i što liberalnija, odnosno trebala bi ciljati na rješavanje konkretnog problema, a ne ograničavati ostale korisnike. === Stranice za razgovor korisnika<span class="anchor" id="Talk-page protection"></span> === {{shortcut|WP:KRAZAŠT|WP:ZAŠTKORAZG|WP:KSZRZAŠT}} Korisničke stranice za razgovor rijetko će se zaštićivati. Međutim, moguće je primijeniti neku vrstu zaštite ako postoji obrazac ustrajnog vandaliziranja ili zloupotrebe. Ovakvu vrstu zaštite mogu primijeniti administratori po vlastitom nahođenju (uz obrazloženje) ili na zahtjev korisnika. U prvom slučaju, ako korisnik zatraži skidanje ili izmjenu razine zaštite, administratori su dužni postupiti po tom zahtjevu osim ako bi to dovelo do težih posljedica. Korisnici koji žele zaštititi stranicu za razgovor moraju (1) jasno i smisleno obrazložiti svoj zahtjev (sam zahtjev nije dovoljan razlog za zaštitu) i (2) ostaviti otvoren alternativni kanal za komunikaciju s drugim korisnicima. U pravilu, sve više razine zaštite ovakvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnog spama i vandalizma. ==== Blokirani korisnici ==== Stranice za razgovor blokiranih korisnika također ne treba automatski zaključavati, s obzirom na to da bi takav postupak efektivno onemogućio korisniku osporavanje bloka ili sličnu službenu komunikaciju. Iznimno je moguće zaključati i njih, ali samo ako blokirani korisnik koristi svoju stranicu za razgovor u svrhu zloupotrebe, kao i u slučaju dokazanih slučajeva [[WP:Čaraparenje|čaraparenja]] (u tom je slučaju dopušteno trajno zaključati i stranice za razgovor, ali samo alternativnih računa, ne i glavnog); ako je ona meta zloupotrebe trećih korisnika, mjera se treba primijeniti u odnosu na njih, a ne u odnosu na blokiranog korisnika. Ova vrsta zaštite, ako se primjenjuje, u pravilu ne bi smjela trajati dulje od trajanja same blokade. === Korisničke stranice === {{shortcut|WP:KORZAŠT|WP:KORSTRZAŠT}} Osnovne korisničke stranice (npr. Korisnik:Primjer, ali ne Korisnik:Primjer/podstranica ili Razgovor s korisnikom:Primjer) automatski su zaštićene tako da ih ne mogu uređivati nepotvrđeni ili IP korisnici. Iznimka su nepotvrđeni ili IP korisnici koji pokušavaju stvoriti ili urediti vlastitu stranicu za razgovor. Isti korisnici ne mogu stvarati ili uređivati ni korisničke stranice koje ne pripadaju već registriranom korisniku. Ovu zaštitu provodi [[Special:AbuseFilter/803|uređivački filter]]. Ako korisnik želi da se njegova korisnička stranica izuzme iz ovoga, može kontaktirati nekog od administratora uz obrazloženje. Kao i u slučaju stranica za razgovor, korisničke stranice mogu se zaštititi po administratorskom nahođenju ili na zahtjev korisnika. Ista pravila primjenjuju se i ovdje, uz sljedeću iznimku: korisnik ne treba imati posebno opravdan razlog za zahtijevanje zaštite vlastite korisničke stranice, a administrator taj zahtjev može odbiti samo ako bi zaštita dovela do težih posljedica ili zloupotrebe. Tomu je tako zato što korisnička stranica nije nužna za komunikaciju s korisnikom, zbog čega korisnik ima veća prava u pogledu njezine zaštite. Isto vrijedi i za sve podstranice unutar korisničkog imenskog prostora. Administratori mogu korisniku onemogućiti korištenje vlastite stranice zaštitom samo ako korisnik koristi vlastitu stranicu za zloupotrebu, a cilj nije moguće postići nekom drugom ili blažom mjerom. ==== Pokojni korisnici ==== {{See also|Wikipedija:Pokojni korisnici}} U slučaju neosporno potvrđene smrti korisnika, korisnička stranica tog korisnika trebala bi se potpuno zaštititi. Ovo se ne odnosi na stranicu za razgovor korisnika. === Igralište === Korisnička ili sistemska igrališta u pravilu se ne bi trebala zaštićivati, s obzirom na činjenicu da je njihova temeljna svrha omogućavati korisnicima da eksperimentiraju i/ili vježbaju s wiki sintaksom. Sistemska igrališta mogu biti često mijenjana jer ih koriste različiti korisnici u različitim trenucima. Korisnička igrališta u pravilu će uređivati samo korisnici o kojima je riječ, a ne drugi korisnici, osim ako je to nužno iz sistemskih razloga (npr. održavanje projekta) ili ako za to imaju dopuštenje. Zaključavanje igrališta (korisničkih ili sistemskih) može se provesti samo u iznimnim situacijama kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata, ali općenito, ako se igralište koristi za zloupotrebu, administratori su dužni upozoriti ili sankcionirati tog korisnika, a ne zaključavati igralište. == Dostupni šabloni == Sljedeći šabloni mogu se dodati na sam vrh stranice kako bi korisnici znali da je zaštićena: {{Šabloni za zaštitu|state=expanded}} == Povezano == * [[MediaWiki:Protectedpagetext]] * [[Special:ProtectedPages]] * [[Special:ProtectedTitles]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja]] ==Napomene== {{notelist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije}} 9q102l33f1f15fmual0jhs1pm7h038b 42680618 42680617 2026-08-22T14:25:04Z Aca 108187 /* Komparativna tablica */ 42680618 wikitext text/x-wiki {{Pravilo|WP:ZAŠTITA|WP:ZAŠTSTR}} {{nutshell|Iako Wikipedija nastoji biti što otvorenija, ponekad je potrebno ograničiti uređivanje određenih stranica kako bi se spriječio [[WP:Vandalizam|vandalizam]], [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] ili drugi oblici remetilačkog uređivanja.}} {| class="wikitable floatright" |+ Ikone za zaštitu |- ! Ikona !! Razina zaštite |- | [[File:Semi-protection-shackle.svg|40px|Semi-protected|alt=Silver padlock]] Srebrna || [[#semi|Djelomična zaštita]] |- | [[File:Extended-protection-shackle.svg|40px|Extended confirmed protection|alt=Dark blue padlock]] Plava || [[#extended|Statusna zaštita]] |- | [[File:Full-protection-shackle.svg|40px|Fully protected|alt=Gold padlock]] Zlatna || [[#full|Puna zaštita]] |- | [[File:Move-protection-shackle.svg|40px|Move protected|alt=Green padlock]] Zelena || [[#move|Zaštita od premještanja]] |- | [[File:Create-protection-shackle.svg|40px|Create protected|alt=Blue padlock]] Nebeskoplava || [[#create|Zaštita od izrade]] |- | [[File:Upload-protection-shackle.svg|40px|Upload protected|alt=Purple padlock]] Ljubičasta || [[#upload|Zaštita od postavljanja]] |- | [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40px|Cascade protected|alt=Turquoise padlock]] Tirkizna || [[#cascade|Lančana zaštita]] |- | [[File:Office-protection-shackle.svg|40px|Protected by Office|alt=Black padlock]] Crna || [[#office|Službena zaštita]] |} {{Policylist}} [[Wikipedija]] je primarno slobodna enciklopedija koju svatko može uređivati. Međutim, pod određenim okolnostima može postojati potreba da se određene stranice '''zaštite''' od izmjena određenih korisnika ili skupina korisnika. Stranice se zaštićuju kao ''ultima ratio'', odnosno kada je jasno da se zaštita stranice od remetilačkih izmjena ne može postići drugim metodama ili bez primjene strožih mjera. Ako to okolnosti dopuštaju, zaštita stranice treba prethoditi izricanju strožih mjera (poput blokada). Osnovni postulati Wikipedije nalažu da bi što veći broj njezinih stranica trebao biti otvoren za javno uređivanje. Ovo pravilo detaljno navodi vrste i razine zaštite stranica, kao i procedure koje se primjenjuju za postavljanje i skidanje zaštite, odnosno situacije kada se ova pravila trebaju primijeniti, a kada ne. Zaštita stranice je tehnička mjera koju mogu primijeniti samo [[WP:Administratori|administratori]], iako korisnik na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] može zahtijevati zaštitu određene stranice. Zaštita može biti neograničenog trajanja ili na određeni vremenski rok. Različite razine zaštite mogu se primjenjivati na uređivanje stranice, premještanje stranice, stvaranje stranice ili postavljanje datoteka. Čak i ako je stranica zaštićena od uređivanja, svatko može vidjeti njezin kod. Oznaka da je stranica zaštićena nalazi se u gornjem desnom kutu, a simbolično je predstavlja ikona lokota. Ona se automatski pojavljuje kada se u članak doda šablon {{tlx|zaštićena stranica}}. == Pregled == Svaka zaštita stranice može se klasificirati prema vrsti, razini i trajanju na sljedeći način: === Vrsta zaštite === *'''[[#Zaštita od uređivanja|Zaštita od uređivanja]]''' zaštićuje stranicu od uređivanja. *'''[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]''' zaštićuje stranicu od premještanja ili preimenovanja. *'''[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]''' zaštićuje nepostojeću stranicu od izrade, odnosno onemogućava izradu članka pod tim naslovom. *'''[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]''' zaštićuje postavljanje datoteka, odnosno zabranjuje postavljanje novih datoteka ili novih verzija postojeće datoteke, ali ne i uređivanja informacija o datoteci. === Razina zaštite === *'''Djelomična zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena neprijavljenih ili nepotvrđenih korisnika. *'''Statusna zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena korisnika čiji računi nemaju određen korisnički status. *'''Puna zaštita''' zaštićuje stranicu od uređivanja za sve osim za administratore. === Trajanje zaštite === *Zaštita može biti postavljena na neodređeno vrijeme ili na vremenski rok. *Trajanje zaštite u pravilu ovisi o težini i upornosti remećenja, uz potencijalne iznimke u specifičnim slučajevima. == Preventivna zaštita == {{Shortcut|WP:PREVZAŠ|WP:PREVENTIVNA}} Wikipedija je slobodna i otvorena enciklopedija, pa primjena '''preventivne zaštite''' stranica načelno nije dopuštena. Osnovno načelo jest da se stranica ''može'' zaštititi samo kada postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja koja se može opravdati historijom izmjena same stranice ili njoj srodnih stranica, prirodom stranice ili prethodnim ponašanjem korisnika. Razina zaštite i njezino trajanje moraju biti razmjerni stupnju potencijalnog remećenja, što znači da zaštita ne smije biti prestroga niti smije ograničavati konstruktivan rad drugih korisnika ako to nije apsolutno nužno. Zbog toga, preventivna zaštita stranice načelno nije dopuštena, ali postoje određene iznimke od tog pravila: # Zaštita sistemski važnih stranica kao što su [[Glavna stranica]] ili sadržaj koji se pojavljuje na glavnoj stranici. Zaštita tih stranica važna je radi nesmetanog svakodnevnog funkcioniranja projekta i zaštite temeljne infrastrukture samog projekta. # Zaštita stranica za koje postoji ''očita i neposredna opasnost'' od vandalizma ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U tom slučaju mora postojati ''jasan i konkretan razlog'' za preventivnu zaštitu,{{efn|Procjenu o postojanju razloga donosi administrator na temelju vlastitog opažanja ili zahtjeva korisnika, a odlučuje se uvijek ''pojedinačno'', odnosno ne postoji popis unaprijed definiranih razloga za preventivnu zaštitu. Neki od razloga mogu biti ustrajno vandaliziranje stranice s kontroverznom temom ili pak zaštita stranica koje bi mogli vandalizirati dugogodišnji vandali koji imaju donekle prepoznatljiv obrazac remećenja. U svim je slučajevima važno da je potencijalna opasnost stvarna i da se ona može opravdati historijom izmjena samog članka ili pak prethodnim ponašanjem korisnika. Naravno, ova zaštita također mora biti razmjerna.}} a sama zaštita mora biti razmjerna očekivanom stupnju remećenja te obrazložena po potrebi ili zahtjevu. Svaka preventivna zaštita stranica podložna je kontroli, kako od drugih administratora, tako i od samih korisnika, koji na stranici za razgovor zaštićene stranice ili na [[Wikipedija:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] mogu pokrenuti raspravu o skidanju ili promjeni uvjeta zaštite. Te bi se rasprave trebale rješavati u što kraćem roku kako bi se korisnicima omogućio nesmetan rad. == Zahtjev za zaštitu == Iako će administratori uglavnom zaštićivati stranice prema vlastitoj prosudbi prilikom provedbe pravila i smjernica Wikipedije, korisnici također mogu zahtijevati zaštitu stranice. Zahtjev za zaštitu podnosi se na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]], a raspravu je moguće pokrenuti ili voditi na stranici za razgovor dotične stranice. Bilo koji korisnik može podnijeti zahtjev, a zahtjev treba sadržavati obrazloženje zašto se traži zaštita stranice, opis zaštite koja se traži te što više dokaza u prilog zahtjeva. O zahtjevu odlučuju administratori poštujući pravila o donošenju odluka na projektu, dok ostali korisnici mogu komentirati i iznositi svoje stajalište. Odluka bi trebala biti donesena u što kraćem roku da bi se omogućio nesmetan rad korisnika na projektu. Ista pravila odnose se i na zahtjeve za skidanje ili promjenu već postojeće zaštite. == Razine zaštite == Svaka od ovih razina objašnjena je u kontekstu zaštite od uređivanja, ali jednako se odnosi i na ostale vrste zaštite. === Komparativna tablica === <div class="noresize"> {| class="wikitable" style="margin-bottom: .3em; text-align: center; font-size: 90%; table-layout: fixed; min-width: 60em; max-width: 170em" |+ Pregled vrsta i razina zaštite na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku |- !scope="col" width="3%" |{{Abbr|F|Funkcija}} !scope="col" width="9%" | Razina zaštite !scope="col" width="18%"| Neprijavljeni ili novoprijavljeni !scope="col" width="9%" | Autopotvrđeni !scope="col" width="9%" | Autopatroleri !scope="col" width="9%" | Patroleri !scope="col" width="10%" | Administratori !scope="col" width="10%" | Administratori interfejsa !scope="col" width="30%" | Prikladnost |- ! rowspan="7" {{vertical header|va=middle|Uređivanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Predominantna većina stranica |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Semi-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Djelomična zaštita|Djelomična zaštita]]}} | style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | colspan="5" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja neprijavljenih korisnika. Neki često korišteni šabloni i moduli. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Extended-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Statusna zaštita|Statusna zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti i na ovu skupinu. | colspan="3" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja novih, (auto)potvrđenih korisnika i/ili onih koji nemaju status autopatrolera, patrolera ili viši status. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Full-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Puna zaštita|Puna zaštita]]}} | colspan="4" rowspan="3" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje'''{{sup|♦}} | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja prijavljenih korisnika. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Office-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Službena zaštita|Službena zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Stranice koje je [[Fondacija Wikimedija]] odredila kao iznimno osjetljive. |- ! style="text-align: left;" | {{nowrap|[[File:Cascade-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Lančana zaštita|Lančana zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' |Sistemski važne stranice, s ciljem preveniranja vandaliziranja stranica koje su transkludirane na njih. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Interface-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita interfejsa|Zaštita interfejsa]]}} | colspan="5" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Sistemski važne stranice i podstranice koje omogućavaju normalno funkcioniranje projekta. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Stvaranje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Predominantna većina naslova. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Create-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Stvaranje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Stranice koje su ustrajno ponovno stvarane nakon brisanja ili problematične stranice koje su ustrajno ponovno stvarane. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Premještanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Predominantna većina stranica. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Move-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Stranice koje su bile meta uređivačkih ratova. Stranice koje su zaštićene od uređivanja uglavnom su zaštićene i od premještanja istom razinom zaštite. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Postavljanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Predominantna većina datoteka. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Upload-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Datoteke koje su ustrajno ponovno postavljane nakon brisanja. |- | colspan="10" style="text-align:left" | '''Napomene:''' ^♦ Samo administratori mogu unositi nekontroverzne izmjene bez prethodnog konsenzusa. |} </div> === Djelomična zaštita<span class="anchor" id="semi"></span><span class="anchor" id="semi-user"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Semi-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Silver padlock|link=]] {{shortcut|WP:POLU}} Djelomično zaštićene stranice ne mogu uređivati neprijavljeni korisnici (privremeni računi) kao ni novi računi koji nisu automatski potvrđeni. Djelomična zaštita korisna je u slučajevima kada neregistrirani ili nepotvrđeni (novi) korisnici čine veliku količinu remetilačkih izmjena ili kada [[WP:Čarapko|čarapci]] blokiranih korisnika pokušavaju unositi izmjene radi zaobilaženja blokade. Korisnici koji su obuhvaćeni djelomičnom zaštitom mogu zahtijevati unošenje izmjena na stranici za razgovor specifičnog članka. Ako je i stranica za razgovor specifičnog članka zaštićena, unošenje izmjena može se zahtijevati na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Ako vam je kao korisniku onemogućeno uređivanje članka jer vam račun još nije potvrđen, možete se obratiti nekom od administratora za potvrdu računa. ==== Vodič za administratore ==== Djelomična zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema novim korisnicima u odnosu na stare korisnike u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu {{em|djelomično}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj, ali privremenoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici neregistrirani ili nepotvrđeni (ova mjera ne vrijedi ako je barem jedan od korisnika u sporu potvrđen); * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu neregistrirani korisnici koriste metodu promjene IP adrese ili više računala kako bi remetili projekt; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama). Djelomična zaštita može se primijeniti i na stranice o kontroverznim temama ako zbog prirode teme postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U pravilu, sve više razine zaštite takvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnih vandalizama i zloupotreba. Djelomična zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj djelomične zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, djelomična zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna djelomična zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Djelomična zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Statusna zaštita<span class="anchor" id="30/500"></span><span class="anchor" id="extended"></span><span class="anchor" id="Arbitration 30/500 protection"></span><!--former tags allow section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Extended-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Dark blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:STATUS}} Statusna zaštita posebna je razina zaštite koja se primjenjuje kada djelomična zaštita nije dostatna, a remetilačke radnje čine prijavljeni korisnici na koje se djelomična zaštita ne odnosi. U praksi, ta zaštita primjenjuje se na korisnike koji nemaju status [[Wikipedija:Autopatroleri|autopatrolera]] ili [[Wikipedija:Patroleri|patrolera]].{{Efn|Kao prag za ovu vrstu zaštite uzeti su statusi autopatrolera i patrolera jer oni podrazumijevaju prethodnu provjeru iskustva, tehničke osposobljenosti i poznavanja pravila projekta.}} Budući da stjecanje tih statusa nije automatsko, nego zahtijeva provođenje propisane procedure i ispunjavanje uvjeta,{{efn|Status autopatrolera može dobiti samo onaj korisnik koji je aktivan najmanje mjesec dana na Wikipediji te je u tom razdoblju pokazao da zna uređivati članke u skladu s Wikipedijinim standardima, da poznaje pravila i smjernice Wikipedije te da je dovoljno upoznat s tehničkim aspektima uređivanja da se njegove izmjene ne moraju dodatno pregledavati. Pritom je potrebno da korisnik ima barem 100 prekontroliranih izmjena u glavnom imenskom prostoru.}} ova vrsta zaštite koristi se kako bi se stranice zaštitile od zlonamjernih registriranih korisnika na koje djelomična zaštita nema učinka. ==== Viša razina zaštite u odnosu na djelomičnu zaštitu ==== Statusna zaštita članka primjenjivat će se u onim slučajevima u kojima djelomična zaštita nema učinka. Dakle, ako remetilačke radnje ne čini neregistrirani ili novi korisnik, već prijavljeni korisnik koji još nema status autopatrolera ili patrolera, onda će se primijeniti ova razina zaštite. Cilj ove zaštite jest spriječiti remetilačke izmjene korisnika na koje se djelomična zaštita ne odnosi te riješiti problem bez uređivačkih ratova. ==== Vodič za administratore ==== Statusna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema korisnicima koji nemaju status autopatrolera ili patrolera u odnosu na autopatrolere ili patrolere u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu primijeniti statusnu zaštitu stranice ako je ona izložena: * Značajnoj, ali privremenoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici bez statusa autopatrolera ili patrolera (ova mjera ne vrijedi ako barem jedan od korisnika ima jedan od tih statusa); * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama); Često korišteni i sistemski važni šabloni mogu dobiti ovu vrstu zaštite ako je djelomična zaštita očito neučinkovita ili nedostatna. Administratori prema vlastitoj diskreciji mogu primijeniti i statusnu zaštitu i na stvaranje stranica s određenim naslovima. Statusna zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj statusne zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, statusna zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna statusna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Statusna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Puna zaštita<span class="anchor" id="full"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Full-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Gold padlock|link=]] {{shortcut|WP:PUNA}} Stranicu na koju se primjenjuje puna zaštita mogu uređivati '''samo''' [[WP:Administratori|administratori]]. Ako je stranica zaštićena punom zaštitom, izmjene na njoj mogu se predlagati na stranici za razgovor dotične stranice (ili na drugom za to prikladnom mjestu). Administratori onda mogu unijeti izmjene u članak u skladu s postignutim [[WP:Konsenzus|konsenzusom]], ali i nekontroverzne izmjene, te izmjene koje spadaju u redovno održavanje. ==== Spor oko sadržaja<span class="anchor" id="full-dispute"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> ==== Iako se [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] može regulirati i [[WP:BLOK|blokiranjem]], zaključavanje stranica (puna zaštita) može poslužiti kao alternativna mjera, koja je ujedno i blaža jer može dovesti do smirivanja strasti, potaknuti smireni dijalog i, u konačnici, spriječiti izricanje strožih mjera prema samim korisnicima. Administratori ovu mjeru primjenjuju prema vlastitoj diskrecijskoj ocjeni nakon analize svih relevantnih činjenica u sporu. Ovaj je pristup pogodan za sporove u koje je uključen veći broj korisnika te sporove oko kontroverznih tema koji često mogu dovesti do izraženih sukoba. Pri primjeni pune zaštite na stranice koje su predmet spora oko sadržaja, administratori moraju vratiti stranicu na ''posljednju stabilnu verziju''.{{efn|''Posljednja stabilna verzija'' u pravilu je verzija stranice prije početka spora oko sadržaja. Međutim, tu postoje određene iznimke. Administratori ''ne smiju'' vratiti verziju koja predstavlja očito kršenje pravila projekta. Sadržaj poput vandalizma, kršenja autorskih prava, kleveta ili nekvalitetnog izvještavanja o živim osobama ''ne smije'' se vraćati.}} Pri vraćanju stranice na stabilnu verziju, administratori moraju biti objektivni i zanemariti vlastita stajališta o problemu. Ako stranica uživa punu zaštitu, jedine izmjene koje se mogu činiti su one nekontroverzne, vezane uz redovno održavanje projekta ili one usuglašene konsenzusom. Korisnici koji smatraju da aktualna verzija članka krši pravila i smjernice Wikipedije ili da ide u korist zlonamjernim korisnicima koji su započeli ratovanje izmjenama mogu identificirati stabilnu verziju članka, predložiti je administratorima i obrazložiti, odnosno dokazati zašto bi upravo ta verzija članka trebala biti stabilna. Prije nego se odluče na takav prijedlog, korisnici bi trebali tražiti procjenu neinvolviranih urednika koji mogu objektivnije procijeniti situaciju. Ako je sam administrator činio '''značajne''' izmjene te je sudjelovao u sporu oko sadržaja, smatra se da je involviran te on u pravilu ne bi smio zaključavati članak ili koristiti svoj autoritet kako bi činio daljnje izmjene; iznimke od ovog pravila definirane su niže. Ako administrator osobno sudjeluje u sporu, on bi se u tom slučaju trebao ponašati kao i svaki drugi "redovni" korisnik, a ne kao administrator, odnosno morao bi poštivati redovnu korisničku proceduru pri predlaganju zaštite određenog članka. ==== Stranice i šabloni visokog rizika ==== Sljedeće stranice i šabloni uglavnom su potpuno zaštićeni na neodređeno vrijeme: * [[Glavna stranica]] i pojedine njezine komponente; * Stranice koje se ne bi smjele mijenjati zbog ''pravnih razloga'', poput [[WP:Opće odricanje od odgovornosti|odricanja od odgovornosti]] ili općih normi o autorskim pravima; * Stranice i šabloni koji se često koriste, koji su od sistemskog značaja ili koji su često mete različitih vandalizama, odnosno zlonamjernih izmjena općenito. ==== Vodič za administratore ==== Puna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera koju će administratori primjenjivati prema korisnicima koji nemaju administratorski status. Budući da puna zaštita onemogućava uređivanje bilo kome tko nije administrator, ona se treba primjenjivati krajnje restriktivno. Administratori mogu {{em|potpuno}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena koje se ponavljaju tijekom dužeg razdoblja (na primjer, korisnik ili skupina korisnika stalno cilja konkretnu stranicu remetilačkim izmjenama); * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako je riječ o značajnom ratovanju izmjenama u kojem su {{em|sve}} uključene strane registrirani i autopotvrđeni korisnici; * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu zlonamjerni korisnici koriste različite metode izbjegavanja drugih razina zaštite kako bi ustrajno unosili remetilačke izmjene; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama), kada druge mjere ne proizvode željeni učinak; * Ako je riječ o sistemski važnoj ili često korištenoj stranici čije bi nekontrolirane izmjene mogle dovesti do problema u funkcioniranju projekta; Puna zaštita može se primijeniti na kraći vremenski rok, najčešće kada je potrebno zaštititi stranicu od ratovanja izmjena; u tom i sličnim slučajevima, puna zaštita stranice ima se ukinuti čim razlog njezine primjene prestane. U slučajevima kada je riječ o sistemski važnom sadržaju, puna zaštita može biti i neodređenog trajanja. Ako se primjenjuje puna zaštita na neodređeno vrijeme, za to bi trebao postojati ili prethodni konsenzus zajednice, ili bi – u slučaju da konsenzusa nema – administrator koji postavlja zaštitu trebao na stranici za razgovor obrazložiti razloge postavljanja. Preventivna puna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Kao i svi oblici zaštite, puna zaštita također se može preispitivati na zahtjev korisnika, bilo na stranici za razgovor članka, bilo na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Puna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. ===== Zaštita od strane involviranih administratora ===== Kao što je rečeno, administrator koji je involviran u spor oko sadržaja u pravilu {{em|ne bi smio}} primjenjivati punu zaštitu kao mjeru u odnosu na druge sudionike spora samo zato što je administrator. To se smatra zloupotrebom administratorskog položaja te je podložno sankcioniranju. Međutim, od tog pravila postoje određene iznimke. Involvirani administrator smije potpuno zaštititi stranicu ako su ''kumulativno'' ispunjeni ''svi sljedeći kriteriji'': # Razumno je očekivati da, s obzirom na okolnosti slučaja, jasno i nedvojbeno proizlazi da bi svaki drugi neinvolvirani administrator postupio na isti način; # Riječ je o hitnoj intervenciji radi sprečavanja značajnog vandalizma i rata izmjenama ili eskalacije sukoba u slučaju izravnih prijetnji eskalacijom; # Nijedan drugi administrator trenutno nije aktivan, a riječ je o hitnoj intervenciji.{{efn|Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku mala je zajednica i dnevna aktivnost fluktuira. Iako postoji dovoljan broj administratora, nisu svi aktivni u isto vrijeme te je nekad potrebno čekati i duže vrijeme na odgovor drugih administratora. Ako je slučaj hitan, moguće je privremeno zaštititi stranicu do izjašnjavanja drugog administratora.}} U takvom slučaju mora biti razvidno da je administrator mjeru zaštite stranice primijenio kao mjeru ''ultima ratio'', koja je primijenjena radi zaštite projekta i sprečavanja sukoba; mjera, dakle, mora biti primijenjena u dobroj namjeri u odnosu na zaštitu projekta, a ne za ostvarivanje osobnih ciljeva. Ako administrator primjenjuje ovu mjeru kako bi si osigurao bolji položaj u raspravi ili kako bi zastrašivao druge korisnike, to će se smatrati zloupotrebom administratorskog položaja; u tom slučaju, zaštita će se odmah ukinuti, a administrator može biti podložan sankcijama zajednice. Također, ako administrator zaključava stranicu u čijem je sporu involviran, on je {{em|dužan}} '''aktivno sudjelovati''' u raspravi s drugim korisnicima te u postizanju konsenzusa u pogledu spora; ako administrator odbija sudjelovati u daljnjoj raspravi bez jasnog ili opravdanog razloga, to se može smatrati vidom zloupotrebe administratorskog položaja. U slučaju primjene ovakve zaštite, korisnici imaju pravo zahtijevati reviziju odluke, ali čak i ako se to ne dogodi, netko od drugih administratora trebao bi u što kraćem roku provjeriti postoje li razlozi za zaštitu stranice, odnosno jesu li ispunjeni uvjeti na temelju kojih involvirani administrator može zaštititi stranicu. Ako se objektivni, neinvolvirani administrator potpuno ili djelomično ne slaže sa zaštitom stranice, on je može ukinuti ili izmijeniti njezine uvjete. Važno je naglasiti da bi ovakva zaštita, koju izriče involvirani administrator, u pravilu trebala biti privremena mjera, bilo da ona vrijedi do trenutka rješavanja spora, bilo da vrijedi do revizije drugog administratora. Ova pravila primjenjiva su i na druge oblike zaštite. == Vrste zaštite == === Zaštita od uređivanja === Zaštita od uređivanja najčešća je vrsta zaštite koja će se primjenjivati u praksi. Ova zaštita onemogućava uređivanje pojedine stranice određenim korisnicima. Za više informacija o modalitetima zaštite, pogledajte odjeljak {{Odjeljak-veza|Korisnik:Edgar Allan Poe/Osobna vježbaonica#Razine zaštite|nopage=y}}. === Zaštita od izrade<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Create-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:IZRZAŠ}} Administratori mogu zaključati nepostojeću stranicu i tako spriječiti njezino stvaranje. Ovakva zaštita ima smisla u slučajevima kada korisnik ustrajno vraća stranicu koja je već [[WP:Brisanje|izbrisana]] sukladno pravilima projekta ili konsenzusom. Pravila o razinama zaštite izložena ranije primjenjuju se i na ovu vrstu zaštite. Popis zaštićenih naslova koje je nemoguće stvoriti nalazi se [[Special:ProtectedTitles|ovdje]]. Postoji i mogućnost preventivne zaštite pojedinih naslova, koja se provodi pomoću [[MediaWiki:Titleblacklist|popisa nepoželjnih naslova]], a koja olakšava zaštitu kada je riječ o specifičnim izrazima ili pojmovima. Ni ova zaštita nije nužno neodređenog trajanja, pa je moguće preispitati zaštitu i stranice ponovno otključati. Korisnik koji želi stvoriti ovu stranicu trebao bi se prethodno informirati o razlozima njezine zaštite te kontaktirati nekog od [[WP:Administratori|administratora]] (bilo bi uputno kontaktirati administratora koji je zaštitio stranicu) u svrhu skidanja zaštite. Korisnik bi trebao imati dobre i opravdane razloge za traženje skidanja zaštite te obrazložiti to administratoru kojeg kontaktira. Ako administrator i dalje smatra da stranica treba ostati zaključana, korisnik može podnijeti zahtjev na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Zaštita od premještanja<span class="anchor" id="move"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Move-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Green padlock|link=]] {{shortcut|WP:PREMZAŠ}} Moguće je zaštititi stranicu na način da ju je nemoguće premjestiti na drugi naslov, osim ako to čini administrator. Ova se zaštita najčešće primjenjuje u sljedećim slučajevima: * Stranica je izložena učestalom [[WP:Vandalizam|vandaliziranju]] koje se manifestira kao premještanje stranice. * Stranica je tema spora o naslovu članka. * Vidljive i sistemski važne stranice koje nije potrebno premještati, poput [[WP:Administratorska tabla|Administratorske table]] ili [[WP:Pijaca|Pijace]]. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. Stranice koje su potpuno zaštićene implicitno su zaštićene i od premještanja. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita '''posljednje stabilne verzije''' ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. Također, sve datoteke i kategorije implicitno su zaštićene od premještanja, odnosno potrebna su posebna ovlaštenja da se navedene vrste stranica premjeste. === Zaštita od postavljanja<span class="anchor" id="upload"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Upload-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Purple padlock|link=]] {{shortcut|WP:POSTZAŠ}} Zaštita od postavljanja odnosi se na datoteke koje se ne mogu mijenjati postavljanjem nove verzije osim ako to čini administrator. Ova vrsta zaštite ne sprječava korisnike da uređuju stranice o datotekama, ali onemogućava postavljanje nove verzije. Ova vrsta zaštite primjenjivat će se u sljedećim situacijama: * Datoteke koje su učestale mete [[WP:Vandalizam|vandaliziranja]] koje se manifestira kao postavljanje nove verzije datoteke. * Datoteke koje su u središtu spora među korisnicima. * Datoteke koje se ne bi trebale mijenjati, poput datoteka koje se koriste u sučelju ili na glavnoj stranici. * Datoteke s ustaljenim ili generičkim imenima. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita posljednje stabilne verzije ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. == Neuobičajene vrste zaštite == === Lančana zaštita<span class="anchor" id="cascade"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Cascade-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Turquoise padlock|link=]] {{shortcut|WP:LANČANA|WP:KASKADA}} Lančana ili kaskadna zaštita zaštićuje jednu stranicu, ali se puna zaštita ''automatski'' prenosi na sve stranice koje su [[Wikipedija:Transkluzija|uključene]] u zaštićenu stranicu, bilo izravno ili neizravno. Ovo uključuje šablone, fotografije i ostale datoteke postavljene na srpskohrvatsku Wikipediju. Lančana zaštita ne primjenjuje se na datoteke koje su postavljene na [[Wikimedia Commons|Wikimedijinoj ostavi]]; da bi se te datoteke zaštitile, one se moraju ili privremeno postaviti na srpskohrvatsku Wikipediju ili moraju biti zaštićene Ostavi (ručno ili lančano). Ova vrsta zaštite: * Trebala bi se koristiti samo kako bi spriječila [[WP:Vandalizam|vandaliziranje]] posebno vidljivih ili važnih stranica, poput [[Glavna stranica|glavne stranice]]. * Primjenjiva je samo na stranice s punom zaštitom; lančana zaštita nije primjenjiva na niže razine zaštite jer stvara sistemsku pogrešku. * Ne primjenjuje se odmah; moguće je da prođe nekoliko sati prije nego što se lančana zaštita primijeni. * Općenito se ne bi smjela izravno primjenjivati na šablone ili module. Zahtjevi za postavljanje ili ukidanje lančane zaštite mogu se postaviti na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Operativne stranice === Operativne stranice koje primarno koristi softver, uključujući botove i korisničke skripte, mogu se zaštititi ovisno o načinu korištenja, sadržaju i drugim čimbenicima. Ovo uključuje konfiguracijske stranice, podatkovne stranice, dnevnike, statusne stranice i ostale stranice koje su nužne za rad softvera. Međutim, osobne CSS stranice, osobne JavaScript stranice i osobne JSON stranice automatski su zaštićene i na njih se ova vrsta zaštite ne bi trebala primjenjivati. === Zaštita interfejsa<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Interface-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Red padlock|link=|Icon for pages that can be edited only by interface administrators]] {{shortcut|WP:INTZAŠ}} Postoje određena područja na Wikipediji koja su pokrivena zaštitom softvera [[MediaWiki]]: *Uređivanja u imenskom prostoru MediaWiki, koji definira dijelove sučelja, onemogućena su svima osim administratorima i administratorima sučelja. **Uređivanja sistemskih CSS i JavaScript stranica, kao što je [[MediaWiki:common.js]], dodatno su onemogućena svima osim administratorima sučelja. *Uređivanja osobnih CSS i JavaScript stranica poput [[Korisnik:Primjer/monobook.css]] i [[Korisnik:Primjer/vector-2022.js]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima sučelja. Potonji mogu uređivati ove stranice, na primjer, kako bi uklonili nepravilno korištene korisničke skripte. Administratori mogu brisati ove stranice, ali ne mogu ih uređivati ili vraćati. *Uređivanja osobnih JSON stranica poput [[Korisnik:Primjer/data.json]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima. Ova vrsta zaštite naziva se neodređenom ili trajnom zaštitom, odnosno zaštitom sučelja u slučaju CSS i JavaScript stranica. Lokalni administratori ne mogu mijenjati ovu zaštitu niti uređivati ove stranice. === Službena zaštita<span class="anchor" id="office"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Office-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Black padlock|link=]] {{shortcut|WP:WMF-ZAŠ}} Kao što je navedeno u {{section link|Foundation:Policy:Office actions|Korištenje naprednih prava od strane osoblja Fondacije}}, osoblje [[Fondacija Wikimedija|Fondacije Wikimedija]] također može zaštititi stranicu u posebnim slučajevima kao što su kršenja autorskih prava ili kleveta. '''Ove radnje nadilaze konsenzus zajednice.''' Administratori '''ne bi trebali''' uređivati ili mijenjati zaštitu ovih stranica bez dopuštenja osoblja Fondacije. == Zaštita imenskih prostora == {{shortcut|WP:ZAŠTIP}} === <span id="Talk pages"></span>Stranice za razgovor članaka<span class="anchor" id="Talk pages"></span><span class="anchor" id="full-talk"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === {{shortcut|WP:RAZAŠT|WP:ZAŠTRAZG|WP:SZRZAŠT}} Stranice za razgovor članaka u pravilu se ne bi trebale zaštićivati, osim u iznimnim slučajevima. Na tim stranicama korisnici imaju pravo raspravljati o sadržaju ili o potencijalnom sporu, zbog čega bi one u pravilu trebale biti otvorene. U slučaju zloupotrebe jednog korisnika, administratori bi prije trebali primijeniti sankcije prema navedenom korisniku, a stranicu za razgovor trebali bi zaključavati samo u slučaju kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata. Zaštita bi trebala biti privremena i što liberalnija, odnosno trebala bi ciljati na rješavanje konkretnog problema, a ne ograničavati ostale korisnike. === Stranice za razgovor korisnika<span class="anchor" id="Talk-page protection"></span> === {{shortcut|WP:KRAZAŠT|WP:ZAŠTKORAZG|WP:KSZRZAŠT}} Korisničke stranice za razgovor rijetko će se zaštićivati. Međutim, moguće je primijeniti neku vrstu zaštite ako postoji obrazac ustrajnog vandaliziranja ili zloupotrebe. Ovakvu vrstu zaštite mogu primijeniti administratori po vlastitom nahođenju (uz obrazloženje) ili na zahtjev korisnika. U prvom slučaju, ako korisnik zatraži skidanje ili izmjenu razine zaštite, administratori su dužni postupiti po tom zahtjevu osim ako bi to dovelo do težih posljedica. Korisnici koji žele zaštititi stranicu za razgovor moraju (1) jasno i smisleno obrazložiti svoj zahtjev (sam zahtjev nije dovoljan razlog za zaštitu) i (2) ostaviti otvoren alternativni kanal za komunikaciju s drugim korisnicima. U pravilu, sve više razine zaštite ovakvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnog spama i vandalizma. ==== Blokirani korisnici ==== Stranice za razgovor blokiranih korisnika također ne treba automatski zaključavati, s obzirom na to da bi takav postupak efektivno onemogućio korisniku osporavanje bloka ili sličnu službenu komunikaciju. Iznimno je moguće zaključati i njih, ali samo ako blokirani korisnik koristi svoju stranicu za razgovor u svrhu zloupotrebe, kao i u slučaju dokazanih slučajeva [[WP:Čaraparenje|čaraparenja]] (u tom je slučaju dopušteno trajno zaključati i stranice za razgovor, ali samo alternativnih računa, ne i glavnog); ako je ona meta zloupotrebe trećih korisnika, mjera se treba primijeniti u odnosu na njih, a ne u odnosu na blokiranog korisnika. Ova vrsta zaštite, ako se primjenjuje, u pravilu ne bi smjela trajati dulje od trajanja same blokade. === Korisničke stranice === {{shortcut|WP:KORZAŠT|WP:KORSTRZAŠT}} Osnovne korisničke stranice (npr. Korisnik:Primjer, ali ne Korisnik:Primjer/podstranica ili Razgovor s korisnikom:Primjer) automatski su zaštićene tako da ih ne mogu uređivati nepotvrđeni ili IP korisnici. Iznimka su nepotvrđeni ili IP korisnici koji pokušavaju stvoriti ili urediti vlastitu stranicu za razgovor. Isti korisnici ne mogu stvarati ili uređivati ni korisničke stranice koje ne pripadaju već registriranom korisniku. Ovu zaštitu provodi [[Special:AbuseFilter/803|uređivački filter]]. Ako korisnik želi da se njegova korisnička stranica izuzme iz ovoga, može kontaktirati nekog od administratora uz obrazloženje. Kao i u slučaju stranica za razgovor, korisničke stranice mogu se zaštititi po administratorskom nahođenju ili na zahtjev korisnika. Ista pravila primjenjuju se i ovdje, uz sljedeću iznimku: korisnik ne treba imati posebno opravdan razlog za zahtijevanje zaštite vlastite korisničke stranice, a administrator taj zahtjev može odbiti samo ako bi zaštita dovela do težih posljedica ili zloupotrebe. Tomu je tako zato što korisnička stranica nije nužna za komunikaciju s korisnikom, zbog čega korisnik ima veća prava u pogledu njezine zaštite. Isto vrijedi i za sve podstranice unutar korisničkog imenskog prostora. Administratori mogu korisniku onemogućiti korištenje vlastite stranice zaštitom samo ako korisnik koristi vlastitu stranicu za zloupotrebu, a cilj nije moguće postići nekom drugom ili blažom mjerom. ==== Pokojni korisnici ==== {{See also|Wikipedija:Pokojni korisnici}} U slučaju neosporno potvrđene smrti korisnika, korisnička stranica tog korisnika trebala bi se potpuno zaštititi. Ovo se ne odnosi na stranicu za razgovor korisnika. === Igralište === Korisnička ili sistemska igrališta u pravilu se ne bi trebala zaštićivati, s obzirom na činjenicu da je njihova temeljna svrha omogućavati korisnicima da eksperimentiraju i/ili vježbaju s wiki sintaksom. Sistemska igrališta mogu biti često mijenjana jer ih koriste različiti korisnici u različitim trenucima. Korisnička igrališta u pravilu će uređivati samo korisnici o kojima je riječ, a ne drugi korisnici, osim ako je to nužno iz sistemskih razloga (npr. održavanje projekta) ili ako za to imaju dopuštenje. Zaključavanje igrališta (korisničkih ili sistemskih) može se provesti samo u iznimnim situacijama kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata, ali općenito, ako se igralište koristi za zloupotrebu, administratori su dužni upozoriti ili sankcionirati tog korisnika, a ne zaključavati igralište. == Dostupni šabloni == Sljedeći šabloni mogu se dodati na sam vrh stranice kako bi korisnici znali da je zaštićena: {{Šabloni za zaštitu|state=expanded}} == Povezano == * [[MediaWiki:Protectedpagetext]] * [[Special:ProtectedPages]] * [[Special:ProtectedTitles]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja]] ==Napomene== {{notelist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije}} 7gw8ew7mnn1v4ktxun1xjqgogistmr7 42680625 42680618 2026-08-22T14:33:37Z Aca 108187 + 42680625 wikitext text/x-wiki {{Pravilo|WP:ZAŠTITA|WP:ZAŠTSTR}} {{nutshell|Iako Wikipedija nastoji biti što otvorenija, ponekad je potrebno ograničiti uređivanje određenih stranica kako bi se spriječio [[WP:Vandalizam|vandalizam]], [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] ili drugi oblici remetilačkog uređivanja.}} {| class="wikitable floatright" |+ Ikone za zaštitu |- ! Ikona !! Razina zaštite |- | [[File:Semi-protection-shackle.svg|40px|Semi-protected|alt=Silver padlock]] Srebrna || [[#semi|Djelomična zaštita]] |- | [[File:Extended-protection-shackle.svg|40px|Extended confirmed protection|alt=Dark blue padlock]] Plava || [[#extended|Statusna zaštita]] |- | [[File:Full-protection-shackle.svg|40px|Fully protected|alt=Gold padlock]] Zlatna || [[#full|Puna zaštita]] |- | [[File:Move-protection-shackle.svg|40px|Move protected|alt=Green padlock]] Zelena || [[#move|Zaštita od premještanja]] |- | [[File:Create-protection-shackle.svg|40px|Create protected|alt=Blue padlock]] Nebeskoplava || [[#create|Zaštita od izrade]] |- | [[File:Upload-protection-shackle.svg|40px|Upload protected|alt=Purple padlock]] Ljubičasta || [[#upload|Zaštita od postavljanja]] |- | [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40px|Cascade protected|alt=Turquoise padlock]] Tirkizna || [[#cascade|Lančana zaštita]] |- | [[File:Office-protection-shackle.svg|40px|Protected by Office|alt=Black padlock]] Crna || [[#office|Službena zaštita]] |} {{Policylist}} [[Wikipedija]] je primarno slobodna enciklopedija koju svatko može uređivati. Međutim, pod određenim okolnostima može postojati potreba da se određene stranice '''zaštite''' od izmjena određenih korisnika ili skupina korisnika. Stranice se zaštićuju kao ''ultima ratio'', odnosno kada je jasno da se zaštita stranice od remetilačkih izmjena ne može postići drugim metodama ili bez primjene strožih mjera. Ako to okolnosti dopuštaju, zaštita stranice treba prethoditi izricanju strožih mjera (poput blokada). Osnovni postulati Wikipedije nalažu da bi što veći broj njezinih stranica trebao biti otvoren za javno uređivanje. Ovo pravilo detaljno navodi vrste i razine zaštite stranica, kao i procedure koje se primjenjuju za postavljanje i skidanje zaštite, odnosno situacije kada se ova pravila trebaju primijeniti, a kada ne. Zaštita stranice je tehnička mjera koju mogu primijeniti samo [[WP:Administratori|administratori]], iako korisnik na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] može zahtijevati zaštitu određene stranice. Zaštita može biti neograničenog trajanja ili na određeni vremenski rok. Različite razine zaštite mogu se primjenjivati na uređivanje stranice, premještanje stranice, stvaranje stranice ili postavljanje datoteka. Čak i ako je stranica zaštićena od uređivanja, svatko može vidjeti njezin kod. Oznaka da je stranica zaštićena nalazi se u gornjem desnom kutu, a simbolično je predstavlja ikona lokota. Ona se automatski pojavljuje kada se u članak doda šablon {{tlx|zaštićena stranica}}. == Pregled == Svaka zaštita stranice može se klasificirati prema vrsti, razini i trajanju na sljedeći način: === Vrsta zaštite === *'''[[#Zaštita od uređivanja|Zaštita od uređivanja]]''' zaštićuje stranicu od uređivanja. *'''[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]''' zaštićuje stranicu od premještanja ili preimenovanja. *'''[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]''' zaštićuje nepostojeću stranicu od izrade, odnosno onemogućava izradu članka pod tim naslovom. *'''[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]''' zaštićuje postavljanje datoteka, odnosno zabranjuje postavljanje novih datoteka ili novih verzija postojeće datoteke, ali ne i uređivanja informacija o datoteci. === Razina zaštite === *'''Djelomična zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena neprijavljenih ili nepotvrđenih korisnika. *'''Statusna zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena korisnika čiji računi nemaju određen korisnički status. *'''Puna zaštita''' zaštićuje stranicu od uređivanja za sve osim za administratore. === Trajanje zaštite === *Zaštita može biti postavljena na neodređeno vrijeme ili na vremenski rok. *Trajanje zaštite u pravilu ovisi o težini i upornosti remećenja, uz potencijalne iznimke u specifičnim slučajevima. == Preventivna zaštita == {{Shortcut|WP:PREVZAŠ|WP:PREVENTIVNA}} Wikipedija je slobodna i otvorena enciklopedija, pa primjena '''preventivne zaštite''' stranica načelno nije dopuštena. Osnovno načelo jest da se stranica ''može'' zaštititi samo kada postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja koja se može opravdati historijom izmjena same stranice ili njoj srodnih stranica, prirodom stranice ili prethodnim ponašanjem korisnika. Razina zaštite i njezino trajanje moraju biti razmjerni stupnju potencijalnog remećenja, što znači da zaštita ne smije biti prestroga niti smije ograničavati konstruktivan rad drugih korisnika ako to nije apsolutno nužno. Zbog toga, preventivna zaštita stranice načelno nije dopuštena, ali postoje određene iznimke od tog pravila: # Zaštita sistemski važnih stranica kao što su [[Glavna stranica]] ili sadržaj koji se pojavljuje na glavnoj stranici. Zaštita tih stranica važna je radi nesmetanog svakodnevnog funkcioniranja projekta i zaštite temeljne infrastrukture samog projekta. # Zaštita stranica za koje postoji ''očita i neposredna opasnost'' od vandalizma ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U tom slučaju mora postojati ''jasan i konkretan razlog'' za preventivnu zaštitu,{{efn|Procjenu o postojanju razloga donosi administrator na temelju vlastitog opažanja ili zahtjeva korisnika, a odlučuje se uvijek ''pojedinačno'', odnosno ne postoji popis unaprijed definiranih razloga za preventivnu zaštitu. Neki od razloga mogu biti ustrajno vandaliziranje stranice s kontroverznom temom ili pak zaštita stranica koje bi mogli vandalizirati dugogodišnji vandali koji imaju donekle prepoznatljiv obrazac remećenja. U svim je slučajevima važno da je potencijalna opasnost stvarna i da se ona može opravdati historijom izmjena samog članka ili pak prethodnim ponašanjem korisnika. Naravno, ova zaštita također mora biti razmjerna.}} a sama zaštita mora biti razmjerna očekivanom stupnju remećenja te obrazložena po potrebi ili zahtjevu. Svaka preventivna zaštita stranica podložna je kontroli, kako od drugih administratora, tako i od samih korisnika, koji na stranici za razgovor zaštićene stranice ili na [[Wikipedija:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] mogu pokrenuti raspravu o skidanju ili promjeni uvjeta zaštite. Te bi se rasprave trebale rješavati u što kraćem roku kako bi se korisnicima omogućio nesmetan rad. == Zahtjev za zaštitu == Iako će administratori uglavnom zaštićivati stranice prema vlastitoj prosudbi prilikom provedbe pravila i smjernica Wikipedije, korisnici također mogu zahtijevati zaštitu stranice. Zahtjev za zaštitu podnosi se na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]], a raspravu je moguće pokrenuti ili voditi na stranici za razgovor dotične stranice. Bilo koji korisnik može podnijeti zahtjev, a zahtjev treba sadržavati obrazloženje zašto se traži zaštita stranice, opis zaštite koja se traži te što više dokaza u prilog zahtjeva. O zahtjevu odlučuju administratori poštujući pravila o donošenju odluka na projektu, dok ostali korisnici mogu komentirati i iznositi svoje stajalište. Odluka bi trebala biti donesena u što kraćem roku da bi se omogućio nesmetan rad korisnika na projektu. Ista pravila odnose se i na zahtjeve za skidanje ili promjenu već postojeće zaštite. == Razine zaštite == Svaka od ovih razina objašnjena je u kontekstu zaštite od uređivanja, ali jednako se odnosi i na ostale vrste zaštite. === Komparativna tablica === <div class="noresize"> {| class="wikitable" style="margin-bottom: .3em; text-align: center; font-size: 90%; table-layout: fixed; min-width: 60em; max-width: 170em" |+ Pregled vrsta i razina zaštite na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku |- !scope="col" width="3%" |{{Abbr|F|Funkcija}} !scope="col" width="9%" | Razina zaštite !scope="col" width="18%"| Neprijavljeni ili novoprijavljeni !scope="col" width="9%" | Autopotvrđeni !scope="col" width="9%" | Autopatroleri !scope="col" width="9%" | Patroleri !scope="col" width="10%" | Administratori !scope="col" width="10%" | Administratori interfejsa !scope="col" width="30%" | Prikladnost |- ! rowspan="7" {{vertical header|va=middle|Uređivanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Predominantna većina stranica |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Semi-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Djelomična zaštita|Djelomična zaštita]]}} | style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | colspan="5" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja neprijavljenih korisnika. Neki često korišteni šabloni i moduli. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Extended-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Statusna zaštita|Statusna zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti i na ovu skupinu. | colspan="3" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja novih, (auto)potvrđenih korisnika i/ili onih koji nemaju status autopatrolera, patrolera ili viši status. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Full-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Puna zaštita|Puna zaštita]]}} | colspan="4" rowspan="3" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje'''{{sup|♦}} | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja prijavljenih korisnika. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Office-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Službena zaštita|Službena zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Stranice koje je [[Fondacija Wikimedija]] odredila kao iznimno osjetljive. |- ! style="text-align: left;" | {{nowrap|[[File:Cascade-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Lančana zaštita|Lančana zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' |Sistemski važne stranice, s ciljem preveniranja vandaliziranja stranica koje su transkludirane na njih. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Interface-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita interfejsa|Zaštita interfejsa]]}} | colspan="5" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Sistemski važne stranice i podstranice koje omogućavaju normalno funkcioniranje projekta. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Stvaranje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Predominantna većina naslova. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Create-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Stvaranje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Stranice koje su ustrajno ponovno stvarane nakon brisanja ili problematične stranice koje su ustrajno ponovno stvarane. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Premještanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Predominantna većina stranica. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Move-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Stranice koje su bile meta uređivačkih ratova. Stranice koje su zaštićene od uređivanja uglavnom su zaštićene i od premještanja istom razinom zaštite. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Postavljanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Predominantna većina datoteka. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Upload-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Datoteke koje su ustrajno ponovno postavljane nakon brisanja. |- | colspan="10" style="text-align:left" | '''Napomene:''' ^♦ Samo administratori mogu unositi nekontroverzne izmjene bez prethodnog konsenzusa. |} </div> === Djelomična zaštita<span class="anchor" id="semi"></span><span class="anchor" id="semi-user"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Semi-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Silver padlock|link=]] {{shortcut|WP:POLU}} Djelomično zaštićene stranice ne mogu uređivati neprijavljeni korisnici (privremeni računi) kao ni novi računi koji nisu automatski potvrđeni. Djelomična zaštita korisna je u slučajevima kada neregistrirani ili nepotvrđeni (novi) korisnici čine veliku količinu remetilačkih izmjena ili kada [[WP:Čarapko|čarapci]] blokiranih korisnika pokušavaju unositi izmjene radi zaobilaženja blokade. Korisnici koji su obuhvaćeni djelomičnom zaštitom mogu zahtijevati unošenje izmjena na stranici za razgovor specifičnog članka. Ako je i stranica za razgovor specifičnog članka zaštićena, unošenje izmjena može se zahtijevati na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Ako vam je kao korisniku onemogućeno uređivanje članka jer vam račun još nije potvrđen, možete se obratiti nekom od administratora za potvrdu računa. ==== Vodič za administratore ==== Djelomična zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema novim korisnicima u odnosu na stare korisnike u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu {{em|djelomično}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj, ali privremenoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici neregistrirani ili nepotvrđeni (ova mjera ne vrijedi ako je barem jedan od korisnika u sporu potvrđen); * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu neregistrirani korisnici koriste metodu promjene IP adrese ili više računala kako bi remetili projekt; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama). Djelomična zaštita može se primijeniti i na stranice o kontroverznim temama ako zbog prirode teme postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U pravilu, sve više razine zaštite takvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnih vandalizama i zloupotreba. Djelomična zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj djelomične zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, djelomična zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna djelomična zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Djelomična zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Statusna zaštita<span class="anchor" id="30/500"></span><span class="anchor" id="extended"></span><span class="anchor" id="Arbitration 30/500 protection"></span><!--former tags allow section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Extended-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Dark blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:STATUS}} Statusna zaštita posebna je razina zaštite koja se primjenjuje kada djelomična zaštita nije dostatna, a remetilačke radnje čine prijavljeni korisnici na koje se djelomična zaštita ne odnosi. U praksi, ta zaštita primjenjuje se na korisnike koji nemaju status [[Wikipedija:Autopatroleri|autopatrolera]] ili [[Wikipedija:Patroleri|patrolera]].{{Efn|Kao prag za ovu vrstu zaštite uzeti su statusi autopatrolera i patrolera jer oni podrazumijevaju prethodnu provjeru iskustva, tehničke osposobljenosti i poznavanja pravila projekta.}} Budući da stjecanje tih statusa nije automatsko, nego zahtijeva provođenje propisane procedure i ispunjavanje uvjeta,{{efn|Status autopatrolera može dobiti samo onaj korisnik koji je aktivan najmanje mjesec dana na Wikipediji te je u tom razdoblju pokazao da zna uređivati članke u skladu s Wikipedijinim standardima, da poznaje pravila i smjernice Wikipedije te da je dovoljno upoznat s tehničkim aspektima uređivanja da se njegove izmjene ne moraju dodatno pregledavati. Pritom je potrebno da korisnik ima barem 100 prekontroliranih izmjena u glavnom imenskom prostoru.}} ova vrsta zaštite koristi se kako bi se stranice zaštitile od zlonamjernih registriranih korisnika na koje djelomična zaštita nema učinka. ==== Viša razina zaštite u odnosu na djelomičnu zaštitu ==== Statusna zaštita članka primjenjivat će se u onim slučajevima u kojima djelomična zaštita nema učinka. Dakle, ako remetilačke radnje ne čini neregistrirani ili novi korisnik, već prijavljeni korisnik koji još nema status autopatrolera ili patrolera, onda će se primijeniti ova razina zaštite. Cilj ove zaštite jest spriječiti remetilačke izmjene korisnika na koje se djelomična zaštita ne odnosi te riješiti problem bez uređivačkih ratova. ==== Vodič za administratore ==== Statusna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema korisnicima koji nemaju status autopatrolera ili patrolera u odnosu na autopatrolere ili patrolere u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu primijeniti statusnu zaštitu stranice ako je ona izložena: * Značajnoj, ali privremenoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici bez statusa autopatrolera ili patrolera (ova mjera ne vrijedi ako barem jedan od korisnika ima jedan od tih statusa); * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama); Često korišteni i sistemski važni šabloni mogu dobiti ovu vrstu zaštite ako je djelomična zaštita očito neučinkovita ili nedostatna. Administratori prema vlastitoj diskreciji mogu primijeniti i statusnu zaštitu i na stvaranje stranica s određenim naslovima. Statusna zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj statusne zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, statusna zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna statusna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Statusna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Puna zaštita<span class="anchor" id="full"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Full-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Gold padlock|link=]] {{shortcut|WP:PUNA}} Stranicu na koju se primjenjuje puna zaštita mogu uređivati '''samo''' [[WP:Administratori|administratori]]. Ako je stranica zaštićena punom zaštitom, izmjene na njoj mogu se predlagati na stranici za razgovor dotične stranice (ili na drugom za to prikladnom mjestu). Administratori onda mogu unijeti izmjene u članak u skladu s postignutim [[WP:Konsenzus|konsenzusom]], ali i nekontroverzne izmjene, te izmjene koje spadaju u redovno održavanje. ==== Spor oko sadržaja<span class="anchor" id="full-dispute"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> ==== Iako se [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] može regulirati i [[WP:BLOK|blokiranjem]], zaključavanje stranica (puna zaštita) može poslužiti kao alternativna mjera, koja je ujedno i blaža jer može dovesti do smirivanja strasti, potaknuti smireni dijalog i, u konačnici, spriječiti izricanje strožih mjera prema samim korisnicima. Administratori ovu mjeru primjenjuju prema vlastitoj diskrecijskoj ocjeni nakon analize svih relevantnih činjenica u sporu. Ovaj je pristup pogodan za sporove u koje je uključen veći broj korisnika te sporove oko kontroverznih tema koji često mogu dovesti do izraženih sukoba. Pri primjeni pune zaštite na stranice koje su predmet spora oko sadržaja, administratori moraju vratiti stranicu na ''posljednju stabilnu verziju''.{{efn|''Posljednja stabilna verzija'' u pravilu je verzija stranice prije početka spora oko sadržaja. Međutim, tu postoje određene iznimke. Administratori ''ne smiju'' vratiti verziju koja predstavlja očito kršenje pravila projekta. Sadržaj poput vandalizma, kršenja autorskih prava, kleveta ili nekvalitetnog izvještavanja o živim osobama ''ne smije'' se vraćati.}} Pri vraćanju stranice na stabilnu verziju, administratori moraju biti objektivni i zanemariti vlastita stajališta o problemu. Ako stranica uživa punu zaštitu, jedine izmjene koje se mogu činiti su one nekontroverzne, vezane uz redovno održavanje projekta ili one usuglašene konsenzusom. Korisnici koji smatraju da aktualna verzija članka krši pravila i smjernice Wikipedije ili da ide u korist zlonamjernim korisnicima koji su započeli ratovanje izmjenama mogu identificirati stabilnu verziju članka, predložiti je administratorima i obrazložiti, odnosno dokazati zašto bi upravo ta verzija članka trebala biti stabilna. Prije nego se odluče na takav prijedlog, korisnici bi trebali tražiti procjenu neinvolviranih urednika koji mogu objektivnije procijeniti situaciju. Ako je sam administrator činio '''značajne''' izmjene te je sudjelovao u sporu oko sadržaja, smatra se da je involviran te on u pravilu ne bi smio zaključavati članak ili koristiti svoj autoritet kako bi činio daljnje izmjene; iznimke od ovog pravila definirane su niže. Ako administrator osobno sudjeluje u sporu, on bi se u tom slučaju trebao ponašati kao i svaki drugi "redovni" korisnik, a ne kao administrator, odnosno morao bi poštivati redovnu korisničku proceduru pri predlaganju zaštite određenog članka. ==== Stranice i šabloni visokog rizika ==== Sljedeće stranice i šabloni uglavnom su potpuno zaštićeni na neodređeno vrijeme: * [[Glavna stranica]] i pojedine njezine komponente; * Stranice koje se ne bi smjele mijenjati zbog ''pravnih razloga'', poput [[WP:Opće odricanje od odgovornosti|odricanja od odgovornosti]] ili općih normi o autorskim pravima; * Stranice i šabloni koji se često koriste, koji su od sistemskog značaja ili koji su često mete različitih vandalizama, odnosno zlonamjernih izmjena općenito. ==== Vodič za administratore ==== Puna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera koju će administratori primjenjivati prema korisnicima koji nemaju administratorski status. Budući da puna zaštita onemogućava uređivanje bilo kome tko nije administrator, ona se treba primjenjivati krajnje restriktivno. Administratori mogu {{em|potpuno}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena koje se ponavljaju tijekom dužeg razdoblja (na primjer, korisnik ili skupina korisnika stalno cilja konkretnu stranicu remetilačkim izmjenama); * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako je riječ o značajnom ratovanju izmjenama u kojem su {{em|sve}} uključene strane registrirani i autopotvrđeni korisnici; * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu zlonamjerni korisnici koriste različite metode izbjegavanja drugih razina zaštite kako bi ustrajno unosili remetilačke izmjene; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama), kada druge mjere ne proizvode željeni učinak; * Ako je riječ o sistemski važnoj ili često korištenoj stranici čije bi nekontrolirane izmjene mogle dovesti do problema u funkcioniranju projekta; Puna zaštita može se primijeniti na kraći vremenski rok, najčešće kada je potrebno zaštititi stranicu od ratovanja izmjena; u tom i sličnim slučajevima, puna zaštita stranice ima se ukinuti čim razlog njezine primjene prestane. U slučajevima kada je riječ o sistemski važnom sadržaju, puna zaštita može biti i neodređenog trajanja. Ako se primjenjuje puna zaštita na neodređeno vrijeme, za to bi trebao postojati ili prethodni konsenzus zajednice, ili bi – u slučaju da konsenzusa nema – administrator koji postavlja zaštitu trebao na stranici za razgovor obrazložiti razloge postavljanja. Preventivna puna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Kao i svi oblici zaštite, puna zaštita također se može preispitivati na zahtjev korisnika, bilo na stranici za razgovor članka, bilo na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Puna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. ===== Zaštita od strane involviranih administratora ===== Kao što je rečeno, administrator koji je involviran u spor oko sadržaja u pravilu {{em|ne bi smio}} primjenjivati punu zaštitu kao mjeru u odnosu na druge sudionike spora samo zato što je administrator. To se smatra zloupotrebom administratorskog položaja te je podložno sankcioniranju. Međutim, od tog pravila postoje određene iznimke. Involvirani administrator smije potpuno zaštititi stranicu ako su ''kumulativno'' ispunjeni ''svi sljedeći kriteriji'': # Razumno je očekivati da, s obzirom na okolnosti slučaja, jasno i nedvojbeno proizlazi da bi svaki drugi neinvolvirani administrator postupio na isti način; # Riječ je o hitnoj intervenciji radi sprečavanja značajnog vandalizma i rata izmjenama ili eskalacije sukoba u slučaju izravnih prijetnji eskalacijom; # Nijedan drugi administrator trenutno nije aktivan, a riječ je o hitnoj intervenciji.{{efn|Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku mala je zajednica i dnevna aktivnost fluktuira. Iako postoji dovoljan broj administratora, nisu svi aktivni u isto vrijeme te je nekad potrebno čekati i duže vrijeme na odgovor drugih administratora. Ako je slučaj hitan, moguće je privremeno zaštititi stranicu do izjašnjavanja drugog administratora.}} U takvom slučaju mora biti razvidno da je administrator mjeru zaštite stranice primijenio kao mjeru ''ultima ratio'', koja je primijenjena radi zaštite projekta i sprečavanja sukoba; mjera, dakle, mora biti primijenjena u dobroj namjeri u odnosu na zaštitu projekta, a ne za ostvarivanje osobnih ciljeva. Ako administrator primjenjuje ovu mjeru kako bi si osigurao bolji položaj u raspravi ili kako bi zastrašivao druge korisnike, to će se smatrati zloupotrebom administratorskog položaja; u tom slučaju, zaštita će se odmah ukinuti, a administrator može biti podložan sankcijama zajednice. Također, ako administrator zaključava stranicu u čijem je sporu involviran, on je {{em|dužan}} '''aktivno sudjelovati''' u raspravi s drugim korisnicima te u postizanju konsenzusa u pogledu spora; ako administrator odbija sudjelovati u daljnjoj raspravi bez jasnog ili opravdanog razloga, to se može smatrati vidom zloupotrebe administratorskog položaja. U slučaju primjene ovakve zaštite, korisnici imaju pravo zahtijevati reviziju odluke, ali čak i ako se to ne dogodi, netko od drugih administratora trebao bi u što kraćem roku provjeriti postoje li razlozi za zaštitu stranice, odnosno jesu li ispunjeni uvjeti na temelju kojih involvirani administrator može zaštititi stranicu. Ako se objektivni, neinvolvirani administrator potpuno ili djelomično ne slaže sa zaštitom stranice, on je može ukinuti ili izmijeniti njezine uvjete. Važno je naglasiti da bi ovakva zaštita, koju izriče involvirani administrator, u pravilu trebala biti privremena mjera, bilo da ona vrijedi do trenutka rješavanja spora, bilo da vrijedi do revizije drugog administratora. Ova pravila primjenjiva su i na druge oblike zaštite. == Vrste zaštite == === Zaštita od uređivanja === Zaštita od uređivanja najčešća je vrsta zaštite koja će se primjenjivati u praksi. Ova zaštita onemogućava uređivanje pojedine stranice određenim korisnicima. Za više informacija o modalitetima zaštite, pogledajte odjeljak {{Odjeljak-veza|Wikipedija:Zaštita stranica#Razine zaštite|nopage=y}}. === Zaštita od izrade<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Create-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:IZRZAŠ}} Administratori mogu zaključati nepostojeću stranicu i tako spriječiti njezino stvaranje. Ovakva zaštita ima smisla u slučajevima kada korisnik ustrajno vraća stranicu koja je već [[WP:Brisanje|izbrisana]] sukladno pravilima projekta ili konsenzusom. Pravila o razinama zaštite izložena ranije primjenjuju se i na ovu vrstu zaštite. Popis zaštićenih naslova koje je nemoguće stvoriti nalazi se [[Special:ProtectedTitles|ovdje]]. Postoji i mogućnost preventivne zaštite pojedinih naslova, koja se provodi pomoću [[MediaWiki:Titleblacklist|popisa nepoželjnih naslova]], a koja olakšava zaštitu kada je riječ o specifičnim izrazima ili pojmovima. Ni ova zaštita nije nužno neodređenog trajanja, pa je moguće preispitati zaštitu i stranice ponovno otključati. Korisnik koji želi stvoriti ovu stranicu trebao bi se prethodno informirati o razlozima njezine zaštite te kontaktirati nekog od [[WP:Administratori|administratora]] (bilo bi uputno kontaktirati administratora koji je zaštitio stranicu) u svrhu skidanja zaštite. Korisnik bi trebao imati dobre i opravdane razloge za traženje skidanja zaštite te obrazložiti to administratoru kojeg kontaktira. Ako administrator i dalje smatra da stranica treba ostati zaključana, korisnik može podnijeti zahtjev na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Zaštita od premještanja<span class="anchor" id="move"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Move-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Green padlock|link=]] {{shortcut|WP:PREMZAŠ}} Moguće je zaštititi stranicu na način da ju je nemoguće premjestiti na drugi naslov, osim ako to čini administrator. Ova se zaštita najčešće primjenjuje u sljedećim slučajevima: * Stranica je izložena učestalom [[WP:Vandalizam|vandaliziranju]] koje se manifestira kao premještanje stranice. * Stranica je tema spora o naslovu članka. * Vidljive i sistemski važne stranice koje nije potrebno premještati, poput [[WP:Administratorska tabla|Administratorske table]] ili [[WP:Pijaca|Pijace]]. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. Stranice koje su potpuno zaštićene implicitno su zaštićene i od premještanja. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita '''posljednje stabilne verzije''' ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. Također, sve datoteke i kategorije implicitno su zaštićene od premještanja, odnosno potrebna su posebna ovlaštenja da se navedene vrste stranica premjeste. === Zaštita od postavljanja<span class="anchor" id="upload"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Upload-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Purple padlock|link=]] {{shortcut|WP:POSTZAŠ}} Zaštita od postavljanja odnosi se na datoteke koje se ne mogu mijenjati postavljanjem nove verzije osim ako to čini administrator. Ova vrsta zaštite ne sprječava korisnike da uređuju stranice o datotekama, ali onemogućava postavljanje nove verzije. Ova vrsta zaštite primjenjivat će se u sljedećim situacijama: * Datoteke koje su učestale mete [[WP:Vandalizam|vandaliziranja]] koje se manifestira kao postavljanje nove verzije datoteke. * Datoteke koje su u središtu spora među korisnicima. * Datoteke koje se ne bi trebale mijenjati, poput datoteka koje se koriste u sučelju ili na glavnoj stranici. * Datoteke s ustaljenim ili generičkim imenima. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita posljednje stabilne verzije ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. == Neuobičajene vrste zaštite == === Lančana zaštita<span class="anchor" id="cascade"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Cascade-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Turquoise padlock|link=]] {{shortcut|WP:LANČANA|WP:KASKADA}} Lančana ili kaskadna zaštita zaštićuje jednu stranicu, ali se puna zaštita ''automatski'' prenosi na sve stranice koje su [[Wikipedija:Transkluzija|uključene]] u zaštićenu stranicu, bilo izravno ili neizravno. Ovo uključuje šablone, fotografije i ostale datoteke postavljene na srpskohrvatsku Wikipediju. Lančana zaštita ne primjenjuje se na datoteke koje su postavljene na [[Wikimedia Commons|Wikimedijinoj ostavi]]; da bi se te datoteke zaštitile, one se moraju ili privremeno postaviti na srpskohrvatsku Wikipediju ili moraju biti zaštićene Ostavi (ručno ili lančano). Ova vrsta zaštite: * Trebala bi se koristiti samo kako bi spriječila [[WP:Vandalizam|vandaliziranje]] posebno vidljivih ili važnih stranica, poput [[Glavna stranica|glavne stranice]]. * Primjenjiva je samo na stranice s punom zaštitom; lančana zaštita nije primjenjiva na niže razine zaštite jer stvara sistemsku pogrešku. * Ne primjenjuje se odmah; moguće je da prođe nekoliko sati prije nego što se lančana zaštita primijeni. * Općenito se ne bi smjela izravno primjenjivati na šablone ili module. Zahtjevi za postavljanje ili ukidanje lančane zaštite mogu se postaviti na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Operativne stranice === Operativne stranice koje primarno koristi softver, uključujući botove i korisničke skripte, mogu se zaštititi ovisno o načinu korištenja, sadržaju i drugim čimbenicima. Ovo uključuje konfiguracijske stranice, podatkovne stranice, dnevnike, statusne stranice i ostale stranice koje su nužne za rad softvera. Međutim, osobne CSS stranice, osobne JavaScript stranice i osobne JSON stranice automatski su zaštićene i na njih se ova vrsta zaštite ne bi trebala primjenjivati. === Zaštita interfejsa<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Interface-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Red padlock|link=|Icon for pages that can be edited only by interface administrators]] {{shortcut|WP:INTZAŠ}} Postoje određena područja na Wikipediji koja su pokrivena zaštitom softvera [[MediaWiki]]: *Uređivanja u imenskom prostoru MediaWiki, koji definira dijelove sučelja, onemogućena su svima osim administratorima i administratorima sučelja. **Uređivanja sistemskih CSS i JavaScript stranica, kao što je [[MediaWiki:common.js]], dodatno su onemogućena svima osim administratorima sučelja. *Uređivanja osobnih CSS i JavaScript stranica poput [[Korisnik:Primjer/monobook.css]] i [[Korisnik:Primjer/vector-2022.js]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima sučelja. Potonji mogu uređivati ove stranice, na primjer, kako bi uklonili nepravilno korištene korisničke skripte. Administratori mogu brisati ove stranice, ali ne mogu ih uređivati ili vraćati. *Uređivanja osobnih JSON stranica poput [[Korisnik:Primjer/data.json]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima. Ova vrsta zaštite naziva se neodređenom ili trajnom zaštitom, odnosno zaštitom sučelja u slučaju CSS i JavaScript stranica. Lokalni administratori ne mogu mijenjati ovu zaštitu niti uređivati ove stranice. === Službena zaštita<span class="anchor" id="office"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Office-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Black padlock|link=]] {{shortcut|WP:WMF-ZAŠ}} Kao što je navedeno u {{section link|Foundation:Policy:Office actions|Korištenje naprednih prava od strane osoblja Fondacije}}, osoblje [[Fondacija Wikimedija|Fondacije Wikimedija]] također može zaštititi stranicu u posebnim slučajevima kao što su kršenja autorskih prava ili kleveta. '''Ove radnje nadilaze konsenzus zajednice.''' Administratori '''ne bi trebali''' uređivati ili mijenjati zaštitu ovih stranica bez dopuštenja osoblja Fondacije. == Zaštita imenskih prostora == {{shortcut|WP:ZAŠTIP}} === <span id="Talk pages"></span>Stranice za razgovor članaka<span class="anchor" id="Talk pages"></span><span class="anchor" id="full-talk"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === {{shortcut|WP:RAZAŠT|WP:ZAŠTRAZG|WP:SZRZAŠT}} Stranice za razgovor članaka u pravilu se ne bi trebale zaštićivati, osim u iznimnim slučajevima. Na tim stranicama korisnici imaju pravo raspravljati o sadržaju ili o potencijalnom sporu, zbog čega bi one u pravilu trebale biti otvorene. U slučaju zloupotrebe jednog korisnika, administratori bi prije trebali primijeniti sankcije prema navedenom korisniku, a stranicu za razgovor trebali bi zaključavati samo u slučaju kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata. Zaštita bi trebala biti privremena i što liberalnija, odnosno trebala bi ciljati na rješavanje konkretnog problema, a ne ograničavati ostale korisnike. === Stranice za razgovor korisnika<span class="anchor" id="Talk-page protection"></span> === {{shortcut|WP:KRAZAŠT|WP:ZAŠTKORAZG|WP:KSZRZAŠT}} Korisničke stranice za razgovor rijetko će se zaštićivati. Međutim, moguće je primijeniti neku vrstu zaštite ako postoji obrazac ustrajnog vandaliziranja ili zloupotrebe. Ovakvu vrstu zaštite mogu primijeniti administratori po vlastitom nahođenju (uz obrazloženje) ili na zahtjev korisnika. U prvom slučaju, ako korisnik zatraži skidanje ili izmjenu razine zaštite, administratori su dužni postupiti po tom zahtjevu osim ako bi to dovelo do težih posljedica. Korisnici koji žele zaštititi stranicu za razgovor moraju (1) jasno i smisleno obrazložiti svoj zahtjev (sam zahtjev nije dovoljan razlog za zaštitu) i (2) ostaviti otvoren alternativni kanal za komunikaciju s drugim korisnicima. U pravilu, sve više razine zaštite ovakvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnog spama i vandalizma. ==== Blokirani korisnici ==== Stranice za razgovor blokiranih korisnika također ne treba automatski zaključavati, s obzirom na to da bi takav postupak efektivno onemogućio korisniku osporavanje bloka ili sličnu službenu komunikaciju. Iznimno je moguće zaključati i njih, ali samo ako blokirani korisnik koristi svoju stranicu za razgovor u svrhu zloupotrebe, kao i u slučaju dokazanih slučajeva [[WP:Čaraparenje|čaraparenja]] (u tom je slučaju dopušteno trajno zaključati i stranice za razgovor, ali samo alternativnih računa, ne i glavnog); ako je ona meta zloupotrebe trećih korisnika, mjera se treba primijeniti u odnosu na njih, a ne u odnosu na blokiranog korisnika. Ova vrsta zaštite, ako se primjenjuje, u pravilu ne bi smjela trajati dulje od trajanja same blokade. === Korisničke stranice === {{shortcut|WP:KORZAŠT|WP:KORSTRZAŠT}} Osnovne korisničke stranice (npr. Korisnik:Primjer, ali ne Korisnik:Primjer/podstranica ili Razgovor s korisnikom:Primjer) automatski su zaštićene tako da ih ne mogu uređivati nepotvrđeni ili IP korisnici. Iznimka su nepotvrđeni ili IP korisnici koji pokušavaju stvoriti ili urediti vlastitu stranicu za razgovor. Isti korisnici ne mogu stvarati ili uređivati ni korisničke stranice koje ne pripadaju već registriranom korisniku. Ovu zaštitu provodi [[Special:AbuseFilter/803|uređivački filter]]. Ako korisnik želi da se njegova korisnička stranica izuzme iz ovoga, može kontaktirati nekog od administratora uz obrazloženje. Kao i u slučaju stranica za razgovor, korisničke stranice mogu se zaštititi po administratorskom nahođenju ili na zahtjev korisnika. Ista pravila primjenjuju se i ovdje, uz sljedeću iznimku: korisnik ne treba imati posebno opravdan razlog za zahtijevanje zaštite vlastite korisničke stranice, a administrator taj zahtjev može odbiti samo ako bi zaštita dovela do težih posljedica ili zloupotrebe. Tomu je tako zato što korisnička stranica nije nužna za komunikaciju s korisnikom, zbog čega korisnik ima veća prava u pogledu njezine zaštite. Isto vrijedi i za sve podstranice unutar korisničkog imenskog prostora. Administratori mogu korisniku onemogućiti korištenje vlastite stranice zaštitom samo ako korisnik koristi vlastitu stranicu za zloupotrebu, a cilj nije moguće postići nekom drugom ili blažom mjerom. ==== Pokojni korisnici ==== {{See also|Wikipedija:Pokojni korisnici}} U slučaju neosporno potvrđene smrti korisnika, korisnička stranica tog korisnika trebala bi se potpuno zaštititi. Ovo se ne odnosi na stranicu za razgovor korisnika. === Igralište === Korisnička ili sistemska igrališta u pravilu se ne bi trebala zaštićivati, s obzirom na činjenicu da je njihova temeljna svrha omogućavati korisnicima da eksperimentiraju i/ili vježbaju s wiki sintaksom. Sistemska igrališta mogu biti često mijenjana jer ih koriste različiti korisnici u različitim trenucima. Korisnička igrališta u pravilu će uređivati samo korisnici o kojima je riječ, a ne drugi korisnici, osim ako je to nužno iz sistemskih razloga (npr. održavanje projekta) ili ako za to imaju dopuštenje. Zaključavanje igrališta (korisničkih ili sistemskih) može se provesti samo u iznimnim situacijama kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata, ali općenito, ako se igralište koristi za zloupotrebu, administratori su dužni upozoriti ili sankcionirati tog korisnika, a ne zaključavati igralište. == Dostupni šabloni == Sljedeći šabloni mogu se dodati na sam vrh stranice kako bi korisnici znali da je zaštićena: {{Šabloni za zaštitu|state=expanded}} == Povezano == * [[MediaWiki:Protectedpagetext]] * [[Special:ProtectedPages]] * [[Special:ProtectedTitles]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja]] ==Napomene== {{notelist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije}} axrsmgageuzcig8ljmgqxmurnlc50jf 42680626 42680625 2026-08-22T14:33:49Z Aca 108187 /* Pokojni korisnici */ 42680626 wikitext text/x-wiki {{Pravilo|WP:ZAŠTITA|WP:ZAŠTSTR}} {{nutshell|Iako Wikipedija nastoji biti što otvorenija, ponekad je potrebno ograničiti uređivanje određenih stranica kako bi se spriječio [[WP:Vandalizam|vandalizam]], [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] ili drugi oblici remetilačkog uređivanja.}} {| class="wikitable floatright" |+ Ikone za zaštitu |- ! Ikona !! Razina zaštite |- | [[File:Semi-protection-shackle.svg|40px|Semi-protected|alt=Silver padlock]] Srebrna || [[#semi|Djelomična zaštita]] |- | [[File:Extended-protection-shackle.svg|40px|Extended confirmed protection|alt=Dark blue padlock]] Plava || [[#extended|Statusna zaštita]] |- | [[File:Full-protection-shackle.svg|40px|Fully protected|alt=Gold padlock]] Zlatna || [[#full|Puna zaštita]] |- | [[File:Move-protection-shackle.svg|40px|Move protected|alt=Green padlock]] Zelena || [[#move|Zaštita od premještanja]] |- | [[File:Create-protection-shackle.svg|40px|Create protected|alt=Blue padlock]] Nebeskoplava || [[#create|Zaštita od izrade]] |- | [[File:Upload-protection-shackle.svg|40px|Upload protected|alt=Purple padlock]] Ljubičasta || [[#upload|Zaštita od postavljanja]] |- | [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40px|Cascade protected|alt=Turquoise padlock]] Tirkizna || [[#cascade|Lančana zaštita]] |- | [[File:Office-protection-shackle.svg|40px|Protected by Office|alt=Black padlock]] Crna || [[#office|Službena zaštita]] |} {{Policylist}} [[Wikipedija]] je primarno slobodna enciklopedija koju svatko može uređivati. Međutim, pod određenim okolnostima može postojati potreba da se određene stranice '''zaštite''' od izmjena određenih korisnika ili skupina korisnika. Stranice se zaštićuju kao ''ultima ratio'', odnosno kada je jasno da se zaštita stranice od remetilačkih izmjena ne može postići drugim metodama ili bez primjene strožih mjera. Ako to okolnosti dopuštaju, zaštita stranice treba prethoditi izricanju strožih mjera (poput blokada). Osnovni postulati Wikipedije nalažu da bi što veći broj njezinih stranica trebao biti otvoren za javno uređivanje. Ovo pravilo detaljno navodi vrste i razine zaštite stranica, kao i procedure koje se primjenjuju za postavljanje i skidanje zaštite, odnosno situacije kada se ova pravila trebaju primijeniti, a kada ne. Zaštita stranice je tehnička mjera koju mogu primijeniti samo [[WP:Administratori|administratori]], iako korisnik na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] može zahtijevati zaštitu određene stranice. Zaštita može biti neograničenog trajanja ili na određeni vremenski rok. Različite razine zaštite mogu se primjenjivati na uređivanje stranice, premještanje stranice, stvaranje stranice ili postavljanje datoteka. Čak i ako je stranica zaštićena od uređivanja, svatko može vidjeti njezin kod. Oznaka da je stranica zaštićena nalazi se u gornjem desnom kutu, a simbolično je predstavlja ikona lokota. Ona se automatski pojavljuje kada se u članak doda šablon {{tlx|zaštićena stranica}}. == Pregled == Svaka zaštita stranice može se klasificirati prema vrsti, razini i trajanju na sljedeći način: === Vrsta zaštite === *'''[[#Zaštita od uređivanja|Zaštita od uređivanja]]''' zaštićuje stranicu od uređivanja. *'''[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]''' zaštićuje stranicu od premještanja ili preimenovanja. *'''[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]''' zaštićuje nepostojeću stranicu od izrade, odnosno onemogućava izradu članka pod tim naslovom. *'''[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]''' zaštićuje postavljanje datoteka, odnosno zabranjuje postavljanje novih datoteka ili novih verzija postojeće datoteke, ali ne i uređivanja informacija o datoteci. === Razina zaštite === *'''Djelomična zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena neprijavljenih ili nepotvrđenih korisnika. *'''Statusna zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena korisnika čiji računi nemaju određen korisnički status. *'''Puna zaštita''' zaštićuje stranicu od uređivanja za sve osim za administratore. === Trajanje zaštite === *Zaštita može biti postavljena na neodređeno vrijeme ili na vremenski rok. *Trajanje zaštite u pravilu ovisi o težini i upornosti remećenja, uz potencijalne iznimke u specifičnim slučajevima. == Preventivna zaštita == {{Shortcut|WP:PREVZAŠ|WP:PREVENTIVNA}} Wikipedija je slobodna i otvorena enciklopedija, pa primjena '''preventivne zaštite''' stranica načelno nije dopuštena. Osnovno načelo jest da se stranica ''može'' zaštititi samo kada postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja koja se može opravdati historijom izmjena same stranice ili njoj srodnih stranica, prirodom stranice ili prethodnim ponašanjem korisnika. Razina zaštite i njezino trajanje moraju biti razmjerni stupnju potencijalnog remećenja, što znači da zaštita ne smije biti prestroga niti smije ograničavati konstruktivan rad drugih korisnika ako to nije apsolutno nužno. Zbog toga, preventivna zaštita stranice načelno nije dopuštena, ali postoje određene iznimke od tog pravila: # Zaštita sistemski važnih stranica kao što su [[Glavna stranica]] ili sadržaj koji se pojavljuje na glavnoj stranici. Zaštita tih stranica važna je radi nesmetanog svakodnevnog funkcioniranja projekta i zaštite temeljne infrastrukture samog projekta. # Zaštita stranica za koje postoji ''očita i neposredna opasnost'' od vandalizma ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U tom slučaju mora postojati ''jasan i konkretan razlog'' za preventivnu zaštitu,{{efn|Procjenu o postojanju razloga donosi administrator na temelju vlastitog opažanja ili zahtjeva korisnika, a odlučuje se uvijek ''pojedinačno'', odnosno ne postoji popis unaprijed definiranih razloga za preventivnu zaštitu. Neki od razloga mogu biti ustrajno vandaliziranje stranice s kontroverznom temom ili pak zaštita stranica koje bi mogli vandalizirati dugogodišnji vandali koji imaju donekle prepoznatljiv obrazac remećenja. U svim je slučajevima važno da je potencijalna opasnost stvarna i da se ona može opravdati historijom izmjena samog članka ili pak prethodnim ponašanjem korisnika. Naravno, ova zaštita također mora biti razmjerna.}} a sama zaštita mora biti razmjerna očekivanom stupnju remećenja te obrazložena po potrebi ili zahtjevu. Svaka preventivna zaštita stranica podložna je kontroli, kako od drugih administratora, tako i od samih korisnika, koji na stranici za razgovor zaštićene stranice ili na [[Wikipedija:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] mogu pokrenuti raspravu o skidanju ili promjeni uvjeta zaštite. Te bi se rasprave trebale rješavati u što kraćem roku kako bi se korisnicima omogućio nesmetan rad. == Zahtjev za zaštitu == Iako će administratori uglavnom zaštićivati stranice prema vlastitoj prosudbi prilikom provedbe pravila i smjernica Wikipedije, korisnici također mogu zahtijevati zaštitu stranice. Zahtjev za zaštitu podnosi se na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]], a raspravu je moguće pokrenuti ili voditi na stranici za razgovor dotične stranice. Bilo koji korisnik može podnijeti zahtjev, a zahtjev treba sadržavati obrazloženje zašto se traži zaštita stranice, opis zaštite koja se traži te što više dokaza u prilog zahtjeva. O zahtjevu odlučuju administratori poštujući pravila o donošenju odluka na projektu, dok ostali korisnici mogu komentirati i iznositi svoje stajalište. Odluka bi trebala biti donesena u što kraćem roku da bi se omogućio nesmetan rad korisnika na projektu. Ista pravila odnose se i na zahtjeve za skidanje ili promjenu već postojeće zaštite. == Razine zaštite == Svaka od ovih razina objašnjena je u kontekstu zaštite od uređivanja, ali jednako se odnosi i na ostale vrste zaštite. === Komparativna tablica === <div class="noresize"> {| class="wikitable" style="margin-bottom: .3em; text-align: center; font-size: 90%; table-layout: fixed; min-width: 60em; max-width: 170em" |+ Pregled vrsta i razina zaštite na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku |- !scope="col" width="3%" |{{Abbr|F|Funkcija}} !scope="col" width="9%" | Razina zaštite !scope="col" width="18%"| Neprijavljeni ili novoprijavljeni !scope="col" width="9%" | Autopotvrđeni !scope="col" width="9%" | Autopatroleri !scope="col" width="9%" | Patroleri !scope="col" width="10%" | Administratori !scope="col" width="10%" | Administratori interfejsa !scope="col" width="30%" | Prikladnost |- ! rowspan="7" {{vertical header|va=middle|Uređivanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Predominantna većina stranica |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Semi-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Djelomična zaštita|Djelomična zaštita]]}} | style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | colspan="5" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja neprijavljenih korisnika. Neki često korišteni šabloni i moduli. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Extended-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Statusna zaštita|Statusna zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti i na ovu skupinu. | colspan="3" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja novih, (auto)potvrđenih korisnika i/ili onih koji nemaju status autopatrolera, patrolera ili viši status. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Full-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Puna zaštita|Puna zaštita]]}} | colspan="4" rowspan="3" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje'''{{sup|♦}} | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja prijavljenih korisnika. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Office-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Službena zaštita|Službena zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Stranice koje je [[Fondacija Wikimedija]] odredila kao iznimno osjetljive. |- ! style="text-align: left;" | {{nowrap|[[File:Cascade-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Lančana zaštita|Lančana zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' |Sistemski važne stranice, s ciljem preveniranja vandaliziranja stranica koje su transkludirane na njih. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Interface-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita interfejsa|Zaštita interfejsa]]}} | colspan="5" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Sistemski važne stranice i podstranice koje omogućavaju normalno funkcioniranje projekta. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Stvaranje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Predominantna većina naslova. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Create-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Stvaranje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Stranice koje su ustrajno ponovno stvarane nakon brisanja ili problematične stranice koje su ustrajno ponovno stvarane. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Premještanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Predominantna većina stranica. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Move-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Stranice koje su bile meta uređivačkih ratova. Stranice koje su zaštićene od uređivanja uglavnom su zaštićene i od premještanja istom razinom zaštite. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Postavljanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Predominantna većina datoteka. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Upload-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Datoteke koje su ustrajno ponovno postavljane nakon brisanja. |- | colspan="10" style="text-align:left" | '''Napomene:''' ^♦ Samo administratori mogu unositi nekontroverzne izmjene bez prethodnog konsenzusa. |} </div> === Djelomična zaštita<span class="anchor" id="semi"></span><span class="anchor" id="semi-user"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Semi-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Silver padlock|link=]] {{shortcut|WP:POLU}} Djelomično zaštićene stranice ne mogu uređivati neprijavljeni korisnici (privremeni računi) kao ni novi računi koji nisu automatski potvrđeni. Djelomična zaštita korisna je u slučajevima kada neregistrirani ili nepotvrđeni (novi) korisnici čine veliku količinu remetilačkih izmjena ili kada [[WP:Čarapko|čarapci]] blokiranih korisnika pokušavaju unositi izmjene radi zaobilaženja blokade. Korisnici koji su obuhvaćeni djelomičnom zaštitom mogu zahtijevati unošenje izmjena na stranici za razgovor specifičnog članka. Ako je i stranica za razgovor specifičnog članka zaštićena, unošenje izmjena može se zahtijevati na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Ako vam je kao korisniku onemogućeno uređivanje članka jer vam račun još nije potvrđen, možete se obratiti nekom od administratora za potvrdu računa. ==== Vodič za administratore ==== Djelomična zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema novim korisnicima u odnosu na stare korisnike u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu {{em|djelomično}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj, ali privremenoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici neregistrirani ili nepotvrđeni (ova mjera ne vrijedi ako je barem jedan od korisnika u sporu potvrđen); * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu neregistrirani korisnici koriste metodu promjene IP adrese ili više računala kako bi remetili projekt; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama). Djelomična zaštita može se primijeniti i na stranice o kontroverznim temama ako zbog prirode teme postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U pravilu, sve više razine zaštite takvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnih vandalizama i zloupotreba. Djelomična zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj djelomične zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, djelomična zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna djelomična zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Djelomična zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Statusna zaštita<span class="anchor" id="30/500"></span><span class="anchor" id="extended"></span><span class="anchor" id="Arbitration 30/500 protection"></span><!--former tags allow section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Extended-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Dark blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:STATUS}} Statusna zaštita posebna je razina zaštite koja se primjenjuje kada djelomična zaštita nije dostatna, a remetilačke radnje čine prijavljeni korisnici na koje se djelomična zaštita ne odnosi. U praksi, ta zaštita primjenjuje se na korisnike koji nemaju status [[Wikipedija:Autopatroleri|autopatrolera]] ili [[Wikipedija:Patroleri|patrolera]].{{Efn|Kao prag za ovu vrstu zaštite uzeti su statusi autopatrolera i patrolera jer oni podrazumijevaju prethodnu provjeru iskustva, tehničke osposobljenosti i poznavanja pravila projekta.}} Budući da stjecanje tih statusa nije automatsko, nego zahtijeva provođenje propisane procedure i ispunjavanje uvjeta,{{efn|Status autopatrolera može dobiti samo onaj korisnik koji je aktivan najmanje mjesec dana na Wikipediji te je u tom razdoblju pokazao da zna uređivati članke u skladu s Wikipedijinim standardima, da poznaje pravila i smjernice Wikipedije te da je dovoljno upoznat s tehničkim aspektima uređivanja da se njegove izmjene ne moraju dodatno pregledavati. Pritom je potrebno da korisnik ima barem 100 prekontroliranih izmjena u glavnom imenskom prostoru.}} ova vrsta zaštite koristi se kako bi se stranice zaštitile od zlonamjernih registriranih korisnika na koje djelomična zaštita nema učinka. ==== Viša razina zaštite u odnosu na djelomičnu zaštitu ==== Statusna zaštita članka primjenjivat će se u onim slučajevima u kojima djelomična zaštita nema učinka. Dakle, ako remetilačke radnje ne čini neregistrirani ili novi korisnik, već prijavljeni korisnik koji još nema status autopatrolera ili patrolera, onda će se primijeniti ova razina zaštite. Cilj ove zaštite jest spriječiti remetilačke izmjene korisnika na koje se djelomična zaštita ne odnosi te riješiti problem bez uređivačkih ratova. ==== Vodič za administratore ==== Statusna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema korisnicima koji nemaju status autopatrolera ili patrolera u odnosu na autopatrolere ili patrolere u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu primijeniti statusnu zaštitu stranice ako je ona izložena: * Značajnoj, ali privremenoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici bez statusa autopatrolera ili patrolera (ova mjera ne vrijedi ako barem jedan od korisnika ima jedan od tih statusa); * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama); Često korišteni i sistemski važni šabloni mogu dobiti ovu vrstu zaštite ako je djelomična zaštita očito neučinkovita ili nedostatna. Administratori prema vlastitoj diskreciji mogu primijeniti i statusnu zaštitu i na stvaranje stranica s određenim naslovima. Statusna zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj statusne zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, statusna zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna statusna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Statusna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Puna zaštita<span class="anchor" id="full"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Full-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Gold padlock|link=]] {{shortcut|WP:PUNA}} Stranicu na koju se primjenjuje puna zaštita mogu uređivati '''samo''' [[WP:Administratori|administratori]]. Ako je stranica zaštićena punom zaštitom, izmjene na njoj mogu se predlagati na stranici za razgovor dotične stranice (ili na drugom za to prikladnom mjestu). Administratori onda mogu unijeti izmjene u članak u skladu s postignutim [[WP:Konsenzus|konsenzusom]], ali i nekontroverzne izmjene, te izmjene koje spadaju u redovno održavanje. ==== Spor oko sadržaja<span class="anchor" id="full-dispute"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> ==== Iako se [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] može regulirati i [[WP:BLOK|blokiranjem]], zaključavanje stranica (puna zaštita) može poslužiti kao alternativna mjera, koja je ujedno i blaža jer može dovesti do smirivanja strasti, potaknuti smireni dijalog i, u konačnici, spriječiti izricanje strožih mjera prema samim korisnicima. Administratori ovu mjeru primjenjuju prema vlastitoj diskrecijskoj ocjeni nakon analize svih relevantnih činjenica u sporu. Ovaj je pristup pogodan za sporove u koje je uključen veći broj korisnika te sporove oko kontroverznih tema koji često mogu dovesti do izraženih sukoba. Pri primjeni pune zaštite na stranice koje su predmet spora oko sadržaja, administratori moraju vratiti stranicu na ''posljednju stabilnu verziju''.{{efn|''Posljednja stabilna verzija'' u pravilu je verzija stranice prije početka spora oko sadržaja. Međutim, tu postoje određene iznimke. Administratori ''ne smiju'' vratiti verziju koja predstavlja očito kršenje pravila projekta. Sadržaj poput vandalizma, kršenja autorskih prava, kleveta ili nekvalitetnog izvještavanja o živim osobama ''ne smije'' se vraćati.}} Pri vraćanju stranice na stabilnu verziju, administratori moraju biti objektivni i zanemariti vlastita stajališta o problemu. Ako stranica uživa punu zaštitu, jedine izmjene koje se mogu činiti su one nekontroverzne, vezane uz redovno održavanje projekta ili one usuglašene konsenzusom. Korisnici koji smatraju da aktualna verzija članka krši pravila i smjernice Wikipedije ili da ide u korist zlonamjernim korisnicima koji su započeli ratovanje izmjenama mogu identificirati stabilnu verziju članka, predložiti je administratorima i obrazložiti, odnosno dokazati zašto bi upravo ta verzija članka trebala biti stabilna. Prije nego se odluče na takav prijedlog, korisnici bi trebali tražiti procjenu neinvolviranih urednika koji mogu objektivnije procijeniti situaciju. Ako je sam administrator činio '''značajne''' izmjene te je sudjelovao u sporu oko sadržaja, smatra se da je involviran te on u pravilu ne bi smio zaključavati članak ili koristiti svoj autoritet kako bi činio daljnje izmjene; iznimke od ovog pravila definirane su niže. Ako administrator osobno sudjeluje u sporu, on bi se u tom slučaju trebao ponašati kao i svaki drugi "redovni" korisnik, a ne kao administrator, odnosno morao bi poštivati redovnu korisničku proceduru pri predlaganju zaštite određenog članka. ==== Stranice i šabloni visokog rizika ==== Sljedeće stranice i šabloni uglavnom su potpuno zaštićeni na neodređeno vrijeme: * [[Glavna stranica]] i pojedine njezine komponente; * Stranice koje se ne bi smjele mijenjati zbog ''pravnih razloga'', poput [[WP:Opće odricanje od odgovornosti|odricanja od odgovornosti]] ili općih normi o autorskim pravima; * Stranice i šabloni koji se često koriste, koji su od sistemskog značaja ili koji su često mete različitih vandalizama, odnosno zlonamjernih izmjena općenito. ==== Vodič za administratore ==== Puna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera koju će administratori primjenjivati prema korisnicima koji nemaju administratorski status. Budući da puna zaštita onemogućava uređivanje bilo kome tko nije administrator, ona se treba primjenjivati krajnje restriktivno. Administratori mogu {{em|potpuno}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena koje se ponavljaju tijekom dužeg razdoblja (na primjer, korisnik ili skupina korisnika stalno cilja konkretnu stranicu remetilačkim izmjenama); * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako je riječ o značajnom ratovanju izmjenama u kojem su {{em|sve}} uključene strane registrirani i autopotvrđeni korisnici; * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu zlonamjerni korisnici koriste različite metode izbjegavanja drugih razina zaštite kako bi ustrajno unosili remetilačke izmjene; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama), kada druge mjere ne proizvode željeni učinak; * Ako je riječ o sistemski važnoj ili često korištenoj stranici čije bi nekontrolirane izmjene mogle dovesti do problema u funkcioniranju projekta; Puna zaštita može se primijeniti na kraći vremenski rok, najčešće kada je potrebno zaštititi stranicu od ratovanja izmjena; u tom i sličnim slučajevima, puna zaštita stranice ima se ukinuti čim razlog njezine primjene prestane. U slučajevima kada je riječ o sistemski važnom sadržaju, puna zaštita može biti i neodređenog trajanja. Ako se primjenjuje puna zaštita na neodređeno vrijeme, za to bi trebao postojati ili prethodni konsenzus zajednice, ili bi – u slučaju da konsenzusa nema – administrator koji postavlja zaštitu trebao na stranici za razgovor obrazložiti razloge postavljanja. Preventivna puna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Kao i svi oblici zaštite, puna zaštita također se može preispitivati na zahtjev korisnika, bilo na stranici za razgovor članka, bilo na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Puna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. ===== Zaštita od strane involviranih administratora ===== Kao što je rečeno, administrator koji je involviran u spor oko sadržaja u pravilu {{em|ne bi smio}} primjenjivati punu zaštitu kao mjeru u odnosu na druge sudionike spora samo zato što je administrator. To se smatra zloupotrebom administratorskog položaja te je podložno sankcioniranju. Međutim, od tog pravila postoje određene iznimke. Involvirani administrator smije potpuno zaštititi stranicu ako su ''kumulativno'' ispunjeni ''svi sljedeći kriteriji'': # Razumno je očekivati da, s obzirom na okolnosti slučaja, jasno i nedvojbeno proizlazi da bi svaki drugi neinvolvirani administrator postupio na isti način; # Riječ je o hitnoj intervenciji radi sprečavanja značajnog vandalizma i rata izmjenama ili eskalacije sukoba u slučaju izravnih prijetnji eskalacijom; # Nijedan drugi administrator trenutno nije aktivan, a riječ je o hitnoj intervenciji.{{efn|Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku mala je zajednica i dnevna aktivnost fluktuira. Iako postoji dovoljan broj administratora, nisu svi aktivni u isto vrijeme te je nekad potrebno čekati i duže vrijeme na odgovor drugih administratora. Ako je slučaj hitan, moguće je privremeno zaštititi stranicu do izjašnjavanja drugog administratora.}} U takvom slučaju mora biti razvidno da je administrator mjeru zaštite stranice primijenio kao mjeru ''ultima ratio'', koja je primijenjena radi zaštite projekta i sprečavanja sukoba; mjera, dakle, mora biti primijenjena u dobroj namjeri u odnosu na zaštitu projekta, a ne za ostvarivanje osobnih ciljeva. Ako administrator primjenjuje ovu mjeru kako bi si osigurao bolji položaj u raspravi ili kako bi zastrašivao druge korisnike, to će se smatrati zloupotrebom administratorskog položaja; u tom slučaju, zaštita će se odmah ukinuti, a administrator može biti podložan sankcijama zajednice. Također, ako administrator zaključava stranicu u čijem je sporu involviran, on je {{em|dužan}} '''aktivno sudjelovati''' u raspravi s drugim korisnicima te u postizanju konsenzusa u pogledu spora; ako administrator odbija sudjelovati u daljnjoj raspravi bez jasnog ili opravdanog razloga, to se može smatrati vidom zloupotrebe administratorskog položaja. U slučaju primjene ovakve zaštite, korisnici imaju pravo zahtijevati reviziju odluke, ali čak i ako se to ne dogodi, netko od drugih administratora trebao bi u što kraćem roku provjeriti postoje li razlozi za zaštitu stranice, odnosno jesu li ispunjeni uvjeti na temelju kojih involvirani administrator može zaštititi stranicu. Ako se objektivni, neinvolvirani administrator potpuno ili djelomično ne slaže sa zaštitom stranice, on je može ukinuti ili izmijeniti njezine uvjete. Važno je naglasiti da bi ovakva zaštita, koju izriče involvirani administrator, u pravilu trebala biti privremena mjera, bilo da ona vrijedi do trenutka rješavanja spora, bilo da vrijedi do revizije drugog administratora. Ova pravila primjenjiva su i na druge oblike zaštite. == Vrste zaštite == === Zaštita od uređivanja === Zaštita od uređivanja najčešća je vrsta zaštite koja će se primjenjivati u praksi. Ova zaštita onemogućava uređivanje pojedine stranice određenim korisnicima. Za više informacija o modalitetima zaštite, pogledajte odjeljak {{Odjeljak-veza|Wikipedija:Zaštita stranica#Razine zaštite|nopage=y}}. === Zaštita od izrade<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Create-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:IZRZAŠ}} Administratori mogu zaključati nepostojeću stranicu i tako spriječiti njezino stvaranje. Ovakva zaštita ima smisla u slučajevima kada korisnik ustrajno vraća stranicu koja je već [[WP:Brisanje|izbrisana]] sukladno pravilima projekta ili konsenzusom. Pravila o razinama zaštite izložena ranije primjenjuju se i na ovu vrstu zaštite. Popis zaštićenih naslova koje je nemoguće stvoriti nalazi se [[Special:ProtectedTitles|ovdje]]. Postoji i mogućnost preventivne zaštite pojedinih naslova, koja se provodi pomoću [[MediaWiki:Titleblacklist|popisa nepoželjnih naslova]], a koja olakšava zaštitu kada je riječ o specifičnim izrazima ili pojmovima. Ni ova zaštita nije nužno neodređenog trajanja, pa je moguće preispitati zaštitu i stranice ponovno otključati. Korisnik koji želi stvoriti ovu stranicu trebao bi se prethodno informirati o razlozima njezine zaštite te kontaktirati nekog od [[WP:Administratori|administratora]] (bilo bi uputno kontaktirati administratora koji je zaštitio stranicu) u svrhu skidanja zaštite. Korisnik bi trebao imati dobre i opravdane razloge za traženje skidanja zaštite te obrazložiti to administratoru kojeg kontaktira. Ako administrator i dalje smatra da stranica treba ostati zaključana, korisnik može podnijeti zahtjev na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Zaštita od premještanja<span class="anchor" id="move"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Move-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Green padlock|link=]] {{shortcut|WP:PREMZAŠ}} Moguće je zaštititi stranicu na način da ju je nemoguće premjestiti na drugi naslov, osim ako to čini administrator. Ova se zaštita najčešće primjenjuje u sljedećim slučajevima: * Stranica je izložena učestalom [[WP:Vandalizam|vandaliziranju]] koje se manifestira kao premještanje stranice. * Stranica je tema spora o naslovu članka. * Vidljive i sistemski važne stranice koje nije potrebno premještati, poput [[WP:Administratorska tabla|Administratorske table]] ili [[WP:Pijaca|Pijace]]. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. Stranice koje su potpuno zaštićene implicitno su zaštićene i od premještanja. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita '''posljednje stabilne verzije''' ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. Također, sve datoteke i kategorije implicitno su zaštićene od premještanja, odnosno potrebna su posebna ovlaštenja da se navedene vrste stranica premjeste. === Zaštita od postavljanja<span class="anchor" id="upload"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Upload-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Purple padlock|link=]] {{shortcut|WP:POSTZAŠ}} Zaštita od postavljanja odnosi se na datoteke koje se ne mogu mijenjati postavljanjem nove verzije osim ako to čini administrator. Ova vrsta zaštite ne sprječava korisnike da uređuju stranice o datotekama, ali onemogućava postavljanje nove verzije. Ova vrsta zaštite primjenjivat će se u sljedećim situacijama: * Datoteke koje su učestale mete [[WP:Vandalizam|vandaliziranja]] koje se manifestira kao postavljanje nove verzije datoteke. * Datoteke koje su u središtu spora među korisnicima. * Datoteke koje se ne bi trebale mijenjati, poput datoteka koje se koriste u sučelju ili na glavnoj stranici. * Datoteke s ustaljenim ili generičkim imenima. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita posljednje stabilne verzije ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. == Neuobičajene vrste zaštite == === Lančana zaštita<span class="anchor" id="cascade"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Cascade-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Turquoise padlock|link=]] {{shortcut|WP:LANČANA|WP:KASKADA}} Lančana ili kaskadna zaštita zaštićuje jednu stranicu, ali se puna zaštita ''automatski'' prenosi na sve stranice koje su [[Wikipedija:Transkluzija|uključene]] u zaštićenu stranicu, bilo izravno ili neizravno. Ovo uključuje šablone, fotografije i ostale datoteke postavljene na srpskohrvatsku Wikipediju. Lančana zaštita ne primjenjuje se na datoteke koje su postavljene na [[Wikimedia Commons|Wikimedijinoj ostavi]]; da bi se te datoteke zaštitile, one se moraju ili privremeno postaviti na srpskohrvatsku Wikipediju ili moraju biti zaštićene Ostavi (ručno ili lančano). Ova vrsta zaštite: * Trebala bi se koristiti samo kako bi spriječila [[WP:Vandalizam|vandaliziranje]] posebno vidljivih ili važnih stranica, poput [[Glavna stranica|glavne stranice]]. * Primjenjiva je samo na stranice s punom zaštitom; lančana zaštita nije primjenjiva na niže razine zaštite jer stvara sistemsku pogrešku. * Ne primjenjuje se odmah; moguće je da prođe nekoliko sati prije nego što se lančana zaštita primijeni. * Općenito se ne bi smjela izravno primjenjivati na šablone ili module. Zahtjevi za postavljanje ili ukidanje lančane zaštite mogu se postaviti na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Operativne stranice === Operativne stranice koje primarno koristi softver, uključujući botove i korisničke skripte, mogu se zaštititi ovisno o načinu korištenja, sadržaju i drugim čimbenicima. Ovo uključuje konfiguracijske stranice, podatkovne stranice, dnevnike, statusne stranice i ostale stranice koje su nužne za rad softvera. Međutim, osobne CSS stranice, osobne JavaScript stranice i osobne JSON stranice automatski su zaštićene i na njih se ova vrsta zaštite ne bi trebala primjenjivati. === Zaštita interfejsa<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Interface-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Red padlock|link=|Icon for pages that can be edited only by interface administrators]] {{shortcut|WP:INTZAŠ}} Postoje određena područja na Wikipediji koja su pokrivena zaštitom softvera [[MediaWiki]]: *Uređivanja u imenskom prostoru MediaWiki, koji definira dijelove sučelja, onemogućena su svima osim administratorima i administratorima sučelja. **Uređivanja sistemskih CSS i JavaScript stranica, kao što je [[MediaWiki:common.js]], dodatno su onemogućena svima osim administratorima sučelja. *Uređivanja osobnih CSS i JavaScript stranica poput [[Korisnik:Primjer/monobook.css]] i [[Korisnik:Primjer/vector-2022.js]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima sučelja. Potonji mogu uređivati ove stranice, na primjer, kako bi uklonili nepravilno korištene korisničke skripte. Administratori mogu brisati ove stranice, ali ne mogu ih uređivati ili vraćati. *Uređivanja osobnih JSON stranica poput [[Korisnik:Primjer/data.json]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima. Ova vrsta zaštite naziva se neodređenom ili trajnom zaštitom, odnosno zaštitom sučelja u slučaju CSS i JavaScript stranica. Lokalni administratori ne mogu mijenjati ovu zaštitu niti uređivati ove stranice. === Službena zaštita<span class="anchor" id="office"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Office-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Black padlock|link=]] {{shortcut|WP:WMF-ZAŠ}} Kao što je navedeno u {{section link|Foundation:Policy:Office actions|Korištenje naprednih prava od strane osoblja Fondacije}}, osoblje [[Fondacija Wikimedija|Fondacije Wikimedija]] također može zaštititi stranicu u posebnim slučajevima kao što su kršenja autorskih prava ili kleveta. '''Ove radnje nadilaze konsenzus zajednice.''' Administratori '''ne bi trebali''' uređivati ili mijenjati zaštitu ovih stranica bez dopuštenja osoblja Fondacije. == Zaštita imenskih prostora == {{shortcut|WP:ZAŠTIP}} === <span id="Talk pages"></span>Stranice za razgovor članaka<span class="anchor" id="Talk pages"></span><span class="anchor" id="full-talk"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === {{shortcut|WP:RAZAŠT|WP:ZAŠTRAZG|WP:SZRZAŠT}} Stranice za razgovor članaka u pravilu se ne bi trebale zaštićivati, osim u iznimnim slučajevima. Na tim stranicama korisnici imaju pravo raspravljati o sadržaju ili o potencijalnom sporu, zbog čega bi one u pravilu trebale biti otvorene. U slučaju zloupotrebe jednog korisnika, administratori bi prije trebali primijeniti sankcije prema navedenom korisniku, a stranicu za razgovor trebali bi zaključavati samo u slučaju kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata. Zaštita bi trebala biti privremena i što liberalnija, odnosno trebala bi ciljati na rješavanje konkretnog problema, a ne ograničavati ostale korisnike. === Stranice za razgovor korisnika<span class="anchor" id="Talk-page protection"></span> === {{shortcut|WP:KRAZAŠT|WP:ZAŠTKORAZG|WP:KSZRZAŠT}} Korisničke stranice za razgovor rijetko će se zaštićivati. Međutim, moguće je primijeniti neku vrstu zaštite ako postoji obrazac ustrajnog vandaliziranja ili zloupotrebe. Ovakvu vrstu zaštite mogu primijeniti administratori po vlastitom nahođenju (uz obrazloženje) ili na zahtjev korisnika. U prvom slučaju, ako korisnik zatraži skidanje ili izmjenu razine zaštite, administratori su dužni postupiti po tom zahtjevu osim ako bi to dovelo do težih posljedica. Korisnici koji žele zaštititi stranicu za razgovor moraju (1) jasno i smisleno obrazložiti svoj zahtjev (sam zahtjev nije dovoljan razlog za zaštitu) i (2) ostaviti otvoren alternativni kanal za komunikaciju s drugim korisnicima. U pravilu, sve više razine zaštite ovakvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnog spama i vandalizma. ==== Blokirani korisnici ==== Stranice za razgovor blokiranih korisnika također ne treba automatski zaključavati, s obzirom na to da bi takav postupak efektivno onemogućio korisniku osporavanje bloka ili sličnu službenu komunikaciju. Iznimno je moguće zaključati i njih, ali samo ako blokirani korisnik koristi svoju stranicu za razgovor u svrhu zloupotrebe, kao i u slučaju dokazanih slučajeva [[WP:Čaraparenje|čaraparenja]] (u tom je slučaju dopušteno trajno zaključati i stranice za razgovor, ali samo alternativnih računa, ne i glavnog); ako je ona meta zloupotrebe trećih korisnika, mjera se treba primijeniti u odnosu na njih, a ne u odnosu na blokiranog korisnika. Ova vrsta zaštite, ako se primjenjuje, u pravilu ne bi smjela trajati dulje od trajanja same blokade. === Korisničke stranice === {{shortcut|WP:KORZAŠT|WP:KORSTRZAŠT}} Osnovne korisničke stranice (npr. Korisnik:Primjer, ali ne Korisnik:Primjer/podstranica ili Razgovor s korisnikom:Primjer) automatski su zaštićene tako da ih ne mogu uređivati nepotvrđeni ili IP korisnici. Iznimka su nepotvrđeni ili IP korisnici koji pokušavaju stvoriti ili urediti vlastitu stranicu za razgovor. Isti korisnici ne mogu stvarati ili uređivati ni korisničke stranice koje ne pripadaju već registriranom korisniku. Ovu zaštitu provodi [[Special:AbuseFilter/803|uređivački filter]]. Ako korisnik želi da se njegova korisnička stranica izuzme iz ovoga, može kontaktirati nekog od administratora uz obrazloženje. Kao i u slučaju stranica za razgovor, korisničke stranice mogu se zaštititi po administratorskom nahođenju ili na zahtjev korisnika. Ista pravila primjenjuju se i ovdje, uz sljedeću iznimku: korisnik ne treba imati posebno opravdan razlog za zahtijevanje zaštite vlastite korisničke stranice, a administrator taj zahtjev može odbiti samo ako bi zaštita dovela do težih posljedica ili zloupotrebe. Tomu je tako zato što korisnička stranica nije nužna za komunikaciju s korisnikom, zbog čega korisnik ima veća prava u pogledu njezine zaštite. Isto vrijedi i za sve podstranice unutar korisničkog imenskog prostora. Administratori mogu korisniku onemogućiti korištenje vlastite stranice zaštitom samo ako korisnik koristi vlastitu stranicu za zloupotrebu, a cilj nije moguće postići nekom drugom ili blažom mjerom. ==== Pokojni korisnici ==== U slučaju neosporno potvrđene smrti korisnika, korisnička stranica tog korisnika trebala bi se potpuno zaštititi. Ovo se ne odnosi na stranicu za razgovor korisnika. === Igralište === Korisnička ili sistemska igrališta u pravilu se ne bi trebala zaštićivati, s obzirom na činjenicu da je njihova temeljna svrha omogućavati korisnicima da eksperimentiraju i/ili vježbaju s wiki sintaksom. Sistemska igrališta mogu biti često mijenjana jer ih koriste različiti korisnici u različitim trenucima. Korisnička igrališta u pravilu će uređivati samo korisnici o kojima je riječ, a ne drugi korisnici, osim ako je to nužno iz sistemskih razloga (npr. održavanje projekta) ili ako za to imaju dopuštenje. Zaključavanje igrališta (korisničkih ili sistemskih) može se provesti samo u iznimnim situacijama kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata, ali općenito, ako se igralište koristi za zloupotrebu, administratori su dužni upozoriti ili sankcionirati tog korisnika, a ne zaključavati igralište. == Dostupni šabloni == Sljedeći šabloni mogu se dodati na sam vrh stranice kako bi korisnici znali da je zaštićena: {{Šabloni za zaštitu|state=expanded}} == Povezano == * [[MediaWiki:Protectedpagetext]] * [[Special:ProtectedPages]] * [[Special:ProtectedTitles]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja]] ==Napomene== {{notelist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije}} qhhoath5sryfshcr1e2aw54xm7v3zvt 42680628 42680626 2026-08-22T14:35:23Z Aca 108187 /* Napomene */ 42680628 wikitext text/x-wiki {{Pravilo|WP:ZAŠTITA|WP:ZAŠTSTR}} {{nutshell|Iako Wikipedija nastoji biti što otvorenija, ponekad je potrebno ograničiti uređivanje određenih stranica kako bi se spriječio [[WP:Vandalizam|vandalizam]], [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] ili drugi oblici remetilačkog uređivanja.}} {| class="wikitable floatright" |+ Ikone za zaštitu |- ! Ikona !! Razina zaštite |- | [[File:Semi-protection-shackle.svg|40px|Semi-protected|alt=Silver padlock]] Srebrna || [[#semi|Djelomična zaštita]] |- | [[File:Extended-protection-shackle.svg|40px|Extended confirmed protection|alt=Dark blue padlock]] Plava || [[#extended|Statusna zaštita]] |- | [[File:Full-protection-shackle.svg|40px|Fully protected|alt=Gold padlock]] Zlatna || [[#full|Puna zaštita]] |- | [[File:Move-protection-shackle.svg|40px|Move protected|alt=Green padlock]] Zelena || [[#move|Zaštita od premještanja]] |- | [[File:Create-protection-shackle.svg|40px|Create protected|alt=Blue padlock]] Nebeskoplava || [[#create|Zaštita od izrade]] |- | [[File:Upload-protection-shackle.svg|40px|Upload protected|alt=Purple padlock]] Ljubičasta || [[#upload|Zaštita od postavljanja]] |- | [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40px|Cascade protected|alt=Turquoise padlock]] Tirkizna || [[#cascade|Lančana zaštita]] |- | [[File:Office-protection-shackle.svg|40px|Protected by Office|alt=Black padlock]] Crna || [[#office|Službena zaštita]] |} {{Policylist}} [[Wikipedija]] je primarno slobodna enciklopedija koju svatko može uređivati. Međutim, pod određenim okolnostima može postojati potreba da se određene stranice '''zaštite''' od izmjena određenih korisnika ili skupina korisnika. Stranice se zaštićuju kao ''ultima ratio'', odnosno kada je jasno da se zaštita stranice od remetilačkih izmjena ne može postići drugim metodama ili bez primjene strožih mjera. Ako to okolnosti dopuštaju, zaštita stranice treba prethoditi izricanju strožih mjera (poput blokada). Osnovni postulati Wikipedije nalažu da bi što veći broj njezinih stranica trebao biti otvoren za javno uređivanje. Ovo pravilo detaljno navodi vrste i razine zaštite stranica, kao i procedure koje se primjenjuju za postavljanje i skidanje zaštite, odnosno situacije kada se ova pravila trebaju primijeniti, a kada ne. Zaštita stranice je tehnička mjera koju mogu primijeniti samo [[WP:Administratori|administratori]], iako korisnik na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] može zahtijevati zaštitu određene stranice. Zaštita može biti neograničenog trajanja ili na određeni vremenski rok. Različite razine zaštite mogu se primjenjivati na uređivanje stranice, premještanje stranice, stvaranje stranice ili postavljanje datoteka. Čak i ako je stranica zaštićena od uređivanja, svatko može vidjeti njezin kod. Oznaka da je stranica zaštićena nalazi se u gornjem desnom kutu, a simbolično je predstavlja ikona lokota. Ona se automatski pojavljuje kada se u članak doda šablon {{tlx|zaštićena stranica}}. == Pregled == Svaka zaštita stranice može se klasificirati prema vrsti, razini i trajanju na sljedeći način: === Vrsta zaštite === *'''[[#Zaštita od uređivanja|Zaštita od uređivanja]]''' zaštićuje stranicu od uređivanja. *'''[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]''' zaštićuje stranicu od premještanja ili preimenovanja. *'''[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]''' zaštićuje nepostojeću stranicu od izrade, odnosno onemogućava izradu članka pod tim naslovom. *'''[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]''' zaštićuje postavljanje datoteka, odnosno zabranjuje postavljanje novih datoteka ili novih verzija postojeće datoteke, ali ne i uređivanja informacija o datoteci. === Razina zaštite === *'''Djelomična zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena neprijavljenih ili nepotvrđenih korisnika. *'''Statusna zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena korisnika čiji računi nemaju određen korisnički status. *'''Puna zaštita''' zaštićuje stranicu od uređivanja za sve osim za administratore. === Trajanje zaštite === *Zaštita može biti postavljena na neodređeno vrijeme ili na vremenski rok. *Trajanje zaštite u pravilu ovisi o težini i upornosti remećenja, uz potencijalne iznimke u specifičnim slučajevima. == Preventivna zaštita == {{Shortcut|WP:PREVZAŠ|WP:PREVENTIVNA}} Wikipedija je slobodna i otvorena enciklopedija, pa primjena '''preventivne zaštite''' stranica načelno nije dopuštena. Osnovno načelo jest da se stranica ''može'' zaštititi samo kada postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja koja se može opravdati historijom izmjena same stranice ili njoj srodnih stranica, prirodom stranice ili prethodnim ponašanjem korisnika. Razina zaštite i njezino trajanje moraju biti razmjerni stupnju potencijalnog remećenja, što znači da zaštita ne smije biti prestroga niti smije ograničavati konstruktivan rad drugih korisnika ako to nije apsolutno nužno. Zbog toga, preventivna zaštita stranice načelno nije dopuštena, ali postoje određene iznimke od tog pravila: # Zaštita sistemski važnih stranica kao što su [[Glavna stranica]] ili sadržaj koji se pojavljuje na glavnoj stranici. Zaštita tih stranica važna je radi nesmetanog svakodnevnog funkcioniranja projekta i zaštite temeljne infrastrukture samog projekta. # Zaštita stranica za koje postoji ''očita i neposredna opasnost'' od vandalizma ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U tom slučaju mora postojati ''jasan i konkretan razlog'' za preventivnu zaštitu,{{efn|Procjenu o postojanju razloga donosi administrator na temelju vlastitog opažanja ili zahtjeva korisnika, a odlučuje se uvijek ''pojedinačno'', odnosno ne postoji popis unaprijed definiranih razloga za preventivnu zaštitu. Neki od razloga mogu biti ustrajno vandaliziranje stranice s kontroverznom temom ili pak zaštita stranica koje bi mogli vandalizirati dugogodišnji vandali koji imaju donekle prepoznatljiv obrazac remećenja. U svim je slučajevima važno da je potencijalna opasnost stvarna i da se ona može opravdati historijom izmjena samog članka ili pak prethodnim ponašanjem korisnika. Naravno, ova zaštita također mora biti razmjerna.}} a sama zaštita mora biti razmjerna očekivanom stupnju remećenja te obrazložena po potrebi ili zahtjevu. Svaka preventivna zaštita stranica podložna je kontroli, kako od drugih administratora, tako i od samih korisnika, koji na stranici za razgovor zaštićene stranice ili na [[Wikipedija:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] mogu pokrenuti raspravu o skidanju ili promjeni uvjeta zaštite. Te bi se rasprave trebale rješavati u što kraćem roku kako bi se korisnicima omogućio nesmetan rad. == Zahtjev za zaštitu == Iako će administratori uglavnom zaštićivati stranice prema vlastitoj prosudbi prilikom provedbe pravila i smjernica Wikipedije, korisnici također mogu zahtijevati zaštitu stranice. Zahtjev za zaštitu podnosi se na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]], a raspravu je moguće pokrenuti ili voditi na stranici za razgovor dotične stranice. Bilo koji korisnik može podnijeti zahtjev, a zahtjev treba sadržavati obrazloženje zašto se traži zaštita stranice, opis zaštite koja se traži te što više dokaza u prilog zahtjeva. O zahtjevu odlučuju administratori poštujući pravila o donošenju odluka na projektu, dok ostali korisnici mogu komentirati i iznositi svoje stajalište. Odluka bi trebala biti donesena u što kraćem roku da bi se omogućio nesmetan rad korisnika na projektu. Ista pravila odnose se i na zahtjeve za skidanje ili promjenu već postojeće zaštite. == Razine zaštite == Svaka od ovih razina objašnjena je u kontekstu zaštite od uređivanja, ali jednako se odnosi i na ostale vrste zaštite. === Komparativna tablica === <div class="noresize"> {| class="wikitable" style="margin-bottom: .3em; text-align: center; font-size: 90%; table-layout: fixed; min-width: 60em; max-width: 170em" |+ Pregled vrsta i razina zaštite na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku |- !scope="col" width="3%" |{{Abbr|F|Funkcija}} !scope="col" width="9%" | Razina zaštite !scope="col" width="18%"| Neprijavljeni ili novoprijavljeni !scope="col" width="9%" | Autopotvrđeni !scope="col" width="9%" | Autopatroleri !scope="col" width="9%" | Patroleri !scope="col" width="10%" | Administratori !scope="col" width="10%" | Administratori interfejsa !scope="col" width="30%" | Prikladnost |- ! rowspan="7" {{vertical header|va=middle|Uređivanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Predominantna većina stranica |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Semi-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Djelomična zaštita|Djelomična zaštita]]}} | style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | colspan="5" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja neprijavljenih korisnika. Neki često korišteni šabloni i moduli. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Extended-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Statusna zaštita|Statusna zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti i na ovu skupinu. | colspan="3" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja novih, (auto)potvrđenih korisnika i/ili onih koji nemaju status autopatrolera, patrolera ili viši status. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Full-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Puna zaštita|Puna zaštita]]}} | colspan="4" rowspan="3" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje'''{{sup|♦}} | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja prijavljenih korisnika. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Office-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Službena zaštita|Službena zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Stranice koje je [[Fondacija Wikimedija]] odredila kao iznimno osjetljive. |- ! style="text-align: left;" | {{nowrap|[[File:Cascade-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Lančana zaštita|Lančana zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' |Sistemski važne stranice, s ciljem preveniranja vandaliziranja stranica koje su transkludirane na njih. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Interface-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita interfejsa|Zaštita interfejsa]]}} | colspan="5" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Sistemski važne stranice i podstranice koje omogućavaju normalno funkcioniranje projekta. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Stvaranje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Predominantna većina naslova. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Create-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Stvaranje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Stranice koje su ustrajno ponovno stvarane nakon brisanja ili problematične stranice koje su ustrajno ponovno stvarane. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Premještanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Predominantna većina stranica. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Move-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Stranice koje su bile meta uređivačkih ratova. Stranice koje su zaštićene od uređivanja uglavnom su zaštićene i od premještanja istom razinom zaštite. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Postavljanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Predominantna većina datoteka. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Upload-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Datoteke koje su ustrajno ponovno postavljane nakon brisanja. |- | colspan="10" style="text-align:left" | '''Napomene:''' ^♦ Samo administratori mogu unositi nekontroverzne izmjene bez prethodnog konsenzusa. |} </div> === Djelomična zaštita<span class="anchor" id="semi"></span><span class="anchor" id="semi-user"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Semi-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Silver padlock|link=]] {{shortcut|WP:POLU}} Djelomično zaštićene stranice ne mogu uređivati neprijavljeni korisnici (privremeni računi) kao ni novi računi koji nisu automatski potvrđeni. Djelomična zaštita korisna je u slučajevima kada neregistrirani ili nepotvrđeni (novi) korisnici čine veliku količinu remetilačkih izmjena ili kada [[WP:Čarapko|čarapci]] blokiranih korisnika pokušavaju unositi izmjene radi zaobilaženja blokade. Korisnici koji su obuhvaćeni djelomičnom zaštitom mogu zahtijevati unošenje izmjena na stranici za razgovor specifičnog članka. Ako je i stranica za razgovor specifičnog članka zaštićena, unošenje izmjena može se zahtijevati na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Ako vam je kao korisniku onemogućeno uređivanje članka jer vam račun još nije potvrđen, možete se obratiti nekom od administratora za potvrdu računa. ==== Vodič za administratore ==== Djelomična zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema novim korisnicima u odnosu na stare korisnike u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu {{em|djelomično}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj, ali privremenoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici neregistrirani ili nepotvrđeni (ova mjera ne vrijedi ako je barem jedan od korisnika u sporu potvrđen); * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu neregistrirani korisnici koriste metodu promjene IP adrese ili više računala kako bi remetili projekt; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama). Djelomična zaštita može se primijeniti i na stranice o kontroverznim temama ako zbog prirode teme postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U pravilu, sve više razine zaštite takvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnih vandalizama i zloupotreba. Djelomična zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj djelomične zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, djelomična zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna djelomična zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Djelomična zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Statusna zaštita<span class="anchor" id="30/500"></span><span class="anchor" id="extended"></span><span class="anchor" id="Arbitration 30/500 protection"></span><!--former tags allow section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Extended-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Dark blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:STATUS}} Statusna zaštita posebna je razina zaštite koja se primjenjuje kada djelomična zaštita nije dostatna, a remetilačke radnje čine prijavljeni korisnici na koje se djelomična zaštita ne odnosi. U praksi, ta zaštita primjenjuje se na korisnike koji nemaju status [[Wikipedija:Autopatroleri|autopatrolera]] ili [[Wikipedija:Patroleri|patrolera]].{{Efn|Kao prag za ovu vrstu zaštite uzeti su statusi autopatrolera i patrolera jer oni podrazumijevaju prethodnu provjeru iskustva, tehničke osposobljenosti i poznavanja pravila projekta.}} Budući da stjecanje tih statusa nije automatsko, nego zahtijeva provođenje propisane procedure i ispunjavanje uvjeta,{{efn|Status autopatrolera može dobiti samo onaj korisnik koji je aktivan najmanje mjesec dana na Wikipediji te je u tom razdoblju pokazao da zna uređivati članke u skladu s Wikipedijinim standardima, da poznaje pravila i smjernice Wikipedije te da je dovoljno upoznat s tehničkim aspektima uređivanja da se njegove izmjene ne moraju dodatno pregledavati. Pritom je potrebno da korisnik ima barem 100 prekontroliranih izmjena u glavnom imenskom prostoru.}} ova vrsta zaštite koristi se kako bi se stranice zaštitile od zlonamjernih registriranih korisnika na koje djelomična zaštita nema učinka. ==== Viša razina zaštite u odnosu na djelomičnu zaštitu ==== Statusna zaštita članka primjenjivat će se u onim slučajevima u kojima djelomična zaštita nema učinka. Dakle, ako remetilačke radnje ne čini neregistrirani ili novi korisnik, već prijavljeni korisnik koji još nema status autopatrolera ili patrolera, onda će se primijeniti ova razina zaštite. Cilj ove zaštite jest spriječiti remetilačke izmjene korisnika na koje se djelomična zaštita ne odnosi te riješiti problem bez uređivačkih ratova. ==== Vodič za administratore ==== Statusna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema korisnicima koji nemaju status autopatrolera ili patrolera u odnosu na autopatrolere ili patrolere u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu primijeniti statusnu zaštitu stranice ako je ona izložena: * Značajnoj, ali privremenoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici bez statusa autopatrolera ili patrolera (ova mjera ne vrijedi ako barem jedan od korisnika ima jedan od tih statusa); * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama); Često korišteni i sistemski važni šabloni mogu dobiti ovu vrstu zaštite ako je djelomična zaštita očito neučinkovita ili nedostatna. Administratori prema vlastitoj diskreciji mogu primijeniti i statusnu zaštitu i na stvaranje stranica s određenim naslovima. Statusna zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj statusne zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, statusna zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna statusna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Statusna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Puna zaštita<span class="anchor" id="full"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Full-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Gold padlock|link=]] {{shortcut|WP:PUNA}} Stranicu na koju se primjenjuje puna zaštita mogu uređivati '''samo''' [[WP:Administratori|administratori]]. Ako je stranica zaštićena punom zaštitom, izmjene na njoj mogu se predlagati na stranici za razgovor dotične stranice (ili na drugom za to prikladnom mjestu). Administratori onda mogu unijeti izmjene u članak u skladu s postignutim [[WP:Konsenzus|konsenzusom]], ali i nekontroverzne izmjene, te izmjene koje spadaju u redovno održavanje. ==== Spor oko sadržaja<span class="anchor" id="full-dispute"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> ==== Iako se [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] može regulirati i [[WP:BLOK|blokiranjem]], zaključavanje stranica (puna zaštita) može poslužiti kao alternativna mjera, koja je ujedno i blaža jer može dovesti do smirivanja strasti, potaknuti smireni dijalog i, u konačnici, spriječiti izricanje strožih mjera prema samim korisnicima. Administratori ovu mjeru primjenjuju prema vlastitoj diskrecijskoj ocjeni nakon analize svih relevantnih činjenica u sporu. Ovaj je pristup pogodan za sporove u koje je uključen veći broj korisnika te sporove oko kontroverznih tema koji često mogu dovesti do izraženih sukoba. Pri primjeni pune zaštite na stranice koje su predmet spora oko sadržaja, administratori moraju vratiti stranicu na ''posljednju stabilnu verziju''.{{efn|''Posljednja stabilna verzija'' u pravilu je verzija stranice prije početka spora oko sadržaja. Međutim, tu postoje određene iznimke. Administratori ''ne smiju'' vratiti verziju koja predstavlja očito kršenje pravila projekta. Sadržaj poput vandalizma, kršenja autorskih prava, kleveta ili nekvalitetnog izvještavanja o živim osobama ''ne smije'' se vraćati.}} Pri vraćanju stranice na stabilnu verziju, administratori moraju biti objektivni i zanemariti vlastita stajališta o problemu. Ako stranica uživa punu zaštitu, jedine izmjene koje se mogu činiti su one nekontroverzne, vezane uz redovno održavanje projekta ili one usuglašene konsenzusom. Korisnici koji smatraju da aktualna verzija članka krši pravila i smjernice Wikipedije ili da ide u korist zlonamjernim korisnicima koji su započeli ratovanje izmjenama mogu identificirati stabilnu verziju članka, predložiti je administratorima i obrazložiti, odnosno dokazati zašto bi upravo ta verzija članka trebala biti stabilna. Prije nego se odluče na takav prijedlog, korisnici bi trebali tražiti procjenu neinvolviranih urednika koji mogu objektivnije procijeniti situaciju. Ako je sam administrator činio '''značajne''' izmjene te je sudjelovao u sporu oko sadržaja, smatra se da je involviran te on u pravilu ne bi smio zaključavati članak ili koristiti svoj autoritet kako bi činio daljnje izmjene; iznimke od ovog pravila definirane su niže. Ako administrator osobno sudjeluje u sporu, on bi se u tom slučaju trebao ponašati kao i svaki drugi "redovni" korisnik, a ne kao administrator, odnosno morao bi poštivati redovnu korisničku proceduru pri predlaganju zaštite određenog članka. ==== Stranice i šabloni visokog rizika ==== Sljedeće stranice i šabloni uglavnom su potpuno zaštićeni na neodređeno vrijeme: * [[Glavna stranica]] i pojedine njezine komponente; * Stranice koje se ne bi smjele mijenjati zbog ''pravnih razloga'', poput [[WP:Opće odricanje od odgovornosti|odricanja od odgovornosti]] ili općih normi o autorskim pravima; * Stranice i šabloni koji se često koriste, koji su od sistemskog značaja ili koji su često mete različitih vandalizama, odnosno zlonamjernih izmjena općenito. ==== Vodič za administratore ==== Puna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera koju će administratori primjenjivati prema korisnicima koji nemaju administratorski status. Budući da puna zaštita onemogućava uređivanje bilo kome tko nije administrator, ona se treba primjenjivati krajnje restriktivno. Administratori mogu {{em|potpuno}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena koje se ponavljaju tijekom dužeg razdoblja (na primjer, korisnik ili skupina korisnika stalno cilja konkretnu stranicu remetilačkim izmjenama); * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako je riječ o značajnom ratovanju izmjenama u kojem su {{em|sve}} uključene strane registrirani i autopotvrđeni korisnici; * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu zlonamjerni korisnici koriste različite metode izbjegavanja drugih razina zaštite kako bi ustrajno unosili remetilačke izmjene; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama), kada druge mjere ne proizvode željeni učinak; * Ako je riječ o sistemski važnoj ili često korištenoj stranici čije bi nekontrolirane izmjene mogle dovesti do problema u funkcioniranju projekta; Puna zaštita može se primijeniti na kraći vremenski rok, najčešće kada je potrebno zaštititi stranicu od ratovanja izmjena; u tom i sličnim slučajevima, puna zaštita stranice ima se ukinuti čim razlog njezine primjene prestane. U slučajevima kada je riječ o sistemski važnom sadržaju, puna zaštita može biti i neodređenog trajanja. Ako se primjenjuje puna zaštita na neodređeno vrijeme, za to bi trebao postojati ili prethodni konsenzus zajednice, ili bi – u slučaju da konsenzusa nema – administrator koji postavlja zaštitu trebao na stranici za razgovor obrazložiti razloge postavljanja. Preventivna puna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Kao i svi oblici zaštite, puna zaštita također se može preispitivati na zahtjev korisnika, bilo na stranici za razgovor članka, bilo na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Puna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. ===== Zaštita od strane involviranih administratora ===== Kao što je rečeno, administrator koji je involviran u spor oko sadržaja u pravilu {{em|ne bi smio}} primjenjivati punu zaštitu kao mjeru u odnosu na druge sudionike spora samo zato što je administrator. To se smatra zloupotrebom administratorskog položaja te je podložno sankcioniranju. Međutim, od tog pravila postoje određene iznimke. Involvirani administrator smije potpuno zaštititi stranicu ako su ''kumulativno'' ispunjeni ''svi sljedeći kriteriji'': # Razumno je očekivati da, s obzirom na okolnosti slučaja, jasno i nedvojbeno proizlazi da bi svaki drugi neinvolvirani administrator postupio na isti način; # Riječ je o hitnoj intervenciji radi sprečavanja značajnog vandalizma i rata izmjenama ili eskalacije sukoba u slučaju izravnih prijetnji eskalacijom; # Nijedan drugi administrator trenutno nije aktivan, a riječ je o hitnoj intervenciji.{{efn|Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku mala je zajednica i dnevna aktivnost fluktuira. Iako postoji dovoljan broj administratora, nisu svi aktivni u isto vrijeme te je nekad potrebno čekati i duže vrijeme na odgovor drugih administratora. Ako je slučaj hitan, moguće je privremeno zaštititi stranicu do izjašnjavanja drugog administratora.}} U takvom slučaju mora biti razvidno da je administrator mjeru zaštite stranice primijenio kao mjeru ''ultima ratio'', koja je primijenjena radi zaštite projekta i sprečavanja sukoba; mjera, dakle, mora biti primijenjena u dobroj namjeri u odnosu na zaštitu projekta, a ne za ostvarivanje osobnih ciljeva. Ako administrator primjenjuje ovu mjeru kako bi si osigurao bolji položaj u raspravi ili kako bi zastrašivao druge korisnike, to će se smatrati zloupotrebom administratorskog položaja; u tom slučaju, zaštita će se odmah ukinuti, a administrator može biti podložan sankcijama zajednice. Također, ako administrator zaključava stranicu u čijem je sporu involviran, on je {{em|dužan}} '''aktivno sudjelovati''' u raspravi s drugim korisnicima te u postizanju konsenzusa u pogledu spora; ako administrator odbija sudjelovati u daljnjoj raspravi bez jasnog ili opravdanog razloga, to se može smatrati vidom zloupotrebe administratorskog položaja. U slučaju primjene ovakve zaštite, korisnici imaju pravo zahtijevati reviziju odluke, ali čak i ako se to ne dogodi, netko od drugih administratora trebao bi u što kraćem roku provjeriti postoje li razlozi za zaštitu stranice, odnosno jesu li ispunjeni uvjeti na temelju kojih involvirani administrator može zaštititi stranicu. Ako se objektivni, neinvolvirani administrator potpuno ili djelomično ne slaže sa zaštitom stranice, on je može ukinuti ili izmijeniti njezine uvjete. Važno je naglasiti da bi ovakva zaštita, koju izriče involvirani administrator, u pravilu trebala biti privremena mjera, bilo da ona vrijedi do trenutka rješavanja spora, bilo da vrijedi do revizije drugog administratora. Ova pravila primjenjiva su i na druge oblike zaštite. == Vrste zaštite == === Zaštita od uređivanja === Zaštita od uređivanja najčešća je vrsta zaštite koja će se primjenjivati u praksi. Ova zaštita onemogućava uređivanje pojedine stranice određenim korisnicima. Za više informacija o modalitetima zaštite, pogledajte odjeljak {{Odjeljak-veza|Wikipedija:Zaštita stranica#Razine zaštite|nopage=y}}. === Zaštita od izrade<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Create-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:IZRZAŠ}} Administratori mogu zaključati nepostojeću stranicu i tako spriječiti njezino stvaranje. Ovakva zaštita ima smisla u slučajevima kada korisnik ustrajno vraća stranicu koja je već [[WP:Brisanje|izbrisana]] sukladno pravilima projekta ili konsenzusom. Pravila o razinama zaštite izložena ranije primjenjuju se i na ovu vrstu zaštite. Popis zaštićenih naslova koje je nemoguće stvoriti nalazi se [[Special:ProtectedTitles|ovdje]]. Postoji i mogućnost preventivne zaštite pojedinih naslova, koja se provodi pomoću [[MediaWiki:Titleblacklist|popisa nepoželjnih naslova]], a koja olakšava zaštitu kada je riječ o specifičnim izrazima ili pojmovima. Ni ova zaštita nije nužno neodređenog trajanja, pa je moguće preispitati zaštitu i stranice ponovno otključati. Korisnik koji želi stvoriti ovu stranicu trebao bi se prethodno informirati o razlozima njezine zaštite te kontaktirati nekog od [[WP:Administratori|administratora]] (bilo bi uputno kontaktirati administratora koji je zaštitio stranicu) u svrhu skidanja zaštite. Korisnik bi trebao imati dobre i opravdane razloge za traženje skidanja zaštite te obrazložiti to administratoru kojeg kontaktira. Ako administrator i dalje smatra da stranica treba ostati zaključana, korisnik može podnijeti zahtjev na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Zaštita od premještanja<span class="anchor" id="move"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Move-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Green padlock|link=]] {{shortcut|WP:PREMZAŠ}} Moguće je zaštititi stranicu na način da ju je nemoguće premjestiti na drugi naslov, osim ako to čini administrator. Ova se zaštita najčešće primjenjuje u sljedećim slučajevima: * Stranica je izložena učestalom [[WP:Vandalizam|vandaliziranju]] koje se manifestira kao premještanje stranice. * Stranica je tema spora o naslovu članka. * Vidljive i sistemski važne stranice koje nije potrebno premještati, poput [[WP:Administratorska tabla|Administratorske table]] ili [[WP:Pijaca|Pijace]]. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. Stranice koje su potpuno zaštićene implicitno su zaštićene i od premještanja. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita '''posljednje stabilne verzije''' ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. Također, sve datoteke i kategorije implicitno su zaštićene od premještanja, odnosno potrebna su posebna ovlaštenja da se navedene vrste stranica premjeste. === Zaštita od postavljanja<span class="anchor" id="upload"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Upload-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Purple padlock|link=]] {{shortcut|WP:POSTZAŠ}} Zaštita od postavljanja odnosi se na datoteke koje se ne mogu mijenjati postavljanjem nove verzije osim ako to čini administrator. Ova vrsta zaštite ne sprječava korisnike da uređuju stranice o datotekama, ali onemogućava postavljanje nove verzije. Ova vrsta zaštite primjenjivat će se u sljedećim situacijama: * Datoteke koje su učestale mete [[WP:Vandalizam|vandaliziranja]] koje se manifestira kao postavljanje nove verzije datoteke. * Datoteke koje su u središtu spora među korisnicima. * Datoteke koje se ne bi trebale mijenjati, poput datoteka koje se koriste u sučelju ili na glavnoj stranici. * Datoteke s ustaljenim ili generičkim imenima. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita posljednje stabilne verzije ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. == Neuobičajene vrste zaštite == === Lančana zaštita<span class="anchor" id="cascade"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Cascade-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Turquoise padlock|link=]] {{shortcut|WP:LANČANA|WP:KASKADA}} Lančana ili kaskadna zaštita zaštićuje jednu stranicu, ali se puna zaštita ''automatski'' prenosi na sve stranice koje su [[Wikipedija:Transkluzija|uključene]] u zaštićenu stranicu, bilo izravno ili neizravno. Ovo uključuje šablone, fotografije i ostale datoteke postavljene na srpskohrvatsku Wikipediju. Lančana zaštita ne primjenjuje se na datoteke koje su postavljene na [[Wikimedia Commons|Wikimedijinoj ostavi]]; da bi se te datoteke zaštitile, one se moraju ili privremeno postaviti na srpskohrvatsku Wikipediju ili moraju biti zaštićene Ostavi (ručno ili lančano). Ova vrsta zaštite: * Trebala bi se koristiti samo kako bi spriječila [[WP:Vandalizam|vandaliziranje]] posebno vidljivih ili važnih stranica, poput [[Glavna stranica|glavne stranice]]. * Primjenjiva je samo na stranice s punom zaštitom; lančana zaštita nije primjenjiva na niže razine zaštite jer stvara sistemsku pogrešku. * Ne primjenjuje se odmah; moguće je da prođe nekoliko sati prije nego što se lančana zaštita primijeni. * Općenito se ne bi smjela izravno primjenjivati na šablone ili module. Zahtjevi za postavljanje ili ukidanje lančane zaštite mogu se postaviti na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Operativne stranice === Operativne stranice koje primarno koristi softver, uključujući botove i korisničke skripte, mogu se zaštititi ovisno o načinu korištenja, sadržaju i drugim čimbenicima. Ovo uključuje konfiguracijske stranice, podatkovne stranice, dnevnike, statusne stranice i ostale stranice koje su nužne za rad softvera. Međutim, osobne CSS stranice, osobne JavaScript stranice i osobne JSON stranice automatski su zaštićene i na njih se ova vrsta zaštite ne bi trebala primjenjivati. === Zaštita interfejsa<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Interface-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Red padlock|link=|Icon for pages that can be edited only by interface administrators]] {{shortcut|WP:INTZAŠ}} Postoje određena područja na Wikipediji koja su pokrivena zaštitom softvera [[MediaWiki]]: *Uređivanja u imenskom prostoru MediaWiki, koji definira dijelove sučelja, onemogućena su svima osim administratorima i administratorima sučelja. **Uređivanja sistemskih CSS i JavaScript stranica, kao što je [[MediaWiki:common.js]], dodatno su onemogućena svima osim administratorima sučelja. *Uređivanja osobnih CSS i JavaScript stranica poput [[Korisnik:Primjer/monobook.css]] i [[Korisnik:Primjer/vector-2022.js]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima sučelja. Potonji mogu uređivati ove stranice, na primjer, kako bi uklonili nepravilno korištene korisničke skripte. Administratori mogu brisati ove stranice, ali ne mogu ih uređivati ili vraćati. *Uređivanja osobnih JSON stranica poput [[Korisnik:Primjer/data.json]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima. Ova vrsta zaštite naziva se neodređenom ili trajnom zaštitom, odnosno zaštitom sučelja u slučaju CSS i JavaScript stranica. Lokalni administratori ne mogu mijenjati ovu zaštitu niti uređivati ove stranice. === Službena zaštita<span class="anchor" id="office"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Office-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Black padlock|link=]] {{shortcut|WP:WMF-ZAŠ}} Kao što je navedeno u {{section link|Foundation:Policy:Office actions|Korištenje naprednih prava od strane osoblja Fondacije}}, osoblje [[Fondacija Wikimedija|Fondacije Wikimedija]] također može zaštititi stranicu u posebnim slučajevima kao što su kršenja autorskih prava ili kleveta. '''Ove radnje nadilaze konsenzus zajednice.''' Administratori '''ne bi trebali''' uređivati ili mijenjati zaštitu ovih stranica bez dopuštenja osoblja Fondacije. == Zaštita imenskih prostora == {{shortcut|WP:ZAŠTIP}} === <span id="Talk pages"></span>Stranice za razgovor članaka<span class="anchor" id="Talk pages"></span><span class="anchor" id="full-talk"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === {{shortcut|WP:RAZAŠT|WP:ZAŠTRAZG|WP:SZRZAŠT}} Stranice za razgovor članaka u pravilu se ne bi trebale zaštićivati, osim u iznimnim slučajevima. Na tim stranicama korisnici imaju pravo raspravljati o sadržaju ili o potencijalnom sporu, zbog čega bi one u pravilu trebale biti otvorene. U slučaju zloupotrebe jednog korisnika, administratori bi prije trebali primijeniti sankcije prema navedenom korisniku, a stranicu za razgovor trebali bi zaključavati samo u slučaju kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata. Zaštita bi trebala biti privremena i što liberalnija, odnosno trebala bi ciljati na rješavanje konkretnog problema, a ne ograničavati ostale korisnike. === Stranice za razgovor korisnika<span class="anchor" id="Talk-page protection"></span> === {{shortcut|WP:KRAZAŠT|WP:ZAŠTKORAZG|WP:KSZRZAŠT}} Korisničke stranice za razgovor rijetko će se zaštićivati. Međutim, moguće je primijeniti neku vrstu zaštite ako postoji obrazac ustrajnog vandaliziranja ili zloupotrebe. Ovakvu vrstu zaštite mogu primijeniti administratori po vlastitom nahođenju (uz obrazloženje) ili na zahtjev korisnika. U prvom slučaju, ako korisnik zatraži skidanje ili izmjenu razine zaštite, administratori su dužni postupiti po tom zahtjevu osim ako bi to dovelo do težih posljedica. Korisnici koji žele zaštititi stranicu za razgovor moraju (1) jasno i smisleno obrazložiti svoj zahtjev (sam zahtjev nije dovoljan razlog za zaštitu) i (2) ostaviti otvoren alternativni kanal za komunikaciju s drugim korisnicima. U pravilu, sve više razine zaštite ovakvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnog spama i vandalizma. ==== Blokirani korisnici ==== Stranice za razgovor blokiranih korisnika također ne treba automatski zaključavati, s obzirom na to da bi takav postupak efektivno onemogućio korisniku osporavanje bloka ili sličnu službenu komunikaciju. Iznimno je moguće zaključati i njih, ali samo ako blokirani korisnik koristi svoju stranicu za razgovor u svrhu zloupotrebe, kao i u slučaju dokazanih slučajeva [[WP:Čaraparenje|čaraparenja]] (u tom je slučaju dopušteno trajno zaključati i stranice za razgovor, ali samo alternativnih računa, ne i glavnog); ako je ona meta zloupotrebe trećih korisnika, mjera se treba primijeniti u odnosu na njih, a ne u odnosu na blokiranog korisnika. Ova vrsta zaštite, ako se primjenjuje, u pravilu ne bi smjela trajati dulje od trajanja same blokade. === Korisničke stranice === {{shortcut|WP:KORZAŠT|WP:KORSTRZAŠT}} Osnovne korisničke stranice (npr. Korisnik:Primjer, ali ne Korisnik:Primjer/podstranica ili Razgovor s korisnikom:Primjer) automatski su zaštićene tako da ih ne mogu uređivati nepotvrđeni ili IP korisnici. Iznimka su nepotvrđeni ili IP korisnici koji pokušavaju stvoriti ili urediti vlastitu stranicu za razgovor. Isti korisnici ne mogu stvarati ili uređivati ni korisničke stranice koje ne pripadaju već registriranom korisniku. Ovu zaštitu provodi [[Special:AbuseFilter/803|uređivački filter]]. Ako korisnik želi da se njegova korisnička stranica izuzme iz ovoga, može kontaktirati nekog od administratora uz obrazloženje. Kao i u slučaju stranica za razgovor, korisničke stranice mogu se zaštititi po administratorskom nahođenju ili na zahtjev korisnika. Ista pravila primjenjuju se i ovdje, uz sljedeću iznimku: korisnik ne treba imati posebno opravdan razlog za zahtijevanje zaštite vlastite korisničke stranice, a administrator taj zahtjev može odbiti samo ako bi zaštita dovela do težih posljedica ili zloupotrebe. Tomu je tako zato što korisnička stranica nije nužna za komunikaciju s korisnikom, zbog čega korisnik ima veća prava u pogledu njezine zaštite. Isto vrijedi i za sve podstranice unutar korisničkog imenskog prostora. Administratori mogu korisniku onemogućiti korištenje vlastite stranice zaštitom samo ako korisnik koristi vlastitu stranicu za zloupotrebu, a cilj nije moguće postići nekom drugom ili blažom mjerom. ==== Pokojni korisnici ==== U slučaju neosporno potvrđene smrti korisnika, korisnička stranica tog korisnika trebala bi se potpuno zaštititi. Ovo se ne odnosi na stranicu za razgovor korisnika. === Igralište === Korisnička ili sistemska igrališta u pravilu se ne bi trebala zaštićivati, s obzirom na činjenicu da je njihova temeljna svrha omogućavati korisnicima da eksperimentiraju i/ili vježbaju s wiki sintaksom. Sistemska igrališta mogu biti često mijenjana jer ih koriste različiti korisnici u različitim trenucima. Korisnička igrališta u pravilu će uređivati samo korisnici o kojima je riječ, a ne drugi korisnici, osim ako je to nužno iz sistemskih razloga (npr. održavanje projekta) ili ako za to imaju dopuštenje. Zaključavanje igrališta (korisničkih ili sistemskih) može se provesti samo u iznimnim situacijama kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata, ali općenito, ako se igralište koristi za zloupotrebu, administratori su dužni upozoriti ili sankcionirati tog korisnika, a ne zaključavati igralište. == Dostupni šabloni == Sljedeći šabloni mogu se dodati na sam vrh stranice kako bi korisnici znali da je zaštićena: {{Šabloni za zaštitu|state=expanded}} == Povezano == * [[MediaWiki:Protectedpagetext]] * [[Special:ProtectedPages]] * [[Special:ProtectedTitles]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja]] ==Napomene== {{notelist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije|state=expanded}} ivzs5ktq5ywokvb9vdtpolfqqdridma 42680634 42680628 2026-08-22T14:39:12Z Aca 108187 /* Vodič za administratore */ 42680634 wikitext text/x-wiki {{Pravilo|WP:ZAŠTITA|WP:ZAŠTSTR}} {{nutshell|Iako Wikipedija nastoji biti što otvorenija, ponekad je potrebno ograničiti uređivanje određenih stranica kako bi se spriječio [[WP:Vandalizam|vandalizam]], [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] ili drugi oblici remetilačkog uređivanja.}} {| class="wikitable floatright" |+ Ikone za zaštitu |- ! Ikona !! Razina zaštite |- | [[File:Semi-protection-shackle.svg|40px|Semi-protected|alt=Silver padlock]] Srebrna || [[#semi|Djelomična zaštita]] |- | [[File:Extended-protection-shackle.svg|40px|Extended confirmed protection|alt=Dark blue padlock]] Plava || [[#extended|Statusna zaštita]] |- | [[File:Full-protection-shackle.svg|40px|Fully protected|alt=Gold padlock]] Zlatna || [[#full|Puna zaštita]] |- | [[File:Move-protection-shackle.svg|40px|Move protected|alt=Green padlock]] Zelena || [[#move|Zaštita od premještanja]] |- | [[File:Create-protection-shackle.svg|40px|Create protected|alt=Blue padlock]] Nebeskoplava || [[#create|Zaštita od izrade]] |- | [[File:Upload-protection-shackle.svg|40px|Upload protected|alt=Purple padlock]] Ljubičasta || [[#upload|Zaštita od postavljanja]] |- | [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40px|Cascade protected|alt=Turquoise padlock]] Tirkizna || [[#cascade|Lančana zaštita]] |- | [[File:Office-protection-shackle.svg|40px|Protected by Office|alt=Black padlock]] Crna || [[#office|Službena zaštita]] |} {{Policylist}} [[Wikipedija]] je primarno slobodna enciklopedija koju svatko može uređivati. Međutim, pod određenim okolnostima može postojati potreba da se određene stranice '''zaštite''' od izmjena određenih korisnika ili skupina korisnika. Stranice se zaštićuju kao ''ultima ratio'', odnosno kada je jasno da se zaštita stranice od remetilačkih izmjena ne može postići drugim metodama ili bez primjene strožih mjera. Ako to okolnosti dopuštaju, zaštita stranice treba prethoditi izricanju strožih mjera (poput blokada). Osnovni postulati Wikipedije nalažu da bi što veći broj njezinih stranica trebao biti otvoren za javno uređivanje. Ovo pravilo detaljno navodi vrste i razine zaštite stranica, kao i procedure koje se primjenjuju za postavljanje i skidanje zaštite, odnosno situacije kada se ova pravila trebaju primijeniti, a kada ne. Zaštita stranice je tehnička mjera koju mogu primijeniti samo [[WP:Administratori|administratori]], iako korisnik na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] može zahtijevati zaštitu određene stranice. Zaštita može biti neograničenog trajanja ili na određeni vremenski rok. Različite razine zaštite mogu se primjenjivati na uređivanje stranice, premještanje stranice, stvaranje stranice ili postavljanje datoteka. Čak i ako je stranica zaštićena od uređivanja, svatko može vidjeti njezin kod. Oznaka da je stranica zaštićena nalazi se u gornjem desnom kutu, a simbolično je predstavlja ikona lokota. Ona se automatski pojavljuje kada se u članak doda šablon {{tlx|zaštićena stranica}}. == Pregled == Svaka zaštita stranice može se klasificirati prema vrsti, razini i trajanju na sljedeći način: === Vrsta zaštite === *'''[[#Zaštita od uređivanja|Zaštita od uređivanja]]''' zaštićuje stranicu od uređivanja. *'''[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]''' zaštićuje stranicu od premještanja ili preimenovanja. *'''[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]''' zaštićuje nepostojeću stranicu od izrade, odnosno onemogućava izradu članka pod tim naslovom. *'''[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]''' zaštićuje postavljanje datoteka, odnosno zabranjuje postavljanje novih datoteka ili novih verzija postojeće datoteke, ali ne i uređivanja informacija o datoteci. === Razina zaštite === *'''Djelomična zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena neprijavljenih ili nepotvrđenih korisnika. *'''Statusna zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena korisnika čiji računi nemaju određen korisnički status. *'''Puna zaštita''' zaštićuje stranicu od uređivanja za sve osim za administratore. === Trajanje zaštite === *Zaštita može biti postavljena na neodređeno vrijeme ili na vremenski rok. *Trajanje zaštite u pravilu ovisi o težini i upornosti remećenja, uz potencijalne iznimke u specifičnim slučajevima. == Preventivna zaštita == {{Shortcut|WP:PREVZAŠ|WP:PREVENTIVNA}} Wikipedija je slobodna i otvorena enciklopedija, pa primjena '''preventivne zaštite''' stranica načelno nije dopuštena. Osnovno načelo jest da se stranica ''može'' zaštititi samo kada postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja koja se može opravdati historijom izmjena same stranice ili njoj srodnih stranica, prirodom stranice ili prethodnim ponašanjem korisnika. Razina zaštite i njezino trajanje moraju biti razmjerni stupnju potencijalnog remećenja, što znači da zaštita ne smije biti prestroga niti smije ograničavati konstruktivan rad drugih korisnika ako to nije apsolutno nužno. Zbog toga, preventivna zaštita stranice načelno nije dopuštena, ali postoje određene iznimke od tog pravila: # Zaštita sistemski važnih stranica kao što su [[Glavna stranica]] ili sadržaj koji se pojavljuje na glavnoj stranici. Zaštita tih stranica važna je radi nesmetanog svakodnevnog funkcioniranja projekta i zaštite temeljne infrastrukture samog projekta. # Zaštita stranica za koje postoji ''očita i neposredna opasnost'' od vandalizma ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U tom slučaju mora postojati ''jasan i konkretan razlog'' za preventivnu zaštitu,{{efn|Procjenu o postojanju razloga donosi administrator na temelju vlastitog opažanja ili zahtjeva korisnika, a odlučuje se uvijek ''pojedinačno'', odnosno ne postoji popis unaprijed definiranih razloga za preventivnu zaštitu. Neki od razloga mogu biti ustrajno vandaliziranje stranice s kontroverznom temom ili pak zaštita stranica koje bi mogli vandalizirati dugogodišnji vandali koji imaju donekle prepoznatljiv obrazac remećenja. U svim je slučajevima važno da je potencijalna opasnost stvarna i da se ona može opravdati historijom izmjena samog članka ili pak prethodnim ponašanjem korisnika. Naravno, ova zaštita također mora biti razmjerna.}} a sama zaštita mora biti razmjerna očekivanom stupnju remećenja te obrazložena po potrebi ili zahtjevu. Svaka preventivna zaštita stranica podložna je kontroli, kako od drugih administratora, tako i od samih korisnika, koji na stranici za razgovor zaštićene stranice ili na [[Wikipedija:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] mogu pokrenuti raspravu o skidanju ili promjeni uvjeta zaštite. Te bi se rasprave trebale rješavati u što kraćem roku kako bi se korisnicima omogućio nesmetan rad. == Zahtjev za zaštitu == Iako će administratori uglavnom zaštićivati stranice prema vlastitoj prosudbi prilikom provedbe pravila i smjernica Wikipedije, korisnici također mogu zahtijevati zaštitu stranice. Zahtjev za zaštitu podnosi se na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]], a raspravu je moguće pokrenuti ili voditi na stranici za razgovor dotične stranice. Bilo koji korisnik može podnijeti zahtjev, a zahtjev treba sadržavati obrazloženje zašto se traži zaštita stranice, opis zaštite koja se traži te što više dokaza u prilog zahtjeva. O zahtjevu odlučuju administratori poštujući pravila o donošenju odluka na projektu, dok ostali korisnici mogu komentirati i iznositi svoje stajalište. Odluka bi trebala biti donesena u što kraćem roku da bi se omogućio nesmetan rad korisnika na projektu. Ista pravila odnose se i na zahtjeve za skidanje ili promjenu već postojeće zaštite. == Razine zaštite == Svaka od ovih razina objašnjena je u kontekstu zaštite od uređivanja, ali jednako se odnosi i na ostale vrste zaštite. === Komparativna tablica === <div class="noresize"> {| class="wikitable" style="margin-bottom: .3em; text-align: center; font-size: 90%; table-layout: fixed; min-width: 60em; max-width: 170em" |+ Pregled vrsta i razina zaštite na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku |- !scope="col" width="3%" |{{Abbr|F|Funkcija}} !scope="col" width="9%" | Razina zaštite !scope="col" width="18%"| Neprijavljeni ili novoprijavljeni !scope="col" width="9%" | Autopotvrđeni !scope="col" width="9%" | Autopatroleri !scope="col" width="9%" | Patroleri !scope="col" width="10%" | Administratori !scope="col" width="10%" | Administratori interfejsa !scope="col" width="30%" | Prikladnost |- ! rowspan="7" {{vertical header|va=middle|Uređivanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Predominantna većina stranica |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Semi-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Djelomična zaštita|Djelomična zaštita]]}} | style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | colspan="5" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja neprijavljenih korisnika. Neki često korišteni šabloni i moduli. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Extended-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Statusna zaštita|Statusna zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti i na ovu skupinu. | colspan="3" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja novih, (auto)potvrđenih korisnika i/ili onih koji nemaju status autopatrolera, patrolera ili viši status. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Full-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Puna zaštita|Puna zaštita]]}} | colspan="4" rowspan="3" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje'''{{sup|♦}} | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja prijavljenih korisnika. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Office-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Službena zaštita|Službena zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Stranice koje je [[Fondacija Wikimedija]] odredila kao iznimno osjetljive. |- ! style="text-align: left;" | {{nowrap|[[File:Cascade-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Lančana zaštita|Lančana zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' |Sistemski važne stranice, s ciljem preveniranja vandaliziranja stranica koje su transkludirane na njih. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Interface-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita interfejsa|Zaštita interfejsa]]}} | colspan="5" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Sistemski važne stranice i podstranice koje omogućavaju normalno funkcioniranje projekta. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Stvaranje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Predominantna većina naslova. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Create-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Stvaranje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Stranice koje su ustrajno ponovno stvarane nakon brisanja ili problematične stranice koje su ustrajno ponovno stvarane. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Premještanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Predominantna većina stranica. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Move-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Stranice koje su bile meta uređivačkih ratova. Stranice koje su zaštićene od uređivanja uglavnom su zaštićene i od premještanja istom razinom zaštite. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Postavljanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Predominantna većina datoteka. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Upload-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Datoteke koje su ustrajno ponovno postavljane nakon brisanja. |- | colspan="10" style="text-align:left" | '''Napomene:''' ^♦ Samo administratori mogu unositi nekontroverzne izmjene bez prethodnog konsenzusa. |} </div> === Djelomična zaštita<span class="anchor" id="semi"></span><span class="anchor" id="semi-user"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Semi-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Silver padlock|link=]] {{shortcut|WP:POLU}} Djelomično zaštićene stranice ne mogu uređivati neprijavljeni korisnici (privremeni računi) kao ni novi računi koji nisu automatski potvrđeni. Djelomična zaštita korisna je u slučajevima kada neregistrirani ili nepotvrđeni (novi) korisnici čine veliku količinu remetilačkih izmjena ili kada [[WP:Čarapko|čarapci]] blokiranih korisnika pokušavaju unositi izmjene radi zaobilaženja blokade. Korisnici koji su obuhvaćeni djelomičnom zaštitom mogu zahtijevati unošenje izmjena na stranici za razgovor specifičnog članka. Ako je i stranica za razgovor specifičnog članka zaštićena, unošenje izmjena može se zahtijevati na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Ako vam je kao korisniku onemogućeno uređivanje članka jer vam račun još nije potvrđen, možete se obratiti nekom od administratora za potvrdu računa. ==== Vodič za administratore ==== Djelomična zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema novim korisnicima u odnosu na stare korisnike u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu {{em|djelomično}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnom, ali privremenom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici neregistrirani ili nepotvrđeni (ova mjera ne vrijedi ako je barem jedan od korisnika u sporu potvrđen); * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu neregistrirani korisnici koriste metodu promjene IP adrese ili više računala kako bi remetili projekt; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama). Djelomična zaštita može se primijeniti i na stranice o kontroverznim temama ako zbog prirode teme postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U pravilu, sve više razine zaštite takvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnih vandalizama i zloupotreba. Djelomična zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj djelomične zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, djelomična zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna djelomična zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Djelomična zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Statusna zaštita<span class="anchor" id="30/500"></span><span class="anchor" id="extended"></span><span class="anchor" id="Arbitration 30/500 protection"></span><!--former tags allow section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Extended-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Dark blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:STATUS}} Statusna zaštita posebna je razina zaštite koja se primjenjuje kada djelomična zaštita nije dostatna, a remetilačke radnje čine prijavljeni korisnici na koje se djelomična zaštita ne odnosi. U praksi, ta zaštita primjenjuje se na korisnike koji nemaju status [[Wikipedija:Autopatroleri|autopatrolera]] ili [[Wikipedija:Patroleri|patrolera]].{{Efn|Kao prag za ovu vrstu zaštite uzeti su statusi autopatrolera i patrolera jer oni podrazumijevaju prethodnu provjeru iskustva, tehničke osposobljenosti i poznavanja pravila projekta.}} Budući da stjecanje tih statusa nije automatsko, nego zahtijeva provođenje propisane procedure i ispunjavanje uvjeta,{{efn|Status autopatrolera može dobiti samo onaj korisnik koji je aktivan najmanje mjesec dana na Wikipediji te je u tom razdoblju pokazao da zna uređivati članke u skladu s Wikipedijinim standardima, da poznaje pravila i smjernice Wikipedije te da je dovoljno upoznat s tehničkim aspektima uređivanja da se njegove izmjene ne moraju dodatno pregledavati. Pritom je potrebno da korisnik ima barem 100 prekontroliranih izmjena u glavnom imenskom prostoru.}} ova vrsta zaštite koristi se kako bi se stranice zaštitile od zlonamjernih registriranih korisnika na koje djelomična zaštita nema učinka. ==== Viša razina zaštite u odnosu na djelomičnu zaštitu ==== Statusna zaštita članka primjenjivat će se u onim slučajevima u kojima djelomična zaštita nema učinka. Dakle, ako remetilačke radnje ne čini neregistrirani ili novi korisnik, već prijavljeni korisnik koji još nema status autopatrolera ili patrolera, onda će se primijeniti ova razina zaštite. Cilj ove zaštite jest spriječiti remetilačke izmjene korisnika na koje se djelomična zaštita ne odnosi te riješiti problem bez uređivačkih ratova. ==== Vodič za administratore ==== Statusna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema korisnicima koji nemaju status autopatrolera ili patrolera u odnosu na autopatrolere ili patrolere u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu primijeniti statusnu zaštitu stranice ako je ona izložena: * Značajnoj, ali privremenoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici bez statusa autopatrolera ili patrolera (ova mjera ne vrijedi ako barem jedan od korisnika ima jedan od tih statusa); * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama); Često korišteni i sistemski važni šabloni mogu dobiti ovu vrstu zaštite ako je djelomična zaštita očito neučinkovita ili nedostatna. Administratori prema vlastitoj diskreciji mogu primijeniti i statusnu zaštitu i na stvaranje stranica s određenim naslovima. Statusna zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj statusne zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, statusna zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna statusna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Statusna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Puna zaštita<span class="anchor" id="full"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Full-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Gold padlock|link=]] {{shortcut|WP:PUNA}} Stranicu na koju se primjenjuje puna zaštita mogu uređivati '''samo''' [[WP:Administratori|administratori]]. Ako je stranica zaštićena punom zaštitom, izmjene na njoj mogu se predlagati na stranici za razgovor dotične stranice (ili na drugom za to prikladnom mjestu). Administratori onda mogu unijeti izmjene u članak u skladu s postignutim [[WP:Konsenzus|konsenzusom]], ali i nekontroverzne izmjene, te izmjene koje spadaju u redovno održavanje. ==== Spor oko sadržaja<span class="anchor" id="full-dispute"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> ==== Iako se [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] može regulirati i [[WP:BLOK|blokiranjem]], zaključavanje stranica (puna zaštita) može poslužiti kao alternativna mjera, koja je ujedno i blaža jer može dovesti do smirivanja strasti, potaknuti smireni dijalog i, u konačnici, spriječiti izricanje strožih mjera prema samim korisnicima. Administratori ovu mjeru primjenjuju prema vlastitoj diskrecijskoj ocjeni nakon analize svih relevantnih činjenica u sporu. Ovaj je pristup pogodan za sporove u koje je uključen veći broj korisnika te sporove oko kontroverznih tema koji često mogu dovesti do izraženih sukoba. Pri primjeni pune zaštite na stranice koje su predmet spora oko sadržaja, administratori moraju vratiti stranicu na ''posljednju stabilnu verziju''.{{efn|''Posljednja stabilna verzija'' u pravilu je verzija stranice prije početka spora oko sadržaja. Međutim, tu postoje određene iznimke. Administratori ''ne smiju'' vratiti verziju koja predstavlja očito kršenje pravila projekta. Sadržaj poput vandalizma, kršenja autorskih prava, kleveta ili nekvalitetnog izvještavanja o živim osobama ''ne smije'' se vraćati.}} Pri vraćanju stranice na stabilnu verziju, administratori moraju biti objektivni i zanemariti vlastita stajališta o problemu. Ako stranica uživa punu zaštitu, jedine izmjene koje se mogu činiti su one nekontroverzne, vezane uz redovno održavanje projekta ili one usuglašene konsenzusom. Korisnici koji smatraju da aktualna verzija članka krši pravila i smjernice Wikipedije ili da ide u korist zlonamjernim korisnicima koji su započeli ratovanje izmjenama mogu identificirati stabilnu verziju članka, predložiti je administratorima i obrazložiti, odnosno dokazati zašto bi upravo ta verzija članka trebala biti stabilna. Prije nego se odluče na takav prijedlog, korisnici bi trebali tražiti procjenu neinvolviranih urednika koji mogu objektivnije procijeniti situaciju. Ako je sam administrator činio '''značajne''' izmjene te je sudjelovao u sporu oko sadržaja, smatra se da je involviran te on u pravilu ne bi smio zaključavati članak ili koristiti svoj autoritet kako bi činio daljnje izmjene; iznimke od ovog pravila definirane su niže. Ako administrator osobno sudjeluje u sporu, on bi se u tom slučaju trebao ponašati kao i svaki drugi "redovni" korisnik, a ne kao administrator, odnosno morao bi poštivati redovnu korisničku proceduru pri predlaganju zaštite određenog članka. ==== Stranice i šabloni visokog rizika ==== Sljedeće stranice i šabloni uglavnom su potpuno zaštićeni na neodređeno vrijeme: * [[Glavna stranica]] i pojedine njezine komponente; * Stranice koje se ne bi smjele mijenjati zbog ''pravnih razloga'', poput [[WP:Opće odricanje od odgovornosti|odricanja od odgovornosti]] ili općih normi o autorskim pravima; * Stranice i šabloni koji se često koriste, koji su od sistemskog značaja ili koji su često mete različitih vandalizama, odnosno zlonamjernih izmjena općenito. ==== Vodič za administratore ==== Puna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera koju će administratori primjenjivati prema korisnicima koji nemaju administratorski status. Budući da puna zaštita onemogućava uređivanje bilo kome tko nije administrator, ona se treba primjenjivati krajnje restriktivno. Administratori mogu {{em|potpuno}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena koje se ponavljaju tijekom dužeg razdoblja (na primjer, korisnik ili skupina korisnika stalno cilja konkretnu stranicu remetilačkim izmjenama); * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako je riječ o značajnom ratovanju izmjenama u kojem su {{em|sve}} uključene strane registrirani i autopotvrđeni korisnici; * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu zlonamjerni korisnici koriste različite metode izbjegavanja drugih razina zaštite kako bi ustrajno unosili remetilačke izmjene; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama), kada druge mjere ne proizvode željeni učinak; * Ako je riječ o sistemski važnoj ili često korištenoj stranici čije bi nekontrolirane izmjene mogle dovesti do problema u funkcioniranju projekta; Puna zaštita može se primijeniti na kraći vremenski rok, najčešće kada je potrebno zaštititi stranicu od ratovanja izmjena; u tom i sličnim slučajevima, puna zaštita stranice ima se ukinuti čim razlog njezine primjene prestane. U slučajevima kada je riječ o sistemski važnom sadržaju, puna zaštita može biti i neodređenog trajanja. Ako se primjenjuje puna zaštita na neodređeno vrijeme, za to bi trebao postojati ili prethodni konsenzus zajednice, ili bi – u slučaju da konsenzusa nema – administrator koji postavlja zaštitu trebao na stranici za razgovor obrazložiti razloge postavljanja. Preventivna puna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Kao i svi oblici zaštite, puna zaštita također se može preispitivati na zahtjev korisnika, bilo na stranici za razgovor članka, bilo na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Puna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. ===== Zaštita od strane involviranih administratora ===== Kao što je rečeno, administrator koji je involviran u spor oko sadržaja u pravilu {{em|ne bi smio}} primjenjivati punu zaštitu kao mjeru u odnosu na druge sudionike spora samo zato što je administrator. To se smatra zloupotrebom administratorskog položaja te je podložno sankcioniranju. Međutim, od tog pravila postoje određene iznimke. Involvirani administrator smije potpuno zaštititi stranicu ako su ''kumulativno'' ispunjeni ''svi sljedeći kriteriji'': # Razumno je očekivati da, s obzirom na okolnosti slučaja, jasno i nedvojbeno proizlazi da bi svaki drugi neinvolvirani administrator postupio na isti način; # Riječ je o hitnoj intervenciji radi sprečavanja značajnog vandalizma i rata izmjenama ili eskalacije sukoba u slučaju izravnih prijetnji eskalacijom; # Nijedan drugi administrator trenutno nije aktivan, a riječ je o hitnoj intervenciji.{{efn|Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku mala je zajednica i dnevna aktivnost fluktuira. Iako postoji dovoljan broj administratora, nisu svi aktivni u isto vrijeme te je nekad potrebno čekati i duže vrijeme na odgovor drugih administratora. Ako je slučaj hitan, moguće je privremeno zaštititi stranicu do izjašnjavanja drugog administratora.}} U takvom slučaju mora biti razvidno da je administrator mjeru zaštite stranice primijenio kao mjeru ''ultima ratio'', koja je primijenjena radi zaštite projekta i sprečavanja sukoba; mjera, dakle, mora biti primijenjena u dobroj namjeri u odnosu na zaštitu projekta, a ne za ostvarivanje osobnih ciljeva. Ako administrator primjenjuje ovu mjeru kako bi si osigurao bolji položaj u raspravi ili kako bi zastrašivao druge korisnike, to će se smatrati zloupotrebom administratorskog položaja; u tom slučaju, zaštita će se odmah ukinuti, a administrator može biti podložan sankcijama zajednice. Također, ako administrator zaključava stranicu u čijem je sporu involviran, on je {{em|dužan}} '''aktivno sudjelovati''' u raspravi s drugim korisnicima te u postizanju konsenzusa u pogledu spora; ako administrator odbija sudjelovati u daljnjoj raspravi bez jasnog ili opravdanog razloga, to se može smatrati vidom zloupotrebe administratorskog položaja. U slučaju primjene ovakve zaštite, korisnici imaju pravo zahtijevati reviziju odluke, ali čak i ako se to ne dogodi, netko od drugih administratora trebao bi u što kraćem roku provjeriti postoje li razlozi za zaštitu stranice, odnosno jesu li ispunjeni uvjeti na temelju kojih involvirani administrator može zaštititi stranicu. Ako se objektivni, neinvolvirani administrator potpuno ili djelomično ne slaže sa zaštitom stranice, on je može ukinuti ili izmijeniti njezine uvjete. Važno je naglasiti da bi ovakva zaštita, koju izriče involvirani administrator, u pravilu trebala biti privremena mjera, bilo da ona vrijedi do trenutka rješavanja spora, bilo da vrijedi do revizije drugog administratora. Ova pravila primjenjiva su i na druge oblike zaštite. == Vrste zaštite == === Zaštita od uređivanja === Zaštita od uređivanja najčešća je vrsta zaštite koja će se primjenjivati u praksi. Ova zaštita onemogućava uređivanje pojedine stranice određenim korisnicima. Za više informacija o modalitetima zaštite, pogledajte odjeljak {{Odjeljak-veza|Wikipedija:Zaštita stranica#Razine zaštite|nopage=y}}. === Zaštita od izrade<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Create-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:IZRZAŠ}} Administratori mogu zaključati nepostojeću stranicu i tako spriječiti njezino stvaranje. Ovakva zaštita ima smisla u slučajevima kada korisnik ustrajno vraća stranicu koja je već [[WP:Brisanje|izbrisana]] sukladno pravilima projekta ili konsenzusom. Pravila o razinama zaštite izložena ranije primjenjuju se i na ovu vrstu zaštite. Popis zaštićenih naslova koje je nemoguće stvoriti nalazi se [[Special:ProtectedTitles|ovdje]]. Postoji i mogućnost preventivne zaštite pojedinih naslova, koja se provodi pomoću [[MediaWiki:Titleblacklist|popisa nepoželjnih naslova]], a koja olakšava zaštitu kada je riječ o specifičnim izrazima ili pojmovima. Ni ova zaštita nije nužno neodređenog trajanja, pa je moguće preispitati zaštitu i stranice ponovno otključati. Korisnik koji želi stvoriti ovu stranicu trebao bi se prethodno informirati o razlozima njezine zaštite te kontaktirati nekog od [[WP:Administratori|administratora]] (bilo bi uputno kontaktirati administratora koji je zaštitio stranicu) u svrhu skidanja zaštite. Korisnik bi trebao imati dobre i opravdane razloge za traženje skidanja zaštite te obrazložiti to administratoru kojeg kontaktira. Ako administrator i dalje smatra da stranica treba ostati zaključana, korisnik može podnijeti zahtjev na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Zaštita od premještanja<span class="anchor" id="move"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Move-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Green padlock|link=]] {{shortcut|WP:PREMZAŠ}} Moguće je zaštititi stranicu na način da ju je nemoguće premjestiti na drugi naslov, osim ako to čini administrator. Ova se zaštita najčešće primjenjuje u sljedećim slučajevima: * Stranica je izložena učestalom [[WP:Vandalizam|vandaliziranju]] koje se manifestira kao premještanje stranice. * Stranica je tema spora o naslovu članka. * Vidljive i sistemski važne stranice koje nije potrebno premještati, poput [[WP:Administratorska tabla|Administratorske table]] ili [[WP:Pijaca|Pijace]]. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. Stranice koje su potpuno zaštićene implicitno su zaštićene i od premještanja. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita '''posljednje stabilne verzije''' ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. Također, sve datoteke i kategorije implicitno su zaštićene od premještanja, odnosno potrebna su posebna ovlaštenja da se navedene vrste stranica premjeste. === Zaštita od postavljanja<span class="anchor" id="upload"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Upload-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Purple padlock|link=]] {{shortcut|WP:POSTZAŠ}} Zaštita od postavljanja odnosi se na datoteke koje se ne mogu mijenjati postavljanjem nove verzije osim ako to čini administrator. Ova vrsta zaštite ne sprječava korisnike da uređuju stranice o datotekama, ali onemogućava postavljanje nove verzije. Ova vrsta zaštite primjenjivat će se u sljedećim situacijama: * Datoteke koje su učestale mete [[WP:Vandalizam|vandaliziranja]] koje se manifestira kao postavljanje nove verzije datoteke. * Datoteke koje su u središtu spora među korisnicima. * Datoteke koje se ne bi trebale mijenjati, poput datoteka koje se koriste u sučelju ili na glavnoj stranici. * Datoteke s ustaljenim ili generičkim imenima. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita posljednje stabilne verzije ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. == Neuobičajene vrste zaštite == === Lančana zaštita<span class="anchor" id="cascade"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Cascade-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Turquoise padlock|link=]] {{shortcut|WP:LANČANA|WP:KASKADA}} Lančana ili kaskadna zaštita zaštićuje jednu stranicu, ali se puna zaštita ''automatski'' prenosi na sve stranice koje su [[Wikipedija:Transkluzija|uključene]] u zaštićenu stranicu, bilo izravno ili neizravno. Ovo uključuje šablone, fotografije i ostale datoteke postavljene na srpskohrvatsku Wikipediju. Lančana zaštita ne primjenjuje se na datoteke koje su postavljene na [[Wikimedia Commons|Wikimedijinoj ostavi]]; da bi se te datoteke zaštitile, one se moraju ili privremeno postaviti na srpskohrvatsku Wikipediju ili moraju biti zaštićene Ostavi (ručno ili lančano). Ova vrsta zaštite: * Trebala bi se koristiti samo kako bi spriječila [[WP:Vandalizam|vandaliziranje]] posebno vidljivih ili važnih stranica, poput [[Glavna stranica|glavne stranice]]. * Primjenjiva je samo na stranice s punom zaštitom; lančana zaštita nije primjenjiva na niže razine zaštite jer stvara sistemsku pogrešku. * Ne primjenjuje se odmah; moguće je da prođe nekoliko sati prije nego što se lančana zaštita primijeni. * Općenito se ne bi smjela izravno primjenjivati na šablone ili module. Zahtjevi za postavljanje ili ukidanje lančane zaštite mogu se postaviti na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Operativne stranice === Operativne stranice koje primarno koristi softver, uključujući botove i korisničke skripte, mogu se zaštititi ovisno o načinu korištenja, sadržaju i drugim čimbenicima. Ovo uključuje konfiguracijske stranice, podatkovne stranice, dnevnike, statusne stranice i ostale stranice koje su nužne za rad softvera. Međutim, osobne CSS stranice, osobne JavaScript stranice i osobne JSON stranice automatski su zaštićene i na njih se ova vrsta zaštite ne bi trebala primjenjivati. === Zaštita interfejsa<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Interface-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Red padlock|link=|Icon for pages that can be edited only by interface administrators]] {{shortcut|WP:INTZAŠ}} Postoje određena područja na Wikipediji koja su pokrivena zaštitom softvera [[MediaWiki]]: *Uređivanja u imenskom prostoru MediaWiki, koji definira dijelove sučelja, onemogućena su svima osim administratorima i administratorima sučelja. **Uređivanja sistemskih CSS i JavaScript stranica, kao što je [[MediaWiki:common.js]], dodatno su onemogućena svima osim administratorima sučelja. *Uređivanja osobnih CSS i JavaScript stranica poput [[Korisnik:Primjer/monobook.css]] i [[Korisnik:Primjer/vector-2022.js]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima sučelja. Potonji mogu uređivati ove stranice, na primjer, kako bi uklonili nepravilno korištene korisničke skripte. Administratori mogu brisati ove stranice, ali ne mogu ih uređivati ili vraćati. *Uređivanja osobnih JSON stranica poput [[Korisnik:Primjer/data.json]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima. Ova vrsta zaštite naziva se neodređenom ili trajnom zaštitom, odnosno zaštitom sučelja u slučaju CSS i JavaScript stranica. Lokalni administratori ne mogu mijenjati ovu zaštitu niti uređivati ove stranice. === Službena zaštita<span class="anchor" id="office"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Office-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Black padlock|link=]] {{shortcut|WP:WMF-ZAŠ}} Kao što je navedeno u {{section link|Foundation:Policy:Office actions|Korištenje naprednih prava od strane osoblja Fondacije}}, osoblje [[Fondacija Wikimedija|Fondacije Wikimedija]] također može zaštititi stranicu u posebnim slučajevima kao što su kršenja autorskih prava ili kleveta. '''Ove radnje nadilaze konsenzus zajednice.''' Administratori '''ne bi trebali''' uređivati ili mijenjati zaštitu ovih stranica bez dopuštenja osoblja Fondacije. == Zaštita imenskih prostora == {{shortcut|WP:ZAŠTIP}} === <span id="Talk pages"></span>Stranice za razgovor članaka<span class="anchor" id="Talk pages"></span><span class="anchor" id="full-talk"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === {{shortcut|WP:RAZAŠT|WP:ZAŠTRAZG|WP:SZRZAŠT}} Stranice za razgovor članaka u pravilu se ne bi trebale zaštićivati, osim u iznimnim slučajevima. Na tim stranicama korisnici imaju pravo raspravljati o sadržaju ili o potencijalnom sporu, zbog čega bi one u pravilu trebale biti otvorene. U slučaju zloupotrebe jednog korisnika, administratori bi prije trebali primijeniti sankcije prema navedenom korisniku, a stranicu za razgovor trebali bi zaključavati samo u slučaju kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata. Zaštita bi trebala biti privremena i što liberalnija, odnosno trebala bi ciljati na rješavanje konkretnog problema, a ne ograničavati ostale korisnike. === Stranice za razgovor korisnika<span class="anchor" id="Talk-page protection"></span> === {{shortcut|WP:KRAZAŠT|WP:ZAŠTKORAZG|WP:KSZRZAŠT}} Korisničke stranice za razgovor rijetko će se zaštićivati. Međutim, moguće je primijeniti neku vrstu zaštite ako postoji obrazac ustrajnog vandaliziranja ili zloupotrebe. Ovakvu vrstu zaštite mogu primijeniti administratori po vlastitom nahođenju (uz obrazloženje) ili na zahtjev korisnika. U prvom slučaju, ako korisnik zatraži skidanje ili izmjenu razine zaštite, administratori su dužni postupiti po tom zahtjevu osim ako bi to dovelo do težih posljedica. Korisnici koji žele zaštititi stranicu za razgovor moraju (1) jasno i smisleno obrazložiti svoj zahtjev (sam zahtjev nije dovoljan razlog za zaštitu) i (2) ostaviti otvoren alternativni kanal za komunikaciju s drugim korisnicima. U pravilu, sve više razine zaštite ovakvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnog spama i vandalizma. ==== Blokirani korisnici ==== Stranice za razgovor blokiranih korisnika također ne treba automatski zaključavati, s obzirom na to da bi takav postupak efektivno onemogućio korisniku osporavanje bloka ili sličnu službenu komunikaciju. Iznimno je moguće zaključati i njih, ali samo ako blokirani korisnik koristi svoju stranicu za razgovor u svrhu zloupotrebe, kao i u slučaju dokazanih slučajeva [[WP:Čaraparenje|čaraparenja]] (u tom je slučaju dopušteno trajno zaključati i stranice za razgovor, ali samo alternativnih računa, ne i glavnog); ako je ona meta zloupotrebe trećih korisnika, mjera se treba primijeniti u odnosu na njih, a ne u odnosu na blokiranog korisnika. Ova vrsta zaštite, ako se primjenjuje, u pravilu ne bi smjela trajati dulje od trajanja same blokade. === Korisničke stranice === {{shortcut|WP:KORZAŠT|WP:KORSTRZAŠT}} Osnovne korisničke stranice (npr. Korisnik:Primjer, ali ne Korisnik:Primjer/podstranica ili Razgovor s korisnikom:Primjer) automatski su zaštićene tako da ih ne mogu uređivati nepotvrđeni ili IP korisnici. Iznimka su nepotvrđeni ili IP korisnici koji pokušavaju stvoriti ili urediti vlastitu stranicu za razgovor. Isti korisnici ne mogu stvarati ili uređivati ni korisničke stranice koje ne pripadaju već registriranom korisniku. Ovu zaštitu provodi [[Special:AbuseFilter/803|uređivački filter]]. Ako korisnik želi da se njegova korisnička stranica izuzme iz ovoga, može kontaktirati nekog od administratora uz obrazloženje. Kao i u slučaju stranica za razgovor, korisničke stranice mogu se zaštititi po administratorskom nahođenju ili na zahtjev korisnika. Ista pravila primjenjuju se i ovdje, uz sljedeću iznimku: korisnik ne treba imati posebno opravdan razlog za zahtijevanje zaštite vlastite korisničke stranice, a administrator taj zahtjev može odbiti samo ako bi zaštita dovela do težih posljedica ili zloupotrebe. Tomu je tako zato što korisnička stranica nije nužna za komunikaciju s korisnikom, zbog čega korisnik ima veća prava u pogledu njezine zaštite. Isto vrijedi i za sve podstranice unutar korisničkog imenskog prostora. Administratori mogu korisniku onemogućiti korištenje vlastite stranice zaštitom samo ako korisnik koristi vlastitu stranicu za zloupotrebu, a cilj nije moguće postići nekom drugom ili blažom mjerom. ==== Pokojni korisnici ==== U slučaju neosporno potvrđene smrti korisnika, korisnička stranica tog korisnika trebala bi se potpuno zaštititi. Ovo se ne odnosi na stranicu za razgovor korisnika. === Igralište === Korisnička ili sistemska igrališta u pravilu se ne bi trebala zaštićivati, s obzirom na činjenicu da je njihova temeljna svrha omogućavati korisnicima da eksperimentiraju i/ili vježbaju s wiki sintaksom. Sistemska igrališta mogu biti često mijenjana jer ih koriste različiti korisnici u različitim trenucima. Korisnička igrališta u pravilu će uređivati samo korisnici o kojima je riječ, a ne drugi korisnici, osim ako je to nužno iz sistemskih razloga (npr. održavanje projekta) ili ako za to imaju dopuštenje. Zaključavanje igrališta (korisničkih ili sistemskih) može se provesti samo u iznimnim situacijama kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata, ali općenito, ako se igralište koristi za zloupotrebu, administratori su dužni upozoriti ili sankcionirati tog korisnika, a ne zaključavati igralište. == Dostupni šabloni == Sljedeći šabloni mogu se dodati na sam vrh stranice kako bi korisnici znali da je zaštićena: {{Šabloni za zaštitu|state=expanded}} == Povezano == * [[MediaWiki:Protectedpagetext]] * [[Special:ProtectedPages]] * [[Special:ProtectedTitles]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja]] ==Napomene== {{notelist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije|state=expanded}} 8flyrhya3glcodvallqhjsmeztgh73t 42680635 42680634 2026-08-22T14:39:21Z Aca 108187 /* Vodič za administratore */ 42680635 wikitext text/x-wiki {{Pravilo|WP:ZAŠTITA|WP:ZAŠTSTR}} {{nutshell|Iako Wikipedija nastoji biti što otvorenija, ponekad je potrebno ograničiti uređivanje određenih stranica kako bi se spriječio [[WP:Vandalizam|vandalizam]], [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] ili drugi oblici remetilačkog uređivanja.}} {| class="wikitable floatright" |+ Ikone za zaštitu |- ! Ikona !! Razina zaštite |- | [[File:Semi-protection-shackle.svg|40px|Semi-protected|alt=Silver padlock]] Srebrna || [[#semi|Djelomična zaštita]] |- | [[File:Extended-protection-shackle.svg|40px|Extended confirmed protection|alt=Dark blue padlock]] Plava || [[#extended|Statusna zaštita]] |- | [[File:Full-protection-shackle.svg|40px|Fully protected|alt=Gold padlock]] Zlatna || [[#full|Puna zaštita]] |- | [[File:Move-protection-shackle.svg|40px|Move protected|alt=Green padlock]] Zelena || [[#move|Zaštita od premještanja]] |- | [[File:Create-protection-shackle.svg|40px|Create protected|alt=Blue padlock]] Nebeskoplava || [[#create|Zaštita od izrade]] |- | [[File:Upload-protection-shackle.svg|40px|Upload protected|alt=Purple padlock]] Ljubičasta || [[#upload|Zaštita od postavljanja]] |- | [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40px|Cascade protected|alt=Turquoise padlock]] Tirkizna || [[#cascade|Lančana zaštita]] |- | [[File:Office-protection-shackle.svg|40px|Protected by Office|alt=Black padlock]] Crna || [[#office|Službena zaštita]] |} {{Policylist}} [[Wikipedija]] je primarno slobodna enciklopedija koju svatko može uređivati. Međutim, pod određenim okolnostima može postojati potreba da se određene stranice '''zaštite''' od izmjena određenih korisnika ili skupina korisnika. Stranice se zaštićuju kao ''ultima ratio'', odnosno kada je jasno da se zaštita stranice od remetilačkih izmjena ne može postići drugim metodama ili bez primjene strožih mjera. Ako to okolnosti dopuštaju, zaštita stranice treba prethoditi izricanju strožih mjera (poput blokada). Osnovni postulati Wikipedije nalažu da bi što veći broj njezinih stranica trebao biti otvoren za javno uređivanje. Ovo pravilo detaljno navodi vrste i razine zaštite stranica, kao i procedure koje se primjenjuju za postavljanje i skidanje zaštite, odnosno situacije kada se ova pravila trebaju primijeniti, a kada ne. Zaštita stranice je tehnička mjera koju mogu primijeniti samo [[WP:Administratori|administratori]], iako korisnik na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] može zahtijevati zaštitu određene stranice. Zaštita može biti neograničenog trajanja ili na određeni vremenski rok. Različite razine zaštite mogu se primjenjivati na uređivanje stranice, premještanje stranice, stvaranje stranice ili postavljanje datoteka. Čak i ako je stranica zaštićena od uređivanja, svatko može vidjeti njezin kod. Oznaka da je stranica zaštićena nalazi se u gornjem desnom kutu, a simbolično je predstavlja ikona lokota. Ona se automatski pojavljuje kada se u članak doda šablon {{tlx|zaštićena stranica}}. == Pregled == Svaka zaštita stranice može se klasificirati prema vrsti, razini i trajanju na sljedeći način: === Vrsta zaštite === *'''[[#Zaštita od uređivanja|Zaštita od uređivanja]]''' zaštićuje stranicu od uređivanja. *'''[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]''' zaštićuje stranicu od premještanja ili preimenovanja. *'''[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]''' zaštićuje nepostojeću stranicu od izrade, odnosno onemogućava izradu članka pod tim naslovom. *'''[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]''' zaštićuje postavljanje datoteka, odnosno zabranjuje postavljanje novih datoteka ili novih verzija postojeće datoteke, ali ne i uređivanja informacija o datoteci. === Razina zaštite === *'''Djelomična zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena neprijavljenih ili nepotvrđenih korisnika. *'''Statusna zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena korisnika čiji računi nemaju određen korisnički status. *'''Puna zaštita''' zaštićuje stranicu od uređivanja za sve osim za administratore. === Trajanje zaštite === *Zaštita može biti postavljena na neodređeno vrijeme ili na vremenski rok. *Trajanje zaštite u pravilu ovisi o težini i upornosti remećenja, uz potencijalne iznimke u specifičnim slučajevima. == Preventivna zaštita == {{Shortcut|WP:PREVZAŠ|WP:PREVENTIVNA}} Wikipedija je slobodna i otvorena enciklopedija, pa primjena '''preventivne zaštite''' stranica načelno nije dopuštena. Osnovno načelo jest da se stranica ''može'' zaštititi samo kada postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja koja se može opravdati historijom izmjena same stranice ili njoj srodnih stranica, prirodom stranice ili prethodnim ponašanjem korisnika. Razina zaštite i njezino trajanje moraju biti razmjerni stupnju potencijalnog remećenja, što znači da zaštita ne smije biti prestroga niti smije ograničavati konstruktivan rad drugih korisnika ako to nije apsolutno nužno. Zbog toga, preventivna zaštita stranice načelno nije dopuštena, ali postoje određene iznimke od tog pravila: # Zaštita sistemski važnih stranica kao što su [[Glavna stranica]] ili sadržaj koji se pojavljuje na glavnoj stranici. Zaštita tih stranica važna je radi nesmetanog svakodnevnog funkcioniranja projekta i zaštite temeljne infrastrukture samog projekta. # Zaštita stranica za koje postoji ''očita i neposredna opasnost'' od vandalizma ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U tom slučaju mora postojati ''jasan i konkretan razlog'' za preventivnu zaštitu,{{efn|Procjenu o postojanju razloga donosi administrator na temelju vlastitog opažanja ili zahtjeva korisnika, a odlučuje se uvijek ''pojedinačno'', odnosno ne postoji popis unaprijed definiranih razloga za preventivnu zaštitu. Neki od razloga mogu biti ustrajno vandaliziranje stranice s kontroverznom temom ili pak zaštita stranica koje bi mogli vandalizirati dugogodišnji vandali koji imaju donekle prepoznatljiv obrazac remećenja. U svim je slučajevima važno da je potencijalna opasnost stvarna i da se ona može opravdati historijom izmjena samog članka ili pak prethodnim ponašanjem korisnika. Naravno, ova zaštita također mora biti razmjerna.}} a sama zaštita mora biti razmjerna očekivanom stupnju remećenja te obrazložena po potrebi ili zahtjevu. Svaka preventivna zaštita stranica podložna je kontroli, kako od drugih administratora, tako i od samih korisnika, koji na stranici za razgovor zaštićene stranice ili na [[Wikipedija:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] mogu pokrenuti raspravu o skidanju ili promjeni uvjeta zaštite. Te bi se rasprave trebale rješavati u što kraćem roku kako bi se korisnicima omogućio nesmetan rad. == Zahtjev za zaštitu == Iako će administratori uglavnom zaštićivati stranice prema vlastitoj prosudbi prilikom provedbe pravila i smjernica Wikipedije, korisnici također mogu zahtijevati zaštitu stranice. Zahtjev za zaštitu podnosi se na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]], a raspravu je moguće pokrenuti ili voditi na stranici za razgovor dotične stranice. Bilo koji korisnik može podnijeti zahtjev, a zahtjev treba sadržavati obrazloženje zašto se traži zaštita stranice, opis zaštite koja se traži te što više dokaza u prilog zahtjeva. O zahtjevu odlučuju administratori poštujući pravila o donošenju odluka na projektu, dok ostali korisnici mogu komentirati i iznositi svoje stajalište. Odluka bi trebala biti donesena u što kraćem roku da bi se omogućio nesmetan rad korisnika na projektu. Ista pravila odnose se i na zahtjeve za skidanje ili promjenu već postojeće zaštite. == Razine zaštite == Svaka od ovih razina objašnjena je u kontekstu zaštite od uređivanja, ali jednako se odnosi i na ostale vrste zaštite. === Komparativna tablica === <div class="noresize"> {| class="wikitable" style="margin-bottom: .3em; text-align: center; font-size: 90%; table-layout: fixed; min-width: 60em; max-width: 170em" |+ Pregled vrsta i razina zaštite na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku |- !scope="col" width="3%" |{{Abbr|F|Funkcija}} !scope="col" width="9%" | Razina zaštite !scope="col" width="18%"| Neprijavljeni ili novoprijavljeni !scope="col" width="9%" | Autopotvrđeni !scope="col" width="9%" | Autopatroleri !scope="col" width="9%" | Patroleri !scope="col" width="10%" | Administratori !scope="col" width="10%" | Administratori interfejsa !scope="col" width="30%" | Prikladnost |- ! rowspan="7" {{vertical header|va=middle|Uređivanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Predominantna većina stranica |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Semi-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Djelomična zaštita|Djelomična zaštita]]}} | style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | colspan="5" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja neprijavljenih korisnika. Neki često korišteni šabloni i moduli. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Extended-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Statusna zaštita|Statusna zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti i na ovu skupinu. | colspan="3" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja novih, (auto)potvrđenih korisnika i/ili onih koji nemaju status autopatrolera, patrolera ili viši status. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Full-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Puna zaštita|Puna zaštita]]}} | colspan="4" rowspan="3" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje'''{{sup|♦}} | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja prijavljenih korisnika. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Office-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Službena zaštita|Službena zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Stranice koje je [[Fondacija Wikimedija]] odredila kao iznimno osjetljive. |- ! style="text-align: left;" | {{nowrap|[[File:Cascade-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Lančana zaštita|Lančana zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' |Sistemski važne stranice, s ciljem preveniranja vandaliziranja stranica koje su transkludirane na njih. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Interface-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita interfejsa|Zaštita interfejsa]]}} | colspan="5" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Sistemski važne stranice i podstranice koje omogućavaju normalno funkcioniranje projekta. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Stvaranje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Predominantna većina naslova. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Create-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Stvaranje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Stranice koje su ustrajno ponovno stvarane nakon brisanja ili problematične stranice koje su ustrajno ponovno stvarane. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Premještanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Predominantna većina stranica. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Move-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Stranice koje su bile meta uređivačkih ratova. Stranice koje su zaštićene od uređivanja uglavnom su zaštićene i od premještanja istom razinom zaštite. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Postavljanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Predominantna većina datoteka. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Upload-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Datoteke koje su ustrajno ponovno postavljane nakon brisanja. |- | colspan="10" style="text-align:left" | '''Napomene:''' ^♦ Samo administratori mogu unositi nekontroverzne izmjene bez prethodnog konsenzusa. |} </div> === Djelomična zaštita<span class="anchor" id="semi"></span><span class="anchor" id="semi-user"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Semi-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Silver padlock|link=]] {{shortcut|WP:POLU}} Djelomično zaštićene stranice ne mogu uređivati neprijavljeni korisnici (privremeni računi) kao ni novi računi koji nisu automatski potvrđeni. Djelomična zaštita korisna je u slučajevima kada neregistrirani ili nepotvrđeni (novi) korisnici čine veliku količinu remetilačkih izmjena ili kada [[WP:Čarapko|čarapci]] blokiranih korisnika pokušavaju unositi izmjene radi zaobilaženja blokade. Korisnici koji su obuhvaćeni djelomičnom zaštitom mogu zahtijevati unošenje izmjena na stranici za razgovor specifičnog članka. Ako je i stranica za razgovor specifičnog članka zaštićena, unošenje izmjena može se zahtijevati na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Ako vam je kao korisniku onemogućeno uređivanje članka jer vam račun još nije potvrđen, možete se obratiti nekom od administratora za potvrdu računa. ==== Vodič za administratore ==== Djelomična zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema novim korisnicima u odnosu na stare korisnike u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu {{em|djelomično}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnom, ali privremenom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici neregistrirani ili nepotvrđeni (ova mjera ne vrijedi ako je barem jedan od korisnika u sporu potvrđen); * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu neregistrirani korisnici koriste metodu promjene IP adrese ili više računala kako bi remetili projekt; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama). Djelomična zaštita može se primijeniti i na stranice o kontroverznim temama ako zbog prirode teme postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U pravilu, sve više razine zaštite takvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnih vandalizama i zloupotreba. Djelomična zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj djelomične zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, djelomična zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna djelomična zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Djelomična zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Statusna zaštita<span class="anchor" id="30/500"></span><span class="anchor" id="extended"></span><span class="anchor" id="Arbitration 30/500 protection"></span><!--former tags allow section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Extended-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Dark blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:STATUS}} Statusna zaštita posebna je razina zaštite koja se primjenjuje kada djelomična zaštita nije dostatna, a remetilačke radnje čine prijavljeni korisnici na koje se djelomična zaštita ne odnosi. U praksi, ta zaštita primjenjuje se na korisnike koji nemaju status [[Wikipedija:Autopatroleri|autopatrolera]] ili [[Wikipedija:Patroleri|patrolera]].{{Efn|Kao prag za ovu vrstu zaštite uzeti su statusi autopatrolera i patrolera jer oni podrazumijevaju prethodnu provjeru iskustva, tehničke osposobljenosti i poznavanja pravila projekta.}} Budući da stjecanje tih statusa nije automatsko, nego zahtijeva provođenje propisane procedure i ispunjavanje uvjeta,{{efn|Status autopatrolera može dobiti samo onaj korisnik koji je aktivan najmanje mjesec dana na Wikipediji te je u tom razdoblju pokazao da zna uređivati članke u skladu s Wikipedijinim standardima, da poznaje pravila i smjernice Wikipedije te da je dovoljno upoznat s tehničkim aspektima uređivanja da se njegove izmjene ne moraju dodatno pregledavati. Pritom je potrebno da korisnik ima barem 100 prekontroliranih izmjena u glavnom imenskom prostoru.}} ova vrsta zaštite koristi se kako bi se stranice zaštitile od zlonamjernih registriranih korisnika na koje djelomična zaštita nema učinka. ==== Viša razina zaštite u odnosu na djelomičnu zaštitu ==== Statusna zaštita članka primjenjivat će se u onim slučajevima u kojima djelomična zaštita nema učinka. Dakle, ako remetilačke radnje ne čini neregistrirani ili novi korisnik, već prijavljeni korisnik koji još nema status autopatrolera ili patrolera, onda će se primijeniti ova razina zaštite. Cilj ove zaštite jest spriječiti remetilačke izmjene korisnika na koje se djelomična zaštita ne odnosi te riješiti problem bez uređivačkih ratova. ==== Vodič za administratore ==== Statusna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema korisnicima koji nemaju status autopatrolera ili patrolera u odnosu na autopatrolere ili patrolere u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu primijeniti statusnu zaštitu stranice ako je ona izložena: * Značajnom, ali privremenom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici bez statusa autopatrolera ili patrolera (ova mjera ne vrijedi ako barem jedan od korisnika ima jedan od tih statusa); * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama); Često korišteni i sistemski važni šabloni mogu dobiti ovu vrstu zaštite ako je djelomična zaštita očito neučinkovita ili nedostatna. Administratori prema vlastitoj diskreciji mogu primijeniti i statusnu zaštitu i na stvaranje stranica s određenim naslovima. Statusna zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj statusne zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, statusna zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna statusna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Statusna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Puna zaštita<span class="anchor" id="full"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Full-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Gold padlock|link=]] {{shortcut|WP:PUNA}} Stranicu na koju se primjenjuje puna zaštita mogu uređivati '''samo''' [[WP:Administratori|administratori]]. Ako je stranica zaštićena punom zaštitom, izmjene na njoj mogu se predlagati na stranici za razgovor dotične stranice (ili na drugom za to prikladnom mjestu). Administratori onda mogu unijeti izmjene u članak u skladu s postignutim [[WP:Konsenzus|konsenzusom]], ali i nekontroverzne izmjene, te izmjene koje spadaju u redovno održavanje. ==== Spor oko sadržaja<span class="anchor" id="full-dispute"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> ==== Iako se [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] može regulirati i [[WP:BLOK|blokiranjem]], zaključavanje stranica (puna zaštita) može poslužiti kao alternativna mjera, koja je ujedno i blaža jer može dovesti do smirivanja strasti, potaknuti smireni dijalog i, u konačnici, spriječiti izricanje strožih mjera prema samim korisnicima. Administratori ovu mjeru primjenjuju prema vlastitoj diskrecijskoj ocjeni nakon analize svih relevantnih činjenica u sporu. Ovaj je pristup pogodan za sporove u koje je uključen veći broj korisnika te sporove oko kontroverznih tema koji često mogu dovesti do izraženih sukoba. Pri primjeni pune zaštite na stranice koje su predmet spora oko sadržaja, administratori moraju vratiti stranicu na ''posljednju stabilnu verziju''.{{efn|''Posljednja stabilna verzija'' u pravilu je verzija stranice prije početka spora oko sadržaja. Međutim, tu postoje određene iznimke. Administratori ''ne smiju'' vratiti verziju koja predstavlja očito kršenje pravila projekta. Sadržaj poput vandalizma, kršenja autorskih prava, kleveta ili nekvalitetnog izvještavanja o živim osobama ''ne smije'' se vraćati.}} Pri vraćanju stranice na stabilnu verziju, administratori moraju biti objektivni i zanemariti vlastita stajališta o problemu. Ako stranica uživa punu zaštitu, jedine izmjene koje se mogu činiti su one nekontroverzne, vezane uz redovno održavanje projekta ili one usuglašene konsenzusom. Korisnici koji smatraju da aktualna verzija članka krši pravila i smjernice Wikipedije ili da ide u korist zlonamjernim korisnicima koji su započeli ratovanje izmjenama mogu identificirati stabilnu verziju članka, predložiti je administratorima i obrazložiti, odnosno dokazati zašto bi upravo ta verzija članka trebala biti stabilna. Prije nego se odluče na takav prijedlog, korisnici bi trebali tražiti procjenu neinvolviranih urednika koji mogu objektivnije procijeniti situaciju. Ako je sam administrator činio '''značajne''' izmjene te je sudjelovao u sporu oko sadržaja, smatra se da je involviran te on u pravilu ne bi smio zaključavati članak ili koristiti svoj autoritet kako bi činio daljnje izmjene; iznimke od ovog pravila definirane su niže. Ako administrator osobno sudjeluje u sporu, on bi se u tom slučaju trebao ponašati kao i svaki drugi "redovni" korisnik, a ne kao administrator, odnosno morao bi poštivati redovnu korisničku proceduru pri predlaganju zaštite određenog članka. ==== Stranice i šabloni visokog rizika ==== Sljedeće stranice i šabloni uglavnom su potpuno zaštićeni na neodređeno vrijeme: * [[Glavna stranica]] i pojedine njezine komponente; * Stranice koje se ne bi smjele mijenjati zbog ''pravnih razloga'', poput [[WP:Opće odricanje od odgovornosti|odricanja od odgovornosti]] ili općih normi o autorskim pravima; * Stranice i šabloni koji se često koriste, koji su od sistemskog značaja ili koji su često mete različitih vandalizama, odnosno zlonamjernih izmjena općenito. ==== Vodič za administratore ==== Puna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera koju će administratori primjenjivati prema korisnicima koji nemaju administratorski status. Budući da puna zaštita onemogućava uređivanje bilo kome tko nije administrator, ona se treba primjenjivati krajnje restriktivno. Administratori mogu {{em|potpuno}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnoj vandalizaciji ili seriji remetilačkih izmjena koje se ponavljaju tijekom dužeg razdoblja (na primjer, korisnik ili skupina korisnika stalno cilja konkretnu stranicu remetilačkim izmjenama); * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako je riječ o značajnom ratovanju izmjenama u kojem su {{em|sve}} uključene strane registrirani i autopotvrđeni korisnici; * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu zlonamjerni korisnici koriste različite metode izbjegavanja drugih razina zaštite kako bi ustrajno unosili remetilačke izmjene; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama), kada druge mjere ne proizvode željeni učinak; * Ako je riječ o sistemski važnoj ili često korištenoj stranici čije bi nekontrolirane izmjene mogle dovesti do problema u funkcioniranju projekta; Puna zaštita može se primijeniti na kraći vremenski rok, najčešće kada je potrebno zaštititi stranicu od ratovanja izmjena; u tom i sličnim slučajevima, puna zaštita stranice ima se ukinuti čim razlog njezine primjene prestane. U slučajevima kada je riječ o sistemski važnom sadržaju, puna zaštita može biti i neodređenog trajanja. Ako se primjenjuje puna zaštita na neodređeno vrijeme, za to bi trebao postojati ili prethodni konsenzus zajednice, ili bi – u slučaju da konsenzusa nema – administrator koji postavlja zaštitu trebao na stranici za razgovor obrazložiti razloge postavljanja. Preventivna puna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Kao i svi oblici zaštite, puna zaštita također se može preispitivati na zahtjev korisnika, bilo na stranici za razgovor članka, bilo na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Puna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. ===== Zaštita od strane involviranih administratora ===== Kao što je rečeno, administrator koji je involviran u spor oko sadržaja u pravilu {{em|ne bi smio}} primjenjivati punu zaštitu kao mjeru u odnosu na druge sudionike spora samo zato što je administrator. To se smatra zloupotrebom administratorskog položaja te je podložno sankcioniranju. Međutim, od tog pravila postoje određene iznimke. Involvirani administrator smije potpuno zaštititi stranicu ako su ''kumulativno'' ispunjeni ''svi sljedeći kriteriji'': # Razumno je očekivati da, s obzirom na okolnosti slučaja, jasno i nedvojbeno proizlazi da bi svaki drugi neinvolvirani administrator postupio na isti način; # Riječ je o hitnoj intervenciji radi sprečavanja značajnog vandalizma i rata izmjenama ili eskalacije sukoba u slučaju izravnih prijetnji eskalacijom; # Nijedan drugi administrator trenutno nije aktivan, a riječ je o hitnoj intervenciji.{{efn|Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku mala je zajednica i dnevna aktivnost fluktuira. Iako postoji dovoljan broj administratora, nisu svi aktivni u isto vrijeme te je nekad potrebno čekati i duže vrijeme na odgovor drugih administratora. Ako je slučaj hitan, moguće je privremeno zaštititi stranicu do izjašnjavanja drugog administratora.}} U takvom slučaju mora biti razvidno da je administrator mjeru zaštite stranice primijenio kao mjeru ''ultima ratio'', koja je primijenjena radi zaštite projekta i sprečavanja sukoba; mjera, dakle, mora biti primijenjena u dobroj namjeri u odnosu na zaštitu projekta, a ne za ostvarivanje osobnih ciljeva. Ako administrator primjenjuje ovu mjeru kako bi si osigurao bolji položaj u raspravi ili kako bi zastrašivao druge korisnike, to će se smatrati zloupotrebom administratorskog položaja; u tom slučaju, zaštita će se odmah ukinuti, a administrator može biti podložan sankcijama zajednice. Također, ako administrator zaključava stranicu u čijem je sporu involviran, on je {{em|dužan}} '''aktivno sudjelovati''' u raspravi s drugim korisnicima te u postizanju konsenzusa u pogledu spora; ako administrator odbija sudjelovati u daljnjoj raspravi bez jasnog ili opravdanog razloga, to se može smatrati vidom zloupotrebe administratorskog položaja. U slučaju primjene ovakve zaštite, korisnici imaju pravo zahtijevati reviziju odluke, ali čak i ako se to ne dogodi, netko od drugih administratora trebao bi u što kraćem roku provjeriti postoje li razlozi za zaštitu stranice, odnosno jesu li ispunjeni uvjeti na temelju kojih involvirani administrator može zaštititi stranicu. Ako se objektivni, neinvolvirani administrator potpuno ili djelomično ne slaže sa zaštitom stranice, on je može ukinuti ili izmijeniti njezine uvjete. Važno je naglasiti da bi ovakva zaštita, koju izriče involvirani administrator, u pravilu trebala biti privremena mjera, bilo da ona vrijedi do trenutka rješavanja spora, bilo da vrijedi do revizije drugog administratora. Ova pravila primjenjiva su i na druge oblike zaštite. == Vrste zaštite == === Zaštita od uređivanja === Zaštita od uređivanja najčešća je vrsta zaštite koja će se primjenjivati u praksi. Ova zaštita onemogućava uređivanje pojedine stranice određenim korisnicima. Za više informacija o modalitetima zaštite, pogledajte odjeljak {{Odjeljak-veza|Wikipedija:Zaštita stranica#Razine zaštite|nopage=y}}. === Zaštita od izrade<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Create-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:IZRZAŠ}} Administratori mogu zaključati nepostojeću stranicu i tako spriječiti njezino stvaranje. Ovakva zaštita ima smisla u slučajevima kada korisnik ustrajno vraća stranicu koja je već [[WP:Brisanje|izbrisana]] sukladno pravilima projekta ili konsenzusom. Pravila o razinama zaštite izložena ranije primjenjuju se i na ovu vrstu zaštite. Popis zaštićenih naslova koje je nemoguće stvoriti nalazi se [[Special:ProtectedTitles|ovdje]]. Postoji i mogućnost preventivne zaštite pojedinih naslova, koja se provodi pomoću [[MediaWiki:Titleblacklist|popisa nepoželjnih naslova]], a koja olakšava zaštitu kada je riječ o specifičnim izrazima ili pojmovima. Ni ova zaštita nije nužno neodređenog trajanja, pa je moguće preispitati zaštitu i stranice ponovno otključati. Korisnik koji želi stvoriti ovu stranicu trebao bi se prethodno informirati o razlozima njezine zaštite te kontaktirati nekog od [[WP:Administratori|administratora]] (bilo bi uputno kontaktirati administratora koji je zaštitio stranicu) u svrhu skidanja zaštite. Korisnik bi trebao imati dobre i opravdane razloge za traženje skidanja zaštite te obrazložiti to administratoru kojeg kontaktira. Ako administrator i dalje smatra da stranica treba ostati zaključana, korisnik može podnijeti zahtjev na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Zaštita od premještanja<span class="anchor" id="move"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Move-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Green padlock|link=]] {{shortcut|WP:PREMZAŠ}} Moguće je zaštititi stranicu na način da ju je nemoguće premjestiti na drugi naslov, osim ako to čini administrator. Ova se zaštita najčešće primjenjuje u sljedećim slučajevima: * Stranica je izložena učestalom [[WP:Vandalizam|vandaliziranju]] koje se manifestira kao premještanje stranice. * Stranica je tema spora o naslovu članka. * Vidljive i sistemski važne stranice koje nije potrebno premještati, poput [[WP:Administratorska tabla|Administratorske table]] ili [[WP:Pijaca|Pijace]]. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. Stranice koje su potpuno zaštićene implicitno su zaštićene i od premještanja. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita '''posljednje stabilne verzije''' ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. Također, sve datoteke i kategorije implicitno su zaštićene od premještanja, odnosno potrebna su posebna ovlaštenja da se navedene vrste stranica premjeste. === Zaštita od postavljanja<span class="anchor" id="upload"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Upload-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Purple padlock|link=]] {{shortcut|WP:POSTZAŠ}} Zaštita od postavljanja odnosi se na datoteke koje se ne mogu mijenjati postavljanjem nove verzije osim ako to čini administrator. Ova vrsta zaštite ne sprječava korisnike da uređuju stranice o datotekama, ali onemogućava postavljanje nove verzije. Ova vrsta zaštite primjenjivat će se u sljedećim situacijama: * Datoteke koje su učestale mete [[WP:Vandalizam|vandaliziranja]] koje se manifestira kao postavljanje nove verzije datoteke. * Datoteke koje su u središtu spora među korisnicima. * Datoteke koje se ne bi trebale mijenjati, poput datoteka koje se koriste u sučelju ili na glavnoj stranici. * Datoteke s ustaljenim ili generičkim imenima. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita posljednje stabilne verzije ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. == Neuobičajene vrste zaštite == === Lančana zaštita<span class="anchor" id="cascade"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Cascade-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Turquoise padlock|link=]] {{shortcut|WP:LANČANA|WP:KASKADA}} Lančana ili kaskadna zaštita zaštićuje jednu stranicu, ali se puna zaštita ''automatski'' prenosi na sve stranice koje su [[Wikipedija:Transkluzija|uključene]] u zaštićenu stranicu, bilo izravno ili neizravno. Ovo uključuje šablone, fotografije i ostale datoteke postavljene na srpskohrvatsku Wikipediju. Lančana zaštita ne primjenjuje se na datoteke koje su postavljene na [[Wikimedia Commons|Wikimedijinoj ostavi]]; da bi se te datoteke zaštitile, one se moraju ili privremeno postaviti na srpskohrvatsku Wikipediju ili moraju biti zaštićene Ostavi (ručno ili lančano). Ova vrsta zaštite: * Trebala bi se koristiti samo kako bi spriječila [[WP:Vandalizam|vandaliziranje]] posebno vidljivih ili važnih stranica, poput [[Glavna stranica|glavne stranice]]. * Primjenjiva je samo na stranice s punom zaštitom; lančana zaštita nije primjenjiva na niže razine zaštite jer stvara sistemsku pogrešku. * Ne primjenjuje se odmah; moguće je da prođe nekoliko sati prije nego što se lančana zaštita primijeni. * Općenito se ne bi smjela izravno primjenjivati na šablone ili module. Zahtjevi za postavljanje ili ukidanje lančane zaštite mogu se postaviti na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Operativne stranice === Operativne stranice koje primarno koristi softver, uključujući botove i korisničke skripte, mogu se zaštititi ovisno o načinu korištenja, sadržaju i drugim čimbenicima. Ovo uključuje konfiguracijske stranice, podatkovne stranice, dnevnike, statusne stranice i ostale stranice koje su nužne za rad softvera. Međutim, osobne CSS stranice, osobne JavaScript stranice i osobne JSON stranice automatski su zaštićene i na njih se ova vrsta zaštite ne bi trebala primjenjivati. === Zaštita interfejsa<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Interface-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Red padlock|link=|Icon for pages that can be edited only by interface administrators]] {{shortcut|WP:INTZAŠ}} Postoje određena područja na Wikipediji koja su pokrivena zaštitom softvera [[MediaWiki]]: *Uređivanja u imenskom prostoru MediaWiki, koji definira dijelove sučelja, onemogućena su svima osim administratorima i administratorima sučelja. **Uređivanja sistemskih CSS i JavaScript stranica, kao što je [[MediaWiki:common.js]], dodatno su onemogućena svima osim administratorima sučelja. *Uređivanja osobnih CSS i JavaScript stranica poput [[Korisnik:Primjer/monobook.css]] i [[Korisnik:Primjer/vector-2022.js]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima sučelja. Potonji mogu uređivati ove stranice, na primjer, kako bi uklonili nepravilno korištene korisničke skripte. Administratori mogu brisati ove stranice, ali ne mogu ih uređivati ili vraćati. *Uređivanja osobnih JSON stranica poput [[Korisnik:Primjer/data.json]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima. Ova vrsta zaštite naziva se neodređenom ili trajnom zaštitom, odnosno zaštitom sučelja u slučaju CSS i JavaScript stranica. Lokalni administratori ne mogu mijenjati ovu zaštitu niti uređivati ove stranice. === Službena zaštita<span class="anchor" id="office"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Office-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Black padlock|link=]] {{shortcut|WP:WMF-ZAŠ}} Kao što je navedeno u {{section link|Foundation:Policy:Office actions|Korištenje naprednih prava od strane osoblja Fondacije}}, osoblje [[Fondacija Wikimedija|Fondacije Wikimedija]] također može zaštititi stranicu u posebnim slučajevima kao što su kršenja autorskih prava ili kleveta. '''Ove radnje nadilaze konsenzus zajednice.''' Administratori '''ne bi trebali''' uređivati ili mijenjati zaštitu ovih stranica bez dopuštenja osoblja Fondacije. == Zaštita imenskih prostora == {{shortcut|WP:ZAŠTIP}} === <span id="Talk pages"></span>Stranice za razgovor članaka<span class="anchor" id="Talk pages"></span><span class="anchor" id="full-talk"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === {{shortcut|WP:RAZAŠT|WP:ZAŠTRAZG|WP:SZRZAŠT}} Stranice za razgovor članaka u pravilu se ne bi trebale zaštićivati, osim u iznimnim slučajevima. Na tim stranicama korisnici imaju pravo raspravljati o sadržaju ili o potencijalnom sporu, zbog čega bi one u pravilu trebale biti otvorene. U slučaju zloupotrebe jednog korisnika, administratori bi prije trebali primijeniti sankcije prema navedenom korisniku, a stranicu za razgovor trebali bi zaključavati samo u slučaju kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata. Zaštita bi trebala biti privremena i što liberalnija, odnosno trebala bi ciljati na rješavanje konkretnog problema, a ne ograničavati ostale korisnike. === Stranice za razgovor korisnika<span class="anchor" id="Talk-page protection"></span> === {{shortcut|WP:KRAZAŠT|WP:ZAŠTKORAZG|WP:KSZRZAŠT}} Korisničke stranice za razgovor rijetko će se zaštićivati. Međutim, moguće je primijeniti neku vrstu zaštite ako postoji obrazac ustrajnog vandaliziranja ili zloupotrebe. Ovakvu vrstu zaštite mogu primijeniti administratori po vlastitom nahođenju (uz obrazloženje) ili na zahtjev korisnika. U prvom slučaju, ako korisnik zatraži skidanje ili izmjenu razine zaštite, administratori su dužni postupiti po tom zahtjevu osim ako bi to dovelo do težih posljedica. Korisnici koji žele zaštititi stranicu za razgovor moraju (1) jasno i smisleno obrazložiti svoj zahtjev (sam zahtjev nije dovoljan razlog za zaštitu) i (2) ostaviti otvoren alternativni kanal za komunikaciju s drugim korisnicima. U pravilu, sve više razine zaštite ovakvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnog spama i vandalizma. ==== Blokirani korisnici ==== Stranice za razgovor blokiranih korisnika također ne treba automatski zaključavati, s obzirom na to da bi takav postupak efektivno onemogućio korisniku osporavanje bloka ili sličnu službenu komunikaciju. Iznimno je moguće zaključati i njih, ali samo ako blokirani korisnik koristi svoju stranicu za razgovor u svrhu zloupotrebe, kao i u slučaju dokazanih slučajeva [[WP:Čaraparenje|čaraparenja]] (u tom je slučaju dopušteno trajno zaključati i stranice za razgovor, ali samo alternativnih računa, ne i glavnog); ako je ona meta zloupotrebe trećih korisnika, mjera se treba primijeniti u odnosu na njih, a ne u odnosu na blokiranog korisnika. Ova vrsta zaštite, ako se primjenjuje, u pravilu ne bi smjela trajati dulje od trajanja same blokade. === Korisničke stranice === {{shortcut|WP:KORZAŠT|WP:KORSTRZAŠT}} Osnovne korisničke stranice (npr. Korisnik:Primjer, ali ne Korisnik:Primjer/podstranica ili Razgovor s korisnikom:Primjer) automatski su zaštićene tako da ih ne mogu uređivati nepotvrđeni ili IP korisnici. Iznimka su nepotvrđeni ili IP korisnici koji pokušavaju stvoriti ili urediti vlastitu stranicu za razgovor. Isti korisnici ne mogu stvarati ili uređivati ni korisničke stranice koje ne pripadaju već registriranom korisniku. Ovu zaštitu provodi [[Special:AbuseFilter/803|uređivački filter]]. Ako korisnik želi da se njegova korisnička stranica izuzme iz ovoga, može kontaktirati nekog od administratora uz obrazloženje. Kao i u slučaju stranica za razgovor, korisničke stranice mogu se zaštititi po administratorskom nahođenju ili na zahtjev korisnika. Ista pravila primjenjuju se i ovdje, uz sljedeću iznimku: korisnik ne treba imati posebno opravdan razlog za zahtijevanje zaštite vlastite korisničke stranice, a administrator taj zahtjev može odbiti samo ako bi zaštita dovela do težih posljedica ili zloupotrebe. Tomu je tako zato što korisnička stranica nije nužna za komunikaciju s korisnikom, zbog čega korisnik ima veća prava u pogledu njezine zaštite. Isto vrijedi i za sve podstranice unutar korisničkog imenskog prostora. Administratori mogu korisniku onemogućiti korištenje vlastite stranice zaštitom samo ako korisnik koristi vlastitu stranicu za zloupotrebu, a cilj nije moguće postići nekom drugom ili blažom mjerom. ==== Pokojni korisnici ==== U slučaju neosporno potvrđene smrti korisnika, korisnička stranica tog korisnika trebala bi se potpuno zaštititi. Ovo se ne odnosi na stranicu za razgovor korisnika. === Igralište === Korisnička ili sistemska igrališta u pravilu se ne bi trebala zaštićivati, s obzirom na činjenicu da je njihova temeljna svrha omogućavati korisnicima da eksperimentiraju i/ili vježbaju s wiki sintaksom. Sistemska igrališta mogu biti često mijenjana jer ih koriste različiti korisnici u različitim trenucima. Korisnička igrališta u pravilu će uređivati samo korisnici o kojima je riječ, a ne drugi korisnici, osim ako je to nužno iz sistemskih razloga (npr. održavanje projekta) ili ako za to imaju dopuštenje. Zaključavanje igrališta (korisničkih ili sistemskih) može se provesti samo u iznimnim situacijama kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata, ali općenito, ako se igralište koristi za zloupotrebu, administratori su dužni upozoriti ili sankcionirati tog korisnika, a ne zaključavati igralište. == Dostupni šabloni == Sljedeći šabloni mogu se dodati na sam vrh stranice kako bi korisnici znali da je zaštićena: {{Šabloni za zaštitu|state=expanded}} == Povezano == * [[MediaWiki:Protectedpagetext]] * [[Special:ProtectedPages]] * [[Special:ProtectedTitles]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja]] ==Napomene== {{notelist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije|state=expanded}} gee3je0v571v87gh09anuf3dqev316g 42680636 42680635 2026-08-22T14:39:36Z Aca 108187 /* Vodič za administratore */ 42680636 wikitext text/x-wiki {{Pravilo|WP:ZAŠTITA|WP:ZAŠTSTR}} {{nutshell|Iako Wikipedija nastoji biti što otvorenija, ponekad je potrebno ograničiti uređivanje određenih stranica kako bi se spriječio [[WP:Vandalizam|vandalizam]], [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] ili drugi oblici remetilačkog uređivanja.}} {| class="wikitable floatright" |+ Ikone za zaštitu |- ! Ikona !! Razina zaštite |- | [[File:Semi-protection-shackle.svg|40px|Semi-protected|alt=Silver padlock]] Srebrna || [[#semi|Djelomična zaštita]] |- | [[File:Extended-protection-shackle.svg|40px|Extended confirmed protection|alt=Dark blue padlock]] Plava || [[#extended|Statusna zaštita]] |- | [[File:Full-protection-shackle.svg|40px|Fully protected|alt=Gold padlock]] Zlatna || [[#full|Puna zaštita]] |- | [[File:Move-protection-shackle.svg|40px|Move protected|alt=Green padlock]] Zelena || [[#move|Zaštita od premještanja]] |- | [[File:Create-protection-shackle.svg|40px|Create protected|alt=Blue padlock]] Nebeskoplava || [[#create|Zaštita od izrade]] |- | [[File:Upload-protection-shackle.svg|40px|Upload protected|alt=Purple padlock]] Ljubičasta || [[#upload|Zaštita od postavljanja]] |- | [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40px|Cascade protected|alt=Turquoise padlock]] Tirkizna || [[#cascade|Lančana zaštita]] |- | [[File:Office-protection-shackle.svg|40px|Protected by Office|alt=Black padlock]] Crna || [[#office|Službena zaštita]] |} {{Policylist}} [[Wikipedija]] je primarno slobodna enciklopedija koju svatko može uređivati. Međutim, pod određenim okolnostima može postojati potreba da se određene stranice '''zaštite''' od izmjena određenih korisnika ili skupina korisnika. Stranice se zaštićuju kao ''ultima ratio'', odnosno kada je jasno da se zaštita stranice od remetilačkih izmjena ne može postići drugim metodama ili bez primjene strožih mjera. Ako to okolnosti dopuštaju, zaštita stranice treba prethoditi izricanju strožih mjera (poput blokada). Osnovni postulati Wikipedije nalažu da bi što veći broj njezinih stranica trebao biti otvoren za javno uređivanje. Ovo pravilo detaljno navodi vrste i razine zaštite stranica, kao i procedure koje se primjenjuju za postavljanje i skidanje zaštite, odnosno situacije kada se ova pravila trebaju primijeniti, a kada ne. Zaštita stranice je tehnička mjera koju mogu primijeniti samo [[WP:Administratori|administratori]], iako korisnik na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] može zahtijevati zaštitu određene stranice. Zaštita može biti neograničenog trajanja ili na određeni vremenski rok. Različite razine zaštite mogu se primjenjivati na uređivanje stranice, premještanje stranice, stvaranje stranice ili postavljanje datoteka. Čak i ako je stranica zaštićena od uređivanja, svatko može vidjeti njezin kod. Oznaka da je stranica zaštićena nalazi se u gornjem desnom kutu, a simbolično je predstavlja ikona lokota. Ona se automatski pojavljuje kada se u članak doda šablon {{tlx|zaštićena stranica}}. == Pregled == Svaka zaštita stranice može se klasificirati prema vrsti, razini i trajanju na sljedeći način: === Vrsta zaštite === *'''[[#Zaštita od uređivanja|Zaštita od uređivanja]]''' zaštićuje stranicu od uređivanja. *'''[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]''' zaštićuje stranicu od premještanja ili preimenovanja. *'''[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]''' zaštićuje nepostojeću stranicu od izrade, odnosno onemogućava izradu članka pod tim naslovom. *'''[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]''' zaštićuje postavljanje datoteka, odnosno zabranjuje postavljanje novih datoteka ili novih verzija postojeće datoteke, ali ne i uređivanja informacija o datoteci. === Razina zaštite === *'''Djelomična zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena neprijavljenih ili nepotvrđenih korisnika. *'''Statusna zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena korisnika čiji računi nemaju određen korisnički status. *'''Puna zaštita''' zaštićuje stranicu od uređivanja za sve osim za administratore. === Trajanje zaštite === *Zaštita može biti postavljena na neodređeno vrijeme ili na vremenski rok. *Trajanje zaštite u pravilu ovisi o težini i upornosti remećenja, uz potencijalne iznimke u specifičnim slučajevima. == Preventivna zaštita == {{Shortcut|WP:PREVZAŠ|WP:PREVENTIVNA}} Wikipedija je slobodna i otvorena enciklopedija, pa primjena '''preventivne zaštite''' stranica načelno nije dopuštena. Osnovno načelo jest da se stranica ''može'' zaštititi samo kada postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja koja se može opravdati historijom izmjena same stranice ili njoj srodnih stranica, prirodom stranice ili prethodnim ponašanjem korisnika. Razina zaštite i njezino trajanje moraju biti razmjerni stupnju potencijalnog remećenja, što znači da zaštita ne smije biti prestroga niti smije ograničavati konstruktivan rad drugih korisnika ako to nije apsolutno nužno. Zbog toga, preventivna zaštita stranice načelno nije dopuštena, ali postoje određene iznimke od tog pravila: # Zaštita sistemski važnih stranica kao što su [[Glavna stranica]] ili sadržaj koji se pojavljuje na glavnoj stranici. Zaštita tih stranica važna je radi nesmetanog svakodnevnog funkcioniranja projekta i zaštite temeljne infrastrukture samog projekta. # Zaštita stranica za koje postoji ''očita i neposredna opasnost'' od vandalizma ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U tom slučaju mora postojati ''jasan i konkretan razlog'' za preventivnu zaštitu,{{efn|Procjenu o postojanju razloga donosi administrator na temelju vlastitog opažanja ili zahtjeva korisnika, a odlučuje se uvijek ''pojedinačno'', odnosno ne postoji popis unaprijed definiranih razloga za preventivnu zaštitu. Neki od razloga mogu biti ustrajno vandaliziranje stranice s kontroverznom temom ili pak zaštita stranica koje bi mogli vandalizirati dugogodišnji vandali koji imaju donekle prepoznatljiv obrazac remećenja. U svim je slučajevima važno da je potencijalna opasnost stvarna i da se ona može opravdati historijom izmjena samog članka ili pak prethodnim ponašanjem korisnika. Naravno, ova zaštita također mora biti razmjerna.}} a sama zaštita mora biti razmjerna očekivanom stupnju remećenja te obrazložena po potrebi ili zahtjevu. Svaka preventivna zaštita stranica podložna je kontroli, kako od drugih administratora, tako i od samih korisnika, koji na stranici za razgovor zaštićene stranice ili na [[Wikipedija:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] mogu pokrenuti raspravu o skidanju ili promjeni uvjeta zaštite. Te bi se rasprave trebale rješavati u što kraćem roku kako bi se korisnicima omogućio nesmetan rad. == Zahtjev za zaštitu == Iako će administratori uglavnom zaštićivati stranice prema vlastitoj prosudbi prilikom provedbe pravila i smjernica Wikipedije, korisnici također mogu zahtijevati zaštitu stranice. Zahtjev za zaštitu podnosi se na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]], a raspravu je moguće pokrenuti ili voditi na stranici za razgovor dotične stranice. Bilo koji korisnik može podnijeti zahtjev, a zahtjev treba sadržavati obrazloženje zašto se traži zaštita stranice, opis zaštite koja se traži te što više dokaza u prilog zahtjeva. O zahtjevu odlučuju administratori poštujući pravila o donošenju odluka na projektu, dok ostali korisnici mogu komentirati i iznositi svoje stajalište. Odluka bi trebala biti donesena u što kraćem roku da bi se omogućio nesmetan rad korisnika na projektu. Ista pravila odnose se i na zahtjeve za skidanje ili promjenu već postojeće zaštite. == Razine zaštite == Svaka od ovih razina objašnjena je u kontekstu zaštite od uređivanja, ali jednako se odnosi i na ostale vrste zaštite. === Komparativna tablica === <div class="noresize"> {| class="wikitable" style="margin-bottom: .3em; text-align: center; font-size: 90%; table-layout: fixed; min-width: 60em; max-width: 170em" |+ Pregled vrsta i razina zaštite na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku |- !scope="col" width="3%" |{{Abbr|F|Funkcija}} !scope="col" width="9%" | Razina zaštite !scope="col" width="18%"| Neprijavljeni ili novoprijavljeni !scope="col" width="9%" | Autopotvrđeni !scope="col" width="9%" | Autopatroleri !scope="col" width="9%" | Patroleri !scope="col" width="10%" | Administratori !scope="col" width="10%" | Administratori interfejsa !scope="col" width="30%" | Prikladnost |- ! rowspan="7" {{vertical header|va=middle|Uređivanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Predominantna većina stranica |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Semi-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Djelomična zaštita|Djelomična zaštita]]}} | style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | colspan="5" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja neprijavljenih korisnika. Neki često korišteni šabloni i moduli. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Extended-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Statusna zaštita|Statusna zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti i na ovu skupinu. | colspan="3" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja novih, (auto)potvrđenih korisnika i/ili onih koji nemaju status autopatrolera, patrolera ili viši status. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Full-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Puna zaštita|Puna zaštita]]}} | colspan="4" rowspan="3" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje'''{{sup|♦}} | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja prijavljenih korisnika. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Office-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Službena zaštita|Službena zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Stranice koje je [[Fondacija Wikimedija]] odredila kao iznimno osjetljive. |- ! style="text-align: left;" | {{nowrap|[[File:Cascade-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Lančana zaštita|Lančana zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' |Sistemski važne stranice, s ciljem preveniranja vandaliziranja stranica koje su transkludirane na njih. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Interface-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita interfejsa|Zaštita interfejsa]]}} | colspan="5" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Sistemski važne stranice i podstranice koje omogućavaju normalno funkcioniranje projekta. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Stvaranje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Predominantna većina naslova. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Create-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Stvaranje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Stranice koje su ustrajno ponovno stvarane nakon brisanja ili problematične stranice koje su ustrajno ponovno stvarane. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Premještanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Predominantna većina stranica. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Move-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Stranice koje su bile meta uređivačkih ratova. Stranice koje su zaštićene od uređivanja uglavnom su zaštićene i od premještanja istom razinom zaštite. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Postavljanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Predominantna većina datoteka. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Upload-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Datoteke koje su ustrajno ponovno postavljane nakon brisanja. |- | colspan="10" style="text-align:left" | '''Napomene:''' ^♦ Samo administratori mogu unositi nekontroverzne izmjene bez prethodnog konsenzusa. |} </div> === Djelomična zaštita<span class="anchor" id="semi"></span><span class="anchor" id="semi-user"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Semi-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Silver padlock|link=]] {{shortcut|WP:POLU}} Djelomično zaštićene stranice ne mogu uređivati neprijavljeni korisnici (privremeni računi) kao ni novi računi koji nisu automatski potvrđeni. Djelomična zaštita korisna je u slučajevima kada neregistrirani ili nepotvrđeni (novi) korisnici čine veliku količinu remetilačkih izmjena ili kada [[WP:Čarapko|čarapci]] blokiranih korisnika pokušavaju unositi izmjene radi zaobilaženja blokade. Korisnici koji su obuhvaćeni djelomičnom zaštitom mogu zahtijevati unošenje izmjena na stranici za razgovor specifičnog članka. Ako je i stranica za razgovor specifičnog članka zaštićena, unošenje izmjena može se zahtijevati na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Ako vam je kao korisniku onemogućeno uređivanje članka jer vam račun još nije potvrđen, možete se obratiti nekom od administratora za potvrdu računa. ==== Vodič za administratore ==== Djelomična zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema novim korisnicima u odnosu na stare korisnike u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu {{em|djelomično}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnom, ali privremenom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici neregistrirani ili nepotvrđeni (ova mjera ne vrijedi ako je barem jedan od korisnika u sporu potvrđen); * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu neregistrirani korisnici koriste metodu promjene IP adrese ili više računala kako bi remetili projekt; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama). Djelomična zaštita može se primijeniti i na stranice o kontroverznim temama ako zbog prirode teme postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U pravilu, sve više razine zaštite takvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnih vandalizama i zloupotreba. Djelomična zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj djelomične zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, djelomična zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna djelomična zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Djelomična zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Statusna zaštita<span class="anchor" id="30/500"></span><span class="anchor" id="extended"></span><span class="anchor" id="Arbitration 30/500 protection"></span><!--former tags allow section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Extended-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Dark blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:STATUS}} Statusna zaštita posebna je razina zaštite koja se primjenjuje kada djelomična zaštita nije dostatna, a remetilačke radnje čine prijavljeni korisnici na koje se djelomična zaštita ne odnosi. U praksi, ta zaštita primjenjuje se na korisnike koji nemaju status [[Wikipedija:Autopatroleri|autopatrolera]] ili [[Wikipedija:Patroleri|patrolera]].{{Efn|Kao prag za ovu vrstu zaštite uzeti su statusi autopatrolera i patrolera jer oni podrazumijevaju prethodnu provjeru iskustva, tehničke osposobljenosti i poznavanja pravila projekta.}} Budući da stjecanje tih statusa nije automatsko, nego zahtijeva provođenje propisane procedure i ispunjavanje uvjeta,{{efn|Status autopatrolera može dobiti samo onaj korisnik koji je aktivan najmanje mjesec dana na Wikipediji te je u tom razdoblju pokazao da zna uređivati članke u skladu s Wikipedijinim standardima, da poznaje pravila i smjernice Wikipedije te da je dovoljno upoznat s tehničkim aspektima uređivanja da se njegove izmjene ne moraju dodatno pregledavati. Pritom je potrebno da korisnik ima barem 100 prekontroliranih izmjena u glavnom imenskom prostoru.}} ova vrsta zaštite koristi se kako bi se stranice zaštitile od zlonamjernih registriranih korisnika na koje djelomična zaštita nema učinka. ==== Viša razina zaštite u odnosu na djelomičnu zaštitu ==== Statusna zaštita članka primjenjivat će se u onim slučajevima u kojima djelomična zaštita nema učinka. Dakle, ako remetilačke radnje ne čini neregistrirani ili novi korisnik, već prijavljeni korisnik koji još nema status autopatrolera ili patrolera, onda će se primijeniti ova razina zaštite. Cilj ove zaštite jest spriječiti remetilačke izmjene korisnika na koje se djelomična zaštita ne odnosi te riješiti problem bez uređivačkih ratova. ==== Vodič za administratore ==== Statusna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema korisnicima koji nemaju status autopatrolera ili patrolera u odnosu na autopatrolere ili patrolere u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu primijeniti statusnu zaštitu stranice ako je ona izložena: * Značajnom, ali privremenom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici bez statusa autopatrolera ili patrolera (ova mjera ne vrijedi ako barem jedan od korisnika ima jedan od tih statusa); * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama); Često korišteni i sistemski važni šabloni mogu dobiti ovu vrstu zaštite ako je djelomična zaštita očito neučinkovita ili nedostatna. Administratori prema vlastitoj diskreciji mogu primijeniti i statusnu zaštitu i na stvaranje stranica s određenim naslovima. Statusna zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj statusne zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, statusna zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna statusna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Statusna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Puna zaštita<span class="anchor" id="full"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Full-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Gold padlock|link=]] {{shortcut|WP:PUNA}} Stranicu na koju se primjenjuje puna zaštita mogu uređivati '''samo''' [[WP:Administratori|administratori]]. Ako je stranica zaštićena punom zaštitom, izmjene na njoj mogu se predlagati na stranici za razgovor dotične stranice (ili na drugom za to prikladnom mjestu). Administratori onda mogu unijeti izmjene u članak u skladu s postignutim [[WP:Konsenzus|konsenzusom]], ali i nekontroverzne izmjene, te izmjene koje spadaju u redovno održavanje. ==== Spor oko sadržaja<span class="anchor" id="full-dispute"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> ==== Iako se [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] može regulirati i [[WP:BLOK|blokiranjem]], zaključavanje stranica (puna zaštita) može poslužiti kao alternativna mjera, koja je ujedno i blaža jer može dovesti do smirivanja strasti, potaknuti smireni dijalog i, u konačnici, spriječiti izricanje strožih mjera prema samim korisnicima. Administratori ovu mjeru primjenjuju prema vlastitoj diskrecijskoj ocjeni nakon analize svih relevantnih činjenica u sporu. Ovaj je pristup pogodan za sporove u koje je uključen veći broj korisnika te sporove oko kontroverznih tema koji često mogu dovesti do izraženih sukoba. Pri primjeni pune zaštite na stranice koje su predmet spora oko sadržaja, administratori moraju vratiti stranicu na ''posljednju stabilnu verziju''.{{efn|''Posljednja stabilna verzija'' u pravilu je verzija stranice prije početka spora oko sadržaja. Međutim, tu postoje određene iznimke. Administratori ''ne smiju'' vratiti verziju koja predstavlja očito kršenje pravila projekta. Sadržaj poput vandalizma, kršenja autorskih prava, kleveta ili nekvalitetnog izvještavanja o živim osobama ''ne smije'' se vraćati.}} Pri vraćanju stranice na stabilnu verziju, administratori moraju biti objektivni i zanemariti vlastita stajališta o problemu. Ako stranica uživa punu zaštitu, jedine izmjene koje se mogu činiti su one nekontroverzne, vezane uz redovno održavanje projekta ili one usuglašene konsenzusom. Korisnici koji smatraju da aktualna verzija članka krši pravila i smjernice Wikipedije ili da ide u korist zlonamjernim korisnicima koji su započeli ratovanje izmjenama mogu identificirati stabilnu verziju članka, predložiti je administratorima i obrazložiti, odnosno dokazati zašto bi upravo ta verzija članka trebala biti stabilna. Prije nego se odluče na takav prijedlog, korisnici bi trebali tražiti procjenu neinvolviranih urednika koji mogu objektivnije procijeniti situaciju. Ako je sam administrator činio '''značajne''' izmjene te je sudjelovao u sporu oko sadržaja, smatra se da je involviran te on u pravilu ne bi smio zaključavati članak ili koristiti svoj autoritet kako bi činio daljnje izmjene; iznimke od ovog pravila definirane su niže. Ako administrator osobno sudjeluje u sporu, on bi se u tom slučaju trebao ponašati kao i svaki drugi "redovni" korisnik, a ne kao administrator, odnosno morao bi poštivati redovnu korisničku proceduru pri predlaganju zaštite određenog članka. ==== Stranice i šabloni visokog rizika ==== Sljedeće stranice i šabloni uglavnom su potpuno zaštićeni na neodređeno vrijeme: * [[Glavna stranica]] i pojedine njezine komponente; * Stranice koje se ne bi smjele mijenjati zbog ''pravnih razloga'', poput [[WP:Opće odricanje od odgovornosti|odricanja od odgovornosti]] ili općih normi o autorskim pravima; * Stranice i šabloni koji se često koriste, koji su od sistemskog značaja ili koji su često mete različitih vandalizama, odnosno zlonamjernih izmjena općenito. ==== Vodič za administratore ==== Puna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera koju će administratori primjenjivati prema korisnicima koji nemaju administratorski status. Budući da puna zaštita onemogućava uređivanje bilo kome tko nije administrator, ona se treba primjenjivati krajnje restriktivno. Administratori mogu {{em|potpuno}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena koje se ponavljaju tijekom dužeg razdoblja (na primjer, korisnik ili skupina korisnika stalno cilja konkretnu stranicu remetilačkim izmjenama); * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako je riječ o značajnom ratovanju izmjenama u kojem su {{em|sve}} uključene strane registrirani i autopotvrđeni korisnici; * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu zlonamjerni korisnici koriste različite metode izbjegavanja drugih razina zaštite kako bi ustrajno unosili remetilačke izmjene; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama), kada druge mjere ne proizvode željeni učinak; * Ako je riječ o sistemski važnoj ili često korištenoj stranici čije bi nekontrolirane izmjene mogle dovesti do problema u funkcioniranju projekta; Puna zaštita može se primijeniti na kraći vremenski rok, najčešće kada je potrebno zaštititi stranicu od ratovanja izmjena; u tom i sličnim slučajevima, puna zaštita stranice ima se ukinuti čim razlog njezine primjene prestane. U slučajevima kada je riječ o sistemski važnom sadržaju, puna zaštita može biti i neodređenog trajanja. Ako se primjenjuje puna zaštita na neodređeno vrijeme, za to bi trebao postojati ili prethodni konsenzus zajednice, ili bi – u slučaju da konsenzusa nema – administrator koji postavlja zaštitu trebao na stranici za razgovor obrazložiti razloge postavljanja. Preventivna puna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Kao i svi oblici zaštite, puna zaštita također se može preispitivati na zahtjev korisnika, bilo na stranici za razgovor članka, bilo na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Puna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. ===== Zaštita od strane involviranih administratora ===== Kao što je rečeno, administrator koji je involviran u spor oko sadržaja u pravilu {{em|ne bi smio}} primjenjivati punu zaštitu kao mjeru u odnosu na druge sudionike spora samo zato što je administrator. To se smatra zloupotrebom administratorskog položaja te je podložno sankcioniranju. Međutim, od tog pravila postoje određene iznimke. Involvirani administrator smije potpuno zaštititi stranicu ako su ''kumulativno'' ispunjeni ''svi sljedeći kriteriji'': # Razumno je očekivati da, s obzirom na okolnosti slučaja, jasno i nedvojbeno proizlazi da bi svaki drugi neinvolvirani administrator postupio na isti način; # Riječ je o hitnoj intervenciji radi sprečavanja značajnog vandalizma i rata izmjenama ili eskalacije sukoba u slučaju izravnih prijetnji eskalacijom; # Nijedan drugi administrator trenutno nije aktivan, a riječ je o hitnoj intervenciji.{{efn|Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku mala je zajednica i dnevna aktivnost fluktuira. Iako postoji dovoljan broj administratora, nisu svi aktivni u isto vrijeme te je nekad potrebno čekati i duže vrijeme na odgovor drugih administratora. Ako je slučaj hitan, moguće je privremeno zaštititi stranicu do izjašnjavanja drugog administratora.}} U takvom slučaju mora biti razvidno da je administrator mjeru zaštite stranice primijenio kao mjeru ''ultima ratio'', koja je primijenjena radi zaštite projekta i sprečavanja sukoba; mjera, dakle, mora biti primijenjena u dobroj namjeri u odnosu na zaštitu projekta, a ne za ostvarivanje osobnih ciljeva. Ako administrator primjenjuje ovu mjeru kako bi si osigurao bolji položaj u raspravi ili kako bi zastrašivao druge korisnike, to će se smatrati zloupotrebom administratorskog položaja; u tom slučaju, zaštita će se odmah ukinuti, a administrator može biti podložan sankcijama zajednice. Također, ako administrator zaključava stranicu u čijem je sporu involviran, on je {{em|dužan}} '''aktivno sudjelovati''' u raspravi s drugim korisnicima te u postizanju konsenzusa u pogledu spora; ako administrator odbija sudjelovati u daljnjoj raspravi bez jasnog ili opravdanog razloga, to se može smatrati vidom zloupotrebe administratorskog položaja. U slučaju primjene ovakve zaštite, korisnici imaju pravo zahtijevati reviziju odluke, ali čak i ako se to ne dogodi, netko od drugih administratora trebao bi u što kraćem roku provjeriti postoje li razlozi za zaštitu stranice, odnosno jesu li ispunjeni uvjeti na temelju kojih involvirani administrator može zaštititi stranicu. Ako se objektivni, neinvolvirani administrator potpuno ili djelomično ne slaže sa zaštitom stranice, on je može ukinuti ili izmijeniti njezine uvjete. Važno je naglasiti da bi ovakva zaštita, koju izriče involvirani administrator, u pravilu trebala biti privremena mjera, bilo da ona vrijedi do trenutka rješavanja spora, bilo da vrijedi do revizije drugog administratora. Ova pravila primjenjiva su i na druge oblike zaštite. == Vrste zaštite == === Zaštita od uređivanja === Zaštita od uređivanja najčešća je vrsta zaštite koja će se primjenjivati u praksi. Ova zaštita onemogućava uređivanje pojedine stranice određenim korisnicima. Za više informacija o modalitetima zaštite, pogledajte odjeljak {{Odjeljak-veza|Wikipedija:Zaštita stranica#Razine zaštite|nopage=y}}. === Zaštita od izrade<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Create-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:IZRZAŠ}} Administratori mogu zaključati nepostojeću stranicu i tako spriječiti njezino stvaranje. Ovakva zaštita ima smisla u slučajevima kada korisnik ustrajno vraća stranicu koja je već [[WP:Brisanje|izbrisana]] sukladno pravilima projekta ili konsenzusom. Pravila o razinama zaštite izložena ranije primjenjuju se i na ovu vrstu zaštite. Popis zaštićenih naslova koje je nemoguće stvoriti nalazi se [[Special:ProtectedTitles|ovdje]]. Postoji i mogućnost preventivne zaštite pojedinih naslova, koja se provodi pomoću [[MediaWiki:Titleblacklist|popisa nepoželjnih naslova]], a koja olakšava zaštitu kada je riječ o specifičnim izrazima ili pojmovima. Ni ova zaštita nije nužno neodređenog trajanja, pa je moguće preispitati zaštitu i stranice ponovno otključati. Korisnik koji želi stvoriti ovu stranicu trebao bi se prethodno informirati o razlozima njezine zaštite te kontaktirati nekog od [[WP:Administratori|administratora]] (bilo bi uputno kontaktirati administratora koji je zaštitio stranicu) u svrhu skidanja zaštite. Korisnik bi trebao imati dobre i opravdane razloge za traženje skidanja zaštite te obrazložiti to administratoru kojeg kontaktira. Ako administrator i dalje smatra da stranica treba ostati zaključana, korisnik može podnijeti zahtjev na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Zaštita od premještanja<span class="anchor" id="move"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Move-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Green padlock|link=]] {{shortcut|WP:PREMZAŠ}} Moguće je zaštititi stranicu na način da ju je nemoguće premjestiti na drugi naslov, osim ako to čini administrator. Ova se zaštita najčešće primjenjuje u sljedećim slučajevima: * Stranica je izložena učestalom [[WP:Vandalizam|vandaliziranju]] koje se manifestira kao premještanje stranice. * Stranica je tema spora o naslovu članka. * Vidljive i sistemski važne stranice koje nije potrebno premještati, poput [[WP:Administratorska tabla|Administratorske table]] ili [[WP:Pijaca|Pijace]]. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. Stranice koje su potpuno zaštićene implicitno su zaštićene i od premještanja. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita '''posljednje stabilne verzije''' ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. Također, sve datoteke i kategorije implicitno su zaštićene od premještanja, odnosno potrebna su posebna ovlaštenja da se navedene vrste stranica premjeste. === Zaštita od postavljanja<span class="anchor" id="upload"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Upload-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Purple padlock|link=]] {{shortcut|WP:POSTZAŠ}} Zaštita od postavljanja odnosi se na datoteke koje se ne mogu mijenjati postavljanjem nove verzije osim ako to čini administrator. Ova vrsta zaštite ne sprječava korisnike da uređuju stranice o datotekama, ali onemogućava postavljanje nove verzije. Ova vrsta zaštite primjenjivat će se u sljedećim situacijama: * Datoteke koje su učestale mete [[WP:Vandalizam|vandaliziranja]] koje se manifestira kao postavljanje nove verzije datoteke. * Datoteke koje su u središtu spora među korisnicima. * Datoteke koje se ne bi trebale mijenjati, poput datoteka koje se koriste u sučelju ili na glavnoj stranici. * Datoteke s ustaljenim ili generičkim imenima. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita posljednje stabilne verzije ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. == Neuobičajene vrste zaštite == === Lančana zaštita<span class="anchor" id="cascade"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Cascade-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Turquoise padlock|link=]] {{shortcut|WP:LANČANA|WP:KASKADA}} Lančana ili kaskadna zaštita zaštićuje jednu stranicu, ali se puna zaštita ''automatski'' prenosi na sve stranice koje su [[Wikipedija:Transkluzija|uključene]] u zaštićenu stranicu, bilo izravno ili neizravno. Ovo uključuje šablone, fotografije i ostale datoteke postavljene na srpskohrvatsku Wikipediju. Lančana zaštita ne primjenjuje se na datoteke koje su postavljene na [[Wikimedia Commons|Wikimedijinoj ostavi]]; da bi se te datoteke zaštitile, one se moraju ili privremeno postaviti na srpskohrvatsku Wikipediju ili moraju biti zaštićene Ostavi (ručno ili lančano). Ova vrsta zaštite: * Trebala bi se koristiti samo kako bi spriječila [[WP:Vandalizam|vandaliziranje]] posebno vidljivih ili važnih stranica, poput [[Glavna stranica|glavne stranice]]. * Primjenjiva je samo na stranice s punom zaštitom; lančana zaštita nije primjenjiva na niže razine zaštite jer stvara sistemsku pogrešku. * Ne primjenjuje se odmah; moguće je da prođe nekoliko sati prije nego što se lančana zaštita primijeni. * Općenito se ne bi smjela izravno primjenjivati na šablone ili module. Zahtjevi za postavljanje ili ukidanje lančane zaštite mogu se postaviti na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Operativne stranice === Operativne stranice koje primarno koristi softver, uključujući botove i korisničke skripte, mogu se zaštititi ovisno o načinu korištenja, sadržaju i drugim čimbenicima. Ovo uključuje konfiguracijske stranice, podatkovne stranice, dnevnike, statusne stranice i ostale stranice koje su nužne za rad softvera. Međutim, osobne CSS stranice, osobne JavaScript stranice i osobne JSON stranice automatski su zaštićene i na njih se ova vrsta zaštite ne bi trebala primjenjivati. === Zaštita interfejsa<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Interface-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Red padlock|link=|Icon for pages that can be edited only by interface administrators]] {{shortcut|WP:INTZAŠ}} Postoje određena područja na Wikipediji koja su pokrivena zaštitom softvera [[MediaWiki]]: *Uređivanja u imenskom prostoru MediaWiki, koji definira dijelove sučelja, onemogućena su svima osim administratorima i administratorima sučelja. **Uređivanja sistemskih CSS i JavaScript stranica, kao što je [[MediaWiki:common.js]], dodatno su onemogućena svima osim administratorima sučelja. *Uređivanja osobnih CSS i JavaScript stranica poput [[Korisnik:Primjer/monobook.css]] i [[Korisnik:Primjer/vector-2022.js]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima sučelja. Potonji mogu uređivati ove stranice, na primjer, kako bi uklonili nepravilno korištene korisničke skripte. Administratori mogu brisati ove stranice, ali ne mogu ih uređivati ili vraćati. *Uređivanja osobnih JSON stranica poput [[Korisnik:Primjer/data.json]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima. Ova vrsta zaštite naziva se neodređenom ili trajnom zaštitom, odnosno zaštitom sučelja u slučaju CSS i JavaScript stranica. Lokalni administratori ne mogu mijenjati ovu zaštitu niti uređivati ove stranice. === Službena zaštita<span class="anchor" id="office"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Office-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Black padlock|link=]] {{shortcut|WP:WMF-ZAŠ}} Kao što je navedeno u {{section link|Foundation:Policy:Office actions|Korištenje naprednih prava od strane osoblja Fondacije}}, osoblje [[Fondacija Wikimedija|Fondacije Wikimedija]] također može zaštititi stranicu u posebnim slučajevima kao što su kršenja autorskih prava ili kleveta. '''Ove radnje nadilaze konsenzus zajednice.''' Administratori '''ne bi trebali''' uređivati ili mijenjati zaštitu ovih stranica bez dopuštenja osoblja Fondacije. == Zaštita imenskih prostora == {{shortcut|WP:ZAŠTIP}} === <span id="Talk pages"></span>Stranice za razgovor članaka<span class="anchor" id="Talk pages"></span><span class="anchor" id="full-talk"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === {{shortcut|WP:RAZAŠT|WP:ZAŠTRAZG|WP:SZRZAŠT}} Stranice za razgovor članaka u pravilu se ne bi trebale zaštićivati, osim u iznimnim slučajevima. Na tim stranicama korisnici imaju pravo raspravljati o sadržaju ili o potencijalnom sporu, zbog čega bi one u pravilu trebale biti otvorene. U slučaju zloupotrebe jednog korisnika, administratori bi prije trebali primijeniti sankcije prema navedenom korisniku, a stranicu za razgovor trebali bi zaključavati samo u slučaju kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata. Zaštita bi trebala biti privremena i što liberalnija, odnosno trebala bi ciljati na rješavanje konkretnog problema, a ne ograničavati ostale korisnike. === Stranice za razgovor korisnika<span class="anchor" id="Talk-page protection"></span> === {{shortcut|WP:KRAZAŠT|WP:ZAŠTKORAZG|WP:KSZRZAŠT}} Korisničke stranice za razgovor rijetko će se zaštićivati. Međutim, moguće je primijeniti neku vrstu zaštite ako postoji obrazac ustrajnog vandaliziranja ili zloupotrebe. Ovakvu vrstu zaštite mogu primijeniti administratori po vlastitom nahođenju (uz obrazloženje) ili na zahtjev korisnika. U prvom slučaju, ako korisnik zatraži skidanje ili izmjenu razine zaštite, administratori su dužni postupiti po tom zahtjevu osim ako bi to dovelo do težih posljedica. Korisnici koji žele zaštititi stranicu za razgovor moraju (1) jasno i smisleno obrazložiti svoj zahtjev (sam zahtjev nije dovoljan razlog za zaštitu) i (2) ostaviti otvoren alternativni kanal za komunikaciju s drugim korisnicima. U pravilu, sve više razine zaštite ovakvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnog spama i vandalizma. ==== Blokirani korisnici ==== Stranice za razgovor blokiranih korisnika također ne treba automatski zaključavati, s obzirom na to da bi takav postupak efektivno onemogućio korisniku osporavanje bloka ili sličnu službenu komunikaciju. Iznimno je moguće zaključati i njih, ali samo ako blokirani korisnik koristi svoju stranicu za razgovor u svrhu zloupotrebe, kao i u slučaju dokazanih slučajeva [[WP:Čaraparenje|čaraparenja]] (u tom je slučaju dopušteno trajno zaključati i stranice za razgovor, ali samo alternativnih računa, ne i glavnog); ako je ona meta zloupotrebe trećih korisnika, mjera se treba primijeniti u odnosu na njih, a ne u odnosu na blokiranog korisnika. Ova vrsta zaštite, ako se primjenjuje, u pravilu ne bi smjela trajati dulje od trajanja same blokade. === Korisničke stranice === {{shortcut|WP:KORZAŠT|WP:KORSTRZAŠT}} Osnovne korisničke stranice (npr. Korisnik:Primjer, ali ne Korisnik:Primjer/podstranica ili Razgovor s korisnikom:Primjer) automatski su zaštićene tako da ih ne mogu uređivati nepotvrđeni ili IP korisnici. Iznimka su nepotvrđeni ili IP korisnici koji pokušavaju stvoriti ili urediti vlastitu stranicu za razgovor. Isti korisnici ne mogu stvarati ili uređivati ni korisničke stranice koje ne pripadaju već registriranom korisniku. Ovu zaštitu provodi [[Special:AbuseFilter/803|uređivački filter]]. Ako korisnik želi da se njegova korisnička stranica izuzme iz ovoga, može kontaktirati nekog od administratora uz obrazloženje. Kao i u slučaju stranica za razgovor, korisničke stranice mogu se zaštititi po administratorskom nahođenju ili na zahtjev korisnika. Ista pravila primjenjuju se i ovdje, uz sljedeću iznimku: korisnik ne treba imati posebno opravdan razlog za zahtijevanje zaštite vlastite korisničke stranice, a administrator taj zahtjev može odbiti samo ako bi zaštita dovela do težih posljedica ili zloupotrebe. Tomu je tako zato što korisnička stranica nije nužna za komunikaciju s korisnikom, zbog čega korisnik ima veća prava u pogledu njezine zaštite. Isto vrijedi i za sve podstranice unutar korisničkog imenskog prostora. Administratori mogu korisniku onemogućiti korištenje vlastite stranice zaštitom samo ako korisnik koristi vlastitu stranicu za zloupotrebu, a cilj nije moguće postići nekom drugom ili blažom mjerom. ==== Pokojni korisnici ==== U slučaju neosporno potvrđene smrti korisnika, korisnička stranica tog korisnika trebala bi se potpuno zaštititi. Ovo se ne odnosi na stranicu za razgovor korisnika. === Igralište === Korisnička ili sistemska igrališta u pravilu se ne bi trebala zaštićivati, s obzirom na činjenicu da je njihova temeljna svrha omogućavati korisnicima da eksperimentiraju i/ili vježbaju s wiki sintaksom. Sistemska igrališta mogu biti često mijenjana jer ih koriste različiti korisnici u različitim trenucima. Korisnička igrališta u pravilu će uređivati samo korisnici o kojima je riječ, a ne drugi korisnici, osim ako je to nužno iz sistemskih razloga (npr. održavanje projekta) ili ako za to imaju dopuštenje. Zaključavanje igrališta (korisničkih ili sistemskih) može se provesti samo u iznimnim situacijama kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata, ali općenito, ako se igralište koristi za zloupotrebu, administratori su dužni upozoriti ili sankcionirati tog korisnika, a ne zaključavati igralište. == Dostupni šabloni == Sljedeći šabloni mogu se dodati na sam vrh stranice kako bi korisnici znali da je zaštićena: {{Šabloni za zaštitu|state=expanded}} == Povezano == * [[MediaWiki:Protectedpagetext]] * [[Special:ProtectedPages]] * [[Special:ProtectedTitles]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja]] ==Napomene== {{notelist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije|state=expanded}} qby3hhiegdio8136rvkg5danbk8ma6m 42680637 42680636 2026-08-22T14:40:33Z Aca 108187 /* Vodič za administratore */ 42680637 wikitext text/x-wiki {{Pravilo|WP:ZAŠTITA|WP:ZAŠTSTR}} {{nutshell|Iako Wikipedija nastoji biti što otvorenija, ponekad je potrebno ograničiti uređivanje određenih stranica kako bi se spriječio [[WP:Vandalizam|vandalizam]], [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] ili drugi oblici remetilačkog uređivanja.}} {| class="wikitable floatright" |+ Ikone za zaštitu |- ! Ikona !! Razina zaštite |- | [[File:Semi-protection-shackle.svg|40px|Semi-protected|alt=Silver padlock]] Srebrna || [[#semi|Djelomična zaštita]] |- | [[File:Extended-protection-shackle.svg|40px|Extended confirmed protection|alt=Dark blue padlock]] Plava || [[#extended|Statusna zaštita]] |- | [[File:Full-protection-shackle.svg|40px|Fully protected|alt=Gold padlock]] Zlatna || [[#full|Puna zaštita]] |- | [[File:Move-protection-shackle.svg|40px|Move protected|alt=Green padlock]] Zelena || [[#move|Zaštita od premještanja]] |- | [[File:Create-protection-shackle.svg|40px|Create protected|alt=Blue padlock]] Nebeskoplava || [[#create|Zaštita od izrade]] |- | [[File:Upload-protection-shackle.svg|40px|Upload protected|alt=Purple padlock]] Ljubičasta || [[#upload|Zaštita od postavljanja]] |- | [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40px|Cascade protected|alt=Turquoise padlock]] Tirkizna || [[#cascade|Lančana zaštita]] |- | [[File:Office-protection-shackle.svg|40px|Protected by Office|alt=Black padlock]] Crna || [[#office|Službena zaštita]] |} {{Policylist}} [[Wikipedija]] je primarno slobodna enciklopedija koju svatko može uređivati. Međutim, pod određenim okolnostima može postojati potreba da se određene stranice '''zaštite''' od izmjena određenih korisnika ili skupina korisnika. Stranice se zaštićuju kao ''ultima ratio'', odnosno kada je jasno da se zaštita stranice od remetilačkih izmjena ne može postići drugim metodama ili bez primjene strožih mjera. Ako to okolnosti dopuštaju, zaštita stranice treba prethoditi izricanju strožih mjera (poput blokada). Osnovni postulati Wikipedije nalažu da bi što veći broj njezinih stranica trebao biti otvoren za javno uređivanje. Ovo pravilo detaljno navodi vrste i razine zaštite stranica, kao i procedure koje se primjenjuju za postavljanje i skidanje zaštite, odnosno situacije kada se ova pravila trebaju primijeniti, a kada ne. Zaštita stranice je tehnička mjera koju mogu primijeniti samo [[WP:Administratori|administratori]], iako korisnik na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] može zahtijevati zaštitu određene stranice. Zaštita može biti neograničenog trajanja ili na određeni vremenski rok. Različite razine zaštite mogu se primjenjivati na uređivanje stranice, premještanje stranice, stvaranje stranice ili postavljanje datoteka. Čak i ako je stranica zaštićena od uređivanja, svatko može vidjeti njezin kod. Oznaka da je stranica zaštićena nalazi se u gornjem desnom kutu, a simbolično je predstavlja ikona lokota. Ona se automatski pojavljuje kada se u članak doda šablon {{tlx|zaštićena stranica}}. == Pregled == Svaka zaštita stranice može se klasificirati prema vrsti, razini i trajanju na sljedeći način: === Vrsta zaštite === *'''[[#Zaštita od uređivanja|Zaštita od uređivanja]]''' zaštićuje stranicu od uređivanja. *'''[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]''' zaštićuje stranicu od premještanja ili preimenovanja. *'''[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]''' zaštićuje nepostojeću stranicu od izrade, odnosno onemogućava izradu članka pod tim naslovom. *'''[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]''' zaštićuje postavljanje datoteka, odnosno zabranjuje postavljanje novih datoteka ili novih verzija postojeće datoteke, ali ne i uređivanja informacija o datoteci. === Razina zaštite === *'''Djelomična zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena neprijavljenih ili nepotvrđenih korisnika. *'''Statusna zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena korisnika čiji računi nemaju određen korisnički status. *'''Puna zaštita''' zaštićuje stranicu od uređivanja za sve osim za administratore. === Trajanje zaštite === *Zaštita može biti postavljena na neodređeno vrijeme ili na vremenski rok. *Trajanje zaštite u pravilu ovisi o težini i upornosti remećenja, uz potencijalne iznimke u specifičnim slučajevima. == Preventivna zaštita == {{Shortcut|WP:PREVZAŠ|WP:PREVENTIVNA}} Wikipedija je slobodna i otvorena enciklopedija, pa primjena '''preventivne zaštite''' stranica načelno nije dopuštena. Osnovno načelo jest da se stranica ''može'' zaštititi samo kada postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja koja se može opravdati historijom izmjena same stranice ili njoj srodnih stranica, prirodom stranice ili prethodnim ponašanjem korisnika. Razina zaštite i njezino trajanje moraju biti razmjerni stupnju potencijalnog remećenja, što znači da zaštita ne smije biti prestroga niti smije ograničavati konstruktivan rad drugih korisnika ako to nije apsolutno nužno. Zbog toga, preventivna zaštita stranice načelno nije dopuštena, ali postoje određene iznimke od tog pravila: # Zaštita sistemski važnih stranica kao što su [[Glavna stranica]] ili sadržaj koji se pojavljuje na glavnoj stranici. Zaštita tih stranica važna je radi nesmetanog svakodnevnog funkcioniranja projekta i zaštite temeljne infrastrukture samog projekta. # Zaštita stranica za koje postoji ''očita i neposredna opasnost'' od vandalizma ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U tom slučaju mora postojati ''jasan i konkretan razlog'' za preventivnu zaštitu,{{efn|Procjenu o postojanju razloga donosi administrator na temelju vlastitog opažanja ili zahtjeva korisnika, a odlučuje se uvijek ''pojedinačno'', odnosno ne postoji popis unaprijed definiranih razloga za preventivnu zaštitu. Neki od razloga mogu biti ustrajno vandaliziranje stranice s kontroverznom temom ili pak zaštita stranica koje bi mogli vandalizirati dugogodišnji vandali koji imaju donekle prepoznatljiv obrazac remećenja. U svim je slučajevima važno da je potencijalna opasnost stvarna i da se ona može opravdati historijom izmjena samog članka ili pak prethodnim ponašanjem korisnika. Naravno, ova zaštita također mora biti razmjerna.}} a sama zaštita mora biti razmjerna očekivanom stupnju remećenja te obrazložena po potrebi ili zahtjevu. Svaka preventivna zaštita stranica podložna je kontroli, kako od drugih administratora, tako i od samih korisnika, koji na stranici za razgovor zaštićene stranice ili na [[Wikipedija:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] mogu pokrenuti raspravu o skidanju ili promjeni uvjeta zaštite. Te bi se rasprave trebale rješavati u što kraćem roku kako bi se korisnicima omogućio nesmetan rad. == Zahtjev za zaštitu == Iako će administratori uglavnom zaštićivati stranice prema vlastitoj prosudbi prilikom provedbe pravila i smjernica Wikipedije, korisnici također mogu zahtijevati zaštitu stranice. Zahtjev za zaštitu podnosi se na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]], a raspravu je moguće pokrenuti ili voditi na stranici za razgovor dotične stranice. Bilo koji korisnik može podnijeti zahtjev, a zahtjev treba sadržavati obrazloženje zašto se traži zaštita stranice, opis zaštite koja se traži te što više dokaza u prilog zahtjeva. O zahtjevu odlučuju administratori poštujući pravila o donošenju odluka na projektu, dok ostali korisnici mogu komentirati i iznositi svoje stajalište. Odluka bi trebala biti donesena u što kraćem roku da bi se omogućio nesmetan rad korisnika na projektu. Ista pravila odnose se i na zahtjeve za skidanje ili promjenu već postojeće zaštite. == Razine zaštite == Svaka od ovih razina objašnjena je u kontekstu zaštite od uređivanja, ali jednako se odnosi i na ostale vrste zaštite. === Komparativna tablica === <div class="noresize"> {| class="wikitable" style="margin-bottom: .3em; text-align: center; font-size: 90%; table-layout: fixed; min-width: 60em; max-width: 170em" |+ Pregled vrsta i razina zaštite na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku |- !scope="col" width="3%" |{{Abbr|F|Funkcija}} !scope="col" width="9%" | Razina zaštite !scope="col" width="18%"| Neprijavljeni ili novoprijavljeni !scope="col" width="9%" | Autopotvrđeni !scope="col" width="9%" | Autopatroleri !scope="col" width="9%" | Patroleri !scope="col" width="10%" | Administratori !scope="col" width="10%" | Administratori interfejsa !scope="col" width="30%" | Prikladnost |- ! rowspan="7" {{vertical header|va=middle|Uređivanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Predominantna većina stranica |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Semi-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Djelomična zaštita|Djelomična zaštita]]}} | style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | colspan="5" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja neprijavljenih korisnika. Neki često korišteni šabloni i moduli. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Extended-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Statusna zaštita|Statusna zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti i na ovu skupinu. | colspan="3" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja novih, (auto)potvrđenih korisnika i/ili onih koji nemaju status autopatrolera, patrolera ili viši status. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Full-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Puna zaštita|Puna zaštita]]}} | colspan="4" rowspan="3" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje'''{{sup|♦}} | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja prijavljenih korisnika. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Office-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Službena zaštita|Službena zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Stranice koje je [[Fondacija Wikimedija]] odredila kao iznimno osjetljive. |- ! style="text-align: left;" | {{nowrap|[[File:Cascade-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Lančana zaštita|Lančana zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' |Sistemski važne stranice, s ciljem preveniranja vandaliziranja stranica koje su transkludirane na njih. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Interface-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita interfejsa|Zaštita interfejsa]]}} | colspan="5" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Sistemski važne stranice i podstranice koje omogućavaju normalno funkcioniranje projekta. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Stvaranje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Predominantna većina naslova. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Create-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Stvaranje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Stranice koje su ustrajno ponovno stvarane nakon brisanja ili problematične stranice koje su ustrajno ponovno stvarane. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Premještanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Predominantna većina stranica. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Move-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Stranice koje su bile meta uređivačkih ratova. Stranice koje su zaštićene od uređivanja uglavnom su zaštićene i od premještanja istom razinom zaštite. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Postavljanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Predominantna većina datoteka. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Upload-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Datoteke koje su ustrajno ponovno postavljane nakon brisanja. |- | colspan="10" style="text-align:left" | '''Napomene:''' ^♦ Samo administratori mogu unositi nekontroverzne izmjene bez prethodnog konsenzusa. |} </div> === Djelomična zaštita<span class="anchor" id="semi"></span><span class="anchor" id="semi-user"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Semi-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Silver padlock|link=]] {{shortcut|WP:POLU}} Djelomično zaštićene stranice ne mogu uređivati neprijavljeni korisnici (privremeni računi) kao ni novi računi koji nisu automatski potvrđeni. Djelomična zaštita korisna je u slučajevima kada neregistrirani ili nepotvrđeni (novi) korisnici čine veliku količinu remetilačkih izmjena ili kada [[WP:Čarapko|čarapci]] blokiranih korisnika pokušavaju unositi izmjene radi zaobilaženja blokade. Korisnici koji su obuhvaćeni djelomičnom zaštitom mogu zahtijevati unošenje izmjena na stranici za razgovor specifičnog članka. Ako je i stranica za razgovor specifičnog članka zaštićena, unošenje izmjena može se zahtijevati na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Ako vam je kao korisniku onemogućeno uređivanje članka jer vam račun još nije potvrđen, možete se obratiti nekom od administratora za potvrdu računa. ==== Vodič za administratore ==== Djelomična zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema novim korisnicima u odnosu na stare korisnike u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu {{em|djelomično}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Ozbiljnom, ali privremenom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici neregistrirani ili nepotvrđeni (ova mjera ne vrijedi ako je barem jedan od korisnika u sporu potvrđen); * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu neregistrirani korisnici koriste metodu promjene IP adrese ili više računala kako bi remetili projekt; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama). Djelomična zaštita može se primijeniti i na stranice o kontroverznim temama ako zbog prirode teme postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U pravilu, sve više razine zaštite takvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnih vandalizama i zloupotreba. Djelomična zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj djelomične zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, djelomična zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna djelomična zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Djelomična zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Statusna zaštita<span class="anchor" id="30/500"></span><span class="anchor" id="extended"></span><span class="anchor" id="Arbitration 30/500 protection"></span><!--former tags allow section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Extended-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Dark blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:STATUS}} Statusna zaštita posebna je razina zaštite koja se primjenjuje kada djelomična zaštita nije dostatna, a remetilačke radnje čine prijavljeni korisnici na koje se djelomična zaštita ne odnosi. U praksi, ta zaštita primjenjuje se na korisnike koji nemaju status [[Wikipedija:Autopatroleri|autopatrolera]] ili [[Wikipedija:Patroleri|patrolera]].{{Efn|Kao prag za ovu vrstu zaštite uzeti su statusi autopatrolera i patrolera jer oni podrazumijevaju prethodnu provjeru iskustva, tehničke osposobljenosti i poznavanja pravila projekta.}} Budući da stjecanje tih statusa nije automatsko, nego zahtijeva provođenje propisane procedure i ispunjavanje uvjeta,{{efn|Status autopatrolera može dobiti samo onaj korisnik koji je aktivan najmanje mjesec dana na Wikipediji te je u tom razdoblju pokazao da zna uređivati članke u skladu s Wikipedijinim standardima, da poznaje pravila i smjernice Wikipedije te da je dovoljno upoznat s tehničkim aspektima uređivanja da se njegove izmjene ne moraju dodatno pregledavati. Pritom je potrebno da korisnik ima barem 100 prekontroliranih izmjena u glavnom imenskom prostoru.}} ova vrsta zaštite koristi se kako bi se stranice zaštitile od zlonamjernih registriranih korisnika na koje djelomična zaštita nema učinka. ==== Viša razina zaštite u odnosu na djelomičnu zaštitu ==== Statusna zaštita članka primjenjivat će se u onim slučajevima u kojima djelomična zaštita nema učinka. Dakle, ako remetilačke radnje ne čini neregistrirani ili novi korisnik, već prijavljeni korisnik koji još nema status autopatrolera ili patrolera, onda će se primijeniti ova razina zaštite. Cilj ove zaštite jest spriječiti remetilačke izmjene korisnika na koje se djelomična zaštita ne odnosi te riješiti problem bez uređivačkih ratova. ==== Vodič za administratore ==== Statusna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema korisnicima koji nemaju status autopatrolera ili patrolera u odnosu na autopatrolere ili patrolere u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu primijeniti statusnu zaštitu stranice ako je ona izložena: * Značajnom, ali privremenom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici bez statusa autopatrolera ili patrolera (ova mjera ne vrijedi ako barem jedan od korisnika ima jedan od tih statusa); * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama); Često korišteni i sistemski važni šabloni mogu dobiti ovu vrstu zaštite ako je djelomična zaštita očito neučinkovita ili nedostatna. Administratori prema vlastitoj diskreciji mogu primijeniti i statusnu zaštitu i na stvaranje stranica s određenim naslovima. Statusna zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj statusne zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, statusna zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna statusna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Statusna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Puna zaštita<span class="anchor" id="full"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Full-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Gold padlock|link=]] {{shortcut|WP:PUNA}} Stranicu na koju se primjenjuje puna zaštita mogu uređivati '''samo''' [[WP:Administratori|administratori]]. Ako je stranica zaštićena punom zaštitom, izmjene na njoj mogu se predlagati na stranici za razgovor dotične stranice (ili na drugom za to prikladnom mjestu). Administratori onda mogu unijeti izmjene u članak u skladu s postignutim [[WP:Konsenzus|konsenzusom]], ali i nekontroverzne izmjene, te izmjene koje spadaju u redovno održavanje. ==== Spor oko sadržaja<span class="anchor" id="full-dispute"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> ==== Iako se [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] može regulirati i [[WP:BLOK|blokiranjem]], zaključavanje stranica (puna zaštita) može poslužiti kao alternativna mjera, koja je ujedno i blaža jer može dovesti do smirivanja strasti, potaknuti smireni dijalog i, u konačnici, spriječiti izricanje strožih mjera prema samim korisnicima. Administratori ovu mjeru primjenjuju prema vlastitoj diskrecijskoj ocjeni nakon analize svih relevantnih činjenica u sporu. Ovaj je pristup pogodan za sporove u koje je uključen veći broj korisnika te sporove oko kontroverznih tema koji često mogu dovesti do izraženih sukoba. Pri primjeni pune zaštite na stranice koje su predmet spora oko sadržaja, administratori moraju vratiti stranicu na ''posljednju stabilnu verziju''.{{efn|''Posljednja stabilna verzija'' u pravilu je verzija stranice prije početka spora oko sadržaja. Međutim, tu postoje određene iznimke. Administratori ''ne smiju'' vratiti verziju koja predstavlja očito kršenje pravila projekta. Sadržaj poput vandalizma, kršenja autorskih prava, kleveta ili nekvalitetnog izvještavanja o živim osobama ''ne smije'' se vraćati.}} Pri vraćanju stranice na stabilnu verziju, administratori moraju biti objektivni i zanemariti vlastita stajališta o problemu. Ako stranica uživa punu zaštitu, jedine izmjene koje se mogu činiti su one nekontroverzne, vezane uz redovno održavanje projekta ili one usuglašene konsenzusom. Korisnici koji smatraju da aktualna verzija članka krši pravila i smjernice Wikipedije ili da ide u korist zlonamjernim korisnicima koji su započeli ratovanje izmjenama mogu identificirati stabilnu verziju članka, predložiti je administratorima i obrazložiti, odnosno dokazati zašto bi upravo ta verzija članka trebala biti stabilna. Prije nego se odluče na takav prijedlog, korisnici bi trebali tražiti procjenu neinvolviranih urednika koji mogu objektivnije procijeniti situaciju. Ako je sam administrator činio '''značajne''' izmjene te je sudjelovao u sporu oko sadržaja, smatra se da je involviran te on u pravilu ne bi smio zaključavati članak ili koristiti svoj autoritet kako bi činio daljnje izmjene; iznimke od ovog pravila definirane su niže. Ako administrator osobno sudjeluje u sporu, on bi se u tom slučaju trebao ponašati kao i svaki drugi "redovni" korisnik, a ne kao administrator, odnosno morao bi poštivati redovnu korisničku proceduru pri predlaganju zaštite određenog članka. ==== Stranice i šabloni visokog rizika ==== Sljedeće stranice i šabloni uglavnom su potpuno zaštićeni na neodređeno vrijeme: * [[Glavna stranica]] i pojedine njezine komponente; * Stranice koje se ne bi smjele mijenjati zbog ''pravnih razloga'', poput [[WP:Opće odricanje od odgovornosti|odricanja od odgovornosti]] ili općih normi o autorskim pravima; * Stranice i šabloni koji se često koriste, koji su od sistemskog značaja ili koji su često mete različitih vandalizama, odnosno zlonamjernih izmjena općenito. ==== Vodič za administratore ==== Puna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera koju će administratori primjenjivati prema korisnicima koji nemaju administratorski status. Budući da puna zaštita onemogućava uređivanje bilo kome tko nije administrator, ona se treba primjenjivati krajnje restriktivno. Administratori mogu {{em|potpuno}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena koje se ponavljaju tijekom dužeg razdoblja (na primjer, korisnik ili skupina korisnika stalno cilja konkretnu stranicu remetilačkim izmjenama); * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako je riječ o značajnom ratovanju izmjenama u kojem su {{em|sve}} uključene strane registrirani i autopotvrđeni korisnici; * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu zlonamjerni korisnici koriste različite metode izbjegavanja drugih razina zaštite kako bi ustrajno unosili remetilačke izmjene; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama), kada druge mjere ne proizvode željeni učinak; * Ako je riječ o sistemski važnoj ili često korištenoj stranici čije bi nekontrolirane izmjene mogle dovesti do problema u funkcioniranju projekta; Puna zaštita može se primijeniti na kraći vremenski rok, najčešće kada je potrebno zaštititi stranicu od ratovanja izmjena; u tom i sličnim slučajevima, puna zaštita stranice ima se ukinuti čim razlog njezine primjene prestane. U slučajevima kada je riječ o sistemski važnom sadržaju, puna zaštita može biti i neodređenog trajanja. Ako se primjenjuje puna zaštita na neodređeno vrijeme, za to bi trebao postojati ili prethodni konsenzus zajednice, ili bi – u slučaju da konsenzusa nema – administrator koji postavlja zaštitu trebao na stranici za razgovor obrazložiti razloge postavljanja. Preventivna puna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Kao i svi oblici zaštite, puna zaštita također se može preispitivati na zahtjev korisnika, bilo na stranici za razgovor članka, bilo na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Puna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. ===== Zaštita od strane involviranih administratora ===== Kao što je rečeno, administrator koji je involviran u spor oko sadržaja u pravilu {{em|ne bi smio}} primjenjivati punu zaštitu kao mjeru u odnosu na druge sudionike spora samo zato što je administrator. To se smatra zloupotrebom administratorskog položaja te je podložno sankcioniranju. Međutim, od tog pravila postoje određene iznimke. Involvirani administrator smije potpuno zaštititi stranicu ako su ''kumulativno'' ispunjeni ''svi sljedeći kriteriji'': # Razumno je očekivati da, s obzirom na okolnosti slučaja, jasno i nedvojbeno proizlazi da bi svaki drugi neinvolvirani administrator postupio na isti način; # Riječ je o hitnoj intervenciji radi sprečavanja značajnog vandalizma i rata izmjenama ili eskalacije sukoba u slučaju izravnih prijetnji eskalacijom; # Nijedan drugi administrator trenutno nije aktivan, a riječ je o hitnoj intervenciji.{{efn|Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku mala je zajednica i dnevna aktivnost fluktuira. Iako postoji dovoljan broj administratora, nisu svi aktivni u isto vrijeme te je nekad potrebno čekati i duže vrijeme na odgovor drugih administratora. Ako je slučaj hitan, moguće je privremeno zaštititi stranicu do izjašnjavanja drugog administratora.}} U takvom slučaju mora biti razvidno da je administrator mjeru zaštite stranice primijenio kao mjeru ''ultima ratio'', koja je primijenjena radi zaštite projekta i sprečavanja sukoba; mjera, dakle, mora biti primijenjena u dobroj namjeri u odnosu na zaštitu projekta, a ne za ostvarivanje osobnih ciljeva. Ako administrator primjenjuje ovu mjeru kako bi si osigurao bolji položaj u raspravi ili kako bi zastrašivao druge korisnike, to će se smatrati zloupotrebom administratorskog položaja; u tom slučaju, zaštita će se odmah ukinuti, a administrator može biti podložan sankcijama zajednice. Također, ako administrator zaključava stranicu u čijem je sporu involviran, on je {{em|dužan}} '''aktivno sudjelovati''' u raspravi s drugim korisnicima te u postizanju konsenzusa u pogledu spora; ako administrator odbija sudjelovati u daljnjoj raspravi bez jasnog ili opravdanog razloga, to se može smatrati vidom zloupotrebe administratorskog položaja. U slučaju primjene ovakve zaštite, korisnici imaju pravo zahtijevati reviziju odluke, ali čak i ako se to ne dogodi, netko od drugih administratora trebao bi u što kraćem roku provjeriti postoje li razlozi za zaštitu stranice, odnosno jesu li ispunjeni uvjeti na temelju kojih involvirani administrator može zaštititi stranicu. Ako se objektivni, neinvolvirani administrator potpuno ili djelomično ne slaže sa zaštitom stranice, on je može ukinuti ili izmijeniti njezine uvjete. Važno je naglasiti da bi ovakva zaštita, koju izriče involvirani administrator, u pravilu trebala biti privremena mjera, bilo da ona vrijedi do trenutka rješavanja spora, bilo da vrijedi do revizije drugog administratora. Ova pravila primjenjiva su i na druge oblike zaštite. == Vrste zaštite == === Zaštita od uređivanja === Zaštita od uređivanja najčešća je vrsta zaštite koja će se primjenjivati u praksi. Ova zaštita onemogućava uređivanje pojedine stranice određenim korisnicima. Za više informacija o modalitetima zaštite, pogledajte odjeljak {{Odjeljak-veza|Wikipedija:Zaštita stranica#Razine zaštite|nopage=y}}. === Zaštita od izrade<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Create-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:IZRZAŠ}} Administratori mogu zaključati nepostojeću stranicu i tako spriječiti njezino stvaranje. Ovakva zaštita ima smisla u slučajevima kada korisnik ustrajno vraća stranicu koja je već [[WP:Brisanje|izbrisana]] sukladno pravilima projekta ili konsenzusom. Pravila o razinama zaštite izložena ranije primjenjuju se i na ovu vrstu zaštite. Popis zaštićenih naslova koje je nemoguće stvoriti nalazi se [[Special:ProtectedTitles|ovdje]]. Postoji i mogućnost preventivne zaštite pojedinih naslova, koja se provodi pomoću [[MediaWiki:Titleblacklist|popisa nepoželjnih naslova]], a koja olakšava zaštitu kada je riječ o specifičnim izrazima ili pojmovima. Ni ova zaštita nije nužno neodređenog trajanja, pa je moguće preispitati zaštitu i stranice ponovno otključati. Korisnik koji želi stvoriti ovu stranicu trebao bi se prethodno informirati o razlozima njezine zaštite te kontaktirati nekog od [[WP:Administratori|administratora]] (bilo bi uputno kontaktirati administratora koji je zaštitio stranicu) u svrhu skidanja zaštite. Korisnik bi trebao imati dobre i opravdane razloge za traženje skidanja zaštite te obrazložiti to administratoru kojeg kontaktira. Ako administrator i dalje smatra da stranica treba ostati zaključana, korisnik može podnijeti zahtjev na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Zaštita od premještanja<span class="anchor" id="move"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Move-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Green padlock|link=]] {{shortcut|WP:PREMZAŠ}} Moguće je zaštititi stranicu na način da ju je nemoguće premjestiti na drugi naslov, osim ako to čini administrator. Ova se zaštita najčešće primjenjuje u sljedećim slučajevima: * Stranica je izložena učestalom [[WP:Vandalizam|vandaliziranju]] koje se manifestira kao premještanje stranice. * Stranica je tema spora o naslovu članka. * Vidljive i sistemski važne stranice koje nije potrebno premještati, poput [[WP:Administratorska tabla|Administratorske table]] ili [[WP:Pijaca|Pijace]]. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. Stranice koje su potpuno zaštićene implicitno su zaštićene i od premještanja. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita '''posljednje stabilne verzije''' ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. Također, sve datoteke i kategorije implicitno su zaštićene od premještanja, odnosno potrebna su posebna ovlaštenja da se navedene vrste stranica premjeste. === Zaštita od postavljanja<span class="anchor" id="upload"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Upload-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Purple padlock|link=]] {{shortcut|WP:POSTZAŠ}} Zaštita od postavljanja odnosi se na datoteke koje se ne mogu mijenjati postavljanjem nove verzije osim ako to čini administrator. Ova vrsta zaštite ne sprječava korisnike da uređuju stranice o datotekama, ali onemogućava postavljanje nove verzije. Ova vrsta zaštite primjenjivat će se u sljedećim situacijama: * Datoteke koje su učestale mete [[WP:Vandalizam|vandaliziranja]] koje se manifestira kao postavljanje nove verzije datoteke. * Datoteke koje su u središtu spora među korisnicima. * Datoteke koje se ne bi trebale mijenjati, poput datoteka koje se koriste u sučelju ili na glavnoj stranici. * Datoteke s ustaljenim ili generičkim imenima. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita posljednje stabilne verzije ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. == Neuobičajene vrste zaštite == === Lančana zaštita<span class="anchor" id="cascade"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Cascade-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Turquoise padlock|link=]] {{shortcut|WP:LANČANA|WP:KASKADA}} Lančana ili kaskadna zaštita zaštićuje jednu stranicu, ali se puna zaštita ''automatski'' prenosi na sve stranice koje su [[Wikipedija:Transkluzija|uključene]] u zaštićenu stranicu, bilo izravno ili neizravno. Ovo uključuje šablone, fotografije i ostale datoteke postavljene na srpskohrvatsku Wikipediju. Lančana zaštita ne primjenjuje se na datoteke koje su postavljene na [[Wikimedia Commons|Wikimedijinoj ostavi]]; da bi se te datoteke zaštitile, one se moraju ili privremeno postaviti na srpskohrvatsku Wikipediju ili moraju biti zaštićene Ostavi (ručno ili lančano). Ova vrsta zaštite: * Trebala bi se koristiti samo kako bi spriječila [[WP:Vandalizam|vandaliziranje]] posebno vidljivih ili važnih stranica, poput [[Glavna stranica|glavne stranice]]. * Primjenjiva je samo na stranice s punom zaštitom; lančana zaštita nije primjenjiva na niže razine zaštite jer stvara sistemsku pogrešku. * Ne primjenjuje se odmah; moguće je da prođe nekoliko sati prije nego što se lančana zaštita primijeni. * Općenito se ne bi smjela izravno primjenjivati na šablone ili module. Zahtjevi za postavljanje ili ukidanje lančane zaštite mogu se postaviti na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Operativne stranice === Operativne stranice koje primarno koristi softver, uključujući botove i korisničke skripte, mogu se zaštititi ovisno o načinu korištenja, sadržaju i drugim čimbenicima. Ovo uključuje konfiguracijske stranice, podatkovne stranice, dnevnike, statusne stranice i ostale stranice koje su nužne za rad softvera. Međutim, osobne CSS stranice, osobne JavaScript stranice i osobne JSON stranice automatski su zaštićene i na njih se ova vrsta zaštite ne bi trebala primjenjivati. === Zaštita interfejsa<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Interface-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Red padlock|link=|Icon for pages that can be edited only by interface administrators]] {{shortcut|WP:INTZAŠ}} Postoje određena područja na Wikipediji koja su pokrivena zaštitom softvera [[MediaWiki]]: *Uređivanja u imenskom prostoru MediaWiki, koji definira dijelove sučelja, onemogućena su svima osim administratorima i administratorima sučelja. **Uređivanja sistemskih CSS i JavaScript stranica, kao što je [[MediaWiki:common.js]], dodatno su onemogućena svima osim administratorima sučelja. *Uređivanja osobnih CSS i JavaScript stranica poput [[Korisnik:Primjer/monobook.css]] i [[Korisnik:Primjer/vector-2022.js]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima sučelja. Potonji mogu uređivati ove stranice, na primjer, kako bi uklonili nepravilno korištene korisničke skripte. Administratori mogu brisati ove stranice, ali ne mogu ih uređivati ili vraćati. *Uređivanja osobnih JSON stranica poput [[Korisnik:Primjer/data.json]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima. Ova vrsta zaštite naziva se neodređenom ili trajnom zaštitom, odnosno zaštitom sučelja u slučaju CSS i JavaScript stranica. Lokalni administratori ne mogu mijenjati ovu zaštitu niti uređivati ove stranice. === Službena zaštita<span class="anchor" id="office"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Office-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Black padlock|link=]] {{shortcut|WP:WMF-ZAŠ}} Kao što je navedeno u {{section link|Foundation:Policy:Office actions|Korištenje naprednih prava od strane osoblja Fondacije}}, osoblje [[Fondacija Wikimedija|Fondacije Wikimedija]] također može zaštititi stranicu u posebnim slučajevima kao što su kršenja autorskih prava ili kleveta. '''Ove radnje nadilaze konsenzus zajednice.''' Administratori '''ne bi trebali''' uređivati ili mijenjati zaštitu ovih stranica bez dopuštenja osoblja Fondacije. == Zaštita imenskih prostora == {{shortcut|WP:ZAŠTIP}} === <span id="Talk pages"></span>Stranice za razgovor članaka<span class="anchor" id="Talk pages"></span><span class="anchor" id="full-talk"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === {{shortcut|WP:RAZAŠT|WP:ZAŠTRAZG|WP:SZRZAŠT}} Stranice za razgovor članaka u pravilu se ne bi trebale zaštićivati, osim u iznimnim slučajevima. Na tim stranicama korisnici imaju pravo raspravljati o sadržaju ili o potencijalnom sporu, zbog čega bi one u pravilu trebale biti otvorene. U slučaju zloupotrebe jednog korisnika, administratori bi prije trebali primijeniti sankcije prema navedenom korisniku, a stranicu za razgovor trebali bi zaključavati samo u slučaju kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata. Zaštita bi trebala biti privremena i što liberalnija, odnosno trebala bi ciljati na rješavanje konkretnog problema, a ne ograničavati ostale korisnike. === Stranice za razgovor korisnika<span class="anchor" id="Talk-page protection"></span> === {{shortcut|WP:KRAZAŠT|WP:ZAŠTKORAZG|WP:KSZRZAŠT}} Korisničke stranice za razgovor rijetko će se zaštićivati. Međutim, moguće je primijeniti neku vrstu zaštite ako postoji obrazac ustrajnog vandaliziranja ili zloupotrebe. Ovakvu vrstu zaštite mogu primijeniti administratori po vlastitom nahođenju (uz obrazloženje) ili na zahtjev korisnika. U prvom slučaju, ako korisnik zatraži skidanje ili izmjenu razine zaštite, administratori su dužni postupiti po tom zahtjevu osim ako bi to dovelo do težih posljedica. Korisnici koji žele zaštititi stranicu za razgovor moraju (1) jasno i smisleno obrazložiti svoj zahtjev (sam zahtjev nije dovoljan razlog za zaštitu) i (2) ostaviti otvoren alternativni kanal za komunikaciju s drugim korisnicima. U pravilu, sve više razine zaštite ovakvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnog spama i vandalizma. ==== Blokirani korisnici ==== Stranice za razgovor blokiranih korisnika također ne treba automatski zaključavati, s obzirom na to da bi takav postupak efektivno onemogućio korisniku osporavanje bloka ili sličnu službenu komunikaciju. Iznimno je moguće zaključati i njih, ali samo ako blokirani korisnik koristi svoju stranicu za razgovor u svrhu zloupotrebe, kao i u slučaju dokazanih slučajeva [[WP:Čaraparenje|čaraparenja]] (u tom je slučaju dopušteno trajno zaključati i stranice za razgovor, ali samo alternativnih računa, ne i glavnog); ako je ona meta zloupotrebe trećih korisnika, mjera se treba primijeniti u odnosu na njih, a ne u odnosu na blokiranog korisnika. Ova vrsta zaštite, ako se primjenjuje, u pravilu ne bi smjela trajati dulje od trajanja same blokade. === Korisničke stranice === {{shortcut|WP:KORZAŠT|WP:KORSTRZAŠT}} Osnovne korisničke stranice (npr. Korisnik:Primjer, ali ne Korisnik:Primjer/podstranica ili Razgovor s korisnikom:Primjer) automatski su zaštićene tako da ih ne mogu uređivati nepotvrđeni ili IP korisnici. Iznimka su nepotvrđeni ili IP korisnici koji pokušavaju stvoriti ili urediti vlastitu stranicu za razgovor. Isti korisnici ne mogu stvarati ili uređivati ni korisničke stranice koje ne pripadaju već registriranom korisniku. Ovu zaštitu provodi [[Special:AbuseFilter/803|uređivački filter]]. Ako korisnik želi da se njegova korisnička stranica izuzme iz ovoga, može kontaktirati nekog od administratora uz obrazloženje. Kao i u slučaju stranica za razgovor, korisničke stranice mogu se zaštititi po administratorskom nahođenju ili na zahtjev korisnika. Ista pravila primjenjuju se i ovdje, uz sljedeću iznimku: korisnik ne treba imati posebno opravdan razlog za zahtijevanje zaštite vlastite korisničke stranice, a administrator taj zahtjev može odbiti samo ako bi zaštita dovela do težih posljedica ili zloupotrebe. Tomu je tako zato što korisnička stranica nije nužna za komunikaciju s korisnikom, zbog čega korisnik ima veća prava u pogledu njezine zaštite. Isto vrijedi i za sve podstranice unutar korisničkog imenskog prostora. Administratori mogu korisniku onemogućiti korištenje vlastite stranice zaštitom samo ako korisnik koristi vlastitu stranicu za zloupotrebu, a cilj nije moguće postići nekom drugom ili blažom mjerom. ==== Pokojni korisnici ==== U slučaju neosporno potvrđene smrti korisnika, korisnička stranica tog korisnika trebala bi se potpuno zaštititi. Ovo se ne odnosi na stranicu za razgovor korisnika. === Igralište === Korisnička ili sistemska igrališta u pravilu se ne bi trebala zaštićivati, s obzirom na činjenicu da je njihova temeljna svrha omogućavati korisnicima da eksperimentiraju i/ili vježbaju s wiki sintaksom. Sistemska igrališta mogu biti često mijenjana jer ih koriste različiti korisnici u različitim trenucima. Korisnička igrališta u pravilu će uređivati samo korisnici o kojima je riječ, a ne drugi korisnici, osim ako je to nužno iz sistemskih razloga (npr. održavanje projekta) ili ako za to imaju dopuštenje. Zaključavanje igrališta (korisničkih ili sistemskih) može se provesti samo u iznimnim situacijama kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata, ali općenito, ako se igralište koristi za zloupotrebu, administratori su dužni upozoriti ili sankcionirati tog korisnika, a ne zaključavati igralište. == Dostupni šabloni == Sljedeći šabloni mogu se dodati na sam vrh stranice kako bi korisnici znali da je zaštićena: {{Šabloni za zaštitu|state=expanded}} == Povezano == * [[MediaWiki:Protectedpagetext]] * [[Special:ProtectedPages]] * [[Special:ProtectedTitles]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja]] ==Napomene== {{notelist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije|state=expanded}} 6tnb4bgt8gwz6155gqk37isztpevect 42680639 42680637 2026-08-22T14:41:09Z Aca 108187 /* Vodič za administratore */ 42680639 wikitext text/x-wiki {{Pravilo|WP:ZAŠTITA|WP:ZAŠTSTR}} {{nutshell|Iako Wikipedija nastoji biti što otvorenija, ponekad je potrebno ograničiti uređivanje određenih stranica kako bi se spriječio [[WP:Vandalizam|vandalizam]], [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] ili drugi oblici remetilačkog uređivanja.}} {| class="wikitable floatright" |+ Ikone za zaštitu |- ! Ikona !! Razina zaštite |- | [[File:Semi-protection-shackle.svg|40px|Semi-protected|alt=Silver padlock]] Srebrna || [[#semi|Djelomična zaštita]] |- | [[File:Extended-protection-shackle.svg|40px|Extended confirmed protection|alt=Dark blue padlock]] Plava || [[#extended|Statusna zaštita]] |- | [[File:Full-protection-shackle.svg|40px|Fully protected|alt=Gold padlock]] Zlatna || [[#full|Puna zaštita]] |- | [[File:Move-protection-shackle.svg|40px|Move protected|alt=Green padlock]] Zelena || [[#move|Zaštita od premještanja]] |- | [[File:Create-protection-shackle.svg|40px|Create protected|alt=Blue padlock]] Nebeskoplava || [[#create|Zaštita od izrade]] |- | [[File:Upload-protection-shackle.svg|40px|Upload protected|alt=Purple padlock]] Ljubičasta || [[#upload|Zaštita od postavljanja]] |- | [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40px|Cascade protected|alt=Turquoise padlock]] Tirkizna || [[#cascade|Lančana zaštita]] |- | [[File:Office-protection-shackle.svg|40px|Protected by Office|alt=Black padlock]] Crna || [[#office|Službena zaštita]] |} {{Policylist}} [[Wikipedija]] je primarno slobodna enciklopedija koju svatko može uređivati. Međutim, pod određenim okolnostima može postojati potreba da se određene stranice '''zaštite''' od izmjena određenih korisnika ili skupina korisnika. Stranice se zaštićuju kao ''ultima ratio'', odnosno kada je jasno da se zaštita stranice od remetilačkih izmjena ne može postići drugim metodama ili bez primjene strožih mjera. Ako to okolnosti dopuštaju, zaštita stranice treba prethoditi izricanju strožih mjera (poput blokada). Osnovni postulati Wikipedije nalažu da bi što veći broj njezinih stranica trebao biti otvoren za javno uređivanje. Ovo pravilo detaljno navodi vrste i razine zaštite stranica, kao i procedure koje se primjenjuju za postavljanje i skidanje zaštite, odnosno situacije kada se ova pravila trebaju primijeniti, a kada ne. Zaštita stranice je tehnička mjera koju mogu primijeniti samo [[WP:Administratori|administratori]], iako korisnik na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] može zahtijevati zaštitu određene stranice. Zaštita može biti neograničenog trajanja ili na određeni vremenski rok. Različite razine zaštite mogu se primjenjivati na uređivanje stranice, premještanje stranice, stvaranje stranice ili postavljanje datoteka. Čak i ako je stranica zaštićena od uređivanja, svatko može vidjeti njezin kod. Oznaka da je stranica zaštićena nalazi se u gornjem desnom kutu, a simbolično je predstavlja ikona lokota. Ona se automatski pojavljuje kada se u članak doda šablon {{tlx|zaštićena stranica}}. == Pregled == Svaka zaštita stranice može se klasificirati prema vrsti, razini i trajanju na sljedeći način: === Vrsta zaštite === *'''[[#Zaštita od uređivanja|Zaštita od uređivanja]]''' zaštićuje stranicu od uređivanja. *'''[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]''' zaštićuje stranicu od premještanja ili preimenovanja. *'''[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]''' zaštićuje nepostojeću stranicu od izrade, odnosno onemogućava izradu članka pod tim naslovom. *'''[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]''' zaštićuje postavljanje datoteka, odnosno zabranjuje postavljanje novih datoteka ili novih verzija postojeće datoteke, ali ne i uređivanja informacija o datoteci. === Razina zaštite === *'''Djelomična zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena neprijavljenih ili nepotvrđenih korisnika. *'''Statusna zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena korisnika čiji računi nemaju određen korisnički status. *'''Puna zaštita''' zaštićuje stranicu od uređivanja za sve osim za administratore. === Trajanje zaštite === *Zaštita može biti postavljena na neodređeno vrijeme ili na vremenski rok. *Trajanje zaštite u pravilu ovisi o težini i upornosti remećenja, uz potencijalne iznimke u specifičnim slučajevima. == Preventivna zaštita == {{Shortcut|WP:PREVZAŠ|WP:PREVENTIVNA}} Wikipedija je slobodna i otvorena enciklopedija, pa primjena '''preventivne zaštite''' stranica načelno nije dopuštena. Osnovno načelo jest da se stranica ''može'' zaštititi samo kada postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja koja se može opravdati historijom izmjena same stranice ili njoj srodnih stranica, prirodom stranice ili prethodnim ponašanjem korisnika. Razina zaštite i njezino trajanje moraju biti razmjerni stupnju potencijalnog remećenja, što znači da zaštita ne smije biti prestroga niti smije ograničavati konstruktivan rad drugih korisnika ako to nije apsolutno nužno. Zbog toga, preventivna zaštita stranice načelno nije dopuštena, ali postoje određene iznimke od tog pravila: # Zaštita sistemski važnih stranica kao što su [[Glavna stranica]] ili sadržaj koji se pojavljuje na glavnoj stranici. Zaštita tih stranica važna je radi nesmetanog svakodnevnog funkcioniranja projekta i zaštite temeljne infrastrukture samog projekta. # Zaštita stranica za koje postoji ''očita i neposredna opasnost'' od vandalizma ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U tom slučaju mora postojati ''jasan i konkretan razlog'' za preventivnu zaštitu,{{efn|Procjenu o postojanju razloga donosi administrator na temelju vlastitog opažanja ili zahtjeva korisnika, a odlučuje se uvijek ''pojedinačno'', odnosno ne postoji popis unaprijed definiranih razloga za preventivnu zaštitu. Neki od razloga mogu biti ustrajno vandaliziranje stranice s kontroverznom temom ili pak zaštita stranica koje bi mogli vandalizirati dugogodišnji vandali koji imaju donekle prepoznatljiv obrazac remećenja. U svim je slučajevima važno da je potencijalna opasnost stvarna i da se ona može opravdati historijom izmjena samog članka ili pak prethodnim ponašanjem korisnika. Naravno, ova zaštita također mora biti razmjerna.}} a sama zaštita mora biti razmjerna očekivanom stupnju remećenja te obrazložena po potrebi ili zahtjevu. Svaka preventivna zaštita stranica podložna je kontroli, kako od drugih administratora, tako i od samih korisnika, koji na stranici za razgovor zaštićene stranice ili na [[Wikipedija:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] mogu pokrenuti raspravu o skidanju ili promjeni uvjeta zaštite. Te bi se rasprave trebale rješavati u što kraćem roku kako bi se korisnicima omogućio nesmetan rad. == Zahtjev za zaštitu == Iako će administratori uglavnom zaštićivati stranice prema vlastitoj prosudbi prilikom provedbe pravila i smjernica Wikipedije, korisnici također mogu zahtijevati zaštitu stranice. Zahtjev za zaštitu podnosi se na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]], a raspravu je moguće pokrenuti ili voditi na stranici za razgovor dotične stranice. Bilo koji korisnik može podnijeti zahtjev, a zahtjev treba sadržavati obrazloženje zašto se traži zaštita stranice, opis zaštite koja se traži te što više dokaza u prilog zahtjeva. O zahtjevu odlučuju administratori poštujući pravila o donošenju odluka na projektu, dok ostali korisnici mogu komentirati i iznositi svoje stajalište. Odluka bi trebala biti donesena u što kraćem roku da bi se omogućio nesmetan rad korisnika na projektu. Ista pravila odnose se i na zahtjeve za skidanje ili promjenu već postojeće zaštite. == Razine zaštite == Svaka od ovih razina objašnjena je u kontekstu zaštite od uređivanja, ali jednako se odnosi i na ostale vrste zaštite. === Komparativna tablica === <div class="noresize"> {| class="wikitable" style="margin-bottom: .3em; text-align: center; font-size: 90%; table-layout: fixed; min-width: 60em; max-width: 170em" |+ Pregled vrsta i razina zaštite na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku |- !scope="col" width="3%" |{{Abbr|F|Funkcija}} !scope="col" width="9%" | Razina zaštite !scope="col" width="18%"| Neprijavljeni ili novoprijavljeni !scope="col" width="9%" | Autopotvrđeni !scope="col" width="9%" | Autopatroleri !scope="col" width="9%" | Patroleri !scope="col" width="10%" | Administratori !scope="col" width="10%" | Administratori interfejsa !scope="col" width="30%" | Prikladnost |- ! rowspan="7" {{vertical header|va=middle|Uređivanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Predominantna većina stranica |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Semi-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Djelomična zaštita|Djelomična zaštita]]}} | style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | colspan="5" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja neprijavljenih korisnika. Neki često korišteni šabloni i moduli. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Extended-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Statusna zaštita|Statusna zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti i na ovu skupinu. | colspan="3" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja novih, (auto)potvrđenih korisnika i/ili onih koji nemaju status autopatrolera, patrolera ili viši status. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Full-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Puna zaštita|Puna zaštita]]}} | colspan="4" rowspan="3" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje'''{{sup|♦}} | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja prijavljenih korisnika. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Office-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Službena zaštita|Službena zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Stranice koje je [[Fondacija Wikimedija]] odredila kao iznimno osjetljive. |- ! style="text-align: left;" | {{nowrap|[[File:Cascade-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Lančana zaštita|Lančana zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' |Sistemski važne stranice, s ciljem preveniranja vandaliziranja stranica koje su transkludirane na njih. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Interface-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita interfejsa|Zaštita interfejsa]]}} | colspan="5" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Sistemski važne stranice i podstranice koje omogućavaju normalno funkcioniranje projekta. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Stvaranje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Predominantna većina naslova. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Create-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Stvaranje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Stranice koje su ustrajno ponovno stvarane nakon brisanja ili problematične stranice koje su ustrajno ponovno stvarane. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Premještanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Predominantna većina stranica. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Move-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Stranice koje su bile meta uređivačkih ratova. Stranice koje su zaštićene od uređivanja uglavnom su zaštićene i od premještanja istom razinom zaštite. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Postavljanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Predominantna većina datoteka. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Upload-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Datoteke koje su ustrajno ponovno postavljane nakon brisanja. |- | colspan="10" style="text-align:left" | '''Napomene:''' ^♦ Samo administratori mogu unositi nekontroverzne izmjene bez prethodnog konsenzusa. |} </div> === Djelomična zaštita<span class="anchor" id="semi"></span><span class="anchor" id="semi-user"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Semi-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Silver padlock|link=]] {{shortcut|WP:POLU}} Djelomično zaštićene stranice ne mogu uređivati neprijavljeni korisnici (privremeni računi) kao ni novi računi koji nisu automatski potvrđeni. Djelomična zaštita korisna je u slučajevima kada neregistrirani ili nepotvrđeni (novi) korisnici čine veliku količinu remetilačkih izmjena ili kada [[WP:Čarapko|čarapci]] blokiranih korisnika pokušavaju unositi izmjene radi zaobilaženja blokade. Korisnici koji su obuhvaćeni djelomičnom zaštitom mogu zahtijevati unošenje izmjena na stranici za razgovor specifičnog članka. Ako je i stranica za razgovor specifičnog članka zaštićena, unošenje izmjena može se zahtijevati na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Ako vam je kao korisniku onemogućeno uređivanje članka jer vam račun još nije potvrđen, možete se obratiti nekom od administratora za potvrdu računa. ==== Vodič za administratore ==== Djelomična zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema novim korisnicima u odnosu na stare korisnike u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu {{em|djelomično}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Ozbiljnom, ali privremenom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici neregistrirani ili nepotvrđeni (ova mjera ne vrijedi ako je barem jedan od korisnika u sporu potvrđen); * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu neregistrirani korisnici koriste metodu promjene IP adrese ili više računala kako bi remetili projekt; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama). Djelomična zaštita može se primijeniti i na stranice o kontroverznim temama ako zbog prirode teme postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U pravilu, sve više razine zaštite takvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnih vandalizama i zloupotreba. Djelomična zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj djelomične zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, djelomična zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna djelomična zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Djelomična zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Statusna zaštita<span class="anchor" id="30/500"></span><span class="anchor" id="extended"></span><span class="anchor" id="Arbitration 30/500 protection"></span><!--former tags allow section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Extended-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Dark blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:STATUS}} Statusna zaštita posebna je razina zaštite koja se primjenjuje kada djelomična zaštita nije dostatna, a remetilačke radnje čine prijavljeni korisnici na koje se djelomična zaštita ne odnosi. U praksi, ta zaštita primjenjuje se na korisnike koji nemaju status [[Wikipedija:Autopatroleri|autopatrolera]] ili [[Wikipedija:Patroleri|patrolera]].{{Efn|Kao prag za ovu vrstu zaštite uzeti su statusi autopatrolera i patrolera jer oni podrazumijevaju prethodnu provjeru iskustva, tehničke osposobljenosti i poznavanja pravila projekta.}} Budući da stjecanje tih statusa nije automatsko, nego zahtijeva provođenje propisane procedure i ispunjavanje uvjeta,{{efn|Status autopatrolera može dobiti samo onaj korisnik koji je aktivan najmanje mjesec dana na Wikipediji te je u tom razdoblju pokazao da zna uređivati članke u skladu s Wikipedijinim standardima, da poznaje pravila i smjernice Wikipedije te da je dovoljno upoznat s tehničkim aspektima uređivanja da se njegove izmjene ne moraju dodatno pregledavati. Pritom je potrebno da korisnik ima barem 100 prekontroliranih izmjena u glavnom imenskom prostoru.}} ova vrsta zaštite koristi se kako bi se stranice zaštitile od zlonamjernih registriranih korisnika na koje djelomična zaštita nema učinka. ==== Viša razina zaštite u odnosu na djelomičnu zaštitu ==== Statusna zaštita članka primjenjivat će se u onim slučajevima u kojima djelomična zaštita nema učinka. Dakle, ako remetilačke radnje ne čini neregistrirani ili novi korisnik, već prijavljeni korisnik koji još nema status autopatrolera ili patrolera, onda će se primijeniti ova razina zaštite. Cilj ove zaštite jest spriječiti remetilačke izmjene korisnika na koje se djelomična zaštita ne odnosi te riješiti problem bez uređivačkih ratova. ==== Vodič za administratore ==== Statusna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema korisnicima koji nemaju status autopatrolera ili patrolera u odnosu na autopatrolere ili patrolere u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu primijeniti statusnu zaštitu stranice ako je ona izložena: * Ozbiljnom, ali privremenom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici bez statusa autopatrolera ili patrolera (ova mjera ne vrijedi ako barem jedan od korisnika ima jedan od tih statusa); * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama); Često korišteni i sistemski važni šabloni mogu dobiti ovu vrstu zaštite ako je djelomična zaštita očito neučinkovita ili nedostatna. Administratori prema vlastitoj diskreciji mogu primijeniti i statusnu zaštitu i na stvaranje stranica s određenim naslovima. Statusna zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj statusne zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, statusna zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna statusna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Statusna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Puna zaštita<span class="anchor" id="full"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Full-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Gold padlock|link=]] {{shortcut|WP:PUNA}} Stranicu na koju se primjenjuje puna zaštita mogu uređivati '''samo''' [[WP:Administratori|administratori]]. Ako je stranica zaštićena punom zaštitom, izmjene na njoj mogu se predlagati na stranici za razgovor dotične stranice (ili na drugom za to prikladnom mjestu). Administratori onda mogu unijeti izmjene u članak u skladu s postignutim [[WP:Konsenzus|konsenzusom]], ali i nekontroverzne izmjene, te izmjene koje spadaju u redovno održavanje. ==== Spor oko sadržaja<span class="anchor" id="full-dispute"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> ==== Iako se [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] može regulirati i [[WP:BLOK|blokiranjem]], zaključavanje stranica (puna zaštita) može poslužiti kao alternativna mjera, koja je ujedno i blaža jer može dovesti do smirivanja strasti, potaknuti smireni dijalog i, u konačnici, spriječiti izricanje strožih mjera prema samim korisnicima. Administratori ovu mjeru primjenjuju prema vlastitoj diskrecijskoj ocjeni nakon analize svih relevantnih činjenica u sporu. Ovaj je pristup pogodan za sporove u koje je uključen veći broj korisnika te sporove oko kontroverznih tema koji često mogu dovesti do izraženih sukoba. Pri primjeni pune zaštite na stranice koje su predmet spora oko sadržaja, administratori moraju vratiti stranicu na ''posljednju stabilnu verziju''.{{efn|''Posljednja stabilna verzija'' u pravilu je verzija stranice prije početka spora oko sadržaja. Međutim, tu postoje određene iznimke. Administratori ''ne smiju'' vratiti verziju koja predstavlja očito kršenje pravila projekta. Sadržaj poput vandalizma, kršenja autorskih prava, kleveta ili nekvalitetnog izvještavanja o živim osobama ''ne smije'' se vraćati.}} Pri vraćanju stranice na stabilnu verziju, administratori moraju biti objektivni i zanemariti vlastita stajališta o problemu. Ako stranica uživa punu zaštitu, jedine izmjene koje se mogu činiti su one nekontroverzne, vezane uz redovno održavanje projekta ili one usuglašene konsenzusom. Korisnici koji smatraju da aktualna verzija članka krši pravila i smjernice Wikipedije ili da ide u korist zlonamjernim korisnicima koji su započeli ratovanje izmjenama mogu identificirati stabilnu verziju članka, predložiti je administratorima i obrazložiti, odnosno dokazati zašto bi upravo ta verzija članka trebala biti stabilna. Prije nego se odluče na takav prijedlog, korisnici bi trebali tražiti procjenu neinvolviranih urednika koji mogu objektivnije procijeniti situaciju. Ako je sam administrator činio '''značajne''' izmjene te je sudjelovao u sporu oko sadržaja, smatra se da je involviran te on u pravilu ne bi smio zaključavati članak ili koristiti svoj autoritet kako bi činio daljnje izmjene; iznimke od ovog pravila definirane su niže. Ako administrator osobno sudjeluje u sporu, on bi se u tom slučaju trebao ponašati kao i svaki drugi "redovni" korisnik, a ne kao administrator, odnosno morao bi poštivati redovnu korisničku proceduru pri predlaganju zaštite određenog članka. ==== Stranice i šabloni visokog rizika ==== Sljedeće stranice i šabloni uglavnom su potpuno zaštićeni na neodređeno vrijeme: * [[Glavna stranica]] i pojedine njezine komponente; * Stranice koje se ne bi smjele mijenjati zbog ''pravnih razloga'', poput [[WP:Opće odricanje od odgovornosti|odricanja od odgovornosti]] ili općih normi o autorskim pravima; * Stranice i šabloni koji se često koriste, koji su od sistemskog značaja ili koji su često mete različitih vandalizama, odnosno zlonamjernih izmjena općenito. ==== Vodič za administratore ==== Puna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera koju će administratori primjenjivati prema korisnicima koji nemaju administratorski status. Budući da puna zaštita onemogućava uređivanje bilo kome tko nije administrator, ona se treba primjenjivati krajnje restriktivno. Administratori mogu {{em|potpuno}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Značajnom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena koje se ponavljaju tijekom dužeg razdoblja (na primjer, korisnik ili skupina korisnika stalno cilja konkretnu stranicu remetilačkim izmjenama); * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako je riječ o značajnom ratovanju izmjenama u kojem su {{em|sve}} uključene strane registrirani i autopotvrđeni korisnici; * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu zlonamjerni korisnici koriste različite metode izbjegavanja drugih razina zaštite kako bi ustrajno unosili remetilačke izmjene; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama), kada druge mjere ne proizvode željeni učinak; * Ako je riječ o sistemski važnoj ili često korištenoj stranici čije bi nekontrolirane izmjene mogle dovesti do problema u funkcioniranju projekta; Puna zaštita može se primijeniti na kraći vremenski rok, najčešće kada je potrebno zaštititi stranicu od ratovanja izmjena; u tom i sličnim slučajevima, puna zaštita stranice ima se ukinuti čim razlog njezine primjene prestane. U slučajevima kada je riječ o sistemski važnom sadržaju, puna zaštita može biti i neodređenog trajanja. Ako se primjenjuje puna zaštita na neodređeno vrijeme, za to bi trebao postojati ili prethodni konsenzus zajednice, ili bi – u slučaju da konsenzusa nema – administrator koji postavlja zaštitu trebao na stranici za razgovor obrazložiti razloge postavljanja. Preventivna puna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Kao i svi oblici zaštite, puna zaštita također se može preispitivati na zahtjev korisnika, bilo na stranici za razgovor članka, bilo na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Puna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. ===== Zaštita od strane involviranih administratora ===== Kao što je rečeno, administrator koji je involviran u spor oko sadržaja u pravilu {{em|ne bi smio}} primjenjivati punu zaštitu kao mjeru u odnosu na druge sudionike spora samo zato što je administrator. To se smatra zloupotrebom administratorskog položaja te je podložno sankcioniranju. Međutim, od tog pravila postoje određene iznimke. Involvirani administrator smije potpuno zaštititi stranicu ako su ''kumulativno'' ispunjeni ''svi sljedeći kriteriji'': # Razumno je očekivati da, s obzirom na okolnosti slučaja, jasno i nedvojbeno proizlazi da bi svaki drugi neinvolvirani administrator postupio na isti način; # Riječ je o hitnoj intervenciji radi sprečavanja značajnog vandalizma i rata izmjenama ili eskalacije sukoba u slučaju izravnih prijetnji eskalacijom; # Nijedan drugi administrator trenutno nije aktivan, a riječ je o hitnoj intervenciji.{{efn|Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku mala je zajednica i dnevna aktivnost fluktuira. Iako postoji dovoljan broj administratora, nisu svi aktivni u isto vrijeme te je nekad potrebno čekati i duže vrijeme na odgovor drugih administratora. Ako je slučaj hitan, moguće je privremeno zaštititi stranicu do izjašnjavanja drugog administratora.}} U takvom slučaju mora biti razvidno da je administrator mjeru zaštite stranice primijenio kao mjeru ''ultima ratio'', koja je primijenjena radi zaštite projekta i sprečavanja sukoba; mjera, dakle, mora biti primijenjena u dobroj namjeri u odnosu na zaštitu projekta, a ne za ostvarivanje osobnih ciljeva. Ako administrator primjenjuje ovu mjeru kako bi si osigurao bolji položaj u raspravi ili kako bi zastrašivao druge korisnike, to će se smatrati zloupotrebom administratorskog položaja; u tom slučaju, zaštita će se odmah ukinuti, a administrator može biti podložan sankcijama zajednice. Također, ako administrator zaključava stranicu u čijem je sporu involviran, on je {{em|dužan}} '''aktivno sudjelovati''' u raspravi s drugim korisnicima te u postizanju konsenzusa u pogledu spora; ako administrator odbija sudjelovati u daljnjoj raspravi bez jasnog ili opravdanog razloga, to se može smatrati vidom zloupotrebe administratorskog položaja. U slučaju primjene ovakve zaštite, korisnici imaju pravo zahtijevati reviziju odluke, ali čak i ako se to ne dogodi, netko od drugih administratora trebao bi u što kraćem roku provjeriti postoje li razlozi za zaštitu stranice, odnosno jesu li ispunjeni uvjeti na temelju kojih involvirani administrator može zaštititi stranicu. Ako se objektivni, neinvolvirani administrator potpuno ili djelomično ne slaže sa zaštitom stranice, on je može ukinuti ili izmijeniti njezine uvjete. Važno je naglasiti da bi ovakva zaštita, koju izriče involvirani administrator, u pravilu trebala biti privremena mjera, bilo da ona vrijedi do trenutka rješavanja spora, bilo da vrijedi do revizije drugog administratora. Ova pravila primjenjiva su i na druge oblike zaštite. == Vrste zaštite == === Zaštita od uređivanja === Zaštita od uređivanja najčešća je vrsta zaštite koja će se primjenjivati u praksi. Ova zaštita onemogućava uređivanje pojedine stranice određenim korisnicima. Za više informacija o modalitetima zaštite, pogledajte odjeljak {{Odjeljak-veza|Wikipedija:Zaštita stranica#Razine zaštite|nopage=y}}. === Zaštita od izrade<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Create-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:IZRZAŠ}} Administratori mogu zaključati nepostojeću stranicu i tako spriječiti njezino stvaranje. Ovakva zaštita ima smisla u slučajevima kada korisnik ustrajno vraća stranicu koja je već [[WP:Brisanje|izbrisana]] sukladno pravilima projekta ili konsenzusom. Pravila o razinama zaštite izložena ranije primjenjuju se i na ovu vrstu zaštite. Popis zaštićenih naslova koje je nemoguće stvoriti nalazi se [[Special:ProtectedTitles|ovdje]]. Postoji i mogućnost preventivne zaštite pojedinih naslova, koja se provodi pomoću [[MediaWiki:Titleblacklist|popisa nepoželjnih naslova]], a koja olakšava zaštitu kada je riječ o specifičnim izrazima ili pojmovima. Ni ova zaštita nije nužno neodređenog trajanja, pa je moguće preispitati zaštitu i stranice ponovno otključati. Korisnik koji želi stvoriti ovu stranicu trebao bi se prethodno informirati o razlozima njezine zaštite te kontaktirati nekog od [[WP:Administratori|administratora]] (bilo bi uputno kontaktirati administratora koji je zaštitio stranicu) u svrhu skidanja zaštite. Korisnik bi trebao imati dobre i opravdane razloge za traženje skidanja zaštite te obrazložiti to administratoru kojeg kontaktira. Ako administrator i dalje smatra da stranica treba ostati zaključana, korisnik može podnijeti zahtjev na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Zaštita od premještanja<span class="anchor" id="move"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Move-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Green padlock|link=]] {{shortcut|WP:PREMZAŠ}} Moguće je zaštititi stranicu na način da ju je nemoguće premjestiti na drugi naslov, osim ako to čini administrator. Ova se zaštita najčešće primjenjuje u sljedećim slučajevima: * Stranica je izložena učestalom [[WP:Vandalizam|vandaliziranju]] koje se manifestira kao premještanje stranice. * Stranica je tema spora o naslovu članka. * Vidljive i sistemski važne stranice koje nije potrebno premještati, poput [[WP:Administratorska tabla|Administratorske table]] ili [[WP:Pijaca|Pijace]]. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. Stranice koje su potpuno zaštićene implicitno su zaštićene i od premještanja. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita '''posljednje stabilne verzije''' ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. Također, sve datoteke i kategorije implicitno su zaštićene od premještanja, odnosno potrebna su posebna ovlaštenja da se navedene vrste stranica premjeste. === Zaštita od postavljanja<span class="anchor" id="upload"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Upload-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Purple padlock|link=]] {{shortcut|WP:POSTZAŠ}} Zaštita od postavljanja odnosi se na datoteke koje se ne mogu mijenjati postavljanjem nove verzije osim ako to čini administrator. Ova vrsta zaštite ne sprječava korisnike da uređuju stranice o datotekama, ali onemogućava postavljanje nove verzije. Ova vrsta zaštite primjenjivat će se u sljedećim situacijama: * Datoteke koje su učestale mete [[WP:Vandalizam|vandaliziranja]] koje se manifestira kao postavljanje nove verzije datoteke. * Datoteke koje su u središtu spora među korisnicima. * Datoteke koje se ne bi trebale mijenjati, poput datoteka koje se koriste u sučelju ili na glavnoj stranici. * Datoteke s ustaljenim ili generičkim imenima. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita posljednje stabilne verzije ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. == Neuobičajene vrste zaštite == === Lančana zaštita<span class="anchor" id="cascade"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Cascade-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Turquoise padlock|link=]] {{shortcut|WP:LANČANA|WP:KASKADA}} Lančana ili kaskadna zaštita zaštićuje jednu stranicu, ali se puna zaštita ''automatski'' prenosi na sve stranice koje su [[Wikipedija:Transkluzija|uključene]] u zaštićenu stranicu, bilo izravno ili neizravno. Ovo uključuje šablone, fotografije i ostale datoteke postavljene na srpskohrvatsku Wikipediju. Lančana zaštita ne primjenjuje se na datoteke koje su postavljene na [[Wikimedia Commons|Wikimedijinoj ostavi]]; da bi se te datoteke zaštitile, one se moraju ili privremeno postaviti na srpskohrvatsku Wikipediju ili moraju biti zaštićene Ostavi (ručno ili lančano). Ova vrsta zaštite: * Trebala bi se koristiti samo kako bi spriječila [[WP:Vandalizam|vandaliziranje]] posebno vidljivih ili važnih stranica, poput [[Glavna stranica|glavne stranice]]. * Primjenjiva je samo na stranice s punom zaštitom; lančana zaštita nije primjenjiva na niže razine zaštite jer stvara sistemsku pogrešku. * Ne primjenjuje se odmah; moguće je da prođe nekoliko sati prije nego što se lančana zaštita primijeni. * Općenito se ne bi smjela izravno primjenjivati na šablone ili module. Zahtjevi za postavljanje ili ukidanje lančane zaštite mogu se postaviti na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Operativne stranice === Operativne stranice koje primarno koristi softver, uključujući botove i korisničke skripte, mogu se zaštititi ovisno o načinu korištenja, sadržaju i drugim čimbenicima. Ovo uključuje konfiguracijske stranice, podatkovne stranice, dnevnike, statusne stranice i ostale stranice koje su nužne za rad softvera. Međutim, osobne CSS stranice, osobne JavaScript stranice i osobne JSON stranice automatski su zaštićene i na njih se ova vrsta zaštite ne bi trebala primjenjivati. === Zaštita interfejsa<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Interface-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Red padlock|link=|Icon for pages that can be edited only by interface administrators]] {{shortcut|WP:INTZAŠ}} Postoje određena područja na Wikipediji koja su pokrivena zaštitom softvera [[MediaWiki]]: *Uređivanja u imenskom prostoru MediaWiki, koji definira dijelove sučelja, onemogućena su svima osim administratorima i administratorima sučelja. **Uređivanja sistemskih CSS i JavaScript stranica, kao što je [[MediaWiki:common.js]], dodatno su onemogućena svima osim administratorima sučelja. *Uređivanja osobnih CSS i JavaScript stranica poput [[Korisnik:Primjer/monobook.css]] i [[Korisnik:Primjer/vector-2022.js]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima sučelja. Potonji mogu uređivati ove stranice, na primjer, kako bi uklonili nepravilno korištene korisničke skripte. Administratori mogu brisati ove stranice, ali ne mogu ih uređivati ili vraćati. *Uređivanja osobnih JSON stranica poput [[Korisnik:Primjer/data.json]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima. Ova vrsta zaštite naziva se neodređenom ili trajnom zaštitom, odnosno zaštitom sučelja u slučaju CSS i JavaScript stranica. Lokalni administratori ne mogu mijenjati ovu zaštitu niti uređivati ove stranice. === Službena zaštita<span class="anchor" id="office"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Office-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Black padlock|link=]] {{shortcut|WP:WMF-ZAŠ}} Kao što je navedeno u {{section link|Foundation:Policy:Office actions|Korištenje naprednih prava od strane osoblja Fondacije}}, osoblje [[Fondacija Wikimedija|Fondacije Wikimedija]] također može zaštititi stranicu u posebnim slučajevima kao što su kršenja autorskih prava ili kleveta. '''Ove radnje nadilaze konsenzus zajednice.''' Administratori '''ne bi trebali''' uređivati ili mijenjati zaštitu ovih stranica bez dopuštenja osoblja Fondacije. == Zaštita imenskih prostora == {{shortcut|WP:ZAŠTIP}} === <span id="Talk pages"></span>Stranice za razgovor članaka<span class="anchor" id="Talk pages"></span><span class="anchor" id="full-talk"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === {{shortcut|WP:RAZAŠT|WP:ZAŠTRAZG|WP:SZRZAŠT}} Stranice za razgovor članaka u pravilu se ne bi trebale zaštićivati, osim u iznimnim slučajevima. Na tim stranicama korisnici imaju pravo raspravljati o sadržaju ili o potencijalnom sporu, zbog čega bi one u pravilu trebale biti otvorene. U slučaju zloupotrebe jednog korisnika, administratori bi prije trebali primijeniti sankcije prema navedenom korisniku, a stranicu za razgovor trebali bi zaključavati samo u slučaju kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata. Zaštita bi trebala biti privremena i što liberalnija, odnosno trebala bi ciljati na rješavanje konkretnog problema, a ne ograničavati ostale korisnike. === Stranice za razgovor korisnika<span class="anchor" id="Talk-page protection"></span> === {{shortcut|WP:KRAZAŠT|WP:ZAŠTKORAZG|WP:KSZRZAŠT}} Korisničke stranice za razgovor rijetko će se zaštićivati. Međutim, moguće je primijeniti neku vrstu zaštite ako postoji obrazac ustrajnog vandaliziranja ili zloupotrebe. Ovakvu vrstu zaštite mogu primijeniti administratori po vlastitom nahođenju (uz obrazloženje) ili na zahtjev korisnika. U prvom slučaju, ako korisnik zatraži skidanje ili izmjenu razine zaštite, administratori su dužni postupiti po tom zahtjevu osim ako bi to dovelo do težih posljedica. Korisnici koji žele zaštititi stranicu za razgovor moraju (1) jasno i smisleno obrazložiti svoj zahtjev (sam zahtjev nije dovoljan razlog za zaštitu) i (2) ostaviti otvoren alternativni kanal za komunikaciju s drugim korisnicima. U pravilu, sve više razine zaštite ovakvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnog spama i vandalizma. ==== Blokirani korisnici ==== Stranice za razgovor blokiranih korisnika također ne treba automatski zaključavati, s obzirom na to da bi takav postupak efektivno onemogućio korisniku osporavanje bloka ili sličnu službenu komunikaciju. Iznimno je moguće zaključati i njih, ali samo ako blokirani korisnik koristi svoju stranicu za razgovor u svrhu zloupotrebe, kao i u slučaju dokazanih slučajeva [[WP:Čaraparenje|čaraparenja]] (u tom je slučaju dopušteno trajno zaključati i stranice za razgovor, ali samo alternativnih računa, ne i glavnog); ako je ona meta zloupotrebe trećih korisnika, mjera se treba primijeniti u odnosu na njih, a ne u odnosu na blokiranog korisnika. Ova vrsta zaštite, ako se primjenjuje, u pravilu ne bi smjela trajati dulje od trajanja same blokade. === Korisničke stranice === {{shortcut|WP:KORZAŠT|WP:KORSTRZAŠT}} Osnovne korisničke stranice (npr. Korisnik:Primjer, ali ne Korisnik:Primjer/podstranica ili Razgovor s korisnikom:Primjer) automatski su zaštićene tako da ih ne mogu uređivati nepotvrđeni ili IP korisnici. Iznimka su nepotvrđeni ili IP korisnici koji pokušavaju stvoriti ili urediti vlastitu stranicu za razgovor. Isti korisnici ne mogu stvarati ili uređivati ni korisničke stranice koje ne pripadaju već registriranom korisniku. Ovu zaštitu provodi [[Special:AbuseFilter/803|uređivački filter]]. Ako korisnik želi da se njegova korisnička stranica izuzme iz ovoga, može kontaktirati nekog od administratora uz obrazloženje. Kao i u slučaju stranica za razgovor, korisničke stranice mogu se zaštititi po administratorskom nahođenju ili na zahtjev korisnika. Ista pravila primjenjuju se i ovdje, uz sljedeću iznimku: korisnik ne treba imati posebno opravdan razlog za zahtijevanje zaštite vlastite korisničke stranice, a administrator taj zahtjev može odbiti samo ako bi zaštita dovela do težih posljedica ili zloupotrebe. Tomu je tako zato što korisnička stranica nije nužna za komunikaciju s korisnikom, zbog čega korisnik ima veća prava u pogledu njezine zaštite. Isto vrijedi i za sve podstranice unutar korisničkog imenskog prostora. Administratori mogu korisniku onemogućiti korištenje vlastite stranice zaštitom samo ako korisnik koristi vlastitu stranicu za zloupotrebu, a cilj nije moguće postići nekom drugom ili blažom mjerom. ==== Pokojni korisnici ==== U slučaju neosporno potvrđene smrti korisnika, korisnička stranica tog korisnika trebala bi se potpuno zaštititi. Ovo se ne odnosi na stranicu za razgovor korisnika. === Igralište === Korisnička ili sistemska igrališta u pravilu se ne bi trebala zaštićivati, s obzirom na činjenicu da je njihova temeljna svrha omogućavati korisnicima da eksperimentiraju i/ili vježbaju s wiki sintaksom. Sistemska igrališta mogu biti često mijenjana jer ih koriste različiti korisnici u različitim trenucima. Korisnička igrališta u pravilu će uređivati samo korisnici o kojima je riječ, a ne drugi korisnici, osim ako je to nužno iz sistemskih razloga (npr. održavanje projekta) ili ako za to imaju dopuštenje. Zaključavanje igrališta (korisničkih ili sistemskih) može se provesti samo u iznimnim situacijama kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata, ali općenito, ako se igralište koristi za zloupotrebu, administratori su dužni upozoriti ili sankcionirati tog korisnika, a ne zaključavati igralište. == Dostupni šabloni == Sljedeći šabloni mogu se dodati na sam vrh stranice kako bi korisnici znali da je zaštićena: {{Šabloni za zaštitu|state=expanded}} == Povezano == * [[MediaWiki:Protectedpagetext]] * [[Special:ProtectedPages]] * [[Special:ProtectedTitles]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja]] ==Napomene== {{notelist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije|state=expanded}} 3b9his4aj9l5isau48u23g1qmmbuxpx 42680640 42680639 2026-08-22T14:41:27Z Aca 108187 /* Vodič za administratore */ 42680640 wikitext text/x-wiki {{Pravilo|WP:ZAŠTITA|WP:ZAŠTSTR}} {{nutshell|Iako Wikipedija nastoji biti što otvorenija, ponekad je potrebno ograničiti uređivanje određenih stranica kako bi se spriječio [[WP:Vandalizam|vandalizam]], [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] ili drugi oblici remetilačkog uređivanja.}} {| class="wikitable floatright" |+ Ikone za zaštitu |- ! Ikona !! Razina zaštite |- | [[File:Semi-protection-shackle.svg|40px|Semi-protected|alt=Silver padlock]] Srebrna || [[#semi|Djelomična zaštita]] |- | [[File:Extended-protection-shackle.svg|40px|Extended confirmed protection|alt=Dark blue padlock]] Plava || [[#extended|Statusna zaštita]] |- | [[File:Full-protection-shackle.svg|40px|Fully protected|alt=Gold padlock]] Zlatna || [[#full|Puna zaštita]] |- | [[File:Move-protection-shackle.svg|40px|Move protected|alt=Green padlock]] Zelena || [[#move|Zaštita od premještanja]] |- | [[File:Create-protection-shackle.svg|40px|Create protected|alt=Blue padlock]] Nebeskoplava || [[#create|Zaštita od izrade]] |- | [[File:Upload-protection-shackle.svg|40px|Upload protected|alt=Purple padlock]] Ljubičasta || [[#upload|Zaštita od postavljanja]] |- | [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40px|Cascade protected|alt=Turquoise padlock]] Tirkizna || [[#cascade|Lančana zaštita]] |- | [[File:Office-protection-shackle.svg|40px|Protected by Office|alt=Black padlock]] Crna || [[#office|Službena zaštita]] |} {{Policylist}} [[Wikipedija]] je primarno slobodna enciklopedija koju svatko može uređivati. Međutim, pod određenim okolnostima može postojati potreba da se određene stranice '''zaštite''' od izmjena određenih korisnika ili skupina korisnika. Stranice se zaštićuju kao ''ultima ratio'', odnosno kada je jasno da se zaštita stranice od remetilačkih izmjena ne može postići drugim metodama ili bez primjene strožih mjera. Ako to okolnosti dopuštaju, zaštita stranice treba prethoditi izricanju strožih mjera (poput blokada). Osnovni postulati Wikipedije nalažu da bi što veći broj njezinih stranica trebao biti otvoren za javno uređivanje. Ovo pravilo detaljno navodi vrste i razine zaštite stranica, kao i procedure koje se primjenjuju za postavljanje i skidanje zaštite, odnosno situacije kada se ova pravila trebaju primijeniti, a kada ne. Zaštita stranice je tehnička mjera koju mogu primijeniti samo [[WP:Administratori|administratori]], iako korisnik na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] može zahtijevati zaštitu određene stranice. Zaštita može biti neograničenog trajanja ili na određeni vremenski rok. Različite razine zaštite mogu se primjenjivati na uređivanje stranice, premještanje stranice, stvaranje stranice ili postavljanje datoteka. Čak i ako je stranica zaštićena od uređivanja, svatko može vidjeti njezin kod. Oznaka da je stranica zaštićena nalazi se u gornjem desnom kutu, a simbolično je predstavlja ikona lokota. Ona se automatski pojavljuje kada se u članak doda šablon {{tlx|zaštićena stranica}}. == Pregled == Svaka zaštita stranice može se klasificirati prema vrsti, razini i trajanju na sljedeći način: === Vrsta zaštite === *'''[[#Zaštita od uređivanja|Zaštita od uređivanja]]''' zaštićuje stranicu od uređivanja. *'''[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]''' zaštićuje stranicu od premještanja ili preimenovanja. *'''[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]''' zaštićuje nepostojeću stranicu od izrade, odnosno onemogućava izradu članka pod tim naslovom. *'''[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]''' zaštićuje postavljanje datoteka, odnosno zabranjuje postavljanje novih datoteka ili novih verzija postojeće datoteke, ali ne i uređivanja informacija o datoteci. === Razina zaštite === *'''Djelomična zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena neprijavljenih ili nepotvrđenih korisnika. *'''Statusna zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena korisnika čiji računi nemaju određen korisnički status. *'''Puna zaštita''' zaštićuje stranicu od uređivanja za sve osim za administratore. === Trajanje zaštite === *Zaštita može biti postavljena na neodređeno vrijeme ili na vremenski rok. *Trajanje zaštite u pravilu ovisi o težini i upornosti remećenja, uz potencijalne iznimke u specifičnim slučajevima. == Preventivna zaštita == {{Shortcut|WP:PREVZAŠ|WP:PREVENTIVNA}} Wikipedija je slobodna i otvorena enciklopedija, pa primjena '''preventivne zaštite''' stranica načelno nije dopuštena. Osnovno načelo jest da se stranica ''može'' zaštititi samo kada postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja koja se može opravdati historijom izmjena same stranice ili njoj srodnih stranica, prirodom stranice ili prethodnim ponašanjem korisnika. Razina zaštite i njezino trajanje moraju biti razmjerni stupnju potencijalnog remećenja, što znači da zaštita ne smije biti prestroga niti smije ograničavati konstruktivan rad drugih korisnika ako to nije apsolutno nužno. Zbog toga, preventivna zaštita stranice načelno nije dopuštena, ali postoje određene iznimke od tog pravila: # Zaštita sistemski važnih stranica kao što su [[Glavna stranica]] ili sadržaj koji se pojavljuje na glavnoj stranici. Zaštita tih stranica važna je radi nesmetanog svakodnevnog funkcioniranja projekta i zaštite temeljne infrastrukture samog projekta. # Zaštita stranica za koje postoji ''očita i neposredna opasnost'' od vandalizma ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U tom slučaju mora postojati ''jasan i konkretan razlog'' za preventivnu zaštitu,{{efn|Procjenu o postojanju razloga donosi administrator na temelju vlastitog opažanja ili zahtjeva korisnika, a odlučuje se uvijek ''pojedinačno'', odnosno ne postoji popis unaprijed definiranih razloga za preventivnu zaštitu. Neki od razloga mogu biti ustrajno vandaliziranje stranice s kontroverznom temom ili pak zaštita stranica koje bi mogli vandalizirati dugogodišnji vandali koji imaju donekle prepoznatljiv obrazac remećenja. U svim je slučajevima važno da je potencijalna opasnost stvarna i da se ona može opravdati historijom izmjena samog članka ili pak prethodnim ponašanjem korisnika. Naravno, ova zaštita također mora biti razmjerna.}} a sama zaštita mora biti razmjerna očekivanom stupnju remećenja te obrazložena po potrebi ili zahtjevu. Svaka preventivna zaštita stranica podložna je kontroli, kako od drugih administratora, tako i od samih korisnika, koji na stranici za razgovor zaštićene stranice ili na [[Wikipedija:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] mogu pokrenuti raspravu o skidanju ili promjeni uvjeta zaštite. Te bi se rasprave trebale rješavati u što kraćem roku kako bi se korisnicima omogućio nesmetan rad. == Zahtjev za zaštitu == Iako će administratori uglavnom zaštićivati stranice prema vlastitoj prosudbi prilikom provedbe pravila i smjernica Wikipedije, korisnici također mogu zahtijevati zaštitu stranice. Zahtjev za zaštitu podnosi se na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]], a raspravu je moguće pokrenuti ili voditi na stranici za razgovor dotične stranice. Bilo koji korisnik može podnijeti zahtjev, a zahtjev treba sadržavati obrazloženje zašto se traži zaštita stranice, opis zaštite koja se traži te što više dokaza u prilog zahtjeva. O zahtjevu odlučuju administratori poštujući pravila o donošenju odluka na projektu, dok ostali korisnici mogu komentirati i iznositi svoje stajalište. Odluka bi trebala biti donesena u što kraćem roku da bi se omogućio nesmetan rad korisnika na projektu. Ista pravila odnose se i na zahtjeve za skidanje ili promjenu već postojeće zaštite. == Razine zaštite == Svaka od ovih razina objašnjena je u kontekstu zaštite od uređivanja, ali jednako se odnosi i na ostale vrste zaštite. === Komparativna tablica === <div class="noresize"> {| class="wikitable" style="margin-bottom: .3em; text-align: center; font-size: 90%; table-layout: fixed; min-width: 60em; max-width: 170em" |+ Pregled vrsta i razina zaštite na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku |- !scope="col" width="3%" |{{Abbr|F|Funkcija}} !scope="col" width="9%" | Razina zaštite !scope="col" width="18%"| Neprijavljeni ili novoprijavljeni !scope="col" width="9%" | Autopotvrđeni !scope="col" width="9%" | Autopatroleri !scope="col" width="9%" | Patroleri !scope="col" width="10%" | Administratori !scope="col" width="10%" | Administratori interfejsa !scope="col" width="30%" | Prikladnost |- ! rowspan="7" {{vertical header|va=middle|Uređivanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Predominantna većina stranica |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Semi-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Djelomična zaštita|Djelomična zaštita]]}} | style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | colspan="5" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja neprijavljenih korisnika. Neki često korišteni šabloni i moduli. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Extended-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Statusna zaštita|Statusna zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti i na ovu skupinu. | colspan="3" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja novih, (auto)potvrđenih korisnika i/ili onih koji nemaju status autopatrolera, patrolera ili viši status. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Full-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Puna zaštita|Puna zaštita]]}} | colspan="4" rowspan="3" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje'''{{sup|♦}} | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja prijavljenih korisnika. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Office-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Službena zaštita|Službena zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Stranice koje je [[Fondacija Wikimedija]] odredila kao iznimno osjetljive. |- ! style="text-align: left;" | {{nowrap|[[File:Cascade-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Lančana zaštita|Lančana zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' |Sistemski važne stranice, s ciljem preveniranja vandaliziranja stranica koje su transkludirane na njih. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Interface-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita interfejsa|Zaštita interfejsa]]}} | colspan="5" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Sistemski važne stranice i podstranice koje omogućavaju normalno funkcioniranje projekta. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Stvaranje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Predominantna većina naslova. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Create-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Stvaranje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Stranice koje su ustrajno ponovno stvarane nakon brisanja ili problematične stranice koje su ustrajno ponovno stvarane. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Premještanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Predominantna većina stranica. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Move-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Stranice koje su bile meta uređivačkih ratova. Stranice koje su zaštićene od uređivanja uglavnom su zaštićene i od premještanja istom razinom zaštite. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Postavljanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Predominantna većina datoteka. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Upload-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Datoteke koje su ustrajno ponovno postavljane nakon brisanja. |- | colspan="10" style="text-align:left" | '''Napomene:''' ^♦ Samo administratori mogu unositi nekontroverzne izmjene bez prethodnog konsenzusa. |} </div> === Djelomična zaštita<span class="anchor" id="semi"></span><span class="anchor" id="semi-user"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Semi-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Silver padlock|link=]] {{shortcut|WP:POLU}} Djelomično zaštićene stranice ne mogu uređivati neprijavljeni korisnici (privremeni računi) kao ni novi računi koji nisu automatski potvrđeni. Djelomična zaštita korisna je u slučajevima kada neregistrirani ili nepotvrđeni (novi) korisnici čine veliku količinu remetilačkih izmjena ili kada [[WP:Čarapko|čarapci]] blokiranih korisnika pokušavaju unositi izmjene radi zaobilaženja blokade. Korisnici koji su obuhvaćeni djelomičnom zaštitom mogu zahtijevati unošenje izmjena na stranici za razgovor specifičnog članka. Ako je i stranica za razgovor specifičnog članka zaštićena, unošenje izmjena može se zahtijevati na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Ako vam je kao korisniku onemogućeno uređivanje članka jer vam račun još nije potvrđen, možete se obratiti nekom od administratora za potvrdu računa. ==== Vodič za administratore ==== Djelomična zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema novim korisnicima u odnosu na stare korisnike u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu {{em|djelomično}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Ozbiljnom, ali privremenom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici neregistrirani ili nepotvrđeni (ova mjera ne vrijedi ako je barem jedan od korisnika u sporu potvrđen); * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu neregistrirani korisnici koriste metodu promjene IP adrese ili više računala kako bi remetili projekt; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama). Djelomična zaštita može se primijeniti i na stranice o kontroverznim temama ako zbog prirode teme postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U pravilu, sve više razine zaštite takvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnih vandalizama i zloupotreba. Djelomična zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj djelomične zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, djelomična zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna djelomična zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Djelomična zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Statusna zaštita<span class="anchor" id="30/500"></span><span class="anchor" id="extended"></span><span class="anchor" id="Arbitration 30/500 protection"></span><!--former tags allow section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Extended-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Dark blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:STATUS}} Statusna zaštita posebna je razina zaštite koja se primjenjuje kada djelomična zaštita nije dostatna, a remetilačke radnje čine prijavljeni korisnici na koje se djelomična zaštita ne odnosi. U praksi, ta zaštita primjenjuje se na korisnike koji nemaju status [[Wikipedija:Autopatroleri|autopatrolera]] ili [[Wikipedija:Patroleri|patrolera]].{{Efn|Kao prag za ovu vrstu zaštite uzeti su statusi autopatrolera i patrolera jer oni podrazumijevaju prethodnu provjeru iskustva, tehničke osposobljenosti i poznavanja pravila projekta.}} Budući da stjecanje tih statusa nije automatsko, nego zahtijeva provođenje propisane procedure i ispunjavanje uvjeta,{{efn|Status autopatrolera može dobiti samo onaj korisnik koji je aktivan najmanje mjesec dana na Wikipediji te je u tom razdoblju pokazao da zna uređivati članke u skladu s Wikipedijinim standardima, da poznaje pravila i smjernice Wikipedije te da je dovoljno upoznat s tehničkim aspektima uređivanja da se njegove izmjene ne moraju dodatno pregledavati. Pritom je potrebno da korisnik ima barem 100 prekontroliranih izmjena u glavnom imenskom prostoru.}} ova vrsta zaštite koristi se kako bi se stranice zaštitile od zlonamjernih registriranih korisnika na koje djelomična zaštita nema učinka. ==== Viša razina zaštite u odnosu na djelomičnu zaštitu ==== Statusna zaštita članka primjenjivat će se u onim slučajevima u kojima djelomična zaštita nema učinka. Dakle, ako remetilačke radnje ne čini neregistrirani ili novi korisnik, već prijavljeni korisnik koji još nema status autopatrolera ili patrolera, onda će se primijeniti ova razina zaštite. Cilj ove zaštite jest spriječiti remetilačke izmjene korisnika na koje se djelomična zaštita ne odnosi te riješiti problem bez uređivačkih ratova. ==== Vodič za administratore ==== Statusna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema korisnicima koji nemaju status autopatrolera ili patrolera u odnosu na autopatrolere ili patrolere u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu primijeniti statusnu zaštitu stranice ako je ona izložena: * Ozbiljnom, ali privremenom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici bez statusa autopatrolera ili patrolera (ova mjera ne vrijedi ako barem jedan od korisnika ima jedan od tih statusa); * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama); Često korišteni i sistemski važni šabloni mogu dobiti ovu vrstu zaštite ako je djelomična zaštita očito neučinkovita ili nedostatna. Administratori prema vlastitoj diskreciji mogu primijeniti i statusnu zaštitu i na stvaranje stranica s određenim naslovima. Statusna zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj statusne zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, statusna zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna statusna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Statusna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Puna zaštita<span class="anchor" id="full"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Full-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Gold padlock|link=]] {{shortcut|WP:PUNA}} Stranicu na koju se primjenjuje puna zaštita mogu uređivati '''samo''' [[WP:Administratori|administratori]]. Ako je stranica zaštićena punom zaštitom, izmjene na njoj mogu se predlagati na stranici za razgovor dotične stranice (ili na drugom za to prikladnom mjestu). Administratori onda mogu unijeti izmjene u članak u skladu s postignutim [[WP:Konsenzus|konsenzusom]], ali i nekontroverzne izmjene, te izmjene koje spadaju u redovno održavanje. ==== Spor oko sadržaja<span class="anchor" id="full-dispute"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> ==== Iako se [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] može regulirati i [[WP:BLOK|blokiranjem]], zaključavanje stranica (puna zaštita) može poslužiti kao alternativna mjera, koja je ujedno i blaža jer može dovesti do smirivanja strasti, potaknuti smireni dijalog i, u konačnici, spriječiti izricanje strožih mjera prema samim korisnicima. Administratori ovu mjeru primjenjuju prema vlastitoj diskrecijskoj ocjeni nakon analize svih relevantnih činjenica u sporu. Ovaj je pristup pogodan za sporove u koje je uključen veći broj korisnika te sporove oko kontroverznih tema koji često mogu dovesti do izraženih sukoba. Pri primjeni pune zaštite na stranice koje su predmet spora oko sadržaja, administratori moraju vratiti stranicu na ''posljednju stabilnu verziju''.{{efn|''Posljednja stabilna verzija'' u pravilu je verzija stranice prije početka spora oko sadržaja. Međutim, tu postoje određene iznimke. Administratori ''ne smiju'' vratiti verziju koja predstavlja očito kršenje pravila projekta. Sadržaj poput vandalizma, kršenja autorskih prava, kleveta ili nekvalitetnog izvještavanja o živim osobama ''ne smije'' se vraćati.}} Pri vraćanju stranice na stabilnu verziju, administratori moraju biti objektivni i zanemariti vlastita stajališta o problemu. Ako stranica uživa punu zaštitu, jedine izmjene koje se mogu činiti su one nekontroverzne, vezane uz redovno održavanje projekta ili one usuglašene konsenzusom. Korisnici koji smatraju da aktualna verzija članka krši pravila i smjernice Wikipedije ili da ide u korist zlonamjernim korisnicima koji su započeli ratovanje izmjenama mogu identificirati stabilnu verziju članka, predložiti je administratorima i obrazložiti, odnosno dokazati zašto bi upravo ta verzija članka trebala biti stabilna. Prije nego se odluče na takav prijedlog, korisnici bi trebali tražiti procjenu neinvolviranih urednika koji mogu objektivnije procijeniti situaciju. Ako je sam administrator činio '''značajne''' izmjene te je sudjelovao u sporu oko sadržaja, smatra se da je involviran te on u pravilu ne bi smio zaključavati članak ili koristiti svoj autoritet kako bi činio daljnje izmjene; iznimke od ovog pravila definirane su niže. Ako administrator osobno sudjeluje u sporu, on bi se u tom slučaju trebao ponašati kao i svaki drugi "redovni" korisnik, a ne kao administrator, odnosno morao bi poštivati redovnu korisničku proceduru pri predlaganju zaštite određenog članka. ==== Stranice i šabloni visokog rizika ==== Sljedeće stranice i šabloni uglavnom su potpuno zaštićeni na neodređeno vrijeme: * [[Glavna stranica]] i pojedine njezine komponente; * Stranice koje se ne bi smjele mijenjati zbog ''pravnih razloga'', poput [[WP:Opće odricanje od odgovornosti|odricanja od odgovornosti]] ili općih normi o autorskim pravima; * Stranice i šabloni koji se često koriste, koji su od sistemskog značaja ili koji su često mete različitih vandalizama, odnosno zlonamjernih izmjena općenito. ==== Vodič za administratore ==== Puna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera koju će administratori primjenjivati prema korisnicima koji nemaju administratorski status. Budući da puna zaštita onemogućava uređivanje bilo kome tko nije administrator, ona se treba primjenjivati krajnje restriktivno. Administratori mogu {{em|potpuno}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Ozbiljnom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena koje se ponavljaju tijekom dužeg razdoblja (na primjer, korisnik ili skupina korisnika stalno cilja konkretnu stranicu remetilačkim izmjenama); * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako je riječ o značajnom ratovanju izmjenama u kojem su {{em|sve}} uključene strane registrirani i autopotvrđeni korisnici; * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu zlonamjerni korisnici koriste različite metode izbjegavanja drugih razina zaštite kako bi ustrajno unosili remetilačke izmjene; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama), kada druge mjere ne proizvode željeni učinak; * Ako je riječ o sistemski važnoj ili često korištenoj stranici čije bi nekontrolirane izmjene mogle dovesti do problema u funkcioniranju projekta; Puna zaštita može se primijeniti na kraći vremenski rok, najčešće kada je potrebno zaštititi stranicu od ratovanja izmjena; u tom i sličnim slučajevima, puna zaštita stranice ima se ukinuti čim razlog njezine primjene prestane. U slučajevima kada je riječ o sistemski važnom sadržaju, puna zaštita može biti i neodređenog trajanja. Ako se primjenjuje puna zaštita na neodređeno vrijeme, za to bi trebao postojati ili prethodni konsenzus zajednice, ili bi – u slučaju da konsenzusa nema – administrator koji postavlja zaštitu trebao na stranici za razgovor obrazložiti razloge postavljanja. Preventivna puna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Kao i svi oblici zaštite, puna zaštita također se može preispitivati na zahtjev korisnika, bilo na stranici za razgovor članka, bilo na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Puna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. ===== Zaštita od strane involviranih administratora ===== Kao što je rečeno, administrator koji je involviran u spor oko sadržaja u pravilu {{em|ne bi smio}} primjenjivati punu zaštitu kao mjeru u odnosu na druge sudionike spora samo zato što je administrator. To se smatra zloupotrebom administratorskog položaja te je podložno sankcioniranju. Međutim, od tog pravila postoje određene iznimke. Involvirani administrator smije potpuno zaštititi stranicu ako su ''kumulativno'' ispunjeni ''svi sljedeći kriteriji'': # Razumno je očekivati da, s obzirom na okolnosti slučaja, jasno i nedvojbeno proizlazi da bi svaki drugi neinvolvirani administrator postupio na isti način; # Riječ je o hitnoj intervenciji radi sprečavanja značajnog vandalizma i rata izmjenama ili eskalacije sukoba u slučaju izravnih prijetnji eskalacijom; # Nijedan drugi administrator trenutno nije aktivan, a riječ je o hitnoj intervenciji.{{efn|Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku mala je zajednica i dnevna aktivnost fluktuira. Iako postoji dovoljan broj administratora, nisu svi aktivni u isto vrijeme te je nekad potrebno čekati i duže vrijeme na odgovor drugih administratora. Ako je slučaj hitan, moguće je privremeno zaštititi stranicu do izjašnjavanja drugog administratora.}} U takvom slučaju mora biti razvidno da je administrator mjeru zaštite stranice primijenio kao mjeru ''ultima ratio'', koja je primijenjena radi zaštite projekta i sprečavanja sukoba; mjera, dakle, mora biti primijenjena u dobroj namjeri u odnosu na zaštitu projekta, a ne za ostvarivanje osobnih ciljeva. Ako administrator primjenjuje ovu mjeru kako bi si osigurao bolji položaj u raspravi ili kako bi zastrašivao druge korisnike, to će se smatrati zloupotrebom administratorskog položaja; u tom slučaju, zaštita će se odmah ukinuti, a administrator može biti podložan sankcijama zajednice. Također, ako administrator zaključava stranicu u čijem je sporu involviran, on je {{em|dužan}} '''aktivno sudjelovati''' u raspravi s drugim korisnicima te u postizanju konsenzusa u pogledu spora; ako administrator odbija sudjelovati u daljnjoj raspravi bez jasnog ili opravdanog razloga, to se može smatrati vidom zloupotrebe administratorskog položaja. U slučaju primjene ovakve zaštite, korisnici imaju pravo zahtijevati reviziju odluke, ali čak i ako se to ne dogodi, netko od drugih administratora trebao bi u što kraćem roku provjeriti postoje li razlozi za zaštitu stranice, odnosno jesu li ispunjeni uvjeti na temelju kojih involvirani administrator može zaštititi stranicu. Ako se objektivni, neinvolvirani administrator potpuno ili djelomično ne slaže sa zaštitom stranice, on je može ukinuti ili izmijeniti njezine uvjete. Važno je naglasiti da bi ovakva zaštita, koju izriče involvirani administrator, u pravilu trebala biti privremena mjera, bilo da ona vrijedi do trenutka rješavanja spora, bilo da vrijedi do revizije drugog administratora. Ova pravila primjenjiva su i na druge oblike zaštite. == Vrste zaštite == === Zaštita od uređivanja === Zaštita od uređivanja najčešća je vrsta zaštite koja će se primjenjivati u praksi. Ova zaštita onemogućava uređivanje pojedine stranice određenim korisnicima. Za više informacija o modalitetima zaštite, pogledajte odjeljak {{Odjeljak-veza|Wikipedija:Zaštita stranica#Razine zaštite|nopage=y}}. === Zaštita od izrade<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Create-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:IZRZAŠ}} Administratori mogu zaključati nepostojeću stranicu i tako spriječiti njezino stvaranje. Ovakva zaštita ima smisla u slučajevima kada korisnik ustrajno vraća stranicu koja je već [[WP:Brisanje|izbrisana]] sukladno pravilima projekta ili konsenzusom. Pravila o razinama zaštite izložena ranije primjenjuju se i na ovu vrstu zaštite. Popis zaštićenih naslova koje je nemoguće stvoriti nalazi se [[Special:ProtectedTitles|ovdje]]. Postoji i mogućnost preventivne zaštite pojedinih naslova, koja se provodi pomoću [[MediaWiki:Titleblacklist|popisa nepoželjnih naslova]], a koja olakšava zaštitu kada je riječ o specifičnim izrazima ili pojmovima. Ni ova zaštita nije nužno neodređenog trajanja, pa je moguće preispitati zaštitu i stranice ponovno otključati. Korisnik koji želi stvoriti ovu stranicu trebao bi se prethodno informirati o razlozima njezine zaštite te kontaktirati nekog od [[WP:Administratori|administratora]] (bilo bi uputno kontaktirati administratora koji je zaštitio stranicu) u svrhu skidanja zaštite. Korisnik bi trebao imati dobre i opravdane razloge za traženje skidanja zaštite te obrazložiti to administratoru kojeg kontaktira. Ako administrator i dalje smatra da stranica treba ostati zaključana, korisnik može podnijeti zahtjev na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Zaštita od premještanja<span class="anchor" id="move"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Move-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Green padlock|link=]] {{shortcut|WP:PREMZAŠ}} Moguće je zaštititi stranicu na način da ju je nemoguće premjestiti na drugi naslov, osim ako to čini administrator. Ova se zaštita najčešće primjenjuje u sljedećim slučajevima: * Stranica je izložena učestalom [[WP:Vandalizam|vandaliziranju]] koje se manifestira kao premještanje stranice. * Stranica je tema spora o naslovu članka. * Vidljive i sistemski važne stranice koje nije potrebno premještati, poput [[WP:Administratorska tabla|Administratorske table]] ili [[WP:Pijaca|Pijace]]. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. Stranice koje su potpuno zaštićene implicitno su zaštićene i od premještanja. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita '''posljednje stabilne verzije''' ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. Također, sve datoteke i kategorije implicitno su zaštićene od premještanja, odnosno potrebna su posebna ovlaštenja da se navedene vrste stranica premjeste. === Zaštita od postavljanja<span class="anchor" id="upload"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Upload-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Purple padlock|link=]] {{shortcut|WP:POSTZAŠ}} Zaštita od postavljanja odnosi se na datoteke koje se ne mogu mijenjati postavljanjem nove verzije osim ako to čini administrator. Ova vrsta zaštite ne sprječava korisnike da uređuju stranice o datotekama, ali onemogućava postavljanje nove verzije. Ova vrsta zaštite primjenjivat će se u sljedećim situacijama: * Datoteke koje su učestale mete [[WP:Vandalizam|vandaliziranja]] koje se manifestira kao postavljanje nove verzije datoteke. * Datoteke koje su u središtu spora među korisnicima. * Datoteke koje se ne bi trebale mijenjati, poput datoteka koje se koriste u sučelju ili na glavnoj stranici. * Datoteke s ustaljenim ili generičkim imenima. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita posljednje stabilne verzije ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. == Neuobičajene vrste zaštite == === Lančana zaštita<span class="anchor" id="cascade"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Cascade-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Turquoise padlock|link=]] {{shortcut|WP:LANČANA|WP:KASKADA}} Lančana ili kaskadna zaštita zaštićuje jednu stranicu, ali se puna zaštita ''automatski'' prenosi na sve stranice koje su [[Wikipedija:Transkluzija|uključene]] u zaštićenu stranicu, bilo izravno ili neizravno. Ovo uključuje šablone, fotografije i ostale datoteke postavljene na srpskohrvatsku Wikipediju. Lančana zaštita ne primjenjuje se na datoteke koje su postavljene na [[Wikimedia Commons|Wikimedijinoj ostavi]]; da bi se te datoteke zaštitile, one se moraju ili privremeno postaviti na srpskohrvatsku Wikipediju ili moraju biti zaštićene Ostavi (ručno ili lančano). Ova vrsta zaštite: * Trebala bi se koristiti samo kako bi spriječila [[WP:Vandalizam|vandaliziranje]] posebno vidljivih ili važnih stranica, poput [[Glavna stranica|glavne stranice]]. * Primjenjiva je samo na stranice s punom zaštitom; lančana zaštita nije primjenjiva na niže razine zaštite jer stvara sistemsku pogrešku. * Ne primjenjuje se odmah; moguće je da prođe nekoliko sati prije nego što se lančana zaštita primijeni. * Općenito se ne bi smjela izravno primjenjivati na šablone ili module. Zahtjevi za postavljanje ili ukidanje lančane zaštite mogu se postaviti na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Operativne stranice === Operativne stranice koje primarno koristi softver, uključujući botove i korisničke skripte, mogu se zaštititi ovisno o načinu korištenja, sadržaju i drugim čimbenicima. Ovo uključuje konfiguracijske stranice, podatkovne stranice, dnevnike, statusne stranice i ostale stranice koje su nužne za rad softvera. Međutim, osobne CSS stranice, osobne JavaScript stranice i osobne JSON stranice automatski su zaštićene i na njih se ova vrsta zaštite ne bi trebala primjenjivati. === Zaštita interfejsa<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Interface-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Red padlock|link=|Icon for pages that can be edited only by interface administrators]] {{shortcut|WP:INTZAŠ}} Postoje određena područja na Wikipediji koja su pokrivena zaštitom softvera [[MediaWiki]]: *Uređivanja u imenskom prostoru MediaWiki, koji definira dijelove sučelja, onemogućena su svima osim administratorima i administratorima sučelja. **Uređivanja sistemskih CSS i JavaScript stranica, kao što je [[MediaWiki:common.js]], dodatno su onemogućena svima osim administratorima sučelja. *Uređivanja osobnih CSS i JavaScript stranica poput [[Korisnik:Primjer/monobook.css]] i [[Korisnik:Primjer/vector-2022.js]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima sučelja. Potonji mogu uređivati ove stranice, na primjer, kako bi uklonili nepravilno korištene korisničke skripte. Administratori mogu brisati ove stranice, ali ne mogu ih uređivati ili vraćati. *Uređivanja osobnih JSON stranica poput [[Korisnik:Primjer/data.json]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima. Ova vrsta zaštite naziva se neodređenom ili trajnom zaštitom, odnosno zaštitom sučelja u slučaju CSS i JavaScript stranica. Lokalni administratori ne mogu mijenjati ovu zaštitu niti uređivati ove stranice. === Službena zaštita<span class="anchor" id="office"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Office-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Black padlock|link=]] {{shortcut|WP:WMF-ZAŠ}} Kao što je navedeno u {{section link|Foundation:Policy:Office actions|Korištenje naprednih prava od strane osoblja Fondacije}}, osoblje [[Fondacija Wikimedija|Fondacije Wikimedija]] također može zaštititi stranicu u posebnim slučajevima kao što su kršenja autorskih prava ili kleveta. '''Ove radnje nadilaze konsenzus zajednice.''' Administratori '''ne bi trebali''' uređivati ili mijenjati zaštitu ovih stranica bez dopuštenja osoblja Fondacije. == Zaštita imenskih prostora == {{shortcut|WP:ZAŠTIP}} === <span id="Talk pages"></span>Stranice za razgovor članaka<span class="anchor" id="Talk pages"></span><span class="anchor" id="full-talk"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === {{shortcut|WP:RAZAŠT|WP:ZAŠTRAZG|WP:SZRZAŠT}} Stranice za razgovor članaka u pravilu se ne bi trebale zaštićivati, osim u iznimnim slučajevima. Na tim stranicama korisnici imaju pravo raspravljati o sadržaju ili o potencijalnom sporu, zbog čega bi one u pravilu trebale biti otvorene. U slučaju zloupotrebe jednog korisnika, administratori bi prije trebali primijeniti sankcije prema navedenom korisniku, a stranicu za razgovor trebali bi zaključavati samo u slučaju kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata. Zaštita bi trebala biti privremena i što liberalnija, odnosno trebala bi ciljati na rješavanje konkretnog problema, a ne ograničavati ostale korisnike. === Stranice za razgovor korisnika<span class="anchor" id="Talk-page protection"></span> === {{shortcut|WP:KRAZAŠT|WP:ZAŠTKORAZG|WP:KSZRZAŠT}} Korisničke stranice za razgovor rijetko će se zaštićivati. Međutim, moguće je primijeniti neku vrstu zaštite ako postoji obrazac ustrajnog vandaliziranja ili zloupotrebe. Ovakvu vrstu zaštite mogu primijeniti administratori po vlastitom nahođenju (uz obrazloženje) ili na zahtjev korisnika. U prvom slučaju, ako korisnik zatraži skidanje ili izmjenu razine zaštite, administratori su dužni postupiti po tom zahtjevu osim ako bi to dovelo do težih posljedica. Korisnici koji žele zaštititi stranicu za razgovor moraju (1) jasno i smisleno obrazložiti svoj zahtjev (sam zahtjev nije dovoljan razlog za zaštitu) i (2) ostaviti otvoren alternativni kanal za komunikaciju s drugim korisnicima. U pravilu, sve više razine zaštite ovakvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnog spama i vandalizma. ==== Blokirani korisnici ==== Stranice za razgovor blokiranih korisnika također ne treba automatski zaključavati, s obzirom na to da bi takav postupak efektivno onemogućio korisniku osporavanje bloka ili sličnu službenu komunikaciju. Iznimno je moguće zaključati i njih, ali samo ako blokirani korisnik koristi svoju stranicu za razgovor u svrhu zloupotrebe, kao i u slučaju dokazanih slučajeva [[WP:Čaraparenje|čaraparenja]] (u tom je slučaju dopušteno trajno zaključati i stranice za razgovor, ali samo alternativnih računa, ne i glavnog); ako je ona meta zloupotrebe trećih korisnika, mjera se treba primijeniti u odnosu na njih, a ne u odnosu na blokiranog korisnika. Ova vrsta zaštite, ako se primjenjuje, u pravilu ne bi smjela trajati dulje od trajanja same blokade. === Korisničke stranice === {{shortcut|WP:KORZAŠT|WP:KORSTRZAŠT}} Osnovne korisničke stranice (npr. Korisnik:Primjer, ali ne Korisnik:Primjer/podstranica ili Razgovor s korisnikom:Primjer) automatski su zaštićene tako da ih ne mogu uređivati nepotvrđeni ili IP korisnici. Iznimka su nepotvrđeni ili IP korisnici koji pokušavaju stvoriti ili urediti vlastitu stranicu za razgovor. Isti korisnici ne mogu stvarati ili uređivati ni korisničke stranice koje ne pripadaju već registriranom korisniku. Ovu zaštitu provodi [[Special:AbuseFilter/803|uređivački filter]]. Ako korisnik želi da se njegova korisnička stranica izuzme iz ovoga, može kontaktirati nekog od administratora uz obrazloženje. Kao i u slučaju stranica za razgovor, korisničke stranice mogu se zaštititi po administratorskom nahođenju ili na zahtjev korisnika. Ista pravila primjenjuju se i ovdje, uz sljedeću iznimku: korisnik ne treba imati posebno opravdan razlog za zahtijevanje zaštite vlastite korisničke stranice, a administrator taj zahtjev može odbiti samo ako bi zaštita dovela do težih posljedica ili zloupotrebe. Tomu je tako zato što korisnička stranica nije nužna za komunikaciju s korisnikom, zbog čega korisnik ima veća prava u pogledu njezine zaštite. Isto vrijedi i za sve podstranice unutar korisničkog imenskog prostora. Administratori mogu korisniku onemogućiti korištenje vlastite stranice zaštitom samo ako korisnik koristi vlastitu stranicu za zloupotrebu, a cilj nije moguće postići nekom drugom ili blažom mjerom. ==== Pokojni korisnici ==== U slučaju neosporno potvrđene smrti korisnika, korisnička stranica tog korisnika trebala bi se potpuno zaštititi. Ovo se ne odnosi na stranicu za razgovor korisnika. === Igralište === Korisnička ili sistemska igrališta u pravilu se ne bi trebala zaštićivati, s obzirom na činjenicu da je njihova temeljna svrha omogućavati korisnicima da eksperimentiraju i/ili vježbaju s wiki sintaksom. Sistemska igrališta mogu biti često mijenjana jer ih koriste različiti korisnici u različitim trenucima. Korisnička igrališta u pravilu će uređivati samo korisnici o kojima je riječ, a ne drugi korisnici, osim ako je to nužno iz sistemskih razloga (npr. održavanje projekta) ili ako za to imaju dopuštenje. Zaključavanje igrališta (korisničkih ili sistemskih) može se provesti samo u iznimnim situacijama kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata, ali općenito, ako se igralište koristi za zloupotrebu, administratori su dužni upozoriti ili sankcionirati tog korisnika, a ne zaključavati igralište. == Dostupni šabloni == Sljedeći šabloni mogu se dodati na sam vrh stranice kako bi korisnici znali da je zaštićena: {{Šabloni za zaštitu|state=expanded}} == Povezano == * [[MediaWiki:Protectedpagetext]] * [[Special:ProtectedPages]] * [[Special:ProtectedTitles]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja]] ==Napomene== {{notelist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije|state=expanded}} 4kcvk3y5ylgn29iugo1npgr9z7zbrqf 42680644 42680640 2026-08-22T14:43:41Z Aca 108187 /* Službena zaštita */ 42680644 wikitext text/x-wiki {{Pravilo|WP:ZAŠTITA|WP:ZAŠTSTR}} {{nutshell|Iako Wikipedija nastoji biti što otvorenija, ponekad je potrebno ograničiti uređivanje određenih stranica kako bi se spriječio [[WP:Vandalizam|vandalizam]], [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] ili drugi oblici remetilačkog uređivanja.}} {| class="wikitable floatright" |+ Ikone za zaštitu |- ! Ikona !! Razina zaštite |- | [[File:Semi-protection-shackle.svg|40px|Semi-protected|alt=Silver padlock]] Srebrna || [[#semi|Djelomična zaštita]] |- | [[File:Extended-protection-shackle.svg|40px|Extended confirmed protection|alt=Dark blue padlock]] Plava || [[#extended|Statusna zaštita]] |- | [[File:Full-protection-shackle.svg|40px|Fully protected|alt=Gold padlock]] Zlatna || [[#full|Puna zaštita]] |- | [[File:Move-protection-shackle.svg|40px|Move protected|alt=Green padlock]] Zelena || [[#move|Zaštita od premještanja]] |- | [[File:Create-protection-shackle.svg|40px|Create protected|alt=Blue padlock]] Nebeskoplava || [[#create|Zaštita od izrade]] |- | [[File:Upload-protection-shackle.svg|40px|Upload protected|alt=Purple padlock]] Ljubičasta || [[#upload|Zaštita od postavljanja]] |- | [[File:Cascade-protection-shackle.svg|40px|Cascade protected|alt=Turquoise padlock]] Tirkizna || [[#cascade|Lančana zaštita]] |- | [[File:Office-protection-shackle.svg|40px|Protected by Office|alt=Black padlock]] Crna || [[#office|Službena zaštita]] |} {{Policylist}} [[Wikipedija]] je primarno slobodna enciklopedija koju svatko može uređivati. Međutim, pod određenim okolnostima može postojati potreba da se određene stranice '''zaštite''' od izmjena određenih korisnika ili skupina korisnika. Stranice se zaštićuju kao ''ultima ratio'', odnosno kada je jasno da se zaštita stranice od remetilačkih izmjena ne može postići drugim metodama ili bez primjene strožih mjera. Ako to okolnosti dopuštaju, zaštita stranice treba prethoditi izricanju strožih mjera (poput blokada). Osnovni postulati Wikipedije nalažu da bi što veći broj njezinih stranica trebao biti otvoren za javno uređivanje. Ovo pravilo detaljno navodi vrste i razine zaštite stranica, kao i procedure koje se primjenjuju za postavljanje i skidanje zaštite, odnosno situacije kada se ova pravila trebaju primijeniti, a kada ne. Zaštita stranice je tehnička mjera koju mogu primijeniti samo [[WP:Administratori|administratori]], iako korisnik na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] može zahtijevati zaštitu određene stranice. Zaštita može biti neograničenog trajanja ili na određeni vremenski rok. Različite razine zaštite mogu se primjenjivati na uređivanje stranice, premještanje stranice, stvaranje stranice ili postavljanje datoteka. Čak i ako je stranica zaštićena od uređivanja, svatko može vidjeti njezin kod. Oznaka da je stranica zaštićena nalazi se u gornjem desnom kutu, a simbolično je predstavlja ikona lokota. Ona se automatski pojavljuje kada se u članak doda šablon {{tlx|zaštićena stranica}}. == Pregled == Svaka zaštita stranice može se klasificirati prema vrsti, razini i trajanju na sljedeći način: === Vrsta zaštite === *'''[[#Zaštita od uređivanja|Zaštita od uređivanja]]''' zaštićuje stranicu od uređivanja. *'''[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]''' zaštićuje stranicu od premještanja ili preimenovanja. *'''[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]''' zaštićuje nepostojeću stranicu od izrade, odnosno onemogućava izradu članka pod tim naslovom. *'''[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]''' zaštićuje postavljanje datoteka, odnosno zabranjuje postavljanje novih datoteka ili novih verzija postojeće datoteke, ali ne i uređivanja informacija o datoteci. === Razina zaštite === *'''Djelomična zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena neprijavljenih ili nepotvrđenih korisnika. *'''Statusna zaštita''' zaštićuje stranicu od izmjena korisnika čiji računi nemaju određen korisnički status. *'''Puna zaštita''' zaštićuje stranicu od uređivanja za sve osim za administratore. === Trajanje zaštite === *Zaštita može biti postavljena na neodređeno vrijeme ili na vremenski rok. *Trajanje zaštite u pravilu ovisi o težini i upornosti remećenja, uz potencijalne iznimke u specifičnim slučajevima. == Preventivna zaštita == {{Shortcut|WP:PREVZAŠ|WP:PREVENTIVNA}} Wikipedija je slobodna i otvorena enciklopedija, pa primjena '''preventivne zaštite''' stranica načelno nije dopuštena. Osnovno načelo jest da se stranica ''može'' zaštititi samo kada postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja koja se može opravdati historijom izmjena same stranice ili njoj srodnih stranica, prirodom stranice ili prethodnim ponašanjem korisnika. Razina zaštite i njezino trajanje moraju biti razmjerni stupnju potencijalnog remećenja, što znači da zaštita ne smije biti prestroga niti smije ograničavati konstruktivan rad drugih korisnika ako to nije apsolutno nužno. Zbog toga, preventivna zaštita stranice načelno nije dopuštena, ali postoje određene iznimke od tog pravila: # Zaštita sistemski važnih stranica kao što su [[Glavna stranica]] ili sadržaj koji se pojavljuje na glavnoj stranici. Zaštita tih stranica važna je radi nesmetanog svakodnevnog funkcioniranja projekta i zaštite temeljne infrastrukture samog projekta. # Zaštita stranica za koje postoji ''očita i neposredna opasnost'' od vandalizma ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U tom slučaju mora postojati ''jasan i konkretan razlog'' za preventivnu zaštitu,{{efn|Procjenu o postojanju razloga donosi administrator na temelju vlastitog opažanja ili zahtjeva korisnika, a odlučuje se uvijek ''pojedinačno'', odnosno ne postoji popis unaprijed definiranih razloga za preventivnu zaštitu. Neki od razloga mogu biti ustrajno vandaliziranje stranice s kontroverznom temom ili pak zaštita stranica koje bi mogli vandalizirati dugogodišnji vandali koji imaju donekle prepoznatljiv obrazac remećenja. U svim je slučajevima važno da je potencijalna opasnost stvarna i da se ona može opravdati historijom izmjena samog članka ili pak prethodnim ponašanjem korisnika. Naravno, ova zaštita također mora biti razmjerna.}} a sama zaštita mora biti razmjerna očekivanom stupnju remećenja te obrazložena po potrebi ili zahtjevu. Svaka preventivna zaštita stranica podložna je kontroli, kako od drugih administratora, tako i od samih korisnika, koji na stranici za razgovor zaštićene stranice ili na [[Wikipedija:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] mogu pokrenuti raspravu o skidanju ili promjeni uvjeta zaštite. Te bi se rasprave trebale rješavati u što kraćem roku kako bi se korisnicima omogućio nesmetan rad. == Zahtjev za zaštitu == Iako će administratori uglavnom zaštićivati stranice prema vlastitoj prosudbi prilikom provedbe pravila i smjernica Wikipedije, korisnici također mogu zahtijevati zaštitu stranice. Zahtjev za zaštitu podnosi se na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]], a raspravu je moguće pokrenuti ili voditi na stranici za razgovor dotične stranice. Bilo koji korisnik može podnijeti zahtjev, a zahtjev treba sadržavati obrazloženje zašto se traži zaštita stranice, opis zaštite koja se traži te što više dokaza u prilog zahtjeva. O zahtjevu odlučuju administratori poštujući pravila o donošenju odluka na projektu, dok ostali korisnici mogu komentirati i iznositi svoje stajalište. Odluka bi trebala biti donesena u što kraćem roku da bi se omogućio nesmetan rad korisnika na projektu. Ista pravila odnose se i na zahtjeve za skidanje ili promjenu već postojeće zaštite. == Razine zaštite == Svaka od ovih razina objašnjena je u kontekstu zaštite od uređivanja, ali jednako se odnosi i na ostale vrste zaštite. === Komparativna tablica === <div class="noresize"> {| class="wikitable" style="margin-bottom: .3em; text-align: center; font-size: 90%; table-layout: fixed; min-width: 60em; max-width: 170em" |+ Pregled vrsta i razina zaštite na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku |- !scope="col" width="3%" |{{Abbr|F|Funkcija}} !scope="col" width="9%" | Razina zaštite !scope="col" width="18%"| Neprijavljeni ili novoprijavljeni !scope="col" width="9%" | Autopotvrđeni !scope="col" width="9%" | Autopatroleri !scope="col" width="9%" | Patroleri !scope="col" width="10%" | Administratori !scope="col" width="10%" | Administratori interfejsa !scope="col" width="30%" | Prikladnost |- ! rowspan="7" {{vertical header|va=middle|Uređivanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Predominantna većina stranica |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Semi-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Djelomična zaštita|Djelomična zaštita]]}} | style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | colspan="5" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja neprijavljenih korisnika. Neki često korišteni šabloni i moduli. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Extended-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Statusna zaštita|Statusna zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti i na ovu skupinu. | colspan="3" style="background:#b3ffb3" |'''Normalno uređivanje''' | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja novih, (auto)potvrđenih korisnika i/ili onih koji nemaju status autopatrolera, patrolera ili viši status. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Full-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Puna zaštita|Puna zaštita]]}} | colspan="4" rowspan="3" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje'''{{sup|♦}} | Stranice koje su česte i ustrajne mete remetilačkog ponašanja prijavljenih korisnika. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Office-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Službena zaštita|Službena zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Stranice koje je [[Fondacija Wikimedija]] odredila kao iznimno osjetljive. |- ! style="text-align: left;" | {{nowrap|[[File:Cascade-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Lančana zaštita|Lančana zaštita]]}} | colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' |Sistemski važne stranice, s ciljem preveniranja vandaliziranja stranica koje su transkludirane na njih. |- ! scope="row" style="text-align:left" | {{nowrap|[[File:Interface-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita interfejsa|Zaštita interfejsa]]}} | colspan="5" style="background:#ffcccc" | '''Uređivanje onemogućeno''' | style="background:#b3ffb3" | '''Normalno uređivanje''' | Sistemski važne stranice i podstranice koje omogućavaju normalno funkcioniranje projekta. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Stvaranje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) |colspan="6" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Predominantna većina naslova. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Create-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od izrade|Zaštita od izrade]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Stvaranje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Stvaranje omogućeno''' | Stranice koje su ustrajno ponovno stvarane nakon brisanja ili problematične stranice koje su ustrajno ponovno stvarane. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Premještanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Predominantna većina stranica. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Move-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od premještanja|Zaštita od premještanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Premještanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Premještanje omogućeno''' | Stranice koje su bile meta uređivačkih ratova. Stranice koje su zaštićene od uređivanja uglavnom su zaštićene i od premještanja istom razinom zaštite. |- !rowspan=2 {{vertical header|va=middle|Postavljanje}} !scope="row" style="text-align:left" | Bez zaštite (osnovno) | style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="5" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Predominantna većina datoteka. |- !scope="row" style="text-align:left" |{{nowrap|[[File:Upload-protection-shackle.svg|20px]]&nbsp;[[#Zaštita od postavljanja|Zaštita od postavljanja]]}} |style="background:#ffcccc" | '''Postavljanje onemogućeno''' |colspan="3" style="background:#ffffc0" | '''Prilagodljivo'''<br>Može se primijeniti na jednu, sve ili nijednu skupinu. |colspan="2" style="background:#b3ffb3" | '''Postavljanje omogućeno''' | Datoteke koje su ustrajno ponovno postavljane nakon brisanja. |- | colspan="10" style="text-align:left" | '''Napomene:''' ^♦ Samo administratori mogu unositi nekontroverzne izmjene bez prethodnog konsenzusa. |} </div> === Djelomična zaštita<span class="anchor" id="semi"></span><span class="anchor" id="semi-user"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Semi-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Silver padlock|link=]] {{shortcut|WP:POLU}} Djelomično zaštićene stranice ne mogu uređivati neprijavljeni korisnici (privremeni računi) kao ni novi računi koji nisu automatski potvrđeni. Djelomična zaštita korisna je u slučajevima kada neregistrirani ili nepotvrđeni (novi) korisnici čine veliku količinu remetilačkih izmjena ili kada [[WP:Čarapko|čarapci]] blokiranih korisnika pokušavaju unositi izmjene radi zaobilaženja blokade. Korisnici koji su obuhvaćeni djelomičnom zaštitom mogu zahtijevati unošenje izmjena na stranici za razgovor specifičnog članka. Ako je i stranica za razgovor specifičnog članka zaštićena, unošenje izmjena može se zahtijevati na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Ako vam je kao korisniku onemogućeno uređivanje članka jer vam račun još nije potvrđen, možete se obratiti nekom od administratora za potvrdu računa. ==== Vodič za administratore ==== Djelomična zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema novim korisnicima u odnosu na stare korisnike u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu {{em|djelomično}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Ozbiljnom, ali privremenom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici neregistrirani ili nepotvrđeni (ova mjera ne vrijedi ako je barem jedan od korisnika u sporu potvrđen); * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu neregistrirani korisnici koriste metodu promjene IP adrese ili više računala kako bi remetili projekt; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama). Djelomična zaštita može se primijeniti i na stranice o kontroverznim temama ako zbog prirode teme postoji ''konkretna i razumno predvidljiva opasnost'' od vandalizma, zloupotrebe ili drugog oblika remetilačkog ponašanja. U pravilu, sve više razine zaštite takvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnih vandalizama i zloupotreba. Djelomična zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj djelomične zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, djelomična zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna djelomična zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Djelomična zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Statusna zaštita<span class="anchor" id="30/500"></span><span class="anchor" id="extended"></span><span class="anchor" id="Arbitration 30/500 protection"></span><!--former tags allow section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Extended-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Dark blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:STATUS}} Statusna zaštita posebna je razina zaštite koja se primjenjuje kada djelomična zaštita nije dostatna, a remetilačke radnje čine prijavljeni korisnici na koje se djelomična zaštita ne odnosi. U praksi, ta zaštita primjenjuje se na korisnike koji nemaju status [[Wikipedija:Autopatroleri|autopatrolera]] ili [[Wikipedija:Patroleri|patrolera]].{{Efn|Kao prag za ovu vrstu zaštite uzeti su statusi autopatrolera i patrolera jer oni podrazumijevaju prethodnu provjeru iskustva, tehničke osposobljenosti i poznavanja pravila projekta.}} Budući da stjecanje tih statusa nije automatsko, nego zahtijeva provođenje propisane procedure i ispunjavanje uvjeta,{{efn|Status autopatrolera može dobiti samo onaj korisnik koji je aktivan najmanje mjesec dana na Wikipediji te je u tom razdoblju pokazao da zna uređivati članke u skladu s Wikipedijinim standardima, da poznaje pravila i smjernice Wikipedije te da je dovoljno upoznat s tehničkim aspektima uređivanja da se njegove izmjene ne moraju dodatno pregledavati. Pritom je potrebno da korisnik ima barem 100 prekontroliranih izmjena u glavnom imenskom prostoru.}} ova vrsta zaštite koristi se kako bi se stranice zaštitile od zlonamjernih registriranih korisnika na koje djelomična zaštita nema učinka. ==== Viša razina zaštite u odnosu na djelomičnu zaštitu ==== Statusna zaštita članka primjenjivat će se u onim slučajevima u kojima djelomična zaštita nema učinka. Dakle, ako remetilačke radnje ne čini neregistrirani ili novi korisnik, već prijavljeni korisnik koji još nema status autopatrolera ili patrolera, onda će se primijeniti ova razina zaštite. Cilj ove zaštite jest spriječiti remetilačke izmjene korisnika na koje se djelomična zaštita ne odnosi te riješiti problem bez uređivačkih ratova. ==== Vodič za administratore ==== Statusna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera prema korisnicima koji nemaju status autopatrolera ili patrolera u odnosu na autopatrolere ili patrolere u slučaju spora oko sadržaja. U takvim slučajevima, oba korisnika moraju biti onemogućena u uređivanju. Administratori mogu primijeniti statusnu zaštitu stranice ako je ona izložena: * Ozbiljnom, ali privremenom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena; * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako su {{em|svi}} uključeni korisnici bez statusa autopatrolera ili patrolera (ova mjera ne vrijedi ako barem jedan od korisnika ima jedan od tih statusa); * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama); Često korišteni i sistemski važni šabloni mogu dobiti ovu vrstu zaštite ako je djelomična zaštita očito neučinkovita ili nedostatna. Administratori prema vlastitoj diskreciji mogu primijeniti i statusnu zaštitu i na stvaranje stranica s određenim naslovima. Statusna zaštita stranice u pravilu se određuje na '''kraći vremenski rok''' (nekoliko sati do najviše tjedan dana); cilj statusne zaštite najčešće će biti borba protiv privremenih remetilačkih izmjena, a zaštita stranice uglavnom će obeshrabriti vandale od daljnjeg remetilačkog ponašanja. Ipak, ako je to potrebno zbog specifičnih okolnosti slučaja, statusna zaštita može se odrediti i na duži vremenski rok, a čak i na '''neodređeno vrijeme''' u slučajevima ustrajnog vandaliziranja. Preventivna statusna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Statusna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. === Puna zaštita<span class="anchor" id="full"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Full-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Gold padlock|link=]] {{shortcut|WP:PUNA}} Stranicu na koju se primjenjuje puna zaštita mogu uređivati '''samo''' [[WP:Administratori|administratori]]. Ako je stranica zaštićena punom zaštitom, izmjene na njoj mogu se predlagati na stranici za razgovor dotične stranice (ili na drugom za to prikladnom mjestu). Administratori onda mogu unijeti izmjene u članak u skladu s postignutim [[WP:Konsenzus|konsenzusom]], ali i nekontroverzne izmjene, te izmjene koje spadaju u redovno održavanje. ==== Spor oko sadržaja<span class="anchor" id="full-dispute"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> ==== Iako se [[WP:Ratovanje izmjenama|ratovanje izmjenama]] može regulirati i [[WP:BLOK|blokiranjem]], zaključavanje stranica (puna zaštita) može poslužiti kao alternativna mjera, koja je ujedno i blaža jer može dovesti do smirivanja strasti, potaknuti smireni dijalog i, u konačnici, spriječiti izricanje strožih mjera prema samim korisnicima. Administratori ovu mjeru primjenjuju prema vlastitoj diskrecijskoj ocjeni nakon analize svih relevantnih činjenica u sporu. Ovaj je pristup pogodan za sporove u koje je uključen veći broj korisnika te sporove oko kontroverznih tema koji često mogu dovesti do izraženih sukoba. Pri primjeni pune zaštite na stranice koje su predmet spora oko sadržaja, administratori moraju vratiti stranicu na ''posljednju stabilnu verziju''.{{efn|''Posljednja stabilna verzija'' u pravilu je verzija stranice prije početka spora oko sadržaja. Međutim, tu postoje određene iznimke. Administratori ''ne smiju'' vratiti verziju koja predstavlja očito kršenje pravila projekta. Sadržaj poput vandalizma, kršenja autorskih prava, kleveta ili nekvalitetnog izvještavanja o živim osobama ''ne smije'' se vraćati.}} Pri vraćanju stranice na stabilnu verziju, administratori moraju biti objektivni i zanemariti vlastita stajališta o problemu. Ako stranica uživa punu zaštitu, jedine izmjene koje se mogu činiti su one nekontroverzne, vezane uz redovno održavanje projekta ili one usuglašene konsenzusom. Korisnici koji smatraju da aktualna verzija članka krši pravila i smjernice Wikipedije ili da ide u korist zlonamjernim korisnicima koji su započeli ratovanje izmjenama mogu identificirati stabilnu verziju članka, predložiti je administratorima i obrazložiti, odnosno dokazati zašto bi upravo ta verzija članka trebala biti stabilna. Prije nego se odluče na takav prijedlog, korisnici bi trebali tražiti procjenu neinvolviranih urednika koji mogu objektivnije procijeniti situaciju. Ako je sam administrator činio '''značajne''' izmjene te je sudjelovao u sporu oko sadržaja, smatra se da je involviran te on u pravilu ne bi smio zaključavati članak ili koristiti svoj autoritet kako bi činio daljnje izmjene; iznimke od ovog pravila definirane su niže. Ako administrator osobno sudjeluje u sporu, on bi se u tom slučaju trebao ponašati kao i svaki drugi "redovni" korisnik, a ne kao administrator, odnosno morao bi poštivati redovnu korisničku proceduru pri predlaganju zaštite određenog članka. ==== Stranice i šabloni visokog rizika ==== Sljedeće stranice i šabloni uglavnom su potpuno zaštićeni na neodređeno vrijeme: * [[Glavna stranica]] i pojedine njezine komponente; * Stranice koje se ne bi smjele mijenjati zbog ''pravnih razloga'', poput [[WP:Opće odricanje od odgovornosti|odricanja od odgovornosti]] ili općih normi o autorskim pravima; * Stranice i šabloni koji se često koriste, koji su od sistemskog značaja ili koji su često mete različitih vandalizama, odnosno zlonamjernih izmjena općenito. ==== Vodič za administratore ==== Puna zaštita u pravilu {{em|ne bi smjela}} biti preventivna mjera protiv budućih vandalizama, a nipošto ne smije biti diskriminatorna mjera koju će administratori primjenjivati prema korisnicima koji nemaju administratorski status. Budući da puna zaštita onemogućava uređivanje bilo kome tko nije administrator, ona se treba primjenjivati krajnje restriktivno. Administratori mogu {{em|potpuno}} zaštititi stranicu ako je ona izložena: * Ozbiljnom vandalizmu ili seriji remetilačkih izmjena koje se ponavljaju tijekom dužeg razdoblja (na primjer, korisnik ili skupina korisnika stalno cilja konkretnu stranicu remetilačkim izmjenama); * [[WP:Ratovanje izmjenama|Ratovanju izmjenama]], ali samo ako je riječ o značajnom ratovanju izmjenama u kojem su {{em|sve}} uključene strane registrirani i autopotvrđeni korisnici; * Vandalizmu ili ratovanju izmjenama pri čemu zlonamjerni korisnici koriste različite metode izbjegavanja drugih razina zaštite kako bi ustrajno unosili remetilačke izmjene; * (Stranice za razgovor) Upornom remetilačkom ponašanju ili spamu (ova mjera treba se koristiti s oprezom jer može onemogućiti konstruktivnim korisnicima da sudjeluju u raspravama), kada druge mjere ne proizvode željeni učinak; * Ako je riječ o sistemski važnoj ili često korištenoj stranici čije bi nekontrolirane izmjene mogle dovesti do problema u funkcioniranju projekta; Puna zaštita može se primijeniti na kraći vremenski rok, najčešće kada je potrebno zaštititi stranicu od ratovanja izmjena; u tom i sličnim slučajevima, puna zaštita stranice ima se ukinuti čim razlog njezine primjene prestane. U slučajevima kada je riječ o sistemski važnom sadržaju, puna zaštita može biti i neodređenog trajanja. Ako se primjenjuje puna zaštita na neodređeno vrijeme, za to bi trebao postojati ili prethodni konsenzus zajednice, ili bi – u slučaju da konsenzusa nema – administrator koji postavlja zaštitu trebao na stranici za razgovor obrazložiti razloge postavljanja. Preventivna puna zaštita također je moguća, pri čemu se moraju ispoštovati kriteriji [[#Preventivna zaštita|navedeni ranije u tekstu]]. Kao i svi oblici zaštite, puna zaštita također se može preispitivati na zahtjev korisnika, bilo na stranici za razgovor članka, bilo na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. Puna zaštita treba se dokinuti čim se za to ispune uvjeti. ===== Zaštita od strane involviranih administratora ===== Kao što je rečeno, administrator koji je involviran u spor oko sadržaja u pravilu {{em|ne bi smio}} primjenjivati punu zaštitu kao mjeru u odnosu na druge sudionike spora samo zato što je administrator. To se smatra zloupotrebom administratorskog položaja te je podložno sankcioniranju. Međutim, od tog pravila postoje određene iznimke. Involvirani administrator smije potpuno zaštititi stranicu ako su ''kumulativno'' ispunjeni ''svi sljedeći kriteriji'': # Razumno je očekivati da, s obzirom na okolnosti slučaja, jasno i nedvojbeno proizlazi da bi svaki drugi neinvolvirani administrator postupio na isti način; # Riječ je o hitnoj intervenciji radi sprečavanja značajnog vandalizma i rata izmjenama ili eskalacije sukoba u slučaju izravnih prijetnji eskalacijom; # Nijedan drugi administrator trenutno nije aktivan, a riječ je o hitnoj intervenciji.{{efn|Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku mala je zajednica i dnevna aktivnost fluktuira. Iako postoji dovoljan broj administratora, nisu svi aktivni u isto vrijeme te je nekad potrebno čekati i duže vrijeme na odgovor drugih administratora. Ako je slučaj hitan, moguće je privremeno zaštititi stranicu do izjašnjavanja drugog administratora.}} U takvom slučaju mora biti razvidno da je administrator mjeru zaštite stranice primijenio kao mjeru ''ultima ratio'', koja je primijenjena radi zaštite projekta i sprečavanja sukoba; mjera, dakle, mora biti primijenjena u dobroj namjeri u odnosu na zaštitu projekta, a ne za ostvarivanje osobnih ciljeva. Ako administrator primjenjuje ovu mjeru kako bi si osigurao bolji položaj u raspravi ili kako bi zastrašivao druge korisnike, to će se smatrati zloupotrebom administratorskog položaja; u tom slučaju, zaštita će se odmah ukinuti, a administrator može biti podložan sankcijama zajednice. Također, ako administrator zaključava stranicu u čijem je sporu involviran, on je {{em|dužan}} '''aktivno sudjelovati''' u raspravi s drugim korisnicima te u postizanju konsenzusa u pogledu spora; ako administrator odbija sudjelovati u daljnjoj raspravi bez jasnog ili opravdanog razloga, to se može smatrati vidom zloupotrebe administratorskog položaja. U slučaju primjene ovakve zaštite, korisnici imaju pravo zahtijevati reviziju odluke, ali čak i ako se to ne dogodi, netko od drugih administratora trebao bi u što kraćem roku provjeriti postoje li razlozi za zaštitu stranice, odnosno jesu li ispunjeni uvjeti na temelju kojih involvirani administrator može zaštititi stranicu. Ako se objektivni, neinvolvirani administrator potpuno ili djelomično ne slaže sa zaštitom stranice, on je može ukinuti ili izmijeniti njezine uvjete. Važno je naglasiti da bi ovakva zaštita, koju izriče involvirani administrator, u pravilu trebala biti privremena mjera, bilo da ona vrijedi do trenutka rješavanja spora, bilo da vrijedi do revizije drugog administratora. Ova pravila primjenjiva su i na druge oblike zaštite. == Vrste zaštite == === Zaštita od uređivanja === Zaštita od uređivanja najčešća je vrsta zaštite koja će se primjenjivati u praksi. Ova zaštita onemogućava uređivanje pojedine stranice određenim korisnicima. Za više informacija o modalitetima zaštite, pogledajte odjeljak {{Odjeljak-veza|Wikipedija:Zaštita stranica#Razine zaštite|nopage=y}}. === Zaštita od izrade<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Create-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Blue padlock|link=]] {{shortcut|WP:IZRZAŠ}} Administratori mogu zaključati nepostojeću stranicu i tako spriječiti njezino stvaranje. Ovakva zaštita ima smisla u slučajevima kada korisnik ustrajno vraća stranicu koja je već [[WP:Brisanje|izbrisana]] sukladno pravilima projekta ili konsenzusom. Pravila o razinama zaštite izložena ranije primjenjuju se i na ovu vrstu zaštite. Popis zaštićenih naslova koje je nemoguće stvoriti nalazi se [[Special:ProtectedTitles|ovdje]]. Postoji i mogućnost preventivne zaštite pojedinih naslova, koja se provodi pomoću [[MediaWiki:Titleblacklist|popisa nepoželjnih naslova]], a koja olakšava zaštitu kada je riječ o specifičnim izrazima ili pojmovima. Ni ova zaštita nije nužno neodređenog trajanja, pa je moguće preispitati zaštitu i stranice ponovno otključati. Korisnik koji želi stvoriti ovu stranicu trebao bi se prethodno informirati o razlozima njezine zaštite te kontaktirati nekog od [[WP:Administratori|administratora]] (bilo bi uputno kontaktirati administratora koji je zaštitio stranicu) u svrhu skidanja zaštite. Korisnik bi trebao imati dobre i opravdane razloge za traženje skidanja zaštite te obrazložiti to administratoru kojeg kontaktira. Ako administrator i dalje smatra da stranica treba ostati zaključana, korisnik može podnijeti zahtjev na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Zaštita od premještanja<span class="anchor" id="move"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Move-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Green padlock|link=]] {{shortcut|WP:PREMZAŠ}} Moguće je zaštititi stranicu na način da ju je nemoguće premjestiti na drugi naslov, osim ako to čini administrator. Ova se zaštita najčešće primjenjuje u sljedećim slučajevima: * Stranica je izložena učestalom [[WP:Vandalizam|vandaliziranju]] koje se manifestira kao premještanje stranice. * Stranica je tema spora o naslovu članka. * Vidljive i sistemski važne stranice koje nije potrebno premještati, poput [[WP:Administratorska tabla|Administratorske table]] ili [[WP:Pijaca|Pijace]]. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. Stranice koje su potpuno zaštićene implicitno su zaštićene i od premještanja. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita '''posljednje stabilne verzije''' ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. Također, sve datoteke i kategorije implicitno su zaštićene od premještanja, odnosno potrebna su posebna ovlaštenja da se navedene vrste stranica premjeste. === Zaštita od postavljanja<span class="anchor" id="upload"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Upload-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Purple padlock|link=]] {{shortcut|WP:POSTZAŠ}} Zaštita od postavljanja odnosi se na datoteke koje se ne mogu mijenjati postavljanjem nove verzije osim ako to čini administrator. Ova vrsta zaštite ne sprječava korisnike da uređuju stranice o datotekama, ali onemogućava postavljanje nove verzije. Ova vrsta zaštite primjenjivat će se u sljedećim situacijama: * Datoteke koje su učestale mete [[WP:Vandalizam|vandaliziranja]] koje se manifestira kao postavljanje nove verzije datoteke. * Datoteke koje su u središtu spora među korisnicima. * Datoteke koje se ne bi trebale mijenjati, poput datoteka koje se koriste u sučelju ili na glavnoj stranici. * Datoteke s ustaljenim ili generičkim imenima. I na ovu se vrstu zaštite primjenjuju sva ranije izložena pravila o provođenju zaštite stranice. U slučaju zaštite stranice uslijed ratovanja izmjenama, korisnici trebaju znati da zaštita posljednje stabilne verzije ne znači podršku administratora toj verziji; administratori u ovim slučajevima vraćaju posljednju stabilnu verziju samo dok se spor ne riješi, nakon čega su dužni postupiti po zaključcima rasprave. == Neuobičajene vrste zaštite == === Lančana zaštita<span class="anchor" id="cascade"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Cascade-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Turquoise padlock|link=]] {{shortcut|WP:LANČANA|WP:KASKADA}} Lančana ili kaskadna zaštita zaštićuje jednu stranicu, ali se puna zaštita ''automatski'' prenosi na sve stranice koje su [[Wikipedija:Transkluzija|uključene]] u zaštićenu stranicu, bilo izravno ili neizravno. Ovo uključuje šablone, fotografije i ostale datoteke postavljene na srpskohrvatsku Wikipediju. Lančana zaštita ne primjenjuje se na datoteke koje su postavljene na [[Wikimedia Commons|Wikimedijinoj ostavi]]; da bi se te datoteke zaštitile, one se moraju ili privremeno postaviti na srpskohrvatsku Wikipediju ili moraju biti zaštićene Ostavi (ručno ili lančano). Ova vrsta zaštite: * Trebala bi se koristiti samo kako bi spriječila [[WP:Vandalizam|vandaliziranje]] posebno vidljivih ili važnih stranica, poput [[Glavna stranica|glavne stranice]]. * Primjenjiva je samo na stranice s punom zaštitom; lančana zaštita nije primjenjiva na niže razine zaštite jer stvara sistemsku pogrešku. * Ne primjenjuje se odmah; moguće je da prođe nekoliko sati prije nego što se lančana zaštita primijeni. * Općenito se ne bi smjela izravno primjenjivati na šablone ili module. Zahtjevi za postavljanje ili ukidanje lančane zaštite mogu se postaviti na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]]. === Operativne stranice === Operativne stranice koje primarno koristi softver, uključujući botove i korisničke skripte, mogu se zaštititi ovisno o načinu korištenja, sadržaju i drugim čimbenicima. Ovo uključuje konfiguracijske stranice, podatkovne stranice, dnevnike, statusne stranice i ostale stranice koje su nužne za rad softvera. Međutim, osobne CSS stranice, osobne JavaScript stranice i osobne JSON stranice automatski su zaštićene i na njih se ova vrsta zaštite ne bi trebala primjenjivati. === Zaštita interfejsa<!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Interface-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Red padlock|link=|Icon for pages that can be edited only by interface administrators]] {{shortcut|WP:INTZAŠ}} Postoje određena područja na Wikipediji koja su pokrivena zaštitom softvera [[MediaWiki]]: *Uređivanja u imenskom prostoru MediaWiki, koji definira dijelove sučelja, onemogućena su svima osim administratorima i administratorima sučelja. **Uređivanja sistemskih CSS i JavaScript stranica, kao što je [[MediaWiki:common.js]], dodatno su onemogućena svima osim administratorima sučelja. *Uređivanja osobnih CSS i JavaScript stranica poput [[Korisnik:Primjer/monobook.css]] i [[Korisnik:Primjer/vector-2022.js]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima sučelja. Potonji mogu uređivati ove stranice, na primjer, kako bi uklonili nepravilno korištene korisničke skripte. Administratori mogu brisati ove stranice, ali ne mogu ih uređivati ili vraćati. *Uređivanja osobnih JSON stranica poput [[Korisnik:Primjer/data.json]] dopuštena su samo tim korisnicima i administratorima. Ova vrsta zaštite naziva se neodređenom ili trajnom zaštitom, odnosno zaštitom sučelja u slučaju CSS i JavaScript stranica. Lokalni administratori ne mogu mijenjati ovu zaštitu niti uređivati ove stranice. === Službena zaštita<span class="anchor" id="office"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === [[File:Office-protection-shackle.svg|64px|upright=0.4|right|alt=Black padlock|link=]] {{shortcut|WP:WMFZAŠ}} Kao što je navedeno u {{section link|Foundation:Policy:Office actions|Korištenje naprednih prava od strane osoblja Fondacije}}, osoblje [[Fondacija Wikimedija|Fondacije Wikimedija]] također može zaštititi stranicu u posebnim slučajevima kao što su kršenja autorskih prava ili kleveta. '''Ove radnje nadilaze konsenzus zajednice.''' Administratori '''ne bi trebali''' uređivati ili mijenjati zaštitu ovih stranica bez dopuštenja osoblja Fondacije. == Zaštita imenskih prostora == {{shortcut|WP:ZAŠTIP}} === <span id="Talk pages"></span>Stranice za razgovor članaka<span class="anchor" id="Talk pages"></span><span class="anchor" id="full-talk"></span><!--former tag allows section referencing while accommodating section name changes. DO NOT REMOVE IT.--> === {{shortcut|WP:RAZAŠT|WP:ZAŠTRAZG|WP:SZRZAŠT}} Stranice za razgovor članaka u pravilu se ne bi trebale zaštićivati, osim u iznimnim slučajevima. Na tim stranicama korisnici imaju pravo raspravljati o sadržaju ili o potencijalnom sporu, zbog čega bi one u pravilu trebale biti otvorene. U slučaju zloupotrebe jednog korisnika, administratori bi prije trebali primijeniti sankcije prema navedenom korisniku, a stranicu za razgovor trebali bi zaključavati samo u slučaju kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata. Zaštita bi trebala biti privremena i što liberalnija, odnosno trebala bi ciljati na rješavanje konkretnog problema, a ne ograničavati ostale korisnike. === Stranice za razgovor korisnika<span class="anchor" id="Talk-page protection"></span> === {{shortcut|WP:KRAZAŠT|WP:ZAŠTKORAZG|WP:KSZRZAŠT}} Korisničke stranice za razgovor rijetko će se zaštićivati. Međutim, moguće je primijeniti neku vrstu zaštite ako postoji obrazac ustrajnog vandaliziranja ili zloupotrebe. Ovakvu vrstu zaštite mogu primijeniti administratori po vlastitom nahođenju (uz obrazloženje) ili na zahtjev korisnika. U prvom slučaju, ako korisnik zatraži skidanje ili izmjenu razine zaštite, administratori su dužni postupiti po tom zahtjevu osim ako bi to dovelo do težih posljedica. Korisnici koji žele zaštititi stranicu za razgovor moraju (1) jasno i smisleno obrazložiti svoj zahtjev (sam zahtjev nije dovoljan razlog za zaštitu) i (2) ostaviti otvoren alternativni kanal za komunikaciju s drugim korisnicima. U pravilu, sve više razine zaštite ovakvih stranica od djelomične zaštite ''moraju'' biti privremene, dok je djelomična zaštita na neodređeno vrijeme dopuštena u slučajevima ustrajnog spama i vandalizma. ==== Blokirani korisnici ==== Stranice za razgovor blokiranih korisnika također ne treba automatski zaključavati, s obzirom na to da bi takav postupak efektivno onemogućio korisniku osporavanje bloka ili sličnu službenu komunikaciju. Iznimno je moguće zaključati i njih, ali samo ako blokirani korisnik koristi svoju stranicu za razgovor u svrhu zloupotrebe, kao i u slučaju dokazanih slučajeva [[WP:Čaraparenje|čaraparenja]] (u tom je slučaju dopušteno trajno zaključati i stranice za razgovor, ali samo alternativnih računa, ne i glavnog); ako je ona meta zloupotrebe trećih korisnika, mjera se treba primijeniti u odnosu na njih, a ne u odnosu na blokiranog korisnika. Ova vrsta zaštite, ako se primjenjuje, u pravilu ne bi smjela trajati dulje od trajanja same blokade. === Korisničke stranice === {{shortcut|WP:KORZAŠT|WP:KORSTRZAŠT}} Osnovne korisničke stranice (npr. Korisnik:Primjer, ali ne Korisnik:Primjer/podstranica ili Razgovor s korisnikom:Primjer) automatski su zaštićene tako da ih ne mogu uređivati nepotvrđeni ili IP korisnici. Iznimka su nepotvrđeni ili IP korisnici koji pokušavaju stvoriti ili urediti vlastitu stranicu za razgovor. Isti korisnici ne mogu stvarati ili uređivati ni korisničke stranice koje ne pripadaju već registriranom korisniku. Ovu zaštitu provodi [[Special:AbuseFilter/803|uređivački filter]]. Ako korisnik želi da se njegova korisnička stranica izuzme iz ovoga, može kontaktirati nekog od administratora uz obrazloženje. Kao i u slučaju stranica za razgovor, korisničke stranice mogu se zaštititi po administratorskom nahođenju ili na zahtjev korisnika. Ista pravila primjenjuju se i ovdje, uz sljedeću iznimku: korisnik ne treba imati posebno opravdan razlog za zahtijevanje zaštite vlastite korisničke stranice, a administrator taj zahtjev može odbiti samo ako bi zaštita dovela do težih posljedica ili zloupotrebe. Tomu je tako zato što korisnička stranica nije nužna za komunikaciju s korisnikom, zbog čega korisnik ima veća prava u pogledu njezine zaštite. Isto vrijedi i za sve podstranice unutar korisničkog imenskog prostora. Administratori mogu korisniku onemogućiti korištenje vlastite stranice zaštitom samo ako korisnik koristi vlastitu stranicu za zloupotrebu, a cilj nije moguće postići nekom drugom ili blažom mjerom. ==== Pokojni korisnici ==== U slučaju neosporno potvrđene smrti korisnika, korisnička stranica tog korisnika trebala bi se potpuno zaštititi. Ovo se ne odnosi na stranicu za razgovor korisnika. === Igralište === Korisnička ili sistemska igrališta u pravilu se ne bi trebala zaštićivati, s obzirom na činjenicu da je njihova temeljna svrha omogućavati korisnicima da eksperimentiraju i/ili vježbaju s wiki sintaksom. Sistemska igrališta mogu biti često mijenjana jer ih koriste različiti korisnici u različitim trenucima. Korisnička igrališta u pravilu će uređivati samo korisnici o kojima je riječ, a ne drugi korisnici, osim ako je to nužno iz sistemskih razloga (npr. održavanje projekta) ili ako za to imaju dopuštenje. Zaključavanje igrališta (korisničkih ili sistemskih) može se provesti samo u iznimnim situacijama kada nijedna druga mjera ne bi dovela do željenog rezultata, ali općenito, ako se igralište koristi za zloupotrebu, administratori su dužni upozoriti ili sankcionirati tog korisnika, a ne zaključavati igralište. == Dostupni šabloni == Sljedeći šabloni mogu se dodati na sam vrh stranice kako bi korisnici znali da je zaštićena: {{Šabloni za zaštitu|state=expanded}} == Povezano == * [[MediaWiki:Protectedpagetext]] * [[Special:ProtectedPages]] * [[Special:ProtectedTitles]] * [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama]] * [[Wikipedija:Pravila blokiranja]] ==Napomene== {{notelist}} {{Pravila i smjernice Wikipedije|state=expanded}} r8lkm87byce3hb27anhc2vbaeaacf8t 4 4716363 42680665 42680339 2026-08-22T15:12:23Z Edgar Allan Poe 29250 42680665 wikitext text/x-wiki {| width=75% valign="top" style="background:#CE1126; color: white; border-right-width:2px; border-bottom-width:2px; border: Solid #002B7F 1px; text-align: center; font-size: 160%; margin: 0 auto" | Wikiprojekt države - '''Panama''' |} {| id="mp-upper" style="width: 100%; margin:4px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;" | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top; color:#000;" | {| id="mp-left" style="vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Članci koje treba napisati</h2> |- | style="color:#000;" | <div id="mp-tfa" style="padding:2px 5px"> {|class="wikitable sortable" |- bgcolor=lightblue | <div align="center"><small>'''Broj'''</small></div> || <div align="center">'''Članak'''</div> || <div align="center">Članak na drugom jeziku</div> || <div align="center">Opis</div> || <div align="center">Riješeno </div> |- | '''1.''' || "[[Himno Istmeño]]" || [[w:en:Himno Istmeño]] || himna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''2.''' || [[Narodna skupština (Panama)]] || [[w:en:National Assembly (Panama)]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''3.''' || [[Predsjednik Paname]] || [[w:es:Presidente de Panamá]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''4.''' || [[Ustav Paname]] || [[w:en:Constitution of Panama]] || pravo || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''5.''' || [[Panamska balboa]] || [[w:en:Panamanian balboa]] || valuta || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''6.''' || [[Akt o nezavisnosti Paname]] || [[w:en:Independence Act of Panama]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''7.''' || [[Nezavisnost Paname]] || [[w:en:Independence of Panama from Spain]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''8.''' || [[Gran Coclé]] || [[w:en:Gran Coclé]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''9.''' || [[Rodrigo de Bastidas]] || [[w:en:Rodrigo de Bastidas]] || istraživač || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''10.''' || [[Sebastián Hurtado de Corcuera]] || [[w:en:Sebastián Hurtado de Corcuera]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''11.''' || [[Castilla de Oro]] || [[w:en:Castilla de Oro]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''12.''' || [[Drakeov napad na Panamu]] || [[w:en:Drake's Assault on Panama]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''13.''' || [[Dariénska spletka]] || [[w:en:Darien scheme]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''14.''' || [[Pljačka Paname]] || [[w:en:Henry Morgan's Panama expedition]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''15.''' || [[Mariano Arosemena]] || [[w:en:Mariano Arosemena]] || pisac || <div align="center"></div> |- | '''16.''' || [[Panama (savezna država)]] || [[w:en:Panama State]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''17.''' || [[Panama (departman)]] || [[w:en:Panama Department (1886)]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''18.''' || [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije]] || [[w:en:Secession of Panama from Colombia]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''19.''' || [[Sporazum Hay–Bunau-Varilla]] || [[w:en:Hay–Bunau-Varilla Treaty]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''20.''' || [[Philippe Bunau-Varilla]] || [[w:en:Philippe Bunau-Varilla]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''21.''' || [[Manuel Amador Guerrero]] || [[w:en:Manuel Amador Guerrero]] || politika || <div align="center"></div> |- | '''22.''' || [[Tomás de Herrera]] || [[w:en:Tomás de Herrera]] || politika || <div align="center"></div> |- | '''23.''' || [[Slobodna Država Prevlake]] || [[w:es:Estado del Istmo]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''24.''' || [[Panamska kriza 1885.]] || [[w:en:Panama crisis of 1885]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''25.''' || [[Tisućudnevni rat]] || [[w:en:Thousand Days' War]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''26.''' || [[Zona Panamskog kanala]] || [[w:en:Panama Canal Zone]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''27.''' || [[José Raúl Mulino]] || [[w:en:José Raúl Mulino]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''28.''' || [[Demetrio H. Brid]] || [[w:en:Demetrio H. Brid]] || politika || <div align="center"></div> |- | '''29.''' || {{nowrap|[[Privremena vladina hunta (Panama)]]}} || {{nowrap|[[w:es:Junta Provisional de Gobierno de Panamá]]}} || historija || <div align="center"></div> |- | '''30.''' || [[Državni udar u Panami 1968.]] || [[w:en:1968 Panamanian coup d'état]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''31.''' || [[Guillermo Endara]] || [[w:en:Guillermo Endara]] || politika || <div align="center"></div> |- | '''32.''' || [[Opći izbori u Panami 1968.]] || [[w:en:1968 Panamanian general election]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''33.''' || [[Arnulfo Arias]] || [[w:en:Arnulfo Arias]] || politika || <div align="center"></div> |- | '''34.''' || [[Sporazumi Torrijos–Carter]] || [[w:en:Torrijos–Carter Treaties]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''35.''' || [[Barú]] || [[w:en:Volcán Barú]] || geografija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''36.''' || [[Transpanamski cjevovod]] || [[w:en:Trans-Panama pipeline]] || ekonomija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''37.''' || [[Roberto Durán]] || [[w:en:Roberto Durán]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''38.''' || [[Rolando Frazer]] || [[w:en:Rolando Frazer]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''39.''' || [[Rubén Blades]] || [[w:en:Rubén Blades]] || muzičar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''40.''' || [[Rukometna reprezentacija Paname]] || — || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''41.''' || [[Košarkaška reprezentacija Paname]] || [[w:en:Panama men's national basketball team]] || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''42.''' || [[Fudbalska reprezentacija Paname]] || [[w:en:Panama national football team]] || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''43.''' || [[Bejzbolska reprezentacija Paname]] || [[w:en:Panama national baseball team]] || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''44.''' || [[Gonzalo Fernández de Oviedo]] || [[w:en:Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés]] || pisac || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''45.''' || [[Mola (tekstil)]] || [[w:en:Mola (art form)]] || umjetnost || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''46.''' || [[Tamborito]] || [[w:en:Tamborito]] || ples || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''47.''' || [[Panamska zlatna žaba]] || [[w:en:Panamanian golden frog]] || fauna || <div align="center"></div> |- | '''48.''' || [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] || [[w:en:Pygmy three-toed sloth]] || fauna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''49.''' || [[Vicenteova otrovna žaba]] || [[w:en:Vicente's poison frog]] || fauna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''50.''' || ''[[Sterculia apetala]]'' || [[w:en:Sterculia apetala]] || flora || <div align="center">{{kvačica}}</div> |} </div> |} | style="border:1px solid transparent;" | | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top;"| {| id="mp-right" style="width:100%; vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-itn-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Članci koje treba nadopuniti</h2> |- | style="color:#000; padding:2px 5px;" | <div id="mp-itn"> * <s>'''[[Panama]]''' :Glavni članak trebalo bi svakako proširiti da se dobije jedan respektabilan članak koji bi obuhvatio sva područja.</s> </div> |} |} {| id="mp-upper" style="width: 100%; margin:4px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;" | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top; color:#000;" | {| id="mp-left" style="vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Dodatni članci</h2> |- | style="color:#000;" | <div id="mp-tfa" style="padding:2px 5px"> Ovdje će se unositi oni članci koji nisu na popisu iznad, a napisani su u sklopu sređivanja članaka o Panami. Svaki suradnik koji napiše ili zna da je takav članak napisan može u tablicu dodati podatke. {|class="wikitable sortable" |- bgcolor=lightblue | <div align="center"><small>'''Broj'''</small></div> || <div align="center">'''Članak'''</div> || <div align="center">Članak na drugom jeziku</div> || <div align="center">Opis</div> || <div align="center">Riješeno </div> |- | '''1.''' || {{nowrap|[[Narodna skupština predstavnika corregimienta|Narodna skupština predstavnika ''corregimienta'']]}} || {{nowrap|[[w:es:Asamblea Nacional de Representantes de Corregimientos]]}} || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''2.''' || [[Corregimiento (Panama)]] || [[w:en:Corregimientos of Panama]] || uprava || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''3.''' || [[Vojna diktatura u Panami]] || [[w:es:Dictadura militar en Panamá]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''4.''' || [[Vrhovni sud pravde (Panama)]] || [[w:es:Corte Suprema de Justicia de Panamá]] || pravo || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''5.''' || {{nowrap|[[Kolonijalne međuokeanske rute u Panami]]}} || {{nowrap|[[w:en:The Colonial Transisthmian Route of Panamá]]}} || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''6.''' || [[Univerzitet u Panami]] || [[w:en:University of Panama]] || obrazovanje || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''7.''' || ''[[Peristeria elata]]'' || [[w:en:Peristeria elata]] || flora || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''8.''' || [[Harpija (ptica)]] || [[w:en:Harpy eagle]] || fauna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''9.''' || [[Aníbal Godoy]] || [[w:en:Aníbal Godoy]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''10.''' || [[Luis Tejada]] || [[w:en:Luis Tejada]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''11.''' || [[Panama Al Brown]] || [[w:en:Panama Al Brown]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''12.''' || [[Rubén Douglas]] || [[w:en:Ruben Douglas]] ||sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''13.''' || [[Panamska željeznica]] || [[w:en:Panama Canal Railway]] || promet || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''14.''' || [[Rt Mariato]] || [[w:en:Punta Mariato]] || geografija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''15.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''16.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''17.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''18.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''19.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''20.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''21.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''22.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''23.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''24.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''25.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |} </div> |} | style="border:1px solid transparent;" | | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top;"| {| id="mp-right" style="width:100%; vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-itn-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Poslovi kategorizacije i stilizacije</h2> |- | style="color:#000; padding:2px 5px;" | <div id="mp-itn"> *'''[[:Kategorija:Panama]]''' :Sve članke u ovoj kategoriji valjalo bi propisno kategorizirati. Nekoliko novih kategorija svakako se može i treba otvoriti, članci koji su u glavnoj kategoriji, a mogu u potkategorije tamo trebaju i biti postavljeni. I *'''Šabloni''' :Na sve pripadajuče članke, valjalo bi dodati šablone koji se koriste za te vrste članaka (šablon o gradovima za gradove, političarima za političate, ''etc.'') kako bi se povećala kvaliteta postojećih članaka. </div> |} |} {| id="mp-upper" style="width:100%; margin:4px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;" | class="MainPageBG" style="width:100%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top; color:#000;" | {| id="mp-left" style="vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:3px; width:100%; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Costa Rica.svg|18px]] Dodatno, zahtjevi, želje, ...</h2> |- | style="color:#000;" | <div id="mp-tfa" style="padding:2px 5px; width:100%"> Ovdje se mogu unositi sve vrste želja, zahtjeva i zamolbi koje bi bilo koji suradnik imao prema sudionicima na projektu, a vezane su uz Panamu. </div> |} |} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ [[Kategorija:Wikiprojekt države|P]] c1uxn5gz8f1ocni9wvpyf6gzb2vvhtr 0 4716713 42680764 42483143 2026-08-23T06:25:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680764 wikitext text/x-wiki {{Infokutija umjetnik |ime = Lazar Dunđerski |pokret = [[Moderna arhitektura]] |slika = Галерија у Трг галерија 1 Нови Сад.JPG |širina_slike = 200px |opis = [[Zgrada Galerije Matice srpske|Produktna berza]], prvi objekat u Novom Sadu sa elementima [[Moderna arhitektura|moderne arhitekture]] |datum_rođenja = [[1897]]<br />[[Srbobran]], {{flag|Austro-Ugarska}} |datum_smrti = [[1952]]<br />[[Opatija]], {{flag|Jugoslavija}} |polje = [[arhitektura]] |praksa = |uticaj_na = |uticaj_od = |djela = }} '''Lazar Dunđerski''' ([[Srbobran]], 1881 — [[Opatija]], 1952) bio je [[Srbija|srpski]] i [[Jugoslavija|jugoslavenski]] [[Arhitektura|arhitekt]].<ref name="dunđerski">{{Cite web |url= https://graditeljins.wordpress.com/graditelji-info/lazar-dunderski/ |title= Graditelji Novog Sada Druga: polovina XIX – prva polovina XX veka - Lazar Dunđerski |work= Academia - graditeljins, 2003. |accessdate= 10. jul. 2025}}</ref> Osnovno i srednje obrazovanje stekao je u mjestima južnih dijelova [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]]. Po okončanju studija [[Arhitektura|arhitekture]] u [[Beč]]u, Dunđerski je došao u [[Novi Sad]] gde je od 1922. započeo samostalnu projektantsku praksu koja je trajala do početka [[Drugi svjetski rat|II svetskog rata]]. Prvi objekat na kojem je radio 1922. godine, u Ulici Vase Stajića broj 1, bila je njegova porodična kuća. Pripadao je širem krugu čuvene, imućne porodice Dunđerski i bio oženjen Olgom, kćerkom kompozitora [[Kornelije Stanković|Kornelija Stankovića]].<ref name="dunđers">{{Cite web |url= https://media.rtv.rs/sr_lat/dokumentarni-program/69701 |title= Graditelji Novog Sada - Lazar Dunđerski |work= media.rtv.rs, 2003. |accessdate= 10. jul. 2025}}</ref> Tokom treće decenije uglavnom je radio projekte privatnih vila i ljetnikovaca, uglavnom za prijatelje i poznanike i višespratne najamne zgrada. U tim projektima Dunđerski dostiže najviše momente stvaralačkog opusa, projektujući u modernističkom maniru. Estetski promišljene i izrazito savremene ove vile predstavljaju jedne od najvrednijih spomenika arhitektonskog modernizma u Novom Sadu. Jedini objekat izvan modernizma je vila Štolc (danas Galerije Rajka Mamuzića), u stilu [[Secesijska arhitektura|secesije]]. Poslije rata Dunđerski se preselio u Opatiju, i kao i većina predstavnika novosadske međuratne arhitekture, nije se aktivno bavio projektovanjem. Umro je 1952. godine. == Objekti == * [[Zgrada Galerije Matice srpske|Zgrada Produktivne berze]], danas zgrada Galerije Matice srpske, je značajna za Dunđerskog jer je u projektu pokazao: jasnu koncepcijsku zamisao, ravnopravan tretman enterijera i eksterijera, odmjeren fasadni ukras, porofesionalnu izradu, estetsku promišljenost i istančanost. Značajna je i za razvoj novosadske arhitekture jer predstravlja jedan od prvih pokušaja gradskog arhitekte da se okuša u vodama [[Jugoslavenska arhitektura|moderne arhitekture]].<ref name="omladina">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/38109533/Od_Parisa_do_Bra%C5%A1ovana_Arhitektura_javnih_zdanja_izme%C4%91u_dva_svetska_rata_u_Novom_Sadu |title= Od Parisa do Brašovana. Arhitektura javnih zdanja između dva svetska rata u Novom Sadu |work= Academia - www.academia.edu, 2003, Katalog istoimene izložbe u Spomen- zbirci Pavla Beljanskog |accessdate= 10. jul. 2025}}</ref> * Tri zgrade Fabrike seruma na Rumenačkom putu * Vila za doktora Mirića, značajni primjer zrelog modernizma u srpskoj arhitekturi, 1931. * Muzička škola u Radničkoj ulici i dijelom u Stražilovskoj ulici, građena kao stambena jednospratnica za porodicu Gutman. * Vila za Hermana Gutmana, u ulici Vase Stajića 5, danas dječiji dispanzer Doma zdravlja * Letnjikovac Mira na Ribnjaku, znalački je ukomponovan u parkovsko okruženje na samom domaku Dunava. * Vila Popović predstavlja pomak ka modernom koncipiranju stambenog prostora. * Više stambenih zgrada za privatne poručioce i [[Srpska pravoslavna crkva|Srpsku pravoslavnu crkvu]], u drugoj polovini decenije. Uglavnom su to jednostavni objekti sa dve/tri etaže, mirnog modernističkog izgleda, bez fasadnog ukrasa, ravnih krovova. * Trospratnica u Ulici Jovana Đorđevića, poznata i kao Lovački dom, podignuta 1939. je jedan od poslednjih objekata, koje je Dunđerski projektovao pred sami rat == Literatura == * V. Mitrović - Lazar Dunđerski, prvi novosadski arhitekta moderne, Projekat 4/1994, sa katalogom dijela, Građa XVII/1996. * V. Mitrović - Graditelji Novog Sada, DaNS 30/2000, sa katalogom dijela, Građa XVII/1996. == Vanjske veze == * {{Cite web |url= https://nsuzivo.rs/kultura/osim-veleposednika-i-trgovaca-porodica-dundjerski-je-imala-i-poznatog-arhitektu-fotovideo/ |title= Osim veleposednika i trgovaca, porodica Dunđerski je imala i poznatog arhitektu (FOTO,VIDEO) |work= nađidom - nsuzivo.rs, 6. juna. 2023. |accessdate= 14. juli 2025 |archive-date= 2025-12-11 |archive-url= https://web.archive.org/web/20251211125541/https://nsuzivo.rs/kultura/osim-veleposednika-i-trgovaca-porodica-dundjerski-je-imala-i-poznatog-arhitektu-fotovideo/ |url-status= dead }} == Izvori == {{Reflista|2}} {{DEFAULTSORT:D, }} [[Kategorija:Srpski arhitekti]] [[Kategorija:Jugoslavenski arhitekti]] [[Kategorija:Moderna arhitektura u Srbiji]] 94b1ofjrevtsxvslignqju3fgj5fpit 0 4719892 42680687 42646614 2026-08-22T17:35:16Z Duma 16555 42680687 wikitext text/x-wiki [[File:Pink_indian_pipes.jpg|thumb|230px|''[[Monotropa uniflora]]'', obligatni mikoheterotrof poznat po tome što parazitira na gljivama iz porodice [[Russulaceae]].<ref>{{Cite journal| doi = 10.3852/mycologia.98.4.535| volume = 98| issue = 4| pages = 535–540| last = Yang| pmid = 17139846| first = S|author2=DH Pfister.| title = ''Monotropa uniflora'' plants of eastern Massachusetts form mycorrhizae with a diversity of russulacean fungi| url = https://archive.org/details/mycologia_july-august-2006_98_4/page/535| journal = Mycologia| year = 2006}}</ref>]] '''Mikoheterotrofija''' (od grčkog μύκης, ''mýkes'' - gljiva, ἕτερος, ''héteros'' - različit i τροφή, ''trophé'' - ishrana) je [[simbioza|simbiotski]] odnos između određenih vrsta [[biljke|biljaka]] i [[gljive|gljiva]], u kojem biljka dobija svu ili dio svoje hrane [[parazitizam|parazitizmom]] na gljivama, a ne [[fotosinteza|fotosintezom]]. Mikoheterotrofi su parazitski biljni partneri u tom odnosu. Mikoheterotrofija se smatra vrstom odnosa [[varanje (biologija)|varanja]], a mikoheterotrofi se ponekad neformalno nazivaju "mikoriznim varalicama". Ovaj odnos se ponekad naziva mikotrofija, iako se taj termin koristi i za biljke koje sudjeluju u [[mutualizam|mutualističkim]] [[mikoriza|mikoriznim]] odnosima. == Odnos između mikoheterotrofa i gljiva-domaćina == [[File:Uniflora-root.jpg|frame|right|Mikoheterotrofni korijeni ''[[Monotropa uniflora]]'' s [[micelij]]em vrste ''[[Russula brevipes]]'']] Potpuna (ili obligatna) mikoheterotrofija postoji kada nefotosintetska biljka (biljka kojoj uglavnom nedostaje [[hlorofil]] ili na neki drugi način nedostaje funkcionalan [[fotosistem]]) dobija svu svoju hranu od gljiva na kojima parazitira. Djelimična (ili fakultativna) mikoheterotrofija postoji kada je biljka sposobna za fotosintezu, ali parazitira na gljivama kao dodatnoj zalihi hrane. Postoje i biljke, poput nekih vrsta [[orhideja]] (npr. ''[[Neottia nidus-avis]]''), koje su nefotosintetske i obligatno mikoheterotrofne tokom dijela svog [[životni ciklus|životnog ciklusa]], a fotosintetske i fakultativno mikoheterotrofne ili nemikoheterotrofne tokom ostatka svog životnog ciklusa.<ref name="leake94">{{cite journal | last1 = Leake | first1 = JR | year = 1994 | title = The biology of myco-heterotrophic ('saprophytic') plants | url = https://archive.org/details/sim_new-phytologist_1994-06_127_2/page/n1 | journal = New Phytologist | volume = 127 | issue = 2| pages = 171–216 | doi = 10.1111/j.1469-8137.1994.tb04272.x | pmid = 33874520 | s2cid = 85142620 }}</ref> Nisu sve nefotosintetske ili "[[Wiktionary:achlorophyllous|ahlorofilne]]" biljke mikoheterotrofne - neke nefotosintetske biljke poput [[Cuscuta|vilinske trave]] direktno parazitiraju na [[biljni vaskularni sistem|vaskularnom tkivu]] drugih biljaka.<ref name="dawson">{{cite journal | last1 = Dawson | first1 = JH | last2 = Musselman | first2 = LJ | last3 = Wolswinkel | first3 = P | last4 = Dörr | first4 = I | year = 1994 | title = Biology and control of ''Cuscuta'' | journal = Reviews of Weed Science | volume = 6 | pages = 265–317 }}</ref> Djelimični ili potpuni gubitak fotosinteze odražava se ekstremnim fizičkim i funkcionalnim redukcijama [[plastid]]nih genoma kod mikoheterofnih biljaka,<ref>{{cite journal |last1=Wicke |first1=S. |last2=Naumann |first2=J. |title=Molecular evolution of plastid genomes in parasitic flowering plants |journal=Advances in Botanical Research |date=2018 |volume=85 |issue=1 |pages=315–347 |doi=10.1016/bs.abr.2017.11.014 }}</ref> što je kontinuiran evolutivni proces.<ref>{{cite journal |last1=Barrett |first1=C. |last2=Wicke |first2=S. |last3=Sass |first3=C. |title=Dense infraspecific sampling reveals rapid and independent trajectories of plastome degradation in a heterotrophic orchid complex |journal=New Phytologist |date=2018 |volume=218 |issue=3 |pages=1192–1204 |doi=10.1111/nph.15072 |pmid=29502351 |pmc=5902423 }}</ref> U prošlosti se pogrešno smatralo da biljke koje ne vrše fotosintezu dobijaju hranu razgradnjom [[organska materija|organske materije]], slično [[saprotrof]]nim gljivama. Takve biljke su stoga nazvane "saprofiti". Sada je poznato da te biljke nisu fiziološki sposobne direktno razgraditi organsku materiju i da se, kako bi dobile hranu, biljke koje ne vrše fotosintezu moraju baviti parazitizmom, bilo putem mikoheterotrofije ili direktnim parazitizmom na drugim biljkama.<ref name="bid05">{{cite journal | last1 = Bidartondo | first1 = Martin I | year = 2005 | title = The evolutionary ecology of myco-heterotrophy | url = https://nph.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/j.1469-8137.2005.01429.x | journal = New Phytologist | volume = 167 | issue = 2 | pages = 335–352 | doi = 10.1111/j.1469-8137.2005.01429.x | pmid = 15998389 | access-date = 21 February 2025 | archive-date = 27 October 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231027170029/https://nph.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1111/j.1469-8137.2005.01429.x | url-status = live}}</ref><ref name="leake05">{{cite journal | last1 = Leake | first1 = JR | year = 2005 | title = Plants parasitic on fungi: unearthing the fungi in myco-heterotrophs and debunking the 'saprophytic' plant myth | url = https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0269915X05003046| journal = Mycologist | volume = 19 |issue=3 | pages = 113–122 | doi = 10.1017/S0269-915X(05)00304-6 | access-date = 21 February 2025| url-access = subscription }}</ref> Direktna interakcija između biljke i gljivičnih partnera u toj asocijaciji odvija se između [[korijen]]a biljke i [[micelij]]a gljive. Mikoheterotrofija stoga jako podsjeća na [[mikoriza|mikorizu]] (i zaista se smatra da je evoluirala iz mikorize),<ref name="bid05" /> samo što je kod mikoheterotrofije protok [[ugljik]]a od gljive do biljke, a ne obrnuto.<ref name="trud03">{{cite journal | last1 = Trudell | first1 = SA | last2 = Rygiewicz | first2 = PT | last3 = Edmonds | first3 = RL | year = 2003 | title = Nitrogen and carbon stable isotope abundances support the myco-heterotrophic nature and host-specificity of certain achlorophyllous plants | url = http://www.esf.edu/EFB/horton/Trudell%20et%20al2003.pdf | journal = New Phytologist | volume = 160 | issue = 2 | pages = 391–401 | doi = 10.1046/j.1469-8137.2003.00876.x | pmid = 33832180 | access-date = 2006-05-21 | archive-date = 2015-09-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150924002042/http://www.esf.edu/EFB/horton/Trudell%20et%20al2003.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="bid04">{{cite journal | last1 = Bidartondo | first1 = MI | last2 = Burghardt | first2 = B | last3 = Gebauer | first3 = G | last4 = Bruns | first4 = TD | last5 = Read | first5 = DJ | year = 2004 | title = Changing partners in the dark: isotopic and molecular evidence of ectomycorrhizal liaisons between forest orchids and trees | url = http://plantbio.berkeley.edu/%7Ebruns/ftp/bidartondo2004a.pdf | journal = Proceedings of the Royal Society of London B | volume = 271 | issue = 1550 | pages = 1799–1806 | doi = 10.1098/rspb.2004.2807 | pmid = 15315895 | pmc = 1691795 | access-date = 2020-08-19 | archive-date = 2011-03-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110331233943/http://plantbio.berkeley.edu/~bruns/ftp/bidartondo2004a.pdf | url-status = dead }}</ref> Većina mikoheterotrofa se stoga može smatrati [[epiparazit]]ima, budući da uzimaju energiju od gljiva koje zauzvrat dobijaju energiju od [[Tracheophyta|vaskularnih biljaka]].<ref name="bid05" /><ref name="leake05" /><ref name="Sel02">{{cite journal | last1 = Selosse | first1 = M-A | last2 = Weiss | first2 = M | last3 = Jany | first3 = J | last4 = Tilier | first4 = A | year = 2002 | title = Communities and populations of sebacinoid basidiomycetes associated with the achlorophyllous orchid ''Neottia nidus-avis'' (L.) L.C.M. Rich. and neighbouring tree ectomycorrhizae | url = http://www.cefe.cnrs.fr/coev/pdf/selosse/A24.pdf | journal = Molecular Ecology | volume = 11 | issue = 9 | pages = 1831–1844 | doi = 10.1046/j.1365-294X.2002.01553.x | pmid = 12207732 | s2cid = 17479936 | access-date = 2010-12-29 | archive-date = 2020-04-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200430191031/https://web.archive.org/web/20110718164737/http://www.cefe.cnrs.fr/coev/pdf/selosse/A24.pdf | url-status = dead }}</ref> Zaista, veliki dio mikoheterotrofije se odvija u kontekstu zajedničkih [[mikorizna mreža|mikoriznih mreža]],<ref name="cn">{{cite web|url=http://www.mykoweb.com/articles/MycorrhizalNetworks.html|title=Common Mycorrhizal Networks: An Important Ecological Phenomenon|author=Peter Kennedy|date=November 2005|publisher=MykoWeb (originally published on Mycena News)|access-date=January 19, 2012}}</ref> u kojima biljke koriste mikorizne gljive za razmjenu ugljika i hranjivih tvari s drugim biljkama.<ref name="leake05" /> U tim sistemima, mikoheterotrofi igraju ulogu "mikoriznih varalica", uzimajući ugljik iz zajedničke mreže, bez poznate nagrade.<ref name="bid05" /> Poseban oblik mikoheterotrofne asocijacije, koji izgleda kao himera između [[haustorij]]alnog parazitizma [[parazitske biljke]] i mikoheterotrofije, uočen je kod ''[[Parasitaxus|Parasitaxus usta]]'', jedine mikoheterotrofne [[golosjemenjače]].<ref>{{cite journal |last1=Field |first1=T.S. |last2=Brodripp |first2=T.J. |title=A unique mode of parasitism in the conifer coral tree Parasitaxus ustus (Podocarpaceae) |journal=Plant Cell Environ. |date=2005 |volume=28 |issue=10 |pages=1316–1325 |doi=10.1111/j.1365-3040.2005.01378.x |doi-access=free }}</ref> U skladu sa starijim izvještajima, nedavno se pokazalo da saprotrofne gljive pružaju podršku nekim mikoheterotrofnim [[orhideja]]ma tako što razgrađuju otpadne materije i drvo.<ref name="martos09">{{cite journal | last1 = Martos | first1 = F | last2 = Dulormne | first2 = M | last3 = Pailler | first3 = T | last4 = Bonfante | first4 = P | last5 = Faccio | first5 = A | last6 = Fournel | first6 = J | last7 = Dubois | first7 = M-P | last8 = Selosse | first8 = M-A | year = 2009 | title = Independent recruitment of saprotrophic fungi as mycorrhizal partners by tropical achlorophyllous orchids | url = http://www.cefe.cnrs.fr/coev/MA_Selosse/publications/Martos2009.pdf | journal = New Phytologist | volume = 184 | issue = 3 | pages = 668–681 | doi = 10.1111/j.1469-8137.2009.02987.x | pmid = 19694964 | access-date = 2010-12-29 | archive-date = 2020-04-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200430191039/https://web.archive.org/web/20110718164815/http://www.cefe.cnrs.fr/coev/MA_Selosse/publications/Martos2009.pdf | url-status = dead }}</ref> Osim toga, pokazalo se da nekoliko zelenih biljaka (evolutivno bliskih mikoheterotrofnim vrstama) ima djelimičnu mikoheterotrofiju, odnosno da su sposobne prikupljati ugljik iz mikoriznih gljiva, pored fotosintetskog unosa.<ref name="Geb03">{{cite journal | last1 = Gebauer | first1 = G | last2 = Meyer | first2 = M | year = 2003 | title = 15N and 13C natural abundance of autotrophic and myco-heterotrophic orchids provides insights into nitrogen and carbon gain from fungal association | url = https://archive.org/details/sim_new-phytologist_2003-10_160_1/page/208 | journal = New Phytologist | volume = 160 | issue = 1| pages = 209–223 | doi = 10.1046/j.1469-8137.2003.00872.x | pmid = 33873535 | doi-access = }}</ref><ref name="roy09">{{cite journal | last1 = Selosse | first1 = M-A | last2 = Roy | first2 = M | year = 2009 | title = Green plants eating fungi: facts and questions about mixotrophy | journal = Trends in Plant Science| volume = 14 | issue = 2| pages = 64–70 | doi = 10.1016/j.tplants.2008.11.004 | pmid = 19162524 }}</ref> == Raznolikost vrsta mikoheterotrofa i gljiva-domaćina == Mikoheterotrofi se javljaju kod nekoliko biljnih skupina, uglavnom [[cvjetnice|cvjetnica]]. Sve [[Monotropoideae|monotropne]] i nefotosintetske [[orhideje]] su potpuni mikoheterotrofi, kao i nefotosintetska ''[[Aneura mirabilis]]'' (ranije smatrana vrstom roda ''Cryptothallus'').<ref name="Wickett&Goffinet2008">{{cite journal |last1=Wickett |first1=Norman |last2=Goffinet |first2=Bernard |title=Origin and relationships of the myco-heterotrophic liverwort Cryptothallus mirabilis Malmb. (Metzgeriales, Marchantiophyta) |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |date=2008 |volume=156 |issue=1 |pages=1–12 |doi=10.1111/j.1095-8339.2007.00743.x |url=https://academic.oup.com/botlinnean/article/156/1/1/2418225 |access-date=23 October 2023|doi-access=free }}</ref> Djelimična mikoheterotrofija je uobičajena u porodici [[Gentianaceae|gencijana]], s nekoliko rodova poput ''[[Voyria]]'' koji su potpuni mikoheterotrofi, kod fotosintetskih orhideja i kod brojnih drugih biljnih skupina. Neke [[paprati]] i [[Lycopodiopsida|crvotočnice]] imaju mikoheterotrofne [[gametofit]]ne stadije.<ref name="leake94" /><ref name="leake05" /><ref name="taylor02">Taylor DL, Bruns TD, Leake JR, Read DJ. 2002. [https://web.archive.org/web/20060901170748/http://mercury.bio.uaf.edu/~lee_taylor/Design/Assets/pdfs/Taylor_ES157Chap15.pdf Mycorrhizal specificity and function in myco-heterotrophic plants.] In: ''Mycorrhizal Ecology'' (Sanders IR, van der Heijden M, eds.), Ecological Studies svezak 157, str. 375–414. Berlin: Springer-Verlag. {{ISBN|3-540-00204-9}}. (BILJEŠKA: ovaj PDF je iz korektura stranica i nije identičan objavljenoj verziji)</ref> Gljive na kojima mikoheterotrofi parazitiraju su obično gljive s velikim rezervama energije i mikorizne, mada postoje neki dokazi da mogu parazitirati i na parazitskim gljivama koje formiraju opsežne micelijske mreže, kao što je ''[[Armillaria]]''.<ref name="leake05"/> Primjeri gljiva na kojima parazitiraju mikoheterotrofne biljke mogu se pronaći među onima koje vrše [[ektomikoriza|ektomikorizu]], [[arbuskularna mikoriza|arbuskularnu mikorizu]] i [[orhidejska mikoriza|orhidejsku mikorizu]].<ref name="imhof09">{{cite journal | last1 = Imhof | first1 = S | year = 2009 | title = Arbuscular, ecto-related, orchid mycorrhizas—three independent structural lineages towards mycoheterotrophy: implications for classification? | url = http://mycorrhiza.ag.utk.edu/reviews/imhof_2009.pdf | journal = Mycorrhiza | volume = 19 | issue = 6 | pages = 357–363 | doi = 10.1007/s00572-009-0240-7 | pmid = 19326151 | s2cid = 85629763 | access-date = 2011-11-19 | archive-date = 2016-03-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303210756/http://mycorrhiza.ag.utk.edu/reviews/imhof_2009.pdf | url-status = dead }}</ref> Velika raznolikost nepovezanih biljnih porodica s mikoheterotrofnim pripadnicima, kao i raznolikost gljiva koje su meta mikoheterotrofa, ukazuje na višestruke [[paralelna evolucija|paralelne evolucije]] mikoheterotrofa od njihovih mikoriznih predaka.<ref name="imhof09"/> == Reference == {{Reflist|2}} == Daljnje čitanje == {{Refbegin|2}} * {{cite journal | last1 = Hershey | first1 = DR | year = 1999 | title = Myco-heterophytes and parasitic plants in food chains | url = https://archive.org/details/sim_american-biology-teacher_1999-10_61_8/page/n16 | journal = American Biology Teacher | volume = 61 | issue = 8| pages = 575–578 | doi = 10.2307/4450771 | jstor = 4450771 }} * {{cite journal | last1 = Hibbett | first1 = DS | year = 2002 | title = When good relationships go bad | url = http://plantbio.berkeley.edu/~bruns/ftp/hibbett2002.pdf | journal = [[Nature (journal)|Nature]] | volume = 419 | issue = 6905| pages = 345–346 | doi = 10.1038/419345a | pmid = 12353014 | s2cid = 17311635 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081216234455/http://plantbio.berkeley.edu/~bruns/ftp/hibbett2002.pdf | archive-date = 2008-12-16 }} * Werner PG. 2006. [https://web.archive.org/web/20090326181533/http://www.mssf.org/mnews/0603mn.pdf Mikoheterotrofi: hakiranje mikorizne mreže.] ''[[Mycological Society of San Francisco|Mycena News]]'' 57(3): 1,8. * [http://www.imperial.ac.uk/people/m.bidartondo/ Dr. Martin Bidartondo: Odabrane publikacije] * [https://web.archive.org/web/20060905003654/http://users.iab.uaf.edu/~lee_taylor/HTML_Pages/Publications.htm D. Lee Taylor Lab: Nedavne publikacije] * [https://web.archive.org/web/20070403041409/http://www.cefe.cnrs.fr/coev/MA_Selosse.htm M.-A. Selosseove publikacije] {{Refend}} == Vanjske poveznice == * [http://www.parasiticplants.siu.edu/Mycotrophs/Mycotrophs.html Čudni i divni mikoheterotrofi] ''The Parasitic Plant Connection'', [[Southern Illinois University Carbondale|SIU Carbondale]], Fakultet prirodnih nauka. * [http://waynesword.palomar.edu/pljune97.htm ''Wayneova riječ'' značajna biljka za juni 1997: Cvjetovi gljiva – Cvjetnice koje podsjećaju na gljive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824024540/http://waynesword.palomar.edu/pljune97.htm |date=2006-08-24 }} od strane WP Armstronga. * [http://botit.botany.wisc.edu/toms_fungi/oct2002.html Gljiva mjeseca za oktobar 2002: ''Monotropa uniflora''], Tom Volk, ''TomVolkFungi.net'' * [https://web.archive.org/web/20080518042323/http://plantbio.berkeley.edu/~bruns/tour/monotrope.html Martínova škrinja s blagom] – slike mikoheterotrofa mikologa Martína Bidartonda. [[Kategorija:Botanika]] [[Kategorija:Ekologija]] [[Kategorija:Gljive]] 3by7mlhzlxxi2f3mhnmoxxroxwa99pb 4 4720205 42680598 42561094 2026-08-22T14:11:28Z Aca 108187 42680598 wikitext text/x-wiki {{smjernica|WP:AGIT}} {{nutshell|U slučaju procesa koji su od sistemske važnosti za projekt poput rasprava i glasovanja, dopušteno je obavještavati korisnike o odvijanju tih procesa na primjeren način. Primjereno je obavještavanje ograničenog opsega, neutralno sročeno, usmjereno prema svima i transparentno. Obavještavanje koje krši ova načela smatra se agitiranjem, što je neprimjeren način izgradnje konsenzusa.}} Na Wikipediji se često odvijaju različiti procesi koji zahtijevaju pozornost korisnika, neovisno o tome jesu li oni tu primarno radi pisanja sadržaja ili održavanja projekta. Najčešće je tu riječ o nekoj vrsti izjašnjavanja, odnosno [[Wikipedija:Glasanje|glasovanja]], ali se može raditi i o raspravi ili drugom sličnom procesu. Budući da neki korisnici ne prate uvijek događanja na projektu, ponekad je potrebno obavijestiti korisnike i uputiti ih na takve procese. Obavještavanje korisnika predstavlja dopuštenu i uobičajenu praksu na Wikipediji te se može provoditi na nekoliko načina. Međutim, iako je obavještavanje kao takvo dopušteno, ono može prerasti u '''agitiranje''', što predstavlja nedopušten oblik ponašanja. Agitiranje ({{lang-en|canvassing}}) jest postupak u kojem korisnik pokušava utjecati na ishod rasprave ili glasovanja selektivnim ili pristranim obavještavanjem drugih korisnika. Ova smjernica regulira nedopuštene oblike agitiranja i sankcije koje korisnici mogu snositi zbog takvog ponašanja. == Obavještavanje == Sasvim je uobičajeno da se korisnici u slučaju važnih procesa koji zahtijevaju mišljenje i/ili [[WP:Konsenzus|konsenzus]] obavijeste o odvijanju navedenih procesa. Takvo je ponašanje dopušteno, ali samo ako se odvija unutar granica razumnoga i ako cilj korisnika pritom nije zlonamjeran. Potonji je kriterij kvalitativne prirode te se procjenjuje uzimajući u obzir sve okolnosti slučaja i ponašanje korisnika, a procjenu o tome donose administratori i/ili birokrati nakon sagledavanja svih činjenica i dokaza. Ako smatrate da je određeno ponašanje u ovom kontekstu sporno, možete to prijaviti na [[WP:Administratorska tabla|Administratorskoj tabli]] ili na drugom prikladnom mjestu. Prijašnji je kriterij kvantitativne prirode, zbog čega je moguće navesti jasne i nedvosmislene oblike prihvatljivog ponašanja u ovom kontekstu: * postavljanje obavijesti na stranici za razgovor; * korištenje wiki-obavijesti ([[MediaWiki:Sitenotice|Sitenotice]]) za postavljanje obavijesti na razini projekta; * postavljanje obavijesti na centralnoj lokaciji poput [[Wikipedija:Pijaca|Pijace]]; * postavljanje obavijesti na stranici za razgovor konkretnog članka ili stranice; * postavljanje obavijesti na stranici za razgovor korisnika koji je izravno uključen u spor; * postavljanje obavijesti na stranicama za razgovor korisnika koji su povezani sa slučajem, u što se ubrajaju: ** korisnici koji su aktivno ili znatno doprinijeli članku; ** korisnici koji su ranije sudjelovali u istoj ili sličnoj raspravi; ** korisnici koji su poznati kao stručnjaci za temu o kojoj se raspravlja; ** korisnici koji su izričito naveli da žele biti obaviješteni; * obavještavanje korisnika pomoću šablona {{tl|Odgovor}}. Ovo su neki od primjera dopuštenog obavještavanja, ali ne i svi; moguće je da se korisnici obavijeste i na drugi dopušteni način, sve dok se poštuju osnovna načela prihvatljivog obavještavanja (navedena ispod). Važno je da se korisnici koji se obavještavaju ne biraju na temelju svojih stavova, odnosno da korisnik koji šalje obavijest ne bira svjesno samo one korisnike za koje vjeruje ili zna da će podržati njega ili njegovo gledište. Svaka obavijest mora biti sročena pristojno, precizno i sažeto. Ona mora imati formu obavijesti i biti što je moguće neutralnija. Dovoljno je obavijestiti korisnika da je rasprava ili glasovanje u tijeku, bez otvorenog pozivanja na izjašnjavanje, a još manje na izražavanje konkretnog stava. == Agitiranje == Agitiranje kao nedopušteni način izgradnje konsenzusa također se temelji na obavještavanju korisnika, s tim da se ovdje radi o obavještavanju koje nema za cilj prenijeti informaciju, nego utjecati na ishod nekog procesa na način koji odgovara osobi koja agitira (agitatoru). Kod agitiranja postoji jasna loša namjera utjecanja na prirodni tijek rasprave ili glasovanja kako bi agitator postigao svoj cilj, neovisno o tome o kakvom je cilju riječ. Kako bi se agitiranje moglo jasno prepoznati, postoje četiri temeljna kriterija pomoću kojih se provjerava predstavlja li određeno ponašanje agitiranje ili ne: # '''Ograničenost'''. Opseg obavještavanja mora biti ograničen, a ne masovan. Masovnim obavještavanjem smatra se slanje obavijesti velikom broju nepovezanih korisnika (osobito u kratkom razdoblju), postavljanje iste obavijesti na velik broj stranica ili kombinacija oba postupka. # '''Neutralnost'''. Obavijest mora biti sročena neutralno. Korisnik koji prima obavijest ne smije biti (eksplicitno ili implicitno) usmjeren prema jednom ishodu. # '''Odabir publike'''. Obavijest mora biti poslana korisnicima različitih profila, neovisno o njihovim stavovima; stav korisnika o nekom pitanju ne smije biti presudan za to hoće li biti obaviješten ili ne. Obavještavanje ne smije biti usmjereno na korisnike za koje se očekuje da će podržati određeni ishod. # '''Transparentnost'''. Obavještavanje treba biti javno i transparentno kako bi svatko mogao provjeriti o kakvoj je obavijesti riječ i jesu li zadovoljeni svi kriteriji. U slučaju primjerenog obavještavanja sva četiri kriterija moraju biti ispunjena '''kumulativno''' (svi moraju biti ispunjeni istovremeno), dok je za neprimjerenost dovoljno da barem jedan od kriterija ne bude ispunjen kako bi se obavijest smatrala neprimjerenom. Ukratko, ova načela mogu se sažeti na sljedeći način: {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:1em auto;" |- | width=17% | &nbsp; | width=17% | '''Opseg''' | width= 5% | &nbsp; | width=17% | '''Poruka''' | width= 5% | &nbsp; | width=17% | '''Publika''' | width= 5% | &nbsp; | width=17% | '''Transparentnost''' |- style="background: var(--background-color-success-subtle, #dff2eb); color: inherit" | [[#Obavještavanje|'''Primjereno''']] | Ograničen | <small>I</small> | Neutralna | <small>I</small> | Različiti korisnici | <small>I</small> | Javno |- style="padding-bottom: 6px; background: var(--background-color-warning-subtle, #fdf2d5); color: inherit; font-size: 15pt" | | ↕ | | ↕ | | ↕ | | ↕ |- style="background: var(--background-color-error-subtle, #ffe9e5); color: inherit" | '''[[#Agitiranje|Neprimjereno]]''' | Masovan | <small>ILI</small> | Pristrana | <small>ILI</small> | Samo istomišljenici | <small>ILI</small> | Tajno |- | Pojam | Spam | &nbsp; | Vođenje kampanje | &nbsp; | Gomilanje glasova | &nbsp; | Tajno agitiranje |} === Spam === Kriterij ograničenosti primarno se odnosi na kvantitativni opseg obavještavanja. Spam kao takav može se manifestirati na različite načine, ali je uvijek riječ o tome da agitator šalje prevelik broj obavijesti kako bi postigao svoj cilj. Obavijesti se mogu pretjerano postavljati na previše mjesta (npr. agitator će postaviti obavijest i na Pijaci, i na Sitenoticeu, i na stranici za razgovor članka, i na drugim mjestima) i to će biti najčešći oblik spama u ovom kontekstu. Međutim, moguće je da agitator ne postavlja obavijesti na više mjesta, nego ustrajno šalje obavijest jednom korisniku ili skupini korisnika dok se oni ne uključe u raspravu ili glasovanje, što također predstavlja oblik spama. Korisnici Wikipedije ovdje su na dobrovoljnoj osnovi i njihovo je pravo da odbiju sudjelovati u nekoj raspravi ili glasovanju. Ustrajno pozivanje na sudjelovanje u nekoj raspravi ili glasovanju predstavlja [[Wikipedija:Uznemiravanje|uznemiravanje]] i stoga je nedopušteno. Još jedan oblik nedopuštenog ponašanja je gomilanje poveznica – agitator ne poziva otvoreno korisnike da sudjeluju, ali posvuda dodaje poveznice na proces za koji se agitira. Tu je također riječ o spamu. === Vođenje kampanje === Svaka obavijest mora biti neutralno sročena i mora biti upravo to – obavijest. Ona ne smije biti poziv korisniku na iskazivanje određenog stava niti oblik nagovaranja s ciljem da se korisnik prikloni jednoj strani. Svaka poruka u kojoj jedan korisnik poziva drugoga da podrži ili ne podrži nešto, u kojoj jedan korisnik pokušava uvjeriti drugoga u svoje stajalište ili u kojoj pošiljalac nedvojbeno zagovara ideje ili gledišta jedne od strana smatra se neprimjerenim agitiranjem. Korisnici nisu tu da bi vodili kampanju za određeni proces, a [[Wikipedija:Šta Wikipedija nije|Wikipedija nije politička arena ni platforma za zastupanje]], pa takvo ponašanje nije prihvatljivo. === Gomilanje glasova === Slično vođenju kampanje, korisnik može ciljano obavještavati samo one korisnike za koje zna da dijele njegove stavove i da su voljni pomoći u ostvarivanju njegova cilja. To se naziva gomilanjem glasova jer agitator na taj način okuplja istomišljenike koji bi svojim dolaskom mogli prevagnuti na njegovu stranu. Kada korisnik šalje obavijesti, treba ih poslati svim zainteresiranim korisnicima, neovisno o njihovu stavu. U suprotnom se zaobilazi osnovna ideja koja stoji iza pravila o postizanju konsenzusa. === Tajno agitiranje === Svaka obavijest treba biti postavljena javno i transparentno kako bi korisnici mogli procijeniti da nije riječ o agitiranju. Ovaj se problem neće javljati kod obavijesti na sistemskim stranicama ili preko Sitenoticea, ali je moguć kada korisnik želi pojedinačno obavijestiti druge korisnike. Komunikacija među korisnicima nerijetko se odvija i izvan projekta (npr. putem e-pošte ili na Discordu). Takva komunikacija sama po sebi nije sporna, ali ako se koristi za koordinirano agitiranje koje krši načela navedena u ovoj smjernici, onda je riječ o neprimjerenom ponašanju. Svako djelovanje u tajnosti povećava sumnju u neregularnost, pa bi ga trebalo izbjegavati. Iznimno je moguće privatno obavijestiti korisnika na primjeren način, ali je tada teret dokazivanja primjerenosti na osobi koja je poslala obavijest, a koja mora nedvosmisleno dokazati da ta obavijest, iako nije bila transparentna i javna, nije kršila ostala načela koja se odnose na obavještavanje. U svakom slučaju, kada se korisnici obavještavaju pojedinačno, preporučuje se da se obavijest ostavi na odgovarajućoj korisničkoj stranici za razgovor kako bi postojala javna evidencija obavijesti. Transparentnost se može kršiti i polujavnim djelovanjem. Agitator može javno obavijestiti druge korisnike, ali će to učiniti na platformi koja, iako javno dostupna, nije uobičajena za takve obavijesti. Na primjer, korisnik može agitirati druge korisnike koristeći drugo jezično izdanje Wikipedije ili neki drugi Wikimedijin projekt. Iako su te lokacije javno dostupne, korisnici ove Wikipedije možda ih neće provjeravati. Tu je također riječ o kršenju načela transparentnosti jer korisnik namjerno koristi manje očite načine kako bi postigao svoj cilj i pokušao zaobići pravila. ---- Radi lakšeg prepoznavanja, u nastavku je navedeno nekoliko primjera primjerenog i neprimjerenog obavještavanja po kategorijama: {| class="wikitable" width="100%" |- ! Načelo !! Primjer 1 !! width="7%" | Ocjena 1!! Primjer 2 !! width="7%" | Ocjena 2 |- ! rowspan="2" | Ograničenost | Korisnik postavi obavijest na [[MediaWiki:Sitenotice|Sitenoticeu]] i/ili [[Wikipedija:Pijaca|Pijaci]]. ||bgcolor="#dff2eb" align="center"| '''[[#Obavještavanje|Primjereno]]''' || Korisnik postavi obavijest i na [[MediaWiki:Sitenotice|Sitenoticeu]], i na [[Wikipedija:Pijaca|Pijaci]], i na stranici za razgovor članka, i na stranicama za razgovor povezanih članaka. || align="center" bgcolor="#ffe9e5" | '''[[#Agitiranje|Neprimjereno]]''' |- | Korisnik pošalje jednu obavijest skupini korisnika koji su povezani sa slučajem. ||bgcolor="#dff2eb" align="center"| '''[[#Obavještavanje|Primjereno]]''' || Korisnik ustrajno šalje obavijesti jednom korisniku ili skupini istih korisnika dok se ne uključe u proces. || align="center" bgcolor="#ffe9e5" | '''[[#Agitiranje|Neprimjereno]]''' |- ! Neutralnost | "Obavještavam Vas da je u tijeku glasovanje o dodjeli administratorskog statusa. Ako želite, možete ostaviti svoje mišljenje o tome." || align="center" bgcolor="#dff2eb" | '''[[#Obavještavanje|Primjereno]]''' || "Daj pogledaj što se dešava na projektu; on se nažalost raspada zbog lošeg i malicioznog rada korisnika pa bi bilo dobro da se aktiviraš." ||bgcolor="#ffe9e5" align="center"| '''[[#Agitiranje|Neprimjereno]]''' |- ! Publika | Korisnik obavijesti nekoliko korisnika različitih profila, neovisno o tome slažu li se s prijedlogom ili ne. || align="center" bgcolor="#dff2eb" | '''[[#Obavještavanje|Primjereno]]''' || Korisnik odabere nekoliko istomišljenika i selektivno pošalje obavijest samo njima, dok neistomišljenike potpuno isključuje iz obavijesti. || align="center" bgcolor="#ffe9e5" | '''[[#Agitiranje|Neprimjereno]]''' |- ! rowspan="2" | Transparentnost | rowspan="2" | Korisnik na stranici za razgovor drugoga korisnika postavi obavijest, pa ona stoji u javnoj evidenciji i dostupna je svima za pregled. || rowspan="2" align="center" bgcolor="#dff2eb" | '''[[#Obavještavanje|Primjereno]]''' || Korisnik dogovara komunikaciju putem e-pošte ili drugih kanala gdje se sadržaj poruka ne može kontrolirati. || align="center" bgcolor="#ffe9e5" | '''[[#Agitiranje|Neprimjereno]]''' |- | Korisnik kontaktira neaktivne korisnike koji se potom iznenada pojavljuju samo da bi sudjelovali u raspravi ili glasovanju i to u korist korisnika koji ih je kontaktirao. || align="center" bgcolor="#ffe9e5" | '''[[#Agitiranje|Neprimjereno]]''' |} === Posredničko agitiranje === Agitator će najčešće biti osoba koja je pokrenula neki proces, odnosno osoba koja je idejni začetnik nekog prijedloga. Administratori i birokrati trebaju posvetiti posebnu pažnju ponašanju tih korisnika. Međutim, moguće je i da agitator pokušava prevariti administratore i birokrate pa se sam ne ponaša neprimjereno, nego koristi svoje istomišljenike za provođenje agitacije. Ovo je slično mesnom čaraparstvu ({{lang-en|meat puppetry}}), s tim da agitator ovdje koristi druge korisnike (svoje istomišljenike) da bi agitirali umjesto njega, vjerujući da na taj način može zaobići zabrane jer njegovi istomišljenici naizgled nemaju jasan motiv ili inicijativu za agitaciju. Takvo ponašanje također nije dopušteno, pa su i agitator i osobe koje provode agitiranje u njegovo ime podložni istim sankcijama. == Ostali oblici nedopuštenog ponašanja == Agitiranje nije jedini oblik nedopuštene izgradnje [[WP:Konsenzus|konsenzusa]]. Drugi nedopušteni oblici su: * biranje povoljnog mjesta ({{lang-en|forum shopping}}) – postupak u kojem korisnik na više mjesta pokreće suštinski isti proces kako bi proširio njegov domet i angažirao više korisnika; * [[Wikipedija:Čaraparstvo|čaraparstvo]] ({{lang-en|puppetry}}) i [[WP:Mesno čaraparstvo|mesno čaraparstvo]] ({{lang-en|meat puppetry}}) – postupak u kojem korisnik namjerno dovodi više stvarnih ili fiktivnih korisnika kako bi osigurao za sebe povoljan ishod; * [[WP:Tendenciozno uređivanje|tendenciozno uređivanje]] – postupak u kojem korisnik sistematski uređuje članke ili druge stranice na projektu radi promicanja određenog gledišta ili utjecanja na ishod rasprave ili glasovanja. Reagiranje na ove oblike nedopuštenog ponašanja regulirano je posebnim pravilima, a primjena ovog pravila samo je supsidijarna. == Reakcija na agitiranje == Agitiranje je nedopušteni oblik ponašanja i postizanja konsenzusa te je stoga podložno posljedicama. Ako korisnik nesvjesno agitira, administratori i birokrati trebaju mu ukazati na to, objasniti zašto je takvo ponašanje neprimjereno i zamoliti ga da s takvom praksom prestane. To se podjednako odnosi i na nove korisnike koji nisu detaljno upoznati s pravilima. Ako je riječ o iskusnom korisniku, a radi se o prvom takvom incidentu, također je poželjno samo upozoriti korisnika da s takvom praksom prestane. U tu svrhu može se koristiti šablon {{tl|Uk-agitiranje}}, koji se postavlja na korisničku stranicu za razgovor i služi kao upozorenje korisniku zbog agitiranja. Međutim, ako je riječ o korisniku koji svjesno i zlonamjerno agitira druge korisnike unatoč prethodnim upozorenjima ili o korisniku koji je već ranije sankcioniran zbog istog ponašanja, tada administratori i birokrati mogu primijeniti i strože mjere, poput zabrana ili blokada. Primjena tih mjera mora biti u skladu s [[Wikipedija:Pravila zabrane|pravilima zabrane]] odnosno [[Wikipedija:Pravila blokiranja|pravilima blokiranja]]. Budući da se agitiranje uglavnom provodi radi postizanja konsenzusa ili ostvarivanja željenog ishoda glasovanja, administratori i birokrati trebaju procijeniti u kojoj je mjeri agitiranje utjecalo na ishod određenog procesa. Ako je riječ o postizanju konsenzusa bez glasovanja, administratori i birokrati mogu – ako procijene da su stavovi agitatora i agitiranih korisnika bili presudni za postizanje konsenzusa u njihovu korist – zanemariti ta gledišta i sagledati raspravu u cjelini, mogu poništiti cjelokupnu raspravu i započeti je iznova ili produljiti njezino trajanje. U potonja dva slučaja, administratori i birokrati mogu ograničiti daljnje sudjelovanje agitatora i agitiranih korisnika u navedenoj raspravi, a svaki daljnji pokušaj agitiranja bit će sankcioniran, dok će stavovi agitiranih korisnika u tom slučaju biti zanemareni. Ako je riječ o glasovanju, administratori i birokrati ocijenit će jesu li glasovi agitatora i agitiranih korisnika bili presudni za donošenje odluke. Ako se ispostavi da jesu, administratori i birokrati mogu poništiti navedene glasove i mogu agitatoru i agitiranim korisnicima zabraniti daljnje sudjelovanje u tom glasovanju te će ili proglasiti rezultat na temelju glasovanja bez poništenih glasova ili produljiti glasovanje, ovisno o okolnostima slučaja. Komentari korisnika za koje postoji osnovana sumnja da su rezultat agitiranja mogu se označiti šablonom {{tl|Pod agitacijom}}, koji služi za pružanje jasnijeg uvida u tijek rasprave ili glasovanja. Po potrebi, stranica za razgovor na kojoj se odvija rasprava može se označiti šablonom {{tl|Nije glasanje}}, koji služi kao napomena da se konsenzus na Wikipediji utvrđuje na temelju jačine argumenata, a ne brojanjem glasova. == Povezano == * [[Wikipedija:Izigravanje sistema]] {{Pravila i smjernice Wikipedije}} aol291oomyrb49hifs2g6ljv6awswfc 10 4721708 42680627 42586016 2026-08-22T14:34:29Z Aca 108187 42680627 wikitext text/x-wiki {{Navbox | state = {{{state|{{{1|<includeonly>{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Modul||collapsed}}</includeonly>}}}}}} | title = [[:Kategorija:Šabloni za zaštitu|Šabloni za zaštitu]] | tracking = no | list1 = <div style="overflow:auto;"> {{{!}} style="margin:0 auto; border-collapse:separate; border-spacing:0.6em 0.2em;" {{!}}- ! scope="col" style="padding:0.25em 1em; border-bottom:1px solid #aaa;" {{!}} ! scope="col" style="padding:0.25em 1em; border-bottom:1px solid #aaa;" {{!}} Uređivanje ! scope="col" style="padding:0.25em 1em; border-bottom:1px solid #aaa;" {{!}} Premještanje ! scope="col" style="padding:0.25em 1em; border-bottom:1px solid #aaa;" {{!}} Postavljanje datoteka {{!}}- ! scope="row" style="font-weight:normal; padding:0.25em 1em;" {{!}} Općenito {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} {{tl|zs}} {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} {{tl|zs-premještanje}} {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} {{tl|zs-postavljanje}} {{!}}- ! scope="row" style="font-weight:normal; padding:0.25em 1em;" {{!}} [[Wikipedija:Biografije živih osoba|Biografije živih osoba]] {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} {{tl|zs-bžo}} {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} – {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} – {{!}}- ! scope="row" style="font-weight:normal; padding:0.25em 1em;" {{!}} Stranica za razgovor blokiranog korisnika {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} {{tl|zs-korisnik-razgovor}} {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} – {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} – {{!}}- ! scope="row" style="font-weight:normal; padding:0.25em 1em;" {{!}} Spor oko sadržaja {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} {{tl|zs-spor}} {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} {{tl|zs-premještanje-spor}} {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} – {{!}}- ! scope="row" style="font-weight:normal; padding:0.25em 1em;" {{!}} [[Wikipedija:Pravila o zaštiti stranica#Službena zaštita|Službena zaštita]] {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} {{tl|zs-ured}} {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} – {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} – {{!}}- ! scope="row" style="font-weight:normal; padding:0.25em 1em;" {{!}} [[Wikipedija:Čaraparstvo|Čaraparstvo]] {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} {{tl|zs-čarape}} {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} – {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} – {{!}}- ! scope="row" style="font-weight:normal; padding:0.25em 1em;" {{!}} Šabloni i moduli visokog rizika {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} {{tl|zs-šablon}} {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} – {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} – {{!}}- ! scope="row" style="font-weight:normal; padding:0.25em 1em;" {{!}} Vandalizam {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} {{tl|zs-vandalizam}} {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} {{tl|zs-premještanje-vandalizam}} {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} – {{!}}- ! scope="row" style="font-weight:normal; padding:0.25em 1em;" {{!}} Stranica za razgovor {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} {{tl|trajno zaštićeno}} {{tl|privremeno zaštićeno}} {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} – {{!}} style="padding:0.25em 1em;" {{!}} – {{!}}} </div> | below = [[Modul:Protection banner]] automatski prepoznaje vrstu stranice i nivo zaštite. }}<noinclude> {{Dokumentacija|content= {{Collapsible option |statename=optional |default=collapsed}} [[Kategorija:Šabloni za zaštitu| ]] [[Kategorija:Administrativni šabloni|Zaštita]] }} </noinclude> 4r9wf4bhe8w9gbdi5leslf79ku6507z 0 4723589 42680776 42648951 2026-08-23T09:22:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42680776 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbaler | ime = Lisandro Martinez | slika = Lisandro Martinez 2022.jpg | širina_slike = 200p | opis_slike = Martinez u dresu Mančester junajteda | puno_ime = Lisandro Martinez | datum_rođenja = {{datum rođenja i dob|1998|1|18|god=da}} | mjesto_rođenja = {{nowrap|{{flagicon|ARG}} [[Gvalegvaj]], [[Entre Rios (provincija)|Entre Rios]], [[Argentina]]}} | država_rođenja = | visina = 1.75 m | masa = | nadimak = | trenutačni_klub = {{flagicon|ENG}} [[FK Mančester junajted|Mančester junajted]] | brojnadresu = 6 | pozicija = [[Odbrambeni igrač (fudbal)|stoper]] | godine1 = 2017 — 2018 | klubovi1 = {{flagicon|ARG}} [[FK Njuels old bojs|Njuels old bojs]] | nastupi(golovi)1 = 1 (0) | godine2 = 2017 — 2018 | klubovi2 = {{nowrap|→ {{flagicon|ARG}} [[FK Defensa i Hustisija|Defensa i Hustisija]]}} | nastupi(golovi)2 = 21 (1) | godine3 = 2018 — 2019 | klubovi3 = {{flagicon|ARG}} [[FK Defensa i Hustisija|Defensa i Hustisija]] | nastupi(golovi)3 = 25 (2) | godine4 = 2019 — 2022 | klubovi4 = {{flagicon|NIZ}} [[FK Ajaks|Ajaks]] | nastupi(golovi)4 = 74 (6) | godine5 = 2022 — | klubovi5 = {{flagicon|ENG}} [[FK Mančester junajted|Mančester junajted]] | nastupi(golovi)5 = 76 (3) | nacionalnegodine1 = 2019 — | nacionalneekipe1 = {{NogRep|ARG}} | nacionalninastupi(golovi)1 = 31 (2) | zadnjiuređaj = 4.7.2026 | aktuelizovano2_(datum) = }} '''Lisandro Martinez''' ([[Gvalegvaj]], [[18. januar]] [[1998]]) argentinski je profesionalni fudbaler koji igra  na poziciji [[Odbrambeni igrač (fudbal)|štopera]]. Trenutno nastupa za klub iz [[Premijer liga|Premijer lige]] [[FK Mančester junajted|Mančester Junajted]] i nacionalni tim Argentine. Martinez je karijeru započeo u [[FK Njuels old bojs|Njuels old bojsu]] pre nego što se pridružio [[FK Defensa i Hustisija|Defensi i Hustisiji]] 2017. godine, prvobitno na pozajmici. Potpisao je za [[FK Ajaks|Ajaks]] 2019. godine, gde je zabeležio 120 nastupa u tri sezone i osvojio dve titule u [[Eredivizija|Erediviziji]] i jedan Kup [[Kup Holandije u fudbalu|KNVB]]. Osvojio je nagradu za najboljeg igrača Ajaksa u sezoni 2021/22. Martinez je predstavljao [[Argentina|Argentinu]] u mladim kategorijama do 20 i do 23 godine, pre nego što je debitovao za seniorsku reprezentaciju u martu 2019. Bio je član argentinskih timova koji su osvojili [[Kopa Amerika|Kup Amerike]] 2021, [[Kup šampiona KONMEBOL—UEFA|Finalisimu]] 2022. i Svetsko prvenstvo 2022. == Klupska karijera == === Njuels old bojs === Martinez je igrao u mlađim kategorijama za ekipe Urkiza (Gvalegvaj, Entre Rios), [https://int.soccerway.com/teams/paraguay/club-libertad/1621/ Libertad] (Gvalegvaj, Entre Rios) i Njuels old bojsa.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.com/lisandro-martinez/profil/spieler/480762|title=Lisandro Martínez - Player profile 22/23|website=www.transfermarkt.com|language=en|access-date=2022-12-19}}</ref> Profesionalno je debitovao za Njuels u poslednjem meču kluba u sezoni 2016/17, kada je odigrao ceo meč u porazu od [https://www.sofascore.com/team/football/godoy-cruz/6074 Godoja Kruza].<ref>{{Cite web|url=https://redaccionrosario.com/2017/06/27/newells-se-despide-del-torneo-y-de-varios-referentes/|title=Newell’s se despide del torneo y de varios referentes|last=Rosario|first=Redacción|date=2017-06-27|website=Redacción Rosario|language=es|access-date=2022-12-19}}</ref> === Defensa i Hustisija === U avgustu 2017, Martinez je došao na pozajmicu u ekipu Defense i Hustisije.<ref>{{Cite web|url=https://www.tycsports.com/futbol/lisandro-martinez-de-newells-defensa.html|title=Lisandro Martínez, de Newell´s a Defensa - TyC Sports|website=www.tycsports.com|access-date=2022-12-19}}</ref> Prvi nastup za ekipu zabeležio je 13. oktobra u porazu od San Lorenca. Dve utakmice kasnije, postigao je svoj prvi seniorski gol u pobedi u gostima protiv Temperleja. <ref>{{Cite web|url=https://www.clarin.com/deportes/futbol/temperley/temperley-defensa-justicia-superliga-horario-tv-formaciones_0_H1UUHF2CW.html|title=Defensa y Justicia aplastó a un Temperley que se hunde|last=Clarín.com|date=2017-11-05|website=Clarín|language=es|access-date=2022-12-19}}</ref> Defensa i Hustisija je kupila 50% prava na Martinesa u junu 2018. godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.conclusion.com.ar/deportes/newells-vende-la-mitad-del-pase-de-lisandro-martinez-a-defensa-y-justicia/06/2018/|title=Newell’s vende la mitad del pase de Lisandro Martínez a Defensa y Justicia|website=Diario Digital Conclusión|language=es|access-date=2022-12-19}}</ref> === Ajaks === Defensa i Hustisija u maju 2019. godine sklapa ugovor sa Ajaksom u vezi transfera Martineza u holandski klub.<ref>{{Cite web|url=http://www.defensayjusticia.org.ar/noticias/1114|title=Lisandro Martínez será transferido al Ajax de Holanda|last=www.estudiogema.com|first=Estudio GEMA-|website=www.defensayjusticia.org.ar|language=es|access-date=2022-12-19|archive-date=17. 04. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417145905/http://www.defensayjusticia.org.ar/noticias/1114|url-status=}}</ref> Ajaks je platio argentinskom klubu 7 miliona evra za ovaj transfer. Lisandro je potpisao četvorogodišnji ugovor, sa mogućnošću produženja još godinu dana. Ekipi Ajaksa se pridružio u julu iste godine, a njegov kvalitet video se u Johan Krojf Šildu 2019. godine protiv [[FK PSV Ajndhoven|PSV Ajndhovena]], pošto je Ajaks osvojio trofej posle pobede od dva gola razlike. Bio je izabran za najboljeg igrača u svojoj drugoj utakmici Eredivizije u pobedi nad [[FK Emen|FK Emenom]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ajaxshowtime.com/index.php/bijzaken-en-geruchten/nb-waarom-zou-je-tadic-niet-als-eerste-spits-zien|title=NB: 'Waarom zou je Tadic niet als eerste spits zien?'|date=2019-08-11|website=Ajax Showtime|language=nl|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219154220/https://www.ajaxshowtime.com/index.php/bijzaken-en-geruchten/nb-waarom-zou-je-tadic-niet-als-eerste-spits-zien|url-status=dead}}</ref> Martinez je postigao prvi gol za Ajaks 28. septembra u pobedi od 2:0 nad [[FK Groningen|Groningenom]] na [[Johan Krojf arena|Johan Krojf areni]].<ref>{{Cite web|url=https://www.tycsports.com/futbol-internacional/ajax-vencio-a-groningen-y-sigue-como-lider-de-la-eredivisie-20190928.html|title=Ajax venció a Groningen y sigue como líder de la Eredivisie - TyC Sports|website=www.tycsports.com|access-date=2022-12-19}}</ref> Ponovo je postigao gol protiv [[FK Utreht|Utrehta]] u novembru, u kampanji koja je prerano okončana zbog pandemije [[Kovid 19|KOVID-19]]. U svom prvom meču u sezoni 2020/21, Martinez je postigao svoj treći gol za Ajaks u pobedi domaćina protiv [[RKC Valvajk|RKC Valvijka]] 20. septembra. === Mančester junajted === Dana 16. jula 2022, objavljeno je da je [[FK Mančester junajted|Mančester junajted]] sklopio ugovor sa Ajaksom o potpisivanju Martineza, cena transfera je bila između 47 miliona i 49 miliona funti, plus 8,5 miliona funti dodataka.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/62170735|title=Man Utd agree £57m deal for Ajax defender Martinez|work=BBC Sport|access-date=2022-12-19|language=en-GB}}</ref> Transfer je zvanično završen 27. jula, kada je Martinez potpisao petogodišnji ugovor sa klubom. Sledećeg dana je potvrđeno da će nositi dres sa brojem šest. Martinez je 7. avgusta debitovao za klub u porazu kod kuće rezultatom 2-1 od [[FK Brajton i Houv albion|Brajton i Houv albiona]] u Premijer ligi.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/62366387|title=Ten Hag loses first Man Utd game as Brighton win|work=BBC Sport|access-date=2022-12-19|language=en-GB}}</ref> === Reprezentativna karijera === Martinez je nastupao četiri puta za reprezentaciju Argentine do 20 godina na omladinskom prvenstvu Južne Amerike u Ekvadoru 2017. <ref>{{Cite web|url=http://www.afa.com.ar/6363/lista-para-la-semana-que-viene|title=Se terminó el año para los juveniles - SITIO OFICIAL DE LA ASOCIACIÓN DEL FÚTBOL ARGENTINO|date=2019-03-08|website=web.archive.org|access-date=2022-12-19|archive-date=08. 03. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190308080850/http://www.afa.com.ar/6363/lista-para-la-semana-que-viene|url-status=}}</ref>Prvi nastup je bio tokom prve faze protiv Venecuele, dok su ostala tri stigla u poslednjoj fazi kada je Argentina završila na 4. mestu i potom se kvalifikovala za FIFA Svetsko prvenstvo do 20 godina u Južnoj Koreji 2017. Dobio je poziv za Svetsko prvenstvo do 20 godina, ali nije uspeo da se pojavi, pojavivši se na klupi za zamene jednom protiv Gvineje. Martinez je jednom nastupio za Argentinu na nivou do 23 godine, što je bilo u prijateljskoj pobedi od 5-0 protiv Bolivije u septembru 2019.<ref>{{Cite web|url=https://www.afa.com.ar/es/posts/la-seleccion-sub-23-enfrentara-a-bolivia-desde-las-19-en-el-estadio-de-banfield|title=La Selección Sub 23 derrotó 5-0 a Bolivia en el estadio de Banfield|website=Sitio Oficial de la Asociación del Fútbol Argentino|language=es-AR|access-date=2022-12-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.besoccer.com/match/argentina-sub-23/bolivia-sub-23/2019596145|title=Argentina U-23 vs Bolivia U-23 - Amistosos Selecciones Sub 23 2019: all the info, lineups and events|website=www.besoccer.com|language=en|access-date=2022-12-19|archive-date=08. 07. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708003958/https://www.besoccer.com/match/argentina-sub-23/bolivia-sub-23/2019596145|url-status=}}</ref> == Stil igre == Martinez je zbog svog agresivnog stila igre dobio nadimak „Mesar“.<ref>{{Cite web|url=https://tribuna.com/en/news/manutd-2022-07-17-if-i-have-to-step-over-dead-bodies-ill-do-it-lisandro-martinez-explains-why-hes-nicknamed/|title=‘If I have to step over dead bodies, I’ll do it’: Lisandro Martinez explains why he's nicknamed 'The Butcher'|last=Scarnage|first=Uttiyo|website=Tribuna.com|language=en|access-date=2022-12-19}}</ref> On je prvenstveno štoper, iako je sposoban da igra i na pozicijama [[Odbrambeni igrač (fudbal)|levog beka]] i [[Vezni igrač (fudbal)|centralnog veznog]], s obzirom da je na tim pozicijama povremeno igrao za Defensu i Hustisiju i Ajaks. On je štoper koji je poznat po svom rasponu dodavanja i smirenosti na lopti. U sezoni Eredivizije 2021/22, imao je u proseku više dodavanja za 90 minuta od bilo kog drugog igrača.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12646170/lisandro-martinez-man-utd-and-arsenal-transfer-target-has-shone-for-ajax-and-offers-brains-brawn-and-versatility|title=Lisandro Martinez: Argentina international has shone for Ajax and offers brains, brawn and versatility|website=Sky Sports|language=en|access-date=2022-12-19}}</ref> Pre nego što su ga potpisali, Ajaksovi skauti su Martineza okarakterisali kao levonogog defanzivca koji je dobar sa loptom i poseduje pobednički mentalitet. == Reference == {{reflist}} {{Sastav Manchester United F.C.}} {{Sastav Argentina 2022 SP}} {{Sastav Argentina 2026 SP}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1998||Martínez, Lisandro}} [[Kategorija:Argentinski fudbaleri]] [[Kategorija:Fudbaleri Ajaxa]] [[Kategorija:Fudbaleri Manchester Uniteda]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u fudbalu (igrači)]] feiuoo9mta5shj9qnaxe2qtgq3h49u6 10 4724065 42680787 42680548 2026-08-23T11:05:00Z Edgar Allan Poe 29250 /* Type species */ 42680787 wikitext text/x-wiki {{documentation subpage}} {{High-use}} Ovaj šablon koristi se za postavljanje '''ručnog Taksokvira''', infokutije za biološku klasifikaciju ([[taksonomija]]) skupine živih bića koja se prikazuje na desnoj strani. Za vodič o '''automatskim Taksokvirima''', pogledajte [[WP:Sustav automatskih taksokvira/Uvod]]. Kako šablon ima preko 160 iskoristivih parametara, njegova je implementacija komplicirana, međutim šablon se koristi iznimno jednostavno. Većina parametara su opcionalni, tako da ako neki specifični unos nije relevantan za vaš članak, slobodno ga zanemarite. Za potpunu listu pogledajte odjeljak "[[#Svi parametri|Svi parametri]]" za cjelokupni popis dostupnih parametara. === Uporaba === '''''Napominjemo da su parametri u ovom šablonu osjetljivi na veliko i malo slovo.''''' <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | naziv = | slika = | slika_upright = | slika_alt = | slika_opis = | slika2 = | slika2_upright = | slika2_alt = | slika2_opis = | regnum = [[Plantae]] (ili...) | divisio = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | dvoimeno = | dvoimeno_autorstvo = | karta_raspon = <!--neobvezna mapa, ima još i 2, 3 i 4 --> | karta_raspon_upright = | karta_raspon_alt = | karta_raspon_opis = | <!--ili 115 drugih parametara--> }} </syntaxhighlight> Boje u šablonu prikazuju se automatski prema ključu iz tablice ispod: {| class="wikitable" |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Životinje]] || {{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaea]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Arheja]] || {{Taksokvir boja|[[Archaea]]}} |također i [[nanoerheoti]] (nanarheoti), [[korarheoti]], [[taumarheoti]], [[krenarheoti]] i [[euriarheoti]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Biljke]] || {{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}} |također i [[arheplastidi]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Bakterije]] || {{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Eukaryota}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Eukarioti]] || {{Taksokvir boja|Eukaryota}} |odnosi se na eukariote bez druge definirane boje, uključujući [[ekskavati|ekskavate]], [[amebozoa|amebozoe]] i [[opistokonti|opistokonte]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Fungi]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Gljive]] || {{Taksokvir boja|[[Fungus|Fungi]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Ichnos}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Ihnotakson]]i || {{Taksokvir boja|Ichnos}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|''[[incertae sedis]]''}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | ''[[incertae sedis]]'' || {{Taksokvir boja|incertae sedis}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Supergrupa SAR|SAR]] || {{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}} |također i [[harosa]], [[kromalveolati]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Veterovata}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Fosili jaja|Ootaksoni]] || {{Taksokvir boja|Veterovata}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Virus]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Virus]]i || {{Taksokvir boja|[[Virus]]}} |također i [[viroid]]i |} === Brzinski uvod i kratki primjeri === ==== Životinje ==== ===== Vrsta ===== {{Taksokvir | naziv = Azijska zlatna mačka | slika = Catopuma temminckii.jpg | slika_alt = Zlatna mačka u sjedećem položaju s podignutom glavom i gotovo zatvorenim očima | slika_upright = 1.15 | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Felidae]] | genus = ''[[Catopuma]]'' | species = '''''C. temminckii''''' | dvoimeno = ''Catopuma temminckii'' | dvoimeno_autorstvo = ([[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]] & [[Thomas Horsfield|Horsfield]], [[1827.]]) }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | naziv = | slika = | slika_alt = | slika_upright = | regnum = [[Animalia]] | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | dvoimeno = | dvoimeno_autorstvo = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ===== Viši takson ===== {{Taksokvir | name = Brazdeni kitovi | image = Humpback Whale underwater shot.jpg | image_alt = Grbavi kit roni pod vodom s ispruženom prednjom perajom | image_caption = [[Grbavi kit]], ''Megaptera novaeangliae'' | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Cetacea]] | subordo = [[Mysticeti]] | familia = '''Balaenopteridae''' | familia_autorstvo = [[John Edward Gray|Gray]], [[1864.]] | podjela_kategorije = Rodovi | podjela = {{ubl|''[[Balaenoptera]]''|''[[Megaptera]]''}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | regnum = [[Animalia]] | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | genus_autorstvo = | podjela_kategorije = | podjela = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ==== Biljke ==== Većina biljaka spada u skipinu kritosjemenjača (cvjetnjača). Prema konsenzusu s engleske Wikipedije, trenutno bi se za klasifikaciju trebao koristiti [[APG IV]], klasifikacijski sustav Grupe za filogenezu kritosjemenjača (''Angiosperm Phylogeny Group'', AGP). Ipak, APG-ov sustav nema formalno određene odjeljke i razrede, ali sadrži hijerarhijski utemeljene, neformalno imenovane [[kladus]]e. Hijerarhija neformalno imenovanih kladusa prezentirana je uz pomoć parametara kao što je {{para|nekategorizirana_divisio}}, koji dolaze namjesto formalno određenih parametara. Članci o biljkama koje nisu kritosjemenjače (npr. [[četinjače]], [[paprati]]) trebali bi i dalje koristiti formalne odjeljke i razrede u Taksokviru. ===== Vrste kritosjemenjača ===== {{Taksokvir | naziv = ''Magnolia virginiana'' | slika = Sweetbay1082.jpg | slika_alt = Bijeli cvijet okružen dugim zelenim listovima | slika_opis = ''Magnolia virginiana'' | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = [[Magnoliids]] | ordo = [[Magnoliales]] | familia = [[Magnoliaceae]] | genus = ''[[Magnolia]]'' | species = '''''M. virginiana''''' | dvoimeno = ''Magnolia virginiana'' | dvoimeno_autorstvo = [[Carl Linnaeus|L.]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | naziv = | slika = | slika_alt = | slika_opis = | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = | nekategorizirani_ordo = | ordo = | familia = | genus = | species = | dvoimeno = | dvoimeno_autorstvo = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ===== Viši takson kritosjemenjača ===== {{Taksokvir | naziv = Hrastovi | slika = Quercus robur.jpg | slika_alt = Lišće i plodovi hrasta | slika_opis = Lišće i [[žir]]evi [[Hrast lužnjak|hrasta lužnjaka]], ''Quercus robur'' | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = [[Eudikotiledone]] | nekategorizirani_ordo = [[Rosidae]] | ordo = [[Fagaleae]] | familia = [[Fagaceae]] | genus = '''''Quercus''''' | genus_autorstvo = [[Carl Linnaeus|L.]] | podjela_kategorije = [[Vrsta|Vrste]] | podjela = {{ubl|Vidi [[Lista vrsta roda Quercus|Lista vrsta roda ''Quercus'']]}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | slika = | slika_alt = | slika_opis = | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = | nekategorizirani_ordo = | ordo = | familia = | genus = | genus_autorstvo = | podjela_kategorije = | podjela = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ==== Virusi ==== Iako zbog historijskih razloga trenutno postoje parametri za taksone virusa, ovaj šablon nije najprimjereniji za viruse, čija klasifikacije koristi različite kategorije te pravila o kurzivu i imenovanju. Umjesto ovog šablona, koristite [[WP:Sustav automatskih taksokvira|automatizirani šablon]] {{tl|Virusbox}}. === Parameteri === ==== Naziv ==== {{See also|Wikipedija:Naslovi članaka|Wikipedija:Jezičke smjernice}} U ovom bi se parametru trebao nalaziti jedinstveni [[udomaćeni naziv]] koji je naširoko korišten u literaturi i svakodnevnom govoru, a ako isti ne postoji, onda se treba koristiti aktualno korišteni stručni naziv na [[latinski jezik|latinskom jeziku]]. S obzirom na postojeće razlike u udomaćenim nazivima među varijantama [[Srpskohrvatski|srpskohrvatskog jezika]], neki će se nazivi morati rješavati primjenom konsenzusa ili drugih jezičnih smjernica. Opća pravila za nazive nalažu sljedeče: * Udomaćeni nazivi za više taksonomske kategorije uvijek se pišu u pluralu (npr. [[gušteri]], [[ptice]]). * Udomaćeni nazivi za vrste i podvrste uvijek se pišu u jednini (npr. [[zlatna žaba]], [[patuljasti troprsti ljenjivac]]). Parametar {{para|naziv}} ne bi smio sadržavati više od jednog naziva. On služi samo kao zaglavlje za šablon, a ne kao ''popis naziva''. Stoga je dovoljan samo jedan naziv. Prilikom procjene koji udomaćeni naziv koristiti, molimo vas da konzultirate relevantnu literaturu i provjerite postoji li lokalni konsenzus oko naziva. ==== Boja ==== ''Boja'' taksokvira automatski se generira temeljem unosa, ovisno o taksonomskoj kategoriji od {{para|phylum}} naviše (vidi [[Šablon:Taksokvir]]). U pravilu nema potrebe specificirati ovaj parametar ručno; za slučaj da šablon ne može automatski generirati boju, možete koristiti {{para|color_as}} (npr. u slučaju enigmatičnih fosila koji se ne mogu klasificirati u određeno kraljevstvo). {| class="wikitable" |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Životinje]] || {{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaea]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Arheja]] || {{Taksokvir boja|[[Archaea]]}} |također i [[nanoerheoti]] (nanarheoti), [[korarheoti]], [[taumarheoti]], [[krenarheoti]] i [[euriarheoti]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Biljke]] || {{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}} |također i [[arheplastidi]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Bakterije]] || {{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Eukaryota}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Eukarioti]] || {{Taksokvir boja|Eukaryota}} |odnosi se na eukariote bez druge definirane boje, uključujući [[ekskavati|ekskavate]], [[amebozoa|amebozoe]] i [[opistokonti|opistokonte]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Fungi]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Gljive]] || {{Taksokvir boja|[[Fungus|Fungi]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Ichnos}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Ihnotakson]]i || {{Taksokvir boja|Ichnos}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|''[[incertae sedis]]''}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | ''[[incertae sedis]]'' || {{Taksokvir boja|incertae sedis}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Supergrupa SAR|SAR]] || {{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}} |također i [[harosa]], [[kromalveolati]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Veterovata}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Fosili jaja|Ootaksoni]] || {{Taksokvir boja|Veterovata}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Virus]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Virus]]i || {{Taksokvir boja|[[Virus]]}} |također i [[viroid]]i |} ==== Klasifikacija ==== Kao što je navedeno ranije, odjeljak o klasifikacije uključuje neke ili sve od navedenih taksonomskih kategorija: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = </syntaxhighlight> Svaki unos odgovara određenoj grupi, osim posljednjeg, koji se odnosi na grupu o kojoj je članak. Preporučuje se koristiti ''latinske'' nazive pojedinih grupa kako bi se olakšao prijenos koda među Wikipedijama. Stoga, gore navedene grupe predstavljaju latinske nazive za, redom, carstvo, koljeno, razred, red, porodicu, rod i vrstu. {{Taksokvir | name = Šumski veliki crveni mrav | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | classis = [[Insecta]] | ordo = [[Hymenoptera]] | familia = [[Formicidae]] | subfamilia = [[Formicinae]] | tribus = [[Formicini]] | genus = ''[[Formica]]'' | species = '''''F. rufa''''' | binomial = ''Formica rufa'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1761.]] }} Taksokviri bi trebali sadržavati sve glavne kategorije više od taksona koji je tema članka, kao i niže kategorije koje su važne za razumijevanje klasifikacije taksona koji je tema članka, ili o kojima se raspravlja u članku. Ostale niže kategorije ne trebaju se uključivati u taksokvir. Primjerice, u taksokviru za rod ''[[Formica]]'', primjereno je uključiti unose za pleme i potporodica jer oni pomažu u razumijevanju kako se rod ''Formica'' odnosi prema drugim rodovima u porodici [[Formicidae]]. Međutim, ne bi bilo primjereno uključiti nadred [[Holometabola]], s obzirom na to da se svi rodovi [[mravi|mrava]] nalaze u tom nadredu; u tom pogledu to nije pretjerano važno u kontekstu članka. Još jedan primjer je potporodica [[Bambusoideae]], koja se odnosi na [[bambus]]e. Ova bi se potporodica vjerojatno trebala uvrstiti u svaki taksokvir u člancima o vrstama bambusa, s obzirom da je u ovom kontekstu, unatoč niskom rangu, važna klasifikacijska skupina. Niže se kateorije uključuju na isti način kao više, primjerice: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | classis = ... | subclassis = ... | superordo = ... | ordo = ... </syntaxhighlight> Napominjemo da bi se vrste i podvrste trebale navoditi koristeći skraćene nazive, primjerice ''H. sapiens'', ''H. s. sapiens''. Epiteti se sami po sebi ne bi trebali navoditi ovdje. Puni naziv vrste ili podvrste navodi se u sekciji o dvoimenom ili troimenom nazivu. Vidi [[#Svi parametri]] za potpuni popis. ===== Klasifikacijski status ===== Parametar {{para|klasifikacija_status}} može dodati dodatni tekst u zagradama nakon zaglavlja "Naučna klasifikacija". Primjerice {{para|klasifikacija_status|osporena}} prikazat će se kao "[[Sistematika|Naučna klasifikacija]] (osporena)". Vidi ''[[w:en:Baranophrys|Baranophrys]]'' (na engleskoj Wikipediji) za primjer taksokvira u kojem se koristi ovaj parametar. Ovaj se parametar treba koristit samo kada bi tekst "Naučna klasifikacija" bez njega bio pogrešan. ===== Odjeljci i sekcije ===== Ove kategorije imaju različita značenja u botanici i zoologiji. Za članke o botanici: * Koristite '''divisio''' za odjeljak (kategorija iznad razreda i ispod carstva) * Koristite '''sectio''' za sekciju (kategorija iznad vrste i ispod roda) Napomena: Neki posebno veliki rodovi, npr. ''Rhododendron'', imaju i podsekcije. Za članke o zoologiji: * Koristite '''zoodivisio''' za odjeljak (kategorija iznad porodice i ispod reda) * Koristite '''zoosectio''' za sekciju (kategorija iznad porodice i ispod reda) ===== Nekategorizirani taksoni ===== Za svaku veliku kategoriju od porodice do koljena možete dodati i nekategoriziranu kategoriju u taksokvir. Unos {{mono|nekategorizirani_X}} uvijek se prikazuje iznad kategorije X, primjerice {{mono|nekategorizirana_superfamilia}} pokazuje se iznad porodice i nadporodice, a ispot reda, podreda i tako dalje: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | ordo = | nekategorizirana_superfamilia = | familia = </syntaxhighlight> Za životinje i biljke koje nisu kritosjemenjače, koristite ove kategorije razumno, odnosno samo po potrebi. Potreba za uključivanjem nekategoriziranih taksona uglavnom implicira da pratite [[Filogenetska nomenklatura|filogenetsku nomenklaturu]]. U pravilu je bolje sažeti klasifikaciju na samo velike kategorije, a detalje objasniti u članku. ====== Nekategorizirani taksoni za kritosjemenjače ====== [[Kritosjemenjače]] (angiosperme) često koriste nekategorizirane taksone. Sustav klasifikacije [[APG IV]], koji se koristi za klasifikaciju kritosjemenjača na Wikipediji, nema formalno imenovane kategorije poput odjeljaka, razreda i slično, već sadrži hijerarhijski utemeljene, neformalno imenovane [[kladus]]e. Taksokvir za kritosjemenjače trebao bi koristiti parametre {{para|nekategorizirana_divisio|[[Angiospermae]]}} umjesto {{para|divisio}}, {{para|nekategorizirani_classis}} umjesto {{para|classis}}, a ako je moguće i {{para|nekategorizirani_subclassis}} umjesto {{para|subclassis}}. Taksokviri o kritosjemenjačama često će imati tri do četiri neformalne hijerarhijske kategorije iznar kategorije reda, što znači da će parametar {{para|nekategorizirani_ordo}} biti neophodan, a on će se smjestiti odmah iznad parametra {{para|ordo}}, gdje se nalazi formalno imenovani red. Nekategorizirani parametri u nazivima parametara sadrže samo kategorije, poput "nekategorizirani '''divisio'''", što uredniku omogućava da sadržaj rasporedi hijerarhijski; korištenje ovih naziva ni na koji način ne aproksimira rang kategorije. Za članke o kritosjemenjačama koje koriste APG-ov sustav klasifikacije, redovni parametri uključujući i {{para|divisio}}, {{para|classis}} te {{para|subclassis}} ne bi se trebali koristiti jer će biti prikazani između ovih nekategoriziranih kladusa iz APG-a. Kako bi bilo usklađeno s odjeljkom [[#Klasifikacija]] iznad te savjetima o uključivanju viših kategorija, ove se kategorije smatraju višima u kontekstu APG-ovog sustava te se trenutno uključuju u članke o kritosjemenjačama: {{tree list}} *[[Angiospermae]] **[[Magnoliidae]] **[[Monokotiledone biljke|Jednosupnice]] ***[[Komelinidi]] **[[Eudikotiledone]] ***[[Prave eudikotiledone]] (prikazuje se kao viša kategorija kada biljka ne potpada pod dvije dolje navedene kategorije) ****[[Rosidae]] ****[[Asteride]] {{tree list/end}} Napomena: Rosidae sadrže dva kladusa, [[fabide]] (poznate i kao [[eurosidi I]]) i [[malvide]] (poznate i kao [[eurosidi II]]), dok Asteridae sadrže dva dodatna kladusa, [[lamiide]] ([[euasteridi I]]) i [[kampanulide]] ([[euasteridi II]]). Ovi se kladusi smatraju nižim kategorijama te se prikazuju samo u člancima o redovima ili porodicama uz koje su direktno povezani. Taksokvir za kritosjemenjaču u pravilu će sadržavati sljedeće parametre: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiospermae]] | unranked_classis = | unranked_ordo = | ordo = </syntaxhighlight> ==== Podebljanja i kurziv ==== Kurziv se mora ručno dodati na svaki parametar. Ako unos za rod, vrstu i dvoimeni naziv (s ručno dodanim kurzivom) odgovara naslovu stranice,<ref group=note> Ako je naslov stranice, primjerice, "Homo (rod)", onda će taksokvir to prikazati kao "''Homo''", a naslov kao "''Homo'' (rod)".</ref> onda će naziv u taksokviru ''i'' naslov biti u kurzivu. Napominjemo da ako se koristi parametar {{para|naziv}}, naslov neće biti automatski u kurzivu. Naziv taksokvira bit će točno onakav kako je specificirano u parametru {{para|naziv}}&nbsp;&ndash; kurziv se u ovom slučaju mora dodati automatski. Ako u taksokviru navodite kategorije na [[latinski jezik|latinskom jeziku]], onda ih u pravilu navodite u kurzivu. Ako u članku koristite udomaćeni naziv ili prijevod, isti se ne treba pisati u kurzivu. Primjerice, ako za carstvo koristitie latinski naziv, koristit ćete kurziv (''[[Animalia]]''), ali ako koristite srpskohrvatski naziv, onda kurziv neće biti potreban ([[Životinje]]). Podebljanje se koristi iza isticanje teme članka. Parametri {{para|naziv}}, {{para|dvoimeno}} i {{para|troimeno}} automatski su podebljani. U odjeljku za klasifikaciju – od parametra {{para|regnum}} do {{para|species}} – treba podebljati samo krajnji unos kao i sve više kategorije koje sadrže taj krajnji unos. ==== Dodatne podjele ==== {{Taxobox | name = Kopriva | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Urticaceae]] | genus = '''''Urtica''''' | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | subdivision_ranks = Vrste | subdivision = {{columns-list|colwidth=30em| * ''U. angustifolia'' * ''U. ardens'' * ''U. atrichocaulis'' * ''U. atrovirens'' * ''U. cannabina'' * ''U.&nbsp;chamaedryoides'' * ''[[Urtica dioica|U. dioica]]'' * ''U. dubia'' * ''[[Urtica ferox|U. ferox]]'' * ''U. fissa'' * ''[[Urtica dioica galeopsifolia|U. galeopsifolia]]'' * ''U. gracilenta'' * ''U. hyperborea'' * ''[[Urtica incisa|U. incisa]]'' * ''U. kioviensis'' * ''U. laetivirens'' * ''U. linearifolia'' * ''U. mairei'' * ''U.&nbsp;membranacea'' * ''U. morifolia'' * ''U. parviflora'' * ''U. pilulifera'' * ''U. platyphylla'' * ''U. pubescens'' * ''U. rupestris'' * ''U. sondenii'' * ''U. taiwaniana'' * ''[[Urtica thunbergiana|U. thunbergiana]]'' * ''U. triangularisa'' * ''[[Urtica urens|U. urens]]'' }} }} Grupe više od vrste (čak i vrste, ako postoji nekoliko značajnih podvrsta) uglavnom trebaju sadržavati listu podgrupa. Koristite parametar {{para|podjela}} za generiranje te liste. Listu možete dodatno formatirati koristeći niz drugih šablona, poput specijaliziranih šablona {{tl|Lista taksona s poveznicama}} ili {{tl|Lista vrsta s poveznicama}}, koji se bave i autorstvom (vidjeti ), ali i općih šablona za liste u šablonima kao što je {{tl|columns-list}}. Koristite {{para|podjela_kategorije}} kako biste naznačili rang podgrupa. Primjerice, za porodice: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | podjela_kategorije = Porodice | podjela = {{linked taxon list |Porodica1|Autorstvo1 |Porodica2|Autorstvo2 |Porodica3|Autorstvo3 }} </syntaxhighlight> Za liste s više podgrupa, lista se može podijeliti koristeći šablone {{tl|div col}} i {{tl|div col end}}, koji će ju podijeliti na dva stupca (vidi primjer desno). U slučajevima kada bi lista bila preduga za šablon ili kada bi klasifikacija bila previše raznovrsna da se može sažeti, listu treba zamijeniti porukom "Vidi tekst" (koja upućuje na punu listu u članku) ili ju treba potpuno izostaviti. Dobra nit vodilja je i sljedeće – ako ima više od 100 podgrupa, onda lista treba biti samostalan članak. U slučajevima raznovrsne klasifikacije, opisna poruka, npr. "Tipični redovi" ili "Značajni redovi", može se koristiti. U slučajevima kada rang nije potpuno jasan, možda bi bilo bolje koristiti generalne opise poput "Podgrupe" ili "Taksoni". Nekada je prikladno navoditi i više od jedne klasifikacijske razine u listi. U tom se slučaju niže grupe trebaju pomaknuti u desno koristeći kod "&amp;nbsp;", uglavnom tri puta za prvi uvučeni redak, a onda još jednom do tri puta za svaku sljedeću nižu razinu. Veće grupe možete označiti podebljavanjem. Ipak, nemojte zaboraviti da bi se to trebalo raditi samo s posrednim podgrupama koje ne zaslužuju samostalni članak; taksokviri su premali da bi sadržavali duplicirane podatke. ==== Kategorija ugroženosti ==== {{Main|Wikipedija:Kategorija ugroženosti}} [[File:Status iucn3.1.svg|thumb|IUCN iz 2001. (IUCN3.1)]] [[File:Status iucn2.3.svg|thumb|IUCN iz 1994. (IUCN2.3)]] [[File:Status TNC.svg|thumb|NatureServe (TCN)]] [[File:Status ESA.svg|thumb|Zakon o ugroženim vrstama (ESA)]] [[File:Status COSEWIC.svg|thumb|Rizične vrste/SARA (COSEWIC)]] [[File:Status EPBC.svg|thumb|Zaštita okoliša i očuvanje biodiverziteta (EPBC)]] [[File:Status DECF.svg|thumb|Lista flore proglašene rijetkom i prioritetnom (DECF)]] [[File:Status 2008 NZTCS.svg|thumb|Novozelandski sustav klasifikacije prijetnji (NZTCS)]] '''Kategorija ugroženosti''' može se uključiti u taksokvir kako bi se prikazao grafički pregled kategorija ugroženosti za temu članka. Cijeli sklop informacija o kategoriji ugroženosti sastoji se od nekoliko parametara: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> |status = kod |status_sistem = klasifikacijski sustav <!-- ako je postavljen kod, ovo je obvezan parametar --> |status_ref = <ref>...</ref> <!-- neobvezno --> |izumrli = godina izumiranja <!-- neobvezno: koristiti samo ako je (1) |status=EX, a godina izumiranja je poznata ili, 2) se radi o fosilu) --> </syntaxhighlight> Napomene: # Kategorija ugroženosti ne treba koristiti za prahistorijske organizme; za njih treba koristiti parametar {{para|raspon_fosila}}. # Neki automatizirani taksokviri koriste parametar {{para|izumrli}} u drugu svrhu—vidjeti [[Šablon:Speciesbox#Izumrle vrste]]. ===== Sistem zaštite ===== Postoji nekoliko organizacija koje imaju oblikovane sustave zaštite živih organizama, što je dovelo do postojanja različitih klasifikacijskih kriterija. Iz tog razloga se statusna kategorija mora spariti s korištenim klasifikacijskim sistemom. Preporučeni '''status_sistem''' je ''IUCN3.1'', ali ako nije dostupan za konkretnu vrstu, dopušteno je koristiti druge sisteme klasifikacije. Detalji se mogu naći [[w:en:Wikipedia:Conservation status|ovdje]]. Slike s desne strane prikazuju primjenjive sisteme, kako međunarodne tako i nacionalne. ''IUCN2.3'' je zastario za nove taksokvire, ali neki stariji još uvijek postoje te podržavaju ovu verziju. Ovaj je parametar '''obvezan''' kako bi se Kategorija ugroženosti pravilno prikazao u šablonu. Ako ne popunite ovaj parametar, taksokvir neće prikazivati grafiku. ===== Kod ===== Unos za parametar '''kod''' treba biti odgovarajući kod iz odabranog sistema. Kod treba unijeti točno onako kako je naveden u ovoj dokumentaciji. Kako biste pronašli Kategorija ugroženosti za velik broj organizama, možete pretražiti [[International Union for Conservation of Nature|IUCN-ovu]] [http://www.iucnredlist.org/ bazu podataka ugroženih vrsta]. S obzirom na to da svaki sistem ima drugačiji kod, molimo vas da konzultirate dokumentacijske stranice šablona za primjenjive kodove. Navedena tablica sadrži relevantne kodove (treći stupac prikazuje kategoriju koja se automatski dodaje u članak): :{| class="wikitable plainrowheaders" |+IUCN-ovi statusi za taksokvire !scope="col"| Status (kako se prikazuje u taksokviru) !scope="col"| Kod !scope="col"| Kategorija |- !scope="row"| Sigurna | sigurna<ref name="invalid" group="IUCN" /> || |- !scope="row"| Pripitomljena | DOM<ref name="invalid" group="IUCN" /> || [[:Category:Domaće životinje]] |- !scope="row"| Najmanje zabrinjavajuća (LC) | LC || |- !scope="row"| Najmanje zabrinjavajuća (LR/lc) | LR/lc || |- !scope="row"| [[Gotovo ugrožena vrsta|Gotovo ugrožena]] (NT) | NT || |- !scope="row"| [[Gotovo ugrožena vrsta|Gotovo ugrožena]] (LC/nt) | LR/nt || |- !scope="row"| [[Vrsta koja ovisi o zaštiti|Ovisna o zaštiti]] (LR/cd) | LR/cd || |- !scope="row"| [[Osjetljiva vrsta|Osjetljiva]] (VU) | VU || |- !scope="row"| [[Ugrožena vrsta|Ugrožena]] (EN) | EN || [[:Category:Ugrožene vrste]] |- !scope="row"| [[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]] | CR || [[:Category:Kritično ugrožene vrste]] |- !scope="row"| [[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]] (CR), moguće izumrla | PE || [[:Category:Kritično ugrožene vrste]] |- !scope="row"| Izumrla u prirodi (EW) | EW || [[:Category:Vrste izumrle u prirodi]] |- !scope="row"| Izumrla | EX || |- !scope="row"| Nedovoljno poznata (DD) | DD || |- !scope="row"| ''Nije procijenjena'' (NE) | NE || |- !scope="row"| Fosil | fosil<ref name="invalid" group="IUCN">Ovo nije ispravna kategorija s IUCN-ove crvene liste.</ref><ref name="fossil" group="IUCN">Parametar {{para|status|fosil}} zastario je te je zamijenjen parametrom {{para|raspon_fosila}} {{tlx|fossil range}} (vidi [[#Raspon fosila]] za više informacija).</ref> || |- !scope="row"| Prahistorijska | pre<ref name="invalid" group="IUCN" /> || |- !scope="row"| Vidi tekst | Vidi tekst<ref name="invalid" group="IUCN" /> || |- !scope="row"| Nizak rizik | <s>LR</s><ref name="invalid" group="IUCN" /><ref name="LR" group="IUCN">{{var|LR}} je zastarjeli kod; umjesto njega koristite {{var|LR/lc}} ili {{var|LR/nt}} ili {{var|LR/cd}}.</ref> || |} '''Napomene''': {{Reflist|group=IUCN|close}} ===== Korištenje referenci ===== Kako biste dodali referencu za Kategorija ugroženosti, unesite ju na sljedeći način: <syntaxhighlight lang="wikitext"> | status_ref = <ref>{{Cite journal | author = |title = | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = | page = | publisher = [[International Union for Conservation of Nature]] | date = | url = | doi = | access-date = }}</ref> </syntaxhighlight> Vidjeti {{tlx|Cite journal}} ili {{tlx|Cite IUCN}} za parametre koje morate popuniti u tim šablonima. Nemojte zaboraviti da oznaka <nowiki><ref></nowiki> zahtijeva dodavanje šablona {{tlx|Reflist}} ili oznake <nowiki><references /></nowiki> u odjeljku za reference. ==== Raspon fosila ==== U taksokvir se može dodati i stratigrafski raspon za fosile, a sve koristeći parametar {{para|raspon_fosila}} parameter. Promjerice, za grupu koja je živjela u periodu od [[kambrij]]a do [[perm (geologija)|perma]], koristite sljedeći kod: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> |raspon_fosila = [[kambrij]]–[[perm (geologija)|perm]] </syntaxhighlight> Ako želite dodati grafički prikaz za raspon fosila (prikazan ovdje), možete koristiti šablon {{tl|Raspon fosila}} i to na sljedeći način: {{image frame|content={{raspon fosila|kambrij|perm}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | raspon_fosila = {{raspon fosila|kambrij|perm}} </syntaxhighlight> ili <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | raspon_fosila = {{raspon fosila|542|250}} [[kambrij]]–[[perm (geologija)|perm]] </syntaxhighlight> Za živuće taksone koji postoje i danas, kao završetak se navodi "Nedavno", dok se za vrste koje su nedavno umrle, poput [[moa|moe]], navodi "Holocen", a trenutno se status treba navesti u parametru {{para|status}}. Za grupe koje su živjele tijekom samo jednog perioda, jednostavno ga navedite bez navođenja raspona, primjerice: {{image frame|content={{raspon fosila | silur}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | raspon_fosila = {{raspon fosila|silur}} </syntaxhighlight> ==== Slike ==== U taksokvir se može dodati i slika koristeći parametar {{para|slika}}. Preporučuje se da dodate sliku u taksokvir ako ona postoji. Pri unosu, ''nemojte'' uključivati dodatke "Datoteka:" (ili slične) uz naziv datoteke! Ako ste dodali sliku, onda je poželjno dodati i alt tekst preko parametra "{{para|slika_alt}}". Alt tekst ne bi trebao biti isti kao i opis; umjesto toga, on bi trebao opisati sadržaj slika za nekoga tko ju ne može vidjeti. Opis za sliku dodaje se pomoću parametra "{{para|slika_opis}}". Opis nije potreban ako bi on bio samo kopija naslova članka. Opis treba dodati samo ako može pružiti više informacija o temi slike, poput spola ili razvojne faze, lokacije gdje je slika nastala, autora ili slično. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | slika = Sweetbay1082.jpg | slika_alt = Bijeli cvijet okružen dugim, zelenim listovima | slika_opis = ''Magnolia virginiana'' </syntaxhighlight> Temeljna je postavka da se širina slike određuje prema korisničkim preferencijama za širinu. Generalno, preporučuje se da se ove preference poštuju. Ipak, u nekim će slučajevima biti poželjno promijeniti postavljenu širinu; ovo se može napraviti korištenjem parametra {{para|slika_širina}}, koji mijenja veličinu slike temeljem omjera. Tako {{para|slika_širina|1.1}} povećava sliku za 10% u odnosu na osnovne korisničke preferencije, dok ju {{para|slika_širina|0.75}} čini 25% manjom. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | slika = Sweetbay1082.jpg | slika_alt = Bijeli cvijet okružen dugim, zelenim listovima | slika_opis = ''Magnolia virginiana'' | slika_širina = 1.45 </syntaxhighlight> Dugi ili komplicirani opisi slike, koji bi ipak trebali biti rijetki, izgledaju bolje ako se poravnaju s lijeve strane. Ovo se može postići korištenjem parametra "{{para|slika_opis_položaj|left}}". U taksokvir se može dodati i druga slika, što se postiže popunjavanjem parametara {{para|slika2}}, {{para|slika2_alt}}, {{para|slika2_opis}} i {{para|slika2_širina}}. Ovo treba koristiti rijetko, odnosno samo kada je članak dovoljno dug da mogu stati dvije slike ''i'' kada uopće ima smisla dodati drugu sliku u taksokvir, a ne negdje u sam članak. Ovo će najčešće biti korisno kada neka vrsta ima značajne razlike između jedinki muškog i ženskog spola. ==== Autorstva ==== Pravilo je da se autorstvo navodi samo za taksone pokrivene člankom. Više taksonomske kategorije koje sadrže samo temu članka također bi trebale navoditi autorstvo, osim kada je ono isto kao i u slučaju taksona u pitanju. U slučaju vrsta (ili podvrsta), autorstvo se može navesti u odjeljku ''dvoimeno'' ili ''troimeno''. Inače, autorstvo se može navesti i u samoj klasifikaciji. Primjerice, za red: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | ordo = | ordo_autorstvo = </syntaxhighlight> Sljedeći primjeri ilustriraju različite konvencije pri imenovanju, datumima i ostalim elementima nazivlja za različita carstva: * ''Animalia ** Izvorni naziv: '''''Homo sapiens''''' {{small|1=[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758.}} ** Reklasifikacija: '''''Panthera leo''''' {{small|1=([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758.)}} (izvorno ''Felis leo'') * ''Plantae ** Izvorni naziv: '''''Magnolia virginiana''''' {{small|1=[[Carl Linnaeus|L.]]}} ** Reklasifikacija: '''''Anacamptis pyramidalis''''' {{small|1=([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Louis Claude Richard|Rich.]]}} (izvorno ''Orchis pyramidalis'') * ''Bacteria ** Izvorni naziv: '''''Vibrio cholerae''''' {{small|1=[[Robert Koch|R. Koch]] 1883.}} ** Reklasifikacija: '''''Streptococcus pneumoniae''''' {{small|1=(Klein 1884.) Chester 1901.}} (izvorno ''Micrococcus pneumoniae'') ** Stari naziv: '''''Salmonella enterica''''' {{small|1=(ex Kauffmann & Edwards 1952.) Le Minor & Popoff 1987.}} Autorstva koja se koriste u znanstvenim nazivima također imaju različite standarde skraćivanja, ovisno o tome radi li se o biljkama ili životinjama. ==== Raznolikost ==== Kod viših taksona i taksona kod kojih podjela ne ukazuje na broj vrsta, možete koristiti parametar {{para|raznolikost}}. On treba biti popraćen parametrom {{para|raznolikost_link}}, koji vodi do prikladne stranice, a koja će uglavnom biti naslovljena ''Lista vrsta roda X''. Primjerice: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto; font-size:80%"> | raznolikost_link = Lista vrsta roda Quercus | raznolikost = oko 120 vrsta </syntaxhighlight> ''Nije'' dobra ideja biti pretjerano precizan oko broja vrsta. Kod velikog broja grupa, nove vrste redovito se otkrivaju i opisuju tako da se brojka stalno mijenja. Također, moguće je da promjene u taksonomskim kriterijima dovedu do promjene unutar određenih rodova. Stoga je navođenje okrivne, odnosno zaokružene brojke vrsta bolje jer olakšava održavanje. Za dodavanje reference o broju vrsta koristite parametar {{para|raznolikost_ref}} kako slijedi: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | raznolikost_ref = <ref>Hershler i Longley, 1986., str.&nbsp;127</ref> </syntaxhighlight> ==== Mape staništa ==== Na kraju taksokvira može se dodati i mapa staništa. Za to koristite parametre {{para|karta_raspon}}, {{para|karta_raspon_širina}}, {{para|karta_raspon_alt}} te {{para|karta_raspon_opis}}, i to a isti način kao i one za sliku. Navođenje širine mape ta raspon uglavnom nije potrebno. Primjer korištenja: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | karta_raspon = Map.jpg | karta_raspon_širina = 1.1 | karta_raspon_alt = Mapa koja prikazuje ... | karta_raspon_opis = Staništa ... </syntaxhighlight> Šablon podržava do četiri mape ukupno, a za što koristite odgovarajuće parametre {{para|karta_raspon2}}, {{para|karta_raspon2_širina}} i tako dalje. Možete i generirati mape koristeći prikladne prazne mape poput [[:Datoteka:BlankMap-World-noborders.png]]. Takve mape ne bi trebale biti prevelike (širina od 300 do 400 piksela sasvim je dovoljna, s obzirom na to da je ta mapa tek globalni pregled; detaljnije mape uvijek se mogu uvrstiti u sam tekst članka), a ako ih napravite, prebacite ih na [[Wikimedia Commons]] i dodajte u kategoriju [[:commons:Category:Animal distribution maps]]. ==== Sinonimi ==== Kada za određenu vrstu postoje sinonimi, možete koristiti parametar {{para|sinonimi}}. Listu sinonima možete formatirati na isti način kao i listu za [[#Dodatne podjele|dodatne podjele]], s tim da sinonimi generalno ne bi trebali imati poveznice, tako da, primjerice, možete koristiti {{tl|Lista taksona}} za taksone čiji nazivi nisu u kurzivu, a {{tl|Lista vrsta}} za one čiji nazivi jesu u kurzivu. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | sinonimi = {{Lista vrsta |Vrsta1|Autorstvo1 |Vrsta2|Autorstvo2 }} </syntaxhighlight> [http://ubio.org/NomenclatorZoologicus/ Nomenclator Zoologicus] sadrži podatke za sve osim najnovijih životinjskih rodova. Laici će možda imati problema s korištenjem ove baze podataka, ali radi se o sveobuhvatnom izvoru za autorstva naziva rodova, kako onih priznatih tako i manje poznatih sinonima. Nekada će biti navedeno da je uspostavljen novi naziv jer je stari, izvorni naziv "zauzet" (engl. "preoccupied"). To znači da je utvrđeno da drugi takson istog ranga unutar istog carstva već ima taj naziv, čak i ako je taj naziv samo sinonim. Duge liste mogu se sakriti pomoću parametra {{para|hidden|yes}} u bilo kojem šablonu za liste taksona. Alternativno možete koristiti {{tlx|collapsible list|2=bullets=true|3=...}}; korištenje ovog šablona onemogućava korištenje šablona {{tl|Lista taksona}}, tako da budite oprezni. Heterotipni, upitni ili anamorfni/teleomorfni sinonimi za gljive mogu se navesti posebno ako je to potrebno. Koristite parametar {{para|sinonimi_ref}} kako biste listi sinonima dodali referencu: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | sinonimi_ref = <ref>Smith i Jones, 2009., str.&nbsp;5</ref> </syntaxhighlight> ==== Tipska vrsta ==== Ako je za neki rod (ili višu kategoriju) poznata [[tipska vrsta]], možete koristiti parametre {{para|tipska_vrsta}} i {{para|tipska_vrsta_autorstvo}}. Za botaničke članke, odnosno nazive prema [[Međunarodni kodeks nomenklature algi, gljiva i biljaka|Međunarodnom kodeksu nomenklature algi, gljiva i biljaka]] (ICNafp), trebalo bi koristiti trenutno prihvaćeni naziv u sklopu roda. Naziv "tipska vrsta" ne pojavljuje se u ICNafp-u, ali ovdje se koristi iz razloga praktičnosti. [http://botany.si.edu/ing/ Index Nominum Genericorum] korisna je baza podataka i može se koristiti kao referenca. Za životinjske članke, odnosno nazive prema [[Međunarodni kodeks zoološke nomenklature|Međunarodnom kodeksu zoološke nomenklature]] (ICZN), za tipsku vrstu trebalo bi koristiti {{em|izvorno}} dvoimeno nazivlje za tipsku vrstu, ali uz poveznicu na aktualni članak, dok bi se autorstvo trebalo navesti normalno, bez zagrada. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | tipska_vrsta = <!-- izvorni naziv vrste koji se izvorno koristio za opisivanje roda, neovisno o suvremenoj nomenklaturi --> | tipska_vrsta_autorstvo = </syntaxhighlight> Ovo je u skladu s ICZN-ovom preporukom 67B; napominjemo da se ovo odnosi na takson koji je koristio originalni autor roda, čak i kada je on danas nevažeći jer je, primjerice, postao sinonim. Idealno bi bilo da se parametar koristi samo ako bi se izvorni opis roda mogao izravno provjeriti, kao u sljedećem primjeru iz ICZN-a: <blockquote>''Astacus marinus'' Fabricius, 1775., jednu od nominalnih vrsta izvorno uključenih u rod desetonogih rakova ''Homarus'' Weber, 1795., kasnije je opisao Fowler (1912.) kao tipsku vrstu roda ''Homarus''. Tipska je vrsta, a tako se treba i navoditi ''Astacus marinus'' Fabricius, 1775. ''Astacus marinus'' Fabricius je trenutno sinonim za ''Cancer gammarus'' Linnaeus, 1758., ali potonja nije tipska vrsta za ''Homarus'' te se ne bi trebala navoditi kao takva. Ako je potrebno navesti tipsku vrstu, ona bi se trebala navesti na sljedeći način: "Tipska vrsta ''Astacus marinus'' Fabricius, 1775., sinonim za ''Cancer gammarus'' Linnaeus, 1758."; ili "Tipska vrsta ''Astacus marinus'' Fabricius, 1775., sada se smatra sinonimom za ''Homarus gammarus'' (Linnaeus, 1758.)".</blockquote> Ako vam nije potpuno jasno što sve ovo znači, molimo vas ''nemojte koristiti ovaj parametar''. Umjesto toga, bilo bi bolje navesti tipsku vrstu u listi vrsta, uz dodatni tekst poput: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{small|1=([[tipska vrsta]])}}</syntaxhighlight> nakon (trenutno važećeg) naziva za vrstu. === Naslovi članaka u kurzivu === Ako je unos za parametre {{para|genus}}, {{para|species}} ili {{para|dvoimeno}} u kurzivu i potpuno odgovara naslovu članka, ''a'' parametar {{para|naziv}} nije specificiran, taksokvir '''i''' naslov članka bit će automatski ispisani u kurzivu.<ref group=note>Vidi bilješku 1; naslov članka bit će prebačen u kurziv koristeći "čarobnu riječ" <nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki>. Ako naslov sadrži pojam za razvrstavanje (npr. "(rod)"), on neće biti u kurzivu.</ref> Ako je potrebno, možete i ručno postaviti kurzivni naslov koristeći šablon {{tl|Italic title}}. Ako je parametar {{para|naziv}} postavljen, onda će taksokvir prikazivati ono što je uneseno za taj parametar; naslov NEĆE biti u kurzivu osim ako se koristi {{tl|Italic title}}. === Complete blank template === This section gives all parameters in the order that they will appear in the taxobox. No taxobox should use all of these. Keep it short! ''Note that parameters in this template are case-sensitive.'' {{Taxobox | color_as = {{Taxobox colour|[[Animalia]]}} | name = name | fossil_range = {{fossil range|100|0}}fossil range | image = Panthera tigris tigris.jpg | image_upright = 0.9 | image_alt = image alt | image_caption = image caption | image2 = Singapore Zoo Tigers.jpg | image2_upright = 0.9 | image2_alt = image2 alt | image2_caption = image2 caption | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>IUCN reference goes here</ref> | classification_status = status of classification | virus_group = virus group | superdomain = superdomain | unranked_superdomain = unranked superdomain | unranked_superdomain_authority = unranked superdomain authority | domain = domain | domain_authority = domain authority | superregnum = superregnum | superregnum_authority = superregnum authority | regnum = regnum | regnum_authority = regnum authority | unranked_regnum = unranked regnum | unranked_regnum_authority = unranked regnum authority | subregnum = subregnum | subregnum_authority = subregnum authority | infraregnum = infraregnum | infraregnum_authority = infraregnum authority | unranked_phylum = unranked phylum | unranked_phylum_authority = unranked phylum authority | superdivisio = superdivisio | superdivisio_authority = superdivisio authority | superphylum = superphylum | superphylum_authority = superphylum authority | unranked_divisio = unranked divisio | unranked_divisio_authority = unranked divisio authority | divisio = divisio | divisio_authority = divisio authority | phylum = phylum | phylum_authority = phylum authority | subdivisio = subdivisio | subdivisio_authority = subdivisio authority | subphylum = subphylum | subphylum_authority = subphylum authority | infraphylum = infraphylum | infraphylum_authority = infraphylum authority | microphylum = microphylum | microphylum_authority = microphylum authority | nanophylum = nanophylum | nanophylum_authority = nanophylum authority | unranked_classis = unranked classis | unranked_classis_authority = unranked classis authority | superclassis = superclassis | superclassis_authority = superclassis authority | classis = classis | classis_authority = classis authority | unranked_subclassis = unranked subclassis | unranked_subclassis_authority = unranked subclassis authority | subclassis = subclassis | subclassis_authority = subclassis authority | unranked_infraclassis = unranked infraclassis | unranked_infraclassis_authority = unranked infraclassis authority | infraclassis = infraclassis | infraclassis_authority = infraclassis authority | unranked_ordo = unranked ordo | unranked_ordo_authority = unranked ordo authority | magnordo = magnordo | magnordo_authority = magnordo authority | superordo = superordo | superordo_authority = superordo authority | ordo = ordo | ordo_authority = ordo authority | subordo = subordo | subordo_authority = subordo authority | infraordo = infraordo | infraordo_authority = infraordo authority | parvordo = parvordo | parvordo_authority = parvordo authority | zoodivisio = zoodivisio | zoodivisio_authority = zoodivisio authority | zoosectio = zoosectio | zoosectio_authority = zoosectio authority | zoosubsectio = zoosubsectio | zoosubsectio_authority = zoosubsectio authority | unranked_superfamilia = unranked superfamilia | unranked_superfamilia_authority = unranked superfamilia authority | superfamilia = superfamilia | superfamilia_authority = superfamilia authority | familia = familia | familia_authority = familia authority | subfamilia = subfamilia | subfamilia_authority = subfamilia authority | unranked_tribus = unranked tribus | unranked_tribus_authority = unranked tribus authority | supertribus = supertribus | supertribus_authority = supertribus authority | tribus = tribus | tribus_authority = tribus authority | subtribus = subtribus | subtribus_authority = subtribus authority | alliance = alliance | alliance_authority = alliance authority | unranked_genus = unranked genus | unranked_genus_authority = genus authority | genus = genus | genus_authority = genus authority | subgenus = subgenus | subgenus_authority = subgenus authority | sectio = sectio | sectio_authority = sectio authority | subsectio = subsectio | subsectio_authority = subsectio authority | series = series | series_authority = series authority | subseries = subseries | subseries_authority = subseries authority | species_group = species group | species_group_authority = species group authority | species_subgroup = species subgroup | species_subgroup_authority = species subgroup authority | species_complex = species complex | species_complex_authority = species complex authority | species = species | species_authority = species authority | subspecies = subspecies | subspecies_authority = subspecies authority | variety = variety | variety_authority = variety authority | forma = forma | forma_authority = forma authority | type_strain = type strain | diversity_ref = <ref>diversity ref</ref> | diversity = diversity | diversity_link = diversity link | binomial = binomial | binomial_authority = binomial authority | trinomial = trinomial | trinomial_authority = trinomial authority | type_genus = type genus | type_genus_authority = type genus authority | type_species = type species | type_species_authority = type species authority | subdivision = subdivision | subdivision_ranks = subdivision ranks | range_map = Pleurodeles walti dis.png | range_map_upright = 0.9 | range_map_alt = range map alt | range_map_caption = range map caption | binomial2 = binomial2 | binomial2_authority = binomial2 authority | range_map2 = Pleurodeles walti dis.png | range_map2_upright = 0.9 | range_map2_alt = range map2 alt | range_map2_caption = range map2 caption | binomial3 = binomial3 | binomial3_authority = binomial3 authority | range_map3 = Pleurodeles walti dis.png | range_map3_upright = 0.9 | range_map3_alt = range map3 alt | range_map3_caption = range map3 caption | binomial4 = binomial4 | binomial4_authority = binomial4 authority | range_map4 = Pleurodeles walti dis.png | range_map4_upright = 0.9 | range_map4_alt = range map4 alt | range_map4_caption = range map4 caption | synonyms_ref = <ref>synonyms ref</ref> | synonyms = synonyms }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taxobox | color_as = | name = | fossil_range = | image = | image_upright = | image_alt = | image_caption = | image_caption_align = | image2 = | image2_upright = | image2_alt = | image2_caption = | status = | status_system = | status_ref = | classification_status = | virus_group = | unranked_superdomain = | unranked_superdomain_authority = | superdomain = | superdomain_authority = | domain = | domain_authority = | superregnum = | superregnum_authority = | unranked_regnum = | unranked_regnum_authority = | regnum = | regnum_authority = | subregnum = | subregnum_authority = | superdivisio = | superdivisio_authority = | superphylum = | superphylum_authority = | unranked_divisio = | unranked_divisio_authority = | divisio = | divisio_authority = | unranked_phylum = | unranked_phylum_authority = | phylum = | phylum_authority = | subdivisio = | subdivisio_authority = | subphylum = | subphylum_authority = | infraphylum = | infraphylum_authority = | microphylum = | microphylum_authority = | nanophylum = | nanophylum_authority = | superclassis = | superclassis_authority = | unranked_classis = | unranked_classis_authority = | classis = | classis_authority = | unranked_subclassis = | unranked_subclassis_authority = | subclassis = | subclassis_authority = | unranked_infraclassis = | unranked_infraclassis_authority = | infraclassis = | infraclassis_authority = | magnordo = | magnordo_authority = | superordo = | superordo_authority = | unranked_ordo = | unranked_ordo_authority = | ordo = | ordo_authority = | subordo = | subordo_authority = | infraordo = | infraordo_authority = | parvordo = | parvordo_authority = | zoodivisio = | zoodivisio_authority = | zoosectio = | zoosectio_authority = | zoosubsectio = | zoosubsectio_authority = | unranked_superfamilia = | unranked_superfamilia_authority = | superfamilia = | superfamilia_authority = | familia = | familia_authority = | subfamilia = | subfamilia_authority = | supertribus = | supertribus_authority = | unranked_tribus = | unranked_tribus_authority = | tribus = | tribus_authority = | subtribus = | subtribus_authority = | alliance = | alliance_authority = | unranked_genus = | unranked_genus_authority = | genus = | genus_authority = | subgenus = | subgenus_authority = | sectio = | sectio_authority = | subsectio = | subsectio_authority = | series = | series_authority = | subseries = | subseries_authority = | species_group = | species_group_authority = | species_subgroup = | species_subgroup_authority = | species_complex = | species_complex_authority = | species = | species_authority = | subspecies = | subspecies_authority = | variety = | variety_authority = | forma = | forma_authority = | binomial = | binomial_authority = | trinomial = | trinomial_authority = | type_genus = | type_genus_authority = | type_species = | type_species_authority = | type_strain = | subdivision = | subdivision_ranks = | diversity_ref = | diversity = | diversity_link = | range_map = | range_map_upright = | range_map_alt = | range_map_caption = | binomial2 = | binomial2_authority = | range_map2 = | range_map2_upright = | range_map2_alt = | range_map2_caption = | binomial3 = | binomial3_authority = | range_map3 = | range_map3_upright = | range_map3_alt = | range_map3_caption = | binomial4 = | binomial4_authority = | range_map4 = | range_map4_upright = | range_map4_alt = | range_map4_caption = | synonyms_ref = | synonyms = }} </syntaxhighlight> === All parameters === The full list of parameters is illustrated inside the infobox above, in the "[[#Complete blank template|Complete blank template]]". :{| class="wikitable plainrowheaders" <!--this table uses end-of-line "<tr>" to split rows. --> |+Parameters for Template:Taxobox !scope="col"|Parameter !scope="col"|Usage |- !scope="row"| color_as | color code <tr> !scope="row"| name | name defaults to <nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki><tr> !scope="row"| status | conservation status code <tr> !scope="row"| status_system | status-system type <tr> !scope="row"| status_ref | status reference <tr> !scope="row"| regnum | (standard) kingdom name <tr> !scope="row"| phylum | (standard) phylum name <tr> !scope="row"| classis | (standard) class name <tr> !scope="row"| ordo | (standard) order name <tr> !scope="row"| familia | (standard) family name <tr> !scope="row"| genus | (standard) genus name <tr> !scope="row"| species | (standard) species name <tr> !scope="row"| fossil_range | (as shown at top of box) <tr> !scope="row"| image | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image_upright | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image_alt | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image_caption | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image2 | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image2_upright | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image2_alt | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image2_caption | (as shown in box) <tr> !scope="row"| classification_status | (as shown in box) <tr> !scope="row"| virus_group | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superdomain | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superdomain_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_superdomain | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_superdomain_ authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| domain | (as shown in box) <tr> !scope="row"| domain_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_regnum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_regnum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superregnum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superregnum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| regnum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subregnum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subregnum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_phylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_phylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superdivisio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superdivisio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superphylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superphylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| divisio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| divisio authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_divisio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_divisio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| phylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subdivisio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subdivisio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subphylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subphylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraphylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraphylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| microphylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| microphylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| nanophylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| nanophylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_classis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_classis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superclassis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superclassis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| classis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_subclassis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_subclassis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subclassis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subclassis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_infraclassis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_infraclassis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraclassis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraclassis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_ordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_ordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| magnordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| magnordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| ordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| parvordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| parvordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoodivisio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoodivisio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoosectio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoosectio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoosubsectio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoosubsectio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_superfamilia | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_superfamilia_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superfamilia | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superfamilia_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| familia_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subfamilia | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subfamilia_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_tribus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_tribus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| supertribus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| supertribus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| tribus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| tribus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subtribus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subtribus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| alliance | (as shown in box) <tr> !scope="row"| alliance_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_genus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_genus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| genus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subgenus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subgenus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| sectio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| sectio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subsectio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subsectio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| series | (as shown in box) <tr> !scope="row"| series_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subseries | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subseries_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_group | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_group_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_subgroup | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_subgroup_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_complex | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_complex_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subspecies | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subspecies_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| variety | (as shown in box) <tr> !scope="row"| variety_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| forma | (as shown in box) <tr> !scope="row"| forma_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| diversity_ref | (as shown in box) <tr> !scope="row"| diversity | (as shown in box) <tr> !scope="row"| diversity_link | (as shown in box) <tr> !scope="row"| binomial | (as shown in box) <tr> !scope="row"| binomial_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| trinomial | (as shown in box) <tr> !scope="row"| trinomial_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| type_genus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| type_genus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| type_species | (as shown in box) <tr> !scope="row"| type_species_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subdivision | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subdivision_ranks | (as shown in box) <tr> !scope="row"| type_strain | (as shown in box) <tr> !scope="row"| range_map | 1st map, bottom of box <tr> !scope="row"| range_map_upright | 1st map scaling = 0.9 i.e. 90% of default size<tr> !scope="row"| range_map_alt | 1st map ALT= text<tr> !scope="row"| range_map_caption | 1st caption, under picture<tr> !scope="row"| binomial2 | (as shown in box) <tr> !scope="row"| binomial2_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| range_map2 | 2nd map in box <tr> !scope="row"| range_map2_upright | 2nd map scaling = 0.9 <tr> !scope="row"| range_map2_alt | 2nd map ALT= text <tr> !scope="row"| range_map2_caption | 2nd map caption <tr> !scope="row"| binomial3 | (as shown in box) <tr> !scope="row"| binomial3_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| range_map3 | 3rd map in box <tr> !scope="row"| range_map3_upright | 3rd map scaling = 0.9 <tr> !scope="row"| range_map3_alt | 3rd map ALT= text <tr> !scope="row"| range_map3_caption | 3rd maq caption <tr> !scope="row"| binomial4 | (as shown in box) <tr> !scope="row"| binomial4_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| range_map4 | 4th map in box <tr> !scope="row"| range_map4_upright | 4th map scaling = 0.9 <tr> !scope="row"| range_map4_alt | 4th map ALT= text <tr> !scope="row"| range_map4_caption | 4th map caption <tr> !scope="row"| synonyms_ref | reference for synonyms <tr> !scope="row"| synonyms | (as at bottom of box) |} === Articles lacking taxoboxes === For articles lacking taxoboxes, add '''[[Template:Missing-taxobox]]''' to the ''talk'' page. This may be done by typing '''<nowiki>{{Missing-taxobox}}</nowiki>''' or '''<nowiki>{{needtaxobox}}</nowiki>''' at the top of the ''talk'' page. === Microformat === {{UF-species}} ===Template Data=== {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "An infobox for plants, animals and other biological taxa", "format": "block", "params": { "name": { "label": "Name", "description": "For plants, see [[Wikipedia:Naming conventions (flora)]]. For all other living things, the name should be the most common vernacular name, when one is in widespread use, and a scientific name otherwise.", "type": "string" }, "image": { "label": "Image", "description": "An image to use, do not include the 'File:' part of the image file name.", "type": "wiki-file-name", "required": false, "suggested": true }, "image_width": { "label": "Image Width", "description": "(Deprecated) Width to display the image at. Should not normally be set. e.g. 320px", "type": "string", "required": false, "deprecated": "Use image_upright" }, "image_upright": { "label": "Image Upright scale", "description": "Scale to display the image at. e.g. 1.1", "type": "string", "required": false }, "image_alt": { "label": "Image alt text", "description": "Alt text which describes the image to someone who can't see it", "type": "string", "required": false }, "image_caption": { "label": "Image caption", "description": "Caption displayed under the image", "type": "string", "suggested": true }, "image_caption_align": { "label": "Image caption alignment", "description": "Alignment of the caption displayed under the image, e.g. left. Should not normally be set.", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "regnum": { "label": "Kingdom", "description": "Kingdom: [[Animalia]], [[Plantae]], [[Fungi]], other taxa may want to use domain or other ranks instead", "type": "string", "required": false }, "divisio": { "label": "Division", "description": "Division in botany, e.g. [[Bryophyta]]. Not for flowering plants using the APG III system", "type": "string", "required": false }, "phylum": { "label": "Phylum", "description": "Phylum in zoology, eg [[Chordata]] for chordates", "type": "string", "required": false }, "classis": { "label": "Class", "description": "Class/classis taxonomic rank", "type": "string", "required": false }, "ordo": { "label": "Order", "description": "Order/ordo taxonomic rank", "type": "string", "required": false }, "familia": { "label": "Family", "description": "Family/familia taxonomic rank", "type": "string", "required": false }, "genus": { "label": "Genus", "description": "Genus taxonomic rank, in italics, e.g. ''[[Homo]]''", "type": "string", "required": false }, "species": { "label": "Species", "description": "Species taxonomic rank. Should be given in abbreviated forms and in italics, e.g. ''H. sapiens''.", "type": "string", "required": false }, "binomial": { "label": "Binomial", "description": "Full binomial name of taxa, In full form with italics, e.g. ''Salix alba'' var. ''caerulea''", "type": "string", "required": false }, "binomial_authority": { "label": "Binomial authority", "description": "Binomial authority using appropriate conventions, eg [[Carl Linnaeus|L.]] (for plants), [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1761 (for animals)", "type": "string", "required": false }, "range_map": { "label": "Range map", "description": "Map of range", "type": "string", "required": false }, "range_map_width": { "label": "Range map width", "description": "Width to display range map. Should not normally be set. e.g. 320px", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "range_map_alt": { "label": "Range map alt text", "description": "Alt text describing the range in words", "type": "string", "required": false }, "range_map_caption": { "label": "Range map caption", "description": "Caption/key for the range map", "type": "string", "required": false }, "status": { "label": "Conservation status", "description": "The conservation status code: 'secure', domesticated 'DOM', Least Concern 'LC', Lower Risk—Least Concern 'LR/lc', Near Threatened 'NT', Lower Risk—Near Threatened 'LR/nt', Lower Risk—Conservation Dependent 'LR/cd', Vulnerable 'VU', Endangered 'EN', Critically Endangered 'CR', Possibly Extinct 'PE', Extinct in the wild 'EW', Extinct 'EX', Data deficient 'DD', Not evaluated 'NE',Fossil 'fossil', Prehistoric 'pre', 'See text', Lower Risk 'LR'", "type": "string", "required": false }, "status_system": { "label": "Conservation status system", "description": "System used for Conservation status: 'IUCN3.1', 'IUCN2.3', 'EPBC' etc. Required if status given.", "type": "string", "required": false }, "status_ref": { "label": "Conservation status reference", "description": "Reference for status <ref>{{Cite journal|...}}</ref>", "type": "string", "required": false }, "extinct": { "label": "Year of extinction", "description": "Year of extinction, if known", "type": "string", "required": false }, "fossil_range": { "label": "Fossil range", "description": "The stratigraphic range for groups known as fossils. E.g. [[Cambrian]]–[[Permian]] or {{fossil range|Cambrian|Permian}} to give a chart. Use 'Recent' for extant taxa and 'Holocene' for Late Quaternary extinctions.", "type": "string", "required": false }, "virus_group": { "label": "Virus group", "description": "Viruses not placed in taxa above the rank of order, instead a virus group is used, given by a Roman numeral from I to VII", "type": "string", "required": false }, "unranked_superdomain": { "label": "Unranked superdomain", "description": "For each major taxon you can add an unranked entry to the taxobox. The entry unranked X appears above rank X", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "superdomain": { "label": "Superdomain", "description": "This and other minor ranks should only be used when they are important to understanding the classification of the taxon described in the article", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "superdomain_authority": { "label": "Superdomain Authority", "description": "The authority used for this rank. Every rank has a rank authority field which are not currently listed", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "domain": { "label": "Domain", "description": "Domain for Archaea, Bacteria and Eukarya", "type": "string", "required": false }, "superregnum": { "label": "Superkingdom", "type": "string", "required": false }, "unranked_regnum": { "label": "Unranked kingdom", "type": "string", "required": false }, "subregnum": { "label": "Subkingdom", "type": "string", "required": false }, "superdivisio": { "label": "Superdivision", "type": "string", "required": false }, "superphylum": { "label": "Superphylum", "type": "string", "required": false }, "unranked_divisio": { "label": "Unranked division", "description": "For flowering plants using the APG IV system this should be set to [[Angiosperms]] rather than using division/divisio", "type": "string", "required": false }, "unranked_phylum": { "label": "Unranked phylum", "type": "string", "required": false }, "subphylum": { "label": "Subphylum", "type": "string", "required": false }, "infraphylum": { "label": "Infraphylum", "type": "string", "required": false }, "microphylum": { "label": "Microphylum", "type": "string", "required": false }, "nanophylum": { "label": "Nanophylum", "type": "string", "required": false }, "superclassis": { "label": "Superclass", "type": "string", "required": false }, "unranked_classis": { "label": "Unranked class", "description": "For flowering plants using the APG IV system this should be used rather than class/classis", "type": "string", "required": false }, "unranked_subclassis": { "label": "Unranked subclass", "type": "string", "required": false }, "subclassis": { "label": "Subclass", "type": "string", "required": false }, "unranked_infraclassis": { "label": "Unranked infraclass", "type": "string", "required": false }, "infraclassis": { "label": "Infraclass", "type": "string", "required": false }, "magnordo": { "label": "Magnorder", "type": "string", "required": false }, "superordo": { "label": "Superorder", "type": "string", "required": false }, "unranked_ordo": { "label": "Unranked order", "description": "Generally used for flowering plants using the APG IV system", "type": "string", "required": false }, "subordo": { "label": "subordo", "type": "string", "required": false }, "infraordo": { "label": "infraordo", "type": "string", "required": false }, "parvordo": { "label": "parvordo", "type": "string", "required": false }, "zoodivisio": { "label": "zoodivision", "description": "Used in zoology, a different rank to the division used in botany.", "type": "string", "required": false }, "zoosectio": { "label": "zoosection", "description": "Used in zoology, a different rank to the section used in botany.", "type": "string", "required": false }, "zoosubsectio": { "label": "zoosubsection", "description": "Used in zoology, a different rank to the subsection used in botany.", "type": "string", "required": false }, "unranked_superfamilia": { "label": "Unranked Superfamily", "type": "string", "required": false }, "superfamilia": { "label": "Superfamily", "type": "string", "required": false }, "subfamilia": { "label": "Subfamily", "type": "string", "required": false }, "supertribus": { "label": "supertribus", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "unranked_tribus": { "label": "unranked tribe", "type": "string", "required": false }, "tribus": { "label": "Tribe", "type": "string", "required": false }, "subtribus": { "label": "Subtribe", "type": "string", "required": false }, "alliance": { "label": "alliance", "type": "string", "required": false, "deprecated": "Displays as a rank between subtribe and genus. " }, "unranked_genus": { "label": "Unranked genus", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "subgenus": { "label": "Subgenus", "type": "string", "required": false }, "sectio": { "label": "Section", "description": "Used in botany, use zoosectio in zoology", "type": "string", "required": false }, "subsectio": { "label": "Subsection", "description": "Used in botany, use zoosubsectio in zoology", "type": "string", "required": false }, "series": { "label": "Series", "type": "string", "required": false }, "subseries": { "label": "Subseries", "type": "string", "required": false }, "species_group": { "label": "Species group", "type": "string", "required": false }, "species_subgroup": { "label": "species subgroup", "type": "string", "required": false }, "species_complex": { "label": "species complex", "type": "string", "required": false }, "subspecies": { "label": "subspecies", "type": "string", "required": false }, "variety": { "label": "variety", "type": "string", "required": false, "deprecated": "use varietas" }, "forma": { "label": "form", "description": "Used in botany, not in zoology", "type": "string", "required": false }, "trinomial": { "label": "trinomial", "description": "The full trinomial name for subspecies, it should generally be in italics.", "type": "string", "required": false }, "trinomial_authority": { "label": "trinomial authority", "description": "The authority for a trinomial.", "type": "string", "required": false }, "synonyms": { "label": "Synonyms", "description": "A list of synonyms for a species, e.g. ''species1'' {{small|1=Authority1}}<br/> ''species2'' {{small|1=Authority2}}", "type": "string", "required": false }, "synonyms_ref": { "label": "Synonyms ref", "description": "References for the synonym lists, e.g.<ref>Smith and Jones, 2009, p. 5</ref>", "type": "string", "required": false }, "type_species": { "label": "Type species", "description": "The original name of the species that was initially used to describe the genus, without regard to its present-day nomenclature.", "type": "string", "required": false }, "type_species_authority": { "label": "Type species authority", "description": "Authority for the type species, don't use parenthesis.", "type": "string", "required": false }, "classification_status": { "label": "Classification status", "description": "Status of the scientific classification, e.g. disputed. Only use when the scientific classification text would be misleading without it.", "type": "string", "required": false }, "subdivision_ranks": { "label": "Subdivision ranks", "description": "Rank used for sub-divisions of this taxa, e.g. 'Families'", "type": "string", "required": false }, "subdivision": { "label": "Subdivision", "description": "List of sub divisions of this taxa, e.g. [[Family1]]<br/> [[Family2]]<br/> [[Family3]]", "type": "string", "required": false }, "image2": { "label": "Image 2", "description": "A second image, only use in rare circumstances.", "type": "string", "required": false }, "image2_width": { "label": "Image 2 Width", "description": "Deprecated. Width of the second image", "type": "number", "required": false, "deprecated": true }, "image2_upright": { "label": "Image 2 Upright scale", "description": "Scale of the second image", "type": "number", "required": false }, "image2_alt": { "label": "Image 2 alt text", "description": "Alt text which describes the second image to someone who can't see it", "type": "string", "required": false }, "image2_caption": { "label": "Image 2 caption", "description": "Caption to display under the second image", "type": "string", "required": false }, "binomial2": { "label": "Binomial2", "description": "Second binomial name of taxa, only used in rare circumstances", "type": "string", "required": false }, "binomial2_authority": { "label": "Binomial authority 2", "description": "Authority of second binomial", "type": "string", "required": false }, "binomial3": { "label": "Binomial3", "description": "Third binomial name of taxa, only used in rare circumstances", "type": "string", "required": false }, "binomial3_authority": { "label": "Binomial authority 3", "description": "Authority of third binomial", "type": "string", "required": false }, "binomial4": { "label": "Binomial4", "description": "Fourth binomial name of taxa, only used in rare circumstances", "type": "string", "required": false }, "binomial4_authority": { "label": "Binomial authority 4", "description": "Authority of fourth binomial", "type": "string", "required": false }, "range_map2": { "label": "Range map 2", "description": "Second map of range", "type": "string", "required": false }, "range_map2_width": { "label": "Range map 2 width", "description": "Width of second range map", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "range_map2_alt": { "label": "Range map 2 alt text", "description": "Alt text describing the second range map", "type": "string", "required": false }, "range_map2_caption": { "label": "Range map 2 caption", "description": "Caption/key for the second range map", "type": "string", "required": false }, "range_map3": { "label": "Range map 3", "description": "Third map of range", "type": "string", "required": false }, "range_map3_width": { "label": "Range map 3 width", "description": "Width of third range map", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "range_map3_alt": { "label": "Range map 3 alt text", "description": "Alt text describing the third range map", "type": "string", "required": false }, "range_map3_caption": { "label": "Range map 3 caption", "description": "Caption/key for the third range map", "type": "string", "required": false }, "range_map4": { "label": "Range map 4", "description": "Forth map of range", "type": "string", "required": false }, "range_map4_width": { "label": "Range map 4 width", "description": "Width of forth range map", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "range_map4_alt": { "label": "Range map 4 alt text", "description": "Alt text describing the forth range map", "type": "string", "required": false }, "range_map4_caption": { "label": "Range map 4 caption", "description": "Caption/key for the fourth range map", "type": "string", "required": false }, "color_as": { "type": "string", "description": "Taxon defining the taxobox color if needed (normally not as it is set automatically)", "example": "Animalia", "required": false, "deprecated": true }, "genus_authority": { "label": "Genus authority", "type": "string" }, "color": { "deprecated": true, "type": "string" } }, "paramOrder": [ "name", "fossil_range", "image", "image_width", "image_upright", "image_alt", "image_caption", "image_caption_align", "status", "status_system", "status_ref", "extinct", "virus_group", "unranked_superdomain", "superdomain", "superdomain_authority", "domain", "superregnum", "unranked_regnum", "regnum", "subregnum", "superdivisio", "unranked_divisio", "divisio", "superphylum", "unranked_phylum", "phylum", "subphylum", "infraphylum", "microphylum", "nanophylum", "superclassis", "unranked_classis", "classis", "unranked_subclassis", "subclassis", "unranked_infraclassis", "infraclassis", "superordo", "unranked_ordo", "ordo", "subordo", "infraordo", "unranked_superfamilia", "superfamilia", "familia", "subfamilia", "supertribus", "unranked_tribus", "tribus", "subtribus", "unranked_genus", "genus", "genus_authority", "subgenus", "sectio", "subsectio", "series", "subseries", "species_group", "species_subgroup", "species_complex", "species", "binomial", "binomial_authority", "subspecies", "variety", "forma", "trinomial", "trinomial_authority", "range_map", "range_map_width", "range_map_alt", "range_map_caption", "magnordo", "parvordo", "zoodivisio", "zoosectio", "zoosubsectio", "alliance", "synonyms", "synonyms_ref", "type_species", "type_species_authority", "classification_status", "subdivision_ranks", "subdivision", "image2", "image2_width", "image2_upright", "image2_alt", "image2_caption", "binomial2", "binomial2_authority", "binomial3", "binomial3_authority", "binomial4", "binomial4_authority", "range_map2", "range_map2_width", "range_map2_alt", "range_map2_caption", "range_map3", "range_map3_width", "range_map3_alt", "range_map3_caption", "range_map4", "range_map4_width", "range_map4_alt", "range_map4_caption", "color_as", "color" ] } </templatedata> == Pomoćni i povezani šabloni == * [[Šablon:Taxobox/core]] ** [[Šablon:Taxobox/species]] ** [[Šablon:Taksonomija]] * [[Modul:Autotaxobox]] * [[Šablon:Taksokvir boja]] ** [[Šablon:Određuje boju taksokvira]] ** [[Šablon:Taksokvir/Greška u boji]] * [[Šablon:Taksokvir ime]] * [[Šablon:Taxonbar/candidate]] == Tracking categories == Hidden category added by {{tl|Taxobox}}: * {{Category link with count|Taxoboxes using extinct parameters}} Hidden categories added by {{tl|Taxobox/core}}: * {{Category link with count|Articles using diversity taxobox}} * {{Category link with count|Articles with 'species' microformats}} Hidden categories added by {{tl|Taxobox/species}}: * {{Category link with count|Taxoboxes with an unrecognised status system}} * {{Category link with count|Taxoboxes needing a status system parameter}} * {{Category link with count|Invalid conservation status}} Hidden categories added by {{tl|Taxobox/Error colour}}: * {{Category link with count|Taxoboxes with the error color}} Hidden categories added by {{tl|Taxonbar/candidate}}: * {{Category link with count|Taxobox articles missing a taxonbar}} * {{Category link with count|Taxobox articles possibly missing a taxonbar}} == Povezano == * [[Wikipedija:Kako čitati taksokvir]] * [[Wikipedija:Stilski priručnik]] * {{tl|Paraphyletic group}} * [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira|Sustav automatskih taksokvira]] ** {{tl|Speciesbox}} ** {{tl|Automatski taksokvir}} <div style="display: none">{{reflist}}</div> == Bilješke == {{reflist|group=note}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Biološki šabloni]] [[Category:Šabloni Taksokvira| ]] }}</includeonly> <noinclude> </noinclude> j9bxgri3sgg6wtshl6g9h8298hacpgu 42680796 42680787 2026-08-23T11:26:02Z Edgar Allan Poe 29250 /* Articles lacking taxoboxes */ 42680796 wikitext text/x-wiki {{documentation subpage}} {{High-use}} Ovaj šablon koristi se za postavljanje '''ručnog Taksokvira''', infokutije za biološku klasifikaciju ([[taksonomija]]) skupine živih bića koja se prikazuje na desnoj strani. Za vodič o '''automatskim Taksokvirima''', pogledajte [[WP:Sustav automatskih taksokvira/Uvod]]. Kako šablon ima preko 160 iskoristivih parametara, njegova je implementacija komplicirana, međutim šablon se koristi iznimno jednostavno. Većina parametara su opcionalni, tako da ako neki specifični unos nije relevantan za vaš članak, slobodno ga zanemarite. Za potpunu listu pogledajte odjeljak "[[#Svi parametri|Svi parametri]]" za cjelokupni popis dostupnih parametara. === Uporaba === '''''Napominjemo da su parametri u ovom šablonu osjetljivi na veliko i malo slovo.''''' <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | naziv = | slika = | slika_upright = | slika_alt = | slika_opis = | slika2 = | slika2_upright = | slika2_alt = | slika2_opis = | regnum = [[Plantae]] (ili...) | divisio = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | dvoimeno = | dvoimeno_autorstvo = | karta_raspon = <!--neobvezna mapa, ima još i 2, 3 i 4 --> | karta_raspon_upright = | karta_raspon_alt = | karta_raspon_opis = | <!--ili 115 drugih parametara--> }} </syntaxhighlight> Boje u šablonu prikazuju se automatski prema ključu iz tablice ispod: {| class="wikitable" |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Životinje]] || {{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaea]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Arheja]] || {{Taksokvir boja|[[Archaea]]}} |također i [[nanoerheoti]] (nanarheoti), [[korarheoti]], [[taumarheoti]], [[krenarheoti]] i [[euriarheoti]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Biljke]] || {{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}} |također i [[arheplastidi]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Bakterije]] || {{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Eukaryota}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Eukarioti]] || {{Taksokvir boja|Eukaryota}} |odnosi se na eukariote bez druge definirane boje, uključujući [[ekskavati|ekskavate]], [[amebozoa|amebozoe]] i [[opistokonti|opistokonte]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Fungi]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Gljive]] || {{Taksokvir boja|[[Fungus|Fungi]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Ichnos}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Ihnotakson]]i || {{Taksokvir boja|Ichnos}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|''[[incertae sedis]]''}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | ''[[incertae sedis]]'' || {{Taksokvir boja|incertae sedis}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Supergrupa SAR|SAR]] || {{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}} |također i [[harosa]], [[kromalveolati]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Veterovata}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Fosili jaja|Ootaksoni]] || {{Taksokvir boja|Veterovata}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Virus]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Virus]]i || {{Taksokvir boja|[[Virus]]}} |također i [[viroid]]i |} === Brzinski uvod i kratki primjeri === ==== Životinje ==== ===== Vrsta ===== {{Taksokvir | naziv = Azijska zlatna mačka | slika = Catopuma temminckii.jpg | slika_alt = Zlatna mačka u sjedećem položaju s podignutom glavom i gotovo zatvorenim očima | slika_upright = 1.15 | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Felidae]] | genus = ''[[Catopuma]]'' | species = '''''C. temminckii''''' | dvoimeno = ''Catopuma temminckii'' | dvoimeno_autorstvo = ([[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]] & [[Thomas Horsfield|Horsfield]], [[1827.]]) }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | naziv = | slika = | slika_alt = | slika_upright = | regnum = [[Animalia]] | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | dvoimeno = | dvoimeno_autorstvo = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ===== Viši takson ===== {{Taksokvir | name = Brazdeni kitovi | image = Humpback Whale underwater shot.jpg | image_alt = Grbavi kit roni pod vodom s ispruženom prednjom perajom | image_caption = [[Grbavi kit]], ''Megaptera novaeangliae'' | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Cetacea]] | subordo = [[Mysticeti]] | familia = '''Balaenopteridae''' | familia_autorstvo = [[John Edward Gray|Gray]], [[1864.]] | podjela_kategorije = Rodovi | podjela = {{ubl|''[[Balaenoptera]]''|''[[Megaptera]]''}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | regnum = [[Animalia]] | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | genus_autorstvo = | podjela_kategorije = | podjela = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ==== Biljke ==== Većina biljaka spada u skipinu kritosjemenjača (cvjetnjača). Prema konsenzusu s engleske Wikipedije, trenutno bi se za klasifikaciju trebao koristiti [[APG IV]], klasifikacijski sustav Grupe za filogenezu kritosjemenjača (''Angiosperm Phylogeny Group'', AGP). Ipak, APG-ov sustav nema formalno određene odjeljke i razrede, ali sadrži hijerarhijski utemeljene, neformalno imenovane [[kladus]]e. Hijerarhija neformalno imenovanih kladusa prezentirana je uz pomoć parametara kao što je {{para|nekategorizirana_divisio}}, koji dolaze namjesto formalno određenih parametara. Članci o biljkama koje nisu kritosjemenjače (npr. [[četinjače]], [[paprati]]) trebali bi i dalje koristiti formalne odjeljke i razrede u Taksokviru. ===== Vrste kritosjemenjača ===== {{Taksokvir | naziv = ''Magnolia virginiana'' | slika = Sweetbay1082.jpg | slika_alt = Bijeli cvijet okružen dugim zelenim listovima | slika_opis = ''Magnolia virginiana'' | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = [[Magnoliids]] | ordo = [[Magnoliales]] | familia = [[Magnoliaceae]] | genus = ''[[Magnolia]]'' | species = '''''M. virginiana''''' | dvoimeno = ''Magnolia virginiana'' | dvoimeno_autorstvo = [[Carl Linnaeus|L.]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | naziv = | slika = | slika_alt = | slika_opis = | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = | nekategorizirani_ordo = | ordo = | familia = | genus = | species = | dvoimeno = | dvoimeno_autorstvo = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ===== Viši takson kritosjemenjača ===== {{Taksokvir | naziv = Hrastovi | slika = Quercus robur.jpg | slika_alt = Lišće i plodovi hrasta | slika_opis = Lišće i [[žir]]evi [[Hrast lužnjak|hrasta lužnjaka]], ''Quercus robur'' | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = [[Eudikotiledone]] | nekategorizirani_ordo = [[Rosidae]] | ordo = [[Fagaleae]] | familia = [[Fagaceae]] | genus = '''''Quercus''''' | genus_autorstvo = [[Carl Linnaeus|L.]] | podjela_kategorije = [[Vrsta|Vrste]] | podjela = {{ubl|Vidi [[Lista vrsta roda Quercus|Lista vrsta roda ''Quercus'']]}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | slika = | slika_alt = | slika_opis = | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = | nekategorizirani_ordo = | ordo = | familia = | genus = | genus_autorstvo = | podjela_kategorije = | podjela = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ==== Virusi ==== Iako zbog historijskih razloga trenutno postoje parametri za taksone virusa, ovaj šablon nije najprimjereniji za viruse, čija klasifikacije koristi različite kategorije te pravila o kurzivu i imenovanju. Umjesto ovog šablona, koristite [[WP:Sustav automatskih taksokvira|automatizirani šablon]] {{tl|Virusbox}}. === Parameteri === ==== Naziv ==== {{See also|Wikipedija:Naslovi članaka|Wikipedija:Jezičke smjernice}} U ovom bi se parametru trebao nalaziti jedinstveni [[udomaćeni naziv]] koji je naširoko korišten u literaturi i svakodnevnom govoru, a ako isti ne postoji, onda se treba koristiti aktualno korišteni stručni naziv na [[latinski jezik|latinskom jeziku]]. S obzirom na postojeće razlike u udomaćenim nazivima među varijantama [[Srpskohrvatski|srpskohrvatskog jezika]], neki će se nazivi morati rješavati primjenom konsenzusa ili drugih jezičnih smjernica. Opća pravila za nazive nalažu sljedeče: * Udomaćeni nazivi za više taksonomske kategorije uvijek se pišu u pluralu (npr. [[gušteri]], [[ptice]]). * Udomaćeni nazivi za vrste i podvrste uvijek se pišu u jednini (npr. [[zlatna žaba]], [[patuljasti troprsti ljenjivac]]). Parametar {{para|naziv}} ne bi smio sadržavati više od jednog naziva. On služi samo kao zaglavlje za šablon, a ne kao ''popis naziva''. Stoga je dovoljan samo jedan naziv. Prilikom procjene koji udomaćeni naziv koristiti, molimo vas da konzultirate relevantnu literaturu i provjerite postoji li lokalni konsenzus oko naziva. ==== Boja ==== ''Boja'' taksokvira automatski se generira temeljem unosa, ovisno o taksonomskoj kategoriji od {{para|phylum}} naviše (vidi [[Šablon:Taksokvir]]). U pravilu nema potrebe specificirati ovaj parametar ručno; za slučaj da šablon ne može automatski generirati boju, možete koristiti {{para|color_as}} (npr. u slučaju enigmatičnih fosila koji se ne mogu klasificirati u određeno kraljevstvo). {| class="wikitable" |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Životinje]] || {{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaea]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Arheja]] || {{Taksokvir boja|[[Archaea]]}} |također i [[nanoerheoti]] (nanarheoti), [[korarheoti]], [[taumarheoti]], [[krenarheoti]] i [[euriarheoti]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Biljke]] || {{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}} |također i [[arheplastidi]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Bakterije]] || {{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Eukaryota}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Eukarioti]] || {{Taksokvir boja|Eukaryota}} |odnosi se na eukariote bez druge definirane boje, uključujući [[ekskavati|ekskavate]], [[amebozoa|amebozoe]] i [[opistokonti|opistokonte]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Fungi]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Gljive]] || {{Taksokvir boja|[[Fungus|Fungi]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Ichnos}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Ihnotakson]]i || {{Taksokvir boja|Ichnos}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|''[[incertae sedis]]''}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | ''[[incertae sedis]]'' || {{Taksokvir boja|incertae sedis}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Supergrupa SAR|SAR]] || {{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}} |također i [[harosa]], [[kromalveolati]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Veterovata}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Fosili jaja|Ootaksoni]] || {{Taksokvir boja|Veterovata}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Virus]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Virus]]i || {{Taksokvir boja|[[Virus]]}} |također i [[viroid]]i |} ==== Klasifikacija ==== Kao što je navedeno ranije, odjeljak o klasifikacije uključuje neke ili sve od navedenih taksonomskih kategorija: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = </syntaxhighlight> Svaki unos odgovara određenoj grupi, osim posljednjeg, koji se odnosi na grupu o kojoj je članak. Preporučuje se koristiti ''latinske'' nazive pojedinih grupa kako bi se olakšao prijenos koda među Wikipedijama. Stoga, gore navedene grupe predstavljaju latinske nazive za, redom, carstvo, koljeno, razred, red, porodicu, rod i vrstu. {{Taksokvir | name = Šumski veliki crveni mrav | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | classis = [[Insecta]] | ordo = [[Hymenoptera]] | familia = [[Formicidae]] | subfamilia = [[Formicinae]] | tribus = [[Formicini]] | genus = ''[[Formica]]'' | species = '''''F. rufa''''' | binomial = ''Formica rufa'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1761.]] }} Taksokviri bi trebali sadržavati sve glavne kategorije više od taksona koji je tema članka, kao i niže kategorije koje su važne za razumijevanje klasifikacije taksona koji je tema članka, ili o kojima se raspravlja u članku. Ostale niže kategorije ne trebaju se uključivati u taksokvir. Primjerice, u taksokviru za rod ''[[Formica]]'', primjereno je uključiti unose za pleme i potporodica jer oni pomažu u razumijevanju kako se rod ''Formica'' odnosi prema drugim rodovima u porodici [[Formicidae]]. Međutim, ne bi bilo primjereno uključiti nadred [[Holometabola]], s obzirom na to da se svi rodovi [[mravi|mrava]] nalaze u tom nadredu; u tom pogledu to nije pretjerano važno u kontekstu članka. Još jedan primjer je potporodica [[Bambusoideae]], koja se odnosi na [[bambus]]e. Ova bi se potporodica vjerojatno trebala uvrstiti u svaki taksokvir u člancima o vrstama bambusa, s obzirom da je u ovom kontekstu, unatoč niskom rangu, važna klasifikacijska skupina. Niže se kateorije uključuju na isti način kao više, primjerice: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | classis = ... | subclassis = ... | superordo = ... | ordo = ... </syntaxhighlight> Napominjemo da bi se vrste i podvrste trebale navoditi koristeći skraćene nazive, primjerice ''H. sapiens'', ''H. s. sapiens''. Epiteti se sami po sebi ne bi trebali navoditi ovdje. Puni naziv vrste ili podvrste navodi se u sekciji o dvoimenom ili troimenom nazivu. Vidi [[#Svi parametri]] za potpuni popis. ===== Klasifikacijski status ===== Parametar {{para|klasifikacija_status}} može dodati dodatni tekst u zagradama nakon zaglavlja "Naučna klasifikacija". Primjerice {{para|klasifikacija_status|osporena}} prikazat će se kao "[[Sistematika|Naučna klasifikacija]] (osporena)". Vidi ''[[w:en:Baranophrys|Baranophrys]]'' (na engleskoj Wikipediji) za primjer taksokvira u kojem se koristi ovaj parametar. Ovaj se parametar treba koristit samo kada bi tekst "Naučna klasifikacija" bez njega bio pogrešan. ===== Odjeljci i sekcije ===== Ove kategorije imaju različita značenja u botanici i zoologiji. Za članke o botanici: * Koristite '''divisio''' za odjeljak (kategorija iznad razreda i ispod carstva) * Koristite '''sectio''' za sekciju (kategorija iznad vrste i ispod roda) Napomena: Neki posebno veliki rodovi, npr. ''Rhododendron'', imaju i podsekcije. Za članke o zoologiji: * Koristite '''zoodivisio''' za odjeljak (kategorija iznad porodice i ispod reda) * Koristite '''zoosectio''' za sekciju (kategorija iznad porodice i ispod reda) ===== Nekategorizirani taksoni ===== Za svaku veliku kategoriju od porodice do koljena možete dodati i nekategoriziranu kategoriju u taksokvir. Unos {{mono|nekategorizirani_X}} uvijek se prikazuje iznad kategorije X, primjerice {{mono|nekategorizirana_superfamilia}} pokazuje se iznad porodice i nadporodice, a ispot reda, podreda i tako dalje: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | ordo = | nekategorizirana_superfamilia = | familia = </syntaxhighlight> Za životinje i biljke koje nisu kritosjemenjače, koristite ove kategorije razumno, odnosno samo po potrebi. Potreba za uključivanjem nekategoriziranih taksona uglavnom implicira da pratite [[Filogenetska nomenklatura|filogenetsku nomenklaturu]]. U pravilu je bolje sažeti klasifikaciju na samo velike kategorije, a detalje objasniti u članku. ====== Nekategorizirani taksoni za kritosjemenjače ====== [[Kritosjemenjače]] (angiosperme) često koriste nekategorizirane taksone. Sustav klasifikacije [[APG IV]], koji se koristi za klasifikaciju kritosjemenjača na Wikipediji, nema formalno imenovane kategorije poput odjeljaka, razreda i slično, već sadrži hijerarhijski utemeljene, neformalno imenovane [[kladus]]e. Taksokvir za kritosjemenjače trebao bi koristiti parametre {{para|nekategorizirana_divisio|[[Angiospermae]]}} umjesto {{para|divisio}}, {{para|nekategorizirani_classis}} umjesto {{para|classis}}, a ako je moguće i {{para|nekategorizirani_subclassis}} umjesto {{para|subclassis}}. Taksokviri o kritosjemenjačama često će imati tri do četiri neformalne hijerarhijske kategorije iznar kategorije reda, što znači da će parametar {{para|nekategorizirani_ordo}} biti neophodan, a on će se smjestiti odmah iznad parametra {{para|ordo}}, gdje se nalazi formalno imenovani red. Nekategorizirani parametri u nazivima parametara sadrže samo kategorije, poput "nekategorizirani '''divisio'''", što uredniku omogućava da sadržaj rasporedi hijerarhijski; korištenje ovih naziva ni na koji način ne aproksimira rang kategorije. Za članke o kritosjemenjačama koje koriste APG-ov sustav klasifikacije, redovni parametri uključujući i {{para|divisio}}, {{para|classis}} te {{para|subclassis}} ne bi se trebali koristiti jer će biti prikazani između ovih nekategoriziranih kladusa iz APG-a. Kako bi bilo usklađeno s odjeljkom [[#Klasifikacija]] iznad te savjetima o uključivanju viših kategorija, ove se kategorije smatraju višima u kontekstu APG-ovog sustava te se trenutno uključuju u članke o kritosjemenjačama: {{tree list}} *[[Angiospermae]] **[[Magnoliidae]] **[[Monokotiledone biljke|Jednosupnice]] ***[[Komelinidi]] **[[Eudikotiledone]] ***[[Prave eudikotiledone]] (prikazuje se kao viša kategorija kada biljka ne potpada pod dvije dolje navedene kategorije) ****[[Rosidae]] ****[[Asteride]] {{tree list/end}} Napomena: Rosidae sadrže dva kladusa, [[fabide]] (poznate i kao [[eurosidi I]]) i [[malvide]] (poznate i kao [[eurosidi II]]), dok Asteridae sadrže dva dodatna kladusa, [[lamiide]] ([[euasteridi I]]) i [[kampanulide]] ([[euasteridi II]]). Ovi se kladusi smatraju nižim kategorijama te se prikazuju samo u člancima o redovima ili porodicama uz koje su direktno povezani. Taksokvir za kritosjemenjaču u pravilu će sadržavati sljedeće parametre: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiospermae]] | unranked_classis = | unranked_ordo = | ordo = </syntaxhighlight> ==== Podebljanja i kurziv ==== Kurziv se mora ručno dodati na svaki parametar. Ako unos za rod, vrstu i dvoimeni naziv (s ručno dodanim kurzivom) odgovara naslovu stranice,<ref group=note> Ako je naslov stranice, primjerice, "Homo (rod)", onda će taksokvir to prikazati kao "''Homo''", a naslov kao "''Homo'' (rod)".</ref> onda će naziv u taksokviru ''i'' naslov biti u kurzivu. Napominjemo da ako se koristi parametar {{para|naziv}}, naslov neće biti automatski u kurzivu. Naziv taksokvira bit će točno onakav kako je specificirano u parametru {{para|naziv}}&nbsp;&ndash; kurziv se u ovom slučaju mora dodati automatski. Ako u taksokviru navodite kategorije na [[latinski jezik|latinskom jeziku]], onda ih u pravilu navodite u kurzivu. Ako u članku koristite udomaćeni naziv ili prijevod, isti se ne treba pisati u kurzivu. Primjerice, ako za carstvo koristitie latinski naziv, koristit ćete kurziv (''[[Animalia]]''), ali ako koristite srpskohrvatski naziv, onda kurziv neće biti potreban ([[Životinje]]). Podebljanje se koristi iza isticanje teme članka. Parametri {{para|naziv}}, {{para|dvoimeno}} i {{para|troimeno}} automatski su podebljani. U odjeljku za klasifikaciju – od parametra {{para|regnum}} do {{para|species}} – treba podebljati samo krajnji unos kao i sve više kategorije koje sadrže taj krajnji unos. ==== Dodatne podjele ==== {{Taxobox | name = Kopriva | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Urticaceae]] | genus = '''''Urtica''''' | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | subdivision_ranks = Vrste | subdivision = {{columns-list|colwidth=30em| * ''U. angustifolia'' * ''U. ardens'' * ''U. atrichocaulis'' * ''U. atrovirens'' * ''U. cannabina'' * ''U.&nbsp;chamaedryoides'' * ''[[Urtica dioica|U. dioica]]'' * ''U. dubia'' * ''[[Urtica ferox|U. ferox]]'' * ''U. fissa'' * ''[[Urtica dioica galeopsifolia|U. galeopsifolia]]'' * ''U. gracilenta'' * ''U. hyperborea'' * ''[[Urtica incisa|U. incisa]]'' * ''U. kioviensis'' * ''U. laetivirens'' * ''U. linearifolia'' * ''U. mairei'' * ''U.&nbsp;membranacea'' * ''U. morifolia'' * ''U. parviflora'' * ''U. pilulifera'' * ''U. platyphylla'' * ''U. pubescens'' * ''U. rupestris'' * ''U. sondenii'' * ''U. taiwaniana'' * ''[[Urtica thunbergiana|U. thunbergiana]]'' * ''U. triangularisa'' * ''[[Urtica urens|U. urens]]'' }} }} Grupe više od vrste (čak i vrste, ako postoji nekoliko značajnih podvrsta) uglavnom trebaju sadržavati listu podgrupa. Koristite parametar {{para|podjela}} za generiranje te liste. Listu možete dodatno formatirati koristeći niz drugih šablona, poput specijaliziranih šablona {{tl|Lista taksona s poveznicama}} ili {{tl|Lista vrsta s poveznicama}}, koji se bave i autorstvom (vidjeti ), ali i općih šablona za liste u šablonima kao što je {{tl|columns-list}}. Koristite {{para|podjela_kategorije}} kako biste naznačili rang podgrupa. Primjerice, za porodice: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | podjela_kategorije = Porodice | podjela = {{linked taxon list |Porodica1|Autorstvo1 |Porodica2|Autorstvo2 |Porodica3|Autorstvo3 }} </syntaxhighlight> Za liste s više podgrupa, lista se može podijeliti koristeći šablone {{tl|div col}} i {{tl|div col end}}, koji će ju podijeliti na dva stupca (vidi primjer desno). U slučajevima kada bi lista bila preduga za šablon ili kada bi klasifikacija bila previše raznovrsna da se može sažeti, listu treba zamijeniti porukom "Vidi tekst" (koja upućuje na punu listu u članku) ili ju treba potpuno izostaviti. Dobra nit vodilja je i sljedeće – ako ima više od 100 podgrupa, onda lista treba biti samostalan članak. U slučajevima raznovrsne klasifikacije, opisna poruka, npr. "Tipični redovi" ili "Značajni redovi", može se koristiti. U slučajevima kada rang nije potpuno jasan, možda bi bilo bolje koristiti generalne opise poput "Podgrupe" ili "Taksoni". Nekada je prikladno navoditi i više od jedne klasifikacijske razine u listi. U tom se slučaju niže grupe trebaju pomaknuti u desno koristeći kod "&amp;nbsp;", uglavnom tri puta za prvi uvučeni redak, a onda još jednom do tri puta za svaku sljedeću nižu razinu. Veće grupe možete označiti podebljavanjem. Ipak, nemojte zaboraviti da bi se to trebalo raditi samo s posrednim podgrupama koje ne zaslužuju samostalni članak; taksokviri su premali da bi sadržavali duplicirane podatke. ==== Kategorija ugroženosti ==== {{Main|Wikipedija:Kategorija ugroženosti}} [[File:Status iucn3.1.svg|thumb|IUCN iz 2001. (IUCN3.1)]] [[File:Status iucn2.3.svg|thumb|IUCN iz 1994. (IUCN2.3)]] [[File:Status TNC.svg|thumb|NatureServe (TCN)]] [[File:Status ESA.svg|thumb|Zakon o ugroženim vrstama (ESA)]] [[File:Status COSEWIC.svg|thumb|Rizične vrste/SARA (COSEWIC)]] [[File:Status EPBC.svg|thumb|Zaštita okoliša i očuvanje biodiverziteta (EPBC)]] [[File:Status DECF.svg|thumb|Lista flore proglašene rijetkom i prioritetnom (DECF)]] [[File:Status 2008 NZTCS.svg|thumb|Novozelandski sustav klasifikacije prijetnji (NZTCS)]] '''Kategorija ugroženosti''' može se uključiti u taksokvir kako bi se prikazao grafički pregled kategorija ugroženosti za temu članka. Cijeli sklop informacija o kategoriji ugroženosti sastoji se od nekoliko parametara: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> |status = kod |status_sistem = klasifikacijski sustav <!-- ako je postavljen kod, ovo je obvezan parametar --> |status_ref = <ref>...</ref> <!-- neobvezno --> |izumrli = godina izumiranja <!-- neobvezno: koristiti samo ako je (1) |status=EX, a godina izumiranja je poznata ili, 2) se radi o fosilu) --> </syntaxhighlight> Napomene: # Kategorija ugroženosti ne treba koristiti za prahistorijske organizme; za njih treba koristiti parametar {{para|raspon_fosila}}. # Neki automatizirani taksokviri koriste parametar {{para|izumrli}} u drugu svrhu—vidjeti [[Šablon:Speciesbox#Izumrle vrste]]. ===== Sistem zaštite ===== Postoji nekoliko organizacija koje imaju oblikovane sustave zaštite živih organizama, što je dovelo do postojanja različitih klasifikacijskih kriterija. Iz tog razloga se statusna kategorija mora spariti s korištenim klasifikacijskim sistemom. Preporučeni '''status_sistem''' je ''IUCN3.1'', ali ako nije dostupan za konkretnu vrstu, dopušteno je koristiti druge sisteme klasifikacije. Detalji se mogu naći [[w:en:Wikipedia:Conservation status|ovdje]]. Slike s desne strane prikazuju primjenjive sisteme, kako međunarodne tako i nacionalne. ''IUCN2.3'' je zastario za nove taksokvire, ali neki stariji još uvijek postoje te podržavaju ovu verziju. Ovaj je parametar '''obvezan''' kako bi se Kategorija ugroženosti pravilno prikazao u šablonu. Ako ne popunite ovaj parametar, taksokvir neće prikazivati grafiku. ===== Kod ===== Unos za parametar '''kod''' treba biti odgovarajući kod iz odabranog sistema. Kod treba unijeti točno onako kako je naveden u ovoj dokumentaciji. Kako biste pronašli Kategorija ugroženosti za velik broj organizama, možete pretražiti [[International Union for Conservation of Nature|IUCN-ovu]] [http://www.iucnredlist.org/ bazu podataka ugroženih vrsta]. S obzirom na to da svaki sistem ima drugačiji kod, molimo vas da konzultirate dokumentacijske stranice šablona za primjenjive kodove. Navedena tablica sadrži relevantne kodove (treći stupac prikazuje kategoriju koja se automatski dodaje u članak): :{| class="wikitable plainrowheaders" |+IUCN-ovi statusi za taksokvire !scope="col"| Status (kako se prikazuje u taksokviru) !scope="col"| Kod !scope="col"| Kategorija |- !scope="row"| Sigurna | sigurna<ref name="invalid" group="IUCN" /> || |- !scope="row"| Pripitomljena | DOM<ref name="invalid" group="IUCN" /> || [[:Category:Domaće životinje]] |- !scope="row"| Najmanje zabrinjavajuća (LC) | LC || |- !scope="row"| Najmanje zabrinjavajuća (LR/lc) | LR/lc || |- !scope="row"| [[Gotovo ugrožena vrsta|Gotovo ugrožena]] (NT) | NT || |- !scope="row"| [[Gotovo ugrožena vrsta|Gotovo ugrožena]] (LC/nt) | LR/nt || |- !scope="row"| [[Vrsta koja ovisi o zaštiti|Ovisna o zaštiti]] (LR/cd) | LR/cd || |- !scope="row"| [[Osjetljiva vrsta|Osjetljiva]] (VU) | VU || |- !scope="row"| [[Ugrožena vrsta|Ugrožena]] (EN) | EN || [[:Category:Ugrožene vrste]] |- !scope="row"| [[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]] | CR || [[:Category:Kritično ugrožene vrste]] |- !scope="row"| [[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]] (CR), moguće izumrla | PE || [[:Category:Kritično ugrožene vrste]] |- !scope="row"| Izumrla u prirodi (EW) | EW || [[:Category:Vrste izumrle u prirodi]] |- !scope="row"| Izumrla | EX || |- !scope="row"| Nedovoljno poznata (DD) | DD || |- !scope="row"| ''Nije procijenjena'' (NE) | NE || |- !scope="row"| Fosil | fosil<ref name="invalid" group="IUCN">Ovo nije ispravna kategorija s IUCN-ove crvene liste.</ref><ref name="fossil" group="IUCN">Parametar {{para|status|fosil}} zastario je te je zamijenjen parametrom {{para|raspon_fosila}} {{tlx|fossil range}} (vidi [[#Raspon fosila]] za više informacija).</ref> || |- !scope="row"| Prahistorijska | pre<ref name="invalid" group="IUCN" /> || |- !scope="row"| Vidi tekst | Vidi tekst<ref name="invalid" group="IUCN" /> || |- !scope="row"| Nizak rizik | <s>LR</s><ref name="invalid" group="IUCN" /><ref name="LR" group="IUCN">{{var|LR}} je zastarjeli kod; umjesto njega koristite {{var|LR/lc}} ili {{var|LR/nt}} ili {{var|LR/cd}}.</ref> || |} '''Napomene''': {{Reflist|group=IUCN|close}} ===== Korištenje referenci ===== Kako biste dodali referencu za Kategorija ugroženosti, unesite ju na sljedeći način: <syntaxhighlight lang="wikitext"> | status_ref = <ref>{{Cite journal | author = |title = | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = | page = | publisher = [[International Union for Conservation of Nature]] | date = | url = | doi = | access-date = }}</ref> </syntaxhighlight> Vidjeti {{tlx|Cite journal}} ili {{tlx|Cite IUCN}} za parametre koje morate popuniti u tim šablonima. Nemojte zaboraviti da oznaka <nowiki><ref></nowiki> zahtijeva dodavanje šablona {{tlx|Reflist}} ili oznake <nowiki><references /></nowiki> u odjeljku za reference. ==== Raspon fosila ==== U taksokvir se može dodati i stratigrafski raspon za fosile, a sve koristeći parametar {{para|raspon_fosila}} parameter. Promjerice, za grupu koja je živjela u periodu od [[kambrij]]a do [[perm (geologija)|perma]], koristite sljedeći kod: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> |raspon_fosila = [[kambrij]]–[[perm (geologija)|perm]] </syntaxhighlight> Ako želite dodati grafički prikaz za raspon fosila (prikazan ovdje), možete koristiti šablon {{tl|Raspon fosila}} i to na sljedeći način: {{image frame|content={{raspon fosila|kambrij|perm}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | raspon_fosila = {{raspon fosila|kambrij|perm}} </syntaxhighlight> ili <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | raspon_fosila = {{raspon fosila|542|250}} [[kambrij]]–[[perm (geologija)|perm]] </syntaxhighlight> Za živuće taksone koji postoje i danas, kao završetak se navodi "Nedavno", dok se za vrste koje su nedavno umrle, poput [[moa|moe]], navodi "Holocen", a trenutno se status treba navesti u parametru {{para|status}}. Za grupe koje su živjele tijekom samo jednog perioda, jednostavno ga navedite bez navođenja raspona, primjerice: {{image frame|content={{raspon fosila | silur}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | raspon_fosila = {{raspon fosila|silur}} </syntaxhighlight> ==== Slike ==== U taksokvir se može dodati i slika koristeći parametar {{para|slika}}. Preporučuje se da dodate sliku u taksokvir ako ona postoji. Pri unosu, ''nemojte'' uključivati dodatke "Datoteka:" (ili slične) uz naziv datoteke! Ako ste dodali sliku, onda je poželjno dodati i alt tekst preko parametra "{{para|slika_alt}}". Alt tekst ne bi trebao biti isti kao i opis; umjesto toga, on bi trebao opisati sadržaj slika za nekoga tko ju ne može vidjeti. Opis za sliku dodaje se pomoću parametra "{{para|slika_opis}}". Opis nije potreban ako bi on bio samo kopija naslova članka. Opis treba dodati samo ako može pružiti više informacija o temi slike, poput spola ili razvojne faze, lokacije gdje je slika nastala, autora ili slično. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | slika = Sweetbay1082.jpg | slika_alt = Bijeli cvijet okružen dugim, zelenim listovima | slika_opis = ''Magnolia virginiana'' </syntaxhighlight> Temeljna je postavka da se širina slike određuje prema korisničkim preferencijama za širinu. Generalno, preporučuje se da se ove preference poštuju. Ipak, u nekim će slučajevima biti poželjno promijeniti postavljenu širinu; ovo se može napraviti korištenjem parametra {{para|slika_širina}}, koji mijenja veličinu slike temeljem omjera. Tako {{para|slika_širina|1.1}} povećava sliku za 10% u odnosu na osnovne korisničke preferencije, dok ju {{para|slika_širina|0.75}} čini 25% manjom. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | slika = Sweetbay1082.jpg | slika_alt = Bijeli cvijet okružen dugim, zelenim listovima | slika_opis = ''Magnolia virginiana'' | slika_širina = 1.45 </syntaxhighlight> Dugi ili komplicirani opisi slike, koji bi ipak trebali biti rijetki, izgledaju bolje ako se poravnaju s lijeve strane. Ovo se može postići korištenjem parametra "{{para|slika_opis_položaj|left}}". U taksokvir se može dodati i druga slika, što se postiže popunjavanjem parametara {{para|slika2}}, {{para|slika2_alt}}, {{para|slika2_opis}} i {{para|slika2_širina}}. Ovo treba koristiti rijetko, odnosno samo kada je članak dovoljno dug da mogu stati dvije slike ''i'' kada uopće ima smisla dodati drugu sliku u taksokvir, a ne negdje u sam članak. Ovo će najčešće biti korisno kada neka vrsta ima značajne razlike između jedinki muškog i ženskog spola. ==== Autorstva ==== Pravilo je da se autorstvo navodi samo za taksone pokrivene člankom. Više taksonomske kategorije koje sadrže samo temu članka također bi trebale navoditi autorstvo, osim kada je ono isto kao i u slučaju taksona u pitanju. U slučaju vrsta (ili podvrsta), autorstvo se može navesti u odjeljku ''dvoimeno'' ili ''troimeno''. Inače, autorstvo se može navesti i u samoj klasifikaciji. Primjerice, za red: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | ordo = | ordo_autorstvo = </syntaxhighlight> Sljedeći primjeri ilustriraju različite konvencije pri imenovanju, datumima i ostalim elementima nazivlja za različita carstva: * ''Animalia ** Izvorni naziv: '''''Homo sapiens''''' {{small|1=[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758.}} ** Reklasifikacija: '''''Panthera leo''''' {{small|1=([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758.)}} (izvorno ''Felis leo'') * ''Plantae ** Izvorni naziv: '''''Magnolia virginiana''''' {{small|1=[[Carl Linnaeus|L.]]}} ** Reklasifikacija: '''''Anacamptis pyramidalis''''' {{small|1=([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Louis Claude Richard|Rich.]]}} (izvorno ''Orchis pyramidalis'') * ''Bacteria ** Izvorni naziv: '''''Vibrio cholerae''''' {{small|1=[[Robert Koch|R. Koch]] 1883.}} ** Reklasifikacija: '''''Streptococcus pneumoniae''''' {{small|1=(Klein 1884.) Chester 1901.}} (izvorno ''Micrococcus pneumoniae'') ** Stari naziv: '''''Salmonella enterica''''' {{small|1=(ex Kauffmann & Edwards 1952.) Le Minor & Popoff 1987.}} Autorstva koja se koriste u znanstvenim nazivima također imaju različite standarde skraćivanja, ovisno o tome radi li se o biljkama ili životinjama. ==== Raznolikost ==== Kod viših taksona i taksona kod kojih podjela ne ukazuje na broj vrsta, možete koristiti parametar {{para|raznolikost}}. On treba biti popraćen parametrom {{para|raznolikost_link}}, koji vodi do prikladne stranice, a koja će uglavnom biti naslovljena ''Lista vrsta roda X''. Primjerice: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto; font-size:80%"> | raznolikost_link = Lista vrsta roda Quercus | raznolikost = oko 120 vrsta </syntaxhighlight> ''Nije'' dobra ideja biti pretjerano precizan oko broja vrsta. Kod velikog broja grupa, nove vrste redovito se otkrivaju i opisuju tako da se brojka stalno mijenja. Također, moguće je da promjene u taksonomskim kriterijima dovedu do promjene unutar određenih rodova. Stoga je navođenje okrivne, odnosno zaokružene brojke vrsta bolje jer olakšava održavanje. Za dodavanje reference o broju vrsta koristite parametar {{para|raznolikost_ref}} kako slijedi: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | raznolikost_ref = <ref>Hershler i Longley, 1986., str.&nbsp;127</ref> </syntaxhighlight> ==== Mape staništa ==== Na kraju taksokvira može se dodati i mapa staništa. Za to koristite parametre {{para|karta_raspon}}, {{para|karta_raspon_širina}}, {{para|karta_raspon_alt}} te {{para|karta_raspon_opis}}, i to a isti način kao i one za sliku. Navođenje širine mape ta raspon uglavnom nije potrebno. Primjer korištenja: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | karta_raspon = Map.jpg | karta_raspon_širina = 1.1 | karta_raspon_alt = Mapa koja prikazuje ... | karta_raspon_opis = Staništa ... </syntaxhighlight> Šablon podržava do četiri mape ukupno, a za što koristite odgovarajuće parametre {{para|karta_raspon2}}, {{para|karta_raspon2_širina}} i tako dalje. Možete i generirati mape koristeći prikladne prazne mape poput [[:Datoteka:BlankMap-World-noborders.png]]. Takve mape ne bi trebale biti prevelike (širina od 300 do 400 piksela sasvim je dovoljna, s obzirom na to da je ta mapa tek globalni pregled; detaljnije mape uvijek se mogu uvrstiti u sam tekst članka), a ako ih napravite, prebacite ih na [[Wikimedia Commons]] i dodajte u kategoriju [[:commons:Category:Animal distribution maps]]. ==== Sinonimi ==== Kada za određenu vrstu postoje sinonimi, možete koristiti parametar {{para|sinonimi}}. Listu sinonima možete formatirati na isti način kao i listu za [[#Dodatne podjele|dodatne podjele]], s tim da sinonimi generalno ne bi trebali imati poveznice, tako da, primjerice, možete koristiti {{tl|Lista taksona}} za taksone čiji nazivi nisu u kurzivu, a {{tl|Lista vrsta}} za one čiji nazivi jesu u kurzivu. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | sinonimi = {{Lista vrsta |Vrsta1|Autorstvo1 |Vrsta2|Autorstvo2 }} </syntaxhighlight> [http://ubio.org/NomenclatorZoologicus/ Nomenclator Zoologicus] sadrži podatke za sve osim najnovijih životinjskih rodova. Laici će možda imati problema s korištenjem ove baze podataka, ali radi se o sveobuhvatnom izvoru za autorstva naziva rodova, kako onih priznatih tako i manje poznatih sinonima. Nekada će biti navedeno da je uspostavljen novi naziv jer je stari, izvorni naziv "zauzet" (engl. "preoccupied"). To znači da je utvrđeno da drugi takson istog ranga unutar istog carstva već ima taj naziv, čak i ako je taj naziv samo sinonim. Duge liste mogu se sakriti pomoću parametra {{para|hidden|yes}} u bilo kojem šablonu za liste taksona. Alternativno možete koristiti {{tlx|collapsible list|2=bullets=true|3=...}}; korištenje ovog šablona onemogućava korištenje šablona {{tl|Lista taksona}}, tako da budite oprezni. Heterotipni, upitni ili anamorfni/teleomorfni sinonimi za gljive mogu se navesti posebno ako je to potrebno. Koristite parametar {{para|sinonimi_ref}} kako biste listi sinonima dodali referencu: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | sinonimi_ref = <ref>Smith i Jones, 2009., str.&nbsp;5</ref> </syntaxhighlight> ==== Tipska vrsta ==== Ako je za neki rod (ili višu kategoriju) poznata [[tipska vrsta]], možete koristiti parametre {{para|tipska_vrsta}} i {{para|tipska_vrsta_autorstvo}}. Za botaničke članke, odnosno nazive prema [[Međunarodni kodeks nomenklature algi, gljiva i biljaka|Međunarodnom kodeksu nomenklature algi, gljiva i biljaka]] (ICNafp), trebalo bi koristiti trenutno prihvaćeni naziv u sklopu roda. Naziv "tipska vrsta" ne pojavljuje se u ICNafp-u, ali ovdje se koristi iz razloga praktičnosti. [http://botany.si.edu/ing/ Index Nominum Genericorum] korisna je baza podataka i može se koristiti kao referenca. Za životinjske članke, odnosno nazive prema [[Međunarodni kodeks zoološke nomenklature|Međunarodnom kodeksu zoološke nomenklature]] (ICZN), za tipsku vrstu trebalo bi koristiti {{em|izvorno}} dvoimeno nazivlje za tipsku vrstu, ali uz poveznicu na aktualni članak, dok bi se autorstvo trebalo navesti normalno, bez zagrada. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | tipska_vrsta = <!-- izvorni naziv vrste koji se izvorno koristio za opisivanje roda, neovisno o suvremenoj nomenklaturi --> | tipska_vrsta_autorstvo = </syntaxhighlight> Ovo je u skladu s ICZN-ovom preporukom 67B; napominjemo da se ovo odnosi na takson koji je koristio originalni autor roda, čak i kada je on danas nevažeći jer je, primjerice, postao sinonim. Idealno bi bilo da se parametar koristi samo ako bi se izvorni opis roda mogao izravno provjeriti, kao u sljedećem primjeru iz ICZN-a: <blockquote>''Astacus marinus'' Fabricius, 1775., jednu od nominalnih vrsta izvorno uključenih u rod desetonogih rakova ''Homarus'' Weber, 1795., kasnije je opisao Fowler (1912.) kao tipsku vrstu roda ''Homarus''. Tipska je vrsta, a tako se treba i navoditi ''Astacus marinus'' Fabricius, 1775. ''Astacus marinus'' Fabricius je trenutno sinonim za ''Cancer gammarus'' Linnaeus, 1758., ali potonja nije tipska vrsta za ''Homarus'' te se ne bi trebala navoditi kao takva. Ako je potrebno navesti tipsku vrstu, ona bi se trebala navesti na sljedeći način: "Tipska vrsta ''Astacus marinus'' Fabricius, 1775., sinonim za ''Cancer gammarus'' Linnaeus, 1758."; ili "Tipska vrsta ''Astacus marinus'' Fabricius, 1775., sada se smatra sinonimom za ''Homarus gammarus'' (Linnaeus, 1758.)".</blockquote> Ako vam nije potpuno jasno što sve ovo znači, molimo vas ''nemojte koristiti ovaj parametar''. Umjesto toga, bilo bi bolje navesti tipsku vrstu u listi vrsta, uz dodatni tekst poput: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{small|1=([[tipska vrsta]])}}</syntaxhighlight> nakon (trenutno važećeg) naziva za vrstu. === Naslovi članaka u kurzivu === Ako je unos za parametre {{para|genus}}, {{para|species}} ili {{para|dvoimeno}} u kurzivu i potpuno odgovara naslovu članka, ''a'' parametar {{para|naziv}} nije specificiran, taksokvir '''i''' naslov članka bit će automatski ispisani u kurzivu.<ref group=note>Vidi bilješku 1; naslov članka bit će prebačen u kurziv koristeći "čarobnu riječ" <nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki>. Ako naslov sadrži pojam za razvrstavanje (npr. "(rod)"), on neće biti u kurzivu.</ref> Ako je potrebno, možete i ručno postaviti kurzivni naslov koristeći šablon {{tl|Italic title}}. Ako je parametar {{para|naziv}} postavljen, onda će taksokvir prikazivati ono što je uneseno za taj parametar; naslov NEĆE biti u kurzivu osim ako se koristi {{tl|Italic title}}. === Complete blank template === This section gives all parameters in the order that they will appear in the taxobox. No taxobox should use all of these. Keep it short! ''Note that parameters in this template are case-sensitive.'' {{Taxobox | color_as = {{Taxobox colour|[[Animalia]]}} | name = name | fossil_range = {{fossil range|100|0}}fossil range | image = Panthera tigris tigris.jpg | image_upright = 0.9 | image_alt = image alt | image_caption = image caption | image2 = Singapore Zoo Tigers.jpg | image2_upright = 0.9 | image2_alt = image2 alt | image2_caption = image2 caption | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>IUCN reference goes here</ref> | classification_status = status of classification | virus_group = virus group | superdomain = superdomain | unranked_superdomain = unranked superdomain | unranked_superdomain_authority = unranked superdomain authority | domain = domain | domain_authority = domain authority | superregnum = superregnum | superregnum_authority = superregnum authority | regnum = regnum | regnum_authority = regnum authority | unranked_regnum = unranked regnum | unranked_regnum_authority = unranked regnum authority | subregnum = subregnum | subregnum_authority = subregnum authority | infraregnum = infraregnum | infraregnum_authority = infraregnum authority | unranked_phylum = unranked phylum | unranked_phylum_authority = unranked phylum authority | superdivisio = superdivisio | superdivisio_authority = superdivisio authority | superphylum = superphylum | superphylum_authority = superphylum authority | unranked_divisio = unranked divisio | unranked_divisio_authority = unranked divisio authority | divisio = divisio | divisio_authority = divisio authority | phylum = phylum | phylum_authority = phylum authority | subdivisio = subdivisio | subdivisio_authority = subdivisio authority | subphylum = subphylum | subphylum_authority = subphylum authority | infraphylum = infraphylum | infraphylum_authority = infraphylum authority | microphylum = microphylum | microphylum_authority = microphylum authority | nanophylum = nanophylum | nanophylum_authority = nanophylum authority | unranked_classis = unranked classis | unranked_classis_authority = unranked classis authority | superclassis = superclassis | superclassis_authority = superclassis authority | classis = classis | classis_authority = classis authority | unranked_subclassis = unranked subclassis | unranked_subclassis_authority = unranked subclassis authority | subclassis = subclassis | subclassis_authority = subclassis authority | unranked_infraclassis = unranked infraclassis | unranked_infraclassis_authority = unranked infraclassis authority | infraclassis = infraclassis | infraclassis_authority = infraclassis authority | unranked_ordo = unranked ordo | unranked_ordo_authority = unranked ordo authority | magnordo = magnordo | magnordo_authority = magnordo authority | superordo = superordo | superordo_authority = superordo authority | ordo = ordo | ordo_authority = ordo authority | subordo = subordo | subordo_authority = subordo authority | infraordo = infraordo | infraordo_authority = infraordo authority | parvordo = parvordo | parvordo_authority = parvordo authority | zoodivisio = zoodivisio | zoodivisio_authority = zoodivisio authority | zoosectio = zoosectio | zoosectio_authority = zoosectio authority | zoosubsectio = zoosubsectio | zoosubsectio_authority = zoosubsectio authority | unranked_superfamilia = unranked superfamilia | unranked_superfamilia_authority = unranked superfamilia authority | superfamilia = superfamilia | superfamilia_authority = superfamilia authority | familia = familia | familia_authority = familia authority | subfamilia = subfamilia | subfamilia_authority = subfamilia authority | unranked_tribus = unranked tribus | unranked_tribus_authority = unranked tribus authority | supertribus = supertribus | supertribus_authority = supertribus authority | tribus = tribus | tribus_authority = tribus authority | subtribus = subtribus | subtribus_authority = subtribus authority | alliance = alliance | alliance_authority = alliance authority | unranked_genus = unranked genus | unranked_genus_authority = genus authority | genus = genus | genus_authority = genus authority | subgenus = subgenus | subgenus_authority = subgenus authority | sectio = sectio | sectio_authority = sectio authority | subsectio = subsectio | subsectio_authority = subsectio authority | series = series | series_authority = series authority | subseries = subseries | subseries_authority = subseries authority | species_group = species group | species_group_authority = species group authority | species_subgroup = species subgroup | species_subgroup_authority = species subgroup authority | species_complex = species complex | species_complex_authority = species complex authority | species = species | species_authority = species authority | subspecies = subspecies | subspecies_authority = subspecies authority | variety = variety | variety_authority = variety authority | forma = forma | forma_authority = forma authority | type_strain = type strain | diversity_ref = <ref>diversity ref</ref> | diversity = diversity | diversity_link = diversity link | binomial = binomial | binomial_authority = binomial authority | trinomial = trinomial | trinomial_authority = trinomial authority | type_genus = type genus | type_genus_authority = type genus authority | type_species = type species | type_species_authority = type species authority | subdivision = subdivision | subdivision_ranks = subdivision ranks | range_map = Pleurodeles walti dis.png | range_map_upright = 0.9 | range_map_alt = range map alt | range_map_caption = range map caption | binomial2 = binomial2 | binomial2_authority = binomial2 authority | range_map2 = Pleurodeles walti dis.png | range_map2_upright = 0.9 | range_map2_alt = range map2 alt | range_map2_caption = range map2 caption | binomial3 = binomial3 | binomial3_authority = binomial3 authority | range_map3 = Pleurodeles walti dis.png | range_map3_upright = 0.9 | range_map3_alt = range map3 alt | range_map3_caption = range map3 caption | binomial4 = binomial4 | binomial4_authority = binomial4 authority | range_map4 = Pleurodeles walti dis.png | range_map4_upright = 0.9 | range_map4_alt = range map4 alt | range_map4_caption = range map4 caption | synonyms_ref = <ref>synonyms ref</ref> | synonyms = synonyms }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taxobox | color_as = | name = | fossil_range = | image = | image_upright = | image_alt = | image_caption = | image_caption_align = | image2 = | image2_upright = | image2_alt = | image2_caption = | status = | status_system = | status_ref = | classification_status = | virus_group = | unranked_superdomain = | unranked_superdomain_authority = | superdomain = | superdomain_authority = | domain = | domain_authority = | superregnum = | superregnum_authority = | unranked_regnum = | unranked_regnum_authority = | regnum = | regnum_authority = | subregnum = | subregnum_authority = | superdivisio = | superdivisio_authority = | superphylum = | superphylum_authority = | unranked_divisio = | unranked_divisio_authority = | divisio = | divisio_authority = | unranked_phylum = | unranked_phylum_authority = | phylum = | phylum_authority = | subdivisio = | subdivisio_authority = | subphylum = | subphylum_authority = | infraphylum = | infraphylum_authority = | microphylum = | microphylum_authority = | nanophylum = | nanophylum_authority = | superclassis = | superclassis_authority = | unranked_classis = | unranked_classis_authority = | classis = | classis_authority = | unranked_subclassis = | unranked_subclassis_authority = | subclassis = | subclassis_authority = | unranked_infraclassis = | unranked_infraclassis_authority = | infraclassis = | infraclassis_authority = | magnordo = | magnordo_authority = | superordo = | superordo_authority = | unranked_ordo = | unranked_ordo_authority = | ordo = | ordo_authority = | subordo = | subordo_authority = | infraordo = | infraordo_authority = | parvordo = | parvordo_authority = | zoodivisio = | zoodivisio_authority = | zoosectio = | zoosectio_authority = | zoosubsectio = | zoosubsectio_authority = | unranked_superfamilia = | unranked_superfamilia_authority = | superfamilia = | superfamilia_authority = | familia = | familia_authority = | subfamilia = | subfamilia_authority = | supertribus = | supertribus_authority = | unranked_tribus = | unranked_tribus_authority = | tribus = | tribus_authority = | subtribus = | subtribus_authority = | alliance = | alliance_authority = | unranked_genus = | unranked_genus_authority = | genus = | genus_authority = | subgenus = | subgenus_authority = | sectio = | sectio_authority = | subsectio = | subsectio_authority = | series = | series_authority = | subseries = | subseries_authority = | species_group = | species_group_authority = | species_subgroup = | species_subgroup_authority = | species_complex = | species_complex_authority = | species = | species_authority = | subspecies = | subspecies_authority = | variety = | variety_authority = | forma = | forma_authority = | binomial = | binomial_authority = | trinomial = | trinomial_authority = | type_genus = | type_genus_authority = | type_species = | type_species_authority = | type_strain = | subdivision = | subdivision_ranks = | diversity_ref = | diversity = | diversity_link = | range_map = | range_map_upright = | range_map_alt = | range_map_caption = | binomial2 = | binomial2_authority = | range_map2 = | range_map2_upright = | range_map2_alt = | range_map2_caption = | binomial3 = | binomial3_authority = | range_map3 = | range_map3_upright = | range_map3_alt = | range_map3_caption = | binomial4 = | binomial4_authority = | range_map4 = | range_map4_upright = | range_map4_alt = | range_map4_caption = | synonyms_ref = | synonyms = }} </syntaxhighlight> === All parameters === The full list of parameters is illustrated inside the infobox above, in the "[[#Complete blank template|Complete blank template]]". :{| class="wikitable plainrowheaders" <!--this table uses end-of-line "<tr>" to split rows. --> |+Parameters for Template:Taxobox !scope="col"|Parameter !scope="col"|Usage |- !scope="row"| color_as | color code <tr> !scope="row"| name | name defaults to <nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki><tr> !scope="row"| status | conservation status code <tr> !scope="row"| status_system | status-system type <tr> !scope="row"| status_ref | status reference <tr> !scope="row"| regnum | (standard) kingdom name <tr> !scope="row"| phylum | (standard) phylum name <tr> !scope="row"| classis | (standard) class name <tr> !scope="row"| ordo | (standard) order name <tr> !scope="row"| familia | (standard) family name <tr> !scope="row"| genus | (standard) genus name <tr> !scope="row"| species | (standard) species name <tr> !scope="row"| fossil_range | (as shown at top of box) <tr> !scope="row"| image | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image_upright | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image_alt | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image_caption | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image2 | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image2_upright | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image2_alt | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image2_caption | (as shown in box) <tr> !scope="row"| classification_status | (as shown in box) <tr> !scope="row"| virus_group | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superdomain | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superdomain_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_superdomain | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_superdomain_ authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| domain | (as shown in box) <tr> !scope="row"| domain_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_regnum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_regnum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superregnum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superregnum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| regnum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subregnum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subregnum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_phylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_phylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superdivisio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superdivisio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superphylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superphylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| divisio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| divisio authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_divisio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_divisio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| phylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subdivisio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subdivisio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subphylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subphylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraphylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraphylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| microphylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| microphylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| nanophylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| nanophylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_classis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_classis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superclassis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superclassis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| classis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_subclassis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_subclassis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subclassis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subclassis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_infraclassis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_infraclassis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraclassis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraclassis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_ordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_ordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| magnordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| magnordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| ordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| parvordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| parvordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoodivisio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoodivisio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoosectio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoosectio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoosubsectio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoosubsectio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_superfamilia | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_superfamilia_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superfamilia | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superfamilia_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| familia_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subfamilia | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subfamilia_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_tribus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_tribus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| supertribus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| supertribus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| tribus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| tribus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subtribus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subtribus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| alliance | (as shown in box) <tr> !scope="row"| alliance_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_genus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_genus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| genus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subgenus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subgenus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| sectio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| sectio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subsectio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subsectio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| series | (as shown in box) <tr> !scope="row"| series_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subseries | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subseries_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_group | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_group_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_subgroup | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_subgroup_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_complex | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_complex_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subspecies | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subspecies_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| variety | (as shown in box) <tr> !scope="row"| variety_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| forma | (as shown in box) <tr> !scope="row"| forma_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| diversity_ref | (as shown in box) <tr> !scope="row"| diversity | (as shown in box) <tr> !scope="row"| diversity_link | (as shown in box) <tr> !scope="row"| binomial | (as shown in box) <tr> !scope="row"| binomial_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| trinomial | (as shown in box) <tr> !scope="row"| trinomial_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| type_genus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| type_genus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| type_species | (as shown in box) <tr> !scope="row"| type_species_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subdivision | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subdivision_ranks | (as shown in box) <tr> !scope="row"| type_strain | (as shown in box) <tr> !scope="row"| range_map | 1st map, bottom of box <tr> !scope="row"| range_map_upright | 1st map scaling = 0.9 i.e. 90% of default size<tr> !scope="row"| range_map_alt | 1st map ALT= text<tr> !scope="row"| range_map_caption | 1st caption, under picture<tr> !scope="row"| binomial2 | (as shown in box) <tr> !scope="row"| binomial2_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| range_map2 | 2nd map in box <tr> !scope="row"| range_map2_upright | 2nd map scaling = 0.9 <tr> !scope="row"| range_map2_alt | 2nd map ALT= text <tr> !scope="row"| range_map2_caption | 2nd map caption <tr> !scope="row"| binomial3 | (as shown in box) <tr> !scope="row"| binomial3_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| range_map3 | 3rd map in box <tr> !scope="row"| range_map3_upright | 3rd map scaling = 0.9 <tr> !scope="row"| range_map3_alt | 3rd map ALT= text <tr> !scope="row"| range_map3_caption | 3rd maq caption <tr> !scope="row"| binomial4 | (as shown in box) <tr> !scope="row"| binomial4_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| range_map4 | 4th map in box <tr> !scope="row"| range_map4_upright | 4th map scaling = 0.9 <tr> !scope="row"| range_map4_alt | 4th map ALT= text <tr> !scope="row"| range_map4_caption | 4th map caption <tr> !scope="row"| synonyms_ref | reference for synonyms <tr> !scope="row"| synonyms | (as at bottom of box) |} === Članci kojima nedostaju taksokviri === Za članke kojima nedostaju taksokviri, dodajte '''[[Šablon:Nedostaje taksokvir]]''' na ''stranicu za razgovor'' članka. Ovo se može napraviti unosom koda '''<nowiki>{{Nedostaje taksokvir}}</nowiki>''' ili '''<nowiki>{{potrebantaksokvir}}</nowiki>''' na vrh stranice za razgovor. === Microformat === {{UF-species}} ===Template Data=== {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "An infobox for plants, animals and other biological taxa", "format": "block", "params": { "name": { "label": "Name", "description": "For plants, see [[Wikipedia:Naming conventions (flora)]]. For all other living things, the name should be the most common vernacular name, when one is in widespread use, and a scientific name otherwise.", "type": "string" }, "image": { "label": "Image", "description": "An image to use, do not include the 'File:' part of the image file name.", "type": "wiki-file-name", "required": false, "suggested": true }, "image_width": { "label": "Image Width", "description": "(Deprecated) Width to display the image at. Should not normally be set. e.g. 320px", "type": "string", "required": false, "deprecated": "Use image_upright" }, "image_upright": { "label": "Image Upright scale", "description": "Scale to display the image at. e.g. 1.1", "type": "string", "required": false }, "image_alt": { "label": "Image alt text", "description": "Alt text which describes the image to someone who can't see it", "type": "string", "required": false }, "image_caption": { "label": "Image caption", "description": "Caption displayed under the image", "type": "string", "suggested": true }, "image_caption_align": { "label": "Image caption alignment", "description": "Alignment of the caption displayed under the image, e.g. left. Should not normally be set.", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "regnum": { "label": "Kingdom", "description": "Kingdom: [[Animalia]], [[Plantae]], [[Fungi]], other taxa may want to use domain or other ranks instead", "type": "string", "required": false }, "divisio": { "label": "Division", "description": "Division in botany, e.g. [[Bryophyta]]. Not for flowering plants using the APG III system", "type": "string", "required": false }, "phylum": { "label": "Phylum", "description": "Phylum in zoology, eg [[Chordata]] for chordates", "type": "string", "required": false }, "classis": { "label": "Class", "description": "Class/classis taxonomic rank", "type": "string", "required": false }, "ordo": { "label": "Order", "description": "Order/ordo taxonomic rank", "type": "string", "required": false }, "familia": { "label": "Family", "description": "Family/familia taxonomic rank", "type": "string", "required": false }, "genus": { "label": "Genus", "description": "Genus taxonomic rank, in italics, e.g. ''[[Homo]]''", "type": "string", "required": false }, "species": { "label": "Species", "description": "Species taxonomic rank. Should be given in abbreviated forms and in italics, e.g. ''H. sapiens''.", "type": "string", "required": false }, "binomial": { "label": "Binomial", "description": "Full binomial name of taxa, In full form with italics, e.g. ''Salix alba'' var. ''caerulea''", "type": "string", "required": false }, "binomial_authority": { "label": "Binomial authority", "description": "Binomial authority using appropriate conventions, eg [[Carl Linnaeus|L.]] (for plants), [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1761 (for animals)", "type": "string", "required": false }, "range_map": { "label": "Range map", "description": "Map of range", "type": "string", "required": false }, "range_map_width": { "label": "Range map width", "description": "Width to display range map. Should not normally be set. e.g. 320px", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "range_map_alt": { "label": "Range map alt text", "description": "Alt text describing the range in words", "type": "string", "required": false }, "range_map_caption": { "label": "Range map caption", "description": "Caption/key for the range map", "type": "string", "required": false }, "status": { "label": "Conservation status", "description": "The conservation status code: 'secure', domesticated 'DOM', Least Concern 'LC', Lower Risk—Least Concern 'LR/lc', Near Threatened 'NT', Lower Risk—Near Threatened 'LR/nt', Lower Risk—Conservation Dependent 'LR/cd', Vulnerable 'VU', Endangered 'EN', Critically Endangered 'CR', Possibly Extinct 'PE', Extinct in the wild 'EW', Extinct 'EX', Data deficient 'DD', Not evaluated 'NE',Fossil 'fossil', Prehistoric 'pre', 'See text', Lower Risk 'LR'", "type": "string", "required": false }, "status_system": { "label": "Conservation status system", "description": "System used for Conservation status: 'IUCN3.1', 'IUCN2.3', 'EPBC' etc. Required if status given.", "type": "string", "required": false }, "status_ref": { "label": "Conservation status reference", "description": "Reference for status <ref>{{Cite journal|...}}</ref>", "type": "string", "required": false }, "extinct": { "label": "Year of extinction", "description": "Year of extinction, if known", "type": "string", "required": false }, "fossil_range": { "label": "Fossil range", "description": "The stratigraphic range for groups known as fossils. E.g. [[Cambrian]]–[[Permian]] or {{fossil range|Cambrian|Permian}} to give a chart. Use 'Recent' for extant taxa and 'Holocene' for Late Quaternary extinctions.", "type": "string", "required": false }, "virus_group": { "label": "Virus group", "description": "Viruses not placed in taxa above the rank of order, instead a virus group is used, given by a Roman numeral from I to VII", "type": "string", "required": false }, "unranked_superdomain": { "label": "Unranked superdomain", "description": "For each major taxon you can add an unranked entry to the taxobox. The entry unranked X appears above rank X", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "superdomain": { "label": "Superdomain", "description": "This and other minor ranks should only be used when they are important to understanding the classification of the taxon described in the article", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "superdomain_authority": { "label": "Superdomain Authority", "description": "The authority used for this rank. Every rank has a rank authority field which are not currently listed", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "domain": { "label": "Domain", "description": "Domain for Archaea, Bacteria and Eukarya", "type": "string", "required": false }, "superregnum": { "label": "Superkingdom", "type": "string", "required": false }, "unranked_regnum": { "label": "Unranked kingdom", "type": "string", "required": false }, "subregnum": { "label": "Subkingdom", "type": "string", "required": false }, "superdivisio": { "label": "Superdivision", "type": "string", "required": false }, "superphylum": { "label": "Superphylum", "type": "string", "required": false }, "unranked_divisio": { "label": "Unranked division", "description": "For flowering plants using the APG IV system this should be set to [[Angiosperms]] rather than using division/divisio", "type": "string", "required": false }, "unranked_phylum": { "label": "Unranked phylum", "type": "string", "required": false }, "subphylum": { "label": "Subphylum", "type": "string", "required": false }, "infraphylum": { "label": "Infraphylum", "type": "string", "required": false }, "microphylum": { "label": "Microphylum", "type": "string", "required": false }, "nanophylum": { "label": "Nanophylum", "type": "string", "required": false }, "superclassis": { "label": "Superclass", "type": "string", "required": false }, "unranked_classis": { "label": "Unranked class", "description": "For flowering plants using the APG IV system this should be used rather than class/classis", "type": "string", "required": false }, "unranked_subclassis": { "label": "Unranked subclass", "type": "string", "required": false }, "subclassis": { "label": "Subclass", "type": "string", "required": false }, "unranked_infraclassis": { "label": "Unranked infraclass", "type": "string", "required": false }, "infraclassis": { "label": "Infraclass", "type": "string", "required": false }, "magnordo": { "label": "Magnorder", "type": "string", "required": false }, "superordo": { "label": "Superorder", "type": "string", "required": false }, "unranked_ordo": { "label": "Unranked order", "description": "Generally used for flowering plants using the APG IV system", "type": "string", "required": false }, "subordo": { "label": "subordo", "type": "string", "required": false }, "infraordo": { "label": "infraordo", "type": "string", "required": false }, "parvordo": { "label": "parvordo", "type": "string", "required": false }, "zoodivisio": { "label": "zoodivision", "description": "Used in zoology, a different rank to the division used in botany.", "type": "string", "required": false }, "zoosectio": { "label": "zoosection", "description": "Used in zoology, a different rank to the section used in botany.", "type": "string", "required": false }, "zoosubsectio": { "label": "zoosubsection", "description": "Used in zoology, a different rank to the subsection used in botany.", "type": "string", "required": false }, "unranked_superfamilia": { "label": "Unranked Superfamily", "type": "string", "required": false }, "superfamilia": { "label": "Superfamily", "type": "string", "required": false }, "subfamilia": { "label": "Subfamily", "type": "string", "required": false }, "supertribus": { "label": "supertribus", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "unranked_tribus": { "label": "unranked tribe", "type": "string", "required": false }, "tribus": { "label": "Tribe", "type": "string", "required": false }, "subtribus": { "label": "Subtribe", "type": "string", "required": false }, "alliance": { "label": "alliance", "type": "string", "required": false, "deprecated": "Displays as a rank between subtribe and genus. " }, "unranked_genus": { "label": "Unranked genus", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "subgenus": { "label": "Subgenus", "type": "string", "required": false }, "sectio": { "label": "Section", "description": "Used in botany, use zoosectio in zoology", "type": "string", "required": false }, "subsectio": { "label": "Subsection", "description": "Used in botany, use zoosubsectio in zoology", "type": "string", "required": false }, "series": { "label": "Series", "type": "string", "required": false }, "subseries": { "label": "Subseries", "type": "string", "required": false }, "species_group": { "label": "Species group", "type": "string", "required": false }, "species_subgroup": { "label": "species subgroup", "type": "string", "required": false }, "species_complex": { "label": "species complex", "type": "string", "required": false }, "subspecies": { "label": "subspecies", "type": "string", "required": false }, "variety": { "label": "variety", "type": "string", "required": false, "deprecated": "use varietas" }, "forma": { "label": "form", "description": "Used in botany, not in zoology", "type": "string", "required": false }, "trinomial": { "label": "trinomial", "description": "The full trinomial name for subspecies, it should generally be in italics.", "type": "string", "required": false }, "trinomial_authority": { "label": "trinomial authority", "description": "The authority for a trinomial.", "type": "string", "required": false }, "synonyms": { "label": "Synonyms", "description": "A list of synonyms for a species, e.g. ''species1'' {{small|1=Authority1}}<br/> ''species2'' {{small|1=Authority2}}", "type": "string", "required": false }, "synonyms_ref": { "label": "Synonyms ref", "description": "References for the synonym lists, e.g.<ref>Smith and Jones, 2009, p. 5</ref>", "type": "string", "required": false }, "type_species": { "label": "Type species", "description": "The original name of the species that was initially used to describe the genus, without regard to its present-day nomenclature.", "type": "string", "required": false }, "type_species_authority": { "label": "Type species authority", "description": "Authority for the type species, don't use parenthesis.", "type": "string", "required": false }, "classification_status": { "label": "Classification status", "description": "Status of the scientific classification, e.g. disputed. Only use when the scientific classification text would be misleading without it.", "type": "string", "required": false }, "subdivision_ranks": { "label": "Subdivision ranks", "description": "Rank used for sub-divisions of this taxa, e.g. 'Families'", "type": "string", "required": false }, "subdivision": { "label": "Subdivision", "description": "List of sub divisions of this taxa, e.g. [[Family1]]<br/> [[Family2]]<br/> [[Family3]]", "type": "string", "required": false }, "image2": { "label": "Image 2", "description": "A second image, only use in rare circumstances.", "type": "string", "required": false }, "image2_width": { "label": "Image 2 Width", "description": "Deprecated. Width of the second image", "type": "number", "required": false, "deprecated": true }, "image2_upright": { "label": "Image 2 Upright scale", "description": "Scale of the second image", "type": "number", "required": false }, "image2_alt": { "label": "Image 2 alt text", "description": "Alt text which describes the second image to someone who can't see it", "type": "string", "required": false }, "image2_caption": { "label": "Image 2 caption", "description": "Caption to display under the second image", "type": "string", "required": false }, "binomial2": { "label": "Binomial2", "description": "Second binomial name of taxa, only used in rare circumstances", "type": "string", "required": false }, "binomial2_authority": { "label": "Binomial authority 2", "description": "Authority of second binomial", "type": "string", "required": false }, "binomial3": { "label": "Binomial3", "description": "Third binomial name of taxa, only used in rare circumstances", "type": "string", "required": false }, "binomial3_authority": { "label": "Binomial authority 3", "description": "Authority of third binomial", "type": "string", "required": false }, "binomial4": { "label": "Binomial4", "description": "Fourth binomial name of taxa, only used in rare circumstances", "type": "string", "required": false }, "binomial4_authority": { "label": "Binomial authority 4", "description": "Authority of fourth binomial", "type": "string", "required": false }, "range_map2": { "label": "Range map 2", "description": "Second map of range", "type": "string", "required": false }, "range_map2_width": { "label": "Range map 2 width", "description": "Width of second range map", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "range_map2_alt": { "label": "Range map 2 alt text", "description": "Alt text describing the second range map", "type": "string", "required": false }, "range_map2_caption": { "label": "Range map 2 caption", "description": "Caption/key for the second range map", "type": "string", "required": false }, "range_map3": { "label": "Range map 3", "description": "Third map of range", "type": "string", "required": false }, "range_map3_width": { "label": "Range map 3 width", "description": "Width of third range map", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "range_map3_alt": { "label": "Range map 3 alt text", "description": "Alt text describing the third range map", "type": "string", "required": false }, "range_map3_caption": { "label": "Range map 3 caption", "description": "Caption/key for the third range map", "type": "string", "required": false }, "range_map4": { "label": "Range map 4", "description": "Forth map of range", "type": "string", "required": false }, "range_map4_width": { "label": "Range map 4 width", "description": "Width of forth range map", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "range_map4_alt": { "label": "Range map 4 alt text", "description": "Alt text describing the forth range map", "type": "string", "required": false }, "range_map4_caption": { "label": "Range map 4 caption", "description": "Caption/key for the fourth range map", "type": "string", "required": false }, "color_as": { "type": "string", "description": "Taxon defining the taxobox color if needed (normally not as it is set automatically)", "example": "Animalia", "required": false, "deprecated": true }, "genus_authority": { "label": "Genus authority", "type": "string" }, "color": { "deprecated": true, "type": "string" } }, "paramOrder": [ "name", "fossil_range", "image", "image_width", "image_upright", "image_alt", "image_caption", "image_caption_align", "status", "status_system", "status_ref", "extinct", "virus_group", "unranked_superdomain", "superdomain", "superdomain_authority", "domain", "superregnum", "unranked_regnum", "regnum", "subregnum", "superdivisio", "unranked_divisio", "divisio", "superphylum", "unranked_phylum", "phylum", "subphylum", "infraphylum", "microphylum", "nanophylum", "superclassis", "unranked_classis", "classis", "unranked_subclassis", "subclassis", "unranked_infraclassis", "infraclassis", "superordo", "unranked_ordo", "ordo", "subordo", "infraordo", "unranked_superfamilia", "superfamilia", "familia", "subfamilia", "supertribus", "unranked_tribus", "tribus", "subtribus", "unranked_genus", "genus", "genus_authority", "subgenus", "sectio", "subsectio", "series", "subseries", "species_group", "species_subgroup", "species_complex", "species", "binomial", "binomial_authority", "subspecies", "variety", "forma", "trinomial", "trinomial_authority", "range_map", "range_map_width", "range_map_alt", "range_map_caption", "magnordo", "parvordo", "zoodivisio", "zoosectio", "zoosubsectio", "alliance", "synonyms", "synonyms_ref", "type_species", "type_species_authority", "classification_status", "subdivision_ranks", "subdivision", "image2", "image2_width", "image2_upright", "image2_alt", "image2_caption", "binomial2", "binomial2_authority", "binomial3", "binomial3_authority", "binomial4", "binomial4_authority", "range_map2", "range_map2_width", "range_map2_alt", "range_map2_caption", "range_map3", "range_map3_width", "range_map3_alt", "range_map3_caption", "range_map4", "range_map4_width", "range_map4_alt", "range_map4_caption", "color_as", "color" ] } </templatedata> == Pomoćni i povezani šabloni == * [[Šablon:Taxobox/core]] ** [[Šablon:Taxobox/species]] ** [[Šablon:Taksonomija]] * [[Modul:Autotaxobox]] * [[Šablon:Taksokvir boja]] ** [[Šablon:Određuje boju taksokvira]] ** [[Šablon:Taksokvir/Greška u boji]] * [[Šablon:Taksokvir ime]] * [[Šablon:Taxonbar/candidate]] == Tracking categories == Hidden category added by {{tl|Taxobox}}: * {{Category link with count|Taxoboxes using extinct parameters}} Hidden categories added by {{tl|Taxobox/core}}: * {{Category link with count|Articles using diversity taxobox}} * {{Category link with count|Articles with 'species' microformats}} Hidden categories added by {{tl|Taxobox/species}}: * {{Category link with count|Taxoboxes with an unrecognised status system}} * {{Category link with count|Taxoboxes needing a status system parameter}} * {{Category link with count|Invalid conservation status}} Hidden categories added by {{tl|Taxobox/Error colour}}: * {{Category link with count|Taxoboxes with the error color}} Hidden categories added by {{tl|Taxonbar/candidate}}: * {{Category link with count|Taxobox articles missing a taxonbar}} * {{Category link with count|Taxobox articles possibly missing a taxonbar}} == Povezano == * [[Wikipedija:Kako čitati taksokvir]] * [[Wikipedija:Stilski priručnik]] * {{tl|Paraphyletic group}} * [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira|Sustav automatskih taksokvira]] ** {{tl|Speciesbox}} ** {{tl|Automatski taksokvir}} <div style="display: none">{{reflist}}</div> == Bilješke == {{reflist|group=note}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Biološki šabloni]] [[Category:Šabloni Taksokvira| ]] }}</includeonly> <noinclude> </noinclude> ouncplyqnuxf52py26m4vrj18x5t9vx 42680809 42680796 2026-08-23T11:58:59Z Edgar Allan Poe 29250 /* Tracking categories */ 42680809 wikitext text/x-wiki {{documentation subpage}} {{High-use}} Ovaj šablon koristi se za postavljanje '''ručnog Taksokvira''', infokutije za biološku klasifikaciju ([[taksonomija]]) skupine živih bića koja se prikazuje na desnoj strani. Za vodič o '''automatskim Taksokvirima''', pogledajte [[WP:Sustav automatskih taksokvira/Uvod]]. Kako šablon ima preko 160 iskoristivih parametara, njegova je implementacija komplicirana, međutim šablon se koristi iznimno jednostavno. Većina parametara su opcionalni, tako da ako neki specifični unos nije relevantan za vaš članak, slobodno ga zanemarite. Za potpunu listu pogledajte odjeljak "[[#Svi parametri|Svi parametri]]" za cjelokupni popis dostupnih parametara. === Uporaba === '''''Napominjemo da su parametri u ovom šablonu osjetljivi na veliko i malo slovo.''''' <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | naziv = | slika = | slika_upright = | slika_alt = | slika_opis = | slika2 = | slika2_upright = | slika2_alt = | slika2_opis = | regnum = [[Plantae]] (ili...) | divisio = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | dvoimeno = | dvoimeno_autorstvo = | karta_raspon = <!--neobvezna mapa, ima još i 2, 3 i 4 --> | karta_raspon_upright = | karta_raspon_alt = | karta_raspon_opis = | <!--ili 115 drugih parametara--> }} </syntaxhighlight> Boje u šablonu prikazuju se automatski prema ključu iz tablice ispod: {| class="wikitable" |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Životinje]] || {{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaea]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Arheja]] || {{Taksokvir boja|[[Archaea]]}} |također i [[nanoerheoti]] (nanarheoti), [[korarheoti]], [[taumarheoti]], [[krenarheoti]] i [[euriarheoti]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Biljke]] || {{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}} |također i [[arheplastidi]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Bakterije]] || {{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Eukaryota}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Eukarioti]] || {{Taksokvir boja|Eukaryota}} |odnosi se na eukariote bez druge definirane boje, uključujući [[ekskavati|ekskavate]], [[amebozoa|amebozoe]] i [[opistokonti|opistokonte]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Fungi]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Gljive]] || {{Taksokvir boja|[[Fungus|Fungi]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Ichnos}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Ihnotakson]]i || {{Taksokvir boja|Ichnos}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|''[[incertae sedis]]''}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | ''[[incertae sedis]]'' || {{Taksokvir boja|incertae sedis}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Supergrupa SAR|SAR]] || {{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}} |također i [[harosa]], [[kromalveolati]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Veterovata}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Fosili jaja|Ootaksoni]] || {{Taksokvir boja|Veterovata}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Virus]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Virus]]i || {{Taksokvir boja|[[Virus]]}} |također i [[viroid]]i |} === Brzinski uvod i kratki primjeri === ==== Životinje ==== ===== Vrsta ===== {{Taksokvir | naziv = Azijska zlatna mačka | slika = Catopuma temminckii.jpg | slika_alt = Zlatna mačka u sjedećem položaju s podignutom glavom i gotovo zatvorenim očima | slika_upright = 1.15 | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Felidae]] | genus = ''[[Catopuma]]'' | species = '''''C. temminckii''''' | dvoimeno = ''Catopuma temminckii'' | dvoimeno_autorstvo = ([[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]] & [[Thomas Horsfield|Horsfield]], [[1827.]]) }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | naziv = | slika = | slika_alt = | slika_upright = | regnum = [[Animalia]] | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | dvoimeno = | dvoimeno_autorstvo = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ===== Viši takson ===== {{Taksokvir | name = Brazdeni kitovi | image = Humpback Whale underwater shot.jpg | image_alt = Grbavi kit roni pod vodom s ispruženom prednjom perajom | image_caption = [[Grbavi kit]], ''Megaptera novaeangliae'' | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Cetacea]] | subordo = [[Mysticeti]] | familia = '''Balaenopteridae''' | familia_autorstvo = [[John Edward Gray|Gray]], [[1864.]] | podjela_kategorije = Rodovi | podjela = {{ubl|''[[Balaenoptera]]''|''[[Megaptera]]''}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | regnum = [[Animalia]] | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | genus_autorstvo = | podjela_kategorije = | podjela = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ==== Biljke ==== Većina biljaka spada u skipinu kritosjemenjača (cvjetnjača). Prema konsenzusu s engleske Wikipedije, trenutno bi se za klasifikaciju trebao koristiti [[APG IV]], klasifikacijski sustav Grupe za filogenezu kritosjemenjača (''Angiosperm Phylogeny Group'', AGP). Ipak, APG-ov sustav nema formalno određene odjeljke i razrede, ali sadrži hijerarhijski utemeljene, neformalno imenovane [[kladus]]e. Hijerarhija neformalno imenovanih kladusa prezentirana je uz pomoć parametara kao što je {{para|nekategorizirana_divisio}}, koji dolaze namjesto formalno određenih parametara. Članci o biljkama koje nisu kritosjemenjače (npr. [[četinjače]], [[paprati]]) trebali bi i dalje koristiti formalne odjeljke i razrede u Taksokviru. ===== Vrste kritosjemenjača ===== {{Taksokvir | naziv = ''Magnolia virginiana'' | slika = Sweetbay1082.jpg | slika_alt = Bijeli cvijet okružen dugim zelenim listovima | slika_opis = ''Magnolia virginiana'' | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = [[Magnoliids]] | ordo = [[Magnoliales]] | familia = [[Magnoliaceae]] | genus = ''[[Magnolia]]'' | species = '''''M. virginiana''''' | dvoimeno = ''Magnolia virginiana'' | dvoimeno_autorstvo = [[Carl Linnaeus|L.]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | naziv = | slika = | slika_alt = | slika_opis = | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = | nekategorizirani_ordo = | ordo = | familia = | genus = | species = | dvoimeno = | dvoimeno_autorstvo = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ===== Viši takson kritosjemenjača ===== {{Taksokvir | naziv = Hrastovi | slika = Quercus robur.jpg | slika_alt = Lišće i plodovi hrasta | slika_opis = Lišće i [[žir]]evi [[Hrast lužnjak|hrasta lužnjaka]], ''Quercus robur'' | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = [[Eudikotiledone]] | nekategorizirani_ordo = [[Rosidae]] | ordo = [[Fagaleae]] | familia = [[Fagaceae]] | genus = '''''Quercus''''' | genus_autorstvo = [[Carl Linnaeus|L.]] | podjela_kategorije = [[Vrsta|Vrste]] | podjela = {{ubl|Vidi [[Lista vrsta roda Quercus|Lista vrsta roda ''Quercus'']]}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | slika = | slika_alt = | slika_opis = | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = | nekategorizirani_ordo = | ordo = | familia = | genus = | genus_autorstvo = | podjela_kategorije = | podjela = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ==== Virusi ==== Iako zbog historijskih razloga trenutno postoje parametri za taksone virusa, ovaj šablon nije najprimjereniji za viruse, čija klasifikacije koristi različite kategorije te pravila o kurzivu i imenovanju. Umjesto ovog šablona, koristite [[WP:Sustav automatskih taksokvira|automatizirani šablon]] {{tl|Virusbox}}. === Parameteri === ==== Naziv ==== {{See also|Wikipedija:Naslovi članaka|Wikipedija:Jezičke smjernice}} U ovom bi se parametru trebao nalaziti jedinstveni [[udomaćeni naziv]] koji je naširoko korišten u literaturi i svakodnevnom govoru, a ako isti ne postoji, onda se treba koristiti aktualno korišteni stručni naziv na [[latinski jezik|latinskom jeziku]]. S obzirom na postojeće razlike u udomaćenim nazivima među varijantama [[Srpskohrvatski|srpskohrvatskog jezika]], neki će se nazivi morati rješavati primjenom konsenzusa ili drugih jezičnih smjernica. Opća pravila za nazive nalažu sljedeče: * Udomaćeni nazivi za više taksonomske kategorije uvijek se pišu u pluralu (npr. [[gušteri]], [[ptice]]). * Udomaćeni nazivi za vrste i podvrste uvijek se pišu u jednini (npr. [[zlatna žaba]], [[patuljasti troprsti ljenjivac]]). Parametar {{para|naziv}} ne bi smio sadržavati više od jednog naziva. On služi samo kao zaglavlje za šablon, a ne kao ''popis naziva''. Stoga je dovoljan samo jedan naziv. Prilikom procjene koji udomaćeni naziv koristiti, molimo vas da konzultirate relevantnu literaturu i provjerite postoji li lokalni konsenzus oko naziva. ==== Boja ==== ''Boja'' taksokvira automatski se generira temeljem unosa, ovisno o taksonomskoj kategoriji od {{para|phylum}} naviše (vidi [[Šablon:Taksokvir]]). U pravilu nema potrebe specificirati ovaj parametar ručno; za slučaj da šablon ne može automatski generirati boju, možete koristiti {{para|color_as}} (npr. u slučaju enigmatičnih fosila koji se ne mogu klasificirati u određeno kraljevstvo). {| class="wikitable" |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Životinje]] || {{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaea]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Arheja]] || {{Taksokvir boja|[[Archaea]]}} |također i [[nanoerheoti]] (nanarheoti), [[korarheoti]], [[taumarheoti]], [[krenarheoti]] i [[euriarheoti]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Biljke]] || {{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}} |također i [[arheplastidi]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Bakterije]] || {{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Eukaryota}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Eukarioti]] || {{Taksokvir boja|Eukaryota}} |odnosi se na eukariote bez druge definirane boje, uključujući [[ekskavati|ekskavate]], [[amebozoa|amebozoe]] i [[opistokonti|opistokonte]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Fungi]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Gljive]] || {{Taksokvir boja|[[Fungus|Fungi]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Ichnos}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Ihnotakson]]i || {{Taksokvir boja|Ichnos}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|''[[incertae sedis]]''}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | ''[[incertae sedis]]'' || {{Taksokvir boja|incertae sedis}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Supergrupa SAR|SAR]] || {{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}} |također i [[harosa]], [[kromalveolati]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Veterovata}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Fosili jaja|Ootaksoni]] || {{Taksokvir boja|Veterovata}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Virus]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Virus]]i || {{Taksokvir boja|[[Virus]]}} |također i [[viroid]]i |} ==== Klasifikacija ==== Kao što je navedeno ranije, odjeljak o klasifikacije uključuje neke ili sve od navedenih taksonomskih kategorija: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = </syntaxhighlight> Svaki unos odgovara određenoj grupi, osim posljednjeg, koji se odnosi na grupu o kojoj je članak. Preporučuje se koristiti ''latinske'' nazive pojedinih grupa kako bi se olakšao prijenos koda među Wikipedijama. Stoga, gore navedene grupe predstavljaju latinske nazive za, redom, carstvo, koljeno, razred, red, porodicu, rod i vrstu. {{Taksokvir | name = Šumski veliki crveni mrav | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | classis = [[Insecta]] | ordo = [[Hymenoptera]] | familia = [[Formicidae]] | subfamilia = [[Formicinae]] | tribus = [[Formicini]] | genus = ''[[Formica]]'' | species = '''''F. rufa''''' | binomial = ''Formica rufa'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1761.]] }} Taksokviri bi trebali sadržavati sve glavne kategorije više od taksona koji je tema članka, kao i niže kategorije koje su važne za razumijevanje klasifikacije taksona koji je tema članka, ili o kojima se raspravlja u članku. Ostale niže kategorije ne trebaju se uključivati u taksokvir. Primjerice, u taksokviru za rod ''[[Formica]]'', primjereno je uključiti unose za pleme i potporodica jer oni pomažu u razumijevanju kako se rod ''Formica'' odnosi prema drugim rodovima u porodici [[Formicidae]]. Međutim, ne bi bilo primjereno uključiti nadred [[Holometabola]], s obzirom na to da se svi rodovi [[mravi|mrava]] nalaze u tom nadredu; u tom pogledu to nije pretjerano važno u kontekstu članka. Još jedan primjer je potporodica [[Bambusoideae]], koja se odnosi na [[bambus]]e. Ova bi se potporodica vjerojatno trebala uvrstiti u svaki taksokvir u člancima o vrstama bambusa, s obzirom da je u ovom kontekstu, unatoč niskom rangu, važna klasifikacijska skupina. Niže se kateorije uključuju na isti način kao više, primjerice: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | classis = ... | subclassis = ... | superordo = ... | ordo = ... </syntaxhighlight> Napominjemo da bi se vrste i podvrste trebale navoditi koristeći skraćene nazive, primjerice ''H. sapiens'', ''H. s. sapiens''. Epiteti se sami po sebi ne bi trebali navoditi ovdje. Puni naziv vrste ili podvrste navodi se u sekciji o dvoimenom ili troimenom nazivu. Vidi [[#Svi parametri]] za potpuni popis. ===== Klasifikacijski status ===== Parametar {{para|klasifikacija_status}} može dodati dodatni tekst u zagradama nakon zaglavlja "Naučna klasifikacija". Primjerice {{para|klasifikacija_status|osporena}} prikazat će se kao "[[Sistematika|Naučna klasifikacija]] (osporena)". Vidi ''[[w:en:Baranophrys|Baranophrys]]'' (na engleskoj Wikipediji) za primjer taksokvira u kojem se koristi ovaj parametar. Ovaj se parametar treba koristit samo kada bi tekst "Naučna klasifikacija" bez njega bio pogrešan. ===== Odjeljci i sekcije ===== Ove kategorije imaju različita značenja u botanici i zoologiji. Za članke o botanici: * Koristite '''divisio''' za odjeljak (kategorija iznad razreda i ispod carstva) * Koristite '''sectio''' za sekciju (kategorija iznad vrste i ispod roda) Napomena: Neki posebno veliki rodovi, npr. ''Rhododendron'', imaju i podsekcije. Za članke o zoologiji: * Koristite '''zoodivisio''' za odjeljak (kategorija iznad porodice i ispod reda) * Koristite '''zoosectio''' za sekciju (kategorija iznad porodice i ispod reda) ===== Nekategorizirani taksoni ===== Za svaku veliku kategoriju od porodice do koljena možete dodati i nekategoriziranu kategoriju u taksokvir. Unos {{mono|nekategorizirani_X}} uvijek se prikazuje iznad kategorije X, primjerice {{mono|nekategorizirana_superfamilia}} pokazuje se iznad porodice i nadporodice, a ispot reda, podreda i tako dalje: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | ordo = | nekategorizirana_superfamilia = | familia = </syntaxhighlight> Za životinje i biljke koje nisu kritosjemenjače, koristite ove kategorije razumno, odnosno samo po potrebi. Potreba za uključivanjem nekategoriziranih taksona uglavnom implicira da pratite [[Filogenetska nomenklatura|filogenetsku nomenklaturu]]. U pravilu je bolje sažeti klasifikaciju na samo velike kategorije, a detalje objasniti u članku. ====== Nekategorizirani taksoni za kritosjemenjače ====== [[Kritosjemenjače]] (angiosperme) često koriste nekategorizirane taksone. Sustav klasifikacije [[APG IV]], koji se koristi za klasifikaciju kritosjemenjača na Wikipediji, nema formalno imenovane kategorije poput odjeljaka, razreda i slično, već sadrži hijerarhijski utemeljene, neformalno imenovane [[kladus]]e. Taksokvir za kritosjemenjače trebao bi koristiti parametre {{para|nekategorizirana_divisio|[[Angiospermae]]}} umjesto {{para|divisio}}, {{para|nekategorizirani_classis}} umjesto {{para|classis}}, a ako je moguće i {{para|nekategorizirani_subclassis}} umjesto {{para|subclassis}}. Taksokviri o kritosjemenjačama često će imati tri do četiri neformalne hijerarhijske kategorije iznar kategorije reda, što znači da će parametar {{para|nekategorizirani_ordo}} biti neophodan, a on će se smjestiti odmah iznad parametra {{para|ordo}}, gdje se nalazi formalno imenovani red. Nekategorizirani parametri u nazivima parametara sadrže samo kategorije, poput "nekategorizirani '''divisio'''", što uredniku omogućava da sadržaj rasporedi hijerarhijski; korištenje ovih naziva ni na koji način ne aproksimira rang kategorije. Za članke o kritosjemenjačama koje koriste APG-ov sustav klasifikacije, redovni parametri uključujući i {{para|divisio}}, {{para|classis}} te {{para|subclassis}} ne bi se trebali koristiti jer će biti prikazani između ovih nekategoriziranih kladusa iz APG-a. Kako bi bilo usklađeno s odjeljkom [[#Klasifikacija]] iznad te savjetima o uključivanju viših kategorija, ove se kategorije smatraju višima u kontekstu APG-ovog sustava te se trenutno uključuju u članke o kritosjemenjačama: {{tree list}} *[[Angiospermae]] **[[Magnoliidae]] **[[Monokotiledone biljke|Jednosupnice]] ***[[Komelinidi]] **[[Eudikotiledone]] ***[[Prave eudikotiledone]] (prikazuje se kao viša kategorija kada biljka ne potpada pod dvije dolje navedene kategorije) ****[[Rosidae]] ****[[Asteride]] {{tree list/end}} Napomena: Rosidae sadrže dva kladusa, [[fabide]] (poznate i kao [[eurosidi I]]) i [[malvide]] (poznate i kao [[eurosidi II]]), dok Asteridae sadrže dva dodatna kladusa, [[lamiide]] ([[euasteridi I]]) i [[kampanulide]] ([[euasteridi II]]). Ovi se kladusi smatraju nižim kategorijama te se prikazuju samo u člancima o redovima ili porodicama uz koje su direktno povezani. Taksokvir za kritosjemenjaču u pravilu će sadržavati sljedeće parametre: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiospermae]] | unranked_classis = | unranked_ordo = | ordo = </syntaxhighlight> ==== Podebljanja i kurziv ==== Kurziv se mora ručno dodati na svaki parametar. Ako unos za rod, vrstu i dvoimeni naziv (s ručno dodanim kurzivom) odgovara naslovu stranice,<ref group=note> Ako je naslov stranice, primjerice, "Homo (rod)", onda će taksokvir to prikazati kao "''Homo''", a naslov kao "''Homo'' (rod)".</ref> onda će naziv u taksokviru ''i'' naslov biti u kurzivu. Napominjemo da ako se koristi parametar {{para|naziv}}, naslov neće biti automatski u kurzivu. Naziv taksokvira bit će točno onakav kako je specificirano u parametru {{para|naziv}}&nbsp;&ndash; kurziv se u ovom slučaju mora dodati automatski. Ako u taksokviru navodite kategorije na [[latinski jezik|latinskom jeziku]], onda ih u pravilu navodite u kurzivu. Ako u članku koristite udomaćeni naziv ili prijevod, isti se ne treba pisati u kurzivu. Primjerice, ako za carstvo koristitie latinski naziv, koristit ćete kurziv (''[[Animalia]]''), ali ako koristite srpskohrvatski naziv, onda kurziv neće biti potreban ([[Životinje]]). Podebljanje se koristi iza isticanje teme članka. Parametri {{para|naziv}}, {{para|dvoimeno}} i {{para|troimeno}} automatski su podebljani. U odjeljku za klasifikaciju – od parametra {{para|regnum}} do {{para|species}} – treba podebljati samo krajnji unos kao i sve više kategorije koje sadrže taj krajnji unos. ==== Dodatne podjele ==== {{Taxobox | name = Kopriva | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Urticaceae]] | genus = '''''Urtica''''' | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | subdivision_ranks = Vrste | subdivision = {{columns-list|colwidth=30em| * ''U. angustifolia'' * ''U. ardens'' * ''U. atrichocaulis'' * ''U. atrovirens'' * ''U. cannabina'' * ''U.&nbsp;chamaedryoides'' * ''[[Urtica dioica|U. dioica]]'' * ''U. dubia'' * ''[[Urtica ferox|U. ferox]]'' * ''U. fissa'' * ''[[Urtica dioica galeopsifolia|U. galeopsifolia]]'' * ''U. gracilenta'' * ''U. hyperborea'' * ''[[Urtica incisa|U. incisa]]'' * ''U. kioviensis'' * ''U. laetivirens'' * ''U. linearifolia'' * ''U. mairei'' * ''U.&nbsp;membranacea'' * ''U. morifolia'' * ''U. parviflora'' * ''U. pilulifera'' * ''U. platyphylla'' * ''U. pubescens'' * ''U. rupestris'' * ''U. sondenii'' * ''U. taiwaniana'' * ''[[Urtica thunbergiana|U. thunbergiana]]'' * ''U. triangularisa'' * ''[[Urtica urens|U. urens]]'' }} }} Grupe više od vrste (čak i vrste, ako postoji nekoliko značajnih podvrsta) uglavnom trebaju sadržavati listu podgrupa. Koristite parametar {{para|podjela}} za generiranje te liste. Listu možete dodatno formatirati koristeći niz drugih šablona, poput specijaliziranih šablona {{tl|Lista taksona s poveznicama}} ili {{tl|Lista vrsta s poveznicama}}, koji se bave i autorstvom (vidjeti ), ali i općih šablona za liste u šablonima kao što je {{tl|columns-list}}. Koristite {{para|podjela_kategorije}} kako biste naznačili rang podgrupa. Primjerice, za porodice: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | podjela_kategorije = Porodice | podjela = {{linked taxon list |Porodica1|Autorstvo1 |Porodica2|Autorstvo2 |Porodica3|Autorstvo3 }} </syntaxhighlight> Za liste s više podgrupa, lista se može podijeliti koristeći šablone {{tl|div col}} i {{tl|div col end}}, koji će ju podijeliti na dva stupca (vidi primjer desno). U slučajevima kada bi lista bila preduga za šablon ili kada bi klasifikacija bila previše raznovrsna da se može sažeti, listu treba zamijeniti porukom "Vidi tekst" (koja upućuje na punu listu u članku) ili ju treba potpuno izostaviti. Dobra nit vodilja je i sljedeće – ako ima više od 100 podgrupa, onda lista treba biti samostalan članak. U slučajevima raznovrsne klasifikacije, opisna poruka, npr. "Tipični redovi" ili "Značajni redovi", može se koristiti. U slučajevima kada rang nije potpuno jasan, možda bi bilo bolje koristiti generalne opise poput "Podgrupe" ili "Taksoni". Nekada je prikladno navoditi i više od jedne klasifikacijske razine u listi. U tom se slučaju niže grupe trebaju pomaknuti u desno koristeći kod "&amp;nbsp;", uglavnom tri puta za prvi uvučeni redak, a onda još jednom do tri puta za svaku sljedeću nižu razinu. Veće grupe možete označiti podebljavanjem. Ipak, nemojte zaboraviti da bi se to trebalo raditi samo s posrednim podgrupama koje ne zaslužuju samostalni članak; taksokviri su premali da bi sadržavali duplicirane podatke. ==== Kategorija ugroženosti ==== {{Main|Wikipedija:Kategorija ugroženosti}} [[File:Status iucn3.1.svg|thumb|IUCN iz 2001. (IUCN3.1)]] [[File:Status iucn2.3.svg|thumb|IUCN iz 1994. (IUCN2.3)]] [[File:Status TNC.svg|thumb|NatureServe (TCN)]] [[File:Status ESA.svg|thumb|Zakon o ugroženim vrstama (ESA)]] [[File:Status COSEWIC.svg|thumb|Rizične vrste/SARA (COSEWIC)]] [[File:Status EPBC.svg|thumb|Zaštita okoliša i očuvanje biodiverziteta (EPBC)]] [[File:Status DECF.svg|thumb|Lista flore proglašene rijetkom i prioritetnom (DECF)]] [[File:Status 2008 NZTCS.svg|thumb|Novozelandski sustav klasifikacije prijetnji (NZTCS)]] '''Kategorija ugroženosti''' može se uključiti u taksokvir kako bi se prikazao grafički pregled kategorija ugroženosti za temu članka. Cijeli sklop informacija o kategoriji ugroženosti sastoji se od nekoliko parametara: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> |status = kod |status_sistem = klasifikacijski sustav <!-- ako je postavljen kod, ovo je obvezan parametar --> |status_ref = <ref>...</ref> <!-- neobvezno --> |izumrli = godina izumiranja <!-- neobvezno: koristiti samo ako je (1) |status=EX, a godina izumiranja je poznata ili, 2) se radi o fosilu) --> </syntaxhighlight> Napomene: # Kategorija ugroženosti ne treba koristiti za prahistorijske organizme; za njih treba koristiti parametar {{para|raspon_fosila}}. # Neki automatizirani taksokviri koriste parametar {{para|izumrli}} u drugu svrhu—vidjeti [[Šablon:Speciesbox#Izumrle vrste]]. ===== Sistem zaštite ===== Postoji nekoliko organizacija koje imaju oblikovane sustave zaštite živih organizama, što je dovelo do postojanja različitih klasifikacijskih kriterija. Iz tog razloga se statusna kategorija mora spariti s korištenim klasifikacijskim sistemom. Preporučeni '''status_sistem''' je ''IUCN3.1'', ali ako nije dostupan za konkretnu vrstu, dopušteno je koristiti druge sisteme klasifikacije. Detalji se mogu naći [[w:en:Wikipedia:Conservation status|ovdje]]. Slike s desne strane prikazuju primjenjive sisteme, kako međunarodne tako i nacionalne. ''IUCN2.3'' je zastario za nove taksokvire, ali neki stariji još uvijek postoje te podržavaju ovu verziju. Ovaj je parametar '''obvezan''' kako bi se Kategorija ugroženosti pravilno prikazao u šablonu. Ako ne popunite ovaj parametar, taksokvir neće prikazivati grafiku. ===== Kod ===== Unos za parametar '''kod''' treba biti odgovarajući kod iz odabranog sistema. Kod treba unijeti točno onako kako je naveden u ovoj dokumentaciji. Kako biste pronašli Kategorija ugroženosti za velik broj organizama, možete pretražiti [[International Union for Conservation of Nature|IUCN-ovu]] [http://www.iucnredlist.org/ bazu podataka ugroženih vrsta]. S obzirom na to da svaki sistem ima drugačiji kod, molimo vas da konzultirate dokumentacijske stranice šablona za primjenjive kodove. Navedena tablica sadrži relevantne kodove (treći stupac prikazuje kategoriju koja se automatski dodaje u članak): :{| class="wikitable plainrowheaders" |+IUCN-ovi statusi za taksokvire !scope="col"| Status (kako se prikazuje u taksokviru) !scope="col"| Kod !scope="col"| Kategorija |- !scope="row"| Sigurna | sigurna<ref name="invalid" group="IUCN" /> || |- !scope="row"| Pripitomljena | DOM<ref name="invalid" group="IUCN" /> || [[:Category:Domaće životinje]] |- !scope="row"| Najmanje zabrinjavajuća (LC) | LC || |- !scope="row"| Najmanje zabrinjavajuća (LR/lc) | LR/lc || |- !scope="row"| [[Gotovo ugrožena vrsta|Gotovo ugrožena]] (NT) | NT || |- !scope="row"| [[Gotovo ugrožena vrsta|Gotovo ugrožena]] (LC/nt) | LR/nt || |- !scope="row"| [[Vrsta koja ovisi o zaštiti|Ovisna o zaštiti]] (LR/cd) | LR/cd || |- !scope="row"| [[Osjetljiva vrsta|Osjetljiva]] (VU) | VU || |- !scope="row"| [[Ugrožena vrsta|Ugrožena]] (EN) | EN || [[:Category:Ugrožene vrste]] |- !scope="row"| [[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]] | CR || [[:Category:Kritično ugrožene vrste]] |- !scope="row"| [[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]] (CR), moguće izumrla | PE || [[:Category:Kritično ugrožene vrste]] |- !scope="row"| Izumrla u prirodi (EW) | EW || [[:Category:Vrste izumrle u prirodi]] |- !scope="row"| Izumrla | EX || |- !scope="row"| Nedovoljno poznata (DD) | DD || |- !scope="row"| ''Nije procijenjena'' (NE) | NE || |- !scope="row"| Fosil | fosil<ref name="invalid" group="IUCN">Ovo nije ispravna kategorija s IUCN-ove crvene liste.</ref><ref name="fossil" group="IUCN">Parametar {{para|status|fosil}} zastario je te je zamijenjen parametrom {{para|raspon_fosila}} {{tlx|fossil range}} (vidi [[#Raspon fosila]] za više informacija).</ref> || |- !scope="row"| Prahistorijska | pre<ref name="invalid" group="IUCN" /> || |- !scope="row"| Vidi tekst | Vidi tekst<ref name="invalid" group="IUCN" /> || |- !scope="row"| Nizak rizik | <s>LR</s><ref name="invalid" group="IUCN" /><ref name="LR" group="IUCN">{{var|LR}} je zastarjeli kod; umjesto njega koristite {{var|LR/lc}} ili {{var|LR/nt}} ili {{var|LR/cd}}.</ref> || |} '''Napomene''': {{Reflist|group=IUCN|close}} ===== Korištenje referenci ===== Kako biste dodali referencu za Kategorija ugroženosti, unesite ju na sljedeći način: <syntaxhighlight lang="wikitext"> | status_ref = <ref>{{Cite journal | author = |title = | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = | page = | publisher = [[International Union for Conservation of Nature]] | date = | url = | doi = | access-date = }}</ref> </syntaxhighlight> Vidjeti {{tlx|Cite journal}} ili {{tlx|Cite IUCN}} za parametre koje morate popuniti u tim šablonima. Nemojte zaboraviti da oznaka <nowiki><ref></nowiki> zahtijeva dodavanje šablona {{tlx|Reflist}} ili oznake <nowiki><references /></nowiki> u odjeljku za reference. ==== Raspon fosila ==== U taksokvir se može dodati i stratigrafski raspon za fosile, a sve koristeći parametar {{para|raspon_fosila}} parameter. Promjerice, za grupu koja je živjela u periodu od [[kambrij]]a do [[perm (geologija)|perma]], koristite sljedeći kod: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> |raspon_fosila = [[kambrij]]–[[perm (geologija)|perm]] </syntaxhighlight> Ako želite dodati grafički prikaz za raspon fosila (prikazan ovdje), možete koristiti šablon {{tl|Raspon fosila}} i to na sljedeći način: {{image frame|content={{raspon fosila|kambrij|perm}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | raspon_fosila = {{raspon fosila|kambrij|perm}} </syntaxhighlight> ili <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | raspon_fosila = {{raspon fosila|542|250}} [[kambrij]]–[[perm (geologija)|perm]] </syntaxhighlight> Za živuće taksone koji postoje i danas, kao završetak se navodi "Nedavno", dok se za vrste koje su nedavno umrle, poput [[moa|moe]], navodi "Holocen", a trenutno se status treba navesti u parametru {{para|status}}. Za grupe koje su živjele tijekom samo jednog perioda, jednostavno ga navedite bez navođenja raspona, primjerice: {{image frame|content={{raspon fosila | silur}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | raspon_fosila = {{raspon fosila|silur}} </syntaxhighlight> ==== Slike ==== U taksokvir se može dodati i slika koristeći parametar {{para|slika}}. Preporučuje se da dodate sliku u taksokvir ako ona postoji. Pri unosu, ''nemojte'' uključivati dodatke "Datoteka:" (ili slične) uz naziv datoteke! Ako ste dodali sliku, onda je poželjno dodati i alt tekst preko parametra "{{para|slika_alt}}". Alt tekst ne bi trebao biti isti kao i opis; umjesto toga, on bi trebao opisati sadržaj slika za nekoga tko ju ne može vidjeti. Opis za sliku dodaje se pomoću parametra "{{para|slika_opis}}". Opis nije potreban ako bi on bio samo kopija naslova članka. Opis treba dodati samo ako može pružiti više informacija o temi slike, poput spola ili razvojne faze, lokacije gdje je slika nastala, autora ili slično. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | slika = Sweetbay1082.jpg | slika_alt = Bijeli cvijet okružen dugim, zelenim listovima | slika_opis = ''Magnolia virginiana'' </syntaxhighlight> Temeljna je postavka da se širina slike određuje prema korisničkim preferencijama za širinu. Generalno, preporučuje se da se ove preference poštuju. Ipak, u nekim će slučajevima biti poželjno promijeniti postavljenu širinu; ovo se može napraviti korištenjem parametra {{para|slika_širina}}, koji mijenja veličinu slike temeljem omjera. Tako {{para|slika_širina|1.1}} povećava sliku za 10% u odnosu na osnovne korisničke preferencije, dok ju {{para|slika_širina|0.75}} čini 25% manjom. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | slika = Sweetbay1082.jpg | slika_alt = Bijeli cvijet okružen dugim, zelenim listovima | slika_opis = ''Magnolia virginiana'' | slika_širina = 1.45 </syntaxhighlight> Dugi ili komplicirani opisi slike, koji bi ipak trebali biti rijetki, izgledaju bolje ako se poravnaju s lijeve strane. Ovo se može postići korištenjem parametra "{{para|slika_opis_položaj|left}}". U taksokvir se može dodati i druga slika, što se postiže popunjavanjem parametara {{para|slika2}}, {{para|slika2_alt}}, {{para|slika2_opis}} i {{para|slika2_širina}}. Ovo treba koristiti rijetko, odnosno samo kada je članak dovoljno dug da mogu stati dvije slike ''i'' kada uopće ima smisla dodati drugu sliku u taksokvir, a ne negdje u sam članak. Ovo će najčešće biti korisno kada neka vrsta ima značajne razlike između jedinki muškog i ženskog spola. ==== Autorstva ==== Pravilo je da se autorstvo navodi samo za taksone pokrivene člankom. Više taksonomske kategorije koje sadrže samo temu članka također bi trebale navoditi autorstvo, osim kada je ono isto kao i u slučaju taksona u pitanju. U slučaju vrsta (ili podvrsta), autorstvo se može navesti u odjeljku ''dvoimeno'' ili ''troimeno''. Inače, autorstvo se može navesti i u samoj klasifikaciji. Primjerice, za red: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | ordo = | ordo_autorstvo = </syntaxhighlight> Sljedeći primjeri ilustriraju različite konvencije pri imenovanju, datumima i ostalim elementima nazivlja za različita carstva: * ''Animalia ** Izvorni naziv: '''''Homo sapiens''''' {{small|1=[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758.}} ** Reklasifikacija: '''''Panthera leo''''' {{small|1=([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758.)}} (izvorno ''Felis leo'') * ''Plantae ** Izvorni naziv: '''''Magnolia virginiana''''' {{small|1=[[Carl Linnaeus|L.]]}} ** Reklasifikacija: '''''Anacamptis pyramidalis''''' {{small|1=([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Louis Claude Richard|Rich.]]}} (izvorno ''Orchis pyramidalis'') * ''Bacteria ** Izvorni naziv: '''''Vibrio cholerae''''' {{small|1=[[Robert Koch|R. Koch]] 1883.}} ** Reklasifikacija: '''''Streptococcus pneumoniae''''' {{small|1=(Klein 1884.) Chester 1901.}} (izvorno ''Micrococcus pneumoniae'') ** Stari naziv: '''''Salmonella enterica''''' {{small|1=(ex Kauffmann & Edwards 1952.) Le Minor & Popoff 1987.}} Autorstva koja se koriste u znanstvenim nazivima također imaju različite standarde skraćivanja, ovisno o tome radi li se o biljkama ili životinjama. ==== Raznolikost ==== Kod viših taksona i taksona kod kojih podjela ne ukazuje na broj vrsta, možete koristiti parametar {{para|raznolikost}}. On treba biti popraćen parametrom {{para|raznolikost_link}}, koji vodi do prikladne stranice, a koja će uglavnom biti naslovljena ''Lista vrsta roda X''. Primjerice: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto; font-size:80%"> | raznolikost_link = Lista vrsta roda Quercus | raznolikost = oko 120 vrsta </syntaxhighlight> ''Nije'' dobra ideja biti pretjerano precizan oko broja vrsta. Kod velikog broja grupa, nove vrste redovito se otkrivaju i opisuju tako da se brojka stalno mijenja. Također, moguće je da promjene u taksonomskim kriterijima dovedu do promjene unutar određenih rodova. Stoga je navođenje okrivne, odnosno zaokružene brojke vrsta bolje jer olakšava održavanje. Za dodavanje reference o broju vrsta koristite parametar {{para|raznolikost_ref}} kako slijedi: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | raznolikost_ref = <ref>Hershler i Longley, 1986., str.&nbsp;127</ref> </syntaxhighlight> ==== Mape staništa ==== Na kraju taksokvira može se dodati i mapa staništa. Za to koristite parametre {{para|karta_raspon}}, {{para|karta_raspon_širina}}, {{para|karta_raspon_alt}} te {{para|karta_raspon_opis}}, i to a isti način kao i one za sliku. Navođenje širine mape ta raspon uglavnom nije potrebno. Primjer korištenja: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | karta_raspon = Map.jpg | karta_raspon_širina = 1.1 | karta_raspon_alt = Mapa koja prikazuje ... | karta_raspon_opis = Staništa ... </syntaxhighlight> Šablon podržava do četiri mape ukupno, a za što koristite odgovarajuće parametre {{para|karta_raspon2}}, {{para|karta_raspon2_širina}} i tako dalje. Možete i generirati mape koristeći prikladne prazne mape poput [[:Datoteka:BlankMap-World-noborders.png]]. Takve mape ne bi trebale biti prevelike (širina od 300 do 400 piksela sasvim je dovoljna, s obzirom na to da je ta mapa tek globalni pregled; detaljnije mape uvijek se mogu uvrstiti u sam tekst članka), a ako ih napravite, prebacite ih na [[Wikimedia Commons]] i dodajte u kategoriju [[:commons:Category:Animal distribution maps]]. ==== Sinonimi ==== Kada za određenu vrstu postoje sinonimi, možete koristiti parametar {{para|sinonimi}}. Listu sinonima možete formatirati na isti način kao i listu za [[#Dodatne podjele|dodatne podjele]], s tim da sinonimi generalno ne bi trebali imati poveznice, tako da, primjerice, možete koristiti {{tl|Lista taksona}} za taksone čiji nazivi nisu u kurzivu, a {{tl|Lista vrsta}} za one čiji nazivi jesu u kurzivu. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | sinonimi = {{Lista vrsta |Vrsta1|Autorstvo1 |Vrsta2|Autorstvo2 }} </syntaxhighlight> [http://ubio.org/NomenclatorZoologicus/ Nomenclator Zoologicus] sadrži podatke za sve osim najnovijih životinjskih rodova. Laici će možda imati problema s korištenjem ove baze podataka, ali radi se o sveobuhvatnom izvoru za autorstva naziva rodova, kako onih priznatih tako i manje poznatih sinonima. Nekada će biti navedeno da je uspostavljen novi naziv jer je stari, izvorni naziv "zauzet" (engl. "preoccupied"). To znači da je utvrđeno da drugi takson istog ranga unutar istog carstva već ima taj naziv, čak i ako je taj naziv samo sinonim. Duge liste mogu se sakriti pomoću parametra {{para|hidden|yes}} u bilo kojem šablonu za liste taksona. Alternativno možete koristiti {{tlx|collapsible list|2=bullets=true|3=...}}; korištenje ovog šablona onemogućava korištenje šablona {{tl|Lista taksona}}, tako da budite oprezni. Heterotipni, upitni ili anamorfni/teleomorfni sinonimi za gljive mogu se navesti posebno ako je to potrebno. Koristite parametar {{para|sinonimi_ref}} kako biste listi sinonima dodali referencu: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | sinonimi_ref = <ref>Smith i Jones, 2009., str.&nbsp;5</ref> </syntaxhighlight> ==== Tipska vrsta ==== Ako je za neki rod (ili višu kategoriju) poznata [[tipska vrsta]], možete koristiti parametre {{para|tipska_vrsta}} i {{para|tipska_vrsta_autorstvo}}. Za botaničke članke, odnosno nazive prema [[Međunarodni kodeks nomenklature algi, gljiva i biljaka|Međunarodnom kodeksu nomenklature algi, gljiva i biljaka]] (ICNafp), trebalo bi koristiti trenutno prihvaćeni naziv u sklopu roda. Naziv "tipska vrsta" ne pojavljuje se u ICNafp-u, ali ovdje se koristi iz razloga praktičnosti. [http://botany.si.edu/ing/ Index Nominum Genericorum] korisna je baza podataka i može se koristiti kao referenca. Za životinjske članke, odnosno nazive prema [[Međunarodni kodeks zoološke nomenklature|Međunarodnom kodeksu zoološke nomenklature]] (ICZN), za tipsku vrstu trebalo bi koristiti {{em|izvorno}} dvoimeno nazivlje za tipsku vrstu, ali uz poveznicu na aktualni članak, dok bi se autorstvo trebalo navesti normalno, bez zagrada. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | tipska_vrsta = <!-- izvorni naziv vrste koji se izvorno koristio za opisivanje roda, neovisno o suvremenoj nomenklaturi --> | tipska_vrsta_autorstvo = </syntaxhighlight> Ovo je u skladu s ICZN-ovom preporukom 67B; napominjemo da se ovo odnosi na takson koji je koristio originalni autor roda, čak i kada je on danas nevažeći jer je, primjerice, postao sinonim. Idealno bi bilo da se parametar koristi samo ako bi se izvorni opis roda mogao izravno provjeriti, kao u sljedećem primjeru iz ICZN-a: <blockquote>''Astacus marinus'' Fabricius, 1775., jednu od nominalnih vrsta izvorno uključenih u rod desetonogih rakova ''Homarus'' Weber, 1795., kasnije je opisao Fowler (1912.) kao tipsku vrstu roda ''Homarus''. Tipska je vrsta, a tako se treba i navoditi ''Astacus marinus'' Fabricius, 1775. ''Astacus marinus'' Fabricius je trenutno sinonim za ''Cancer gammarus'' Linnaeus, 1758., ali potonja nije tipska vrsta za ''Homarus'' te se ne bi trebala navoditi kao takva. Ako je potrebno navesti tipsku vrstu, ona bi se trebala navesti na sljedeći način: "Tipska vrsta ''Astacus marinus'' Fabricius, 1775., sinonim za ''Cancer gammarus'' Linnaeus, 1758."; ili "Tipska vrsta ''Astacus marinus'' Fabricius, 1775., sada se smatra sinonimom za ''Homarus gammarus'' (Linnaeus, 1758.)".</blockquote> Ako vam nije potpuno jasno što sve ovo znači, molimo vas ''nemojte koristiti ovaj parametar''. Umjesto toga, bilo bi bolje navesti tipsku vrstu u listi vrsta, uz dodatni tekst poput: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{small|1=([[tipska vrsta]])}}</syntaxhighlight> nakon (trenutno važećeg) naziva za vrstu. === Naslovi članaka u kurzivu === Ako je unos za parametre {{para|genus}}, {{para|species}} ili {{para|dvoimeno}} u kurzivu i potpuno odgovara naslovu članka, ''a'' parametar {{para|naziv}} nije specificiran, taksokvir '''i''' naslov članka bit će automatski ispisani u kurzivu.<ref group=note>Vidi bilješku 1; naslov članka bit će prebačen u kurziv koristeći "čarobnu riječ" <nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki>. Ako naslov sadrži pojam za razvrstavanje (npr. "(rod)"), on neće biti u kurzivu.</ref> Ako je potrebno, možete i ručno postaviti kurzivni naslov koristeći šablon {{tl|Italic title}}. Ako je parametar {{para|naziv}} postavljen, onda će taksokvir prikazivati ono što je uneseno za taj parametar; naslov NEĆE biti u kurzivu osim ako se koristi {{tl|Italic title}}. === Complete blank template === This section gives all parameters in the order that they will appear in the taxobox. No taxobox should use all of these. Keep it short! ''Note that parameters in this template are case-sensitive.'' {{Taxobox | color_as = {{Taxobox colour|[[Animalia]]}} | name = name | fossil_range = {{fossil range|100|0}}fossil range | image = Panthera tigris tigris.jpg | image_upright = 0.9 | image_alt = image alt | image_caption = image caption | image2 = Singapore Zoo Tigers.jpg | image2_upright = 0.9 | image2_alt = image2 alt | image2_caption = image2 caption | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>IUCN reference goes here</ref> | classification_status = status of classification | virus_group = virus group | superdomain = superdomain | unranked_superdomain = unranked superdomain | unranked_superdomain_authority = unranked superdomain authority | domain = domain | domain_authority = domain authority | superregnum = superregnum | superregnum_authority = superregnum authority | regnum = regnum | regnum_authority = regnum authority | unranked_regnum = unranked regnum | unranked_regnum_authority = unranked regnum authority | subregnum = subregnum | subregnum_authority = subregnum authority | infraregnum = infraregnum | infraregnum_authority = infraregnum authority | unranked_phylum = unranked phylum | unranked_phylum_authority = unranked phylum authority | superdivisio = superdivisio | superdivisio_authority = superdivisio authority | superphylum = superphylum | superphylum_authority = superphylum authority | unranked_divisio = unranked divisio | unranked_divisio_authority = unranked divisio authority | divisio = divisio | divisio_authority = divisio authority | phylum = phylum | phylum_authority = phylum authority | subdivisio = subdivisio | subdivisio_authority = subdivisio authority | subphylum = subphylum | subphylum_authority = subphylum authority | infraphylum = infraphylum | infraphylum_authority = infraphylum authority | microphylum = microphylum | microphylum_authority = microphylum authority | nanophylum = nanophylum | nanophylum_authority = nanophylum authority | unranked_classis = unranked classis | unranked_classis_authority = unranked classis authority | superclassis = superclassis | superclassis_authority = superclassis authority | classis = classis | classis_authority = classis authority | unranked_subclassis = unranked subclassis | unranked_subclassis_authority = unranked subclassis authority | subclassis = subclassis | subclassis_authority = subclassis authority | unranked_infraclassis = unranked infraclassis | unranked_infraclassis_authority = unranked infraclassis authority | infraclassis = infraclassis | infraclassis_authority = infraclassis authority | unranked_ordo = unranked ordo | unranked_ordo_authority = unranked ordo authority | magnordo = magnordo | magnordo_authority = magnordo authority | superordo = superordo | superordo_authority = superordo authority | ordo = ordo | ordo_authority = ordo authority | subordo = subordo | subordo_authority = subordo authority | infraordo = infraordo | infraordo_authority = infraordo authority | parvordo = parvordo | parvordo_authority = parvordo authority | zoodivisio = zoodivisio | zoodivisio_authority = zoodivisio authority | zoosectio = zoosectio | zoosectio_authority = zoosectio authority | zoosubsectio = zoosubsectio | zoosubsectio_authority = zoosubsectio authority | unranked_superfamilia = unranked superfamilia | unranked_superfamilia_authority = unranked superfamilia authority | superfamilia = superfamilia | superfamilia_authority = superfamilia authority | familia = familia | familia_authority = familia authority | subfamilia = subfamilia | subfamilia_authority = subfamilia authority | unranked_tribus = unranked tribus | unranked_tribus_authority = unranked tribus authority | supertribus = supertribus | supertribus_authority = supertribus authority | tribus = tribus | tribus_authority = tribus authority | subtribus = subtribus | subtribus_authority = subtribus authority | alliance = alliance | alliance_authority = alliance authority | unranked_genus = unranked genus | unranked_genus_authority = genus authority | genus = genus | genus_authority = genus authority | subgenus = subgenus | subgenus_authority = subgenus authority | sectio = sectio | sectio_authority = sectio authority | subsectio = subsectio | subsectio_authority = subsectio authority | series = series | series_authority = series authority | subseries = subseries | subseries_authority = subseries authority | species_group = species group | species_group_authority = species group authority | species_subgroup = species subgroup | species_subgroup_authority = species subgroup authority | species_complex = species complex | species_complex_authority = species complex authority | species = species | species_authority = species authority | subspecies = subspecies | subspecies_authority = subspecies authority | variety = variety | variety_authority = variety authority | forma = forma | forma_authority = forma authority | type_strain = type strain | diversity_ref = <ref>diversity ref</ref> | diversity = diversity | diversity_link = diversity link | binomial = binomial | binomial_authority = binomial authority | trinomial = trinomial | trinomial_authority = trinomial authority | type_genus = type genus | type_genus_authority = type genus authority | type_species = type species | type_species_authority = type species authority | subdivision = subdivision | subdivision_ranks = subdivision ranks | range_map = Pleurodeles walti dis.png | range_map_upright = 0.9 | range_map_alt = range map alt | range_map_caption = range map caption | binomial2 = binomial2 | binomial2_authority = binomial2 authority | range_map2 = Pleurodeles walti dis.png | range_map2_upright = 0.9 | range_map2_alt = range map2 alt | range_map2_caption = range map2 caption | binomial3 = binomial3 | binomial3_authority = binomial3 authority | range_map3 = Pleurodeles walti dis.png | range_map3_upright = 0.9 | range_map3_alt = range map3 alt | range_map3_caption = range map3 caption | binomial4 = binomial4 | binomial4_authority = binomial4 authority | range_map4 = Pleurodeles walti dis.png | range_map4_upright = 0.9 | range_map4_alt = range map4 alt | range_map4_caption = range map4 caption | synonyms_ref = <ref>synonyms ref</ref> | synonyms = synonyms }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taxobox | color_as = | name = | fossil_range = | image = | image_upright = | image_alt = | image_caption = | image_caption_align = | image2 = | image2_upright = | image2_alt = | image2_caption = | status = | status_system = | status_ref = | classification_status = | virus_group = | unranked_superdomain = | unranked_superdomain_authority = | superdomain = | superdomain_authority = | domain = | domain_authority = | superregnum = | superregnum_authority = | unranked_regnum = | unranked_regnum_authority = | regnum = | regnum_authority = | subregnum = | subregnum_authority = | superdivisio = | superdivisio_authority = | superphylum = | superphylum_authority = | unranked_divisio = | unranked_divisio_authority = | divisio = | divisio_authority = | unranked_phylum = | unranked_phylum_authority = | phylum = | phylum_authority = | subdivisio = | subdivisio_authority = | subphylum = | subphylum_authority = | infraphylum = | infraphylum_authority = | microphylum = | microphylum_authority = | nanophylum = | nanophylum_authority = | superclassis = | superclassis_authority = | unranked_classis = | unranked_classis_authority = | classis = | classis_authority = | unranked_subclassis = | unranked_subclassis_authority = | subclassis = | subclassis_authority = | unranked_infraclassis = | unranked_infraclassis_authority = | infraclassis = | infraclassis_authority = | magnordo = | magnordo_authority = | superordo = | superordo_authority = | unranked_ordo = | unranked_ordo_authority = | ordo = | ordo_authority = | subordo = | subordo_authority = | infraordo = | infraordo_authority = | parvordo = | parvordo_authority = | zoodivisio = | zoodivisio_authority = | zoosectio = | zoosectio_authority = | zoosubsectio = | zoosubsectio_authority = | unranked_superfamilia = | unranked_superfamilia_authority = | superfamilia = | superfamilia_authority = | familia = | familia_authority = | subfamilia = | subfamilia_authority = | supertribus = | supertribus_authority = | unranked_tribus = | unranked_tribus_authority = | tribus = | tribus_authority = | subtribus = | subtribus_authority = | alliance = | alliance_authority = | unranked_genus = | unranked_genus_authority = | genus = | genus_authority = | subgenus = | subgenus_authority = | sectio = | sectio_authority = | subsectio = | subsectio_authority = | series = | series_authority = | subseries = | subseries_authority = | species_group = | species_group_authority = | species_subgroup = | species_subgroup_authority = | species_complex = | species_complex_authority = | species = | species_authority = | subspecies = | subspecies_authority = | variety = | variety_authority = | forma = | forma_authority = | binomial = | binomial_authority = | trinomial = | trinomial_authority = | type_genus = | type_genus_authority = | type_species = | type_species_authority = | type_strain = | subdivision = | subdivision_ranks = | diversity_ref = | diversity = | diversity_link = | range_map = | range_map_upright = | range_map_alt = | range_map_caption = | binomial2 = | binomial2_authority = | range_map2 = | range_map2_upright = | range_map2_alt = | range_map2_caption = | binomial3 = | binomial3_authority = | range_map3 = | range_map3_upright = | range_map3_alt = | range_map3_caption = | binomial4 = | binomial4_authority = | range_map4 = | range_map4_upright = | range_map4_alt = | range_map4_caption = | synonyms_ref = | synonyms = }} </syntaxhighlight> === All parameters === The full list of parameters is illustrated inside the infobox above, in the "[[#Complete blank template|Complete blank template]]". :{| class="wikitable plainrowheaders" <!--this table uses end-of-line "<tr>" to split rows. --> |+Parameters for Template:Taxobox !scope="col"|Parameter !scope="col"|Usage |- !scope="row"| color_as | color code <tr> !scope="row"| name | name defaults to <nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki><tr> !scope="row"| status | conservation status code <tr> !scope="row"| status_system | status-system type <tr> !scope="row"| status_ref | status reference <tr> !scope="row"| regnum | (standard) kingdom name <tr> !scope="row"| phylum | (standard) phylum name <tr> !scope="row"| classis | (standard) class name <tr> !scope="row"| ordo | (standard) order name <tr> !scope="row"| familia | (standard) family name <tr> !scope="row"| genus | (standard) genus name <tr> !scope="row"| species | (standard) species name <tr> !scope="row"| fossil_range | (as shown at top of box) <tr> !scope="row"| image | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image_upright | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image_alt | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image_caption | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image2 | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image2_upright | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image2_alt | (as shown in box) <tr> !scope="row"| image2_caption | (as shown in box) <tr> !scope="row"| classification_status | (as shown in box) <tr> !scope="row"| virus_group | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superdomain | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superdomain_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_superdomain | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_superdomain_ authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| domain | (as shown in box) <tr> !scope="row"| domain_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_regnum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_regnum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superregnum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superregnum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| regnum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subregnum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subregnum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_phylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_phylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superdivisio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superdivisio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superphylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superphylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| divisio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| divisio authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_divisio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_divisio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| phylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subdivisio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subdivisio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subphylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subphylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraphylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraphylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| microphylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| microphylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| nanophylum | (as shown in box) <tr> !scope="row"| nanophylum_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_classis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_classis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superclassis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superclassis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| classis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_subclassis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_subclassis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subclassis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subclassis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_infraclassis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_infraclassis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraclassis | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraclassis_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_ordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_ordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| magnordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| magnordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| ordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| infraordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| parvordo | (as shown in box) <tr> !scope="row"| parvordo_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoodivisio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoodivisio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoosectio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoosectio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoosubsectio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| zoosubsectio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_superfamilia | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_superfamilia_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superfamilia | (as shown in box) <tr> !scope="row"| superfamilia_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| familia_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subfamilia | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subfamilia_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_tribus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_tribus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| supertribus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| supertribus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| tribus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| tribus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subtribus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subtribus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| alliance | (as shown in box) <tr> !scope="row"| alliance_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_genus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| unranked_genus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| genus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subgenus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subgenus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| sectio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| sectio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subsectio | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subsectio_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| series | (as shown in box) <tr> !scope="row"| series_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subseries | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subseries_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_group | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_group_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_subgroup | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_subgroup_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_complex | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_complex_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| species_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subspecies | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subspecies_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| variety | (as shown in box) <tr> !scope="row"| variety_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| forma | (as shown in box) <tr> !scope="row"| forma_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| diversity_ref | (as shown in box) <tr> !scope="row"| diversity | (as shown in box) <tr> !scope="row"| diversity_link | (as shown in box) <tr> !scope="row"| binomial | (as shown in box) <tr> !scope="row"| binomial_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| trinomial | (as shown in box) <tr> !scope="row"| trinomial_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| type_genus | (as shown in box) <tr> !scope="row"| type_genus_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| type_species | (as shown in box) <tr> !scope="row"| type_species_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subdivision | (as shown in box) <tr> !scope="row"| subdivision_ranks | (as shown in box) <tr> !scope="row"| type_strain | (as shown in box) <tr> !scope="row"| range_map | 1st map, bottom of box <tr> !scope="row"| range_map_upright | 1st map scaling = 0.9 i.e. 90% of default size<tr> !scope="row"| range_map_alt | 1st map ALT= text<tr> !scope="row"| range_map_caption | 1st caption, under picture<tr> !scope="row"| binomial2 | (as shown in box) <tr> !scope="row"| binomial2_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| range_map2 | 2nd map in box <tr> !scope="row"| range_map2_upright | 2nd map scaling = 0.9 <tr> !scope="row"| range_map2_alt | 2nd map ALT= text <tr> !scope="row"| range_map2_caption | 2nd map caption <tr> !scope="row"| binomial3 | (as shown in box) <tr> !scope="row"| binomial3_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| range_map3 | 3rd map in box <tr> !scope="row"| range_map3_upright | 3rd map scaling = 0.9 <tr> !scope="row"| range_map3_alt | 3rd map ALT= text <tr> !scope="row"| range_map3_caption | 3rd maq caption <tr> !scope="row"| binomial4 | (as shown in box) <tr> !scope="row"| binomial4_authority | (as shown in box) <tr> !scope="row"| range_map4 | 4th map in box <tr> !scope="row"| range_map4_upright | 4th map scaling = 0.9 <tr> !scope="row"| range_map4_alt | 4th map ALT= text <tr> !scope="row"| range_map4_caption | 4th map caption <tr> !scope="row"| synonyms_ref | reference for synonyms <tr> !scope="row"| synonyms | (as at bottom of box) |} === Članci kojima nedostaju taksokviri === Za članke kojima nedostaju taksokviri, dodajte '''[[Šablon:Nedostaje taksokvir]]''' na ''stranicu za razgovor'' članka. Ovo se može napraviti unosom koda '''<nowiki>{{Nedostaje taksokvir}}</nowiki>''' ili '''<nowiki>{{potrebantaksokvir}}</nowiki>''' na vrh stranice za razgovor. === Microformat === {{UF-species}} ===Template Data=== {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "An infobox for plants, animals and other biological taxa", "format": "block", "params": { "name": { "label": "Name", "description": "For plants, see [[Wikipedia:Naming conventions (flora)]]. For all other living things, the name should be the most common vernacular name, when one is in widespread use, and a scientific name otherwise.", "type": "string" }, "image": { "label": "Image", "description": "An image to use, do not include the 'File:' part of the image file name.", "type": "wiki-file-name", "required": false, "suggested": true }, "image_width": { "label": "Image Width", "description": "(Deprecated) Width to display the image at. Should not normally be set. e.g. 320px", "type": "string", "required": false, "deprecated": "Use image_upright" }, "image_upright": { "label": "Image Upright scale", "description": "Scale to display the image at. e.g. 1.1", "type": "string", "required": false }, "image_alt": { "label": "Image alt text", "description": "Alt text which describes the image to someone who can't see it", "type": "string", "required": false }, "image_caption": { "label": "Image caption", "description": "Caption displayed under the image", "type": "string", "suggested": true }, "image_caption_align": { "label": "Image caption alignment", "description": "Alignment of the caption displayed under the image, e.g. left. Should not normally be set.", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "regnum": { "label": "Kingdom", "description": "Kingdom: [[Animalia]], [[Plantae]], [[Fungi]], other taxa may want to use domain or other ranks instead", "type": "string", "required": false }, "divisio": { "label": "Division", "description": "Division in botany, e.g. [[Bryophyta]]. Not for flowering plants using the APG III system", "type": "string", "required": false }, "phylum": { "label": "Phylum", "description": "Phylum in zoology, eg [[Chordata]] for chordates", "type": "string", "required": false }, "classis": { "label": "Class", "description": "Class/classis taxonomic rank", "type": "string", "required": false }, "ordo": { "label": "Order", "description": "Order/ordo taxonomic rank", "type": "string", "required": false }, "familia": { "label": "Family", "description": "Family/familia taxonomic rank", "type": "string", "required": false }, "genus": { "label": "Genus", "description": "Genus taxonomic rank, in italics, e.g. ''[[Homo]]''", "type": "string", "required": false }, "species": { "label": "Species", "description": "Species taxonomic rank. Should be given in abbreviated forms and in italics, e.g. ''H. sapiens''.", "type": "string", "required": false }, "binomial": { "label": "Binomial", "description": "Full binomial name of taxa, In full form with italics, e.g. ''Salix alba'' var. ''caerulea''", "type": "string", "required": false }, "binomial_authority": { "label": "Binomial authority", "description": "Binomial authority using appropriate conventions, eg [[Carl Linnaeus|L.]] (for plants), [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1761 (for animals)", "type": "string", "required": false }, "range_map": { "label": "Range map", "description": "Map of range", "type": "string", "required": false }, "range_map_width": { "label": "Range map width", "description": "Width to display range map. Should not normally be set. e.g. 320px", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "range_map_alt": { "label": "Range map alt text", "description": "Alt text describing the range in words", "type": "string", "required": false }, "range_map_caption": { "label": "Range map caption", "description": "Caption/key for the range map", "type": "string", "required": false }, "status": { "label": "Conservation status", "description": "The conservation status code: 'secure', domesticated 'DOM', Least Concern 'LC', Lower Risk—Least Concern 'LR/lc', Near Threatened 'NT', Lower Risk—Near Threatened 'LR/nt', Lower Risk—Conservation Dependent 'LR/cd', Vulnerable 'VU', Endangered 'EN', Critically Endangered 'CR', Possibly Extinct 'PE', Extinct in the wild 'EW', Extinct 'EX', Data deficient 'DD', Not evaluated 'NE',Fossil 'fossil', Prehistoric 'pre', 'See text', Lower Risk 'LR'", "type": "string", "required": false }, "status_system": { "label": "Conservation status system", "description": "System used for Conservation status: 'IUCN3.1', 'IUCN2.3', 'EPBC' etc. Required if status given.", "type": "string", "required": false }, "status_ref": { "label": "Conservation status reference", "description": "Reference for status <ref>{{Cite journal|...}}</ref>", "type": "string", "required": false }, "extinct": { "label": "Year of extinction", "description": "Year of extinction, if known", "type": "string", "required": false }, "fossil_range": { "label": "Fossil range", "description": "The stratigraphic range for groups known as fossils. E.g. [[Cambrian]]–[[Permian]] or {{fossil range|Cambrian|Permian}} to give a chart. Use 'Recent' for extant taxa and 'Holocene' for Late Quaternary extinctions.", "type": "string", "required": false }, "virus_group": { "label": "Virus group", "description": "Viruses not placed in taxa above the rank of order, instead a virus group is used, given by a Roman numeral from I to VII", "type": "string", "required": false }, "unranked_superdomain": { "label": "Unranked superdomain", "description": "For each major taxon you can add an unranked entry to the taxobox. The entry unranked X appears above rank X", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "superdomain": { "label": "Superdomain", "description": "This and other minor ranks should only be used when they are important to understanding the classification of the taxon described in the article", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "superdomain_authority": { "label": "Superdomain Authority", "description": "The authority used for this rank. Every rank has a rank authority field which are not currently listed", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "domain": { "label": "Domain", "description": "Domain for Archaea, Bacteria and Eukarya", "type": "string", "required": false }, "superregnum": { "label": "Superkingdom", "type": "string", "required": false }, "unranked_regnum": { "label": "Unranked kingdom", "type": "string", "required": false }, "subregnum": { "label": "Subkingdom", "type": "string", "required": false }, "superdivisio": { "label": "Superdivision", "type": "string", "required": false }, "superphylum": { "label": "Superphylum", "type": "string", "required": false }, "unranked_divisio": { "label": "Unranked division", "description": "For flowering plants using the APG IV system this should be set to [[Angiosperms]] rather than using division/divisio", "type": "string", "required": false }, "unranked_phylum": { "label": "Unranked phylum", "type": "string", "required": false }, "subphylum": { "label": "Subphylum", "type": "string", "required": false }, "infraphylum": { "label": "Infraphylum", "type": "string", "required": false }, "microphylum": { "label": "Microphylum", "type": "string", "required": false }, "nanophylum": { "label": "Nanophylum", "type": "string", "required": false }, "superclassis": { "label": "Superclass", "type": "string", "required": false }, "unranked_classis": { "label": "Unranked class", "description": "For flowering plants using the APG IV system this should be used rather than class/classis", "type": "string", "required": false }, "unranked_subclassis": { "label": "Unranked subclass", "type": "string", "required": false }, "subclassis": { "label": "Subclass", "type": "string", "required": false }, "unranked_infraclassis": { "label": "Unranked infraclass", "type": "string", "required": false }, "infraclassis": { "label": "Infraclass", "type": "string", "required": false }, "magnordo": { "label": "Magnorder", "type": "string", "required": false }, "superordo": { "label": "Superorder", "type": "string", "required": false }, "unranked_ordo": { "label": "Unranked order", "description": "Generally used for flowering plants using the APG IV system", "type": "string", "required": false }, "subordo": { "label": "subordo", "type": "string", "required": false }, "infraordo": { "label": "infraordo", "type": "string", "required": false }, "parvordo": { "label": "parvordo", "type": "string", "required": false }, "zoodivisio": { "label": "zoodivision", "description": "Used in zoology, a different rank to the division used in botany.", "type": "string", "required": false }, "zoosectio": { "label": "zoosection", "description": "Used in zoology, a different rank to the section used in botany.", "type": "string", "required": false }, "zoosubsectio": { "label": "zoosubsection", "description": "Used in zoology, a different rank to the subsection used in botany.", "type": "string", "required": false }, "unranked_superfamilia": { "label": "Unranked Superfamily", "type": "string", "required": false }, "superfamilia": { "label": "Superfamily", "type": "string", "required": false }, "subfamilia": { "label": "Subfamily", "type": "string", "required": false }, "supertribus": { "label": "supertribus", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "unranked_tribus": { "label": "unranked tribe", "type": "string", "required": false }, "tribus": { "label": "Tribe", "type": "string", "required": false }, "subtribus": { "label": "Subtribe", "type": "string", "required": false }, "alliance": { "label": "alliance", "type": "string", "required": false, "deprecated": "Displays as a rank between subtribe and genus. " }, "unranked_genus": { "label": "Unranked genus", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "subgenus": { "label": "Subgenus", "type": "string", "required": false }, "sectio": { "label": "Section", "description": "Used in botany, use zoosectio in zoology", "type": "string", "required": false }, "subsectio": { "label": "Subsection", "description": "Used in botany, use zoosubsectio in zoology", "type": "string", "required": false }, "series": { "label": "Series", "type": "string", "required": false }, "subseries": { "label": "Subseries", "type": "string", "required": false }, "species_group": { "label": "Species group", "type": "string", "required": false }, "species_subgroup": { "label": "species subgroup", "type": "string", "required": false }, "species_complex": { "label": "species complex", "type": "string", "required": false }, "subspecies": { "label": "subspecies", "type": "string", "required": false }, "variety": { "label": "variety", "type": "string", "required": false, "deprecated": "use varietas" }, "forma": { "label": "form", "description": "Used in botany, not in zoology", "type": "string", "required": false }, "trinomial": { "label": "trinomial", "description": "The full trinomial name for subspecies, it should generally be in italics.", "type": "string", "required": false }, "trinomial_authority": { "label": "trinomial authority", "description": "The authority for a trinomial.", "type": "string", "required": false }, "synonyms": { "label": "Synonyms", "description": "A list of synonyms for a species, e.g. ''species1'' {{small|1=Authority1}}<br/> ''species2'' {{small|1=Authority2}}", "type": "string", "required": false }, "synonyms_ref": { "label": "Synonyms ref", "description": "References for the synonym lists, e.g.<ref>Smith and Jones, 2009, p. 5</ref>", "type": "string", "required": false }, "type_species": { "label": "Type species", "description": "The original name of the species that was initially used to describe the genus, without regard to its present-day nomenclature.", "type": "string", "required": false }, "type_species_authority": { "label": "Type species authority", "description": "Authority for the type species, don't use parenthesis.", "type": "string", "required": false }, "classification_status": { "label": "Classification status", "description": "Status of the scientific classification, e.g. disputed. Only use when the scientific classification text would be misleading without it.", "type": "string", "required": false }, "subdivision_ranks": { "label": "Subdivision ranks", "description": "Rank used for sub-divisions of this taxa, e.g. 'Families'", "type": "string", "required": false }, "subdivision": { "label": "Subdivision", "description": "List of sub divisions of this taxa, e.g. [[Family1]]<br/> [[Family2]]<br/> [[Family3]]", "type": "string", "required": false }, "image2": { "label": "Image 2", "description": "A second image, only use in rare circumstances.", "type": "string", "required": false }, "image2_width": { "label": "Image 2 Width", "description": "Deprecated. Width of the second image", "type": "number", "required": false, "deprecated": true }, "image2_upright": { "label": "Image 2 Upright scale", "description": "Scale of the second image", "type": "number", "required": false }, "image2_alt": { "label": "Image 2 alt text", "description": "Alt text which describes the second image to someone who can't see it", "type": "string", "required": false }, "image2_caption": { "label": "Image 2 caption", "description": "Caption to display under the second image", "type": "string", "required": false }, "binomial2": { "label": "Binomial2", "description": "Second binomial name of taxa, only used in rare circumstances", "type": "string", "required": false }, "binomial2_authority": { "label": "Binomial authority 2", "description": "Authority of second binomial", "type": "string", "required": false }, "binomial3": { "label": "Binomial3", "description": "Third binomial name of taxa, only used in rare circumstances", "type": "string", "required": false }, "binomial3_authority": { "label": "Binomial authority 3", "description": "Authority of third binomial", "type": "string", "required": false }, "binomial4": { "label": "Binomial4", "description": "Fourth binomial name of taxa, only used in rare circumstances", "type": "string", "required": false }, "binomial4_authority": { "label": "Binomial authority 4", "description": "Authority of fourth binomial", "type": "string", "required": false }, "range_map2": { "label": "Range map 2", "description": "Second map of range", "type": "string", "required": false }, "range_map2_width": { "label": "Range map 2 width", "description": "Width of second range map", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "range_map2_alt": { "label": "Range map 2 alt text", "description": "Alt text describing the second range map", "type": "string", "required": false }, "range_map2_caption": { "label": "Range map 2 caption", "description": "Caption/key for the second range map", "type": "string", "required": false }, "range_map3": { "label": "Range map 3", "description": "Third map of range", "type": "string", "required": false }, "range_map3_width": { "label": "Range map 3 width", "description": "Width of third range map", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "range_map3_alt": { "label": "Range map 3 alt text", "description": "Alt text describing the third range map", "type": "string", "required": false }, "range_map3_caption": { "label": "Range map 3 caption", "description": "Caption/key for the third range map", "type": "string", "required": false }, "range_map4": { "label": "Range map 4", "description": "Forth map of range", "type": "string", "required": false }, "range_map4_width": { "label": "Range map 4 width", "description": "Width of forth range map", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "range_map4_alt": { "label": "Range map 4 alt text", "description": "Alt text describing the forth range map", "type": "string", "required": false }, "range_map4_caption": { "label": "Range map 4 caption", "description": "Caption/key for the fourth range map", "type": "string", "required": false }, "color_as": { "type": "string", "description": "Taxon defining the taxobox color if needed (normally not as it is set automatically)", "example": "Animalia", "required": false, "deprecated": true }, "genus_authority": { "label": "Genus authority", "type": "string" }, "color": { "deprecated": true, "type": "string" } }, "paramOrder": [ "name", "fossil_range", "image", "image_width", "image_upright", "image_alt", "image_caption", "image_caption_align", "status", "status_system", "status_ref", "extinct", "virus_group", "unranked_superdomain", "superdomain", "superdomain_authority", "domain", "superregnum", "unranked_regnum", "regnum", "subregnum", "superdivisio", "unranked_divisio", "divisio", "superphylum", "unranked_phylum", "phylum", "subphylum", "infraphylum", "microphylum", "nanophylum", "superclassis", "unranked_classis", "classis", "unranked_subclassis", "subclassis", "unranked_infraclassis", "infraclassis", "superordo", "unranked_ordo", "ordo", "subordo", "infraordo", "unranked_superfamilia", "superfamilia", "familia", "subfamilia", "supertribus", "unranked_tribus", "tribus", "subtribus", "unranked_genus", "genus", "genus_authority", "subgenus", "sectio", "subsectio", "series", "subseries", "species_group", "species_subgroup", "species_complex", "species", "binomial", "binomial_authority", "subspecies", "variety", "forma", "trinomial", "trinomial_authority", "range_map", "range_map_width", "range_map_alt", "range_map_caption", "magnordo", "parvordo", "zoodivisio", "zoosectio", "zoosubsectio", "alliance", "synonyms", "synonyms_ref", "type_species", "type_species_authority", "classification_status", "subdivision_ranks", "subdivision", "image2", "image2_width", "image2_upright", "image2_alt", "image2_caption", "binomial2", "binomial2_authority", "binomial3", "binomial3_authority", "binomial4", "binomial4_authority", "range_map2", "range_map2_width", "range_map2_alt", "range_map2_caption", "range_map3", "range_map3_width", "range_map3_alt", "range_map3_caption", "range_map4", "range_map4_width", "range_map4_alt", "range_map4_caption", "color_as", "color" ] } </templatedata> == Pomoćni i povezani šabloni == * [[Šablon:Taxobox/core]] ** [[Šablon:Taxobox/species]] ** [[Šablon:Taksonomija]] * [[Modul:Autotaxobox]] * [[Šablon:Taksokvir boja]] ** [[Šablon:Određuje boju taksokvira]] ** [[Šablon:Taksokvir/Greška u boji]] * [[Šablon:Taksokvir ime]] * [[Šablon:Taxonbar/candidate]] == Kategorije za praćenje == Skrivene kategorije koje dodaje {{tl|Taksokvir}}: * {{Category link with count|Taksokviri koji koriste parametar izumrli}} Skrivene kategorije koje dodaje {{tl|Taxobox/core}}: * {{Category link with count|Članci s mikroformatima za vrste}} Skrivene kategorije koje dodaje {{tl|Taxobox/species}}: * {{Category link with count|Taksokviri s neprepoznatim parametrom statusa}} * {{Category link with count|Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa}} * {{Category link with count|Neispravna kategorija ugroženosti}} Skrivene kategorije koje dodaje {{tl|Taksokvir/Greška u boji}}: * {{Category link with count|Taksokviri s greškom u parametru boja}} Skrivene kategorije koje dodaje {{tl|Taxonbar/candidate}}: * {{Category link with count|Članci s Taksokvirom kojima nedostaje identifikator taksona}} * {{Category link with count|Članci s Taksokvirom kojima možda nedostaje identifikator taksona}} == Povezano == * [[Wikipedija:Kako čitati taksokvir]] * [[Wikipedija:Stilski priručnik]] * {{tl|Paraphyletic group}} * [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira|Sustav automatskih taksokvira]] ** {{tl|Speciesbox}} ** {{tl|Automatski taksokvir}} <div style="display: none">{{reflist}}</div> == Bilješke == {{reflist|group=note}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Biološki šabloni]] [[Category:Šabloni Taksokvira| ]] }}</includeonly> <noinclude> </noinclude> fmde8hi02vm3ciyaq6lr5hso8c2m0tx 0 4724819 42680708 42680290 2026-08-22T19:35:19Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Dakija (rimska provincija)]] 42680708 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Dakija (rimska provincija)]] 3pcnrl2m5tsvq6t19slh3x68i3m7d22 0 4724820 42680706 42680291 2026-08-22T19:34:59Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Dakija (rimska provincija)]] 42680706 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Dakija (rimska provincija)]] 3pcnrl2m5tsvq6t19slh3x68i3m7d22 0 4724821 42680702 42680292 2026-08-22T19:34:19Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Dakija (rimska provincija)]] 42680702 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Dakija (rimska provincija)]] 3pcnrl2m5tsvq6t19slh3x68i3m7d22 0 4724823 42680715 42680296 2026-08-22T19:36:29Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Dakija (rimska provincija)]] 42680715 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Dakija (rimska provincija)]] 3pcnrl2m5tsvq6t19slh3x68i3m7d22 0 4724824 42680714 42680297 2026-08-22T19:36:19Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Dakija (rimska provincija)]] 42680714 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Dakija (rimska provincija)]] 3pcnrl2m5tsvq6t19slh3x68i3m7d22 0 4724825 42680713 42680299 2026-08-22T19:36:09Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Dakija (rimska provincija)]] 42680713 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Dakija (rimska provincija)]] 3pcnrl2m5tsvq6t19slh3x68i3m7d22 0 4724826 42680712 42680300 2026-08-22T19:35:59Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Dakija (rimska provincija)]] 42680712 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Dakija (rimska provincija)]] 3pcnrl2m5tsvq6t19slh3x68i3m7d22 0 4724827 42680711 42680301 2026-08-22T19:35:49Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Dakija (rimska provincija)]] 42680711 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Dakija (rimska provincija)]] 3pcnrl2m5tsvq6t19slh3x68i3m7d22 0 4724828 42680710 42680302 2026-08-22T19:35:39Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Dakija (rimska provincija)]] 42680710 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Dakija (rimska provincija)]] 3pcnrl2m5tsvq6t19slh3x68i3m7d22 1 4724855 42680716 42680424 2026-08-22T19:36:39Z EmausBot 19426 Bot: Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Razgovor:Hag (razvrstavanje)]] 42680716 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Razgovor:Hag (razvrstavanje)]] 05jslr3ftd7839br0wg9z5cx5dv6jpr 0 4724870 42680561 2026-08-22T13:05:08Z SrpskiAnonimac 101643 Preusmjereno na [[Parohija]] 42680561 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Parohija]] s8o9thabf1c0tpxi50963fnz0o1xg9z 42680563 42680561 2026-08-22T13:09:14Z SrpskiAnonimac 101643 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Parohija]] na [[Župnik]] 42680563 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Župnik]] 7vakpepw3emq3x7qt99pg6hultbsytl 0 4724871 42680566 2026-08-22T13:11:25Z SrpskiAnonimac 101643 Preusmjereno na [[Parohija]] 42680566 wikitext text/x-wiki #Redirect [[Parohija]] epmjyaz5mb8pioo4vyrv5o9po8cv8ky 0 4724872 42680567 2026-08-22T13:12:36Z SrpskiAnonimac 101643 Preusmjereno na [[Parohija]] 42680567 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Parohija]] s8o9thabf1c0tpxi50963fnz0o1xg9z 4 4724873 42680571 2026-08-22T13:37:50Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Bez originalnog istraživanja]] 42680571 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Bez originalnog istraživanja]] k0bcyyewwssei0osct2i7u4u91jaj3l 0 4724874 42680575 2026-08-22T13:39:13Z Zavičajac 76707 Nova stranica: {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Mjesta ručne izrade Jingdezhen keramike |image = MET DP342705.jpg |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1765 |država = {{flag|Kina}} }} '''Jingdezhen keramika''' je kineski porculan proizveden u gradu [[Jingdezhen]]u i njegovoj okolini, provincija [[Jiangxi]], na jugu [[Kina|Kine]]. Grad je dobio ime po caru Zhenzonga, za čije je vladavine pos... 42680575 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Mjesta ručne izrade Jingdezhen keramike |image = MET DP342705.jpg |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1765 |država = {{flag|Kina}} }} '''Jingdezhen keramika''' je kineski porculan proizveden u gradu [[Jingdezhen]]u i njegovoj okolini, provincija [[Jiangxi]], na jugu [[Kina|Kine]]. Grad je dobio ime po caru Zhenzonga, za čije je vladavine postao glavno mjesto peći za sušenje, oko 1004. godine. Jingdezhen je možda proizvodio keramiku već u šestom stoljeću. Do 14. stoljeća postao je najveće središte proizvodnje kineskog porculana, što je ostao, povećavajući svoju dominaciju u narednim stoljećima. Jingdezhen je smješten blizu najkvalitetnijih nalazišta petuntse, danas poznatije kao keramički kamen u Kini, kao i okružen šumama, koje su opskrbljivale drvo za peći. Leži na rijeci [[Changjiang]], što je olakšavalo prevoz krhke robe. Carske peći nalazile su se u središtu grada, dok su mnoge druge peći bile četiri kilometra dalje u Hutianu. Proizvodio je keramiku i porcelana široke raznolikosti za kinesko tržište, kao i kineski izvozni porculan, ali najpoznatiji visokokvalitetni porculanski proizvodi bili su [[Qingbai keramika]] u dinastijama Song i Yuan, plavo-bijeli porculan iz 1330-ih, te "famille ruža" i druge "famille" boje pod dinastijom Qing.<ref name="Qingbai">{{Cite web |url= https://www.christies.com/lot/lot-5448157/?intobjectid=5448157 |title= Poznata kineska keramika i umjetnuički radovi |work= Christies |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> [[File:Lidded Prunus Vase (Meiping) with Lotus Sprays LACMA AC1999.38.6.1-.2.jpg|mini|lijevo|180px|Qingbai (plavičasto-bijela") keramika, Song dinastija, 14 stoljeće]] == Istorija == Zanatska proizvodnja keramike ustanovljena je u periodu od 10. do 13. vijeka ([[dinastija Song]]), kada su mnogi keramičari sa sjevera stigli u grad kao izbjeglice<ref name="Jing">{{Cite web |url= https://www.britannica.com/topic/history-of-China |title= Jingdezhen |work= Britannica |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> čime su stvoreni temelji za razvoj Jingdezhena u kineski centar za proizvodnju keramičkih predmeta. Tada se pojavljuje keramika Qingbai (plavičasto-bijela"), prozirni porculan nalik žadu, s prozirnom glazurom koja je davala plavičasto-bijeli ton. Dekoracija se izrađivala delikatnim rezbarijama. [[File:元 景德鎮窯青白瓷菩薩像-Bodhisattva MET DP170177.jpg|mini|lijevo|180px|Yuan dinastija, 14 stoljeće]] [[File:Early blue and white ware circa 1335 Jingdezhen.jpg|mini|lijevo|180px|Yuan dinastija, 14 stoljeće, plava i bijela keramika]] [[File:Qing Dynasty Pink vase with a cover 01.jpg|mini|lijevo|180px|Qing dinastija, između 1736 i 1795, "famille roze" keramika]] Qingbai se nastavila proizvoditi i tokomm mongolske [[Dinastija Yuan|dinastije Yuan]]. Ova dinastija osnovala je tijelo, "Ured za porculan Fuliang", za regulaciju proizvodnje. Inovacijama tehnologije „binarne formule“ od 13. do 15. vijeka i upotrebi [[kobalt]]nih materijala sa [[Bliski istok|Bliskog istoka]] za izradu plavo-bijele keramike, postignut je veliki napredak u tehnologiji izrade. Povećani sadržaj Al₂O₃ u porculanskom zelenom posuđu zahtijevao je više temperature peći, što su tradicionalne peći u obliku zmaja teško postizale. Kako je proizvodnja bila koncentrirana u centru grada, postojala je potreba za pećima koje bi se mogle graditi na ravnijem terenu u blizini obala rijeka, za razliku od peći u obliku zmaja, koje su zahtijevale nagnuta mjesta. Zanatlije iz Jingdezhena razvili novi tip peći, peć u obliku tikve. Slijedeća [[dinastija Ming]] uspostavila je službene peći za proizvodnju porculana za cara i dvor u velikim količinama, kao i darove, do kraja carske vladavine. I dalje su postojale mnoge drugi peći koje su proizvodile za različita tržišta. Od 17. do 19. stoljeća (od kasne dinastije Ming do [[Dinastija Qing|dinastije Qing]]), Jingdezhen je koristio [[Evropa|evropske]] obojene pigmente za inovacije u proizvodnji proizvoda od porcelana, te je postepeno formirala industrijsku strukturu sa proizvodnjom i prodajom velikih razmjera s finom podjelom rada, standardizacijom i specijalizacijom, što je dovelo do postizanja visokog kvaliteta i ogromnog proizvodnog kapaciteta porculana. Na taj način Jingdezhen je zadržao svoju poziciju svjetskog centra za proizvodnju porculana od 16. vijeka nadalje, promovirajući široko širenje kineske tehnologije izrade porculana, umjetnosti i proizvoda širom svijeta i postao izvanredan primjer ručno rađenog industrijskog porculana.<ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/219527 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Svjetska baština == Mjesta ručne izrade Jingdezhen keramike su istorijska mjesta tehnologije ručne izrade [[Keramika|keramike]]. Kao kulturno dobro, mjesta su svjedočanstvo inovativnog razvoja kineske tehnologije izrade, umjetnosti i industrije keramike, dokazujući dubok uticaj kineske industrije rukotvorina na razvoj svjetske keramičke industrije, kao i na razmjenu i međusobno učenje među civilizacijama. Istorijska mjesta uvrštena su na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="Porcelan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1765 |title= Mjesta ručne izrade Jingdezhen porcelana |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani naa listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="Kina">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/cn |title= Kina, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Svjetska baština sastoji se od 5 komponentnih dijelova: Centra za proizvodnju porculana u gradskom području, lokaliteta drevne peći Hutian, rudnika porculanske gline Gaoling, rudnika porculanskog kamena Changling i područja za proizvodnju ogrjevnog drveta Jiaotan. === Centar za proizvodnju keramike === Centar je osnovan u vrijeme dinastija Song i Yuan (10. - 13. vijek), a nastavio sa proizvodnjom i razvijao se u dinastijama Ming i Qing (14. - 19. vijek). Nalazio se u gradskom području Jingdezhena i blizu rijeke Changjiang. Na površini od 251,4 hektara raspoređeni su dijelovi proizvodnje: carske fabrike peći, proizvodne lokacije Luomaqiao i Guanyinge, lokacija peći zapadno od carske fabrike peći, civilne radionice peći, radionice za oblikovanje i preostali materijal, trgovački objekti, tehnološke i organizacuione zgrade i gradski transportnl sistema. [[File:Hutian Kiln, 2021-09-24 02.jpg|mini|lijevo|180px|Hutian peći]] === Peći za sušenje === Centralno mjesto peći za sušenj nalazilo se u selu Hutian, u blizini Jingdezhena, na južnoj obali rijeke Nanhe, pritoke rijeke Changjiang, površine od 40 hektara. Zmajeva peć bila je tradicionalni oblik peći koji se koristio u južnoj Kini. Poznata je i kao penjačka peć, nazvane po svojoj izduženoj, kosoj strukturi izgrađenoj duž padina, koja podsjeća na zmaja. Ovaj tip u svojoj konačnoj fazi sastojao se od tunelskog dimnog kanala izgrađenog uz padinu od glavnog ložišta. Uz bočne strane peći pomoćni ulazi za bočno loženje omogućavali su zagrijavanje cijele konstrukcije. Dužina im je prelazila i 50 metara, bez značajnog pada temperature. Propuh koji je stvarao protok vrućeg zraka uz padinu omogućio je da se zmajeva peć mogla izgraditi bez dimnjaka. Iako su nudile nizak gubitak topline i visoku produktivnost, imale su značajne nedostatke: fluktuacije unutrašnje temperature i atmosfere, što ih je činilo nepogodnim za pečenje velikih komada. Promjena proizvodnje zasnovana na novim sirovinama podstakla je napredak i u tehnologiji peći. Tokom dinastije Yuan, povećani sadržaj Al₂O₃ u porculanskom zelenom posuđu zahtijevao je više temperature peći, što su tradicionalne peći u obliku zmaja teško postizale. Kako je proizvodnja bila koncentrirana u centru grada, postojala je potreba za pećima koje bi se mogle graditi na ravnijem terenu u blizini obala rijeka, za razliku od peći u obliku zmaja, koje su zahtijevale nagnuta mjesta. Nova vrsta peći imala je oblik tikve, s velikom komorom za pečenje sprijeda, koja je povezana s manjom komorom s nižim krovom i dimnjakom. Peć je mogla proizvesti velike količine keramike, pečenog na vrlo visokim temperaturama. Zatvaranjem otvora peći kako bi se ograničio protok zraka prema vatri, mogla se održavati redukcijska atmosfera [[vodonik]]a i [[ugljen monoksid]]a, što je bilo nužno za neke glazure poput bakreno crvene. === Rudnik porcelanske gline === Vađenje porculanske gline, poznate i kao [[kaolin]], i njena priprema obavljala se na lokaciji u selu Gaoling, općina Yaoli. Korištene su dvije metode: površinskog i podzemnog (jamskog) kopa, na površini od 241,1 hektara. Do danas je identificirano deset površinskih kopova (uključujući probne rovove) i 129 podzemnih [[rudnik]]a. Ostaci površinskog kopa koncentrirani su u južnom dijelu planine Gaoling. Nasuprot tome, podzemni kopovi po području planine Gaoling, nalazili su se od Shuikoutinga na zapadu do Fangjiashana na istoku. Ostaci podzemnih kopova obično se nalaze u blizini ostataka površinskog kopa i formiraju klasterska proizvodna mjesta zajedno s ribnjacima za pranje i ostacima radnih hangara. Izvađena sirovina smještala se u bazene koji su korišteni za pranje i taloženje kaolina u obliku blokova, radi praktičnog transporta. Do danas je identificirano 44 ostataka bazena za pranje i kategorizirano u četiri tipa: strukture s jednim, dvostrukim, trostrukim i četverostrukim bazenima. Sistemi s više bazenskih bazena uglavnom se sastoje od bazena za sirovu rudu i bazena za taloženje, s nekim uređajima za skladištenje vode. Pojedinačni bazeni su se također mogli isključivo koristiti za skladištenje vode. Većina bazena za pranje još uvijek je nu dobrom stanju. Identificiran je i jedan kanal za preusmjeravanje vode. === Rudnik porculanskog kamena === Smješten u selu Changming, općina Yaoli, bio je važno proizvodno područje tokom dinastija Ming i Qing. Postojala su dva rudnika, jedan otvorenog kopa Dawukeng i drugi u dolini Xiaowuli, koji pokrivaju površinu od 973,4 hektara. Prije dinastije Yuan, porculanski kamen bio je jedina sirovina koja se koristila u Jingdezhenu za proizvodnju porculanskih predmeta, pretežno nabavljana iz gornjih slojeva naslaga porculanskog kamena. Ova vrsta kamena bila je jako oštećena vremenskim uticajima i bogata Al₂O₃, što ju je činilo otpornom na deformacije pod visokim temperaturama. Vremenom, prirodna visokokvalitetna nalazišta su se sve više iscrpljivala. Kako bi se riješio ovaj problem, otkriven je materijal poznat kao macang glina, čijim uključivanjem u proces proizvodnje (binarna formula)je došlo do povećanja sadržaj Al₂O₃ u porculanu sa 16-18% na 19,65%. Ova inovacija je prevazišla "krizu sirovina" i istovremeno poboljšala ukupni kvalitet proizvoda. === Područje drva za ogrev === Smješteno u selima Lifang i Jianxi, općina Jiaotan, površine od 473,1 hektara, proizvodno područje drva za ogrjev Jiaotan tipičan je primjer održivog sistema proizvodnje i transporta drva za ogrev u pećima. == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Jingdezhen Handicraft Porcelain Industry Sites}} [[Kategorija:Svjetska baština u Kini]] 7voplzei9n195aozprfvfqqezbjkmeq 4 4724875 42680576 2026-08-22T13:41:40Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Pravila i smjernice]] 42680576 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Pravila i smjernice]] aig7pqspci6h7ms61ctoxfcb8mhrcc6 4 4724876 42680577 2026-08-22T13:42:11Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Pravila i smjernice]] 42680577 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Pravila i smjernice]] aig7pqspci6h7ms61ctoxfcb8mhrcc6 4 4724877 42680584 2026-08-22T13:51:05Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Autobiografija]] 42680584 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Autobiografija]] q0c3enm54ohemap27e1dlzlwwc8df5y 4 4724878 42680585 2026-08-22T13:51:08Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Autobiografija]] 42680585 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Autobiografija]] q0c3enm54ohemap27e1dlzlwwc8df5y 4 4724879 42680591 2026-08-22T13:59:50Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Tihi konsenzus]] 42680591 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Tihi konsenzus]] 2g9yk0xk2rs9jdutgxusosqakw60otn 4 4724880 42680592 2026-08-22T14:00:43Z Aca 108187 + 42680592 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Tihi konsenzus]] 2g9yk0xk2rs9jdutgxusosqakw60otn 4 4724881 42680595 2026-08-22T14:03:17Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Bez ličnih napada]] 42680595 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Bez ličnih napada]] esdyb55ltd49lqcim9icciwrkotj61k 4 4724882 42680600 2026-08-22T14:15:53Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Razvrstavanje]] 42680600 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Razvrstavanje]] bkdwecrfm4su97rtnkgg3d73rf93jb5 4 4724883 42680601 2026-08-22T14:15:56Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Razvrstavanje]] 42680601 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Razvrstavanje]] bkdwecrfm4su97rtnkgg3d73rf93jb5 4 4724884 42680603 2026-08-22T14:16:53Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Podstranice]] 42680603 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Podstranice]] 1xust468lkzbxy1iatobcpd7gvcula1 4 4724885 42680605 2026-08-22T14:18:12Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Korisničke kutije]] 42680605 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Korisničke kutije]] dih01ofm0kennfm3lq3v2gzqnms1aet 4 4724886 42680606 2026-08-22T14:18:28Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Korisničke kutije]] 42680606 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Korisničke kutije]] dih01ofm0kennfm3lq3v2gzqnms1aet 4 4724887 42680608 2026-08-22T14:19:42Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Potpis]] 42680608 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Potpis]] 98267b7triubjseodyk1l96f49cegph 4 4724888 42680610 2026-08-22T14:20:40Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Stilski priručnik]] 42680610 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Stilski priručnik]] 36cr19895780vjuqwsdtdea902pqyvf 4 4724889 42680612 2026-08-22T14:23:16Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Preventivna zaštita]] 42680612 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita stranica#Preventivna zaštita]] i14usrlmr7fqfnsx4w0z3v3ekied9zi 4 4724890 42680613 2026-08-22T14:23:21Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Preventivna zaštita]] 42680613 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita stranica#Preventivna zaštita]] i14usrlmr7fqfnsx4w0z3v3ekied9zi 0 4724891 42680621 2026-08-22T14:28:55Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Bukaniri]] na [[Bukanir]] 42680621 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Bukanir]] 3m097g2mv0an04fwi97v51cd9f03wtx 4 4724892 42680622 2026-08-22T14:31:56Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Djelomična zaštita]] 42680622 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Djelomična_zaštita]] h6u04vprh21jhw9fjswrsex6bc2kwrs 4 4724893 42680623 2026-08-22T14:32:21Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Statusna zaštita]] 42680623 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Statusna_zaštita]] dkksap60rbhzel7ps6xqna340o7l0r0 4 4724894 42680624 2026-08-22T14:32:49Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Puna zaštita]] 42680624 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Puna_zaštita]] 9s78glactpke35av6j1tbmdetc8vw0f 4 4724895 42680629 2026-08-22T14:36:18Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Zaštita od izrade]] 42680629 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Zaštita_od_izrade]] i1ghn7a7lvf2iic6ncyvm02mit0bati 4 4724896 42680630 2026-08-22T14:36:39Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Zaštita od premještanja]] 42680630 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Zaštita_od_premještanja]] f0c5dwwgyux8wbm58rqe97mi2xxjwsu 4 4724897 42680631 2026-08-22T14:36:59Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Zaštita od postavljanja]] 42680631 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Zaštita_od_postavljanja]] i2yeizo2qjvlskpxoy1k3qagqe3ykmz 4 4724898 42680632 2026-08-22T14:37:25Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Lančana zaštita]] 42680632 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Lančana_zaštita]] h1pdnkwy9wxdlnh26vaa00mndoz8b4h 4 4724899 42680633 2026-08-22T14:37:27Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Lančana zaštita]] 42680633 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Lančana_zaštita]] h1pdnkwy9wxdlnh26vaa00mndoz8b4h 4 4724900 42680641 2026-08-22T14:42:53Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Zaštita interfejsa]] 42680641 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Zaštita_interfejsa]] 9kuprgn0ev1cffr4452pxfmlj601fo6 4 4724901 42680642 2026-08-22T14:43:09Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Službena zaštita]] 42680642 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Službena_zaštita]] hcos8wkp1usc8jxn9kbn82o22z3f67a 4 4724902 42680643 2026-08-22T14:43:32Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Službena zaštita]] 42680643 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Službena_zaštita]] hcos8wkp1usc8jxn9kbn82o22z3f67a 4 4724903 42680645 2026-08-22T14:44:13Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Zaštita imenskih prostora]] 42680645 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Zaštita_imenskih_prostora]] gpw6m4rg2rar9eevbuyzhkva05kwf29 4 4724904 42680647 2026-08-22T14:44:43Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Stranice za razgovor članaka]] 42680647 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Stranice_za_razgovor_članaka]] ekot83sqxa3gxrgp1u9yktmh7oj322i 4 4724905 42680648 2026-08-22T14:44:45Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Stranice za razgovor članaka]] 42680648 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Stranice_za_razgovor_članaka]] ekot83sqxa3gxrgp1u9yktmh7oj322i 4 4724906 42680649 2026-08-22T14:44:48Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Stranice za razgovor članaka]] 42680649 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Stranice_za_razgovor_članaka]] ekot83sqxa3gxrgp1u9yktmh7oj322i 4 4724907 42680650 2026-08-22T14:45:28Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Stranice za razgovor korisnika]] 42680650 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Stranice_za_razgovor_korisnika]] orvhczi66nk1r6msrj2k1kh1a9f6dv5 4 4724908 42680651 2026-08-22T14:45:31Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Stranice za razgovor korisnika]] 42680651 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Stranice_za_razgovor_korisnika]] orvhczi66nk1r6msrj2k1kh1a9f6dv5 4 4724909 42680652 2026-08-22T14:45:34Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Stranice za razgovor korisnika]] 42680652 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Stranice_za_razgovor_korisnika]] orvhczi66nk1r6msrj2k1kh1a9f6dv5 4 4724910 42680653 2026-08-22T14:45:50Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Korisničke stranice]] 42680653 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Korisničke_stranice]] 33kpco7zd9j1py0qnwxqqumiuitnlhs 4 4724911 42680654 2026-08-22T14:45:52Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Wikipedija:Zaštita stranica#Korisničke stranice]] 42680654 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Wikipedija:Zaštita_stranica#Korisničke_stranice]] 33kpco7zd9j1py0qnwxqqumiuitnlhs 0 4724912 42680657 2026-08-22T14:48:08Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Charles II od Engleske]] na [[Charles II, kralj Engleske]] 42680657 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Charles II, kralj Engleske]] fihtl3tfr01t6mp4fpe4l88li3sdgk6 0 4724913 42680662 2026-08-22T15:10:19Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Infokutija vojni sukob | sukob = Pljačka Paname | dio = [[Anglo-španjolski rat (1654–1660)|Anglo-španjolskog rata]] | slika = Panama 1671 Morgan.jpg | opis_slike = Gravura koja prikazuje Morganovo uništavanje Paname (gore) i bitku na rijeci Mata Asnillos (dolje) | datum = [[16. prosinca]] [[1670.]] – [[5. ožujka]] [[1671.]] | mjesto = [[Karipsko more]] i [[Panamska prevlaka]] | teritorija = | rezultat = {{tree list}} *Engleska pob... 42680662 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Pljačka Paname | dio = [[Anglo-španjolski rat (1654–1660)|Anglo-španjolskog rata]] | slika = Panama 1671 Morgan.jpg | opis_slike = Gravura koja prikazuje Morganovo uništavanje Paname (gore) i bitku na rijeci Mata Asnillos (dolje) | datum = [[16. prosinca]] [[1670.]] – [[5. ožujka]] [[1671.]] | mjesto = [[Karipsko more]] i [[Panamska prevlaka]] | teritorija = | rezultat = {{tree list}} *Engleska pobjeda **Okupacija otoka [[Santa Catalina (Kolumbija)|Santa Catalina]] **Osvajanje i naknadno uništenje [[San Lorenzo (Panama)|utvrde San Lorenzo]] **Pljačka i potpuno uništenje [[Ciudad de Panamá|Paname]] {{tree list/end}} | strana1 = {{flagicon|ŠPA|1506}} [[Španjolski Imperij|Španjolska]] | strana2 = {{nowrap|{{flagicon|ENG}} [[Kraljevina Engleska|Engleska]]<br>{{small|(francuski i nizozemski dobrovoljci)}}}} | strana3 = | komandant1 = {{nowrap|{{flagicon|Spain|1506}} [[Juan Pérez de Guzmán y Gonzaga|Juan Pérez de Guzmán]]<br>{{flagicon|Spain|1506}} [[Pedro de Lisardo]]{{KIA}}}} | komandant2 = {{flagicon|ENG}} [[Henry Morgan]]<br>{{flagicon|ENG}} [[Edward Collier (gusar)|Edward Collier]]<br>{{flagicon|ENG}} [[Joseph Bradley (bukanir)|Joseph Bradley]]{{KIA}}<br>{{flagicon|ENG}} [[Lawrence Prince]]<br>{{Flagicon|ENG}} [[John Morris (gusar)|John Morris]] | komandant3 = | snaga1 = {{tree list}} * '''Santa Catalina''' ** 190 vojnika{{sfn|Talty|2007|p=210}} * '''San Lorenzo''' ** 314 vojnika * '''Panamá''' ** 1,200 vojnika ** 400 konjanika ** 600 domorodaca ** 28 topova{{sfn|Lane|1999|p=120}} {{tree list/end}} ---- '''Ukupno:'''<br>3,000 vojnika | snaga2 = {{tree list}} * '''Santa Catalina''' ** 1,000 vojnika{{sfn|Pope|1978|pp=216–219}} * '''San Lorenzo''' ** 400 vojnika ** 4 broda{{sfn|Thomas|2014|p=111}} * '''Panamá''' ** 1,400 vojnika ** 36 brodova {{tree list/end}} ---- '''Ukupno:'''<br>1,800 vojnika i 36 brodova | snaga3 = | gubici1 = {{tree list}} * '''Santa Catalina''' ** potpuna kapitulacija * '''San Lorenzo''' ** svi ubijeni ili zarobljeni{{sfn|Talty|2007|pp=216-17}} * '''Panamá''' ** 400-600 ubijenih ili zarobljenih{{sfn|Marley|2010|p=175}}{{sfn|Lane|1999|p=120}} ** 600 ranjenih{{sfn|Forbes|1948|pp=1412–42}} {{tree list/end}} | gubici2 = {{tree list}} * '''Santa Catalina''' ** minimalni * '''San Lorenzo''' ** 30 ubijenih ** 160 ranjenih{{sfn|Latimer|2009|p=214}} * '''Panamá''' ** 15 ubijenih ** 85 ranjenih{{sfn|Earle|2007|p=208}} {{tree list/end}} | gubici3 = | napomene = }} '''Pljačka Paname''' ([[španjolski]]: ''Saqueo de Panamá''), na [[engleski|engleskom]] govornom području poznata i kao '''panamska ekspedicija Henryja Morgana''' ([[engleski]]: ''Henry Morgan's Panama expedition''), bila je vojna ekspedicija britanskih gusara kojom je zapovijedao [[wales|velški]] [[bukanir]] [[Henry Morgan]], a koja je za cilj imala napasti bogati španjolski grad [[Ciudad de Panamá|Panamu]] na [[Tihi ocean|pacifičkoj]] obali, a odvila se u sklopu posljednje faze [[Anglo-španjolski rat (1654–1660)|Anglo-španjolskog rata]], tijekom [[1670.]] i [[1671.]] godine. Ekspedicija je isplanirana i organizirana u travnju [[1670.]] godine, a devet mjeseci kasnije isplovila je s [[Tortuga|Tortuge]], nedaleko od [[Hispaniola|Hispaniole]]. Prva luka ticanja ekspedicije bila je na otoku [[Providencia (otok, Kolumbija)|Providencia]], koji su Morganovi gusari okupirali nakon manjeg sukoba sa Španjolcima. Nakon što je mali dio od 1,400 vojnika (među kojima su bili i francuski i nizozemski dobrovoljci) ostao na otoku, Morganove su trupe krenule prema [[Panamska prevlaka|Panamskoj prevlaci]], gdje se na ušću rijeke [[Chagres (rijeka)|Chagres]] nalazila [[San Lorenzo (Panama)|utvrda San Lorenzo]]. Utvrda je osvojena nakon krvavog napada, a Morgan i ostatak trupa stigli su tjedan dana kasnije. Morgan je utvrdu pretvorio u bazu operacija i komunikacije, odakle su njegove trupe dalje išle preko prevlake. Nakon gotovo tjedan dana hoda, tijekom kojih je dio ljudi umro od gladi, Morganovi su gusari uspjeli odbiti nekoliko španjolskih zasjeda i konačno doći ispred [[Ciudad de Panamá|Paname]]. Izvan samog grada, Morgan je odnio važnu pobjedu protiv Španjolaca '''na rijeci Mata Asnillos''',{{sfn|Marley|2010|p=271}} nakon čega su relativno lako upali u sam grad i osvojili ga. Uslijedilo je pustošenje današnje [[Panamá Viejo|stare Paname]] (danas [[UNESCO]]-v spomenik svjetske baštine), u sklopu kojeg je grad uništen, opljačkan i spaljen. Morganovi su gusari nastavili s uništavanjem cijelog okolnog područja, uključujući i nekoliko obližnjih otoka u [[Panamski zaljev|Panamskom zaljevu]]. Iako je plijen bio iznimno velik, zbog činjenice da je Morgan sa sobom poveo velik broj ljudi, individualni dobici bili su prilično niski. Nakon svega, trupe su se preko prevlake vratile natrag, pri čemu su sravnili utvrdu San Lorenzo sa zemljom. Po povratku na [[Jamajka|Jamajku]], Morganu je rečeno da su Španjolska i Engleska u srpnju [[1670.]] godine sklopile [[Madridski sporazum (1670)|mirovni sporazum]] kojim je rat okončan. Morgan je tvrdio da nije znao za sporazum, ali je svejedno uhapšen i vraćen natrag u Englesku. Tamo je, ipak, dočekan kao junak i oslobođen; kasnije je dobio vitešku titulu od [[Charles II, kralj Engleske|Charlesa II.]] i postao je guverner Jamajke. == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{cite book |last1=Allen |first1=H. R. |title=Buccaneer: Admiral Sir Henry Morgan |year=1976 |publisher=Arthur Baker |location=London |isbn=978-0-213-16569-7}} * {{cite book |last1=Breverton |first1=Terry |title=Admiral Sir Henry Morgan: The Greatest Buccaneer of them all |year=2005 |publisher=Glyndŵr Publishing |location=Pencader, Carmarthenshire |isbn=978-1-903529-17-1}} * {{cite book |last1=Cordingly |first1=David |author-link1=David Cordingly |title=Under the Black Flag: The Romance and Reality of Life Among the Pirates |year=2006 |orig-year=1996 |publisher=Random House |location=London |isbn=978-0-8129-7722-6 |url=https://archive.org/details/underblackflagro00cord_1}} * {{cite book |editor1-last=Davenport |editor1-first=Frances Gardiner |editor2-last=Paullin |editor2-first=Charles Oscar |title=European Treaties Bearing on the History of the United States and Its Dependencies: Issue 254 |date=2004 |publisher=The Lawbook Exchange, Ltd |isbn=9781584774228 |url=https://books.google.com/books?id=mDPF4ILESaUC&pg=RA1-PA31}} * {{cite book |last1=Delgado |first1=James P. |title=A Shipwrecked History from Antiquity to the Cold War |date=2019 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780190888015}} * {{cite book |last=Earle |first=Peter |title=The Sack of Panamá: Captain Morgan and the Battle for the Caribbean |url=https://archive.org/stream/sackofpanamcap00earl#page/n0/mode/2up |year=2007 |publisher=Thomas Dunne Books |location=New York |isbn=978-0-312-36142-6}} * {{cite book |last1=Gerhard |first1=Peter |title=Pirates of the Pacific |date=1990 |publisher=University of Nebraska Press |isbn=9780803270305}} * {{cite book |last1=Gosse |first1=Phillip |title=The History of Piracy |year=2007 |orig-year=1932 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, NY |isbn=978-0-486-46183-0}} * {{cite book |last1=Konstam |first1=Angus |title=Scourge of the Seas: Buccaneers, Pirates and Privateers |date=2008 |publisher=Osprey Publishing |isbn=9781844061136}} * {{cite book |last1=Lane |first1=Kris E. |title=Blood and Silver: A History of Piracy in the Caribbean and Central America |date=1999 |publisher=Signal Books |isbn=9781902669014}} * {{cite book |last1=Latimer |first1=Jon |author-link=Jon Latimer |title=Buccaneers of the Caribbean: How Piracy Forged an Empire |year=2009 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-03403-7}} * {{cite book |last1=Little |first1=Benerson |title=The Buccaneer's Realm: Pirate Life on the Spanish Main, 1674–1688 |date=2007 |publisher=Potomac Books, Inc |isbn=9781612343617}} * {{cite book |last1=Marley |first1=David |title=Pirates of the Americas, Volume 1 |date=2010 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781598842012}} * {{cite book |last1=Mirza |first1=Rocky M. |title=The Rise and Fall of the American Empire: A Re-Interpretation of History, Economics and Philosophy: 1492-2006 |date=2007 |publisher=Trafford Publishing |isbn=9781425113834}} * {{cite book |last1=Paxman |first1=Jeremy |author-link1=Jeremy Paxman |year=2011 |title=Empire |location=London |publisher=Viking |isbn=978-0-670-91957-4}} * {{cite book |last1=Pestana |first1=Carla Gardina |date=2017 |title=The English Conquest of Jamaica: Oliver Cromwell's Bid for Empire |url=https://books.google.com/books?id=S_9aDgAAQBAJ |publisher=Harvard University Press |isbn=9780674737310}} * {{cite book |last1=Petrovich |first1=Sandra Marie |date=2001 |title=Henry Morgan's Raid on Panama Geopolitics and Colonial Ramifications, 1669-1674 |location=Lewiston, N.Y. |publisher=E. Mellen Press |isbn=9780773474222 |oclc=45835530}} * {{cite book |last1=Pope |first1=Dudley |author-link1=Dudley Pope45835530 |title=The Buccaneer King: The Biography of the Notorious Sir Henry Morgan 1635–1688x (in the UK, as ''Harry Morgan's Way'') |date=1978 |publisher=Dodd, Mead & Co. |location=New York |isbn=978-0-396-07566-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/buccaneerkingbio0000pope}} * {{cite book |last1=Sullivan |first1=Laura L. |title=Sir Henry Morgan |date=2014 |publisher=Cavendish Square Publishing |isbn=9781502602022}} * {{cite book |last1=Talty |first1=Stephan |title=Empire of Blue Water: Henry Morgan and the Pirates Who Ruled the Caribbean Waves |year=2007 |publisher=Simon & Schuster |location=London |isbn=978-1-4165-0293-7}} * {{cite book |last1=Thomas |first1=Graham |title=The Buccaneer King: The Story of Captain Henry Morgan |year=2014 |edition=Kindle |publisher=Pen & Sword Maritime |location=Barnsley, South Yorkshire |isbn=978-1-4738-3522-1}} * {{cite book |last1=Walton |first1=Timothy R. |title=The Spanish Treasure Fleets |date=2002 |publisher=Pineapple Press Inc |isbn=9781561642618}} == Vanjske veze == * {{Cite ODNB |last=Zahedieh |first=Nuala |author-link=Nuala Zahedieh |title=Morgan, Sir Henry (c.1635–1688) |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/19224 |doi=10.1093/ref:odnb/19224 |year=2004a}} * {{Cite ODNB |last=Zahedieh |first=Nuala |author-link=Nuala Zahedieh |title=Modyford, Sir Thomas, First Baronet (c.1620–1679) |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/19224 |doi=10.1093/ref:odnb/18871 |year=2004b}} m4ntkh7wcpbnmmkr8e7ntsb2i60s07r 42680663 42680662 2026-08-22T15:11:36Z Edgar Allan Poe 29250 +[[Kategorija:1670.]]; +[[Kategorija:1671.]]; +[[Kategorija:Historija Paname]]; +[[Kategorija:Španske bitke]]; +[[Kategorija:Engleske bitke]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42680663 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Pljačka Paname | dio = [[Anglo-španjolski rat (1654–1660)|Anglo-španjolskog rata]] | slika = Panama 1671 Morgan.jpg | opis_slike = Gravura koja prikazuje Morganovo uništavanje Paname (gore) i bitku na rijeci Mata Asnillos (dolje) | datum = [[16. prosinca]] [[1670.]] – [[5. ožujka]] [[1671.]] | mjesto = [[Karipsko more]] i [[Panamska prevlaka]] | teritorija = | rezultat = {{tree list}} *Engleska pobjeda **Okupacija otoka [[Santa Catalina (Kolumbija)|Santa Catalina]] **Osvajanje i naknadno uništenje [[San Lorenzo (Panama)|utvrde San Lorenzo]] **Pljačka i potpuno uništenje [[Ciudad de Panamá|Paname]] {{tree list/end}} | strana1 = {{flagicon|ŠPA|1506}} [[Španjolski Imperij|Španjolska]] | strana2 = {{nowrap|{{flagicon|ENG}} [[Kraljevina Engleska|Engleska]]<br>{{small|(francuski i nizozemski dobrovoljci)}}}} | strana3 = | komandant1 = {{nowrap|{{flagicon|Spain|1506}} [[Juan Pérez de Guzmán y Gonzaga|Juan Pérez de Guzmán]]<br>{{flagicon|Spain|1506}} [[Pedro de Lisardo]]{{KIA}}}} | komandant2 = {{flagicon|ENG}} [[Henry Morgan]]<br>{{flagicon|ENG}} [[Edward Collier (gusar)|Edward Collier]]<br>{{flagicon|ENG}} [[Joseph Bradley (bukanir)|Joseph Bradley]]{{KIA}}<br>{{flagicon|ENG}} [[Lawrence Prince]]<br>{{Flagicon|ENG}} [[John Morris (gusar)|John Morris]] | komandant3 = | snaga1 = {{tree list}} * '''Santa Catalina''' ** 190 vojnika{{sfn|Talty|2007|p=210}} * '''San Lorenzo''' ** 314 vojnika * '''Panamá''' ** 1,200 vojnika ** 400 konjanika ** 600 domorodaca ** 28 topova{{sfn|Lane|1999|p=120}} {{tree list/end}} ---- '''Ukupno:'''<br>3,000 vojnika | snaga2 = {{tree list}} * '''Santa Catalina''' ** 1,000 vojnika{{sfn|Pope|1978|pp=216–219}} * '''San Lorenzo''' ** 400 vojnika ** 4 broda{{sfn|Thomas|2014|p=111}} * '''Panamá''' ** 1,400 vojnika ** 36 brodova {{tree list/end}} ---- '''Ukupno:'''<br>1,800 vojnika i 36 brodova | snaga3 = | gubici1 = {{tree list}} * '''Santa Catalina''' ** potpuna kapitulacija * '''San Lorenzo''' ** svi ubijeni ili zarobljeni{{sfn|Talty|2007|pp=216-17}} * '''Panamá''' ** 400-600 ubijenih ili zarobljenih{{sfn|Marley|2010|p=175}}{{sfn|Lane|1999|p=120}} ** 600 ranjenih{{sfn|Forbes|1948|pp=1412–42}} {{tree list/end}} | gubici2 = {{tree list}} * '''Santa Catalina''' ** minimalni * '''San Lorenzo''' ** 30 ubijenih ** 160 ranjenih{{sfn|Latimer|2009|p=214}} * '''Panamá''' ** 15 ubijenih ** 85 ranjenih{{sfn|Earle|2007|p=208}} {{tree list/end}} | gubici3 = | napomene = }} '''Pljačka Paname''' ([[španjolski]]: ''Saqueo de Panamá''), na [[engleski|engleskom]] govornom području poznata i kao '''panamska ekspedicija Henryja Morgana''' ([[engleski]]: ''Henry Morgan's Panama expedition''), bila je vojna ekspedicija britanskih gusara kojom je zapovijedao [[wales|velški]] [[bukanir]] [[Henry Morgan]], a koja je za cilj imala napasti bogati španjolski grad [[Ciudad de Panamá|Panamu]] na [[Tihi ocean|pacifičkoj]] obali, a odvila se u sklopu posljednje faze [[Anglo-španjolski rat (1654–1660)|Anglo-španjolskog rata]], tijekom [[1670.]] i [[1671.]] godine. Ekspedicija je isplanirana i organizirana u travnju [[1670.]] godine, a devet mjeseci kasnije isplovila je s [[Tortuga|Tortuge]], nedaleko od [[Hispaniola|Hispaniole]]. Prva luka ticanja ekspedicije bila je na otoku [[Providencia (otok, Kolumbija)|Providencia]], koji su Morganovi gusari okupirali nakon manjeg sukoba sa Španjolcima. Nakon što je mali dio od 1,400 vojnika (među kojima su bili i francuski i nizozemski dobrovoljci) ostao na otoku, Morganove su trupe krenule prema [[Panamska prevlaka|Panamskoj prevlaci]], gdje se na ušću rijeke [[Chagres (rijeka)|Chagres]] nalazila [[San Lorenzo (Panama)|utvrda San Lorenzo]]. Utvrda je osvojena nakon krvavog napada, a Morgan i ostatak trupa stigli su tjedan dana kasnije. Morgan je utvrdu pretvorio u bazu operacija i komunikacije, odakle su njegove trupe dalje išle preko prevlake. Nakon gotovo tjedan dana hoda, tijekom kojih je dio ljudi umro od gladi, Morganovi su gusari uspjeli odbiti nekoliko španjolskih zasjeda i konačno doći ispred [[Ciudad de Panamá|Paname]]. Izvan samog grada, Morgan je odnio važnu pobjedu protiv Španjolaca '''na rijeci Mata Asnillos''',{{sfn|Marley|2010|p=271}} nakon čega su relativno lako upali u sam grad i osvojili ga. Uslijedilo je pustošenje današnje [[Panamá Viejo|stare Paname]] (danas [[UNESCO]]-v spomenik svjetske baštine), u sklopu kojeg je grad uništen, opljačkan i spaljen. Morganovi su gusari nastavili s uništavanjem cijelog okolnog područja, uključujući i nekoliko obližnjih otoka u [[Panamski zaljev|Panamskom zaljevu]]. Iako je plijen bio iznimno velik, zbog činjenice da je Morgan sa sobom poveo velik broj ljudi, individualni dobici bili su prilično niski. Nakon svega, trupe su se preko prevlake vratile natrag, pri čemu su sravnili utvrdu San Lorenzo sa zemljom. Po povratku na [[Jamajka|Jamajku]], Morganu je rečeno da su Španjolska i Engleska u srpnju [[1670.]] godine sklopile [[Madridski sporazum (1670)|mirovni sporazum]] kojim je rat okončan. Morgan je tvrdio da nije znao za sporazum, ali je svejedno uhapšen i vraćen natrag u Englesku. Tamo je, ipak, dočekan kao junak i oslobođen; kasnije je dobio vitešku titulu od [[Charles II, kralj Engleske|Charlesa II.]] i postao je guverner Jamajke. == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{cite book |last1=Allen |first1=H. R. |title=Buccaneer: Admiral Sir Henry Morgan |year=1976 |publisher=Arthur Baker |location=London |isbn=978-0-213-16569-7}} * {{cite book |last1=Breverton |first1=Terry |title=Admiral Sir Henry Morgan: The Greatest Buccaneer of them all |year=2005 |publisher=Glyndŵr Publishing |location=Pencader, Carmarthenshire |isbn=978-1-903529-17-1}} * {{cite book |last1=Cordingly |first1=David |author-link1=David Cordingly |title=Under the Black Flag: The Romance and Reality of Life Among the Pirates |year=2006 |orig-year=1996 |publisher=Random House |location=London |isbn=978-0-8129-7722-6 |url=https://archive.org/details/underblackflagro00cord_1}} * {{cite book |editor1-last=Davenport |editor1-first=Frances Gardiner |editor2-last=Paullin |editor2-first=Charles Oscar |title=European Treaties Bearing on the History of the United States and Its Dependencies: Issue 254 |date=2004 |publisher=The Lawbook Exchange, Ltd |isbn=9781584774228 |url=https://books.google.com/books?id=mDPF4ILESaUC&pg=RA1-PA31}} * {{cite book |last1=Delgado |first1=James P. |title=A Shipwrecked History from Antiquity to the Cold War |date=2019 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780190888015}} * {{cite book |last=Earle |first=Peter |title=The Sack of Panamá: Captain Morgan and the Battle for the Caribbean |url=https://archive.org/stream/sackofpanamcap00earl#page/n0/mode/2up |year=2007 |publisher=Thomas Dunne Books |location=New York |isbn=978-0-312-36142-6}} * {{cite book |last1=Gerhard |first1=Peter |title=Pirates of the Pacific |date=1990 |publisher=University of Nebraska Press |isbn=9780803270305}} * {{cite book |last1=Gosse |first1=Phillip |title=The History of Piracy |year=2007 |orig-year=1932 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, NY |isbn=978-0-486-46183-0}} * {{cite book |last1=Konstam |first1=Angus |title=Scourge of the Seas: Buccaneers, Pirates and Privateers |date=2008 |publisher=Osprey Publishing |isbn=9781844061136}} * {{cite book |last1=Lane |first1=Kris E. |title=Blood and Silver: A History of Piracy in the Caribbean and Central America |date=1999 |publisher=Signal Books |isbn=9781902669014}} * {{cite book |last1=Latimer |first1=Jon |author-link=Jon Latimer |title=Buccaneers of the Caribbean: How Piracy Forged an Empire |year=2009 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-03403-7}} * {{cite book |last1=Little |first1=Benerson |title=The Buccaneer's Realm: Pirate Life on the Spanish Main, 1674–1688 |date=2007 |publisher=Potomac Books, Inc |isbn=9781612343617}} * {{cite book |last1=Marley |first1=David |title=Pirates of the Americas, Volume 1 |date=2010 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781598842012}} * {{cite book |last1=Mirza |first1=Rocky M. |title=The Rise and Fall of the American Empire: A Re-Interpretation of History, Economics and Philosophy: 1492-2006 |date=2007 |publisher=Trafford Publishing |isbn=9781425113834}} * {{cite book |last1=Paxman |first1=Jeremy |author-link1=Jeremy Paxman |year=2011 |title=Empire |location=London |publisher=Viking |isbn=978-0-670-91957-4}} * {{cite book |last1=Pestana |first1=Carla Gardina |date=2017 |title=The English Conquest of Jamaica: Oliver Cromwell's Bid for Empire |url=https://books.google.com/books?id=S_9aDgAAQBAJ |publisher=Harvard University Press |isbn=9780674737310}} * {{cite book |last1=Petrovich |first1=Sandra Marie |date=2001 |title=Henry Morgan's Raid on Panama Geopolitics and Colonial Ramifications, 1669-1674 |location=Lewiston, N.Y. |publisher=E. Mellen Press |isbn=9780773474222 |oclc=45835530}} * {{cite book |last1=Pope |first1=Dudley |author-link1=Dudley Pope45835530 |title=The Buccaneer King: The Biography of the Notorious Sir Henry Morgan 1635–1688x (in the UK, as ''Harry Morgan's Way'') |date=1978 |publisher=Dodd, Mead & Co. |location=New York |isbn=978-0-396-07566-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/buccaneerkingbio0000pope}} * {{cite book |last1=Sullivan |first1=Laura L. |title=Sir Henry Morgan |date=2014 |publisher=Cavendish Square Publishing |isbn=9781502602022}} * {{cite book |last1=Talty |first1=Stephan |title=Empire of Blue Water: Henry Morgan and the Pirates Who Ruled the Caribbean Waves |year=2007 |publisher=Simon & Schuster |location=London |isbn=978-1-4165-0293-7}} * {{cite book |last1=Thomas |first1=Graham |title=The Buccaneer King: The Story of Captain Henry Morgan |year=2014 |edition=Kindle |publisher=Pen & Sword Maritime |location=Barnsley, South Yorkshire |isbn=978-1-4738-3522-1}} * {{cite book |last1=Walton |first1=Timothy R. |title=The Spanish Treasure Fleets |date=2002 |publisher=Pineapple Press Inc |isbn=9781561642618}} == Vanjske veze == * {{Cite ODNB |last=Zahedieh |first=Nuala |author-link=Nuala Zahedieh |title=Morgan, Sir Henry (c.1635–1688) |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/19224 |doi=10.1093/ref:odnb/19224 |year=2004a}} * {{Cite ODNB |last=Zahedieh |first=Nuala |author-link=Nuala Zahedieh |title=Modyford, Sir Thomas, First Baronet (c.1620–1679) |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/19224 |doi=10.1093/ref:odnb/18871 |year=2004b}} {{Authority control}} [[Kategorija:1670.]] [[Kategorija:1671.]] [[Kategorija:Historija Paname]] [[Kategorija:Španske bitke]] [[Kategorija:Engleske bitke]] srfaomp0qf7hj9s3paq3tdzcpe8lvd8 0 4724914 42680664 2026-08-22T15:12:03Z Edgar Allan Poe 29250 Preusmjereno na [[Pljačka Paname]] 42680664 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Pljačka Paname]] h6n08lyywku4r4kh373ffax1wdjoqjf 0 4724915 42680666 2026-08-22T15:13:00Z Edgar Allan Poe 29250 Preusmjereno na [[Pljačka Paname]] 42680666 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Pljačka Paname]] h6n08lyywku4r4kh373ffax1wdjoqjf 2 4724916 42680673 2026-08-22T15:53:47Z Edgar Allan Poe 29250 ajmo probati ovo 42680673 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Infokutija vojni sukob|main}}</includeonly> g5ww7yb617uct9jm22i5hgehk721p43 828 4724918 42680677 2026-08-22T15:56:23Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: @media all and (min-width:720px) { .desktop-float-right { box-sizing: border-box; float: right; clear: right; } } .infobox.vevent .status > p:first-child { margin: 0; } 42680677 sanitized-css text/css @media all and (min-width:720px) { .desktop-float-right { box-sizing: border-box; float: right; clear: right; } } .infobox.vevent .status > p:first-child { margin: 0; } ctixozbx5p6lj7idputywep9x4am8gv 0 4724919 42680692 2026-08-22T17:57:06Z Duma 16555 Nova stranica: [[File:Sciurus carolinensis (veverka popelavá) eating mushroom.jpg|thumb|right|250px|Vjeverica (''[[Sciurus carolinensis]]'') se hrani gljivom]] '''Fungivorija''' ili '''mikofagija''' je proces u kojem organizmi konzumiraju [[gljive]]. To je zabilježeno kod mnogih organizama, uključujući ptice, sisare, insekte, biljke, amebe, puževe, valjkaste crve, bakterije i druge gljive. Neki od njih, koji se hrane isključivo gljivama, nazivaju se '''fungivori''' (ili '''mikofagi'''... 42680692 wikitext text/x-wiki [[File:Sciurus carolinensis (veverka popelavá) eating mushroom.jpg|thumb|right|250px|Vjeverica (''[[Sciurus carolinensis]]'') se hrani gljivom]] '''Fungivorija''' ili '''mikofagija''' je proces u kojem organizmi konzumiraju [[gljive]]. To je zabilježeno kod mnogih organizama, uključujući ptice, sisare, insekte, biljke, amebe, puževe, valjkaste crve, bakterije i druge gljive. Neki od njih, koji se hrane isključivo gljivama, nazivaju se '''fungivori''' (ili '''mikofagi'''), dok drugi jedu gljive samo kao dio svoje prehrane, budući da su [[svejed]]i. == Životinje == === Sisari === Mnogi sisari jedu gljive, ali ih se samo nekolicina hrani njima isključivo; većina ih konzumira oportunistički, što znači da gljive čine samo jedan dio njihove prehrane.<ref name="Stephenson2010">{{cite book|author=Steven L. Stephenson|title=The Kingdom Fungi: The Biology of Mushrooms, Molds, and Lichens|url=https://archive.org/details/kingdomfungibiol0000step|url-access=registration|access-date=10 February 2011|date=21 April 2010|publisher=Timber Press|isbn=9780881928914|pages=[https://archive.org/details/kingdomfungibiol0000step/page/200 200]–}}</ref> Poznato je da se najmanje 22 vrste [[primat]]a, uključujući [[ljudi|ljude]], [[bonobo|bonobe]], [[Vitkostasi i sakati majmuni|vitkosase majmune]], [[gorila|gorile]], [[polumajmuni|lemur]]e, [[makakiji|makaki]]je, [[mangabej]]e, [[marmozet]]e i [[Chlorocebus pygerythrus|vervet majmune]], hrane gljivama. Većina tih vrsta provodi manje od 5% vremena tokom hranjenja konzumirajući gljive, te one stoga čine samo mali dio njihove prehrane. Neke vrste provode više vremena tražeći gljive, pri čemu one čine veći dio njihove prehrane; [[Callithrix aurita|bjelouhi marmozeti]] provode do 12% svog vremena konzumirajući sporokarpe, [[Callimico goeldii|Goeldijevi marmozeti]] provode do 63% svog vremena na isti način, a ''[[Rhinopithecus bieti]]'' provodi do 95% svog vremena tokom hranjenja jedući [[lišaj]]eve. Gljive su vrlo rijetke u tropskim kišnim šumama u poređenju s drugim izvorima hrane poput voća i lišća, a također su raštrkanije i pojavljuju se nepredvidivo, što ih čini izazovnim izvorom hrane za Goeldijeve marmozete.<ref name=hanson>{{Cite journal| last1 = Hanson | first1 = A. M.| last2 = Hodge | first2 = K. T.| last3 = Porter | first3 = L. M.| title = Mycophagy among Primates| journal = Mycologist| volume = 17| pages = 6–10| year = 2003| doi = 10.1017/S0269915X0300106X}}</ref> Gljive su poznate po svojim [[otrov]]ima kojima odvraćaju životinje od toga da ih pojedu: čak i danas kod ljudi svake godine dođe do nekoliko smrtnih slučajeva usljed trovanja gljivama. Prirodna posljedica toga je praktično odsustvo [[kičmenjak]]a koji su obligatni fungivori, s tim da je porodica [[Diprotodontia|diprotodonata]] [[Potoridae]] glavni izuzetak. Jedan od rijetkih živućih kičmenjaka-fungivora je ''[[Glaucomys sabrinus]]'',<ref>{{Cite web |url=http://www.cfr.washington.edu/research.demo/publications/Lehmkuhl_et_al._1999.pdf |title=An Experiment for Assessing Vertebrate Response to Varying Levels and Patterns of Green-tree Retention |access-date=2008-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525163349/http://www.cfr.washington.edu/research.demo/publications/Lehmkuhl_et_al._1999.pdf |archive-date=2011-05-25 |url-status=dead }}</ref> ali se smatra da je u prošlosti bilo mnogo takvih kičmenjaka i da je razvoj toksina znatno smanjio njihov broj i prisilio ih da napuste gljive kao izvor hrane ili se diverzificiraju.<ref>Bain, Roderick S.; Wilkinson, David M.; and Sherratt, Thomas N.; "Explaining Dioscorides' "Double Difference": Why Are Some Mushrooms Poisonous, and Do They Signal Their Unprofitability?" in ''The American Naturalist''; vol. 166, pp. 767–775; 2005.</ref> === Mekušci === [[File:Amanita amerimuscaria 126174.jpg|thumb|Puž (''[[Ariolimax]]'') se hrani gljivom (''[[Amanita]]'')]] Poznato je da se mnogi kopneni [[puževi|gastropodni]] [[mekušci]] hrane gljivama. To je slučaj kod nekoliko [[vrsta]] puževa iz različitih [[Porodica (taksonomija)|porodica]]. Među njima su [[Philomycidae]] (npr. ''[[Philomycus carolinianus]]'' i ''[[Phylomicus flexuolaris]]'') i [[Ariolimacidae]] (''[[Ariolimax californianus]]''), koji se redom hrane sluzavim plijesnima ([[Mycetozoa|miksomicete]]) i gljivama ([[Basidiomycota|bazidiomicete]]).<ref name=Mycologia2002>{{cite journal|last=Keller|first=H. W.|author2=Snell, K. L.|title=Feeding activities of slugs on Myxomycetes and macrofungi|journal=Mycologia|year=2002|volume=94|issue=5|pages=757–760|url=http://www.mycologia.org/content/94/5/757.full|doi=10.2307/3761690|pmid=21156549|jstor=3761690|url-access=subscription}}</ref> Vrste gljiva koje stvaraju plodna tijela, a koje puževi koriste kao izvor hrane, uključuju mliječnice (''[[Lactarius]] spp.''), bukovače (''[[Pleurotus ostreatus]]'') i vrganj (''[[Boletus edulis]]''). Druge vrste koje pripadaju različitim rodovima, kao što su ''[[Agaricus]]'', ''[[Pleurocybella]]'' i ''[[Russula]]'', također se jedu od strane puževa. Među sluzave plijesni koje puževi koriste kao izvor hrane spadaju ''[[Stemonitis axifera]]'' i ''[[Symphytocarpus flaccidus]]''.<ref name=Mycologia2002/> Neki puževi su selektivni prema određenim dijelovima ili razvojnim fazama gljiva koje jedu, iako se ovo ponašanje uveliko razlikuje, a kod drugih puževa ili drugih gljiva, cijele gljive se mogu jesti neselektivno.<ref name=Mycologia2002/> === Insekti === [[File:Euprenolepis procera feeding.jpg|thumb|''[[Euprenolepis procera]]'', jedina vrsta mrava koja uzgaja gljive, hrani se gljivama roda ''[[Pleurotus]]'']] 2008. je otkriveno da ''[[Euprenolepis procera]]'', vrsta mrava iz prašuma jugoistočne Azije, prikuplja gljive iz prašume. Witte i Maschwitz su otkrili da se njihova prehrana gotovo u potpunosti sastoji od gljiva, što predstavlja prethodno neotkrivenu strategiju hranjenja kod mrava.<ref>{{Cite journal| last1 = Witte | first1 = V.| last2 = Maschwitz | first2 = U.| title = Mushroom harvesting ants in the tropical rain forest| journal = [[Naturwissenschaften]]| url = http://www.bio-nica.info/biblioteca/Witte2008MushroomHarvesting.pdf| volume = 95| issue = 11| pages = 1049–1054| year = 2008| pmid = 18633583| doi = 10.1007/s00114-008-0421-9|bibcode = 2008NW.....95.1049W | s2cid = 19228479}}</ref> Nekoliko porodica [[tvrdokrilac]]a, uključujući [[Erotylidae]], [[Endomychidae]] i određene pripadnike [[Tenebrionidae]],<ref>{{cite web | url=http://bugguide.net/node/view/375576 | title=Tribe Bolitophagini - BugGuide.Net}}</ref> također su specijalisti za gljive, iako povremeno mogu jesti i druge izvore hrane. Drugi insekti, poput [[Mycetophilidae|gljivičnih komaraca]] i [[Phoridae|muha]],<ref>{{cite journal | last1 = Disney | first1 = R.H.L. | last2 = Kurina | first2 = O. | last3 = Tedersoo | first3 = L. | last4 = Cakpo | first4 = Y. | year = 2013 | title = Scuttle flies (Diptera: Phoridae) reared from fungi in Benin | url = http://africaninvertebrates.org/ojs/index.php/AI/article/view/283 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131113235551/http://africaninvertebrates.org/ojs/index.php/AI/article/view/283 | url-status = usurped | archive-date = November 13, 2013 | journal = [[African Invertebrates]] | volume = 54 | issue = 2| pages = 357–371 | doi=10.5733/afin.054.0204| doi-access = free | bibcode = 2013AfrIn..54..357D }}</ref> konzumiraju gljive u svojoj larvalnoj fazi. Ishrana gljivama je ključno za one organizme koji se hrane mrtvim drvetom jer je to jedini način da prikupe hranjive tvari koje nisu dostupne u nutritivno oskudnom mrtvom drvetu.<ref>{{Cite journal|last1=Filipiak|first1=Michał|last2=Sobczyk|first2=Łukasz|last3=Weiner|first3=January|date=2016-04-09|title=Fungal Transformation of Tree Stumps into a Suitable Resource for Xylophagous Beetles via Changes in Elemental Ratios|journal=Insects|language=en|volume=7|issue=2|pages=13|doi=10.3390/insects7020013|pmc=4931425|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Filipiak|first1=Michał|last2=Weiner|first2=January|date=2016-09-01|title=Nutritional dynamics during the development of xylophagous beetles related to changes in the stoichiometry of 11 elements|journal=Physiological Entomology|volume=42|language=en|pages=73–84|doi=10.1111/phen.12168|issn=1365-3032|doi-access=free}}</ref> === Ptice === Smatra se da su šojke (''[[Perisoreus]]'') prve ptice kod kojih je zabilježena mikofagija. Primijećeno je da kanadske šojke (''[[Perisoreus canadensis|P. canadensis]]''), sibirske šojke (''[[Perisoreus infaustus|P. infaustus]]'') i oregonske šojke (''[[Perisoreus obscurus|P. obscurus]]'') jedu gljive, a želuci sibirskih šojki u ranu zimu većinom sadrže gljive. Ptice selice se zimi i u rano proljeće hrane askomicetom ''[[Phaeangium lefebvrei]]''; to su većinom razne vrste ševa ([[Alaudidae]]). Zabilježeno je da [[beduini|beduinski]] lovci koriste ''P. lefebvrei'' kao mamac u zamkama kako bi privukli ptice.<ref name=simpson2000>{{cite web|author=J. A. Simpson|title=More on mycophagous birds|url=http://australasianmycology.com/pages/pdf/19/2/49.pdf|publisher=Australasian Mycologist|year=2000|access-date=2010-09-23}}{{Dead link|date=December 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Utvrđeno je i da se rajska ptica ''[[Menura novaehollandiae]]'', koja traži hranu na tlu, oportunistički hrani gljivama.<ref>{{cite journal | author1= Elliott, T.F. |author2= Vernes, K. | year=2019| title= Superb Lyrebird ''Menura novaehollandiae'' mycophagy, truffles and soil disturbance | journal=Ibis| volume=161| pages = 198–204| doi= 10.1111/ibi.12644| issue=2| doi-access= free}}</ref> Poznato je da gljive čine važan dio prehrane južnog kazuara (''[[Casuarius casuarius]]'') u Australiji. [[polipore|Poliporne gljive]] su pronađene u njihovom izmetu tokom cijele godine, a Simpson je u časopisu ''Australasian Mycological Newsletteru'' predložio da vjerojatno da jedu i vrste iz skupina [[Agaricales]] i [[Pezizales]], ali one nisu pronađene u njihovom izmetu usljed raspadanja nakon konzumiranja. Emui (''[[Dromaius novaehollandiae]]'') će jesti nezrele gljive iz rodova ''[[Lycoperdon]]'' i ''[[Bovista]]'' ako su dostupne, a to važi i za ćurke (''[[Alectura lathami]]'') što se tiče gljiva ''[[Mycena]]'', što ukazuje na to da se vrste iz porodice [[Megapodiidae]] mogu oportunistički hraniti gljivama.<ref name=simpson1998>{{cite web|author=J. A. Simpson|title=Why don't birds eat more fungi?|url=http://bugs.bio.usyd.edu.au/AustMycolSoc/Journal/1998/ISS17(3)_Sept98.pdf|date=September 1998|publisher=Australasian Mycological Newsletter|access-date=2010-09-23|archive-date=2011-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706120752/http://bugs.bio.usyd.edu.au/AustMycolSoc/Journal/1998/ISS17(3)_Sept98.pdf|url-status=dead}}</ref> == Mikrobi == === Gljive === '''[[Mikoparazitizam]]''' se javlja kada se bilo koja gljiva hrani drugim gljivama, što je oblik [[parazitizam|parazitizma]], a naše znanje o tome u prirodnim okruženjima je vrlo ograničeno.<ref name=kiss>{{Cite book| last1 = Kiss | first1 = L.| title = Stress in Yeast and Filamentous Fungi| chapter = Chapter 3 Intracellular mycoparasites in action: Interactions between powdery mildew fungi and Ampelomyces| volume = 27| pages = 37–52| year = 2008| doi = 10.1016/S0275-0287(08)80045-8| journal=British Mycological Society Symposia Series| isbn = 9780123741844}} [http://www.mtakpa.hu/kpa/download/1157825.pdf Free version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111003122631/http://www.mtakpa.hu/kpa/download/1157825.pdf |date=2011-10-03 }}</ref> Gljive roda ''[[Collybia]]'' rastu na mrtvim gljivama. Gljivice iz roda ''[[Trichoderma]]'' stvaraju [[enzim]]e poput [[hitinaza]] koje razgrađuju [[ćelijski zid|ćelijske zidove]] drugih gljiva.<ref name=Steyaert>{{Cite journal| last1 = Steyaert | first1 = J. M.| last2 = Ridgway | first2 = H. J.| last3 = Elad | first3 = Y.| last4 = Stewart | first4 = A.| title = Genetic basis of mycoparasitism: A mechanism of biological control by species of Trichoderma| journal = New Zealand Journal of Crop and Horticultural Science| volume = 31| issue = 4| pages = 281–291| year = 2003| doi = 10.1080/01140671.2003.9514263| bibcode = 2003NZJCH..31..281S| s2cid = 84872444| doi-access = free}} [http://www.royalsociety.org.nz/media/publications-journals-nzjc-2003-036-lo.pdf Free version]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sposobne su detektovati druge gljive i rasti prema njima, nakon čega se vežu za hife drugih gljiva koristeći [[lektin]]e na gljivama-domaćinima kao receptor, formirajući [[apresorij]]. Nakon njegovog nastanka, ''Trichoderma'' ubrizgava toksične enzime u domaćina i vjerojatno [[peptaibol]] [[antibiotik]]e, koji stvaraju rupe u ćelijskom zidu, omogućavajući ''Trichodermi'' da raste unutar domaćina i hrani se njime.<ref name=harman>{{Cite journal| last1 = Harman| first1 = G.| last2 = Howell| first2 = C.| last3 = Viterbo| first3 = A.| last4 = Chet| first4 = I.| last5 = Lorito| first5 = M.| title = Trichoderma species--opportunistic, avirulent plant symbionts| journal = Nature Reviews. Microbiology| volume = 2| issue = 1| pages = 43–56| year = 2004| pmid = 15035008| doi = 10.1038/nrmicro797| s2cid = 17404703| url = https://naldc-legacy.nal.usda.gov/naldc/download.xhtml?id=25508&content=PDF| url-access = subscription}}{{dead link|date=June 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} [http://ddr.nal.usda.gov/bitstream/10113/25508/1/IND44168159.pdf free version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312090636/http://ddr.nal.usda.gov/bitstream/10113/25508/1/IND44168159.pdf |date=2012-03-12 }}</ref> ''Trichoderme'' su sposobne da probave [[Sklerocija|sklerocije]], trajne strukture koje sadrže rezerve hrane, što je važno ako žele dugoročno kontrolisati patogene gljivice.<ref name=Steyaert/> Zabilježeno je da vrste ''Trichoderma'' štite usjeve od gljivica vrsta ''[[Botrytis cinerea]]'', ''[[Rhizoctonia solani]]'', ''[[Alternaria solani]]'', ''[[Glomerella graminicola]]'', ''[[Phytophthora capsici]]'', ''[[Magnaporthe grisea]]'' i ''[[Colletotrichum lindemuthianum]]''; iako ova zaštita možda nije u potpunosti posljedica probavljanja ovih gljiva od strane ''Trichoderme'', već zbog toga što one indirektno poboljšavaju otpornost biljaka na bolesti.<ref name=harman/> === Bakterije === '''Bakterijska mikofagija''' je termin skovan 2005. godine, kojim se opisuje sposobnost nekih bakterija da "rastu na štetu živih gljivičnih hifa". U pregledu iz 2007. godine u časopisu ''[[New Phytologist]]'', ova definicija je prilagođena tako da uključuje samo bakterije koje igraju aktivnu ulogu u pribavljanju hranjivih tvari iz gljiva, isključujući one koje se hrane pasivnim sekretima gljiva ili mrtvim i oštećenim hifama.<ref name=Leveau>{{Cite journal| last1 = Leveau | first1 = J.| last2 = Preston | first2 = G.| title = Bacterial mycophagy: definition and diagnosis of a unique bacterial-fungal interaction| journal = The New Phytologist| volume = 177| issue = 4| pages = 859–876| year = 2008| pmid = 18086226| doi = 10.1111/j.1469-8137.2007.02325.x| doi-access = free| bibcode = 2008NewPh.177..859L}}</ref> Većina znanja o tome odnosi se na interakcije između bakterija i gljiva u tlu i unutar ili oko biljaka; malo toga je poznato o interakcijama u morskim i slatkovodnim staništima ili onima koje se javljaju na životinjama i unutar njihovog tijela. Nije poznato kakve efekte bakterijska mikofagija ima na gljivične zajednice u prirodi.<ref name=Leveau/> Postoje tri mehanizma pomoću kojih se bakterije hrane gljivicama; one mogu ubijati gljivične ćelije, uzrokovati da one luče više materijala iz svojih ćelija ili ući u njih da bi se hranile interno, a kategorizira ih se u skladu s tim. One koje ubijaju gljivične ćelije nazivaju se [[nekrotrof]]i, a smatra se da se molekularni mehanizmi kod tog načina hranjenja znatno preklapaju s onima kod bakterija koje se hrane gljivicama nakon što su one već prirodno uginule. Nekrotrofi mogu ubijati gljivice probavljanjem njihovog ćelijskog zida ili stvaranjem toksina koji ubijaju gljivice, poput [[tolaasin]]a kojeg stvara ''[[Pseudomonas tolaasii]]''. Oba ta mehanizma mogu biti neophodna jer su ćelijski zidovi gljivica vrlo složeni, pa je potrebno mnogo različitih enzima kako bi ih se razgradilo, a i zato što eksperimenti pokazuju da bakterije koje stvaraju toksine ne mogu uvijek inficirati gljivice. Vjerojatno je da ta dva sistema djeluju [[Sinergija|sinergistički]], pri čemu toksini ubijaju ili inhibiraju gljivice, a [[egzoenzim]]i razgrađuju ćelijski zid i probavljaju gljivicu. Među primjere nekrotrofa spadaju ''[[Staphylococcus aureus]]'', koji se hrani vrstom ''[[Cryptococcus neoformans]]'', ''[[Aeromonas]] [[Aeromonas caviae|caviae]]'', koji se hrani vrstom ''[[Rhizoctonia solani]]'', ''[[Sclerotium rolfsii]]'' i ''[[Fusarium oxysporum]]'', te neke [[Myxococcia|miksobakterije]] koje se hrane vrstama ''[[Cochliobolus miyabeanus]]'' i ''[[Rhizoctonia solani]]''.<ref name=Leveau/> Bakterije koje manipuliraju gljivama kako bi one stvarale više sekreta kojima se bakterije potom hrane nazivaju se vanćelijski [[parazitizam|biotrofi]]; mnoge bakterije se hrane gljivičnim sekretima, ali ne stupaju u direktnu interakciju s gljivama i one se nazivaju [[saprotrofi]], a ne biotrofi. Vanćelijski biotrofi mogu promijeniti [[fiziologija|fiziologiju]] gljiva na tri načina: tako što mijenjaju njihov razvoj, [[ćelijska membrana|propusnost njihovih membrana]] (uključujući [[Efluksna pumpa|ispuštanje]] hranjivih tvari) i njihov [[metabolizam]]. Konkretne signalne molekule koje se koriste za postizanje tih promjena nisu poznate, ali se smatra da bi u tome mogli biti uključeni [[auksin]]i (poznatiji po svojoj ulozi [[biljni hormon|biljnog hormona]]) i molekule [[Kvorumski konsenzus|kvorumskog konsenzusa]]. Identificirane su određene bakterije koje manipuliraju gljivama na te načine, kao što su npr. [[pomoćne bakterije mikorize]] (MHB) i ''[[Pseudomonas putida]]'', ali tek treba otkriti da li su promjene koje one uzrokuju direktno korisne za bakterije. U slučaju pomoćnih bakterija [[mikoriza|mikorize]], koje povećavaju infekciju korijena biljaka mikoriznim gljivama, one mogu imati koristi, jer gljive dobijaju hranjive tvari iz biljke, a zauzvrat luče više šećera.<ref name=Leveau/> Treća skupina bakterija - one koje ulaze u žive gljivične ćelije - nazivaju se [[unutarćelijski parazit|unutarćelijski]] biotrofi. Neki od njih se [[vertikalni prenos|prenose vertikalno]], dok su drugi sposobni aktivno napadati i subvertirati gljivične ćelije. Molekularne interakcije uključene u te interakcije većinom su nepoznate. Mnogi unutarćelijski biotrofi, na primjer neke vrste roda ''[[Burkholderia]]'', pripadaju [[Betaproteobacteria|β-proteobakterijama]] koje također obuhvataju vrste koje žive unutar ćelija [[sisar]]a i [[ameba]]. Neke od njih, na primjer ''[[Candidatus]]'' [[Candidatus Glomeribacter gigasporarum|Glomeribacter gigasporarum]], koja kolonizira spore gljivice ''[[Gigaspora margarita]]'', imaju smanjenu veličinu [[genom]]a, što ukazuje na to da su postale potpuno ovisne o metaboličkim funkcijama gljivičnih ćelija u kojima žive. Kada su sve endocelularne bakterije unutar ''G. margarita'' uklonjene, gljiva je rasla drugačije i bila je [[adaptivna vrijednost|slabije prilagođena]] svojoj okolini, što ukazuje na to da neke bakterije također mogu biti od koristi gljivicama u kojima žive.<ref name=Leveau/> === Trepljari === Pripadnici porodice [[trepljari|trepljara]] [[Grossglockneridae]], uključujući vrstu ''[[Grossglockneria acuta]]'', hrane se isključivo gljivama. ''G. acuta'' se prvo pričvršćava za hife ili sporangij putem cijevi za hranjenje, a zatim se na gljivici uočava prstenasta struktura, promjera oko 2 μm, koja se vjerojatno sastoji od degradiranog materijala ćelijskog zida. ''G. acuta'' se zatim hrani kroz otvor u ćelijskom zidu, u prosjeku u trajanju od 10 minuta, prije nego što se odvoji i udalji. Precizan mehanizam hranjenja nije poznat, ali je moguće da uključuje [[enzim]]e, među njima [[kiselinska fosfataza|kiselinske fosfataze]], [[celulaza|celulaze]] i [[hitinaza|hitinaze]]. [[mikrotubula|Mikrotubule]] su vidljive u cijevi za hranjenje, kao i moguće rezerve [[ćelijska membrana|ćelijske membrane]], koje se putem [[endocitoza|endocitoze]] mogu koristiti za formiranje [[vakuola]] za hranu ispunjenih citoplazmom gljive, a koje se zatim prenose nazad u ''G. acuta''. Otvore koje pravi ''G. acuta'' imaju određene sličnosti s onima koje pravi ameba; međutim, za razliku od amebe, ''G. acuta'' nikada ne proguta gljivicu.<ref>{{Cite journal| last1 = Petz | first1 = W.| last2 = Foissner | first2 = W.| last3 = Wirnsberger | first3 = E.| last4 = Krautgartner | first4 = W. D.| last5 = Adam | first5 = H.| title = Mycophagy, a new feeding strategy in autochthonous soil ciliates| journal = Naturwissenschaften| volume = 73| issue = 9| pages = 560–562| year = 1986| doi = 10.1007/BF00368169|bibcode = 1986NW.....73..560P | s2cid = 11054032}}</ref> == Biljke == [[Image:Monotropastrum humile.jpg|thumb|''[[Monotropastrum humile]]'', mikoheterotrof koji ovisi o gljivama za vrijeme svog životnog ciklusa]] {{Further|Mikoheterotrofija}} Oko 90% kopnenih biljaka živi u [[simbioza|simbiozi]] s [[mikoriza|mikoriznim]] gljivama,<ref name=Selosse>{{Cite journal| last1 = Selosse | first1 = M.| last2 = Roy | first2 = M.| title = Green plants that feed on fungi: facts and questions about mixotrophy| journal = Trends in Plant Science| volume = 14| issue = 2| pages = 64–70| year = 2009| pmid = 19162524| doi = 10.1016/j.tplants.2008.11.004| bibcode = 2009TPS....14...64S}}</ref> pri čemu gljive dobijaju šećere iz biljaka, a biljke dobijaju [[ishrana biljaka|hranjive tvari]] iz tla pomoću gljiva. Neke vrste biljaka su evoluirale na takav način da manipuliraju ovom simbiozom, tako da gljivama više ne pružaju šećere koje one stvaraju, već umjesto toga prikupljaju šećere iz gljiva u procesu koji se naziva [[mikoheterotrofija]]. Neke biljke su ovisne o gljivama kao izvoru šećera samo u ranim fazama svog [[razvoj biljaka|razvoja]], s tu spada većina [[orhideja]], kao i mnoge [[paprati]] i [[Lycopodiopsida|crvotočnice]]. Druge su ovisne o tom izvoru hrane tokom čitavog životnog vijeka, uključujući neke orhideje i [[Gentianaceae|gencijane]], te sve vrste iz porodica [[Monotropaceae]] i [[Triuridaceae]].<ref name=Bidartondo>{{Cite journal| last1 = Bidartondo | first1 = M. I.| title = The evolutionary ecology of myco-heterotrophy| journal = The New Phytologist| volume = 167| issue = 2| pages = 335–352| year = 2005| pmid = 15998389| doi = 10.1111/j.1469-8137.2005.01429.x| doi-access = free| bibcode = 2005NewPh.167..335B}}</ref> One koje ovise o gljivama, ali i dalje vrše [[fotosinteza|fotosintezu]], nazivaju se [[miksotrofi]] jer pribavljaju hranjive tvari na više načina; budući da dobijaju značajnu količinu šećera iz gljiva, sposobne su rasti u dubokoj sjeni šuma. Među primjere spadaju orhideje ''[[Epipactis]]'', ''[[Cephalanthera]]'' i ''[[Plantanthera]]'' te tribus [[Pyroleae]] iz porodice [[Ericaceae]].<ref name=Selosse/> Druge, poput ''[[Monotropastrum humile]]'', više ne vrše fotosintezu i potpuno su ovisne o gljivama za hranjive tvari.<ref name=Bidartondo/> Postoji oko 230 takvih vrsta, a smatra se da se ta osobina [[konvergentna evolucija|razvila nezavisno]] u pet navrata izvan porodice orhideja. Neke jedinke orhideje ''[[Cephalanthera damasonium]]'' su miksotrofi, ali druge nisu sposobne za fotosintezu.<ref name=Rasmussen>{{Cite journal| last1 = Rasmussen | first1 = H. N.| last2 = Rasmussen | first2 = F. N.| title = Orchid mycorrhiza: implications of a mycophagous life style| journal = Oikos| volume = 118| issue = 3| pages = 334–345| year = 2009| doi = 10.1111/j.1600-0706.2008.17116.x| bibcode = 2009Oikos.118..334R}}</ref> Budući da gljive od kojih mikoheterotrofne biljke dobijaju šećere prvobitno pribavljaju iste od fotosintetskih biljaka, mikoheterotrofne biljke se smatraju indirektnim [[parazit]]ima drugih biljaka.<ref name=Bidartondo/> Moguće je da je odnos između orhideja i [[orhidejska mikoriza|orhidejske mikorize]] negdje između [[predator|predacije]] i parazitizma.<ref name=Rasmussen/> Konkretni mehanizmi kojima te biljke preuzimaju šećere iz gljiva nisu poznati niti naučno dokazani. Predložena su dva načina: prvi, u kojem one mogu razgraditi gljivičnu biomasu, naročito gljivične hife koje prodiru u biljne ćelije na sličan način kao kod [[arbuskularna mikoriza|arbuskularnih mikoriza]]; i drugi, u kojem mogu apsorbirati šećere iz gljiva narušavanjem njihovih [[ćelijska membrana|ćelijskih membrana]] [[protok mase|protokom mase]]. Da bi spriječile povratak šećera u gljive, moraju ih odvojiti ili pretvoriti u one oblike koje gljive ne mogu koristiti.<ref name=Bidartondo/> == Uzgoj gljiva == === Insekti === Tri loze insekata - tvrdokrilci, mravi i termiti - nezavisno su razvile sposobnost uzgajanja gljiva prije 40 do 60 miliona godina. Slično tome kako su ljudska društva postala složenija nakon razvoja poljoprivrede zasnovane na biljkama, isto se desilo i u tim lozama insekata nakon što su one razvile tu sposobnost; ti insekti sada od imaju velik značaj za ekosistemime.<ref name=Mueller2002>{{Cite journal| last1 = Mueller | first1 = U.| last2 = Gerardo | first2 = N.| title = Fungus-farming insects: multiple origins and diverse evolutionary histories| journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America| volume = 99| issue = 24| pages = 15247–15249| year = 2002| pmid = 12438688| pmc = 137700| doi = 10.1073/pnas.242594799|bibcode = 2002PNAS...9915247M | doi-access = free}}</ref> Metode koje insekti koriste za uzgoj gljiva dijele fundamentalne sličnosti s ljudskom poljoprivredom. Insekti prvo inokuliraju određeno stanište ili supstrat gljivama, slično tome kada ljudi sade sjeme na poljima. Nakon toga, insekti uzgajaju gljive održavajući prostor na kojem ih drže kako bi im poboljšali rast i štite ih od štetočina i bolesti. Kada gljiva sazrije, oni ju beru i hrane se njom. Insekti koji uzgajaju gljive zavise od njih na isti način na koji ljudi zavise od usjeva.<ref name=Mueller2005>{{Cite journal| last1 = Mueller | first1 = U. G.| last2 = Gerardo | first2 = N. M.| last3 = Aanen | first3 = D. K.| last4 = Six | first4 = D. L.| last5 = Schultz | first5 = T. R.| title = The Evolution of Agriculture in Insects| journal = Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics| volume = 36| pages = 563–595| year = 2005| doi = 10.1146/annurev.ecolsys.36.102003.152626}}</ref> ==== Tvrdokrilci ==== [[Image:Xylosandrus crassiusculus galleryR.jpg|thumb|right|Galerija vrste ''[[Xylosandrus crassiusculus]]'', sa larvama i crnom plijesni]] [[Ambrozijini kornjaši]], na primjer ''[[Austroplatypus incompertus]]'', uzgajaju [[ambrozijine gljive]] unutar drveća i hrane se njima. [[Mikangij]]i (organi koji nose gljivične spore) ambrozijinih kornjaša sadrže različite vrste gljivica, uključujući vrste iz rodova ''[[Ambrosiomyces]]'', ''[[Ambrosiella]]'', ''[[Ascoidea]]'', ''[[Ceratocystis]]'', ''[[Dipodascus]]'', ''[[Diplodia]]'', ''[[Endomycopsis]]'', ''[[Monacrosporium]]'' i ''[[Tuberculariella]]''.<ref>{{Cite journal| last1 = Batra | first1 = L. R.| title = Ambrosia fungi: extent of specificity to ambrosia beetles| journal = Science| volume = 153| issue = 3732| pages = 193–195| year = 1966| pmid = 17831508| doi = 10.1126/science.153.3732.193|bibcode = 1966Sci...153..193B | s2cid = 25612420}}</ref> Ambrozijine gljive se mogu pronaći samo u kornjašima i njihovim galerijama, što ukazuje na to da one i kornjaši ispoljavaju [[obligatna simbioza|obligatnu]] [[simbioza|simbiozu]].<ref name=Mueller2002/> ==== Termiti ==== [[File:Termitomyces reticulatus 37340.jpg|thumb|Gljive roda ''[[Termitomyces]]'' rastu iz termitnjaka]] Oko 330 vrsta termita u dvanaest rodova potporodice [[Macrotermitinae]] uzgaja specijaliziranu gljivicu iz roda ''[[Termitomyces]]''. Gljiva se drži u specijaliziranom dijelu gnijezda u gljivičnim konusima. Termiti-radnici se hrane biljnom materijom i stvaraju fekalne kuglice koje kontinuirano postavljaju na vrh konusa.<ref>{{Cite journal| last1 = Aanen | first1 = D.| last2 = Ros | first2 = V.| last3 = De Fine Licht | first3 = H.| last4 = Mitchell | first4 = J.| last5 = De Beer | first5 = Z.| last6 = Slippers | first6 = B.| last7 = Rouland-Lefèvre | first7 = C.| last8 = Boomsma | first8 = J.| title = Patterns of interaction specificity of fungus-growing termites and Termitomyces symbionts in South Africa| journal = BMC Evolutionary Biology| volume = 7| pages = 115| year = 2007| issue = 1| pmid = 17629911| pmc = 1963455| doi = 10.1186/1471-2148-7-115| doi-access = free| bibcode = 2007BMCEE...7..115A}}</ref> Gljiva raste u tom materijalu i ubrzo proizvodi nezrele gljive, bogat izvor proteina, šećera i enzima, koje termiti-radnici jedu. Kvržice također sadrže [[konidij|neprobavljive aseksualne spore]], što znači da fekalne kuglice koje radnici proizvode uvijek sadrže spore te gljivice; one koloniziraju biljni materijal koji termiti izbacuju iz sebe u formi fekalne materije. ''Termitomyces'' također plodi, formirajući gljive iznad površine zemlje, koje sazrijevaju u isto vrijeme kada prvi radnici izlaze iz novoformiranih gnijezda. Gljive stvaraju spore koje se šire vjetrom i nove kolonije na taj način dobijaju gljivični soj.<ref name=Mueller2005/> Kod nekih vrsta, genetska varijacija gljivica je vrlo niska, što ukazuje na to da se spore gljive prenose vertikalno iz jednog gnijezda u drugo, a ne iz spora koje širi vjetar.<ref>{{Cite journal | last1 = De Fine Licht | first1 = H. | last2 = Boomsma | first2 = J. | last3 = Aanen | first3 = D. | title = Presumptive horizontal symbiont transmission in the fungus-growing termite Macrotermes natalensis | journal = Molecular Ecology | volume = 15 | issue = 11 | pages = 3131–3138 | year = 2006 | pmid = 16968259 | doi = 10.1111/j.1365-294X.2006.03008.x | bibcode = 2006MolEc..15.3131D | s2cid = 23566883 }}</ref> ==== Mravi ==== {{main|Mutualizam mrava i gljiva}} Oko 220 [[opis vrste|opisanih]] i još više neopisanih vrsta mrava iz [[Pleme (biologija)|tribusa]] [[Attini]] uzgaja gljive. Oni nastanjuju samo [[Novi svijet]] i smatra se da su evoluirali u [[Amazonska prašuma|amazonskoj prašumi]], gdje su danas [[biodiverzitet|najraznolikiji]]. Za te mrave, gljive koje uzgajaju su jedini izvor hrane za njihove [[larve]], a ujedno su i važne kao izvor hranjivih tvari za odrasle jedinke. Kada napuste gnijezdo radi parenja, [[kraljica mrava|kraljice]] ponesu mali dio gljive u vrećicama u svojim ustima, što im omogućava da uspostave novi vrt sa gljivama kada osnuju novo gnijezdo. Različite loze uzgajaju gljive na različitim podlogama: one koje su evoluirale ranije to čine na širokom spektru biljnih tvari, dok su mravi koji režu lišće selektivniji i većinom koriste samo svježe lišće i cvijeće. Gljive koje oni koriste su pripadnici porodica [[Lepiotaceae]] i [[Pterulaceae]]. Druge gljive iz roda ''[[Escovopsis]]'' [[parazit|parazitiraju]] u vrtovima, a vrtove nastanjuju i [[bakterije]] koje stvaraju [[antibiotik]]e.<ref name=Mueller2005/><ref>{{Cite journal| last1 = Schultz | first1 = T.| last2 = Brady | first2 = S.| title = Major evolutionary transitions in ant agriculture| journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America| volume = 105| issue = 14| pages = 5435–5440| year = 2008| pmid = 18362345| pmc = 2291119| doi = 10.1073/pnas.0711024105|bibcode = 2008PNAS..105.5435S | doi-access = free}}</ref> === Ljudi === {{main|Fungikultura}} === Puževi === Morski [[Gastropoda|puž]] ''[[Littoraria irrorata]]'', koji živi u slanim močvarama jugoistočnog dijela Sjedinjenih Država, hrani se gljivicama koje također potiče da na rast. On stvara i održava rane na travi vrste ''[[Spartina alterniflora]]'' koje se zatim zaraze gljivicama, najvjerojatnije iz rodova ''[[Phaeosphaeria]]'' i ''[[Mycosphaerella]]'', koje su preferiran izvor hrane puža. Oni također talože izmet na rane koje stvore, što dodatno potiče rast gljiva, budući da je njihov izmet bogat azotom i gljivičnim [[hifa]]ma. Mladi puževi uzgojeni na nezaraženom lišću ne rastu i obično ugibaju, što ukazuje na značaj gljiva u ishrani ''L. irrorata''.<ref>{{Cite journal| last1 = Silliman | first1 = B.| last2 = Newell | first2 = S.| title = Fungal farming in a snail| journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America| volume = 100| issue = 26| pages = 15643–15648| year = 2003| pmid = 14657360| pmc = 307621| doi = 10.1073/pnas.2535227100|bibcode = 2003PNAS..10015643S | doi-access = free}}</ref> == Povezano == * [[Jestiva gljiva]] == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} [[Kategorija:Ekologija]] [[Kategorija:Gljive]] [[Kategorija:Načini ishrane]] 23upuh2pyp4l2novh9ll1jtxybhzc9w 0 4724920 42680693 2026-08-22T17:57:34Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Fungivor]] 42680693 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Fungivor]] 07kdvn3ud9ts6w3w8kgmhsg9ulqe2ph 0 4724921 42680695 2026-08-22T18:36:08Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Fungivor]] 42680695 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Fungivor]] 07kdvn3ud9ts6w3w8kgmhsg9ulqe2ph 0 4724922 42680696 2026-08-22T18:36:20Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Fungivor]] 42680696 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Fungivor]] 07kdvn3ud9ts6w3w8kgmhsg9ulqe2ph 0 4724923 42680780 2026-08-23T10:34:20Z SrpskiAnonimac 101643 Nova stranica: #Redirect Politeizam 42680780 wikitext text/x-wiki #Redirect [[Politeizam np8xuy0vo96soa1yjv0dp69dci3lqin 42680781 42680780 2026-08-23T10:34:53Z SrpskiAnonimac 101643 Preusmjereno na [[Politeizam]] 42680781 wikitext text/x-wiki #Redirect [[Politeizam]] h7r2jz377xy6b50fia3c42q37evtfrb 0 4724924 42680783 2026-08-23T10:52:36Z SrpskiAnonimac 101643 Preusmjereno na [[Zabavni park]] 42680783 wikitext text/x-wiki #Redirect [[Zabavni park]] acmjmy8fi70k5r4mor610efbicmzpgq 0 4724925 42680790 2026-08-23T11:07:44Z Duma 16555 Nova stranica: '''Radiosinteza''' je teoretski proces prikupljanja i [[metabolizam|metaboliziranja]] energije [[jonizirajuće zračenje|jonizujućeg zračenja]] od strane živih organizama, analogno [[fotosinteza|fotosintezi]]. Metabolizam jonizujućeg zračenja teoretizirao je još 1956. godine ruski mikrobiolog [[Sergey Ivanovich Kuznetsov|S. I. Kuznjecov]].<ref name=Kuznetsov>{{cite journal|last1=Kuznetsov|first1=S. I.|title=On the Question of Possibility of "Radiosynthesis"|journal=Mikr... 42680790 wikitext text/x-wiki '''Radiosinteza''' je teoretski proces prikupljanja i [[metabolizam|metaboliziranja]] energije [[jonizirajuće zračenje|jonizujućeg zračenja]] od strane živih organizama, analogno [[fotosinteza|fotosintezi]]. Metabolizam jonizujućeg zračenja teoretizirao je još 1956. godine ruski mikrobiolog [[Sergey Ivanovich Kuznetsov|S. I. Kuznjecov]].<ref name=Kuznetsov>{{cite journal|last1=Kuznetsov|first1=S. I.|title=On the Question of Possibility of "Radiosynthesis"|journal=Mikrobiologiya|date=March 1, 1956|volume=25|language=Russian|osti=4367507}}</ref> Počevši od 1990-ih, istraživači u [[Nuklearna elektrana Černobilj|nuklearnoj elektrani u Černobilu]] otkrili su oko 200 vrsta očigledno [[radiotrofna gljiva|radiotrofnih gljiva]], koje sadrže pigment [[melanin]], na zidovima reaktorske prostorije, kao i u okolnom tlu.<ref name="Zhdanova-1994">{{cite journal|last1=Zhdanova|first1=N. N.|last2=Vasilevskaya|first2=A.I.|last3=Artyshkova|first3=L. V.|last4=Sadovnikov|first4=Y. S.|last5=Lashko|first5=T. N.|last6=Gavrilyuk|first6=V. I.|last7=Dighton|first7=J.|title=Changes in micromycete communities in soil in response to pollution by long-lived radionuclides emitted in the Chernobyl accident|journal=Mycological Research|date=July 1994|volume=98|issue=7|pages=789–795|doi=10.1016/S0953-7562(09)81057-5}}</ref><ref name="Zhdanova-2">{{cite journal|last1=Zhdanova|first1=Nelli N.|last2=Tugay|first2=Tatyana|last3=Dighton|first3=John|last4=Zheltonozhsky|first4=Victor|last5=Mcdermott|first5=Patrick|title=Ionizing radiation attracts soil fungi|journal=Mycological Research|date=September 2004|volume=108|issue=9|pages=1089–1096|doi=10.1017/S0953756204000966|pmid=15506020}}</ref><ref name="mysterious-black-fungus">{{cite web |last1=Riley |first1=Alex |title=The mysterious black fungus from Chernobyl that may eat radiation |url=https://www.bbc.com/future/article/20251125-the-mysterious-black-fungus-from-chernobyl-that-appears-to-eat-radiation |website=BBC |access-date=30 November 2025 |date=25 November 2025}}</ref> Takve "melanizirane" gljive otkrivene su i u područjima koja su siromašna hranjivim tvarima, koja se nalaze na velikim nadmorskim visinama i koja su izložena visokim nivoima [[Ultraljubičasto zračenje|ultraljubičastog zračenja]].<ref name="Balter">{{cite news|last1=Balter|first1=Michael|title=Zapped By Radiation, Fungi Flourish|url=https://www.science.org/content/article/zapped-radiation-fungi-flourish|access-date=2 November 2017|work=Science|date=May 23, 2007}}</ref> Nakon ukrajinskih rezultata, američki tim na [[Medicinski fakultet Albert Einstein|Medicinskom fakultetu Albert Einstein]] [[Univerzitet Yeshiva u New Yorku|Univerziteta Yeshiva u New Yorku]] započeo je eksperimente s izlaganjem melanina i melaniziranih gljivica zračenju. Otkrili su da jonizirajuće zračenje povećava sposobnost melanina da podrži važnu metaboličku reakciju, te da gljivice vrste ''[[Cryptococcus neoformans]]'' ostvaruju rast tri puta brži od normalnog.<ref name="Dadachova-paper">{{cite journal|last1=Dadachova|first1=Ekaterina|last2=Bryan|first2=Ruth A.|last3=Huang|first3=Xianchun|last4=Moadel|first4=Tiffany|last5=Schweitzer|first5=Andrew D.|last6=Aisen|first6=Philip|last7=Nosanchuk|first7=Joshua D.|last8=Casadevall|first8=Arturo|title=Ionizing Radiation Changes the Electronic Properties of Melanin and Enhances the Growth of Melanized Fungi|journal=PLOS ONE|date=May 23, 2007|volume=2|issue=5|page=e457|doi=10.1371/journal.pone.0000457|pmid=17520016|pmc=1866175|bibcode=2007PLoSO...2..457D|doi-access=free}}</ref><ref name="Balter"/> Mikrobiologinja Ekaterina Dadachova pretpostavila je da bi takve gljivice mogle poslužiti kao izvor hrane i za [[zaštita od zračenja|zaštitu od zračenja]] za [[Međuplanetarni svemirski let|međuplanetarne astronaute]], koji bi bili izloženi [[Kozmičke zrake|kozmičkim zracima]].<ref name="Balter"/><ref name="mysterious-black-fungus" /> Američka istraživačka grupa je 2014. godine dobila patent za metod poboljšanja rasta [[mikroorganizam]]a povećanjem sadržaja melanina. Otkrivači tog procesa tvrdili su da njihove [[gljive]] koriste radiosintezu i postavili su hipotezu da je radiosinteza možda igrala ulogu kod ranih oblika života na Zemlji, omogućavajući melaniziranim gljivama da djeluju kao [[autotrof]]i.<ref name=Dadachova>{{cite patent | country = US | number = 8652827 B2 | status = patent | title = Radiosynthesis as an alternative energy utilization process in melanized organisms and uses thereof | pubdate = February 18, 2014 | fdate = April 2, 2007 | pridate = April 5, 2006 | inventor = Dadachova, Ekaterina; Bryan, Ruth; Casadevall, Arturo | assign1 = [[Albert Einstein College of Medicine]] of [[Yeshiva University]] }}</ref> Od oktobra 2018. do marta 2019. godine, [[NASA]] je provela eksperiment na [[međunarodna svemirska stanica|Međunarodnoj svemirskoj stanici]] u svrhu proučavanja radiotrofnih gljiva kao potencijalne radijacijske barijere za štetno zračenje u svemiru. Radiotrofne gljive imaju mnogo mogućih primjena i na Zemlji: u pogledu metoda odlaganja nuklearnog otpada, u vidu [[biogorivo|biogoriva]] na velikim visinama ili kao izvora hrane.<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/station/research/experiments/explorer/Investigation.html?#id=7910|title = Experiment Details}}</ref> == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} [[Kategorija:Biohemija]] [[Kategorija:Fotohemija]] [[Kategorija:Metabolizam]] [[Kategorija:Radiobiologija]] qzywpyd3ony8ayvtr78tcsbww4hpbrc 10 4724926 42680798 2026-08-23T11:33:41Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <!--{{Missing-taxobox}} begin{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{<includeonly>subst:</includeonly>NAMESPACE}}|<includeonly>[[Category:Pages with incorrectly substituted templates|{{PAGENAME}}]]</includeonly>|}}-->{{Ambox | name = Missing-taxobox | type = style | issue = Ovom članku '''nedostaje prikladni [[Wikipedija:Sistem automatskih taksokvira|taksokvir]].''' | fix = Možete pomoći Wikipediji tako što ga dodate. }}<includeonly>Kategorija:Članci kojima nedostaju taksokviri|{{PAG... 42680798 wikitext text/x-wiki <!--{{Missing-taxobox}} begin{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{<includeonly>subst:</includeonly>NAMESPACE}}|<includeonly>[[Category:Pages with incorrectly substituted templates|{{PAGENAME}}]]</includeonly>|}}-->{{Ambox | name = Missing-taxobox | type = style | issue = Ovom članku '''nedostaje prikladni [[Wikipedija:Sistem automatskih taksokvira|taksokvir]].''' | fix = Možete pomoći Wikipediji tako što ga dodate. }}<includeonly>[[Kategorija:Članci kojima nedostaju taksokviri|{{PAGENAME}}]]</includeonly><!--{{Missing-taxobox}} end--><noinclude> {{Documentation}} [[Category:Šabloni za održavanje Wikipedije]] [[Category:Šabloni Taksokvira]] </noinclude> fyapvjhsrayp8qggmm8z5k7votovcxn 10 4724927 42680801 2026-08-23T11:40:58Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> == Uporaba == <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Nedostaje taksokvir}}</syntaxhighlight> Ovaj šablon treba se staviti na vrh stranice za razgovor svakog članka koji bi trebao imati taksokvir, a nema ga. Šablon nema nikakvih parametara koje treba postavljati. Članci s ovim šablonom automatski se stavljaju u :Kateg... 42680801 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> == Uporaba == <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Nedostaje taksokvir}}</syntaxhighlight> Ovaj šablon treba se staviti na vrh stranice za razgovor svakog članka koji bi trebao imati taksokvir, a nema ga. Šablon nema nikakvih parametara koje treba postavljati. Članci s ovim šablonom automatski se stavljaju u [[:Kategorija:Članci kojima nedostaju taksokviri]]. ==Taksonomoski šabloni== *{{tl|Automatski taksokvir}} – uglavnom za rodove i više kategorije *{{tl|Speciesbox}} – za vrste *{{tl|Virusbox}} - za viruse i nestanične organizme *{{tl|Subspeciesbox}} – za životinjske podvrste *{{tl|Infraspeciesbox}} – za biljne podvrste ili varijante *{{tl|Hybridbox}} – za životinjske hibride unutar roda *{{tl|Ichnobox}} – za fosile tragova *{{tl|Oobox}} – za fosilna jaja *{{tl|Paraphyletic group}} - za skupine organizama koji nisu [[Monofiletska evolucija|monofiletski]] ==Povezano== *{{tl|Nedostaje Mycomorphbox}} - za članke o gljivama kojima nedostaje {{tl|Mycomorphbox}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Šabloni za održavanje Wikipedije]] }}</includeonly> 3rl35419oqclf49wekiyzp7c481vl91 42680802 42680801 2026-08-23T11:41:28Z Edgar Allan Poe 29250 /* Taksonomoski šabloni */ 42680802 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> == Uporaba == <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Nedostaje taksokvir}}</syntaxhighlight> Ovaj šablon treba se staviti na vrh stranice za razgovor svakog članka koji bi trebao imati taksokvir, a nema ga. Šablon nema nikakvih parametara koje treba postavljati. Članci s ovim šablonom automatski se stavljaju u [[:Kategorija:Članci kojima nedostaju taksokviri]]. ==Taksonomoski šabloni== *{{tl|Automatski taksokvir}} – uglavnom za rodove i više kategorije *{{tl|Speciesbox}} – za vrste *{{tl|Virusbox}} - za viruse i nestanične organizme *{{tl|Subspeciesbox}} – za životinjske podvrste *{{tl|Infraspeciesbox}} – za biljne podvrste ili varijante *{{tl|Hybridbox}} – za životinjske hibride unutar roda *{{tl|Ichnobox}} – za fosile tragova *{{tl|Oobox}} – za fosilna jaja *{{tl|Parafiletska skupina}} - za skupine organizama koji nisu [[Monofiletska evolucija|monofiletski]] ==Povezano== *{{tl|Nedostaje Mycomorphbox}} - za članke o gljivama kojima nedostaje {{tl|Mycomorphbox}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Šabloni za održavanje Wikipedije]] }}</includeonly> o6ev6w7c8dyfsfsjao2xoqggjgzmpz4 10 4724928 42680803 2026-08-23T11:42:30Z Edgar Allan Poe 29250 Preusmjereno na [[Šablon:Nedostaje taksokvir]] 42680803 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Nedostaje taksokvir]] d8315yo9wrlsenrke3t53u4pwcbg9n4 0 4724929 42680804 2026-08-23T11:43:03Z SrpskiAnonimac 101643 Preusmjereno na [[Krofna]] 42680804 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Krofna]] miheag9loykko43d0nxcc22xd08jful 0 4724930 42680805 2026-08-23T11:43:20Z SrpskiAnonimac 101643 Preusmjereno na [[Krofna]] 42680805 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Krofna]] miheag9loykko43d0nxcc22xd08jful