Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk Virus (biologija) 0 3788 42683503 42670476 2026-09-06T11:44:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683503 wikitext text/x-wiki {{slično||računarski virus|Računarski virus}} {{Taksokvir | boja= lightgreen | naziv = Virusi | slika = Rotavirus Reconstruction.jpg | slika_širina= 250px | slika_opis = [[Rotavirus]] | regnum = Virus | divisio = | classis = | ordo = | familia = Grupe I–VII | subfamilia = I: [[DNK virus|dsDNK virusi]]<br /> II: [[DNK virus|ssDNK virusi]]<br /> III: [[Dvolančani RNK virusi|dsRNK virusi]]<br /> IV: [[RNK virus|(+)ssRNK virusi]]<br /> V: [[RNK virus|(−)ssRNK virusi]]<br /> VI: [[Retrovirus|ssRNK-RT virusi]]<br /> VII: [[dsDNK-RT virus]]i | genus = | subgenus = | zivotna_forma = | dvoimeno = | dvoimeno_autorstvo = }} '''Virus''' ({{jez-lat|virus}} - otrov) mali je [[patogen|infektivni agens]] koji se [[Replikacija (biologija)|replikuje]] samo unutar živih [[Ćelija (biologija)|ćelija]] i drugih [[organizam]]a. Virusi mogu da inficiraju sve tipove [[životna forma|životnih formi]], od [[životinja]] i [[biljka|biljki]] do [[mikroorganizam]]a, uključujući [[bakterija|bakterije]] i [[arheja|arheje]].<ref name="pmid16984643">{{cite journal |author=Koonin EV, Senkevich TG, Dolja VV |title=The ancient Virus World and evolution of cells |journal=Biol. Direct |volume=1 |page=29 |year=2006 |pmid=16984643 |pmc=1594570 |doi=10.1186/1745-6150-1-29 |pages=29}}</ref> Virusi su najsićušniji mikroorganizmi, veličine od nekoliko desetina do nekoliko stotina [[Mikrometar|milimikron]]a. Vidljivi su jedino pomoću [[elektronski mikroskop|elektronskih mikroskopa]] koji povećavaju više od 100.000 puta. Ima ih veliki broj vrsta, a razlikuju se po veličini, strukturi i drugim osobinama. Virusi su izgrađeni od samo dve komponente. Jednu predstavlja [[nukleinske kiseline|nukleinska kiselina]] [[DNK]]([[Ribonukleinska kiselina|RNK]]), a drugu omotač [[protein]]ske prirode. Nije izvesno da li su svi virusi živi organizmi ili samo deo nežive materije na prelazu u živu. Premda poseduju genetički, nasledni materijal, o virusima se obično ne govori kao o živim organizmima. Množe se i mogu se gajiti samo na živim ćelijama. Virusi nisu sposobni da rastu, da sintetišu svoje [[protein]]e niti da obavljaju [[metabolizam|metaboličke]] procese. Proteinski omotač virusa je [[kapsid]]. Izazivaju mnoge infektivne bolesti tako da su neprestano prisutni u svakodnevici kao pojam stalne, često veoma ozbiljne pretnje zdravlju, ne samo [[čovek|ljudi]] nego i drugih organizama - [[biljke|biljaka]], [[životinje|životinja]], [[bakterija]].<ref>Grupa autora, [[Mala enciklopedija Prosveta]], Prosveta, Beograd, 1959.g.</ref><ref>Grupa autora, Medicinska enciklopedija, dopunski svezak, Jugoslovenski leksikografski zavod, Zagreb, 1974.g.</ref><ref>Vujaklija M, Leksikon stranih reči i izraza, Prosveta, Beograd, 1954.g.</ref> Jedan od virusa je otrkiven i u našim labaratorijama, [[Dobrava Beograd virus|Dobrava-Beograd virus]], izazivač [[hemoragična groznica sa bubrežnim sindromom|mišje groznice]]. [[Dmitri Ivanovski]] je 1892. objavio članak u kome je opisao nebakterijski patogen koji zaražava biljke duvana. [[Martinus Beijerink]] je otkrio [[Virus mozaika duvana]] 1898. Od tog vremena oko 5.000 virusa je detaljno opisano,<ref name="Dimmock p. 49">Dimmock p. 49</ref> mada postoje milioni različitih tipova.<ref name="Breitbart M, Rohwer F 2005 278–84">{{cite journal|author=Breitbart M, Rohwer F|title=Here a virus, there a virus, everywhere the same virus?|journal=Trends Microbiol |volume=13|issue=6|pages=278–84|year=2005|pmid=15936660|doi=10.1016/j.tim.2005.04.003}}</ref> Virusi su prisutni u skoro svakom [[ekosistem]]u na Zemlji i oni su najrasprostranjeniji tip biološkog entiteta.<ref name="Lawrence">{{cite journal|author=Lawrence CM, Menon S, Eilers BJ, ''et al.''|title=Structural and functional studies of archaeal viruses|journal=J. Biol. Chem.|volume=284|issue=19|pages=12599–603|year=2009|pmid=19158076|doi=10.1074/jbc.R800078200|pmc=2675988}}</ref><ref>{{cite journal|author=Edwards RA, Rohwer F|title=Viral metagenomics|journal=Nature Reviews Microbiology |volume=3|issue=6|pages=504–10|year=2005|pmid=15886693|doi=10.1038/nrmicro1163}}</ref> Izučavanje virusa je poznato kao [[virologija]], koja je podspecijalnost [[mikrobiologija|mikrobiologije]]. Čestice virusa (poznate kao '''virioni''') se sastoje od dva ili tri dela: i) [[Genetički kod|genetičkog materijala]] sačinjenog od bilo [[DNK]] ili [[RNK]], dugih [[molekul]]a koji sadrže genetičke informacije; ii) [[protein]]skog omotača koji štiti te gene; i u nekim slučajevima iii) [[viralna koverta|omotača]] od [[lipid]]a koji okružuje proteinski omotač kad su virusi izvan ćelije. Oblici virusa se javljaju u opsegu od jednostavnih [[heliks]]nih i [[ikosahedron|ikosahedralnih]] formi do kompleksnih struktura. Veličina prosečnog virusa je oko jedne stotine veličine prosečne bakterije. Većina virusa je suviše mala da bi bila direktno vidljiva [[optički mikroskop|optičkim mikroskopom]]. Poreklo virusa u [[evolucionarnoj istoriji života]] nije razjašnjeno: moguće je da su neki [[evolucija|evoluirali]] iz [[plazmid]]a — delova DNK koji mogu da prelaze iz ćelije u ćeliju, dok se za druge pretpostavlja da su nastali iz bakterija. U evoluciji, virusi su važno sredstvo za [[horizontalni transfer gen]], čime se povećava [[genetička raznovrsnost]].<ref name="Canchaya">{{cite journal|author=Canchaya C, Fournous G, Chibani-Chennoufi S, Dillmann ML, Brüssow H|title=Phage as agents of lateral gene transfer|journal=Current Opinion in Microbiology |volume=6 |issue=4 |pages=417–24 |year=2003 |pmid=12941415|doi=10.1016/S1369-5274(03)00086-9}}</ref> Virusi se u nekim krugovima smatraju životnom formom, zato što oni mogu da prenose genetički materjial, da se reprodukuju, i da evoluiraju putem [[prirodna selekcija|prirodne selekcije]]. Međutim njima nedostaju ključne karakteristike (kao što je ćelijska struktura), koje se generalno smatraju neophodnim za postojanje života. Pošto oni poseduju neka, ali ne i sva neophodna svojstva, virusi su bili opisani kao "organizmi na granici života".<ref name="ReferenceA">{{cite journal|author = Rybicki, EP|year = 1990|title = The classification of organisms at the edge of life, or problems with virus systematics|journal = S Afr J Sci|volume = 86|pages = 182–186}}</ref> Virusi se šire na više načina; virusi u biljkama se obično prenose sa biljke na biljku posredstvom [[Insekt|insekata]] koji se hrane [[biljni sok|biljnim sokom]], kao što su [[uš]]i. Virusi u životinjama mogu da budu uzrokovani [[Hematofagija|krvopijućim]] insektima. Organizmi koji prenose bolest se nazivaju [[Vektor (epidemiologija)|vektorima]]. [[Gripa|Virusi influenze]] se šire kašljanjem i kijanjem. [[Norovirus]] i [[rotavirus]], najčešći uzroci virusnog [[gastroenteritis]]a, se transmituju [[fekalno–oralni put|fekalno-oralnim]] putem i oni se prenose sa osobe na osobu putem kontakta, ulazeći u telo sa hranom ili vodom. [[HIV]] je jedan od nekoliko virusa koji se transmituju putem [[Vaginalni seks|seksualnog kontakta]] i putem izlaganja infektiranoj krvi. Opseg ćelija domaćina koje virus može da inficira se naziva njegovim „[[Domaćin (biologija)|opsegom domaćina]]“. On može da bude uzak, ili kad virus ima sposobnos infektiranja mnogih vrsta, širok.<ref>Shors pp. 49–50</ref> Viralne infekcije kod životinja izazivaju [[Imunski sistem|imunski respons]] kojim se obično eliminiše infektirajući virus. Imunski responsi se takođe mogu proizvesti [[vakcina]]ma, koje daju [[Imunitet|veštački stećenu imunost]] za specifičnu viralnu infekciju. Međutim, neki virusi uključujući one koji izazivaju [[AIDS]] i [[Вирусни хепатитис|viralni hepatitis]] izbegavaju te imunske response i dovode do [[hroničan (medicina)|hroničnih]] infekcija. [[Antibiotik|Antibiotici]] nemaju efekta na viruse, ali je dostupno više [[antiviralni lek|antiviralnih lekova]]. == Etimologija == Reč potiče iz [[Latinski jezik|latinske]] reči ''vīrus'' s značenjem [[otrov]] i druge štetne tečnosti, iz iste indo-evropske osnove kao sanskritski ''viṣa'' otrov, avestanskih ''vīša'' otrov, antički grčki ''ἰός'' otrov, koja je prvi put potvrđena u engleskom 1398. u [[John Trevisa|Džon Trevisovom]] prevodu [[Bartholomeus Anglicus|Bartolomeus Anglikusovog]] rada ''De Proprietatibus Rerum''.<ref>"virus, n." OED Online. Oxford University Press, March 2015. Web. 23 March 2015.</ref><ref name="Etymology_Dictionary">{{cite web |title=virus |author=Harper D |year=2011 |home=The Online Etymology Dictionary |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=virus |accessdate=2014-12-19}}</ref> ''Virulentan'', od latinskog ''virulentus'' (otrovan), datira iz c. 1400.<ref>"virulent, adj." OED Online. Oxford University Press, March 2015. Web. 23 March 2015.</ref><ref>{{cite web |title=virulent |author=Harper D |year=2011 |home=The Online Etymology Dictionary |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=virulent |accessdate=2014-12-19}}</ref> Značenje „agens koji uzrokuje infekcionu bolest“ je prvi put zapisano 1728,<ref name="Etymology_Dictionary" /> pre nego što je [[Dmitri Ivanovski]] otkrio viruse 1892. [[Engleski jezik|Engleska]] množina je ''viruses'', dok je latinska reč gradivna imenica, koja nema [[Klasični latinski|klasično]] korišćenu množinu (ona bi međutim bila ''vīri'', da je korišćena). Pridev ''viralni'' datira iz 1948.<ref>{{cite web |title=viral |author=Harper D |year=2011 |home=The Online Etymology Dictionary |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=viral |accessdate=2014-12-19}}</ref> Termin ''virion'' (množina ''virioni''), koji datira iz 1959,<ref name="Etymology_Dictionary2">{{cite web |title=virion |author=Harper D |year=2011 |home=The Online Etymology Dictionary |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=virion |accessdate=2014-12-19}}</ref> se takođe koristi za opisivanje jedne, stabilne infektivne viralne čestice koja je oslobođena iz ćelije i potpuno je sposobna da inficira druge ćelije istog tipa.<ref name="isbn0-12-375146-2">{{cite book |author=Casjens S|editor=Mahy BWJ and Van Regenmortel MHV|title=Desk Encyclopedia of General Virology|publisher=Academic Press |location=Boston |year=2010|page=167|isbn=0-12-375146-2}}</ref> == Definicija i opšte osobine == Virusi su [[acelularni]], [[ultramikroskopski]], organizmi nesposobni da se razmnožavaju van ćelije domaćina. Izvan ćelije domaćina oni ne pokazuju osobine živih bića, čak mogu i da kristalizuju. Kristalizovani virusi zadržavaju sposobnost infekcije ćelije. Zrela virusna, vanćelijska, čestica sposobna da inficira ćeliju domaćina naziva se virion. Ulaskom u ćeliju virion postaje aktivan tj. virus. Virus u ćeliji preuzima kontrolu nad molekularnim aparatom domaćina i koristi ga za sopstveno razmnožavanje. Ćelija domaćina tada stvara delove virusa, a ne materije koje su njoj potrebne za normalan rad. To u domaćinu dovodi do patološkog stanja ([[bolest]]i), pa se virusi smatraju isključivim unutarćelijskim – obligatnim [[parazit]]ima (lat. obligatan = obavezan). Veličina virusa kreće se od 10 – 300&nbsp;nm (1&nbsp;nm = 0,000001&nbsp;mm) tako da se mogu videti samo elektronskim mikroskopom što znači da su ultramikroskopski ( lat. ultra = prekomerno ; grč. mikro = sitno; scopeo = gledam, posmatram). Za viruse se u pravom smislu može reći da se nalaze između živog i neživog sveta. Prisustvo [[nukleinska kiselina|nukleinske kiseline]] i sposobnost da se ona menja (mutira) čime se virusi prilagođavaju promenama u spoljašnoj sredini kao i prisustvo proteina su svojstva živih bića. S druge strane, u odnosu na živi svet, virusi nemaju ćelijsku građu (acelularni su), niti sposobnost obavljanja metabolizma. Kako im sve to nedostaje oni se mogu razmnožavati samo unutar žive ćelije. == Građa i hemijski sastav == [[Datoteka:Virion.png|lijevo|thumb|380px|Virion]] Virusi su najčešće građeni od samo dve komponente: nukleinske kiseline i proteina ([[kapsid]]a), koji zajedno grade [[nukleokapsid]]. Samo neki virusi pored navedenih delova sadrže i dodatni omotač izgrađen od [[lipidi|lipida]] i [[glikoprotein]]a ( lipidi su poreklom od membrane ćelije domaćina). Nukleinska kiselina je ili [[DNK]] ili [[Ribonukleinska kiselina|RNK]], pri čemu oba tipa mogu biti i jednolančane i dvolančane. Nukleinska kiselina čini virusni [[genom]] (skup svih gena), koga čini jedna kopija gena. Zato se virusi mogu smatrati [[haploidan|haploidnim]] organizmima. Virusni genom može sadržati od nekoliko gena do nekoliko stotina gena. Kapsid je omotač, izgrađen od proteina, koji obavija nukleinsku kiselinu. Sastoji se od jednakih proteinskih jedinica — [[kapsomera]]. Kapsid ima više uloga: * štiti nukleinsku kiselinu od razarajućeg dejstva [[enzim]]a ćelije domaćina; * omogućava prenošenje nukleinske kiseline od jedne do druge ćelije domaćina (kao “paket”); * reaktivne grupe u kapsidu omogućavaju da se virus veže za [[receptor]]e (osetljiva mesta) na ćeliji domaćina; * proteini kapsida imaju svojstva [[antigen]]a. Virusi mogu, pored navedenih jedinjenja, sadržati i enzime koji im omogućuju da napadnu ćeliju kao i enzime za razmnožavanje u toj ćeliji. == Podela == Virusi se klasifikuju u zavisnosti od toga koju nukleinsku kiselinu sadrže, zatim na osnovu [[simetrija|simetrije]] kapsida, veličine, prisustva ili odsustva dodatnog omotača. Prema nukleinskoj kiselini koju sadrže, dele se na DNK i RNK viruse. Za sve do sada poznate [[RNK virusi|RNK viruse]] utvrđeno je da se razmnožavaju u citoplazmi ćelije domaćina. [[DNK virusi]], sa svega nekoliko izuzetaka, razmnožavaju se u jedru ćelije domaćina. DNK virusi su npr. [[herpesvirusi]] (izazivaju oralne i genitalne infekcije, [[mononukleoza|mononukleozu]] i dr.) i [[adenovirusi]] (respiratorne i crevne infekcije). RNK virusi su [[retrovirus]]i (izazivač SIDE), virusi izazivači [[rubeole|rubeola]], [[zauške|zaušaka]], [[bjesnilo|besnila]] i dr. == Tropizam virusa (specifičnost) == Virusi pokazuju specifičnost (osobenost) u prepoznavanju i vezivanju za receptore na ćeliji domaćina. To određuje njihovu osobinu da inficiraju određene ćelije ili organizme, što se naziva tropizam. Animalni (životinjski) virusi inficiraju životinje, biljni virusi – biljke, a bakteriofagi - bakterije. Virus mozaične bolesti duvana (skr. [[TMW]]) inficira samo tu biljku. (TMW je inače prvi otkriveni virus. Otkrio ga je krajem 19. veka naučnik [[Ivanovski]].) Virus kijavice napada respiratorni trakt. == Bakteriofag (fag) == Virusi koji inficiraju bakterije i u njima parazitiraju, nazivaju se [[bakteriofagi]] ili jednostavnije fagi. Najbolje su izučeni fagi koji napadaju bakteriju [[ešerihija|ešerihiju]]. Fagi mogu imati dvolančanu DNK (ređe jednolančanu DNK) ili mogu imati jednolančanu RNK. Izgrađeni su od glave, repa i pločice sa pipcima. Glavu faga čine nukleinska kiselina i kapsid. Rep sadrži enzime koji razlažu ćelijski zid bakterije čime omogućavaju ulazak faga u bakteriju. Pločica sa pipcima služi za pričvršćivanje faga za bakterijsku ćeliju. == Umnožavanje virusa == Virusi se razmnožavaju na način koji je jedinstven u živom svetu pa se naziva umnožavanje. Ćelija domaćin, po ulasku virusa u nju, proizvodi nekoliko desetina do nekoliko stotina virusnih nukleinskih kiselina i na hiljade proteinskih kapsomera, a nakon toga se ovi delovi spajaju u veći broj virusnih čestica. Osnovne faze pri umnožavanju virusa su adsorpcija, penetracija, dekapsidacija, sinteza delova virusa, sazrevanje i oslobađanje viriona. * [[Adsorpcija]] (pripajanje) je vezivanje virusa za površinu ćelije domaćina. Pripajanje omogućuju reaktivne grupe kapsida, pomoću kojih virus pronalazi osetljivo mesto (receptor) na površini ćelije domaćina i veže se za njega. * [[Penetracija]] (prodiranje) je ulazak virusa u ćeliju. Vrši se na različite načine, u zavisnosti od prirode samog virusa. Bakteriofag enzimima razlaže zid bakterije, praveći otvor, kroz koji zatim ubacuje svoju nukleinsku kiselinu (kao ubrizgavanje tečnosti špricom za injekcije). Virusi bez dodatnog omotača ulaze [[pinocitoza|pinocitozom]]. Kod virusa sa dodatnim omotačem penetracija se isto vrši pinocitozom, samo što se dodatni omotač stapa sa ćelijskom membranom, a ostatak virusa (nukleokapsid) se ubaci u ćeliju. * [[Dekapsidacija]] (gubljenje kapsida) se vrši po ulasku virusa u ćeliju. Enzimi ćelije domaćina razlažu kapsid, a virusna nukleinska kiselina se oslobađa omotača. U ovoj fazi se ne može utvrditi prisustvo virusa u ćeliji. * Sinteza virusnih komponenti obavlja se u domaćinu tako što virusna nukleinska kiselina podređuje metabolizam domaćina u svoju korist. Ćelija obavlja replikaciju virusne DNK (ili RNK) koja obezbeđuje sintezu proteina virusa. * Sazrevanje virusa je stvaranje nukleokapsida kombinovanjem nukleinske kiseline i proteina. * Oslobađanje viriona iz ćelije domaćina može se vršiti na razne načine: razlaganjem ([[liza|lizom]]) ćelije što dovodi do smrti ćelije, [[egzocitoza|egzocitozom]] — pri kojoj virus od membrane ponese jedan deo kao svoj dodatni omotač i dr. Ova poslednja faza može kod nekih DNK virusa da izostane. Takvi virusi ugrade svoju DNK u DNK domaćina i deobom se prenose na potomačke ćelije (virusna DNK se [[replikacija|replikuje]] zajedno sa DNK domaćina). Nazivaju se [[provirusi]] (latentni — mirujući virusi). Ugrađeni u DNK domaćina, provirusi gube sposobnost infekcije, ali se u određenim uslovima (povišena telesna temperatura, pad imuniteta i dr.) ili spontano mogu ponovo aktivirati. Neke bakterije koje u svojoj DNK sadrže provirus (u bakteriji se on naziva [[profag]]) su od velikog značaja u humanoj medicini. Tako npr. bakterija koja izaziva [[difterija|difteriju]], može da stvara otrov samo ako je u njenu DNK ugrađen određeni profag. Taj profag sadrži [[gen]] koji određuje sintezu [[otrov]]a. == Posledice virusne infekcije == Posledice virusne infekcije mogu biti smrt ćelije, [[transformacija]] ćelije ili latentna infekcija. Transformacija ćelija predstavlja njen neograničen rast i nenormalne deobe koje izazivaju [[rak (bolest)|kancer]] (rak), a sami virusi nazivaju se [[onkogeni virusi]]. Pri latentnoj infekciji virus ne dovodi do promena iako je prisutan u ćeliji domaćina. Primer latentne infekcije su herpes virusi koji izazivaju rane (osip) na koži, venerične bolesti, mononukleozu i dr. Osoba koja je jedanput bila izložena infekciji ovim virusom, biće podložna ispoljavanju njegovog dejstva kad dođe do nekog stresnog stanja ili opšte slabosti organizma izazvane nekom drugom bolešću. == Onkogeni virusi == Virusi mogu da izazovu transformaciju (preobražaj, promenu) ćelija domaćina koja se ogleda u tome što one počinju neograničeno da se razmnožavaju. Mase tkiva stvorene neograničenim razmnožavanjem ćelija nazivaju se [[tumori]], a virusi koji do toga dovode su onkogeni ili tumorski virusi. Njihova nukleinska kiselina se ugrađuje u genom domaćina, gde može provesti u latentnom periodu dugi niz godina pre nego što izazove pojavu tumora. Tumori mogu biti [[benigni]] kada formirana masa ćelija ostaje na jednom mestu i ne napada druga tkiva, pa ih je lako hirurški odstraniti. Drugi tip tumora su [[maligni]] koji napadaju i uništavaju susedna tkiva, i označavaju se kao kancer. == Bolesti izazvane virusima i odbrambeni mehanizam ćelije == Mnoga oboljenja izazvana su virusima: kijavica, grip, besnilo, [[varičela]], rubeola, pojava bradavica, [[mononukleoza]] (“bolest poljupca” – zbog načina prenošenja), [[žuta groznica]], zauške, [[boginje|velike boginje]] (variole) [dečija paraliza] i dr. Neke eukariotske ćelije inficirane virusom imaju sposobnost stvaranja proteina nazvanog [[interferon]]. Ovaj protein sprečava, blokira replikaciju virusa. Interferon se oslobađa iz inficiranih ćelija i veoma dobro štiti susedne ćelije. Stvaranje interferona naziva se [[interferencija]](ometanje virusa). Interferon, proizveden kao odgovor na jednu virusnu infekciju, pruža ćeliji zaštitu od sledećih infekcija, čak i od drugih različitih vrsta virusa. [[Vakcine]] (koje se koriste u pokretanju odbrambenih mehanizama ćelije protiv virusa) obično sadrže mrtve viruse ili virusnu nukleinsku kiselinu koje pokreću proizvodnju interferona. Pre [[1980]]. god. interferon se izdvajao iz humanih (ljudskih) ćelija što je bilo skupo, a danas se proizvodi [[genetički inženjering|genetičkim inženjeringom]], što je znatno jeftinije. Ovim načinom se ljudski gen za interferon ugradi u genom bakterija koje tada proizvode taj protein. == Subvirusne čestice == Subvirusne čestice su, kao što im sam naziv kaže, jednostavne građe i sitniji od samih virusa. Njihova priroda još nije dovoljno poznata. U ove čestice ubrajaju se virusni sateliti, viroidi i prioni. [[Virusni sateliti]] imaju nepotpun genom pa se mogu umnožavati samo u prisustvu nekog drugog virusa nazvanog [[virus pomagač]]. [[Viroidi]] su građeni samo od jednog kratkog lanca RNK, bez kapsida. Do sada su uzrokovali samo oboljenja biljaka (Tako se smatra da su oni uzrokovali smrt preko 10 miliona stabala kokosovog oraha na Filipinima). [[Prioni]] se sastoje samo od proteina i izazivaju propadanje nervnog tkiva ljudi i životinja. Kod ljudi se smatraju uzročnicima [[Krojcfeld-Jakobova bolest|Krojcfeld-Jakobovog]] i kuru oboljenja. [[Kuru oboljenje]] se javlja u nekim plemenima Nove Gvineje koja, kao pogrebnu ceremoniju, praktikuju da bliži rođaci jedu mozak preminule, obolele osobe. Oboljenja, čiji su uzročnici prioni, su još uvek nedovoljno objašnjena. Istovremeno su i jedinstvena u tome što su i infektivna (uzročnik je prionski protein, koji se prenosi sa obolele na zdravu osobu) i nasledna (da bi se bolest ispoljila neophodno je da zaražena osoba sadrži [[prionski gen]]). Kod životinja prioni su danas aktuelni po [[goveđa spongiformna encefalopatija|bolesti “ludih krava”]]. == Rodovi virusa == Podaci za 2012 godinu navode rodova virusa<ref>{{Cite web |title=Catalogue of Life: 2012 Annual Checklist |url=http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/browse/tree/id/2342419 |access-date=2015-04-20 |archive-date=2021-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310200106/https://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/browse/tree/id/2342419 |dead-url=yes }}</ref> {| |valign=top| {{col-begin}} {{col-5}} * [[Alfamovirus]] * [[Allexivirus]] * [[Allolevivirus]] * [[Alphabaculovirus]] * [[Alphacryptovirus]] * [[Alphaentomopoxvirus]] * [[Alphalipothrixvirus]] * [[Alphanodavirus]] * [[Alphapapillomavirus]] * [[Alpharetrovirus]] * [[Alphavirus]] * [[Amdovirus]] * [[Ampelovirus]] * [[Ampullavirus]] * [[Anellovirus]] * [[Anulavirus]] * [[Aphthovirus]] * [[Apscaviroid]] * [[Aquabirnavirus]] * [[Aquareovirus]] * [[Arenavirus]] * [[Arterivirus]] * [[Ascovirus]] * [[Asfivirus]] * [[Atadenovirus]] * [[Aureusvirus]] * [[Avastrovirus]] * [[Avenavirus]] * [[Aviadenovirus]] * [[Avibirnavirus]] * [[Avihepadnavirus]] * [[Avipoxvirus]] * [[Avsunviroid]] * [[Avulavirus]] * [[Babuvirus]] * [[Badnavirus]] * [[Barnavirus]] * [[Bdellomicrovirus]] * [[Begomovirus]] * [[Benyvirus]] * [[Betabaculovirus]] * [[Betacryptovirus]] * [[Betaentomopoxvirus]] * [[Betalipothrixvirus]] * [[Betanodavirus]] * [[Betapapillomavirus]] * [[Betaretrovirus]] * [[Betatetravirus]] * [[Blosnavirus]] * [[Bocavirus]] * [[Bornavirus]] * [[Bracovirus]] * [[Brevidensovirus]] * [[Bromovirus]] * [[Bymovirus]] * C2-slični virusi * [[Capillovirus]] * [[Capripoxvirus]] * [[Cardiovirus]] * [[Cardoreovirus]] * [[Carlavirus]] {{col-2}} * [[Carmovirus]] * [[Caulimovirus]] * [[Cavemovirus]] * [[Cervidpoxvirus]] * [[Cheravirus]] * [[Chlamydiamicrovirus]] * [[Chloriridovirus]] * [[Chlorovirus]] * [[Chrysovirus]] * [[Circovirus]] * [[Citrivirus]] * [[Closterovirus]] * [[Cocadviroid]] * [[Coccolithovirus]] * [[Coleviroid]] * [[Coltivirus]] * [[Comovirus]] * [[Coronavirus]] * [[Corticovirus]] * [[Crinivirus]] * [[Cripavirus]] * [[Cucumovirus]] * [[Curtovirus]] * [[Cypovirus]] * [[Cystovirus]] * [[Cytomegalovirus]] * [[Cytorhabdovirus]] * [[Deltabaculovirus]] * [[Deltalipothrixvirus]] * [[Deltapapillomavirus]] * [[Deltaretrovirus]] * [[Deltavirus]] * [[Densovirus]] * [[Dependovirus]] * [[Dianthovirus]] * [[Dinovernavirus]] * [[Ebolavirus]] * [[Elaviroid]] * [[Enamovirus]] * [[Endornavirus]] * [[Enterovirus]] * [[Entomobirnavirus]] * [[Ephemerovirus]] * [[Epsilonpapillomavirus]] * [[Epsilonretrovirus]] * [[Erbovirus]] * [[Errantivirus]] * [[Erythrovirus]] * [[Etapapillomavirus]] * [[Fabavirus]] * [[Fijivirus]] * [[Flavivirus]] * [[Foveavirus]] * [[Furovirus]] * [[Fusellovirus]] * [[Gammabaculovirus]] * [[Gammaentomopoxvirus]] * [[Gammalipothrixvirus]] * [[Gammapapillomavirus]] * [[Gammaretrovirus]] * [[Giardiavirus]] {{col-3}} * [[Globulovirus]] * [[Guttavirus]] * [[Gyrovirus]] * [[Hantavirus]] * [[Hemivirus]] * [[Henipavirus]] * [[Hepacivirus]] * [[Hepatovirus]] * [[Hepevirus]] * [[Hordeivirus]] * [[Hostuviroid]] * [[Hypovirus]] * [[Ichnovirus]] * [[Ictalurivirus]] * [[Idaeovirus]] * [[Idnoreovirus]] * [[Iflavirus]] * [[Ilarvirus]] * [[Iltovirus]] * [[Influenzavirus a]] * [[Influenzavirus b]] * [[Influenzavirus c]] * [[Inovirus]] * [[Iotapapillomavirus]] * [[Ipomovirus]] * [[Iridovirus]] * [[Isavirus]] * [[Iteravirus]] * [[Kappapapillomavirus]] * [[Kobuvirus]] * L5-slični virusi * [[Lagovirus]] * Lambda-slični virusi * [[Lambdapapillomavirus]] * [[Leishmaniavirus]] * [[Lentivirus]] * [[Leporipoxvirus]] * [[Levivirus]] * [[Luteovirus]] * [[Lymphocryptovirus]] * [[Lymphocystivirus]] * [[Lyssavirus]] * [[Macavirus]] * [[Machlomovirus]] * [[Macluravirus]] * [[Maculavirus]] * [[Mamastrovirus]] * [[Mandarivirus]] * [[Marafivirus]] * [[Marburgvirus]] * [[Mardivirus]] * [[Marnavirus]] * [[Mastadenovirus]] * [[Mastrevirus]] * [[Megalocytivirus]] * [[Metapneumovirus]] * [[Metavirus]] * [[Microvirus]] * [[Mimivirus]] * [[Mimoreovirus]] * [[Mitovirus]] {{col-4}} * [[Molluscipoxvirus]] * [[Morbillivirus]] * Mu-slični virusi * [[Mupapillomavirus]] * [[Muromegalovirus]] * [[Mycoreovirus]] * N15-slični virusi * N4-slični virusi * [[Nairovirus]] * [[Nanovirus]] * [[Narnavirus]] * [[Necrovirus]] * [[Nepovirus]] * [[Norovirus]] * [[Novirhabdovirus]] * [[Nucleorhabdovirus]] * [[Nupapillomavirus]] * [[Okavirus]] * [[Oleavirus]] * [[Omegatetravirus]] * [[Omicronpapillomavirus]] * [[Ophiovirus]] * [[Orbivirus]] * [[Orthobunyavirus]] * [[Orthohepadnavirus]] * [[Orthopoxvirus]] * [[Orthoreovirus]] * [[Oryzavirus]] * [[Ostreavirus]] * [[Ourmiavirus]] * P1-slični virusi * P22-slični virusi * P2-slični virusi * [[Panicovirus]] * [[Parapoxvirus]] * [[Parechovirus]] * [[Partitivirus]] * [[Parvovirus]] * [[Pecluvirus]] * [[Pefudensovirus]] * [[Pelamoviroid]] * [[Percavirus]] * [[Pestivirus]] * [[Petuvirus]] * [[Phaeovirus]] * Phi29-slični virusi * Phic31-slični virusi * Phih-slični virusi * [[Phlebovirus]] * [[Phytoreovirus]] * [[Picobirnavirus]] * [[Pipapillomavirus]] * [[Plasmavirus]] * [[Plectrovirus]] * [[Pneumovirus]] * [[Polemovirus]] * [[Polerovirus]] * [[Polyomavirus]] * [[Pomovirus]] * [[Pospiviroid]] * [[Potexvirus]] * [[Potyvirus]] {{col-5}} * [[Prasinovirus]] * [[Proboscivirus]] * [[Prymnesiovirus]] * [[Pseudovirus]] * Psim1-slični virusi * [[Ranavirus]] * [[Raphidovirus]] * [[Respirovirus]] * [[Rhadinovirus]] * [[Rhizidiovirus]] * [[Roseolovirus]] * [[Rotavirus]] * [[Rubivirus]] * [[Rubulavirus]] * [[Rudivirus]] * [[Rymovirus]] * [[Sadwavirus]] * [[Salterprovirus]] * [[Sapovirus]] * [[Seadornavirus]] * [[Semotivirus]] * [[Sequivirus]] * [[Siadenovirus]] * [[Simplexvirus]] * [[Sirevirus]] * [[Sobemovirus]] * [[Soymovirus]] * Sp01-slični virusi * [[Spiromicrovirus]] * [[Spumavirus]] * [[Suipoxvirus]] * T1-slični virusi * T4-slični virusi * T5-slični virusi * T7-slični virusi * [[Tectivirus]] * [[Tenuivirus]] * [[Teschovirus]] * [[Thetapapillomavirus]] * [[Thogotovirus]] * [[Tobamovirus]] * [[Tobravirus]] * [[Tombusvirus]] * [[Topocuvirus]] * [[Torovirus]] * [[Tospovirus]] * [[Totivirus]] * [[Trichovirus]] * [[Tritimovirus]] * [[Tungrovirus]] * [[Tymovirus]] * [[Umbravirus]] * [[Varicellovirus]] * [[Varicosavirus]] * [[Vesiculovirus]] * [[Vesivirus]] * [[Vitivirus]] * [[Waikavirus]] * [[Whispovirus]] * [[Xipapillomavirus]] * [[Yatapoxvirus]] * [[Zetapapillomavirus]] {{col-end}} |} == HIV virus == [[HIV]] virus pripada RNK virusima, veličine oko 100&nbsp;nm, sa geometrijski pravilnom strukturom. Među [[RNK virusi]]ma on pripada [[retrovirus]]ima koji imaju jednolančanu RNK, obavijenu kapsidom i dodatnim omotačem. Smatra se da ovaj virus može provesti u latentnom (mirujućem) stanju u domaćinu duži niz godina, pre nego što izazove bolest. == Povezano == * [[Virusna neuraminidaza]] === Reference === {{Reflist|2}} == Literatura == {{Refbegin|2}} * Diklić Vera: Prionska oboljenja CNS, Beograd * Džouns S, van Lun B (2002): Genetika za početnike, Hinaki, Beograd * Krstić, Lj. (2003): Čovek i mikrobi, Izdavačka kuća ''Draganić'', Beograd * Pavlović D: Prionske bolesti, Beograd * Šerban Nada (2001): Ćelija - strukture i oblici, ZUNS, Beograd * Radulović, Š. (1998):Mikrobiologija sa epidemiologijom, ZUNS, Beograd * Ridli M (2001): Genom, Plato, Beograd * Collier, Leslie; Balows, Albert; Sussman, Max (1998) ''Topley and Wilson's Microbiology and Microbial Infections'' ninth edition, Volume 1, ''Virology'', volume editors: Mahy, Brian and Collier, Leslie. Arnold. {{ISBN|0-340-66316-2}}. * Dimmock, N.J; Easton, Andrew J; Leppard, Keith (2007) ''Introduction to Modern Virology'' sixth edition, Blackwell Publishing, {{ISBN|1-4051-3645-6}}. * Knipe, David M; Howley, Peter M; Griffin, Diane E; Lamb, Robert A; Martin, Malcolm A; Roizman, Bernard; Straus Stephen E. (2007) ''Fields Virology'', Lippincott Williams & Wilkins. {{ISBN|0-7817-6060-7}}. * Shors, Teri (2008). ''Understanding Viruses''. Jones and Bartlett Publishers. {{ISBN|0-7637-2932-9}}. * Feodor Lynen: ''Das Virusproblem.'' In: ''Angewandte Chemie Band 51. Nr. 13, 1938, {{ISSN|0044-8249}}, S. 181–185. * Hans W. Doerr, Wolfram H. Gerlich (Hrsg.): ''Medizinische Virologie – Grundlagen, Diagnostik und Therapie virologischer Krankheitsbilder.'' Thieme, Stuttgart / New York 2002, {{ISBN|3-13-113961-7}}. * Walter Doerfler: ''Viren.'' Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt a. M. 2002, {{ISBN|3-596-15369-7}}. * Guenther Witzany (Hrsg.): ''Viruses: Essential Agents of Life.'' Springer, Dordrecht 2012, {{ISBN|978-94-007-4898-9}}. * Dietrich Falke, Jürgen Bohl u.&nbsp;a.: ''Virologie am Krankenbett: Klinik, Diagnostik, Therapie.'' Springer, Heidelberg u. a. 1998, {{ISBN|3-540-64261-7}}. (mit Literaturangaben) * Dietrich Falke, Jürgen Podlech: ''Viren.'' In: Karsten Brand, Peter Reuter (Hrsg.): ''Springer Lexikon Medizin.'' Springer, Berlin / Heidelberg / New York 2004, {{ISBN|978-3-540-20412-1}}, S. 2273-2282. * S. J. Flint, L. W. Enquist, V. R. Racaniello (Hrsg.): ''Principles of Virology.'' 2. Auflage, ASM Press, Washington DC 2003, {{ISBN|1-55581-259-7}}. * Alfred Grafe: ''Viren – Parasiten unseres Lebensraumes.'' Springer, Berlin / Heidelberg / New York 1977, {{ISBN|3-540-08482-7}}. * David M. Knipe, Peter M. Howley et&nbsp;al. (Hrsg.): ''Fields’ Virology.'' 2 Bände, 5. Auflage, Lippincott Williams & Wilkins, Philadelphia 2007, {{ISBN|978-0-7817-6060-7}} (Standardwerk der Virologie). * Arnold J. Levine: ''Viren: Diebe, Mörder und Piraten.'' Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 1992, {{ISBN|3-86025-073-6}}. * Susanne Modrow, Dietrich Falke, Uwe Truyen: ''Molekulare Virologie. Eine Einführung für Biologen und Mediziner.'' (= ''Spektrum-Lehrbuch''). 2. Auflage, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 2002, {{ISBN|3-8274-1086-X}}. * Stephen S. Morse: ''The Evolutionary Biology of Viruses.'' Raven Press, New York 1994, {{ISBN|0-7817-0119-8}}. * Sven P. Thoms: ''Ursprung des Lebens: wie und wann entstand Leben auf der Erde? ...'' (= ''Fischer-Taschenbücher; Fischer kompakt.''). Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt a.M. 2005, {{ISBN|3-596-16128-2}}. * Luis P. Villarreal: ''Viruses and the Evolution of Life.'' ASM Press, Washington 2005, {{ISBN|978-1-55581-309-3}}. * Ernst-Ludwig Winnacker: ''Viren: Die heimlichen Herrscher. Wie Grippe, Aids und Hepatitis unsere Welt bedrohen.'' Eichborn, Frankfurt a.M. 1999, {{ISBN|3-8218-1598-1}}. * Gottfried Schuster: ''Viren in der Umwelt.'' Teubner, Stuttgart 1998, {{ISBN|3-519-00209-4}}. * Dorothy H. Crawford: ''The invisible enemy: a natural history of viruses.'' Oxford Univ. Press, Oxford 2002, {{ISBN|0-19-856481-3}}. * Brian W. Mahy: ''The dictionary of virology.'' Elsevier, Amsterdam 2008, {{ISBN|0-12-373732-X}}. * Susanne Modrow: ''Viren: Grundlagen, Krankheiten, Therapien.'' [Eine allgemeinverständliche Einführung für medizinische Laien]. C.H. Beck, München 2001. {{ISBN|3-406-44777-5}} * Sunit K. Singh (Hrsg.): ''Viral Infections and Global Change.'' [Über den Einfluss der Globalisierung und des Klimawandels auf die Verbreitung und Übertragung von Viren, speziell tropischen Viren]. Wiley Blackwell, 2014. {{ISBN|978-1-118-29787-2}} (Print); {{ISBN|978-1-118-29809-1}} (eBook) {{Refend}} == Vanjske veze == {{Sisterlinks|wikt=Virus|b=Virus|q=Virus|s=Virus|commons=Virus|n=Virus|v=Virus}} * [http://viralzone.expasy.org/ ViralZone] A Swiss Institute of Bioinformatics resource for all viral families, providing general molecular and epidemiological information * [http://www.ibioseminars.org/lectures/global-health-a-energy/david-baltimore.html David Baltimore online Seminar: "Introduction to Viruses and HIV"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013220414/http://www.ibioseminars.org/lectures/global-health-a-energy/david-baltimore.html |date=2011-10-13 }} * [http://www.ibioseminars.org/lectures/bio-mechanisms/ari-helenius-part-1.html Ari Helenius online seminar: "Virus entry"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111014045104/http://www.ibioseminars.org/lectures/bio-mechanisms/ari-helenius-part-1.html |date=2011-10-14 }} * [http://opinionator.blogs.nytimes.com/2009/12/15/a-gazillion-tiny-avatars/ "A Gazillion Tiny Avatars"], article on viruses by Olivia Judson, NY Times, 15 Dec 2009 * [http://www.khanacademy.org/video/viruses?playlist=Biology Khan Academy, video lecture] * [http://www.mdpi.com/journal/viruses/ ''Viruses'']&nbsp;– an Open Access journal * [http://www.pdbe.org/emsearch/comp_type:virus%20AND%20status:REL 3D virus structures in EM Data Bank (EMDB)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190919075459/https://www.ebi.ac.uk/pdbe/emdb/searchResults.html/?q=comp_type:virus |date=2019-09-19 }} [[Kategorija:Virusi| ]] [[Kategorija:Granični život]] 7ru8o7olcifndnzw2tk05mxlojcrlta Tuberkuloza 0 3795 42683474 42675174 2026-09-06T02:56:42Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683474 wikitext text/x-wiki {{redirect|Sušica}} {{Infobox Bolest | Name = Tuberkuloza | Image = Tuberculosis-x-ray-1.jpg | Caption = Rendgenski snimak tuberkuloznih pluća | DiseasesDB = 8515 | ICD10 = {{ICD10|A|15||a|15}}–{{ICD10|A|19||a|15}} (Tuberkuloza dišnih putova dokazana/nedokazana bakteriološki i histološki, Tuberkuloza živčanog sustava, Tuberkuloza ostalih organa, Milijarna tuberkuloza) | ICD9 = {{ICD9|010}}–{{ICD9|018}} | ICDO = | OMIM = 607948 | MedlinePlus = 000077 | MedlinePlus_mult = {{MedlinePlus2|000624}} | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 2324 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|emerg|618}} {{eMedicine2|radio|411}} | MeshID = D014376 }} '''Tuberkuloza''' ili '''sušica''' (poznata pod skraćenicama ''TB'' ili ''TBC'') je [[zarazna bolest]] koju izazivaju uzrokuju razni sojevi mikobakterija, obično ''[[Mycobacterium tuberculosis]]''.<ref name=Robbins>{{cite book |author=Kumar V, Abbas AK, Fausto N, Mitchell RN |year=2007. |title=Robbins Basic Pathology |url=https://archive.org/details/robbinsbasicpath0000unse_q0t1 |edition=8. izdanje |publisher=izdavač: Saunders Elsevier |pages=str. 516.–522. |isbn=978-1-4160-2973-1}}</ref> . Najčešće se javlja kao tuberkuloza pluća, ali pojedini oblici napadaju centralni nervni sistem (meningitis), [[cirkulatorni sistem]] (milijarni TB), [[limfni sistem]], [[genitourinarni sistem]], [[kosti]] i [[zglobovi|zglobove]]. Tuberkuloza je jedna od najraširenijih zaraznih bolesti u svijetu i računa se da je njome zaraženo između 2 i 3 milijarde ljudi. Svake godine se zarazi oko 9 miliona ljudi. Prenosi se kapljičnim putem, zrakom, kada bolesnici s aktivnim oblikom TBC kašlju, kišu ili pljuju.<ref name=AP>{{cite journal|author=Konstantinos A |year=2010 |title=Testing for tuberculosis |journal=Australian Prescriber |volume=svezak 33 |issue=broj 1|pages=str. 12.–18. |url= http://www.australianprescriber.com/magazine/33/1/12/18/}}</ref> U većini slučajeva, bolest je asimptomatska i latentna, ali u jednom od oko deset slučajeva napreduje u aktivnu bolest. Neliječena tuberkuloza dovodi do smrti u više od 50% bolesnika. Klasični simptomi aktivne TBC infekcije su [[kašalj|kronični kašalj]] s [[hemoptiza|hemoptizom]] (krvavi iskašljaj), [[vrućica|vrućicom]], [[znojenje|noćnim znojenjem]] i [[mršavljenje]]m. (TBC se naziva i “sušicom” jer bolesnici gube tjelesnu masu, kao da se suše.) Infekcija drugih organa izaziva niz različitih simptoma. [[Dijagnoza|Medicinska dijagnoza]] aktivne TBC postavlja se na osnovi [[radiologija|radiološkog nalaza]] (obično rentgenske slike pluća), mikroskopske pretrage tjelesnih tekućina i mikrobiološkog uzgoja uzročnika u kulturi. Dijagnoza letentne TBC se zasniva na [[Mantoux test|Mantouxovom testu]] i pretragama krvi. Liječenje tuberkuloze nije jednostavno, i sastoji se od dugotrajne primjene brojnih [[antibiotik]]a. Osobe s kojima bolesnik dolazi u dodir također se podvrgavaju probiru i ako je to potrebno, liječenju. U slučajevima tuberkuloze otporne na više lijekova sve veći problem predstavlja [[otpornost na antibiotike]]. Kako bi se TBC spriječila, treba provoditi probir stanovništva na bolest i [[cijepljenje]] s [[bacil Calmette-Guérin|bacilom Calmette&ndash;Guérin]] (BCG) cjepivom. Stručnjaci smatraju da je trećina [[Stanovništvo svijeta|svjetskog stanovništva]] zaražena s ''M. tuberculosis'',<ref name=WHO2012data>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs104/en/index.html|title=Tuberculosis Fact sheet N°104|publisher=[[World Health Organization]]|date=studeni 2010.|accessdate=26. srpnja 2011.}}</ref> a da svake sekunde dolazi do novog slučaja infekcije.<ref name=WHO2012data/> Procjenjuje se da je 2007. širom svijeta bilo 3,7 milijuna aktivnih slučajeva bolesti.<ref name=WHO2009-Epidemiology>{{cite book |title=Global tuberculosis control: epidemiology, strategy, financing |author=World Health Organization |year=2009. |isbn=978-92-4-156380-2 |chapter=Epidemiology |chapterurl=http://who.int/entity/tb/publications/global_report/2009/pdf/chapter1.pdf |accessdate=12. studenog 2009. |pages=str. 6.–33. }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U [[2010.]] je procijenjena pojava od 8,8 milijuna novih slučajeva, te 1,5 milijuna s ovom bolešću povezanih smrtnih slučajeva, najviše u [[zemlje u razvoju|zemljama u razvoju]].<ref name=WHO2011>{{cite web|title=The sixteenth global report on tuberculosis|author=World Health Organization|url=http://www.who.int/tb/publications/global_report/2011/gtbr11_executive_summary.pdf|year=2011.}}</ref> Apsolutni broj oboljelih od tuberkuloze od [[2006.]] opada, a broj novih slučajeva je u padu od [[2002.]]<ref name=WHO2011/> Tuberkuloza je širom svijeta nejednako učestala. Oko 80% stanovništva u mnogim azijskim i afričkim zemljama pokazuje pozitivnu reakciju na tuberkulinski test, dok taj postotak u [[SAD|Sjedinjenim Državama]] iznosi 5-10%.<ref name=Robbins/> U [[zemlje u razvoju|zemljama u razvoju]] više osoba obolijeva od tuberkuloze zbog oslabljenog imunosnog sustava. U tipičnim slučajevima, to su osobe zaražene [[HIV|HIV-om]] i oboljele od [[AIDS|AIDS-a]].<ref name=Lancet11/> == Znakovi i simptomi == [[Datoteka:Tuberculosis symptoms.svg|mini|320px|Navedeni su glavni simptomi raznih oblika i stadija tuberkuloze.<ref>{{cite web|url=http://www.emedicinehealth.com/tuberculosis/page3_em.htm|title=Tuberculosis Symptoms|publisher=[[eMedicine]]Health|author=Schiffman G|date=15. siječanj 2009.}}</ref> Simptomi različitih oblika se uvelike preklapaju, dok su neki izrazitije (ali ne u potpunosti) specifični za pojedine oblike. Istovremeno može postojati više oblika bolesti.]] Aktivni oblik bolesti razvija se u oko 5&ndash;10% bolesnika zaraženih tuberkulozom, a koji nisu zaraženi i HIV-om.<ref name=Pet2005>{{cite book|last=al.]|first=edited by Peter G. Gibson ; section editors, Michael Abramson ... [et|title=Evidence-based respiratory medicine|year=2005.|publisher=Blackwell|location=Oxford|isbn=978-0-7279-1605-1|pages=str. 321.|url=http://books.google.ca/books?id=sDIKJ1s9wEQC&pg=PA321|edition=1. izdanje}}</ref> Za razliku od toga, u bolesnika zaraženih i HIV-om i tuberkulozom, aktivna se bolest razvija u 30% slučajeva.<ref name=Pet2005/> Tuberkulozom se može zaraziti bilo koji dio tijela, no najčešće do zaraze dolazi u plućima (plućna tuberkuloza).<ref name=ID10/> /> Do ekstrapulmonalne TBC dolazi kad se žarište infekcije nalazi izvan pluća, a ekstrapulmonalna tuberkuloza može postojati istovremeno s plućnom.<ref name=ID10/> Opći znakovi i simptomi su [[vrućica]], [[tresavica]], noćno [[znojenje]], gubitak apetita, [[mršavljenje]] i zamor.<ref name=ID10/> Također se mogu razviti [[batićasti prsti]].<ref name=Pet2005/> === Plućna TBC === Ukoliko se infekcija tuberkulozom aktivira, u oko 90% bolesnika zahvaća pluća.<ref name=Lancet11/><ref>{{cite book|last=Behera|first=D.|title=Textbook of pulmonary medicine|year=2010.|publisher=Jaypee Brothers Medical Pub.|location=New Delhi|isbn=978-81-8448-749-7|pages=str. 457.|url=http://books.google.ca/books?id=0TbJjd9eTp0C&pg=PA457|edition=2. izdanje}}</ref> Simptomi mogu biti [[bol]] u prsištu i dugotrajni [[kašalj]] praćen iskašljajem.<!-- <ref name=Lancet11/> --> Oko 25% bolesnika nema nikakve simptome (odnosno, bolest je “asimptomatska”).<ref name=Lancet11/> Ponekad se u iskašljaju nalazi mala količina krvi [[hemoptiza|iskašljavanje krvi]]. U rijetkim slučajevima, bolest može oštetiti stijenku [[plućna arterija|plućne arterije]], izazivajući obilno krvarenje koje se naziva [[Rasmussenova aneurizma]].<!-- <ref name=ID10/> --> Tuberkuloza može prijeći u kroničnu bolest i izazvati opsežno [[Ožiljak|ožiljkavanje]] u gornjim režnjevima pluća.<!-- <ref name=ID10/> --> Gornji režnjevi su ujedno i najčešće zahvaćeni bolešću.<ref name=ID10/> Razlog tome je nepoznat, ali se smatra da se možda radi o tome da je strujanje zraka u gornjim režnjevima pluća izrazitije nego u donjima,<ref name="Robbins" /> ili je uzrok slabiji protok [[limfa|limfe]].<ref name=ID10/> === Ekstrapulmonalna TBC === U 15&ndash;20% slučajeva aktivne bolesti, dolazi do rasapa izvan dišnog sustava, što uzrokuje druge oblike TBC.<ref>{{cite book|last=Jindal|first=editor-in-chief SK|title=Textbook of pulmonary and critical care medicine|publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=978-93-5025-073-0|pages=str. 549.|url=http://books.google.ca/books?id=EvGTw3wn-zEC&pg=PA549}}</ref> TBC izvan dišnog sustava se naziva “ekstrapulmonalnom tuberkulozom”<ref name=Extra2005>{{cite journal|pmid=16300038|year=2005|author=Golden MP, Vikram HR|title=Extrapulmonary tuberculosis: an overview|volume=svezak 72|issue=broj 9|pages=str. 1761.–1768.|journal=American family physician}}</ref> Ekstrapulmonalna TBC se češće razvija u [[imunosupresija|imunosuprimiranih]] osoba i u male djece. Do ekstrapulmonalne TBC dolazi u više od 50% bolesnika zaraženih HIV-om.<ref name=Extra2005/> Najčešća mjesta na kojima se ekstrapulmonalna tuberkuloza pojavljuje su [[pleura]] (tuberkulozni pleuritis), [[središnji živčani sustav]] (tuberkulozni [[meningitis]]), i [[limfni čvor]]ovi ([[škrofule]] na vratu). Ekstrapulmonalna tuberkuloza može zahvatiti [[mokraćni sustav|mokraćni]] ili [[spolni sustav]] (urogenitalna tuberkuloza ) te kosti i zglobove ([[Pottova bolest]] kralješnice), kao i druge lokalizacije u tijelu. Kad se bolest proširi na kosti, naziva se "koštanom tuberkulozom",<ref>{{cite book|last=Kabra|first=[edited by] Vimlesh Seth, S.K.|title=Essentials of tuberculosis in children|year=2006.|publisher=Jaypee Bros. Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=978-81-8061-709-6|pages=str. 249.|url=http://books.google.ca/books?id=HkH0YbyBHDQC&pg=PA249|edition=3. izdanje}}</ref> koja predstavlja oblik [[osteomijelitis]]a.<ref name="Robbins" /> Potencijalno opasniji, po tijelu prošireniji oblik TBC naziva se “diseminiranom” TBC, još poznatom i pod nazivom [[milijarna tuberkuloza]].<ref name=ID10/> Milijarna tuberkuloza predstavlja oko 10% slučajeva ekstrapulmonalne bolesti.<ref name=Gho2008/> == Uzročnici == === Mikobakterije === [[Datoteka:Mycobacterium tuberculosis.jpg|mini|250px|Mikrofotografija pomoću skenirajućeg [[Elektronski mikroskop|elektronskog mikroskopa]] bakterije ''[[Mycobacterium tuberculosis]]'']] Glavni uzročnik TBC je ''[[Mycobacterium tuberculosis]]'', mali [[aerobni organizam|aerobni]] nepokretljivi [[bacil]].<ref name=ID10>{{cite book|last=Dolin|first=[edited by] Gerald L. Mandell, John E. Bennett, Raphael|title=Mandell, Douglas, and Bennett's principles and practice of infectious diseases|year=2010.|publisher=Churchill Livingstone/Elsevier|location=Philadelphia, PA|isbn=978-0-443-06839-3|pages=poglavlje 250|edition=7. izdanje}}</ref> Mnoge jedinstvene kliničke osobine ovog uzročnika posljedica su obilnog sadržaja [[lipidi|lipida]] u njegovoj stijenci.<ref>{{cite book |author=Southwick F |title=Infectious Diseases: A Clinical Short Course, 2. izdanje |publisher=McGraw-Hill Medical Publishing Division |date=10. prosinca 2007. |pages=str. 313.–314. |chapter=poglavlje 4: Pulmonary Infections |page=str. 104. |url=http://pharma-books.blogspot.com/2009/01/infectious-disease-clinical-short.html |isbn=0-07-147722-5 |archiveurl=https://archive.today/20120713125232/http://pharma-books.blogspot.de/2009/01/infectious-disease-clinical-short.html |archivedate=2012-07-13 |access-date=2013-08-11 |deadurl=no }}</ref> Do [[stanična dioba|stanične diobe]] uzročnika dolazi svakih 16 &ndash;20 sati, što je sporo u usporedbi s drugim bakterijama, koje se obično podijele za manje od jednog sata.<ref>{{cite book|last=Jindal|first=editor-in-chief SK|title=Textbook of pulmonary and critical care medicine|publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=978-93-5025-073-0|pages=str. 525.|url=http://books.google.ca/books?id=rAT1bdnDakAC&pg=PA525}}</ref> [[stanična stjenka|Vanjska stijenka]] mikobakterija sastoji se od dvostrukog sloja lipida.<ref name=Niederweis2010>{{cite journal |author=Niederweis M, Danilchanka O, Huff J, Hoffmann C, Engelhardt H |title=Mycobacterial outer membranes: in search of proteins |journal=Trends in Microbiology |volume=svezak 18 |issue=broj 3 |pages=str. 109.–116. |date=March 2010 |pmid=20060722 |pmc=2931330|doi=10.1016/j.tim.2009.12.005 |issn=0966-842X }}</ref> [[Bojenje po Gramu|Bojenjem po Gramu]] MTBC se oboji ili vrlo slabo "Gram pozitivno" ili uopće ne, zbog obilnog sadržaja [[lipidi|lipida]] i [[mikolična kiselina|mikolične kiseline]] u stijenci.<ref name=Madison_2001>{{cite journal |author=Madison B |title=Application of stains in clinical microbiology |journal=Biotech Histochem |volume=svezak 76 |issue=broj 3 |pages=str. 119.–125. |year=2001 |pmid=11475314 |doi=10.1080/714028138}}</ref> MTBC može preživjeti dezinfekciju slabim [[dezinfekcija|dezinfekcijskim sredstvima]], a u okolišu može preživjeti tjednima u obliku [[endospora]]. U prirodi, ova bakterija može rasti i umnožavati se samo unutar živih stanica domaćina, no ''M. tuberculosis'' se može uzgojiti i [[in vitro|u laboratorijskim uvjetima]].<ref name=Parish_1999>{{cite journal |author=Parish T, Stoker N |title=Mycobacteria: bugs and bugbears (two steps forward and one step back) |journal=Molecular Biotechnology |volume=svezak 13 |issue=broj 3 |pages=str. 191.–200. |year=1999 | pmid=10934532 |doi = 10.1385/MB:13:3:191}}</ref> Pomoću boja za tkiva mikroskopskom pretragom uzorka [[iskašljaj]]a, MTBC se može pronaći pomoću svjetlosnog [[mikroskop]]a. Iskašljaj je naziva i “sputum”. Budući da se MTBC može obojati određenim bojama čak i nakon obrade u kiseloj otopini, svrstava se u [[acidorezistentne bakterije]].<ref name=Robbins/><ref name="Madison_2001"/> "/> Dvije najčešće korištene metode bojenja acidorezistentnih bakterija su [[bojenje po Ziehl&ndash;Neelsenu]], pri čemu se acidorezistentne bakterije obojaju jarko crveno zbog čega su uočljive na plavoj pozadini preparata<ref name=Stain2000>{{cite book |author= |title=Medical Laboratory Science: Theory and Practice|publisher=Tata McGraw-Hill |location=New Delhi |year=2000. |pages=str. 473. |isbn=0-07-463223-X|url=http://books.google.ca/books?id=lciNs3VQPLoC&pg=PA473}}</ref> i bojom [[auramin-rodamin]] nakon čega se preparat pregledava pomoću [[fluorescentna mikroskopija|fluorescentne mikroskopije]].<ref>{{cite book|last=Piot|first=editors, Richard D. Semba, Martin W. Bloem; foreword by Peter|title=Nutrition and health in developing countries|year=2008.|publisher=Humana Press|location=Totowa, NJ|isbn=978-1-934115-24-4|pages=str. 291.|url=http://books.google.ca/books?id=RhH6uSQy7a4C&pg=PA291|edition=2. izdanje}}</ref> Skupina ''M. tuberculosis'' (MTBC) obuhvaća još četiri [[mikobakterije]]: ''[[Mycobacterium bovis]]'', ''[[Mycobacterium africanum]]'', ''[[Mycobacterium canetti]]'', i ''[[Mycobacterium microti]]''.<ref>{{cite journal |author=van Soolingen D |title=A novel pathogenic taxon of the Mycobacterium tuberculosis complex, Canetti: characterization of an exceptional isolate from Africa |journal=International Journal of Systematic Bacteriology |volume=svezak 47 |issue=broj 4 |pages=str. 1236.–1245. |year=1997 |pmid=9336935|doi=10.1099/00207713-47-4-1236 |display-authors=1 |last2=Hoogenboezem |first2=T. |last3=De Haas|first3=P. E. W. |last4=Hermans |first4=P. W. M. |last5=Koedam |first5=M. A. |last6=Teppema |first6=K. S. |last7=Brennan|first7=P. J. |last8=Besra |first8=G. S. |last9=Portaels |first9=F.}}</ref> “M. africanum” nije proširen, ali je značajan uzročnik tuberkuloze u pojedinim dijelovima Afrike.<ref>{{cite journal |author=Niemann S |title=Mycobacterium africanum Subtype II Is Associated with Two Distinct Genotypes and Is a Major Cause of Human Tuberculosis in Kampala, Uganda|journal=J. Clin. Microbiol. |volume=svezak 40 |issue=broj 9 |pages=str. 3398.–3405. |year=2002 |pmid=12202584 |pmc=130701|doi=10.1128/JCM.40.9.3398-3405.2002 |display-authors=1 |last2=Rusch-Gerdes |first2=S. |last3=Joloba|first3=M. L. |last4=Whalen |first4=C. C. |last5=Guwatudde |first5=D. |last6=Ellner |first6=J. J. |last7=Eisenach|first7=K. |last8=Fumokong |first8=N. |last9=Johnson |first9=J. L.}}</ref><ref>{{cite journal |author=Niobe-Eyangoh SN|title=Genetic Biodiversity of Mycobacterium tuberculosis Complex Strains from Patients with Pulmonary Tuberculosis in Cameroon |journal=J. Clin. Microbiol. |volume=svezak 41 |issue=broj 6 |pages=str. 2547.–2553. |year=2003 |pmid=12791879 |pmc=156567|doi=10.1128/JCM.41.6.2547-2553.2003 |display-authors=1 |last2=Kuaban |first2=C. |last3=Sorlin|first3=P. |last4=Cunin |first4=P. |last5=Thonnon |first5=J. |last6=Sola |first6=C. |last7=Rastogi |first7=N.|last8=Vincent |first8=V. |last9=Gutierrez |first9=M. C.}}</ref> ''M. bovis'' je bio česti uzročnik tuberkuloze, ali je u razvijenim zemljama uvođenje [[pasterizacija|pasterizacije]] mlijeka uvelike smanjilo važnost ove mikobakterije kao javnozdravstvenog problema.<ref name=Robbins/><ref>{{cite journal |author=Thoen C, Lobue P, de Kantor I |title=The importance of''Mycobacterium bovis'' as a zoonosis |journal=Vet. Microbiol. |volume=svezak 112 |issue=broj 2–4 |pages=str. 339.–345. |year=2006 |pmid=16387455 |doi=10.1016/j.vetmic.2005.11.047}}</ref> ''M. canetti'' je rijetkost i čini se da je ograničen na rt [[Afrika|Afrike]], premda se nekoliko slučajeva zaraze pojavilo i u emigranata iz Afrike.<ref>{{cite book|last=Acton|first=Q. Ashton|title=Mycobacterium Infections: New Insights for the Healthcare Professional|year=2011.|publisher=ScholarlyEditions|isbn=978-1-4649-0122-5|pages=str. 1968.|url=http://books.google.ca/books?id=g2iFfV6uEuAC&pg=PA1968}}</ref><ref>{{cite journal|last=Pfyffer|first=GE|coauthors=Auckenthaler, R, van Embden, JD, van Soolingen, D|title=Mycobacterium canettii, the smooth variant of M. tuberculosis, isolated from a Swiss patient exposed in Africa.|journal=Emerging infectious diseases|date= 1998|volume=svezak 4|issue=broj 4|pages=str. 631.-634.|pmid=9866740}}</ref> ''M. microti'' je također rijetkost i uglavnom izaziva zarazu u imunodeficijentnih osoba, no možda je i uobičajeniji nego što se misli.<ref>{{cite journal|last=Panteix|first=G|coauthors=Gutierrez, MC, Boschiroli, ML, Rouviere, M, Plaidy, A, Pressac, D, Porcheret, H, Chyderiotis, G, Ponsada, M, Van Oortegem, K, Salloum, S, Cabuzel, S, Bañuls, AL, Van de Perre, P, Godreuil, S|title=Pulmonary tuberculosis due to Mycobacterium microti: a study of six recent cases in France.|journal=Journal of medical microbiology|date=2010 |volume=svezak 59|issue=broj 8|pages=str. 984.-989.|pmid=20488936}}</ref> Druge patogene mikobakterije su ''[[Mycobacterium leprae]]'', ''[[Mycobacterium avium]]'', i ''[[Mycobacterium kansasii]]''. Posljednje dvije se svrstavaju u "[[netuberkulozne mikobakterije]]" (NTBCM). NTBCM ne uzrokuju TBC niti [[lepra|lepru]], ali uzrokuju plućnu infekciju koja jako nalikuje na TBC.<ref name=ALA_1997>{{cite journal |title=Diagnosis and treatment of disease caused by nontuberculous mycobacteria. This official statement of the American Thoracic Society was approved by the Board of Directors, March 1997. Medical Section of the American Lung Association |journal=Am J Respir Crit Care Med |volume=svezak 156 |issue=broj2 drugi dio |pages=str. S1.–S25. |year=1997 |pmid = 9279284 |author=American Thoracic Society }}</ref> === Rizični čimbenici === Nekoliko je čimbenika koji stvaraju podložnost infekciji TBC. Širom svijeta, najvažniji rizični čimbenik je [[HIV]]; 13% svih bolesnika od TBC zaraženo je virusom HIV-a.<ref name=WHO2011/> Ovaj je problem čest u [[subsaharska Afrika|subsaharskoj Africi]], gdje je učestalost infekcije HIV-om visoka.<ref>{{cite web|author=World Health Organization|url=http://www.who.int/tb/publications/global_report/en/index.html|title=Global tuberculosis control–surveillance, planning, financing WHO Report 2006|accessdate=13. rujna 2006.}}</ref><ref>{{cite journal|last=Chaisson|first=RE|coauthors=Martinson, NA|title=Tuberculosis in Africa--combating an HIV-driven crisis|journal=The New England Journal of Medicine|date= 2008-03-13|volume=svezak 358|issue=11|pages=str. 1089.–1092.|pmid=18337598|doi=10.1056/NEJMp0800809}}</ref> Tuberkuloza je usko povezana s prenapučenošću i [[neishranjenost|lošom prehranom]]. Ova povezanost čini TBC glavnom bolešću [[siromaštvo|siromaštva]].<ref name=Lancet11/> U velikoj opasnosti od zaraze TBC su intravenski [[narkoman]]i, stanovnici i zaposlenici na mjestima gdje se skupljaju osobe podložne infekciji (primjerice, [[zatvor]]i i domovi za [[beskućnik]]e), siromašne osobe i one koje nemaju odgovarajuću zdravstvenu zaštitu, etničke manjine visokog rizika, djeca koja dolaze u dodir s osobama visokog rizika i zdravstveni radnici koji liječe navedene skupine.<ref name=Griffith_1996>{{cite journal |author=Griffith D, Kerr C|title=Tuberculosis: disease of the past, disease of the present |journal=J Perianesth Nurs |volume=svezak 11 |issue=broj 4|pages=str. 240.–245. |year=1996 |pmid = 8964016|doi = 10.1016/S1089-9472(96)80023-2}}</ref> Još jedan od značajnih rizičnih čimbenika je [[KOPB|kronična plućna bolest]]. [[Silikoza]] povećava opasnost od zaraze oko 30 puta.<ref name=table3>{{cite journal |title=Targeted tuberculin testing and treatment of latent tuberculosis infection. American Thoracic Society |journal=MMWR Recomm Rep |volume=49 |issue=RR–6|pages=str. 1.–51.|date=June 2000 |pmid=10881762|url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr4906a1.htm#tab3|author1=ATS/CDC Statement Committee on Latent Tuberculosis Infection}}</ref> Pušači [[cigarete|cigareta]] su u skoro dvostruko većoj opasnosti od TBC od nepušača.<ref>{{cite journal|last=van Zyl Smit|first=RN|coauthors=Pai, M, Yew, WW, Leung, CC, Zumla, A, Bateman, ED, Dheda, K|title=Global lung health: the colliding epidemics of tuberculosis, tobacco smoking, HIV and COPD.|journal=The European respiratory journal : official journal of the European Society for Clinical Respiratory Physiology|date= 2010 |volume=svezak 35|issue=broj 1|pages=str. 27.-33.|pmid=20044459|quote=These analyses indicate that smokers are almost twice as likely to be infected with TB and to progress to active disease (RR of ∼1.5 for latent TB infection (LTBI) and RR of ∼2.0 for TB disease). Smokers are also twice as likely to die from TB (RR of ∼2.0 for TB mortality), but data are difficult to interpret because of heterogeneity in the results across studies.}}</ref> Ostali čimbenici koji također povećavaju opasnost od zaraze tuberkulozom su [[alkoholizam]]<ref name=Lancet11/> i [[diabetes mellitus]] (koji potrostručuje opasnost)<ref>{{cite journal|last=Restrepo|first=BI|title=Convergence of the tuberculosis and diabetes epidemics: renewal of old acquaintances|journal=Clinical infectious diseases: an official publication of the Infectious Diseases Society of America|date= 2007-08-15 |volume=svezak 45|issue=broj 4|pages=str. 436.–438.|pmid=17638190|doi=10.1086/519939|pmc=2900315}}</ref> Sve važniji čimbenici rizika, osobito u [[razvijene zemlje|razvijenim zemljama]] postaju i neki lijekovi, kao što su [[kortikosteroidi]] i [[infliximab]] (monoklonalno protutijelo protiv αTNF-a).<ref name=Lancet11/> Postoji i [[genska sklonost]]<ref>{{cite journal|last=Möller|first=M|coauthors=Hoal, EG|title=Current findings, challenges and novel approaches in human genetic susceptibility to tuberculosis|journal=Tuberculosis (Edinburgh, Scotland)|date= 2010 |volume=svezak 90|issue=broj 2|pages=str. 71.–83.|pmid=20206579|doi=10.1016/j.tube.2010.02.002}}</ref>, no znanstvenici zasad nisu utvrdili kolika je njezina važnost.<ref name=Lancet11/> == Mehanizam == [[Slika:TB poster.jpg|mini|220px|Javnozdravstvenim se kampanjama [[1920-ih]] godina pokušalo zaustaviti širenje TBC.]] === Prijenos === Kada bolesnici s aktivnim oblikom plućne TBC kašlju, kišu, govore, pjevaju ili pljuju, zrakom se šire zarazne kapljice, [[aerosol]] čiji je promjer 0,5 do [[µm]]. Prilikom samo jednog kihanja nastaje i do 40 000 kapljica.<ref name=Cole_1998>{{cite journal|author=Cole E, Cook C |title=Characterization of infectious aerosols in health care facilities: an aid to effective engineering controls and preventive strategies |journal=Am J Infect Control |volume=svezak 26 |issue=broj 4 |pages=str. 453.–464. |year=1998 |pmid=9721404|doi = 10.1016/S0196-6553(98)70046-X}}</ref> Bolest se može prenijeti putem svake od kapljica, jer je za zarazu tuberkulozom potrebna vrlo mala doza (zaraziti se može osoba koja udahne manje od 10 bakterija).<ref>{{cite journal |author=Nicas M, Nazaroff WW, Hubbard A |title=Toward understanding the risk of secondary airborne infection: emission of respirable pathogens |journal=J Occup Environ Hyg |volume=svezak 2 |issue=broj 3 |pages=str. 143.–154. |year=2005 |pmid=15764538|doi = 10.1080/15459620590918466}}</ref> U velikoj opasnosti od zaraze su osobe koje dolaze u dugotrajni, česti ili bliski dodir s bolesnicima od TBC, a stopa zaraze je procijenjena na 22%.<ref name=Ahmed_2011>{{cite journal |author=Ahmed N, Hasnain S |title=Molecular epidemiology of tuberculosis in India: Moving forward with a systems biology approach |journal=Tuberculosis |volume=svezak 91|issue=broj 5 |pages=str. 407.–413. |year=2011 |pmid = 21514230|doi = 10.1016/j.tube.2011.03.006}}</ref> Bolesnik s aktivnom, neliječenom tuberkulozom može godišnje zaraziti 10–15 (ili više) osoba.<ref name="WHO2012data"/> Tipično je da samo bolesnici s aktivnom TBC mogu zaraziti druge. Smatra se kako bolesnici s latentnim oblikom infekcije nisu zarazni.<ref name=Robbins/> Vjerojatnost prijenosa bolesti s jedne osobe na drugu ovisi o nekoliko čimbenika. To su: broj zaraznih kapljica koje zaražena osoba širi, prozračenost prostorija u kojima bolesnik boravi, trajanje izloženosti infekciji, [[virulencija]] soja ''M. tuberculosis'' i stanje imunosnog sustava nezaražene osobe.<ref name=CDCcourse>{{cite web|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC), Division of Tuberculosis Elimination|url=http://www.cdc.gov/tb/education/corecurr/pdf/corecurr_all.pdf|title=Core Curriculum on Tuberculosis: What the Clinician Should Know|pg=str. 24.|edition=5. izdanje|year=2011.}}</ref> > Kako bi se spiječilo širenje infekcije, preporučuje se bolesnike s aktivnom TBC staviti u karantenu i liječiti ih tuberkulostaticima. Nakon otprilike dva tjedna učinkovitog liječenja, bolesnici koji boluju od aktivne infekcije koja nije [[otpornost na antibiotike|otporna na antibiotike]] u pravilu prestaju biti zarazni za druge.<ref name="Ahmed_2011"/> U slučaju zaraze, obično je potrebno da prođu tri do četiri tjedna da bi novozaražena osoba postala dovoljno zarazna kako bi mogla zaraziti druge.<ref>{{cite web | url=http://www.mayoclinic.com/health/tuberculosis/DS00372/DSECTION=3|title=Causes of Tuberculosis|accessdate=19. rujna 2007.|date=21. prosinca 2006.|publisher=[[Mayo Clinic]]}}</ref> === Patogeneza === Oko 90% ljudi zaraženih s ''M. tuberculosis'' imaju [[asimptomatski]], latentni oblik TBC infekcije (ponekad zvan i LTBC).<ref name=Book90>{{cite book|last=Skolnik|first=Richard|title=Global health 101|year=2011.|publisher=Jones & Bartlett Learning|location=Burlington, MA|isbn=978-0-7637-9751-5|pages=str. 253|url=http://books.google.ca/books?id=sBQRpj4uWmYC&pg=PA253|edition=2. izdanje}}</ref> Vjerojatnost da će zaraza tijekom njihova života prijeći u aktivni oblik tuberkuloze iznosi 10%.<ref name=Arch2009>{{cite book|last=editors|first=Arch G. Mainous III, Claire Pomeroy,|title=Management of antimicrobials in infectious diseases: impact of antibiotic resistance.|year=2009.|publisher=Humana|location=Totowa, N.J.|isbn=978-1-60327-238-4|pages=str. 74.|url=http://books.google.ca/books?id=hwVFAPLYznsC&pg=PA74|edition=2. prerađeno izdanje}}</ref> U bolesnika zaraženih s HIV-om, vjerojatnost razvoja aktivne tuberkuloze iznosi skoro 10% godišnje.<ref name=Arch2009/> Ako se ne primijeni učinkovito liječenje, stopa smrtnosti od aktivne TBC iznosi do 66%<ref name=WHO2012data/> Infekcija s TBC započinje kad mikobakterije dospiju do [[plućne alveole|plućnih alveola]], gdje ulaze u alveolarne [[makrofag]]e i dijele se u njihovim [[endosomi]]ma.<ref name=Robbins/><ref name=Houben>{{cite journal |author=Houben E, Nguyen L, Pieters J | title=Interaction of pathogenic mycobacteria with the host immune system |journal=Curr Opin Microbiol | volume=svezak 9 | issue=broj 1 | pages=76–85 | year=2006 | pmid=16406837 | doi=10.1016/j.mib.2005.12.014}}</ref> Primarno mjesto infekcije u plućima naziva se " [[Ghonovo žarište]]" i smješteno je u gornjem dijelu donjeg režnja, ili u donjem dijelu [[pluća|gornjeg režnja]].<ref name=Robbins/> Do tuberkuloze pluća može doći i zarazom putem krvi, što se naziva [[Simonovo žarište]]. Simonovo se žarište tipično nalazi u vršku pluća.<ref>{{cite book|last=Khan|title=Essence Of Paediatrics|year=2011.|publisher=Elsevier India|isbn=978-81-312-2804-3|pages=str. 401.|url=http://books.google.ca/books?id=gERCc6KTxwoC&pg=PA401}}</ref> Prijenosom putem krvi infekcija se može proširiti i na udaljenije organe, poput perifernih [[limfni čvor|limfnih čvorova]], [[bubreg]]a, [[mozak|mozga]] i [[kost]]iju.<ref name=Robbins/><ref name=Herrmann_2005>{{cite journal |author=Herrmann J, Lagrange P |title=Dendritic cells and ''Mycobacterium tuberculosis'': which is the Trojan horse? |journal=Pathol Biol (Paris) |volume=svezak 53 |issue=broj 1|pages=str. 35.–40. |year=2005 |pmid = 15620608 |doi=10.1016/j.patbio.2004.01.004}}</ref> Tuberkuloza može zahvatiti sve dijelove tijela, ali iz nepoznatih razloga rijetko su zahvaćeni [[srce]], skeletni [[mišići]], [[gušterača]] i [[štitna žlijezda]].<ref>{{cite journal |author=Agarwal R, Malhotra P, Awasthi A, Kakkar N, Gupta D |pmc=1090580 |title=Tuberculous dilated cardiomyopathy: an under-recognized entity? |journal=BMC Infect Dis |volume=svezak 5 |issue=broj 1 |page=str. 29. |year=2005 |pmid=15857515 |doi=10.1186/1471-2334-5-29}}</ref> Tuberkuloza je [[granulomatozna upala]]. [[granulom]]i su nakupine upalnih stanica: [[makrofag]]a, [[T limfociti|T limfocita]] i [[B limfociti|B limfocita]], gdje [[limfociti]] okružuju zaražene makrofage. Stvaranjem granuloma tijelo nastoji spriječiti širenje mikobakterija i stvara lokalno okruženje za lakše međudjelovanje stanica imunosnog sustava. Bakterije unutar granuloma mogu postati slabije aktivne, što dovodi do latentne infekcije. Još jedna osobina granuloma kod TBC je odumiranje tkiva u središtu granuloma ([[nekroza]]). Makroskopski, granulomi s nekrotičnim središtem imaju izgled poput svježeg kravljeg sira, zbog čega se takav oblik nekroze naziva [[kazeozna nekroza]] (sirasta nekroza).<ref name=Grosset>{{cite journal |author=Grosset J |title=Mycobacterium tuberculosis in the Extracellular Compartment: an Underestimated Adversary |journal=Antimicrob Agents Chemother |volume=svezak 47|issue=broj 3 |pages=str. 833.–836. |year=2003 |pmid = 12604509|doi = 10.1128/AAC.47.3.833-836.2003 |pmc=149338}}</ref> Bacili tuberkuloze u krvotok mogu ući u području oštećenog tkiva. Mogu se širiti tijelom i uzrokovati višestruka žarišta infekcije, koja makroskopski imaju veličinu zrna prosa.<ref>{{cite book|last=Crowley|first=Leonard V.|title=An introduction to human disease: pathology and pathophysiology correlations|year=2010.|publisher=Jones and Bartlett|location=Sudbury, Mass.|isbn=978-0-7637-6591-0|pages=str. 374|url=http://books.google.ca/books?id=TEiuWP4z_QIC&pg=PA374|edition=8. izdanje}}</ref> Ovaj teški oblik TBC se naziva [[milijarna tuberkuloza]], a najčešći je u male djece i bolesnika zaraženih HIV-om.<ref>{{cite book|last=Anthony|first=Harries|title=TB/HIV a Clinical Manual.|year=2005.|publisher=World Health Organization|location=Geneva|isbn=978-92-4-154634-8|pages=75|url=http://books.google.ca/books?id=8dfhwKaCSxkC&pg=PA75|edition=2. izdanje }}</ref> Čak i uz liječenje, stopa smrtnosti bolesnika s diseminiranom TBC je visoka (oko 30%).<ref name=Gho2008>{{cite book|last=Ghosh|first=editors-in-chief, Thomas M. Habermann, Amit K.|title=Mayo Clinic internal medicine : concise textbook|year=2008.|publisher=Mayo Clinic Scientific Press|location=Rochester, MN|isbn=978-1-4200-6749-1|pages=str. 789.|url=http://books.google.ca/books?id=YJtodBwNxokC&pg=PA789}}</ref><ref>{{cite journal|last=Jacob|first=JT|coauthors=Mehta, AK, Leonard, MK|title=Acute forms of tuberculosis in adults.|journal=The American journal of medicine|date= 2009 |volume=svezak 122|issue=broj 1|pages=str. 12.-17.|pmid=19114163}}</ref> U mnogih bolesnika bolest pokazuje razdoblja različite aktivnosti. Nekrozu tkiva često nadomještava zaraštavanje ožiljkom, [[fibroza]].<ref name=Grosset/> Odumrlo tkivo biva zamijenjeno ožiljkom, a šupljine se ispunjavaju kazeoznim nekrotičnim tkivom. Za vrijeme aktivne bolesti, neke šupljine koje se zbog propadanja tkiva u sredini šire, dospijevaju do [[bronhi|bronha]] pa se nekrotični materijal može iskašljati. On sadrži žive bakterije i njime se infekcija može proširiti. Liječenje odgovarajućim [[antibiotik|antibioticima]] usmrćuje bakterije i omogućuje cijeljenje oštećenog tkiva ožiljkom.<ref name=Grosset/> == Dijagnoza == [[Datoteka: TB in sputum.png|mini|250px|''[[Mycobacterium tuberculosis]]'' ([[bojenje po Ziehl-Neelsenu|crveno]]) u [[sputum]]u.]] === Aktivna tuberkuloza === [[Dijagnoza|Dijagnozu]] aktivne tuberkuloze je samo na osnovi znakova i simptoma teško postaviti.<ref name=DiagP2011>{{cite journal|last=Bento|first=J|coauthors=Silva, AS, Rodrigues, F, Duarte, R|title=[Diagnostic tools in tuberculosis].|journal=Acta medica portuguesa|date= 2011 |volume=svezak 24|issue=broj 1|pages=str. 145.–154.|pmid=21672452}}</ref> Dijagnozu je teško postaviti i u osoba s [[imunosupresija|imunosupresijom]].<ref name=Clinic2009>{{cite journal|last=Escalante|first=P|title=In the clinic. Tuberculosis.|journal=Annals of internal medicine|date= 2009-06-02|volume=svezak 150|issue=broj 11|pages=str. ITC61.-614.; quiz ITV616|pmid=19487708}}</ref> Međutim, osobe sa znakovima bolesti pluća ili s općim [[simptom]]ima trajanja duljeg od dva tjedna mogle bi bolovati od TBC.<ref name=Clinic2009/> Tipične početne pretrage su [[Rendgenske zrake|rendgen]] prsišta i višestruko [[bakterijske kolonije|nasađivanje sputuma]] na mikrobiološke hranjive podloge za uzgoj [[acidorezistententni bacili|acidorezistentnih bacila]].<ref name=Clinic2009/> U zemljama u razvoju se ne izvode ''interferon-γ release assays'' (IGRAs) niti tuberkulinski kožni test.<ref>{{cite journal|last=Metcalfe|first=JZ|coauthors=Everett, CK, Steingart, KR, Cattamanchi, A, Huang, L, Hopewell, PC, Pai, M|title=Interferon-γ release assays for active pulmonary tuberculosis diagnosis in adults in low- and middle-income countries: systematic review and meta-analysis.|journal=The Journal of infectious diseases|date= 2011-11-15|volume=svezak 204 dodatak 4|pages=str. S1120.-S1129.|pmid=21996694}}</ref><ref name="Sester 2011 str. 100.-111">{{cite journal|last=Sester|first=M|coauthors=Sotgiu, G, Lange, C, Giehl, C, Girardi, E, Migliori, GB, Bossink, A, Dheda, K, Diel, R, Dominguez, J, Lipman, M, Nemeth, J, Ravn, P, Winkler, S, Huitric, E, Sandgren, A, Manissero, D|title=Interferon-γ release assays for the diagnosis of active tuberculosis: a systematic review and meta-analysis.|journal=The European respiratory journal: official journal of the European Society for Clinical Respiratory Physiology|date= 2011 |volume=svezak 37|issue=broj 1|pages=str. 100.-111.|pmid=20847080}}</ref> U osoba zaraženih HIV-om IGRAs ima slična ograničenja.<ref name="Sester 2011 str. 100.-111"/><ref>{{cite journal|last=Chen|first=J|coauthors=Zhang, R, Wang, J, Liu, L, Zheng, Y, Shen, Y, Qi, T, Lu, H|title=Interferon-gamma release assays for the diagnosis of active tuberculosis in HIV-infected patients: a systematic review and meta-analysis.|journal=PloS one|date=2011 |volume=svezak 6|issue=broj 11|pages=str. e26827.|pmid=22069472}}</ref> Konačna dijagnoza TBC se postavlja kad se dokaže prisutnost ''M. tuberculosis'' u klinički uzetom uzorku (kao što je primjerice [[sputum]], [[gnoj]] ili [[tkivo]] uzeto [[biopsija|biopsijom]]). Kako bi u nasađenom uzorku krvi ili sputuma narastao ovaj uzročnik koji se sporo umnožava, može biti potrebno i dva do šest tjedana.<ref>{{cite book|last=Diseases|first=Special Programme for Research & Training in Tropical|title=Diagnostics for tuberculosis: global demand and market potential.|year=2006.|publisher=World Health Organization on behalf of the Special Programme for Research and Training in Tropical Diseases|location=Geneva|isbn=978-92-4-156330-7|pages=str. 36.|url=http://books.google.ca/books?id=CFPpcCef4yQC&pg=PA36}}</ref> Zbog toga se s liječenjem često započinje prije nego što se uzgojem u kulturi dokaže postojanje uzročnika<ref name=NICE2011/>. [[Lančana reakcija polimerazom|Test amplifikacijom nukleinskih kiselina]] i dokazivanje [[adenozin deaminaza|adenozin deaminaze]] služe za brzu dijagnostiku TBC.<ref name=DiagP2011/> Međutim, ove se pretrage ne preporučuju za svakodnevno korištenje, jer njihov ishod rijetko mijenja način liječenja bolesnika.<ref name=NICE2011/> Krvne pretrage za otkrivanje [[protutijela]] ne pokazuju dovoljnu [[specifičnost]] ni [[osjetljivost]], tako da se ne preporučuju.<ref>{{cite journal|last=Steingart|first=KR|coauthors=Flores, LL, Dendukuri, N, Schiller, I, Laal, S, Ramsay, A, Hopewell, PC, Pai, M|title=Commercial serological tests for the diagnosis of active pulmonary and extrapulmonary tuberculosis: an updated systematic review and meta-analysis.|journal=PLoS medicine|date= 2011 |volume=svezak 8|issue=broj 8|pages=str. e1001062.|pmid=21857806|doi=10.1371/journal.pmed.1001062|pmc=3153457}}</ref> === Latentna tuberkuloza === [[Datoteka:Mantoux tuberculin skin test.jpg|mini|250px|[[Mantoux test|Tuberkulinski kožni Mantoux test]].]] [[Mantoux test|Tuberkulinski kožni Mantoux test]] se često koristi za probir osoba s visokim rizikom za razvoj TBC.<ref name=Clinic2009/> Rezultat testa u prethodno imuniziranih osoba može biti lažno pozitivan.<ref name=Rothel_2005>{{cite journal|author=Rothel J, Andersen P |title=Diagnosis of latent ''Mycobacterium tuberculosis'' infection: is the demise of the Mantoux test imminent?|journal=Expert Rev Anti Infect Ther |volume=svezak 3 |issue=broj 6 |pages=str. 981.–993. |year=2005 |pmid = 16307510|doi = 10.1586/14787210.3.6.981}}</ref> Test može biti lažno negativan u bolesnika sa [[sarkoidoza|sarkoidozom]], [[Hodgkinov limfom|Hodgkinovim limfomom]] i [[malnutricija|malnutricijom]]. Važnija činjenica je, da ovaj test može biti lažno negativan u bolesnika s aktivnom tuberkulozom.<ref name=Robbins/> U osoba u kojih je rezultat Mantoux testa pozitivan, preporučuje se učiniti ''[[interferon gamma release assays]]'' (IGRAs) u uzorku krvi.<ref name=NICE2011>>{{NICE|117|Tuberculosis|2011}}</ref> Imunizacija na većinu [[mikobakterije|mikobakterija]] ne utječe na rezulat IGRAs testa, tako da su njegovi rezultati u manjem broju slučajeva lažno pozitivni, međutim, imunizacija na ''M. szulgai'', ''M. marinum'', i ''M. kansasii'' može utjecati na rezultate testa.<ref>{{cite journal|author=Pai M, Zwerling A, Menzies D|title=Systematic Review: T-Cell–based Assays for the Diagnosis of Latent Tuberculosis Infection: An Update |journal=Ann. Intern. Med. |volume=svezak 149 |issue=broj 3 |pages=str. 1.–9. |year=2008 |pmid=18593687 |pmc=2951987}}</ref><ref>{{cite book|last=Jindal|first=editor-in-chief SK|title=Textbook of pulmonary and critical care medicine|publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=978-93-5025-073-0|pages=str. 544|url=http://books.google.ca/books?id=rAT1bdnDakAC&pg=PA544}}</ref> Osjetljivost IGRAs testa se može povećati kad se učini uz kožni tuberkulinski test, no samo IGRAs test, bez učinjenog kožnog testa može biti i manje osjetljiv.<ref>{{cite journal|last=Amicosante|first=M|coauthors=Ciccozzi, M, Markova, R|title=Rational use of immunodiagnostic tools for tuberculosis infection: guidelines and cost effectiveness studies.|journal=The new microbiologica|date=2010 |volume=svezak 33|issue=broj 2|pages=str. 93.-107.|pmid=20518271}}</ref> == Prevencija == Napori za prevenciju i nadzor nad tuberkulozom se oslanjaju na cijepljenje djece i otkrivanje te odgovarajuće liječenje aktivnih slučajeva bolesti.<ref name=Lancet11/> [[Svjetska zdravstvena organizacija]] (SZO) je posigla određeni uspjeh primjenom poboljšanih načina liječenja, tako da je uočen mali pad broja slučajeva bolesti.<ref name=Lancet11/> === Cjepiva === Od [[2011.]] jedino postojeće [[cjepivo]] je [[bacil Calmette-Guérin]] (BCG). BCG je učinkovit kod diseminirane bolesti u djece, no zaštita koju pruža protiv zaraze plućnom TBC je nesigurna.<ref>{{cite journal|last=McShane|first=H|title=Tuberculosis vaccines: beyond bacille Calmette–Guérin|journal=Philosophical transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological sciences|date= 2011-09-12|volume=svezak 366|issue=broj 1579|pages=str. 2782.–2789.|pmid=21893541|doi=10.1098/rstb.2011.0097|pmc=3146779}}</ref> Bez obzira na to, ovo je cjepivo koje se u cijelom svijetu najviše koristi, pa je tako više od 90% sve djece na svijetu njime [[cijepljenje|cijepljeno]].<ref name=Lancet11/> Otpornost koju ono pruža se nakon otprilike deset godina smanjuje.<ref name=Lancet11/> Tuberkuloza je rijetkost u većem dijelu [[Kanada|Kanade]], [[UK|Ujedinjenog Kraljevstva]] i [[SAD|Sjedinjenih Država]], tako da se BCG primjenjuje samo u osoba s velikim rizikom obolijevanja.<ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/tb/topic/vaccines/|title=Vaccine and Immunizations: TB Vaccine (BCG)|publisher =Centers for Disease Control and Prevention|year=2011.|accessdate=26. srpnja 2011.}}</ref><ref>{{cite web|title=BCG Vaccine Usage in Canada -Current and Historical|url=http://www.phac-aspc.gc.ca/tbpc-latb/bcgvac_1206-eng.php|work=Public Health Agency of Canada|accessdate=30. prosinca 2011.|date=rujan 2010. |archivedate=2012-03-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120330042719/http://www.phac-aspc.gc.ca/tbpc-latb/bcgvac_1206-eng.php|deadurl=yes}}</ref><ref name=UK06>{{cite journal|last=Teo|first=SS|coauthors=Shingadia, DV|title=Does BCG have a role in tuberculosis control and prevention in the United Kingdom?|journal=Archives of Disease in Childhood|date= 2006 |volume=svezak 91|issue=broj 6|pages=str. 529.–531.|pmid=16714729|pmc= 2082765|doi=10.1136/adc.2005.085043 }}</ref> Jedan od razloga da se cjepivo ne primijeni, je što ono čini [[tuberkulinski kožni test]] lažno pozitivnim, a time ovaj test postaje beskoristan za probir na tuberkulozu.<ref name=UK06/> Trenutno se radi na razvoju novih vrsta cjepiva.<ref name=Lancet11/> === Javno zdravstvo === [[Svjetska zdravstvena organizacija]] proglasila je [[1993.]] TBC "globalnim zdravstvenim hitnim stanjem”.<ref name=Lancet11/> Godine [[2006.]] organizacija [[Stop TB Partnership]] razvila je globalni plan za zaustavljanje tuberkuloze s ciljem da se do [[2015.]] spasi 14 milijuna života.<ref>{{cite web|url=http://www.stoptb.org/global/plan/|title=The Global Plan to Stop TB|publisher=[[World Health Organization]]|year=2011.|accessdate=13. lipanj 2011.|archive-date=2011-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110612030924/http://www.stoptb.org/global/plan/}}</ref> Postavljen je niz ciljeva, koje se vjerojatno do [[2015.]] neće moći ostvariti, ponajprije zbog povećanja broja slučajeva TBC povezane s HIV-om i pojave sojeva bakterija koje pokazuju višestruku otpornost na lijekove.<ref name=Lancet11/> Javnozdravstveni programi koriste sustav [[klasifikacija tuberkuloze|klasifikacije tuberkuloze]] razvijen od strane [[American Thoracic Society]] u suradnji s javnim zdravstvom.<ref>{{cite book|last=Warrell|first=ed. by D. J. Weatherall ... [4. + 5. ed.] ed. by David A.|title=Sections 1 - 10.|year=2005|publisher=Oxford Univ. Press|location=Oxford [u.a.]|isbn=978-0-19-857014-1|pages=560|url=http://books.google.ca/books?id=EhjX517cGVsC&pg=PA560|edition=4. izdanje}}</ref> == Liječenje == Za liječenje TBC koriste se [[antibiotici]]. Učinkovitost lijekova je teško postići zbog građe i kemijskog sastava stanične stijenke mikobakterija. Stanična stijenka onemogućava ulazak lijekova u bakterije, zbog čega mnogi antibiotici nisu djelotvorni.<ref>{{cite journal |author=Brennan PJ, Nikaido H |title=The envelope of mycobacteria|journal=Annu. Rev. Biochem. |volume=svezak 64 |pages=str. 29.–63. |year=1995 |pmid=7574484|doi=10.1146/annurev.bi.64.070195.000333}}</ref> Dva najčešće primjenjivana antibiotika su [[izonijazid]] i [[rifampicin]], a liječenje može trajati mjesecima.<ref name=CDCcourse/> Za liječenje latentne TBC obično se koristi samo jedan antibiotik.<ref name=Latent2011/> Aktivnu je TBC najbolje liječiti kombinacijom nekoliko antibiotika, kako bi se smanjila vjerojatnost razvoja [[otpornost na antibiotike|otpornosti na antibiotik]].<ref name=Lancet11/> Bolesnici s latentnom infekcijom također se liječe, zbog mogućnosti razvoja aktivne TBC kasnije tijekom života.<ref name=Latent2011>{{cite journal|last=Menzies|first=D|coauthors=Al Jahdali, H, Al Otaibi, B|title=Recent developments in treatment of latent tuberculosis infection.|journal=The Indian journal of medical research|date= 2011 |volume=svezak 133|pages=str. 257.-266.|pmid=21441678}}</ref> SZO preporučuje [[direktno opservirana terapija|direktno opserviranu terapiju]], koja podrazumijeva da bolesnik uzima lijek pod neposrednim nadzorom liječnika. Cilj ovakvog postupka je smanjenje broja bolesnika koji lijek ne uzimaju na odgovarajući način.<ref>{{cite book |author=Arch G., III Mainous |title=Management of Antimicrobials in Infectious Diseases: Impact of Antibiotic Resistance |publisher=Humana Pr |location= |year=2010. |pages=str. 69 |isbn=1-60327-238-0 |oclc=|url=http://books.google.ca/books?id=hwVFAPLYznsC&pg=PA69}}</ref> Međutim, dokazi koji podupiru učinkovitost ovako primjenjivanog liječenja su slabi.<ref>{{cite journal |author=Volmink J, Garner P |title=Directly observed therapy for treating tuberculosis |journal=Cochrane Database Syst Rev |volume= |issue=broj 4 |pages=str. CD003343. |year=2007 |pmid=17943789 |doi=10.1002/14651858.CD003343.pub3 |url=}}</ref> Ukazivanje na važnost liječenja je bitno i učinkovito.<ref>{{cite journal|last=Liu|first=Q|coauthors=Abba, K; Alejandria, MM; Balanag, VM; Berba, RP; Lansang, MA|title=Reminder systems and late patient tracers in the diagnosis and management of tuberculosis.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date= 2008-09-08 |issue=broj 4|pages=str. CD006594.|pmid=18843723}}</ref> === Novonastala TBC === Od [[2010.]], za liječenje novonastale plućne tuberkuloze preporučuje se kombinacija antibiotika tijekom šest mjeseci. Prva dva mjeseca primjenjuju se [[rifampicin]], [[izonijazid]], [[pirazinamid]] i [[etambutol]]. Posljednja četiri mjeseca, primjenjuju se samo rifampicin i izonijazid.<ref name=Lancet11/> Ako postoji jaka otpornost na izonijazid, umjesto njega se u posljednja četiri mjeseca može primjenjivati etambutol.<ref name=Lancet11/> === Recidivirajuća TBC === Ako dođe do recidiva tuberkuloze, prije određivanja liječenja potrebno je testovima utvrditi na koje je antibiotike bakterija osjetljiva.<ref name=Lancet11/> Ako se otkrije TBC otporna na više lijekova, preporučuje se liječenje s barem četiri učinkovita lijeka tijekom 18–24&nbsp;mjeseca.<ref name=Lancet11/> === Otpornost na lijekove === Do primarne otpornosti dolazi ako se osoba zarazi sa sojem TBC otpornim na lijek. Bolesnik od TBC koja je osjetljiva na lijek može razviti sekundarnu (stečenu) otpornost za vrijeme liječenja, zbog neodgovarajućeg liječenja, nepridržavanja propisanog načina uzimanja (nesuradljivosti) ili uzimanja lijeka loše kvalitete.<ref name=OBrien>{{cite journal |author=O'Brien R |title=Drug-resistant tuberculosis: etiology, management and prevention |journal=Semin Respir Infect |volume=svezak 9 |issue=broj 2|pages=str. 104.–112. |year=1994 |pmid = 7973169}}</ref> TBC otporna na lijekove je važan javnozdravstveni problem u mnogim zemljama u razvoju. Liječenje na lijekove otporne TBC je dugotrajnije, uz primjenu skupljih lijekova. Višestruko otporna TBC se definira kao ona koja je otporna na dva najučinkovitija lijeka prvog izbora: rifampicin i izonijazid. Izrazito otporna TBC je ona koja je također otporna na tri ili više od šest skupina lijekova drugog izbora.<ref name="MMWR2006">{{cite journal |title=Emergence of ''Mycobacterium tuberculosis'' with extensive resistance to second-line drugs—worldwide, 2000–2004 |journal=MMWR Morb Mortal Wkly Rep |volume=svezak 55 |issue=broj 11 |pages=str. 301.–305. |year=2006 |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5511a2.htm|pmid = 16557213 |author=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)}}</ref> Potpuno otporna TBC je otporna na sve danas postojeće lijekove. Potpuno otporna tuberkuloza po prvi je puta opažena [[2003.]] u [[Italija|Italiji]], no veći broj slučajeva opisan je tek [[2012.]] <ref>{{cite web|title=Totally Resistant TB: Earliest Cases in Italy |url=http://www.wired.com/wiredscience/2012/01/tdr-first-italy/|author=Maryn McKenna|date=12. siječnja 2012.|accessdate=12. siječnja 2012.|publisher=[[Wired (magazine)|Wired]]}}</ref> == Prognoza == Napredovanje TBC od trenutka zaraze do očite TBC nastaje kada bacilli savladaju obrambene imunosne snage i kada se započinju razmnožavati. Kod primarne tuberkuloze (oko 1 – 5% slučajeva), do ove progresije dolazi ubrzo nakon zaraze.<ref name=Robbins/> U većini slučajeva dolazi do [[latentna tuberkuloza|latentne infekcije]] bez očitih simptoma.<ref name=Robbins/> Ovi neaktivni bacilli dovode do aktivne tuberkuloze u 5&ndash;10% latentne bolesti i to često tek mnogo godina nakon zaraze.<ref name=Pet2005/> Opasnost od reaktivacije bolesti se povećava kod imunosupresije, poput one uzrokovane HIV-om. U bolesnika istovremeno zaraženih s ''M. tuberculosis'' i HIV-om, opasnost od reaktivacije se povećava na 10% godišnje.<ref name=Robbins/> Istraživanja DNK sojeva ''M. tuberculosis'' su pokazala da je reinfekcija uzrokovana recidivirajućom TBC češća nego što se prije mislilo.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/S1473-3099(03)00607-8 |title=Recurrence in tuberculosis: relapse or reinfection? |year=2003 |author=Lambert M |journal=Lancet Infect Dis |volume=svezak 3 |pages=str. 282. |pmid=12726976 |issue=broj 5|display-authors=1 |last2=Hasker |first2=Epco |last3=Deun |first3=Armand Van |last4=Roberfroid|first4=Dominique |last5=Boelaert |first5=Marleen |last6=Van Der Stuyft |first6=Patrick |pages=282–7}}</ref> U područjima u kojima je TBC česta, reinfekcija bi mogla biti odgovorna za više od 50% slučajeva reaktivacije bolesti.<ref>{{cite journal|last=Wang|first=JY|coauthors=Lee, LN, Lai, HC, Hsu, HL, Liaw, YS, Hsueh, PR, Yang, PC|title=Prediction of the tuberculosis reinfection proportion from the local incidence|journal=The Journal of infectious diseases|date= 2007-06-15|volume=svezak 196|issue=broj 2|pages=str. 281.–288.|pmid=17570116|doi=10.1086/518898}}</ref> Vjerojatnost smrnog ishoda uslijed tuberkuloze smanjila se s 8% u [[1995.]] godini na oko 4% u [[2008.]] godini.<ref name=Lancet11/> == Epidemiologija == [[Datoteka:Tuberculosis-prevalence-WHO-2009.svg|mini|U [[2007.]] Prevalencija TBC na 100 000 stanovnika bila je najveća u subsaharskoj Africi, a također relativno visoka i u Aziji.<ref name=WHO2009-Burden>{{cite book |title=Global tuberculosis control: epidemiology, strategy, financing |author=World Health Organization |year=2009. |isbn=978-92-4-156380-2|chapter=The Stop TB Strategy, case reports, treatment outcomes and estimates of TB burden|chapterurl=http://who.int/tb/publications/global_report/2009/annex_3/en/index.html|accessdate=14. studenog 2009.|pages=str. 187.–300.}}</ref>]] Oko trećina svjetskog stanovništva zaražena je s ''M. tuberculosis''. U svjetskim razmjerima, svake sekunde dolazi do novog slučaja zaraze.<ref name=WHO2012data/> Međutim, u većini slučajeva zaraze s ''M. tuberculosis'' ne dolazi do razvoja tuberkuloze,<ref name=CDC>{{cite web|publisher=[[Centers for Disease Control]]|url=http://www.cdc.gov/tb/publications/factsheets/general/LTBIandActiveTB.htm|title=Fact Sheets: The Difference Between Latent TB Infection and Active TB Disease|date=20. lipnja 2011.|accessdate=26. srpnja 2011.}}</ref> a 90&ndash;95% infekcija ostaje asimptomatsko.<ref name=Book90/> Procjenjuje se da je [[2007.]] bilo 13,7 milijuna kroničnih aktivnih slučajeva bolesti.<ref name=WHO2009-Epidemiology/> U [[2010.]] dijagnosticirano je 8,8 milijuna novih slučajeva bolesti i 1,45 milijuna smrtnih slučajeva, od čega većina u [[zemlja u razvoju|zemljama u razvoju]].<ref name=WHO2011/> Od 1,45 milijuna smrtnih slučajeva, oko 0,35&nbsp;milijuna se zbilo u bolesnika istovremeno zaraženih HIV-om.<ref name=WHO2011Control>{{cite web|title=Global Tuberculosis Control 2011|url=http://www.who.int/tb/publications/global_report/2011/gtbr11_full.pdf|work=World Health Organization|accessdate=15. travnja 2012.|archivedate=2012-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120617064025/http://www.who.int/tb/publications/global_report/2011/gtbr11_full.pdf|deadurl=yes}}</ref> Po učestalosti smrtnih slučajeva od zaraznih bolesti, tuberkuloza je druga po redu (nakon smrti uslijed HIV/AIDS-a).<ref name=ID10/> Od [[2005.]] godine apsolutni broj slučajeva ("[[prevalencija (epidemiologija)|prevalencija]]") tuberkuloze se smanjuje. Broj novih slučajeva tuberkuloze ("[[incidencija (epidemiologija)|incidencija]]") se smanjuje od [[2002.]] godine.<ref name=WHO2011/> Osobiti napredak postignut je u [[Kina|Kini]], gdje je smrtnost od TBC između [[1990.]] i [[2010.]] smanjena za oko 80%.<ref name=WHO2011Control/> Tuberkuloza je učestalija u zemljama u razvoju. Oko 80% stanovništva mnogih zemalja [[Azija|Azije]] i [[Afrika|Afrike]] pokazuje pozitivni tuberkulinski test, za razliku od [[SAD]]-a gdje je ovaj test pozitivan u samo 5–10% stanovništva.<ref name=Robbins/> Stručnjaci su se nadali potpunom nadzoru nad TBC, no nekoliko čimbenika potpuni nadzor čine malo vjerojatnim. Učinkovito je cjepivo teško napraviti, dijagnostika bolesti je skupa i dugotrajna, liječenje traje mjesecima, sve više je ljudi zaraženih HIV-om, a [[1980-ih]] godina pojavili su se i sojevi otporni na lijekove.<ref name=Lancet11/> [[Datoteka:TB incidence.png|mini|lijevo|250px|Broj novih slučajeva TBC godišnje. Podaci [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetske zdravstvene organizacije (SZO)]].<ref>{{cite web|author=World Health Organization|url=http://www.who.int/tb/publications/global_report/2008/annex_3/en/index.html|title=WHO report 2008: Global tuberculosis control|accessdate=13. travnja 2009.}}</ref>]] U [[2007.]] zemlja s najvećom procijenjenom incidencijom TBC bio je [[Swaziland]], s 1 200 slučajeva na 100 000 stanovnika. Najveća ukupna incidencija, s procjenom od 2 milijuna novih slučajeva je u [[Indija|Indiji]].<ref name=WHO2009-Epidemiology/> U razvijenim je zemljama tuberkuloza manje učestala, a nalazi se pretežno u urbanim područjima. Godine [[2010.]] stope TBC-a na 100 000 stanovnika u različitim dijelovima svijeta bile su: globalno 178, u [[Afrika|Africi]] 332, u obje [[Amerike]] 36, na istočnom [[Sredozemlje|Sredozemlju]] 173, u [[Europa|Europi]] 63, u [[Jugoistočna Azija|jugoistočnoj Aziji]] 278, a na zapadnom [[Pacifik]]u 139.<ref name=WHO2011Control/> U [[Kanada|Kanadi]] i [[Australija|Australiji]], tuberkuloza je višestruko učestalija u [[Aboridžini|domorodačkog]], stanovništva, osobito u udaljenijim područjima.<ref>{{cite journal|last=FitzGerald|first=JM|coauthors=Wang, L, Elwood, RK|title=Tuberculosis: 13. Control of the disease among aboriginal people in Canada.|journal=CMAJ : Canadian Medical Association journal = journal de l'Association medicale canadienne|date= 2000-02-08|volume=svezak 162|issue=broj 3|pages=str. 351.-355.|pmid=10693593}}</ref><ref>{{cite book |author=Quah, Stella R.; Carrin, Guy; Buse, Kent; Kristian Heggenhougen |title=Health Systems Policy, Finance, and Organization |publisher=Academic Press |location=Boston |year=2009. |pages=str. 424. |isbn=0-12-375087-3 |oclc= |url=http://books.google.ca/books?id=IEXUrc0tr1wC&pg=PA424}}</ref> U Sjedinjenim Državama, smrtnost [[Indijanci|domorodačkog stanovništva]] od TBC je peterostruko veća nego u doseljenika.<ref>{{cite book |author= Anne-Emanuelle Birn |title= Textbook of International Health: Global Health in a Dynamic World |year=2009.|pages=str. 261 |isbn= 9780199885213 |url=http://books.google.ca/books?id=2XBB4-eYGZIC&pg=PT261 |doi= |accessdate=}}</ref> Incidencija TBC se mijenja sa životnom dobi. U Africi, ponajprije obolijevaju djeca u dobi između 12 i 18 godina života i mladi odrasli.<ref>{{cite web|author=World Health Organization|url=http://www.who.int/tb/publications/global_report/2006/pdf/full_report_correctedversion.pdf|title=Global Tuberculosis Control Report, 2006 – Annex 1 Profiles of high-burden countries|format=PDF|accessdate=13. rujna 2006.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060716135331/http://www.who.int/tb/publications/global_report/2006/pdf/full_report_correctedversion.pdf|archivedate=2006-07-16|deadurl=no}}</ref> Međutim, u zemljama s dramatičnim smanjenjem incidencije (poput [[SAD|Sjedinjenih Država]]), TBC je uglavnom bolest starijih osoba, i osoba s oslabljenim imunosnim sustavom.<ref name=Robbins/><ref>{{cite web|author=Centers for Disease Control and Prevention|url=http://www.cdc.gov/nchstp/tb/pubs/slidesets/surv/surv2005/default.htm|title=2005 Surveillance Slide Set|date=12. rujna 2006.|accessdate=13. rujna 2006.}}</ref> == Historija == [[Slika:Mummy at British Museum.jpg|mini|250px|Egipatska [[mumija]] u [[British Museum]]u – tuberkulozne promjene pronađene su u kralješnicama [[egipat]]skih [[mumija]].]] Tuberkuloza se u ljudi pojavljuje još od [[antika|antike]].<ref name=Lancet11>{{cite journal|last=Lawn|first=SD|coauthors=Zumla, AI|title=Tuberculosis|journal=Lancet|date= 2011-06-02|volume=svezak 378|issue=broj 9785|pages=str. 57.–72.|pmid=21420161|doi=10.1016/S0140-6736(10)62173-3}}</ref> Najraniji nedvojbeni dokaz ''M. tuberculosis'' predstavljaju znakovi bolesti u ostacima bizona od prije oko 17 000 godina.<ref>{{cite journal |author=Rothschild BM |title=Mycobacterium tuberculosis complex DNA from an extinct bison dated 17,000 years before the present |journal=Clin. Infect. Dis. |volume=svezak 33 |issue=broj 3 |pages=str. 305.–311. |date=August 2001 |pmid=11438894 |doi=10.1086/321886 |url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?CID001531 |author2=Martin LD |author3=Lev G |display-authors=3 |last4=Bercovier |first4=Helen |last5=Bar‐Gal |first5=Gila Kahila |last6=Greenblatt |first6=Charles |last7=Donoghue |first7=Helen |last8=Spigelman |first8=Mark |last9=Brittain |first9=David |archive-date=2019-03-25 |access-date=2013-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325085112/https://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?CID001531 |url-status=dead }}</ref> Nije međutim jasno potječe li tuberkuloza od [[govedo|goveda]], s kojih je prenesena na ljude ili se odvojila od zajedničkog pretka.<ref>{{cite journal |author=Pearce-Duvet J |title=The origin of human pathogens: evaluating the role of agriculture and domestic animals in the evolution of human disease|journal=Biol Rev Camb Philos Soc |volume=svezak 81 |issue=broj 3 |pages=str. 369.–382. |year=2006 |pmid = 16672105|doi=10.1017/S1464793106007020}}</ref> Znanstvenici su prije smatrali da su se ljudi zarazili s MTBC od životinja tijekom razdoblja pripitomljavanja životinja. Međutim, nakon usporedbe [[geni|gena]] ''M. tuberculosis'' kompleksa u ljudi i onog u žvotinja, ova se teorija pokazala pogrješnom. Oba soja bacila tuberkuloze imaju zajedničkog pretka, koji je mogao zaraziti ljude još u doba [[neolitska revolucija|neolitske revolucije]].<ref>{{cite journal|last=Comas|first=I|coauthors=Gagneux, S|title=The past and future of tuberculosis research.|journal=PLoS pathogens|date= 2009 |volume=svezak 5|issue=broj 10|pages=e1000600|pmid=19855821}}</ref> Ostaci kostura pokazuju da su ljudi još u pretpovijesno doba bolovali od TBC (4000 godina [[prije Krista|pr. Kr.]]). Istraživači su pronašli tuberkulozne promjene na krelješnicama [[egipat]]skih [[mumija]] iz razdoblja 3000&ndash;2400 godina pr. Kr.<ref>{{cite journal |author=Zink A, Sola C, Reischl U, Grabner W, Rastogi N, Wolf H, Nerlich A |title=Characterization of Mycobacterium tuberculosis Complex DNAs from Egyptian Mummies by Spoligotyping |journal=J Clin Microbiol |volume=svezak 41 |issue=broj 1 |pages=str. 359.–367. |year=2003 |pmid=12517873|doi=10.1128/JCM.41.1.359-367.2003 |pmc=149558}}</ref> "Ftiza" je grčka riječ za "sušicu", što je tek starinski naziv za plućnu tuberkulozu.<ref>{{cite book|title=The Chambers Dictionary.|year=1998.|publisher=Allied Chambers India Ltd.|location=New Delhi|isbn=978-81-86062-25-8|pages=str. 352.|url=http://books.google.ca/books?id=pz2ORay2HWoC&pg=RA1-PA352}}</ref> Oko [[460. pr.Kr.]] [[Hipokrat]] je utvrdio kako je ftiza najrasprostranjenija bolest onoga vremena. Bolesnici s ftizom imali su vrućice i iskašljavali su krv. Ftiza je skoro uvijek završavala smrću.<ref>Hippocrates.[https://web.archive.org/web/20050211173218/http://classics.mit.edu/Hippocrates/aphorisms.mb.txt Aphorisms.], pristupljeno 7. rujna 2006.</ref> Genska istraživanja ukazuju kako je TBC postojala u [[Amerike|Amerikama]] još oko [[100.]] godine nove ere.<ref>{{cite journal |author=Konomi N, Lebwohl E, Mowbray K, Tattersall I, Zhang D |title=Detection of Mycobacterial DNA in Andean Mummies |journal=J Clin Microbiol |volume=svezak 40 |issue=broj 12 |pages=str. 4738.–4740. |year=2002 |pmid=12454182|doi=10.1128/JCM.40.12.4738-4740.2002 |pmc=154635}}</ref> Prije [[industrijska revolucija|industrijske revolucije]], narodne su priče često povezivale tuberkulozu s [[vampir]]ima. Kad bi od nje umro jedan član obitelji, drugi zaraženi članovi obitelji bi pomalo mršavili, pa je narod vjerovao kako je prva oboljela osoba s TBC-om polako crpila životnu snagu iz ostalih članova obitelji.<ref name=sledzik>{{cite journal |last=Sledzik |first=Paul S. |coauthors=Nicholas Bellantoni |date=June 1994 |title=Bioarcheological and biocultural evidence for the New England vampire folk belief |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=svezak 94 |issue=broj 2 |pages=str. 269.–274. |doi=10.1002/ajpa.1330940210 |url=http://www.ceev.net/biocultural.pdf |format=PDF |pmid=8085617 |issn=0002-9483 |archive-date=2003-10-04 |access-date=2013-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031004001708/http://www.ceev.net/biocultural.pdf |url-status=dead }}</ref> Postojanje plućne tuberkuloze kao bolesti sa stvaranjem [[tuberkul (anatomija)|tuberkula]] potvrdio je [[1689.]] dr. [[Richard Morton]].<ref name="WhoNamedIt-Calmette">{{WhoNamedIt|doctor|2413|Léon Charles Albert Calmette}}</ref><ref name="MedHist1970-Trail">{{cite journal |author=Trail RR |title=Richard Morton (1637-1698) |journal=Med Hist |volume=svezak 14|issue=broj 2 |pages=str. 166.–174. |date=April 1970 |pmid=4914685 |pmc=1034037 }}</ref> Međutim, kako je TBC povezana s nizom različitih simptoma, nije shvaćeno da je to jedinstvena bolest sve do [[1820-ih]] godina. Naziv joj je nadjenuo [[1839.]] [[Johann Lukas Schönlein|J. L. Schönlein]].<ref>Zur Pathogenie der Impetigines. Auszug aus einer brieflichen Mitteilung an den Herausgeber. [Müller’s] ''Archiv für Anatomie, Physiologie und wissenschaftliche Medicin''. 1839., str. 82.</ref> U razdoblju [[1838.]]–[[1845]]., dr. John Croghan, vlasnik [[Mamutska pećina|Mamutske pećine]], dovodio je bolesnike u pećinu u nadi da će ih izliječiti uz pomoć stalne temperature i čistoće pećinskog zraka: pomrli su za godinu dana.<ref>[http://edition.cnn.com/2004/TRAVEL/DESTINATIONS/02/26/mammoth.cave.ap/index.html Kentucky: Mammoth Cave long on history.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813140746/http://edition.cnn.com/2004/TRAVEL/DESTINATIONS/02/26/mammoth.cave.ap/index.html |date=2006-08-13 }} ''[[CNN]]''. 27. veljače 2004. Pristupljeno 8. rujna 2006.</ref> Prvo [[lječilište]] za liječenje TBC-a, otvorio je [[1859.]] godine Hermann Brehmer u mjestu [[Sokołowsko|Sokołowsko, Poljska]].<ref name =sanatoria>{{cite journal |author=McCarthy OR |title=The key to the sanatoria |journal=J R Soc Med |volume=svezak 94 |issue=broj 8 |pages=str. 413.–417. |date=August 2001 |pmid=11461990 |pmc=1281640 |url=http://www.jrsm.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11461990 |access-date=2013-08-11 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803180504/http://www.jrsm.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11461990 }}</ref> [[Slika:RobertKoch.jpg|mini|lijevo|220px|Bacile tuberkuloze otkrio je dr. [[Robert Koch]].]] Bacil koji uzrokuje tuberkulozu, ''[[Mycobacterium tuberculosis]]'', otkrio je i opisao [[24. ožujka]] [[1882.]] [[Robert Koch]]. Za to je otkriće [[1905.]] Godine dobio [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu]].<ref>[[Nobel Foundation]]. [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1905/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1905.], pristupljeno 7. rujna 2006.</ref> Koch nije bio mišljenja da su kravlja (govedska) i ljudska tuberkuloza slične, zbog čega je odgođeno shvaćanje da mlijeko zaraženih krava može biti izvor infekcije. Kasnije je opasnost od ovakvog načina prijenosa zaraze dramatično smanjena izumom postupka [[pasterizacija|pasterizacije]]. Koch je, [[1890.]] kao "lijek" za tuberkulozu najavio ekstrakt bacila tuberkuloze, [[glicerin]]. Nazvao ga je "tuberkulin". Premda "tuberkulin" nije bio učinkovit, prihvaćen je kao način probira na postojanje presimptomatske tuberkuloze.<ref>{{cite journal|author=Waddington K |title=To stamp out "So Terrible a Malady": bovine tuberculosis and tuberculin testing in Britain, 1890–1939 |journal=Med Hist |volume=svezak 48 |issue=broj 1 |pages=str. 29.–48. |date=January 2004 |pmid=14968644 |pmc=546294 }}</ref> Prvi uspjeh u imunizaciji protiv tuberkuloze postigli su [[1906.]] [[Albert Calmette]] i [[Camille Guérin]]. Koristili su oslabljeni soj govedske tuberkuloze i nazvali cjepivo BCG ([[bacil Calmette-Guérin]]) (čitaj: "be-se-že"). BCG cjepivo je prvi put primijenjeno na ljudima [[1921.]] u [[Francuska|Francuskoj]],<ref name=Bonah>{{cite journal |author=Bonah C|title=The 'experimental stable' of the BCG vaccine: safety, efficacy, proof, and standards, 1921–1933 |journal=Stud Hist Philos Biol Biomed Sci |volume=svezak 36 |issue=broj 4 |pages=str. 696.–721. |year=2005 |pmid=16337557|doi=10.1016/j.shpsc.2005.09.003}}</ref> ali je tek nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] široko prihvaćeno [[SAD]]-u, [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]] i [[Njemačka|Njemačkoj]].<ref name=Comstock>{{cite journal |author=Comstock G |title=The International Tuberculosis Campaign: a pioneering venture in mass vaccination and research |journal=Clin Infect Dis |volume=svezak 19 |issue=broj 3 |pages=str. 528.–540. |year=1994 |pmid=7811874|doi=10.1093/clinids/19.3.528}}</ref> Tuberkuloza je privukla najveću pažnju javnosti u [[19. stoljeće|19.]] i ranom [[20. stoljeće|20. stoljeću]] kao [[endemija|endemska]] bolest siromašne gradske populacije. Godine [[1815.]] jedan smrtni slučaj od četiri bio je uzrokovan "sušicom", a do [[1918.]] TBC je uzrokovala jedan od šest smrtnih slučajeva u [[Francuska|Francuskoj]]. Nakon zaključka znanstvenika da se radi o zaraznoj bolesti, [[1880.]] godine, u [[Engleska|Engleskoj]] je TBC stavljena na popis zaraznih bolesti koje se prijavljuju. Započeto je s kampanjama za sprječavanje pljuvanja na javnim mjestima, a zaražene siromašne osobe se “ohrabrivalo” da se liječe u [[lječilište|lječilištima]] koja su nalikovala na [[zatvor]]e (lječilišta za srednju i visoku klasu nudila su izvrsnu njegu i stalni liječnički nadzor).<ref name =sanatoria/> Kao prednosti lječilišta navodio se povoljan učinak "svježeg zraka" i rada, no i u najboljim uvjetima 50% u njima liječenih bolesnika umiralo je u roku od 5 godina (“ca.” [[1916.]]).<ref name =sanatoria/> U [[Europa|Europi]] je broj oboljelih od tuberkuloze počeo rasti početkom [[17. stoljeće|17. stoljeća]], da bi dosegao vrhunac početkom [[19. stoljeće|19. stoljeća]], kad je uzrokovala skoro 25% svih smrtnih slučajeva.<ref>{{cite book|last=Bloom|first=editor, Barry R.|title=Tuberculosis : pathogenesis, protection, and control|url=https://archive.org/details/tuberculosispath0000unse|year=1994|publisher=ASM Press|location=Washington, D.C.|isbn=978-1-55581-072-6}}</ref> Do [[1950-ih]] godina, smrtnost se potom smanjila za skoro 90%.<ref>{{cite book|last=Persson|first=Sheryl|title=Smallpox, Syphilis and Salvation: Medical Breakthroughs That Changed the World|year=2010|publisher=ReadHowYouWant.com|isbn=978-1-4587-6712-7|pages=141|url=http://books.google.ca/books?id=-W7ch1d6JOoC&pg=PA141}}</ref> Napredak javnog zdravstva znakovito je smanjio učestalost tuberkuloze još i prije početka primjene [[streptomicin]]a i drugih antibiotika, međutim ova bolest je ostala značajni javnozdravstveni problem. Kad je u [[Britanija|Britaniji]] [[1913.]] osnovan [[Medical Research Council]], glavni mu je cilj bilo istraživanje tuberkuloze.<ref>{{cite book|last=editor|first=Caroline Hannaway,|title=Biomedicine in the twentieth century: practices, policies, and politics|year=2008.|publisher=IOS Press|location=Amsterdam|isbn=978-1-58603-832-8|pages=str. 233.|url=http://books.google.ca/books?id=o5HBxyg5APIC&pg=PA233}}</ref> Godine [[1946.]], razvojem antibiotika [[streptomicin]]a liječenje i izlječenje od tuberkuloze postalo je stvarnost. Prije njegovog uvođenja u liječenje, jedinu mogućnost liječenja (osim lječilišta) predstavljao je kirurški zahvat. "Metoda"[[pneumotoraks]]a dovodila je do kolapsa zaraženog pluća, kako bi se ono moglo "odmoriti", a tuberkulozne promjene mogle zacijeliti.<ref>{{cite book|last=Shields|first=Thomas|title=General thoracic surgery|year=2009.|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-0-7817-7982-1|pages=str. 792.|url=http://books.google.ca/books?id=bVEEHmpU-1wC&pg=PA792|edition=7. izdanje}}</ref> Nakon pojave na lijekove višestruko otpornih sojeva, kirurški zahvat je ponovno postao jedna od prihvaćenih mogućnosti liječenja infekcije s TBC. Današnji kirurški zahvati se sastoje u odstranjenju šupljina ("kaverni") iz plućnog tkiva, čime se smanjuje broj bakterija, a preostale bakterije postaju dostupnije lijekovima iz krvotoka.<ref>{{cite journal |author=Lalloo UG, Naidoo R, Ambaram A |title=Recent advances in the medical and surgical treatment of multi-drug resistant tuberculosis |journal=Curr Opin Pulm Med |volume=svezak 12 |issue=broj 3 |pages=str. 179.–185. |date=March 2006 |pmid=16582672 |doi=10.1097/01.mcp.0000219266.27439.52 |url=http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?issn=1070-5287&volume=svezak 12&issue=broj 3&spage=str. 179. }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Premda su se stručnjaci nadali potpunom iskorjenjivanju TBC (poput primjerice [[velike boginje|velikih boginja]]), pojava na antibiotike otpornih sojeva [[1980-ih]] godina, smanjila je tu mogućnost. Posljedična pojava većeg broja slučajeva tuberkuloze dovela je do proglašenja globalnog hitnog stanja od strane SZO [[1993.]] godine.<ref>{{cite web|title=Frequently asked questions about TB and HIV|url=http://www.who.int/tb/hiv/faq/en/index.html|work=World Health Organization|accessdate=15. travnja 2012.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041225163604/http://www.who.int/tb/hiv/faq/en/index.html|archivedate=2004-12-25|deadurl=no}}</ref> == Društvo i kultura == [[Svjetska zdravstvena organizacija]] i [[Zaklada Bill i Melinda Gates]] subvencioniraju izradu novog i brzog dijagnostičkog testa za primjenu u zemljama s niskim i srednjim nacionalnim dohotkom.<ref name=Xpert2011>{{cite journal|last=Lawn|first=SD|coauthors=Nicol, MP|title=Xpert® MTB/RIF assay: development, evaluation and implementation of a new rapid molecular diagnostic for tuberculosis and rifampicin resistance.|journal=Future microbiology|date= 2011 |volume=svezak 6|issue=broj 9|pages=str. 1067.-1082.|pmid=21958145}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE6B71RF20101208 |title=WHO says Cepheid rapid test will transform TB care|work= Reuters | date=8. prosinca 2010.}}</ref> Od [[2011.]] je u mnogim siromašnim područjima mikroskopska pretraga sputuma jedina dostupna dijagnostička metoda.<ref>{{cite journal|last=Lienhardt|first=C|coauthors=Espinal, M, Pai, M, Maher, D, Raviglione, MC|title=What research is needed to stop TB? Introducing the TB Research Movement.|journal=PLoS medicine|date= 2011 |volume=svezak 8|issue=broj 11|pages=str. e1001135.|pmid=22140369|doi=10.1371/journal.pmed.1001135|pmc=3226454}}</ref> Godine [[2010.]], najveći ukupni broj slučajeva TBC u svijetu zabilježen je u [[Indija|Indiji]]. Jedan od razloga bili su neodgovarajući postupci s ovom bolešću u sektoru private zdravstvene zaštite. Programi kao što je [[Revised National Tuberculosis Control Program]] pomažu u smanjenju broja slučajeva TBC u osoba obuhvaćenih javnozdravstvenom zaštitom.<ref name="Bhargava">{{cite journal |author=Anurag Bhargava, Lancelot Pinto, Madhukar Pai |title=Mismanagement of tuberculosis in India: Causes, consequences, and the way forward |journal=Hypothesis |volume=svezak 9 |issue=broj 1 |pages=str. e7. |year=2011 |url=http://www.hypothesisjournal.com/?p=989 |access-date=2013-08-11 |archive-date=2020-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112192507/http://www.hypothesisjournal.com/?p=989 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite journal|last=Amdekar|first=Y|title=Changes in the management of tuberculosis.|journal=Indian journal of pediatrics|date= 2009 |volume=svezak 76|issue=broj 7|pages=str. 739.-742.|pmid=19693453}}</ref> == Istraživanja == BCG cjepivo ima ograničenja, pa istraživanja za razvoj novih cjepiva protiv TBC još traju.<ref name=VacRes2011>{{cite journal|last=Martín Montañés|first=C|coauthors=Gicquel, B|title=New tuberculosis vaccines.|journal=Enfermedades infecciosas y microbiologia clinica|date=March 2011 |volume=29 Suppl 1|pages=57–62|pmid=21420568|doi=10.1016/S0213-005X(11)70019-2}}</ref> Nekoliko potencijalnih cjepiva su trenutno u fazi I i II [[klinički pokus|kliničkih pokusa]].<ref name=VacRes2011/> Poboljšanje učinkovitosti postojećih cjepiva pokušava se postići na dva osnovna načina. Jedan od njih se sastoji od dodavanja podjediničnog cjepiva BCG-u. Drugim načinom pokušavaju se proizvesti nova i bolja živa cjepiva.<ref name=VacRes2011/> Primjer podjediničnog cjepiva koje se trenutno istražuje u Južnoj Africi je [[MVA85A]]. MVA85A se zasniva na genski modificranom virusu [[vakcinija|vakcinije]].<ref name=Ibanga_2006>{{cite journal |author=Ibanga H, Brookes R, Hill P, Owiafe P, Fletcher H, Lienhardt C, Hill A, Adegbola R, McShane H |title=Early clinical trials with a new tuberculosis vaccine, MVA85A, in tuberculosis-endemic countries: issues in study design |journal=Lancet Infect Dis |volume=svezak 6 |issue=broj 8|pages=str. 522.–528. |year=2006 |doi= 10.1016/S1473-3099(06)70552-7| pmid = 16870530}}</ref> Postoji nada da će cjepiva imati veliku ulogu u liječenju latentne i aktivne bolesti.<ref>{{cite journal |author=Kaufmann SH|title=Future vaccination strategies against tuberculosis: Thinking outside the box|journal=Immunity|year=2010 |volume=svezak 33|pages=str. 567.–577.|pmid = 21029966|doi=10.1016/j.immuni.2010.09.015|issue=broj 4}}</ref> Kako bi se potaknulo nove pronalaske, istraživači i političari promiču nove ekonomske modele za razvoj cjepiva, uključujući nagrade, porezne olakšice i ugovore o osiguranju tržišta.<ref>{{cite journal|author=Webber D, Kremer M|url=http://www.who.int/bulletin/archives/79(8)735.pdf |title=Stimulating Industrial R&D for Neglected Infectious Diseases: Economic Perspectives |journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=svezak 79|issue=broj 8|year=2001 |pages=str. 693.–801.}}</ref><ref>{{cite journal|author=Barder O, Kremer M, Williams H|url=http://www.bepress.com/ev/vol3/iss3/art1|title=Advance Market Commitments: A Policy to Stimulate Investment in Vaccines for Neglected Diseases|journal=The Economists' Voice|volume=3|year=2006|issue=broj 3|doi=10.2202/1553-3832.1144|access-date=2013-08-11|archive-date=2006-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105083659/http://www.bepress.com/ev/vol3/iss3/art1|dead-url=yes}}</ref> U istraživanja je uključeno nekoliko skupina, kao što je [[Stop TB Partnership]],<ref>{{cite book|last=Economic|first=Department of|title=Achieving the global public health agenda : dialogues at the Economic and Social Council|year=2009.|publisher=United Nations|location=New York|isbn=978-92-1-104596-3|pages=str. 103|url=http://books.google.ca/books?id=VeF9dv74C4MC&pg=PA103|coauthors=Affairs, Social}}</ref> South African Tuberculosis Vaccine Initiative i [[Aeras Global TB Vaccine Foundation]].<ref>{{cite book|last=Jong|first=[edited by] Jane N. Zuckerman, Elaine C.|title=Travelers' vaccines|year=2010|publisher=People's Medical Pub. House|location=Shelton, CT|isbn=978-1-60795-045-5|pages=str. 319.|url=http://books.google.ca/books?id=BKRpWFEy66wC&pg=PA319|edition=2. izdanje}}</ref> Aeras Global TB Vaccine Foundation dobila je donaciju od više od 280 milijuna [[USD|američkih $]] od [[Zaklada|Zaklade Bill i Melinda Gates]] kako bi razvila i poboljšala cjepivo protiv tuberkuloze za primjenu u zemljama s velikim brojem oboljelih.<ref>{{Cite web|last=Bill and Melinda Gates Foundation Announcement|title=Gates Foundation Commits $82.9 Million to Develop New Tuberculosis Vaccines|date=12. veljače 2004.|url=http://www.globalhealth.org/news/article/4134|access-date=2013-08-11|archivedate=2009-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091010163118/http://www.globalhealth.org/news/article/4134|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nightingale|first=Katherine|title=Gates foundation gives US$280 million to fight TB|date=19. rujna 2007.|url=http://www.scidev.net/en/news/gates-foundation-gives-us280-million-to-fight-tb.html}}</ref> == Tuberkuloza u životinja == Mikobakterijama se zaražuju mnoge životinjske vrste, uključujući [[ptice]],<ref>{{cite journal|last=Shivaprasad|first=HL|coauthors=Palmieri, C|title=Pathology of mycobacteriosis in birds.|journal=The veterinary clinics of North America. Exotic animal practice|date= 2012 |volume=svezak 15|issue=broj 1|pages=str. 41.-55., v-vi|pmid=22244112}}</ref> [[glodavci|glodavce]],<ref>{{cite journal|last=Reavill|first=DR|coauthors=Schmidt, RE|title=Mycobacterial lesions in fish, amphibians, reptiles, rodents, lagomorphs, and ferrets with reference to animal models.|journal=The veterinary clinics of North America. Exotic animal practice|date= 2012 |volume=svezak 15|issue=broj 1|pages=str. 25.-40., v|pmid=22244111}}</ref> i [[gmazovi|gmazove]].<ref>{{cite journal|last=Mitchell|first=MA|title=Mycobacterial infections in reptiles.|journal=The veterinary clinics of North America. Exotic animal practice|date= 2012 |volume=svezak 15|issue=broj 1|pages=str. 101.-111., vii|pmid=22244116}}</ref> ''[[Mycobacterium tuberculosis]]'' je u divljih životinja rijetkost.<ref>{{cite book|last=Wobeser|first=Gary A.|title=Essentials of disease in wild animals|year=2006.|publisher=Blackwell Publ.|location=Ames, Iowa [u.a.]|isbn=978-0-8138-0589-4|pages=str. 170|url=http://books.google.ca/books?id=JgyS6fxVasYC&pg=PA170|edition=1. izdanje}}</ref> Suzbijanje govedske tuberkuloze, uzrokovane s ''[[Mycobacterium bovis]]'' u stoke i [[jelen]]a na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]] pokazalo se relativno uspješnim.<ref>{{cite journal|last=Ryan|first=TJ|coauthors=Livingstone, PG, Ramsey, DS, de Lisle, GW, Nugent, G, Collins, DM, Buddle, BM|title=Advances in understanding disease epidemiology and implications for control and eradication of tuberculosis in livestock: the experience from New Zealand.|journal=Veterinary microbiology|date= 2006-02-25 |volume=svezak 112|issue=broj 2.-4.|pages=str. 211.-219.|pmid=16330161}}</ref> Slični pokušaji u [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]] bili su manje uspješni.<ref>{{cite journal|last=White|first=PC|coauthors=Böhm, M, Marion, G, Hutchings, MR|title=Control of bovine tuberculosis in British livestock: there is no 'silver bullet'.|journal=Trends in microbiology|date= 2008 |volume=svezak 16|issue=broj 9|pages=str. 420.-427.|pmid=18706814}}</ref><ref>{{cite journal|last=Ward|first=AI|coauthors=Judge, J, Delahay, RJ|title=Farm husbandry and badger behaviour: opportunities to manage badger to cattle transmission of Mycobacterium bovis?|journal=Preventive veterinary medicine|date= 2010-01-01|volume=svezak 93|issue=broj 1|pages=str. 2.-10.|pmid=19846226}}</ref> == Povezano == * [[Svjetski dan borbe protiv tuberkuloze]] * [[Mycobacterium tuberculosis]] == Literatura == {{reflist|3}} == Vanjske veze == === Sestrinski projekti === {{ WProjekti |commons = |commonssh = |commonscat = Tuberculosis |commonscatsh = Tuberkuloza |wječnik = |wikiknjige = |wikicitat = }} === Vanjske veze === * {{hr icon}} [http://www.perpetuum-lab.com.hr/w/index.php?title=Tuberkuloza Tuberkuloza - opći podaci, patogeneza, patologija, klinička slika, dijagnosticiranje, liječenje]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.tbc.zdravlje.gov.rs Projekat: "Kontrola tuberkuloze u Srbiji"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424064854/http://www.tbc.zdravlje.gov.rs/ |date=2012-04-24 }} [[Kategorija:Tuberkoloza]] dtvnv4qtwmg3gs3c5y20dhjlar1sn54 1960. 0 7649 42683448 42662341 2026-09-05T21:12:43Z Alekol 2231 /* Rođenja */ 42683448 wikitext text/x-wiki {{godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|1960}} Godina '''1960''' ('''[[Rimski brojevi|MCMLX]]''') bila je [[prijestupna godina koja počinje u petak]] po gregorijanskom kalendaru (link pokazuje kalendar). "[[Godina Afrike]]" - zbog velikog broja zemalja na tom kontinentu koji je dobio nezavisnost ove godine. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1960''': <br /> [[1960#Januar/Siječanj|1]] • [[1960#Februar/Veljača|2]] • [[1960#Mart/Ožujak|3]] • [[1960#April/Travanj|4]] • [[1960#Maj/Svibanj|5]] • [[1960#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1960#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1960#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1960#Septembar/Rujan|9]] • [[1960#Oktobar/Listopad|10]] • [[1960#Novembar/Studeni|11]] • [[1960#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1960#Rođenja|Rođenja]] • [[1960#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Datoteka:Flag of Cameroon (1957).svg|23px]] [[Kamerun]] nezavisan od [[Francuski Kamerun|francuske administracije po trustu UN]]. Dogodine uvećan za južni deo [[Britanski Kamerun|Britanskog Kameruna]]. [[Ahmadou Ahidjo]] je premijer, zatim predsednik do 1982. * 1. 1. - Uveden novi [[francuski franak]] = 100 starih (2002. zamenjen eurom = 6,55957 franaka). * 1. 1. - Stranci više ne smeju imati dućane u seoskim krajevima Indonezije - usmereno protiv [[Kinezi u Indoneziji|Kineza]]. * [[4. 1.]] - Potpisana Stokholmska konvencija kojom se u svibnju formira [[Europska slobodna trgovinska zona]], sa sedam članica - alternativa za [[EEZ]]. * 4. 1. - [[Albert Camus]] poginuo u saobraćajnoj nesreći. * [[5. 1.]] - Britanski premijer [[Harold Macmillan]] krenuo na šestonedeljnu turneju po Africi. Ovog meseca je u Zambiji [[Kenneth Kaunda]] oslobođen iz zatvora, a u Keniji je nakon sedam godina ukinuto vanredno stanje (→ [[Mau Mau ustanak|Mau Mau]]). * [[9. 1.]] - Počinje gradnja Visoke [[Asuanska brana|Asuanske brane]] (egipatsko-sovjetski poduhvat završen 1970, jezero napunjeno 1976). * [[14. 1.]] - [[Nikita Hruščov]] objavljuje da će sovjetske oružane snage biti smanjene sa 3,6 na 2,4 miliona ljudi (otkazano sledeće godine). * januar - Iz [[Varšava|Varšave]] proteran jugoslovenski vojni ataše i njegov asistent. * [[19. 1.]] - U Vašingtonu potpisan Ugovor o uzajamnoj saradnji i sigurnosti između SAD i Japana, nepopularan u Japanu. * [[20. 1.]] - Sovjetska interkontinentalna raketa [[R-7 Semjorka]], dometa 11.000&nbsp;km, primljena je u oružane snage. * [[21. 1.]] - Nesreća u rudniku uglja Coalbrook u Južnoj Africi, stradalo 437 rudara. * [[22. 1.]] - Predsednik [[Charles de Gaulle|de Gaulle]] smenio komandanta francuskih snaga u [[Francuski Alžir|Alžiru]], [[Jacques Massu|Jacquesa Massua]] nakon spornog intervjua (vođa pobune iz 1958, najavljivao upotrebu sile od strane vojske). * [[23. 1.]] - [[Batiskaf Trieste]] zaronio na dno [[Marijanski rov|Marijanskog rova]] - dubina 10.911 metara. * [[24. 1.]] - "Sedmica barikada": pobuna Evropljana u gradu Alžiru. * 29. 1. - U Zagrebu osuđena na zatvor grupa na čelu sa ocem fra [[Rudi Jerak|Rudijem Jerakom]]. * [[31. 1.]] - Napetost na granici Izraela i Sirije (tada deo [[UAR]]): Izraelci odgovaraju na sirijsko granatiranje, prepadom na sirijsko selo, poginulo je devet Sirijaca. === Februar/Veljača === [[Datoteka:Brana Radoinja.jpg|mini|200px|Brana Radoinja, deo [[Hidroelektrana Bistrica|HE Bistrica]]]] * [[1. 2.]] - [[HE Bistrica]] na [[Lim]]u priključena na mrežu (prva sinhronizacija). * 1. 2. - [[Pokret za građanska prava (SAD)|Pokret za građanska prava]]: četvrica crnaca u [[Greensboro, North Carolina]] započinju ''sit-in'' protest u Woolworthovim radnjama (do jula). * [[3. 2.]] - Britanski premijer [[Harold Macmillan]] održao govor nazvan "Vetar promene" u belom južnoafričkom parlamentu - najava dekolonizacije, blaga kritika [[apartheid]]a. [[Južnoafrička Unija]] dogodine postaje republika izvan komonvelta. * [[5. 2.]] - Prikazan [[Federico Fellini|Fellinijev]] film ''[[La dolce vita]]'' - zbog osude crkve suočen je sa cenzurom, ali je veoma gledan. * [[6. 2.]] - Partija bivšeg [[burma]]nskog premijera [[U Nu]]a odnela ubedljivu pobedu na izborima (oboren vojnim udarom 1962). * [[8. 2.]] - Zvanično ustoličena [[Holivudska staza slavnih]] - ove i sledeće godine postavljeno oko 1.500 oznaka. * 8. 2. - U Osijeku osuđena grupa od šest katoličkih svećenika i dva seminarca, po optužbi za separatizam. (NYT) * [[10. 2.]] - U [[Krašić]]u umro kardinal [[Alojzije Stepinac]], pošto je dobio posthumnu amnestiju, dozvoljena je velika sahrana u [[Zagrebačka katedrala|Zagrebačkoj katedrali]] 13. februara<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:510901c4-cc98-4a0f-9da4-4db80734975e "Relations between State and Catholic Church in Yugoslavia"], 18 February 1960. HU OSA 300-8-3-9465</ref>. Austrijski kardinal [[Franz König]] povređen u saobraćajnoj nesreći na putu. [[Datoteka:Embalmed Cardinal Alojzije Stepinac - Zagreb Cathedral (13023186005).jpg|mini|250px|[[Alojzije Stepinac]] - sarkofag]] * [[11. 2.]] - Nacionalizacijom banaka u Egiptu, počinje program nacionalizacije u [[Ujedinjena Arapska Republika|Ujedinjenoj Arapskoj Republici]]. * [[13. 2.]] - [[Datoteka:Mushroom cloud.svg|30px]] ''Gerboise Bleue'' ("Plavi skočimiš"): [[Francuska]] je u alžirskoj Sahari testirala svoju prvu atomsku bombu, snage 70 kilotona, čime postaje četvrta nuklearna sila. * 13. 2. - [[Fidel Castro|Castro]] i [[Anastas Mikojan|Mikojan]] potpisali trgovački ugovor između Kube i SSSR - šećer za naftu. * [[16. 2.]] - Operacija Sandblast: američka podmornica ''USS Triton'' započinje cirkumnavigaciju ispod površine (do aprila). * [[17. 2.]] - Kriza Rotem: nakon pogrešne informacije o izraelskim namerama protiv Sirije, Egipat šalje vojsku na Sinaj, deeskalacija desetak dana kasnije. * [[18.2.|18]] - [[28. 2.]] - [[Zimska Olimpijada 1960]] u Kaliforniji. * [[19. 2.]] - Počeci [[Kineski svemirski program|Kineskog svemirskog programa]]: lansirana prva [[sondažna raketa]], [[T-7 (raketa)|T-7]]. * [[22. 2.]] - [[Edvard Kardelj]] primljen za punog člana SANU, govori o jugoslovenskom putu u socijalizam i potrebi "novih metoda i sredstava".<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:eac270dc-23fc-4fbf-ae6f-4312a0cff9c8 "Kardelj on Yugoslav Way to Socialism"], 25 February 1960. HU OSA 300-8-3-9464</ref> [[Datoteka:Walk of fame, Hollywood - panoramio.jpg|mini|200px|[[Holivudska staza slavnih]]]] * [[25. 2.]] - Sudar dva aviona iznad Rio de Janeira, američkog sa mornaričkim orkestrom za Eisenhowerovu posetu i brazilskog putničkog, ukupno 61 žrtva i troje preživelih. * [[26. 2.]] - Padovi aviona kod [[Shannon]]a u Irskoj i [[Lavov]]a u Ukrajinskoj SSR, sa 23 odn. 32 žrtve. * [[28. 2.]] - Oslobođena četvorica osuđenih 1958: predratni socijalisti Aleksandar Pavlović i [[Bogdan Krekić]] i profesori [[Dragoslav Stranjaković]] i Milan Žujović.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:217eac77-5ff4-4b63-8421-5102e0959ab0 "Yugoslav Government Frees Four Political Prisoners"], 1 March 1960. HU OSA 300-8-3-9462</ref> * [[29. 2.]] - Zemljotresom uništen grad [[Agadir]] u Maroku, stradalo najmanje 12.000 ljudi. * 29. 2. - U Čikagu otvoren prvi [[Playboy]]ev klub, goste služe "[[Playboy Bunny|zečice]]". === Mart/Ožujak === [[Datoteka:New York Playboy Club Bunnies aboard USS Wainwright (DLG-28) c1971.jpg|mini|220px|Zečice (ca. 1971)]] * [[2. 3.]] - [[Elvis Presley]] se vratio s odsluženja vojnog roka u Nemačkoj. * [[4. 3.]] - [[Eksplozija La Coubre]]: francuski teretnjak sa oružjem iz Belgije eksplodirao u havanskoj luci, najmanje 75 mrtvih - Castro optužuje SAD. Sutradan, tokom komemoracije nastaje najpoznatiji lik [[Che Guevara|Che Guevare]], ''[[Guerrillero Heroico]]'' (popularizovan 1967-68). * [[4. 3.|4]] - [[9. 3.]] - U Beogradu održan VII Festival jugoslovenskog dokumentarnog i kratkometražnog filma - prethodnih šest je održano u Puli, zajedno sa programom igranih filmova. [[Datoteka:KordaFilmRollChe.jpg|mini|300px|[[Alberto Korda|Kordina]] rolna filma, sa slikom ''[[Guerrillero Heroico]]'']] * [[5. 3.]] - Vođena demokratija u Indoneziji: nakon što je u januaru preuzeo kontrolu nad partijama, [[Sukarno]] raspušta parlament, kasnije obnavlja Narodnu konsultativnu skupštinu. Ove godine proklamuje ideologiju Nasakom - nacionalizam, religija, komunizam. * {{circa}} 5. 3. - [[Omladinske radne akcije]]: počinju radovi na deonicama [[Autoput Bratstva i jedinstva|Autoputu Bratstva i jedinstva]] Niš-Grdelica i Udovo-Đevđelija (83&nbsp;km, 48.000 omladinaca<ref>Савезне омладинске радне акције у Југославији 1946-1963. arhivyu.gov.rs</ref>, otvoreno u decembru). Ove godine ORA „Sava“ radi na izgradnji nasipa i uređenju Zagreba i okolice. * [[7. 3.]] - U Sofiji ponovo otvorena američka ambasada, nakon prekida odnosa 1950. * [[12. 3.]] - Zemljotres kod [[Tetovo|Tetova]] ([[Magnituda zemljotresa|M]] 5.7, int. VIII). * 12. 3. - Uhapšen skopsko-prizrenski biskup [[Smiljan Franjo Čekada]], i još dvojica svećenika, optužen za krijumčarenje - dobija uslovnu kaznu 18-tog, a svećenici zatvor. (NYT) * [[13. 3.]] - Prvi program Radio Beograda počinje emitovanje emisije "Vreme sporta i razonode". * [[15. 3.]] - Predsednički izbori u Južnoj Koreji: [[Syngman Rhee]] lako dobija četvrti mandat, jer je protivnik nedavno umro, ali izbori za potpredsednika daju sumnjivo veliki procenat njegovom favoritu. * [[17. 3.]] - Preds. Eisenhower prihvatio plan CIA za smenu vlasti na Kubi, što će od jeseni dobiti oblik pripreme za [[Invazija u Zaljevu svinja|invaziju]]. * [[18. 3.]] - [[Savet za uzajamnu ekonomsku pomoć|SEV]] odbija jugoslovenski zahtev za status posmatrača. (NYT) * [[21. 3.]] - [[Sharpevilleski masakr]]: policija u [[Južnoafrička Unija|Južnoj Africi]] ubila 69 i ranila 180 nenaoružanih crnih demonstranata protiv unutrašnjih pasoša. * [[23. 3.]] - Počeo prvi Festival malih i eksperimentalnih scena Jugoslavije u Sarajevu, danas Internacionalni teatarski i filmski festival [[MESS]]<ref>[http://www.mess.ba/2015/arhiva/historijat Kratki historijat Internacionalnog teatarskog i filmskog festivala MESS]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. mess.ba</ref>. * [[27. 3.]] - Izvešteno da dominikanski diktator [[Rafael Trujillo|Trujillo]] brutalno tretira 300 stranaca, među kojima ima i Jugoslovena (50 emigranata, prema NYT 23. juna), u zatvoru La Victoria, koji su bili regrutovani ali odbijaju da se bore. (NYT) === April/Travanj === * [[1. 4.]] - [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjene Države]] lansirale prvi satelit za vrijeme, [[TIROS-1]]. * [[4. 4.]] - Prve tri ženske sveštenice zaređene u [[Švedska|Švedskoj]]. * 4. 4. - [[32. dodela Oskara]]: [[Ben-Hur (1959 film)|Ben-Hur]] osvojio rekordnih 11 nagrada iz 12 nominacija; najbolji strani film je ''[[Orfeu Negro]]''. * [[6. 4]] - Jugoslavija objavila da će nastaviti isplatu duga Kraljevine Jugoslavije (prva komunistička vlada koja radi tako nešto)<ref name="Col">''Collier's Year Book'' za 1960. (Microsoft Encarta 2004)</ref> * [[7. 4.]] - U [[Konak (Sečanj)|Konaku]] kod Sečnja je došlo do erupcije zemnog gasa. * ca. 7. 4. - [[Kampanja četiri napasti]] u NR Kini: umesto [[vrabac]]a, koji su nemilosrdno istrebljivani, neprijatelj su [[stenice]].<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:79aeed1a-bc9b-4b7f-807c-082a06828e78 "In East Germany: Ulbricht Gives Instructions for "Model Cows"- In Red China: Sparrows Pardoned"], 11 April 1960. HU OSA 300-8-3-12331</ref> * [[8. 4.]] - Album ''[[Elvis is Back!]]''. * 8. 4. - U Južnoj Africi zabranjen [[Afrički nacionalni kongres]] - do 1990, vladajuća stranka zemlje od 1994. * 8. 4. - Holandsko-nemački sporazum o povratku tri mesta Nemačkoj, u zamenu za 280 miliona maraka (izvršeno 1963). * [[9. 4.]] - Južnoafrički premijer [[Hendrik Verwoerd]] ustreljen - preživeo je, ali biće ubijen 1966. * [[14. 4.]] - Kroz Beograd je prošla diližansa sa [[Tulipan|lalom]], koja putuje iz Istanbula na sajam cveća u Roterdamu,<ref>"Diližansa s lalom u Beogradu", Borba, 15. apr. 1960, str. 5 (foto)</ref> 400 godina nakon što je holandski ambasador [[Ogier Ghiselin de Busbecq|de Busbecq]] poslao lale. * april - [[Istočna Njemačka]]: "Socijalističko proljeće na selu", usiljena kolektivizacija izaziva pojačanu emigraciju na zapad. * [[19.4.|19]] - [[26. 4.]] - "Aprilska revolucija" radnika i studenata u autoritarnoj [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]] dovodi do ostavke predsednika [[Syngman Rhee]]-a. U neredima je stradalo 186 ljudi. * 19. 4. - U [[Jugozapadna Afrika|Jugozapadnoj Africi]], tj. Njujorku, osnovan pokret [[SWAPO]] - vladajuća partija u nezavisnoj Namibiji od 1990. [[Datoteka:Congresso Nacional -.jpg|mini|250px|Brazilski nacionalni kongres]] * [[21. 4.]] - U [[Brazil]]u, [[glavni grad]] države (Federalni Distrikt) je prebačen iz [[Rio de Janeiro|Rio de Janeira]] u [[Brazilija|Braziliju]]. Estado da Guanabara (Federalna država Guanabara) je uspostavljena da bi naslijedila [[Rio de Janeiro]] kao [[brazil]]ski federalni distrikt. * 18 - [[22. 4.]] - U Beogradu održan V kongres [[Socijalistički savez radnog naroda Jugoslavije|SSRNJ]] - pitanja o budućnosti SKJ, ima predloga da se mnoge partijske funkcije prebace na SSRN. (?) [[Aleksandar Ranković]] je generalni sekretar nakon [[Edvard Kardelj|Kardelja]].<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:7511cc89-fcff-4aa8-8f08-a93923b61a66 "After The Fifth Congress of the "Socialist Alliance of Working People of Yugoslavia""], 27 April 1960. HU OSA 300-8-3-9457</ref> * [[23. 4.]] - U [[Gioia del Colle]] faktički uspostavljena komanda raketa srednjeg dometa ([[MRBM]]) [[PGM-19 Jupiter]] postavljenih u Italiji. * [[24. 4.]] - ''Bloody Wade-in'': crnci, uključujući žene i decu, dolaze na plažu rezervisanu za belce u [[Biloxi, Mississippi]] - dolazi do krvavih nereda. * [[27. 4.]] - {{flag|Togo}}, raniji [[Francuski Togoland]], stekao nezavisnost od [[Ujedinjene nacije|UN]] starateljstva koje je provodila [[Francuska]]. * [[28. 4.]] - Nedavno izabrani južnokorejski potpredsednik [[Lee Ki-poong]] ubijen od strane svog sina, koji je ubio i ostatak porodice i sebe. * [[29. 4.]] - Prvo test emitovanje [[televizija u Albaniji|televizije u Albaniji]], zvanično od 1. maja. * 29. 4. - Dalaj Lama, [[Tenzin Gjatso]], stiže u [[Dharamsala|Dharamsalu]], gde će biti sedište tibetanske vlade u egzilu. === Maj/Svibanj === [[Datoteka:OperationGrandSlam1960.jpg|mini|200px|Putanja U-2]] * [[1. 5.]] - [[Obaranje U-2 (1960)|Obaranje U-2]], američkog špijunskog aviona, iznad [[SSSR]] izaziva krizu. * 1. 5. - Država Bombay u Indiji podeljena po lingvističkom principu na [[Maharashtra|Maharashtru]] i [[Gujarat]]. * [[2. 5.]] - [[Robert H. Goetz]] izveo u Njujorku prvu [[bajpas]] operaciju na čoveku. * [[3. 5.]] - Ustanovljena [[EFTA]], Evropska asocijacija slobodne trgovine. * [[5. 5.]] - Hruščov objavio da je iznad SSSR oboren američki avion - nije pominjao detalje pa su Amerikanci pustili priču o meteorološkoj misiji koja je imala nesreću. * 5. 5. - SAD odobrile zajam FNRJ od 14,8 miliona dolara za kupovinu 59 dizel lokomotiva. (NYT, vest ponovljena 24. juna) * [[6. 5.]] - Predsednik SAD potpisao Zakon o građanskim pravima, kojim se osigurava registracija u biračkim spiskovima. * 6. 5. - [[Princeza Margaret, grofica of Snowdona|Princeza Margaret]], sestra kraljice Elizabete, udala se za pučanina Antony Armstrong-Jonesa - prvo kraljevsko venčanje prenošeno preko televizije (razveli su se 1978). * [[7. 5.]] - [[Leonid Brežnjev]] je predsednik Prezidijuma Vrhovnog Sovjeta SSSR nakon [[Kliment Vorošilov|Vorošilova]] (1960-64. i 1977-82, gen. sek. KPSS 1964-82). * [[9. 5.]] - Predsjednik Tito pustio u eksploataciju prvi jugoslavenski naftovod, [[Stružec]] - [[Sisak]]. [[Datoteka:Laser rubis.jpg|mini|220px|Rubinski laser]] * [[10. 5.]] - Nuklearna podmornica ''USS Triton'' završila prvo podvodno oplovljavanje Zemlje (Operacija ''Sandblast''). * [[11. 5.]] - Tim [[Mosad]]ovih agenata uhvatio [[Adolf Eichmann|Adolfa Eichmanna]] u Buenos Airesu (objavljeno 23. 5.). * 11. 5. - Pokrenut [[Evropski socijalni fond]], predviđen Rimskim ugovorom 1957. * [[13. 5.]] - [[Jean-Paul Sartre]] posetio Tita u Beogradu. * 13. 5. - Zasedanje [[Odbor Predstavničkog doma za antiameričke aktivnosti|Odbora Predstavničkog doma za antiameričke aktivnosti]] u San Francisku je praćeno studentskim neredima. * 13. 5. - Američka Šesta flota u poseti Jugoslaviji. (NYT) * [[15. 5.]] - Lansiran [[Sputnjik 4]], prva letelica tipa [[Vostok]], namenjena ljudskom letu. * [[16. 5.]] - Propao samit četiri sile u Parizu: Hruščov osuđuje Amerikance i povlači pozivnicu Eisenhoweru. * 16. 5. - [[Theodore Maiman]] uključio prvi [[laser]] (rubinski). U ovo vreme nekoliko timova je radilo na teoretskim i praktičnim aspektima lasera. * [[17. 5.]] - Britanska kraljica-majka otvara [[Kariba (brana)|branu Kariba]] na Zambeziju, ispred koje nastaje najveće [[Kariba (jezero)|veštačko jezero]] po zapremini na svetu. [[Datoteka:Tsunami travel time Valdivia 1960.jpg|mini|200px|Cunami nakon [[Potres kod Valdivije 1960.|Valdivijskog potresa]]]] * [[22. 5.]] - [[Potres kod Valdivije 1960.|Potres kod Valdivije]] u Čileju je najsnažniji ikad zabilježeni, magnitude 9,5. U potresu je stradalo između 3 i 6.000 osoba, cunami je bio smrtonosan i na Havajima i Japanu. * [[23. 5.]] - Organ CK KPSS "Kommunist" optužuje Tita da svojom "neutralnošću" pomaže SAD. (NYT) * [[27. 5.]] - Prvi [[državni udar u Turskoj 1960.|državni udar u Turskoj]]: vojska je zbacila predsednika [[Celâl Bayar|Bayara]] i premijera [[Adnan Menderes|Menderesa]], preuzima gen. [[Cemal Gürsel]] (do 1966) a Menderes je pogubljen dogodine. * 27. 5. - Tito u Subotici optužuje SAD da su srušile samit preletom U-2, ranije je osuđivao obe strane.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:353614a6-1777-44ba-b424-0ef402af3a45 "Tito Changes Mind on Who is to be Blamed for the Summit Conference Failure"], 31 May 1960. HU OSA 300-8-3-6509</ref><ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:80cd3923-27d7-4447-91de-1c2f1ae3d5e4 "Yugoslav-Soviet Skirmish over Broken Summit"], 23 May 1960. HU OSA 300-8-3-9455</ref> * [[30. 5.]] - U [[Pećka patrijaršija|Pećkoj patrijaršiji]] svečano ustoličen [[patrijarh German]], 43. poglavar [[SPC]]. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Osnovan [[vršac|vršački]] "[[Hemofarm]]". * [[3. 6.]] - Jugoslavija će dobiti 41 milion dolara pomoći od SAD. (NYT) * 5 - 7. 6. - JAHO I, prva jugoslavenska alpinistička ekspedicija na Himalaje, popela se na [[Trisul]] II i III. * [[7. 6.]] - Kubanske rafinerije u američkom vlasništvu odbile preraditi sovjetsku naftu (delom zbog velikih dugova kubanske vlade) - nacionalizovane su krajem meseca<ref name="lrwolfe">Wolfe, Lisa Reynolds (December 13 2012). [http://www.coldwarstudies.com/2010/12/13/cold-war-havana-prelude-to-american-sanctions/ Cold war Havana: Prelude to American Sanctions], coldwarstudies.com</ref>. * 8 - 9. 6. - Tajfun Mary je pogodio Hong Kong i kinesku provinciju Fukien - strada 1.600 ljudi, najviše u klizištima. * [[10. 6.]] - Beograd protestuje Albaniji zbog [[Enver Hoxha|Hoxhinih]] napada, početkom meseca i kineski zamenik premijera je napadao jugoslovenske "revizioniste". * [[11. 6.]] - U Drini se utopilo šestoro učenika iz Badovinaca. * [[15. 6.]] - Najmasovnije demonstracije u istoriji Japana, zbog ratifikacije ugovora sa SAD - preds. Eisenhower morao otkazati posetu, na molbu japanskog premijera. * jun - [[NR Kina]] je izgradila prvi veliki hidro projekat na [[Žuta reka|Žutoj reci]], branu Sanmenxia - ubrzo dolazi do problema zbog velike količine sedimenta. * jun - Objavljena pesma ''[[Itsy Bitsy Teenie Weenie Yellow Polkadot Bikini]]'' u izvedbi [[Brian Hyland|Briana Hylanda]], misli se da je podstakla prodaju [[bikini]]ja. * [[16. 6.]] - Masakr u Muedi: portugalska vojska pucala na demonstrante na severu Mozambika. * [[20. 6.]] - {{flagicon|Mali|1959}} Federacija Mali (današnji [[Mali]] i [[Senegal]]) stekla nezavisnost (raspala se već u avgustu). * 20. 6. - [[Norodom Sihanouk]], raniji kralj i premijer, postaje Šef države [[Kambodža|Kambodže]] (do 1970). * 21-[[22. 6.]] - [[Kinesko-sovjetski raskol]]: na kongresu Rumunske radničke partije u Bukureštu dolazi do sukoba između Hruščova i kineske delegacije. * [[24. 6.]] - [[Jugoslavija]], [[Grčka]] i [[Turska]] raspustile [[Balkanski savez]], zasnovan [[1954]]. * 24. 6. - U [[DR Kongo|Kongu]] dogovoreno da će konzervativni [[Joseph Kasavubu]] biti predsednik a levičar [[Patrice Lumumba]] premijer. * 24. 6. - Venecuelanski predsednik [[Rómulo Betancourt]] je povređen u atentatu iza kojeg stoji dominikanski diktator [[Rafael Trujillo]] - Organizacija američkih država uvodi sankcije u avgustu. * [[26. 6.]] {{flag|Madagaskar}} nezavisan od Francuske. * [[28. 6.]] - Zasnovan [[Univerzitet u Novom Sadu]] (početak rada najesen). * 28. 6. - Savezno izvršno veće odlučilo da će biti kontrolisane cene samo neke robe<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:25bc81ce-3c80-4c03-afd7-40affb3a2c73 "Yugoslav Liberalize System of Price Control"], 1 July 1960. HU OSA 300-8-3-9452</ref> - deo predstojećih reformi.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:e66e5721-d2ba-44f4-a20b-38f8029c30ef "Yugoslav Economic Changes Reported"], 11 July 1960. HU OSA 300-8-3-9450</ref> * [[30. 6.]] - {{flagicon|DR Kongo|1960}} [[Kongo]] stekao nezavisnost od [[Belgija|Belgije]], premijer [[Patrice Lumumba]] održao pred belgijskim kraljem "nepriličan" govor o patnjama kongoanskog naroda pod kolonijalizmom. === Jul/Juli/Srpanj === * [[1. 7.]] - {{flag|Somalija}}, ili Somalska Republika, nastaje kada se raniji protektorat [[Britanski Somaliland]], nezavisan od 26. juna, ujedini sa novonezavisnom [[Trustovska Teritorija Somalija|Trustovskom Teritorijom Somalijom]], koja je bila pod italijanskom administracijom. * 1. 7. - [[Gana]] postaje republika, [[Kwame Nkrumah]] je prvi predsednik. * 1. 7. - Sovjetski [[MiG-19]] oborio američki izviđački avion [[Boeing B-47 Stratojet]] iznad [[Barentsovo more|Barentsovog mora]], poginula 4-ica američkih avijatičara. * [[4. 7.]] – U [[Fort McHenry]]-ju prvi put istaknuta [[zastava SAD]] sa 50 zvjezdica, što će postati verzija u najdužoj upotrebi. * [[5. 7.]] - Predsednik SAD Eisenhower srezao uvoznu kvotu za kubanski šećer zbog nacionalizacije tamošnjih rafinerija - SSSR i NR Kina narednih dana izjavljuju da će kupovati kubanski šećer<ref name="lrwolfe"/>. * 5. 7. - [[Kongoanska kriza]] već počinje: vojska se pobunila protiv svojih belih oficira, dolazi do napada na belce i njihovu imovinu. * 5. 7. - Iz Jugoslavije naručeni traktori Massey-Ferguson za 10 miliona dolara (NYT). * [[7. 7.]] - Demonstracije protiv nasilja u [[Reggio Emilia|Reggio Emiliji]]: policija i karabinjeri ubili petoricu. * 9. 7. - U Beogradu je bio upravni direktor MMF [[Per Jacobsson]]: FNRJ traži zapadne kredite radi reforme na osnovu slobodnog tržišta. (NYT). * [[11. 7.]] - [[Datoteka:Flag of Katanga.svg|25px]] [[Moise Tshombe]] proglasio nezavisnost [[Država Katanga|Katange]] od DR Kongo. Belgijska mornarica bombardovala luku [[Matadi]], što vodi novom talasu nasilja. * 11. 7. - U SAD objavljen klasični roman "[[Ubiti pticu rugalicu]]". * 11. 7. - Administrator [[Dragutin Nežić]] imenovan za [[Porečka i Pulska biskupija|porečko-pulskog]] biskupa (do 1984). * [[13. 7.]] - [[John F. Kennedy]] nominovan za demokratskog kandidata na predsedničkim izborima. * 13. 7. - Otvoren grad-hotel [[Sveti Stefan (ostrvo)|Sveti Stefan]]. * [[14. 7.]] - [[Datoteka:UN ONUC Medal ribbon.svg|25px|Traka medalje UN za ONUC]] Rezolucijom 143, Savet Bezbednosti UN šalje trupe u Kongo - [[Operacija UN u Kongu]] (ONUC) traje do 1964. * 14. 7. - Požar u mentalnoj bolnici u Gvatemali, stradalo 200 ljudi. * 14. 7. - [[Jane Goodall]] stiže u [[Nacionalni park Gombe Stream]] u [[Tanganjika|Tanganjici]], gde započinje izučavanje primata. Iste godine otkriva da šimpanze koriste grančice za hvatanje termita. * [[15. 7.]] - Finale prvog [[Evropsko prvenstvo u fudbalu|Evropskog prvenstva u fudbalu]], u Parizu: SSSR - Jugoslavija 2:1 posle produžetaka ([[Milan Galić]] postigao gol). * 15. 7. - Japanski premijer [[Nobusuke Kishi]] podneo ostavku, usled gneva javnosti zbog ugovora o sigurnosti sa SAD, dolazi [[Hayato Ikeda]] (do 1964). * jul - Jazz à Juan: Džez orkestar Radio Beograda pobedio na prvom festivalu u Juan-les-Pins. * [[16. 7.]] - [[Kinesko-sovjetski raskol]]: Hruščov povlači savetnike, otkazuje projekte saradnje. * [[19. 7.]] - Američki državni podsekretar C. Douglas Dillon razgovara sa Titom na Brionima - SAD će podržati reforme. [[Datoteka:Polaris missile second submerged launch.png|mini|220px|[[UGM-27 Polaris|Polaris]] poleće iz vode]] * [[20. 7.]] - Američka raketa [[UGM-27 Polaris|Polaris]] je prvi put lansirana sa podmornice. * [[21. 7.]] - [[Sirimavo Bandaranaike]] postaje premijer Sri Lanke, prva žena izabrani šef vlade (1960-65, 1970-77. i 1994-2000). * 21. 7. - Francis Chichester, engleski navigator i jedriličar stigao u [[New York]] na jahti imena Gypsy Moth II – napravio je rekord sam prejedrivši [[Atlantski okean]] za 40 dana. * [[22. 7.]] - Liberal [[Jean Lesage]] je novi premijer [[Quebec]]a (do 1966), počinje [[Tiha revolucija]] u toj kanadskoj provinciji - sekularizacija, država blagostanja, porast suverenizma. * 22. 7. - Prikazan film ''[[The Time Machine (1960 film)|The Time Machine]]''. * [[23. 7.]] - Iranski šah izjavio da već godinama faktički priznaje Izrael - Egipat (UAR) će zbog toga prekinuti diplomatske odnose. * [[23. 7.|23]] - [[30. 7.]] - 7. [[Filmski festival u Puli]], [[Velika zlatna arena za najbolji film|najbolji film]] "[[Deveti krug]]"<ref>[http://arhiv.pulafilmfestival.hr/7-pulski-filmski-festival/index.html 7. Pulski filmski festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180811224045/http://arhiv.pulafilmfestival.hr/7-pulski-filmski-festival/index.html |date=2018-08-11 }}. arhiv.pulafilmfestival.hr</ref>. * [[26. 7.]] - Nakon što je [[Fernando Tambroni]] prinuđen na ostavku zbog tenzija u zemlji, [[Amintore Fanfani]] je po treći put italijanski premijer (do 1963). * [[27. 7.]] - [[Datoteka:OECD logo.svg|25px]] Osnovan [[OECD]]. * 27. 7. - Potpredsednik [[Richard Nixon]] je kandidat republikanaca na predsedničkim izborima u SAD. * [[30. 7.]] - FNRJ i Kuba potpisali trgovački sporazum. * [[31. 7.]] - [[Malajska Federacija]] objavila kraj [[Malajski ustanak|Malajskog ustanka]], [[Malajska komunistička partija|komunisti]] će ponovo biti u pobuni 1968-89. === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:Africa independence dates.svg|mini|240px|Datumi nezavisnosti u Africi - žuto je 1960]] <!-- Africa, administrative divisions, February 1960. LOC 97687640.jpg Africa, administrative divisions, 1 December 1960. LOC 2002629032.jpg --> * [[1. 8.]] - {{flag|Dahomej}} nezavisan od Francuske (od 1975. [[Benin]]). * [[3. 8.]] - {{flag|Niger}} nezavisan od Francuske. [[Hamani Diori]] je predsednik do 1974. * 3. 8. - Pod pritiskom spolja, [[Rafael Trujillo]] rekao bratu [[Héctor Trujillo|Héctoru]] da da ostavku, za predsednika Dominikane prvi put dolazi [[Joaquín Balaguer]] (1960-62, 1966-78. i 1986-96). * [[5. 8.]] - {{flag|Gornja Volta}} nezavisna od Francuske (od 1984. [[Burkina Faso]]). * [[6. 8.]] - Kao odgovor na sankcije [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]], [[Kuba]] je nacionalizovala američku i drugu stranu imovinu na njenom području. * 6. 8. - [[Víctor Paz Estenssoro]] je ponovo predsednik [[Bolivija|Bolivije]] (do 1964). * [[7. 8.]] - {{flag|Obala Slonovače}} nezavisna od Francuske. [[Félix Houphouët-Boigny]] je predsednik do 1993. * [[8. 8.]] - Od Kongo-Leopoldvila se otcepila država [[Južni Kasai]], reintegrisana 1961-62. * [[9. 8.]] - Velike zapadne kompanije jednostrano smanjuju cenu nafte za 10% - to pokreće zemlje izvoznice na akciju. * 10. 8. - Misija [[MMF]] u Jugoslaviji povodom reorganizacije ekonomije radi punog članstva u [[GATT]]-u (Opšti sporazum o carinama i trgovini)<ref name="Col"/>. * 10. 8. - [[Kong Le]]ov puč u [[Laos]]u, zalaže se za neutralnost, oboren u decembru. * [[11. 8.]] - {{flag|Čad}} nezavisan od Francuske, raniji deo [[Francuska Ekvatorijalna Afrika|Francuske Ekvatorijalne Afrike]]. [[François Tombalbaye]] je predsednik do 1975. * [[12. 8.]] - Balonski satelit ''Echo 1'' je poslužio kao prvi telekomunikacioni satelit, preneo je predsednikovu poruku preko SAD. * [[13. 8.]] - {{flag|Srednjoafrička Republika}}, ranija kolonija [[Ubangi-Šari]], nezavisna od Francuske. * [[15. 8.]] - {{flag|Republika Kongo}} (Kongo-Brazzavile) nezavisna od Francuske. * [[16. 8.]] - [[Joseph Kittinger]] napravio skok padobranom iz balona s visine od 31.333 metara iznad [[Sjedinjene Američke Države|američke]] države [[New Mexico]] - postigao je rekorde za: skok s najveće nadmorske visine, najduži slobodni pad od 25,7 kilometara prije otvaranja padobrana i najveća brzina koju je postigao čovjek bez pomoći bilo koje vrste vozila 982 kilometra na sat (oborio [[Felix Baumgartner]] 2012. uz Kittingerove savete). * [[16. 8.]] - {{flag|Kipar}} dobio nezavisnost od Britanije, pri čemu su [[Akrotiri i Dhekelia]] ostali njeni prekomorski posedi. Arhiepiskop [[Makarios III]] je predsednik (do 1977, s [[Državni udar na Kipru (1974)|prekidom 1974]]) a [[Fazıl Küçük]] je potpredsednik (do 1973). Ugovor o garanciji (garantori Grčka, Turska, UK) zabranjuje uniju sa nekom državom, daje pravo garantorima da intervenišu da bi obnovili ranije stanje nakon kršenja (→ [[Turska invazija Kipra]]). * [[17. 8.]] - {{flag|Gabon}} dobio nezavisnost od Francuske. * 17. 8. - Novoimenovana grupa [[The Beatles]] počinje 48 večeri nastupa u [[hamburg|hamburškom]] klubu Indra. * [[19. 8.]] - [[SSSR]] lansira [[Sputnjik 5]], tj. Korablj-Sputnjik 2, s psima Bjelkom i Strijelkom, 40 miševa, 2 štakora i nekoliko biljaka. Svemirska letjelica se spušta nekoliko dana kasnije, a sve životinje su preživjele. * 19. 8. - Američki pilot [[Francis Gary Powers]] osuđen u Moskvi na 10 godina zatvora zbog špijunaže (razmenjen 1962). * 19. 8. - Američki program [[CORONA (satelit)|CORONA]], misija [[Discoverer 14]]: prvi put u vazduhu pokupljena kapsula sa fotografskim materijalom snimljenim sa [[špijunski satelit|špijunskog satelita]]. Inače, predsedniku Eisenhoweru je 25-tog preporučeno da bude osnovana agencija za koordinaciju satelitskog izviđanja, [[Nacionalni ured za izviđanje]] (NRO). * [[20. 8.]] - {{flag|Senegal}} istupio iz Federacije [[Mali]] objavivši nezavisnost. * [[22. 8.]] - ''Volkswagenwerk G.m.b.H.'' privatizacijom postaje [[Volkswagen AG]] - savezna i pokrajinska vlada zadržale po 20% akcija. * [[25. 8.]] - [[11. 9.]] - [[Datoteka:Olympic rings.svg|45px]] [[Olimpijada 1960|Olimpijske igre u Rimu]]. Jugoslovenski fudbaleri osvojili zlatnu medalju, rvač [[Branislav Martinović]] srebrnu. * 28. 8. - FNRJ i MMF postigli sporazum o tehničkim sredstvima za valutnu reformu. (NYT) * [[29. 8.]] - Jordanski premijer [[Hazza' Majali]] i još 11 ljudi poginulo od bombe u njegovoj kancelariji. * 29. 8. - [[Veliki skok naprijed]]: jugoslovenska štampa javlja da je u NR Kini naređeno da se pšenica seje i u šumama.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:64930aef-3af1-401a-b7b6-4aa788068169 "Yugoslav Press: Chinese to Sow Wheat in the Forests - Decrease of Population in Czechoslovakia"], 30 August 1960. HU OSA 300-8-3-1621</ref> * 29. 8. - 9. 9. - Potpredsednik i kandidat Richard Nixon je hospitalizovan zbog povrede kolena i infekcije - gubitak zamaha u kampanji i loš utisak u debati. === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Wilma Rudolph]] osvojila prvu od tri zlatne medalje na ovoj Olimpijadi. * 2. 9. - U [[Dharamshala|Dharamshali]] osnovan Parlament Centralne tibetanske administracije, u egzilu - danas Dan tibetanske demokratije. * [[5. 9.]] - Kongoanski predsednik [[Joseph Kasavubu|Kasavubu]] smenio vladu [[Patrice Lumumba|Patrisa Lumumbe]], na šta ovaj odgovara istom merom. [[Datoteka:Abebe Bikila sprints away from Rhadi Ben Abdesselam.jpg|mini|250px|[[Abebe Bikila]]]] * 5. 9. - [[Cassius Clay]] (18) osvojio zlatnu medalju. * [[6. 9.]] - U Francuskoj objavljen [[Manifest 121]], tj. Deklaracija o pravu neposluha u Alžirskom ratu: rat se vidi kao legitimna borba za slobodu. * [[7. 9.]] - Umro predsednik [[Njemačka demokratska republika|NDR]] [[Wilhelm Pieck]]; funkcija je ukinuta, šef [[Partija socijalističkog jedinstva Njemačke|partije]] [[Walter Ulbricht]] nastavlja kao predsednik Državnog saveta do smrti 1973. * [[8. 9.]] - ''[[Psycho]]'' u masovnom prikazivanju. * 8. 9. - U Huntsvilleu, [[Alabama|Alabami]], Predsjednik [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]] [[Dwight D. Eisenhower]] formalno otvorio Marshall Space Flight Center ([[NASA]] je objekat počela koristiti već [[1. juli|1. jula]]) * 9. 9.? - [[Liri Belishova]], sekretar albanskog CK i članica politbiroa smenjena pod optužbom za prosovjetski stav, novi sekretar je [[Ramiz Alia]]. (NYT) * [[10. 9.]] - Bosonogi [[Abebe Bikila]] pobedio u olimpijskom maratonu, sa svetskim rekordom. Jugoslavija istog dana pobedila Dansku u finalu olimpijskog turnira. * 10. 9. - Japan je prva azijska zemlja i četvrta na svetu sa kolor televizijom (tj. treća jer je Kuba prekinula). * 13. 9. - Dvojica jugoslovenskih pilota prebegla u Austriju? (NYT) * [[14. 9.]] - [[Datoteka:OPEC Logo.svg|25px]] U Bagdadu osnovana Organizacija zemalja izvoznica nafte, [[OPEC]], prve članice su Iran, Irak, Kuvajt, Saudi Arabija, Venecuela. * 14. 9. - Pukovnik [[Joseph Mobutu]] izvršio vojni udar u Kongo-Leopoldvilu, Lumumba u kućnom pritvoru. Mobutu će 20-tog postaviti Kolegij generalnih komesara, kabinet sastavljen od diplomaca. [[Datoteka:Kennedy Nixon debate first Chicago 1960.jpg|mini|200px|Pred debatu Kennedyja i Nixona]] * [[20. 9.]] - [[4. 10.]] - Predsednik Tito prisustvuje XV zasedanju [[Generalna skupština Ujedinjenih naroda|Generalne skupštine UN]],<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:a8ab6fc7-418d-4af1-8263-061924a7b961 "Tito's Speech in the General Assembly of the United Nations"], 24 September 1960. HU OSA 300-8-3-13203</ref><ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:797374e1-e1cb-4aec-b060-9acaae37aa3f "Moscow-Belgrade Relations"], 30 November 1960. HU OSA 300-8-3-13195</ref> otputovao je iz Francuske brodom ''[[RMS Queen Elizabeth|Queen Elizabeth]]'' a vratio se u Italiju na brodu ''[[SS Leonardo da Vinci (1960)|Leonardo da Vinci]]'' (u Beogradu je 12. 10.). Poseta je bila praćena demonstracijama. * [[22. 9.]] - {{flag|Mali|1959}} se proglasio republikom (priznanje raspada Federacije Mali sa Senegalom). [[Modibo Keïta]] je predsednik do 1968. * [[26. 9.]] - U [[SAD]] održana prva televizijska debata između dvojice predsjedničkih kandidata - [[John F. Kennedy|Johna F. Kennedyja]] i [[Richard M. Nixon|Richarda Nixona]]. * [[28. 9.]] - Na Kubi se osnivaju [[Komiteti odbrane revolucije]] - nadzor i komunalne usluge. * [[30. 9.]] - Prva epizoda ''[[The Flintstones]]'' - šest sezona sa 166 epizoda. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Podizanje Valjevca 1960.JPG|mini|180px|Podizanje [[Spomenik borcima Revolucije|Spomenika borcima Revolucije]] u Valjevu]] * [[1. 10.]] - {{flag|Nigerija}} nezavisna od Velike Britanije. * [[3. 10.]] - Prva epizoda ''[[The Andy Griffith Show]]'', 249 epizoda do 1968. * [[5. 10.]] - Referendum u [[Južnoafrička Unija|Južnoafričkoj Uniji]], beli glasači za republiku (proglašena sledeće godine). * [[6. 10.]] - Prikazan ''[[Spartacus (film, 1960)|Spartacus]]''. * [[10. 10.]] - [[Vladimir Velebit]] je imenovan za izvršnog sekretara Ekonomske komisije UN za Evropu (UNECE, do 1967). * [[12. 10.]] - [[Nikita Hruščov]] navodno lupao cipelom o sto tokom debate u UN o kolonijalizmu. * 12. 10. - [[Inejiro Asanuma]], vođa opozicijske [[Japanska socijalistička partija|Japanske socijalističke partije]], ubijen prilikom debate na nacionalnoj televiziji. * 12. 10. - Prikazan film ''[[The Magnificent Seven]]''. [[Datoteka:International System of Units Logo.png|mini|100px|[[Međunarodni sistem јedinica|SI]]]] * [[14. 10.]] - Na 11. [[Generalna konferencija težina i mera|Generalnoj konferenciji težina i mera]] je definisan [[Međunarodni sistem јedinica]] (SI). Napuštena definicija [[metar|metra]] putem etalona - prelazi se na broj određenih talasnih dužina (od 1983. preko brzine svetlosti). * oktobar? - Memorandum katoličkih biskupa FNRJ: traže slobodu poduke, štampe i povratak nacionalizovane imovine, zauzvrat će priznati državu<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:d4919dcd-9789-475c-ac6d-05527508adc0 "Relations between Catholic Church and State in Yugoslavia"], 17 October 1960. HU OSA 300-8-3-9476</ref><ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:34bf9833-7728-4608-9af0-3a13d1ba296f "Jesuit Priest Tried in Yugoslavia"], 26 April 1961. HU OSA 300-8-3-9488</ref><ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:9ef33e2d-1125-4273-88ac-bf3fde1249f8 "Church-State Relations in Yugoslavia"], 29 March 1961. HU OSA 300-8-3-9492</ref> (Tito odgovara u novembru). * [[19. 10.]] - Uveden [[Američki embargo protiv Kube]], nakon što su bez nadoknade nacionalizovane firme u američkom vlasništvu. * [[23. 10.]] - Otkriven [[Spomenik borcima Revolucije]] u Valjevu ([[Stjepan Filipović]]), autora [[Vojin Bakić|Vojina Bakića]]. * [[24. 10.]] - "[[Nedelinova katastrofa]]" na [[Bajkonur]]u - u eksploziji rakete na lansirnoj rampi poginulo 78 ljudi, po zvaničnim podacima. [[Datoteka:Pravopis-srpskohrvatskog-jezika.jpg|mini|150px|[[Pravopis srpskohrvatskog jezika]]]] * [[28. 10.]] - Predsednik Tito primio predstavnike Matice srpske, Matice hrvatske i pravopisne komisije povodom izdanja novog [[Pravopis srpskohrvatskog jezika|Pravopisa srpskohrvatskog jezika]]. * 28. 10. - Savezna skupština usvojila novi zakon o štampi (nema cenzure ali sprovodi se neformalna samocenzura)<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:3214f1e5-493f-49f8-a7e3-f2a073ccc916 "New Yugoslav Press Law - Self-managed Censorship"], 4 November 1960. HU OSA 300-8-3-9474</ref>. * [[29. 10.]] – U [[Louisville]]u, [[Kentucky]], [[Cassius Clay]] (koji je kasnije prešao na islam i uzeo ime [[Muhamed Ali]]) pobijedio u svom prvom profesionalnom meču. * [[31. 10.]] - Ciklon pogodio Istočni Pakistan (Bangladeš), stradalo preko 14.000 ljudi, nakon 3.500 ljudi ranije tokom meseca. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - Na snazi je Haški ugovor iz 1958. kojim je uspostavljena ekonomska unija [[Benelux]]. * [[2. 11.]] - ''[[Penguin Books]]'' može objaviti necenzuriranu verziju [[D. H. Lawrence|Lawrenceovog]] romana "[[Ljubavnik lady Chatterley]]" u UK, pošto je presuđeno da je nevina po optužbi za opscenost. * [[3. 11.]] - [[Veliki skok naprijed]]: u NR Kini je vrhunac gladi, doneseno je "12 mera" za oživljavanje proizvodnje na selu. * 3. 11. - Kamerunski političar [[Félix-Roland Moumié]] ubijen u Ženevi. * [[4. 11.]] - Završeno snimanje filma ''[[The Misfits (film)|The Misfits]]'', poslednjeg za [[Clark Gable|Clarka Gablea]], koji umire od infarkta nekoliko dana kasnije, i za [[Marilyn Monroe]] († 1962). * [[8. 11.]] - Predsednički izbori u SAD: [[John F. Kennedy]] pobjeđuje [[Richard Nixon|Richarda Nixona]] sa 303 prema 219 u elektorskim glasovima, mada je razlika u narodnim glasovima svega 112.827 (0,17%) a u državama 26 prema 22 za Nixona. Republikanci će se žaliti na rezultate u Teksasu i Ilinoju, što je odbačeno u decembru. * [[11. 11.]] - Proglašen je [[Nacionalni park Mljet]], što je prvi pokušaj zaštite izvornog [[ekosustav]]a na [[Jadran]]u. * 11. 11. - Pokušaj vojnog udara protiv južnovijetnamskog predsednika [[Ngo Dinh Diem]]a. * 11 - 25. 11. - Međunarodni sastanak komunističkih i radničkih partija u Moskvi, njih 81 (Izjava objavljena u decembru) - produbljen kinesko-sovjetski spor. Odsutna [[SKJ]] napadnuta zbog "oportunizma i revizionizma". * [[13. 11.]] - Požar u bioskopu u [[Amuda|Amudi]], kurdskom selu u Siriji, stradalo preko 200 dece. * 13. 11. - Levičari pokušali zbaciti [[gvatemala|gvatemalskog]] predsednika [[Miguel Ydígoras Fuentes|Ydígoras Fuentesa]], Revolucionarni pokret 13. novembra, MR-13, deluje još nekoliko godina. * [[14. 11.]] - U sudaru vozova blizu Pardubica u Čehoslovačkoj stradalo 118 ljudi. [[Datoteka:Fragment miasta - Sarajewo - 003400n.jpg|mini|[[Sarajevo]] (→ ''[[:commons:Category:1960 in Sarajevo|1960 in Sarajevo]]'')]] * [[15. 11.]] – Američka podmornica ''[[USS George Washington (SSBN-598)|USS George Washington]]'' krenula na prvu patrolu sa nuklearnim raketama Polaris. * novembar? - "Tri dana u paklu" je "prva satirična drama" postavljena u Beogradu posle rata. (NYT 26. nov.). * ca. 18. 11. - [[Branko Ćopić]] je kritikovan zbog intervjua u sovjetskom časopisu (dogodine je isključen iz SKJ). * [[22. 11.]] - Premijera izuzetno popularnog domaćeg filma "[[Ljubav i moda]]". * 22. 11. - Kasavubuova delegacija dobija mesto u Generalnoj skupštini UN umesto Lumumbine - to je praktično njegov politički kraj. * [[24. 11.]] - Ministar [[Koča Popović]] u Beču: dogovoren trgovački sporazum, prihvaćeni jugoslovenski zahtevi proistekli iz rata. * [[25. 11.]] - U [[Dominikanska Republika|Dominikanskoj Republici]] ubijene tri [[sestre Mirabal]], protivnice diktatora [[Rafael Trujillo|Trujilla]]. * [[27. 11.]] - Patris Lumumba beži iz kućnog pritvora, pokušavajući da stigne do lojalista u [[Kisangani|Stenlivilu]]. * [[28. 11.]] - {{flag|Mauritanija|1960}} dobila nezavisnost od [[Francuska|Francuske]], [[Moktar Ould Daddah]] je predsednik do 1978. * [[29. 11.]] - Antikomunisti ometaju koncert jugoslovenskog hora u Carnegie Hallu. (NYT) === Decembar/Prosinac === [[Datoteka:Lumumba arrested.jpg|mini|250px|[[Patrice Lumumba|Lumumbino]] hapšenje]] * [[1. 12.]] – Trupe lojalne Mobutuu hapse Lumumbu na putu za Stenlivil. * 1. 12. - [[Sputnjik 6]], sovjetski svemirski brod od 5 tona, koji je sadržavao životinje, insekte i biljke lansiran u orbitu - brod je sagorio prilikom povratka. * 1. 12. - Koča Popović u poseti Rimu. * [[2. 12.]] - Canterburyski nadbiskup, Geoffrey Francis Fisher, razgovarao sa Papom Ivanom XXIII oko sat vremena u [[Vatikan]]u - to je bilo prvi put u 500 godina da jedan poglavar Anglikanske crkve posjeti Papu. * [[2. 12.]] - Savezna narodna skupština donela Odluku o obrazovanju Komisije za ustavna pitanja (pripremaće [[ustav SFRJ (1963)|ustav iz '63]]). Prema Titovoj najavi od 28. novembra, pratiće tendencije decentralizacije i veće slobode u ekonomiji.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:c98b9abd-ef17-4df6-b7fb-d37202b02f69 "Consideration of Tito's Announcement of A New Constitution"], 29 November 1960. HU OSA 300-8-3-9471</ref> * [[7. 12.]] - Jugoslavija, [[UAR]] i [[Cejlon]] povlače trupe iz snaga UN u Kongu, FNRJ i diplomatsku misiju * [[9. 12.]] – Posjeta [[Francuska|francuskog]] predsjednika [[Charles de Gaulle|Charlesa de Gaullea]] [[Alžir]]u obilježena krvavim neredima između evropskih i muslimanskih grupa po najvećim gradovima [[Alžir]]a, gdje je ubijeno 127 ljudi. * 9. 12. - Prva epizoda britanske serije ''[[Coronation Street]]'' - broj epizoda 2020. prešao 10.000, najdugotrajnija TV sapunica. * [[10. 12.]] - Otvorene deonice [[Autoput Bratstva i jedinstva|Autoputa Bratstva i jedinstva]]: Niš-Grdelica i Udovo-Đevđelija, 83&nbsp;km. * 10. 12. - Počinje gradnja sovjetskog [[Družba (naftovod)|naftovoda Družba]] koji će snabdevati istočnu Evropu (završen 1964). * [[12. 12.]] - Odluka [[Sjedinjene Američke Države|američkog]] Federalnog suda da je anti-integracioni zakon na snazi u [[Louisiana|Louisiani]] nekonstitutivan potvrđena od strane [[Sjedinjene Američke Države|američkog]] Vrhovnog suda. * 12. 12. - [[Antoine Gizenga]] se proglasio za Lumumbinog naslednika: Slobodna Republika Kongo traje na istoku zemlje do sledeće godine. * [[13. 12.]] - Dok je [[Etiopsko Carstvo|etiopski]] Imperator [[Haile Selassie]] bio u posjeti [[Brazil]]u, komandant Imperijalne garde pokušao izvesti puč u korist krunskog princa [[Amha Selassie|Asfawa Wossena]]; trupe ugušile pokušaj nakon četiri dana, car amnestirao sina. * [[14. 12.]] - Tanker "[[M/T Petar Zoranić]]" zadarskog Jugotankera sudario se u Bosforu sa grčkim tankerom "World Harmony", došlo je do eksplozije a olupine su izazvale i požar na obali; poginulo 21 jugoslavenskih/hrvatskih pomoraca, 29 grčkih i 3 Turaka. * 14. 12. - Generalna skupština UN donela Deklaraciju o davanju nezavisnosti kolonijalnim zemljama i narodima. * 14. 12. - Potpisana konvencija kojom će Organizacija za evropsku ekonomsku saradnju postati O. za e. s. i razvoj ([[OECD]], 1961) * [[15. 12.]] - [[Nepal]]ski kralj [[Mahendra]] uveo apsolutističku vladavinu. * 15. 12. - Grčka prodaje Jugoslaviji 50 aviona F-84G. (NYT) * [[16. 12.]] - Sudar dva aviona iznad Njujorka odnosi 134 života, do tada najgora nesreća u avionskom saobraćaju. * 16. 12. - [[Građanski rat u Laosu]]: Bitka za Vijentijan se okončava pobedom proameričkog generala [[Phoumi Nosavan]]a. [[Kong Le]] se povlači na [[Ravnica ćupova|Ravnicu ćupova]]. * [[17. 12.]] - Američki vojni transporter udario u toranj minhenske crkve sv. Pavla i pao na tramvaj - stradalo je 52 ljudi, od čega 32 na zemlji. * [[18. 12.]] - Francuska mornarica skrenula teretnjak "Srbija" u Mers el Kebir radi pretresa. Dva dana kasnije na "Martin Krpanu" pronađeno nepopisano oružje, do kraja meseca zaustavljeni i "Podgora" i još jedan brod. (NYT) * [[19. 12.]] - Požar tokom gradnje nosača aviona ''USS Constelation'' u Bruklinu, stradalo je 50 ljudi. * [[20. 12.]] - Lansiran [[Discoverer XIX]] u polarnu orbitu iz zračne baze Vandenberg da bi mjerio radijaciju. * [[20. 12.]] - Osnovan [[Front nacionalnog oslobođenja Južnog Vijetnama]], komunističko političko krilo antiameričkih gerilskih snaga [[Vijetkong]]. * [[26. 12.]] - Predsednik Tito na zajedničkoj sednici oba veća Savezne narodne skupštine podnosi ekspoze o predlogu petogodišnjeg plana privrednog razvoja Jugoslavije 1961-1965. Okrivljuje zapad kao glavni izvor nereda u svetu. Osuđuje i Kineze i Sovjete za prošlomesečni Moskovski manifest.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:6fae058f-4363-4008-be8c-3d88e1b2922c "Tito's Resolute Answer to Moscow Manifesto"], 27 December 1960. HU OSA 300-8-3-9469</ref> * [[27. 12.]] - [[Francuska]] izvršila treću nuklearnu probu na svom poligonu u Reggane-u, [[Alžir]]. * 27. 12. - Objavljeno da su MMF i nekoliko zapadnih zemalja odobrili FNRJ zajam od 275 miliona dolara za predstojeće ekonomske reforme.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:b4e6ce54-f103-4e62-9a9a-073c9b826487 "Yugoslav Economic Changes: Theory and Practice"], 31 January 1961. HU OSA 300-8-3-9496</ref><ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:f6b08c82-c38c-48a5-89e1-a5bc104b0d3d "Yugoslav Economic Reform - Both Sides of the Coin"], 28 December 1960. HU OSA 300-8-3-9468</ref> Reforme su neophodne zbog neefikasnosti i sve većeg platnog deficita.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:a8a4dffa-88bb-4eb3-8bd9-fa5f7ce6952d "Meaning of Upcoming Economic Changes in Yugoslavia"], 15 December 1960. HU OSA 300-8-3-9470</ref> * [[28. 12.]] - FNRJ usvaja novi ekonomski program i fiskalne reforme, budžet iznosi 740 miliona dolara, po novom kursu. * [[29. 12.]] - Hapšenje 29 osoba u FNRJ kao albanskih špijuna. (NYT) === Kroz godinu === * [[Svjetsko stanovništvo]] broji malo preko tri milijarde. * Početak rada [[HE Peruća]] [http://www.hep.hr/proizvodnja/osnovni/hidroelektrane/jug/peruca.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110831020435/http://www.hep.hr/proizvodnja/osnovni/hidroelektrane/jug/peruca.aspx |date=2011-08-31 }}. * Grade se deonice [[Autoput Bratstva i jedinstva|Autoputa Bratstva i jedinstva]] [[Niš]] - [[Grdelica]] i [[Udovo]] - [[Đevđelija]]<ref>Bajec, Dolničar, 1981, str. 205</ref>. * U Vinči počela proizvodnja radioaktivnog izotopa. * Žetva u FNRJ je druga najbolja posle rata, ali je zbog velike količine uloženog novca ipak ostvaren gubitak, a i mora se uvesti 200.000 tona žita iz SAD.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:4d4aadd5-15c6-43ff-86d9-f11415e4484f "Yugoslavia Exporting Wheat - Titoists Jubilant over Their Agricultural Successes"], 29 August 1960. HU OSA 300-8-3-9480</ref><ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:be2870aa-e829-4279-bb0d-9dd070cbbac7 "Shadows on Yugoslav "Agricultural Miracle""], 26 October 1960. HU OSA 300-8-3-9475</ref><ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:aeda98b8-15bb-4c69-8e0d-044004f8997a "Yugoslav Agricultural Plan"], 8 August 1961. HU OSA 300-8-3-9517</ref> * Beogradski institut "Mihajlo Pupin" razvio prvi digitalni [[računar]] u Jugoslaviji - [[CER-10]] ([[FNRJ]] je šesta zemlja sveta koja je to postigla [http://www.mikro.rs/main/index.php?q=vest&ID=14188] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206082605/http://www.mikro.rs/main/index.php?q=vest&ID=14188 |date=2010-12-06 }}). * Spomenici: Spomen-park Jajinci; Spomenik revoluciji u Valjevu ([[Stjepan Filipović]]); Spomenik NOB-u na trgu Bratstva i jedinstva u Prištini. * Na beogradskom Zelenom vencu izgrađena zgrada Energoprojekta (kasnija Beobanka).<ref>[https://stattwerkbeograd.com/istorijat-zgrade Istorijat zgrade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200317205510/https://stattwerkbeograd.com/istorijat-zgrade |date=2020-03-17 }}. stattwerkbeograd.com</ref> * RTB Bor osniva IHP Prahovo kao fabriku superfosfata (danas Elixir Prahovo). * Prema Rudiju Supeku, jugoslovenski marksistički filozofi su odneli poslednju veliku bitku velikih razmera, dogmati su se u porazu povukli s javne scene.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:7f3aabb3-1e70-4711-80cb-60370a0cbe8e "Yugoslav Professor Demands Complete Abandoning of Stalinist Way of Thinking and Acting"], 24 February 1966. HU OSA 300-8-3-9961</ref> <gallery> Predsednik Tito in Sukarno na izhodu Postojnske jame 1960.jpg|Tito i Sukarno u Postojni Predsednik Tito in Sukarno na izhodu Postojnske jame 1960 (2).jpg|Tito i Sukarno u Postojni 2 Predsednik Tito in Sukarno s soprogama pred Postojnsko jamo 1960.jpg|Tito, Sukarno i supruge Predsednik Tito in Sukarno s soprogama v Postojnski jami 1960.jpg|Tito, Sukarno i supruge Predsednik Tito in Sukarno ter predsednik Ljudske skupščine LRS Miha Marinko s soprogami v Postojnski jami 1960.jpg|Tito, Sukarno, Marinko Prijem delegacije.jpg|Prijem delegacije novinara Rajko Mitić and Tito, photo by Stevan Kragujević, 1960.jpg|Tito i Rajko Mitić Tekma ob 25-letnici planiške mamutske skakalnice, nedelja (2).jpg|Tito na Planici Tekma ob 25-letnici planiške mamutske skakalnice, nedelja (3).jpg|Tito na Planici Tito in Naser na razstavi motorjev in motornih vozil na Gospodarskem razstavišču v Ljubljani 1960.jpg|Tito i Naser u Ljubljani Tito in Naser na razstavi motorjev in motornih vozil na Gospodarskem razstavišču v Ljubljani 1960 (2).jpg|Tito i Naser u Ljubljani Winston Churchill and Josip Broz Tito 1960.jpg|Churchill i Tito Eleanor Roosevelt and Josip Tito in Hyde Park - NARA - 196066.jpg|Eleanor Roosevelt and Josip Tito </gallery> == 1960. u temama == Rukovodstvo [[FNRJ]]: ** Predsednik Republike i Predsednik Saveznog izvršnog veća: [[Josip Broz Tito]] ** Predsednik Savezne skupštine: [[Petar Stambolić]] * [[Spisak država po datumu državnosti|Nove države]] (hronološki; Federacija Mali se ubrzo razišla u [[Senegal]] i Republiku [[Mali]]): {| | [[Datoteka:Flag of Cameroon (1957).svg|thumb|100px|[[Kamerun]]]] | [[Datoteka:Flag of Togo (3-2).svg|thumb|100px|[[Togo]]]] | [[Datoteka:Flag of Mali 1959-1961.svg|thumb|100px|[[Federacija Mali]]]] | [[Datoteka:Flag of Madagascar.svg|thumb|100px|[[Madagaskar]]]] | [[Datoteka:Flag of Somalia.svg|thumb|100px|[[Somalija]]]] |- | [[Datoteka:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo_(2003-2006).svg|thumb|100px|[[Demokratska Republika Kongo|DR Kongo]]]] | [[Datoteka:Flag of Benin.svg|thumb|100px|[[Benin]]]] | [[Datoteka:Flag of Niger.svg|thumb|100px|[[Niger]]]] | [[Datoteka:Flag of Upper Volta.svg|thumb|100px|[[Gornja Volta]]]] | [[Datoteka:Flag of Cote d'Ivoire.svg|thumb|100px|[[Obala Slonovače]]]] |- | [[Datoteka:Flag of Chad.svg|thumb|100px|[[Čad]]]] | [[Datoteka:Flag of the Central African Republic.svg|thumb|100px|[[Srednjoafrička republika]]]] | [[Datoteka:Flag of the Republic of the Congo.svg|thumb|100px|[[Republika Kongo|Kongo-Brazavil]]]] | [[Datoteka:Flag of Cyprus.svg|thumb|100px|[[Kipar]]]] | [[Datoteka:Flag of Gabon.svg|thumb|100px|[[Gabon]]]] |- | [[Datoteka:Flag of Senegal.svg|thumb|100px|[[Senegal]]]] | [[Datoteka:Flag of Mali 1959-1961.svg|thumb|100px|[[Mali]]]] | [[Datoteka:Flag of Nigeria.svg|thumb|100px|[[Nigerija]]]] | [[Datoteka:Flag of Mauritania.svg|thumb|100px|[[Mauritanija]]]] |} * Nepriznate države koje su se izdvojile iz [[DR Kongo|Kongo]]-Leopoldvila: {| | [[Datoteka:Flag of Katanga.svg|80px|thumb|[[Država Katanga]] (1960-63)]] | [[Datoteka:Flag of South Kasai.svg|80px|thumb|Rudarska Država [[Južni Kasai]] (1960-61)]] |} * [[Televizija]]. TV serije: "[[Servisna stanica]]" (1959-60) (TV Beograd). * Neki [[Popis jugoslavenskih filmova|domaći filmovi]]: "[[Kapetan Leši]]", "[[Drug predsednik centarfor]]", "[[Ljubav i moda]]", "[[Zajednički stan]]", "[[Bolje je umeti]]" (→ [[:Kategorija:Filmovi 1960.]]). == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1960.}} === Januar/Siječanj === * [[4. 1.]] - [[Branimir Brstina]], srpski glumac * 4. 1. - [[Michael Stipe]], pevač R.E.M. * [[10. 1.]] - [[Maja Sabljić]], glumica * [[12. 1.]] - Božidar Đurović, pozorišni reditelj, upravnik N.P. u Beogradu * 12. 1. - [[Oliver Platt]], glumac * 12. 1. - [[Dominique Wilkins]], košarkaš * [[16. 1.]] - [[Ljubomir Kerekeš]], hrvatski glumac * [[19. 1.]] - [[Žarko Laušević]], glumac († [[2023]]) * [[20. 1.]] - [[Will Wright]], dizajner ''SimCity'', ''The Sims'' * [[21. 1.]] - [[Halid Muslimović]], pjevač * [[22. 1.]] - [[Michael Hutchence]], pevač ''INXS'' († [[1997]]) * [[27. 1.]] - [[Ante Čedo Martinić]], glumač († [[2011]]) * [[29. 1.]] - [[Greg Louganis]], skakač u vodu * [[31. 1.]] - [[Željko Šturanović]], crnogorski političar († [[2014]]) === Februar/Veljača === * [[2. 2.]] - [[Olivera Ježina]], glumica * [[3. 2.]] - [[Joachim Löw]], fudbaler, trener * [[7. 2.]] - [[James Spader]], glumac * 7. 2. - [[Duško Kuliš]], pjevač * [[8. 2.]] - [[Benigno Aquino III]], predsednik Filipina († [[2021]]) * [[9. 2.]] - [[Holly Johnson]], frontmen ''Frankie Goes to Hollywood'' * [[13. 2.]] - [[Pierluigi Collina]], fudbalski sudija * [[14. 2.]] - [[Vladan Gajović]], glumac * [[19. 2.]] - [[Momčilo Bajagić Bajaga]], muzičar * 19. 2. - [[Prince Andrew, Duke of York]], drugi sin Elizabeth II * [[23. 2.]] - [[Naruhito, car Reiwa|Naruhito]], car Japana * [[25. 2.]] - [[Ružica Đinđić]] rođ. Pavlović, Zoranova udovica * [[28. 2.]] - [[Dorothy Stratten]], model, glumica († [[1980]]) === Mart/Ožujak === * [[5. 3.]] - [[Zilhad Ključanin]], bosanskohercegovački književnik * [[7. 3.]] - [[Ivan Lendl]], češki tenisač * [[8. 3.]] - [[Jeffrey Eugenides]], književnik * [[9. 3.]] - [[Želimir Obradović]] Željko, srpski košarkaš i trener * [[15. 3.]] - [[Gordana Matković]], srpska ekonomistkinja, stručnjak za socijalu * [[20. 3.]] - [[Jorgovanka Tabaković]], guvernerka Narodne banke Srbije * [[21. 3.]] - [[Ayrton Senna]], brazilski vozač Formule 1 († [[1994]].) * [[22. 3.]] - [[Bojan Pečar]], basista "Ekatarine Velike" († [[1998]]) * [[23. 3.]] - [[Davorin Bogović]], hrvatski pjevač * [[24. 3.]] - [[Nena]], njemačka pjevačica === April/Travanj === * [[2. 4.]] - [[Linford Christie]], atletičar * [[4. 4.]] - [[Hugo Weaving]], glumac * [[5. 4.]] - [[Adnan Terzić]], bosanskohercegovački političar * [[11. 4.]] - [[Jeremy Clarkson]], novinar, TV voditelj * 11. 4. - [[Marko Elsner]], fudbaler * [[13. 4.]] - [[Rudi Völler]], fudbaler, trener * 13. 4. - [[Jadranka Šešelj]], Vojislavova supruga * [[14. 4.]] - [[Brad Garrett]], glumac, komičar * [[15. 4.]] - [[Filip od Belgije]], kralj * [[16. 4.]] - [[Rafael Benítez]], fudbaler, trener * 16. 4. - [[Pierre Littbarski]], fudbaler, trener * [[18. 4.]] - [[Đurđa Adlešić]], hrvatska političarka * [[21. 4.]] - [[Ivan Gudelj]], nogometaš († [[2026]]) * [[28. 4.]] - [[Walter Zenga]], golman, trener === Maj/Svibanj === * [[2. 5.]] - [[Đorge Ivanov]], predsednik Makedonije * 2. 5. - [[Dragan Marković]] Palma, srpski političar († [[2024]]) * [[5. 5.]] - [[Svetislav Goncić]] Bule, srpski glumac * [[8. 5.]] - [[Franco Baresi]], fudbaler, trener († [[2026]]) * 8. 5. - [[Vladimir Pištalo]], književnik * [[10. 5.]] - [[Bono]], frontmen irske rock grupe U2 * [[15. 5.]] - [[Rimas Kurtinaitis]], košarkaš * [[17. 5.]] - [[Radoman Kanjevac]], pesnik († [[2025]]) * 17. 5. - [[Branko Miljuš]], fudbaler * [[18. 5.]] - [[Yannick Noah]], teniser * [[21. 5.]] - [[Žarko Obradović]], srpski političar * [[22. 5.]] - [[Ljubiša Diković]], načelnik generalštaba Vojske Srbije * [[27. 5.]] - [[Emir Mutapčić]], košarkaš, trener === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - [[Semir Osmanagić]], popularizator navodnih piramida * [[2. 6.]] - [[Tony Hadley]], pevač ''Spandau Ballet'' * [[4. 6.]] - [[Ivica Čuljak]] Satan Panonski, hrvatski pjevač († [[1992]]) * [[7. 6.]] - [[Marina Nemet]], hrvatska glumica († [[2010]]) * 7. 6. - [[Svetlana Kitić]], rukometašica * 7. 6. - [[Dinko Tucaković]], filmski reditelj, scenarista, kritičar († [[2013]]) * [[8. 6.]] - [[Mick Hucknall]], pevač ''Simply Red'' * [[17. 6.]] - [[Marina Rajević Savić]], TV novinarka * [[22. 6.]] - [[Erin Brockovich]], eko-aktivistkinja * [[23. 6.]] - [[Berislav Rončević]], hrvatski političar * [[25. 6.]] - [[Zorica Kondža]], pjevačica === Jul/Srpanj === * [[1. 7.]] - [[Đorđe Đogani]], pevač, plesač * [[4. 7.]] - [[Roland Ratzenberger]], vozač Formule 1 († [[1994]]) * [[6. 7.]] - [[Maja Lalević]], glumica, advokat * [[8. 7.]] - [[Ena Begović]], hrvatska glumica († [[2000]]) * [[14. 7.]] - [[Jane Lynch]], američka glumica * [[19. 7.]] - [[Atom Egoyan]], režiser * [[23. 7.]] - [[Fadil Vokrri]], fudbaler, predsednik FS Kosova († [[2018]]) * [[28. 7.]] - [[Ljubivoje Tadić]], srpski glumac, reditelj, dramaturg * [[30. 7.]] - [[Richard Linklater]], filmski režiser i scenarista === Avgust/August/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Chuck D]], frontmen ''Public Enemy'' * [[4. 8.]] - [[José Luis Rodríguez Zapatero]], premijer Španije * [[7. 8.]] - [[David Duchovny]], američki glumac * [[10. 8.]] - [[Antonio Banderas]], španski glumac * [[11. 8.]] - [[Tomislav Ivković]], nogometaš, trener * [[14. 8.]] - [[Sarah Brightman]], sopran, glumica * [[16. 8.]] - [[Timothy Hutton]], glumac * [[17. 8.]] - [[Sean Penn]], američki glumac * [[29. 8.]] - [[Predrag Vušović]], glumac († [[2011]]) * [[31. 8.]] - [[Hassan Nasrallah]], generalni sekretar Hezbolaha († [[2024]]) === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - [[Marko Mlinarić]], hrvatski nogometaš * [[7. 9.]] - [[Dragan Jočić]], srpski političar * [[9. 9.]] - [[Hugh Grant]], britanski glumac * [[10. 9.]] - [[Colin Firth]], britanski glumac * 10. 9. - [[Alison Bechdel]], američka autorka stipova * [[14. 9.]] - [[Mirko Bašić]], hrvatski rukometaš * 14. 9. - [[Melissa Leo]], glumica * [[25. 9.]] - [[Petar Lazić]], srpski književnik satiričar († [[2017]]) * [[28. 9.]] - [[Mehmed Baždarević]], bosanskohercegovački nogometaš === Oktobar/Listopad === * [[5. 10.]] - [[Sandra Belić]], violončelistkinja * [[7. 10.]] - [[Dragan Kojić Keba]], pevač * [[12. 10.]] - [[Drago Krpina]], hrvatski političar * [[15. 10.]] - [[Slavko Štimac]], glumac * [[17. 10.]] - [[Mladen Vojičić Tifa]], bosanskohercegovački muzičar * [[18. 10.]] - [[Jean-Claude Van Damme]], akcioni glumac * [[20. 10.]] - [[Lepa Brena]], pevačica * [[23. 10.]] - [[B. D. Wong]], američki glumac * [[28. 10.]] - [[Jasmina Avramović]], glumica * [[29. 10.]] - [[Agim Čeku]], albanski vojnik i političar * [[30. 10.]] - [[Maradona]], argentinski fudbaler († [[2020]]) * [[31. 10.]] - [[Reza Pahlavi]], krunski princ Irana === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Tim Cook]], direktor Apple Inc. * [[2. 11.]] - [[Tihomir Blaškić]], oficir HVO, osuđen za ratne zločine * [[4. 11.]] - [[Siniša Glavašević]], hrvatski književnik i novinar († [[1991]].) * 4. 11. - [[Kathy Griffin]], glumica, komičarka * [[5. 11.]] - [[Snežana Bogdanović]], glumica * 5. 11. - [[Tilda Swinton]], glumica * [[7. 11.]] - [[Dragan Jovanović Danilov]], srpski književnik * [[8. 11.]] - [[Dragan Kanatlarovski]], fudbaler * 8. 11. - [[Oleg Menjšikov]], glumac * [[9. 11.]] - [[Andreas Brehme]], fudbaler, trener († [[2024]]) * [[17. 11.]] - [[Tihomir Stanić]], glumac * [[18. 11.]] - [[Kim Wilde]], pevačica, vrtlarka * [[19. 11.]] - [[Milan Delčić Delča]], frontmen "U škripcu" († [[2011]]) * [[25. 11.]] - [[John F. Kennedy Jr.]], advokat, izdavač, sin JFK († [[1999]]) * [[27. 11.]] - [[Tim Pawlenty]], američki političar * 27. 11. - [[Julija Timošenko]], premijerka Ukrajine * [[28. 11.]] - [[John Galliano]], modni kreator * [[30. 11.]] - [[Gary Lineker]], fudbaler === Decembar/Studeni === * [[3. 12.]] - [[Daryl Hannah]], američka glumica * 3. 12. - [[Julianne Moore]], glumica * [[9. 12.]] - [[Dobroslav Paraga]], hrvatski političar * [[10. 12.]] - [[Kenneth Branagh]], glumac, režiser, scenarista, producent * [[14. 12.]] - [[Ibrahim Raisi]], predsednik Irana († [[2024]]) * [[22. 12.]] - [[Zoran Živković (političar)|Zoran Živković]], premijer Srbije === Kroz godinu === * [[Zufer Avdija]], košarkaš * [[Ekstra Nena]], srpska pevačica * [[Vladimir Pištalo]], književnik * [[Semezdin Mehmedinović]], književnik == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1960.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[4. 1.]] - [[Albert Camus]], [[Francuska|francuski]] pisac, dobitnik Nobelove nagrade (* [[1913]]) * [[20. 1.]] - [[Milan Ćurčin]], pesnik, kritičar (* [[1880]]) * [[30. 1.]] - [[Simeon Stanković]], episkop šabački (* [[1886]]) * [[7. 2.]] - [[Igor Kurčatov]], fizičar (* [[1903]]) * [[10. 2.]] - [[Alojzije Stepinac]], hrvatski kardinal (* [[1898]]) * [[20. 2.]] - [[Leonard Woolley]], arheolog (* [[1880]]) * [[26. 2.]] - [[Aleksandar Belić]], lingvista, predsednik SANU (* [[1876]]) * [[29. 2.]] - [[Walter Yust]], glavni urednik Britannice (* [[1894]]) * [[10. 3.]] - [[Ksenija Petrović Njegoš]], crnogorska princeza (* [[1881]]) * [[11. 3.]] - [[Roy Chapman Andrews]], istraživač, naturalista (* [[1884]]) === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[17. 4.]] - [[Eddie Cochran]], rok pevač (* [[1938]]) * [[20. 4.]] - [[Ksenija Aleksandrovna Romanova]], sestra poslednjeg ruskog cara (* [[1875]]) * [[24. 4.]] - [[Max von Laue]], njemački fizičar, nobelovac (* [[1879]]) * [[25. 4.]] - [[Amānullāh Khān]], bivši kralj Afganistana (* [[1892]]) * [[11. 5.]] - [[John D. Rockefeller, Jr.]], finansijer, filantrop (* [[1874]]) * [[21. 5.]] - [[Branko Šotra]], slikar (* [[1906]]) * [[23. 5.]] - [[Georges Claude]], pronalazač neonskog osvetljenja (* [[1870]]) * [[27. 5.]] - [[James Montgomery Flagg]], ilustrator (* [[1877]]) * [[30. 5.]] - [[Boris Leonidovič Pasternak]], [[Rusija|ruski]] novelist (* [[1890]]) * [[31. 5.]] - [[Walther Funk]], nacistički ekonomista (* [[1890]]) * [[1. 6.]] - [[Paula Hitler]], Adolfova sestra (* [[1896]]) * [[3. 6.]] - [[Ana Pauker]], bivša rumunska političarka (* [[1893]]) * [[14. 6.]] - [[Dragutin Prica]], admiral (* [[1867]]) * [[22. 6.]] - [[Vladimir Stahuljak]], hrvatski skladatelj, orguljaš i zborovođa (* [[1876]].) * [[27. 6.]] - [[Ivan Matetić Ronjgov]], hrvatski skladatelj, melograf i glazbeni pedagog, fiksirao [[Istarska ljestvica|Istarsku ljestvicu]] (* [[1880]].) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[1. 7.]] - [[Hermann Neubacher]], nacistički diplomata (* [[1893]]) * [[6. 7.]] - [[Aneurin Bevan]], britanski političar, inicijator Nacionalne zdravstvene službe (* [[1897]]) * [[14. 7.]] - [[Maurice de Broglie]], fizičar (* [[1875]]) * [[16. 7.]] - [[Albert Kesselring]], nemački feldmaršal (* [[1885]]) * 16. 7. - [[Ivan Šarić]], nadbiskup vrhbosanski u emigraciji (* [[1871]]) * [[24. 7.]] - [[Hans Albers]], glumac, pevač (* [[1891]]) * [[27. 7.]] - [[Sima Pandurović]], srpski književnik (* [[1883]]) * [[28. 7.]] - [[Светислав Тиса Милосављевић|Svetislav Milosavljević]] - Tisa, general KVJ, bivši vrbaski ban (* [[1882]]) * [[9. 8.]] - [[Sreten Vukosavljević]], sociolog, političar (* [[1881]]) * [[10. 8.]] - [[Frank Lloyd]], filmski režiser, scenarista (* [[1886]]) * [[7. 9.]] - [[Wilhelm Pieck]], predsednik istočne Nemačke (* [[1876]]) * [[8. 9.]] - [[Feroze Gandhi]], indijski političar, Indirin muž (* [[1912]]) * [[20. 9.]] - [[Ida Rubinstein]], plesačica, glumica (* [[1885]]) * [[25. 9.]] - [[Viktor Vida]], hrvatski književnik (* [[1913]].) * [[27. 9.]] - [[Sylvia Pankhurst]], sifražetkinja (* [[1882]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[14. 10.]] - [[Abram Jofe]], sovjetski fizičar (* [[1880]]) * [[15. 10.]] - [[Josip Goldberg]], geofizičar, profesor, akademik JAZU (* [[1885]]) * [[17. 10.]] - [[Gligorije Elezović]], istoričar (* [[1879]]) * [[18. 10.]] - [[Teodora Arsenović]], glumica (* [[1885]]) * [[19. 10.]] - [[Svetomir Đukić]], general, nekada direktor Srpskog olimpijskog kluba (* [[1882]]) * [[25. 10.]] - [[Harry Ferguson]], inženjer, izumitelj (* [[1884]]) * [[29. 10.]] - [[Sreten Stojanović]], vajar, akvarelista (* [[1898]]) * [[5. 11.]] - [[Mack Sennett]], američki filmski režiser, glumac i producent kanadskog porijekla (* [[1880]]) * [[6. 11.]] - [[Erich Raeder]], nemački veliki admiral (* [[1876]]) * [[11. 11.]] - [[Rudolf Fizir]], hrvatski zrakoplovac (* [[1891.]]) * [[16. 11.]] - [[Clark Gable]], američki filmski glumac (* [[1901]]) * [[24. 11.]] - [[Olga Aleksandrovna Romanova]], sestra poslednjeg ruskog cara (* [[1882]]) * [[25. 11.]] - [[Sestre Mirabal]], dominikanske opozicionarke (* 1924, '26 i '35) * 25. 11. - [[Mitar Bakić]], političar, narodni heroj (* [[1908]]) * [[2. 12.]] - [[Fritz August Breuhaus de Groot]], arhitekta (* [[1883]]) === Kroz godinu === * [[Bogoljub Jevtić]], bivši premijer kraljevske vlade (* [[1886]]) * [[Izabel Haton]], lekarka u Srbiji tokom I sv. rata (* 1887) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Donald Glaser]] (za izum [[Komora na mjehuriće|komore na mjehuriće]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Willard Libby]] (za metod [[Radiokarbonsko datiranje|upotrebe ugljenika-14 za određivanje starosti]] u arheologiji i drugim oblastima nauke) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Frank Macfarlane Burnet]] i [[Peter Medawar]] (otkriće stečene [[imunološka tolerancija|imunološke tolerancije]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Saint-John Perse]] (visoki let i evokativne slike njegove poezije koja na vizionarski način odražava stanje našeg vremena) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Albert Lutuli]] (nenasilna borba protiv aparthejda u Južnoj Africi) == Reference == {{reference|2}} ; Literatura * Milan Bajec, Ivan Dolničar (1981). Jugoslavija 1941-1981, Beograd: Eksport pres. * [http://catalog.osaarchivum.org/catalog?utf8=%E2%9C%93&f%5Bdigital_collection%5D%5B%5D=RFE%2FRL+Background+Reports&f%5Bsubject_geo_facet%5D%5B%5D=Yugoslavia&page=7&range%5Bdate_created_facet%5D%5Bbegin%5D=1961&range%5Bdate_created_facet%5D%5Bend%5D=1961&search_field=dummy_range&range%5Bdate_created_facet%5D%5Bbegin%5D=1960&range%5Bdate_created_facet%5D%5Bend%5D=1960&commit=Apply Osa Archivum Catalog]{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. HU OSA; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest. == Vanjske veze == ''Vidi takođe'': [[Godišnji kalendar]] - [[Dnevni kalendar]] {{commonscat|1960}} [[Kategorija:1960.]] 3164bd13piez2c3rn5hzsb2w6g48a96 Grad Požarevac 0 17883 42683451 42242086 2026-09-05T21:48:56Z ~2026-48106-38 389686 Dodao Dragovac 42683451 wikitext text/x-wiki '''Opština Požarevac''' je bila jedna od [[Opštine Srbije|opština u Republici Srbiji,]] koja je postojala do 27. decembra 2007. godine, nakon čega je dobila status grada. Nalazila se u [[Centralna Srbija|Centralnoj Srbiji]] i spadala je u [[Braničevski okrug]]. Zauzimala je površinu od 482 [[kilometar|km²]] (od čega na poljoprivrednu površinu otpada 35.313 [[hektar|ha]], a na šumsku 2.179 ha). Centar opštine je bio [[Požarevac]]. Opština Požarevac se sastojala od 27 naselja. Po podacima iz [[2002]]. godine u opštini je živelo 74.902 stanovnika, a [[prirodni priraštaj]] je iznosio -0,9 %. Po podacima iz 2004. broj zaposlenih u opštini iznosio je 22.944 ljudi. U opštini se nalazilo 32 osnovnih i 7 srednjih škola. {{opština Srbije| ime=Opština Požarevac| površina=482| poljoprivredna=35.313| šume=2.179| stanovništvo=84,109|na osnovu popisa iz 2011 priraštaj=-0,9| naselja=27| aj=[[Centralna Srbija]]| okrug=[[Braničevski okrug]]| opština=[[Požarevac]]| putevi=183| zaposleni=22.944| oškole=32| oučenici=7.322| sškole=7| sučenici=4.208| }} == Mesne zajednice == * [[Požarevac]] * [[Bare]] * [[Beranje]] * [[Batovac]] * [[Bradarac]] * [[Bratinac]] * [[Brežane]] * [[Bubušinac]] * [[Drmno]] * [[Dubravica]] * Dragovac * [[Živica]] * [[Kasidol]] * Klenovnik * [[Kličevac]] * Klenovnik * [[Kostolac]] * [[Lučica]] * [[Nabrđe]] * [[Ostrovo]] * [[Petka]] * [[Poljana]] * [[Prugovo (Požarevac)|Prugovo]] * [[Rečica]] * [[Stari Kostolac]] * [[Trnjane]] * [[Ćirikovac]] * [[Sirakovo]] * [[Majilovac]] * [[Vojska]] * [[Bec]] == Vanjske veze == * [http://www.pozarevac.rs/ Zvanična internet prezentacija opštine Požarevac] {{Opštine Srbije}} [[Kategorija:Općine Srbije|Požarevac]] kxh3kax6vwwl1s6090iez0qkzfinhj2 42683452 42683451 2026-09-05T21:52:00Z ~2026-48106-38 389686 42683452 wikitext text/x-wiki '''Opština Požarevac''' je bila jedna od [[Opštine Srbije|opština u Republici Srbiji,]] koja je postojala do 27. decembra 2007. godine, nakon čega je dobila status grada. Nalazila se u [[Centralna Srbija|Centralnoj Srbiji]] i spadala je u [[Braničevski okrug]]. Zauzimala je površinu od 482 [[kilometar|km²]] (od čega na poljoprivrednu površinu otpada 35.313 [[hektar|ha]], a na šumsku 2.179 ha). Centar opštine je bio [[Požarevac]]. Opština Požarevac se sastojala od 27 naselja. Po podacima iz [[2002]]. godine u opštini je živelo 74.902 stanovnika, a [[prirodni priraštaj]] je iznosio -0,9 %. Po podacima iz 2004. broj zaposlenih u opštini iznosio je 22.944 ljudi. U opštini se nalazilo 32 osnovnih i 7 srednjih škola. {{opština Srbije| ime=Opština Požarevac| površina=482| poljoprivredna=35.313| šume=2.179| stanovništvo=84,109|na osnovu popisa iz 2011 priraštaj=-0,9| naselja=27| aj=[[Centralna Srbija]]| okrug=[[Braničevski okrug]]| opština=[[Požarevac]]| putevi=183| zaposleni=22.944| oškole=32| oučenici=7.322| sškole=7| sučenici=4.208| }} == Mesne zajednice == * [[Požarevac]] * [[Bare]] * [[Beranje]] * [[Batovac]] * [[Bradarac]] * [[Bratinac]] * [[Brežane]] * [[Bubušinac]] * [[Drmno]] * [[Dubravica]] * [[Dragovac (Požarevac)|Dragovac]] * [[Živica]] * [[Kasidol]] * Klenovnik * [[Kličevac]] * Klenovnik * [[Kostolac]] * [[Lučica]] * [[Nabrđe]] * [[Ostrovo]] * [[Petka]] * [[Poljana]] * [[Prugovo (Požarevac)|Prugovo]] * [[Rečica]] * [[Stari Kostolac]] * [[Trnjane]] * [[Ćirikovac]] * [[Sirakovo]] * [[Majilovac]] * [[Vojska]] * [[Bec]] == Vanjske veze == * [http://www.pozarevac.rs/ Zvanična internet prezentacija opštine Požarevac] {{Opštine Srbije}} [[Kategorija:Općine Srbije|Požarevac]] mzob1fix1mp1xy6lhcbejqatc9wg5i3 Čukotski autonomni okrug 0 22514 42683456 40977766 2026-09-05T23:30:12Z SrpskiAnonimac 101643 42683456 wikitext text/x-wiki {{Ruski federalni subjekt | | SHIme = Čukotski autonomni okrug | genitiv = Čukotskog autonomnog okruga | RusIme = Чукотский автономный округ | XIme1 = Чукоткакэн автономныкэн округ | XIme2 = &nbsp; | XIme3 = &nbsp; | zastava = Flag_of_Chukotka.svg | grb = Coat of Arms of Chukotka.svg | karta = RussiaChukotka2007-07.png | vrsta_upravnog_središta = Upravno središte | ime_upravnog_središta = [[Anadyr]] <br /> ''Анадырь'' | rang_površina = ... | površina = 737.700 | postotak_vode = zanemarivo | stan_rang = ... | stan_broj = 50.500 | godina_popisa = [[2006]]. | stan_gust = 0,07 | pol_stat_poveznica = Ruski autonomni okruzi | pol_stat_ime = Autonomni okrug | vremenska_zona_slika = RTZ11.png | vremenska_zona = [[Kamčatsko vrijeme]] <br /> ([[UTC]] + 12/+13) | federalni_okrug = Dalekoistočni | privredna_regija = Dalekoistočna | jezici = [[ruski jezik|ruski]], [[čukotski jezik|čukotski]] | čelnik_naslov = Gubernator <br /> (''Губернатор'') | čelnik_ime = [[Roman Abramovič]] <br />(''Роман Аркадьевич Абрамович'') | zamjenik_naslov = ... | zamjenik_ime = ... | zakonodavno_tijelo_čelnik = ... | zakon.tijela_čelnik_ime = ... | auto_oznaka = 87 | naziv_parlamenta = ... | himna = ... |}} [[Datoteka:Chukotka map.png|thumb|300px|Mapa Čukotke]] '''Čukotski autonomni okrug''' je autonomni okrug u [[Rusija|Rusiji]]. Nalazi se na krajnjem sjeveroistoku Ruske Federacije. Uspostavljen je [[10.12.]] [[1930]]. godine. Iz sastava [[Magadanska oblast|Magadanske oblasti]] je izašao 1991. godine. Potvrđeno im je pravo na to odlukom najviših vlastiju 1993. godine. == Upravna podjela == <!-- [[Datoteka:Чукотский автономный округ.png|right|400 px]] --> # Anadyrski rajon (Анадырский) # Beringovski rajon (Беринговский) # Bilibinski rajon (Билибинский) # Iuljtinski rajon (Иультинский) # Provideneski rajon (Провиденский) # Čaunski rajon (Чаунский) # Šmidtovski rajon (Шмидтовский) # Čukotski rajon (Чукотский) == Veći gradovi == *[[Egvekinot]] * [[Bilibino]] * Anadyr *provideniya <br /> {{commonscat|Chukotka}} {{Rusija}} [[Kategorija:Čukotski autonomni okrug| ]] [[Kategorija:Dalekoistočni federalni okrug]] emjwt0hljps0nypbr3qwd48sifojyqt 42683458 42683456 2026-09-05T23:31:32Z SrpskiAnonimac 101643 42683458 wikitext text/x-wiki {{preusmjeri|Čukotka}} {{Ruski federalni subjekt | | SHIme = Čukotski autonomni okrug | genitiv = Čukotskog autonomnog okruga | RusIme = Чукотский автономный округ | XIme1 = Чукоткакэн автономныкэн округ | XIme2 = &nbsp; | XIme3 = &nbsp; | zastava = Flag_of_Chukotka.svg | grb = Coat of Arms of Chukotka.svg | karta = RussiaChukotka2007-07.png | vrsta_upravnog_središta = Upravno središte | ime_upravnog_središta = [[Anadyr]] <br /> ''Анадырь'' | rang_površina = ... | površina = 737.700 | postotak_vode = zanemarivo | stan_rang = ... | stan_broj = 50.500 | godina_popisa = [[2006]]. | stan_gust = 0,07 | pol_stat_poveznica = Ruski autonomni okruzi | pol_stat_ime = Autonomni okrug | vremenska_zona_slika = RTZ11.png | vremenska_zona = [[Kamčatsko vrijeme]] <br /> ([[UTC]] + 12/+13) | federalni_okrug = Dalekoistočni | privredna_regija = Dalekoistočna | jezici = [[ruski jezik|ruski]], [[čukotski jezik|čukotski]] | čelnik_naslov = Gubernator <br /> (''Губернатор'') | čelnik_ime = [[Roman Abramovič]] <br />(''Роман Аркадьевич Абрамович'') | zamjenik_naslov = ... | zamjenik_ime = ... | zakonodavno_tijelo_čelnik = ... | zakon.tijela_čelnik_ime = ... | auto_oznaka = 87 | naziv_parlamenta = ... | himna = ... |}} [[Datoteka:Chukotka map.png|thumb|300px|Mapa Čukotke]] '''Čukotski autonomni okrug''' je autonomni okrug u [[Rusija|Rusiji]]. Nalazi se na krajnjem sjeveroistoku Ruske Federacije. Uspostavljen je [[10.12.]] [[1930]]. godine. Iz sastava [[Magadanska oblast|Magadanske oblasti]] je izašao 1991. godine. Potvrđeno im je pravo na to odlukom najviših vlastiju 1993. godine. == Upravna podjela == <!-- [[Datoteka:Чукотский автономный округ.png|right|400 px]] --> # Anadyrski rajon (Анадырский) # Beringovski rajon (Беринговский) # Bilibinski rajon (Билибинский) # Iuljtinski rajon (Иультинский) # Provideneski rajon (Провиденский) # Čaunski rajon (Чаунский) # Šmidtovski rajon (Шмидтовский) # Čukotski rajon (Чукотский) == Veći gradovi == *[[Egvekinot]] * [[Bilibino]] * Anadyr *provideniya <br /> {{commonscat|Chukotka}} {{Rusija}} [[Kategorija:Čukotski autonomni okrug| ]] [[Kategorija:Dalekoistočni federalni okrug]] 7aaq088hevfwflqw7yg6kojcsv8fst7 1940. 0 23515 42683496 42659457 2026-09-06T10:31:44Z Alekol 2231 /* Septembar/Rujan */ 42683496 wikitext text/x-wiki {{Year dab|1941 }} {{godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|1940}} Godina '''1940''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXL]]''') bila je [[prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak]] po gregorijanskom kalendaru (link pokazuje kalendar). __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1940''': <br /> [[1940#Januar/Siječanj|1]] • [[1940#Februar/Veljača|2]] • [[1940#Mart/Ožujak|3]] • [[1940#April/Travanj|4]] • [[1940#Maj/Svibanj|5]] • [[1940#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1940#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1940#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1940#Septembar/Rujan|9]] • [[1940#Oktobar/Listopad|10]] • [[1940#Novembar/Studeni|11]] • [[1940#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1940#Rođenja|Rođenja]] • [[1940#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Anton Korošec]] upozorava Slovence na komuniste, "jevrejske" [[masoni|slobodne zidare]] i strance. * [[2. 1.]] - [[Sovjetska podmornica S-2]] naletela na minu u švedskim vodama i potonula, 50 mrtvih. * [[5. 1.]] - Smenjen britanski sekretar za rat [[Leslie Hore-Belisha]] - bio je u lošim odnosima sa vojskom, naročito gen. [[John Vereker, 6. vikont Gort|Gortom]], faktor je mogao biti i antisemitizam. * [[7. 1.|7]] - [[9. 1.]] - Britanci izgubili tri podmornice: ''Undine'', ''Starfish'' i ''Seahorse''. * [[8. 1.]] - [[Zimski rat]]: završena [[Bitka kod Suomussalmija]], velika finska pobeda nad sovjetskim snagama. * 8. 1. - Japanski premijer [[Fumimaro Konoe]] popularisao dvosmisleni slogan ''[[Hakkō ichiu]]'' (približno "ceo svet pod jednim krovom"). * [[10. 1.]] - [[Mechelenski incident]] - u Belgiji pao nemački avion u kome su bili planovi za invaziju regiona Nizozemske (napad bio planiran za 14. 1.). * [[11. 1.]] - Prikazana komedija ''[[His Girl Friday]]''. * 11. 1. - Vlada KJ usvojila Uredbu o izboru narodnih poslanika - predviđeno tajno glasanje, kuglicama, u 57 izbornih okruga (izmene i dopune u martu<ref>"Vreme", 16. mart 1940, str. 4</ref>). * 11. 1. - Zima: jutarnja temperatura u Beogradu oko -16, uz košavu; vejavice u celoj zemlji (u Engleskoj, reka [[Temza]] se 17. 1. zaledila prvi put od 1888). U Sandžaku je narednih dana -31 stepen, na Savi kod Slavonskog broda ima 20&nbsp;cm leda.<ref>Vreme, 17. jan. 1940, str. 10</ref> Na Bogojavljenje u Beogradu nisu bacali krst u Savu jer je bila zaleđena. * [[14. 1.|14]] - [[17. 1.]] - Knez Pavle i kneginja Olga u poseti Zagrebu. Potpisana Uredba o izbornom redu i ustrojstvu Sabora Banovine Hrvatske. * 17. 1. - Staljin potvrdio smrtne kazne za 346 osoba ([[Isak Babelj]], [[Vsevolod Mejerholjd]], [[Nikolaj Ježov]]...). * [[18. 1.]] - Otvoren [[logor Bileća]] za komuniste, radi do novembra. Tu su [[Moša Pijade]], [[Ivo Lola Ribar]], [[Ivan Milutinović]]... Komuniste iz Hrvatske zatvaraju u [[logor Lepoglava]]. * 18. 1. - Gen. [[Petar Kosić]] preuzeo dužnost načelnika Glavnog đeneralštaba od [[Dušan Simović|Dušana Simovića]] (zameniće se u martu 1941). * [[22. 1.]] - Italijanski putnički brod ''Orazio'' potonuo nakon požara nedaleko od [[Toulon]]a, 106 mrtvih. * [[23. 1.]] - Razgovor [[Galeaco Ćano|Ćano]] - [[Ante Pavelić|Pavelić]]: nakon ustanka i italijanske intervencije, uspostavila bi se nezavisna Hrvatska, koja bi uključivala i Sloveniju i bila u monetarnoj i carinskoj uniji sa Italijom (uz mogućnost [[personalna unija|personalne unije]]). * [[24. 1.]] - Na ulasku u [[šibenik|šibensko]] pristanište potonuo [[Ljubljana (razarač)|razarač "Ljubljana"]]. * 24. 1. - Prikazan film ''[[The Grapes of Wrath (film)|The Grapes of Wrath]]''. * [[29. 1.]] - Iskliznuće voza i požar na stanici Ajikawaguchi kod [[Osaka|Osake]] u Japanu, najmanje 181 poginuli. * januar ili februar - Bivši premijer [[Milan Stojadinović]] osnovao Srpsku radikalnu stranku (protivi se [[Sporazum Cvetković-Maček|Sporazumu Cvetković-Maček]]). === Februar/Veljača === [[Datoteka:Genova-AP-1010504.jpg|mini|220px|[[Torre Piacentini]] u [[Đenova|Đenovi]], najviša zgrada u Evropi do 1952.]] * [[1. 2.|1]] - [[15. 2.]] - Zimski rat: druga [[Bitka kod Summe]] je uspešna sovjetska ofanziva na [[Karelija|Karelijskom]] zemljouzu. * [[2. 2.]] - Streljan sovjetski pozorišni reditelj [[Vsevolod Mejerholjd]]. * [[2. 2.|2]] - [[3. 2.]] - Zasedanje stalnog saveta [[Balkanski pakt (1934)|Balkanskog sporazuma]] (Grčka, Turska, Jugoslavija, Rumunija) u Beogradu - za neutralnost. * [[5. 2.]] - Saveznička visoka komanda usvojila planove za pomoć Finskoj preko Norveške i Švedske počevši od 20. 3.. * [[7. 2.]] - Premijera dugometražnog crtaća "[[Pinokio (1940)|Pinokio]]". * [[10. 2.]] - [[Tom and Jerry]] se prvi put pojavljuju (mada ne pod tim imenima) u crtaću ''[[Puss Gets the Boot]]''. * [[11. 2.]] - U Moskvi potpisan [[Nemačko-sovjetski trgovački sporazum (1940)|Nemačko-sovjetski trgovački sporazum]]: SSSR izvozi sirovine a Nemačka ratni materijal i mašineriju. * 11. 2. - U Beogradu osnovana Jugoslovensko-bugarska privredna komora. * 11. 2. - Čeda Milić, starešina mostarske sokolske župe, napadnut sa grupom sokola u Imotskom od strane pripadnika Hrvatske seljačke zaštite.<ref>[http://www.koreni.rs/124403-2/ Štampa o napadu na Čedu Milića u Imotskom 1940.]. koreni.rs 23. 11. 2018.</ref> * [[12. 2.]] - Sovjeti probili [[Mannerheimova linija|Mannerheimovu liniju]]. * 12. 2. - U [[Firth of Clyde]] potopljena nemačka podmornica [[U-33 (1936)|U-33]], kod posade pronađena tri rotora [[Enigma (stroj)|Enigme]]. * [[15. 2.]] - Nova rojalistička vlada [[Bugarska|Bugarske]] na čelu sa [[Bogdan Filov|Bogdanom Filovim]] (do 1943). * 15. 2. - Snijeg pao po drugi put ove zime na Hrvatskom primorju, od lavina u okolici Tomislavgrada proteklih dana stradalo 13 osoba. Sutradan u Zagrebu najniža temperatura -27, u Beogradu -24, u Sarajevu -28, u Dubrovniku -3<ref>"Vreme", 16. i 17. feb. 1940</ref> (prema meteo izveštaju, najniža temperatura u Beogradu je 15. 2., -17.8). * [[16. 2.]] - [[Altmarkov incident]]: Britanci u norveškim vodama zarobili nemački tanker "Altmark" na kome se nalazilo 299 zarobljenih britanskih trgovačkih mornara - Norveška protestuje zbog kršenja neutralnosti. * [[19. 2.]] - Predsednik [[Paragvaj]]a [[José Félix Estigarribia]] raspustio skupštinu i ukinuo ustav, ali već u septembru gine u avionskoj nesreći kada ga nasleđuje [[Higinio Moríñigo]]. * 19. 2. - Umro lider [[Demokratska stranka (Jugoslavija)|Demokratske stranke]] [[Ljubomir Davidović]], nasleđuje ga [[Milan Grol]]. * [[22. 2.]] - Mali [[Tenzin Gjatso]] postaje 14. Dalaj Lama, nakon što je prepoznat kao reinkarnacija prethodnog. * 22. 2. - Katastrofalni početak nemačke Operacije Wikinger, presretanja britanskih ribarskih plovila: razarač ''Leberecht Maass'' pogođen od nemačkog bombardera (280 mrtvih), ''Max Schultz'' tokom spasavanja naleteo na minu (308 mrtvih). * {{circa}} 26. 2. - Zagrebačka policija uhapsila 26 frankovaca i ekstremista, među kojima su doktori [[Mile Budak]] i [[Stjepan Buć]].<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1940/02/27#page/4/mode/1up "Vreme", 27. feb. 1940, str. 5]. digitalna.nb.rs</ref> Frankovački listovi "Hrvatski narod" i "Nezavisnost", koji su pisali oštro protiv Mačeka i HSS, zabranjeni 2. marta. * [[29. 2.]] - [[12. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind]]'', ukupno deset nagrada, od čega dve počasne; [[Hattie McDaniel]] je prva nagrađena crna osoba. === Mart/Ožujak === <!-- {|style="float:right; margin: 0 0 1em 1em;" |__TOC__ |} --> * [[1. 3.]] - Britanci proširili blokadu na italijanske brodove koji voze nemački ugalj iz Roterdama - Nemačka i Italija se sporazumeli 12. marta o kopnenom prevozu, milion tona mesečno. * 1. 3. - U KJ potrebne karte za kupovinu benzina.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1940/02/21?pageIndex=00012 "Politika", 21. feb. 1940]</ref> * [[3. 3.|3]] - [[9. 3.]] - ''[[RMS Queen Elizabeth]]'' tajno obavila svoje prvo putovanje, do Njujorka - tokom rata će transportovati trupe. * [[5. 3.]] - Mačekov proglas osuđuje postavljanje eksplozivnih naprava u Zagrebu (šest telefonskih govornica 24. 2. i Sudbeni stol 4. 3., bez žrtava), osuđuje "rad hegemonista i hrvatskih reakcionara". * 5. 3. - Sovjetski Politbiro odobrio [[Lavrentij Berija|Berijin]] predlog da se likvidira poljski oficirski kor (→ [[Katinjski masakr]]). * [[12. 3.]] - [[Moskovski ugovor (1940)|Moskovskim ugovorom]] okončan [[Zimski rat]] - Finska gubi 10% teritorije uključujući [[Viborg]]. U evakuaciji Finske Karelije, 422.000 ljudi se seli u Finsku. * [[16. 3.]] - Brod "Slava" sušačke Atlantske plovidbe naleteo na minu u Bristolskom kanalu i potonuo, stradao jedan član posade. * [[17. 3.]] - Vlak udario u odron kod [[Ozalj|Ozlja]] i pao u Kupu.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1940/03/21?pageIndex=00006 "Vreme", 21. mart 1940, str. 7] - fotografije</ref> * 17. 3. - Zvanično otvorena Jugoslovensko-rumunska trgovinska komora. * [[18. 3.]] - Sastanak Hitlera i Mussolinija na [[Brennerski prijevoj|Brennerskom prijevoju]] - Hitler ga obaveštava da predstoji ofanziva na zapadu; Italija nije spremna ali priključiće se kada dođe vreme. * [[19. 3.]] - Bombardovanje baze [[Hörnum]] na ostrvu Sylt prvi je britanski napad na nemačko tlo, tri dana nakon što je napadnuta baza [[Scapa Flow]]. * [[21. 3.]] - [[Paul Reynaud]] je novi francuski premijer nakon što je [[Édouard Daladier|Daladier]] praktično izgubio poverenje. * [[24. 3.]] - [[Lahorska rezolucija]] [[Sveindijska muslimanska liga|Sveindijske muslimanske lige]] traži stvaranje suverenih država za muslimane unutar [[Britanska Indija|Britanske Indije]] (Dan Pakistana i Dan republike je 23. mart). * 24. 3. - Uskršnja magnetska oluja: polarna svjetlost i magnetne smetnje u Evropi, uključujući Jugoslaviju, i Americi<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1940/03/26?pageIndex=00011 "Politika", 26. mart 1940]</ref> (slabija aurora nego 1938?). * [[28. 3.]] - Saveznički ratni savet se dogovorio da neće sklapati separatni mir sa Nemačkom i da će minirati norveško priobalje, ne bi li nemačka reakcija opravdala intervenciju u Norveškoj (→ [[Operacija Wilfred]]). * [[30. 3.]] - [[Datoteka:Flag of the Republic of China-Nanjing (Peace, Anti-Communism, National Construction).svg|25px]] U Nankingu proglašena kolaboracionistička [[Reorganizovana nacionalna vlada Republike Kine]] na čelu sa [[Wang Jingwei]]jom. * [[31. 3.]] - Iz Beogradske sekcije Jugoslovenskog auto-kluba osnovan Srpski automobilski klub (unitarni AKJ se deli u tri kluba, srpski, hrvatski i slovenački, povezana u Savez auto-klubova KJ). * 31. 3. - [[Datoteka:Flag of Karelo-Finnish SSR (1940-1953).svg|25px]] Karelska ASSR, deo [[Ruska Sovjetska Federalna Socijalistička Republika|RSFSR]], i novopriključene teritorije postaju zasebna [[Karelo-Finska Sovjetska Socijalistička Republika]] (od [[1956]]. opet Karelska ASSR, od 1991. [[Republika Karelija]] unutar [[Ruska federacija|RF]]). * 31. 3. - Novi premijer [[Kraljevina Irak|Iraka]] je [[Rashid Ali al-Gaylani]], nacionalista naklonjen Osovini. * mart - maj - Anglo-francuska izviđanja i pripreme za eventualni udar na sovjetske izvore nafte oko [[Baku]]a (→ ''[[Operation Pike]]''). === April/Travanj === [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-L03744, Norwegen, Oslo, Deutsche Panzer im Hafen.jpg|mini|270px|Nemački tenkovi u luci Oslo]] * [[1. 4.]] - Na snazi je Uredba o finansiranju [[Banovina Hrvatska|Banovine Hrvatske]], čime ona dobija samostalne izvore prihoda. * [[2. 4.]] - [[Hrvatska - Švicarska, prijateljska utakmica (1940.)|Hrvatska - Švicarska]] 4:0 - prva službena utakmica hrvatske nogometne reprezentacije. * [[3. 4.]] - [[Katinjski masakr]]: Sovjeti počinju ubijanje poljskog oficirskog kora i inteligencije. * ca. 3. 4. - Katastrofalne poplave Save, Dunava, Tise... U Beogradu je najveći ikad vodostaj jer nasip oko Pančevačkog rita sprečava razlivanje vode.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1940/04/04?pageIndex=00005 "Vreme", 4. apr. 1940, str. 5]. digitalna.nb.rs</ref> * [[5. 4.]] - [[Operacija Wilfred]]: britanski brodovi zaplovili prema Norveškoj, nakon što su obavešteni o gomilanju trupa u nemačkim lukama (mine postavljene 8. 4.); istovremeno [[Plan R 4]] predviđa invaziju Norveške. * [[9. 4.]] - '''[[Operacija Weserübung]]''': nemački ultimatum [[Danska|Danskoj]] i [[Norveška|Norveškoj]], ** Danska je [[Invazija Danske (1940)|okupirana za šest sati]]; ** Norveška odlučuje da se bori, uz pomoć saveznika (→ [[Norveška kampanja]]); nadomak Osla potopljena nemačka krstarica ''[[Blücher (1937)|Blücher]]'' sa 600-1000 života. ** [[Vidkun Quisling]] proglasio novu vladu Norveške, ali niko je ne prihvata, služiće kao figura. * [[12. 4.]] - Britanci zauzeli strateške [[Farski Otoci|Farske Otoke]] (danski posed). * 12. 4. - U SAD prikazan [[Alfred Hitchcock|Hitchcockov]] film ''[[Rebecca]]''. * [[17. 4.]] - Sednica Izvršnog odbora Dunavske komisije u Beogradu: zabranjen prevoz ratnog materijala bez prethodne dozvole. * [[19. 4.]] - [[Milan Stojadinović]] interniran iz Beograda nakon navodnog pronalaska "kompromitujućeg materijala" (mesta boravka do marta 1941: [[Rudnik (Gornji Milanovac)|Rudnik]], [[Karan]], [[Ilidža]]). * 19. 4. - Teodor Pavlović skočio padobranom sa 6.000 m kod Zagreba.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1940/04/20?pageIndex=00009 "Politika", 20. april 1940]</ref> * [[20. 4.]] - Počeo generalni štrajk u avionskoj industriji u Beogradu, Zemunu i Rakovici. * [[21. 4.]] - Akrobata [[Dragoljub Aleksić]] prvi put leteo, iznad Kalemegdana, držeći se zubima za avion. * [[22. 4.]] - Gradski prevoz u Beogradu: kružna autobuska linija 27 od Narodnog pozorišta do Groblja i Karaburme je zamenila dve tramvajske linije, čekanje je "pet minuta" umesto 15-30<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1940/04/23?pageIndex=00013 Politika, 23. april 1940, str. 13]. digitalna.nb.rs</ref> (Kalemegdan-Groblje i Beograd-Zemun još u martu<ref>"Vreme", 15. mart 1940, str. 10</ref>). * [[23. 4.]] - Požar u ''Rhythm Night Club''-u u [[Natchez, Mississippi]] - stradalo 209 gostiju. * [[24. 4.]] - [[Josef Terboven]] imenovan na čelo ''[[Reichskommissariat Norwegen]]'', stvarna vlast u Norveškoj. === Maj/Svibanj === [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-382-0248-33A, Im Westen, Panzer II und Panzer I.jpg|mini|300px|[[Bitka za Francusku]]]] * [[4. 5.]] - Saveznička [[Namsoska kampanja]] u Norveškoj završena evakuacijom prošle noći, potopljeni razarači Afridi (britanski) i Bison (francuski). * [[5. 5.]] - Posle 25 dana okončana Bitka za tvrđavu Hegra, čime su Nemci potpuno ovladali južnom Norveškom. * [[7. 5.]] - [[Semjon Timošenko]] narodni komesar odbrane SSSR umesto [[Kliment Vorošilov|Vorošilova]] (do 1941). * [[8. 5.]] - [[Rafael Ángel Calderón Guardia]] postaje predsednik [[Kostarika|Kostarike]] (do 1944), posvećuje se socijalnim pitanjima. * [[10. 5.]] - '''[[Bitka za Francusku]]''': [[Treći Reich|Nacistička Njemačka]] napada Francusku, [[Belgija|Belgiju]], [[Nizozemska|Nizozemsku]] i [[Luksemburg]] (okupiran istog dana). * 10. 5. - [[Neville Chamberlain]] daje ostavku popodne, [[Winston Churchill]] odmah prihvata kraljevu ponudu mandata (premijer 1940-45. i 1951-55.). * 10. 5. - ''Operation Fork'': britanska [[invazija Islanda]] (danski posed). * [[11. 5.]] - U Moskvi sklopljen ugovor o trgovini i moreplovstvu između [[SSSR]] i [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. * 11. 5. - [[Bitka za tvrđavu Eben-Emael]] u Belgiji: nemački padobranci zauzeli [[Utvrđenje Eben-Emael|utvrđenje]] i dva obližnja mosta. [[Datoteka:Sir Winston S Churchill.jpg|mini|180px|[[Winston Churchill]]]] * [[13. 5.]] - Prvo Čerčilovo obraćanje Parlamentu: "ne mogu ponuditi ništa osim krvi, muke, suza i znoja". * [[14. 5.]] - Jako bombardovanje Roterdama, nemačke snage ulaze u grad. * 12 - [[15. 5.]] - Invazija Nemačke na Francusku: [[Sedanska bitka (1940)|Sedanska bitka]] je važna nemačka pobeda, osvojeni svi mostovi preko Meze - sledi trka prema La Manšu ([[Heinz Guderian]] nastupa agresivno, mimo naređenja). * [[15. 5.]] - Holandija se ujutro predala, od 29. 5. njen rajhskomesar je [[Arthur Seyss-Inquart]]. * 15. 5. - U [[SAD]] utemeljen lanac brze prehrane [[McDonalds]] i pojavile se najlon čarape. * [[16. 5.|16]] - [[17. 5.]] - Vlada KJ donosi uredbe protiv špekulanata i za neutralnost štampe; zabranjeno slušanje stranih radio stanica.<ref>"Vreme", 17. maj 1940, str. 6</ref>, ministarstvo UP sutradan zabranjuje zborove, manifestacije, javne povorke i skupove. * [[17. 5.]] - Pad Brisela. * [[19. 5.]] - Lokalni izbori u [[Banovina Hrvatska|Banovini Hrvatskoj]] (javno glasanje, većnici u gradskim opštinama su ranije imenovani od bana, počevši od Mostara 23. aprila): od 625 opština HSS i SDK dobili 564<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1940/05/22?pageIndex=00006 "Vreme", 22. maj 1940]</ref> (izbori u šest srezova i šest opština su bili odloženi<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1940/05/18?pageIndex=00008 "Politika", 18. maj 1940, str. 8]</ref>). * [[20. 5.]] - Njemačke Guderijanove trupe izbile na [[La Manche]]. * 20. 5. - Otvoren [[Auschwitz (koncentracioni logor)|logor Auschwitz]], prvi stižu politički zatvorenici; komandant je [[Rudolf Höss]]. * [[22. 5.]] - Zakon o vanrednim ovlašćenjima daje britanskoj vladi kontrolu nad građanima i svom imovinom. * [[24. 5.]] - U skladu sa [[Gerd von Rundstedt|Rundstedtovim]] zahtevom, Hitler radi konsolidacije zaustavio na tri dana napredovanje ka Dunkirku. * 24. 5. - Oružani napad na kuću [[Lav Trocki|Lava Trockog]] u Meksiku, ovaj put je preživeo. * [[27. 5.]] - [[3. 6.]] - ''Operation Dynamo'' - [[Evakuacija iz Dankerka]] opkoljenih britanskih, francuskih i belgijskih vojnika, njih ukupno 338.226. * [[28. 5.]] - [[Belgija|Belgijski]] kralj [[Leopold III (Belgija)|Leopold III]] potpisao predaju armije, što je predsednik vlade ocenio protivustavnim. * [[29. 5.]] - Hitler naredio aneksiju [[Eupen-Malmedy]]ja i drugih krajeva koje je Versajski ugovor dodelio Belgiji. Za ostatak zemlje je nadležna [[Njemačka vojna uprava u Belgiji i sjevernoj Francuskoj|uprava u Belgiji i sjevernoj Francuskoj]]. === Jun/Juni/Lipanj === [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-126-0347-09A, Paris, Deutsche Truppen am Arc de Triomphe.jpg|mini|150px|Nemci u Parizu]] * [[3. 6.]] - [[Luftwaffe]] prvi put bombarduje Pariz. * [[4. 6.]] - Nemci zauzeli [[Dunkirk]] i zarobili 30-40.000 preostalih francuskih vojnika. * 4. 6. - Čerčilov govor Parlamentu: "Nećemo posrnuti. Borićemo se na plažama... Nikada se nećemo predati". * [[5. 6.]] - ''Fall Rot'' (Postavka Crveno): počinje druga faza nemačke invazije Francuske, napad preko reka Some i Ene od 9. 6. * [[6. 6.]] - Jedan francuski avion uveče bacio bombe na fabrike na severnom kraju Berlina. * [[7. 6.]] - Britanci evakuisali norvešku kraljevsku porodicu i vladu; istog dana izgubili nosač aviona ''[[HMS Glorious]]'' sa 1.207 života, kao i prateće razarače HMS Acasta i HMS Ardent sa 160 odn. 150 ljudi. * [[10. 6.]] - [[Italija]] proglašava rat V. Britaniji i Francuskoj (→ [[Italijanska invazija Francuske]] ili Alpska bitka). * 10. 6. - Norveška se predaje Nemcima; Francuska vlada beži u [[Tours]]. * [[11. 6.]] - Počinje [[Opsada Malte]] (do novembra 1942). * [[14. 6.]] - Nemci zauzeli [[Pariz]] bez otpora, francuska vlada beži iz Tura u Bordo. * 14. 6. - Španci zauzeli [[Tangerska internacionalna zona|Tangersku internacionalnu zonu]] u Maroku. * 14. 6. - Sovjetski bombarderi oborili finski putnički avion ''Kaleva'', 9 mrtvih - finska vlada se ne usuđuje da protestuje. * [[15. 6.]] - [[Sovjetska aneksija baltičkih država]]: sovjetske trupe nakon ultimatuma ulaze u [[Litvanija|Litvaniju]], dva dana kasnije isto se događa [[Estonija|Estoniji]] i [[Letonija|Letoniji]]. * [[16. 6.]] - Predlog [[Franko-britanska unija|Franko-britanske unije]], kako bi se Francuska odvratila od kapitulacije - francuski ministri odbijaju. Novi francuski premijer postaje maršal [[Philippe Pétain]] koji odmah traži primirje. * [[17. 6.]] - Nemački bombarder potopio britanski brod ''[[RMS Lancastria]]'' sa evakuisanim vojnicima, procenjeno 4.000 mrtvih (ratna cenzura to nije objavila); istog dana u bombardovanju železničke stanice [[Rennes]] eksplodirao voz sa municijom pored kompozicija sa vojnicima i izbeglicama, 800-1.000 mrtvih. * [[18. 6.]] - [[Apel 18. juna]]: [[Charles de Gaulle]] uputio prvu poruku iz [[London]]a okupiranoj Francuskoj: "Francuska je izgubila bitku. Ali... nije izgubila rat". * 18. 6. - Čerčilov govor: "neka ljudi kažu, ovo je bio njihov najbolji čas". * [[19. 6.]] - Brod "Labud", Jugoslavenske plovidbe d.d., Sušak, kod Irske potopila podmornica U-32, svi članovi posade se spasli<ref name="PrestintSSB">Prestint, Danilo. [http://www.klub-susacana.hr/revija/clanak.asp?Num=91-92&C=24 Sudbina sušačkih brodova]. klub-susacana.hr/revija (pristup. 6.4.2016.)</ref><ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1941/02/09?pageIndex=00013 Politika, 9. feb. 1941, str. 13]. digitalna.nb.rs</ref>. * [[21. 6.]] - Vladajući Front nacionalnog preporoda u Rumuniji reorganizovan u Partiju Nacije, sa obaveznim članstvom za službenike i rehabilitovanom [[Gvozdena garda|Gvozdenom gardom]]. * 21. 6. - Italijani započeli kopnenu ofanzivu protiv Francuske, slabo napredovanje. [[Datoteka:France map Lambert-93 with regions and departments-occupation-hr.svg|150px|mini|Podela Francuske]] * [[22. 6.]] - '''Francuska potpisuje primirje (kapitulaciju)''' sa Nemačkom u 18:36 u [[Compiègne|Compiègnu]] (na istom mestu i istom vagon-restoranu u kome je Nemačka potpisala kapitulaciju [[1918]]). Primirje stupa na snagu 25. juna, zajedno sa italijanskim primirjem. ** sever i zapad je [[Njemačka vojna uprava u okupiranoj Francuskoj|pod nemačkom okupacijom]], delimično u [[Njemačka vojna uprava u Belgiji i sjevernoj Francuskoj|celini sa Belgijom]], ''[[Zone interdite]]'' je namenjena naseljavanju Nemaca; ** ostatak je [[Višijevska Francuska|Država Francuska]] sa sedištem vlade u [[Vichy]]ju (od novembra 1942. takođe pod okupacijom). * [[23. 6.]] - Hitler posetio Pariz. * [[23. 6.]] - [[2. 12.]] - U Lisabonu se održava Izložba portugalskog sveta (→ [[:pt:Exposição do Mundo Português|pt]]), proslava režima ''[[Estado Novo (Portugal)|Estado Novo]]''. * [[24. 6.]] - [[Kraljevina Jugoslavija]] uspostavila diplomatske odnose sa [[SSSR|Sovjetskim Savezom]] (među poslednjima u Evropi). * 24. 6. - Potpisano italijansko-francusko primirje - okupaciona zona je vrlo mala, mada će biti proširena 1942. (→ [[Italijanska okupacija Francuske]]). * 24/[[25. 6.]] - Operacija ''Collar'' je prva britanska komandoska misija u ovom ratu, izviđanje u [[Pas-de-Calais]]. [[Datoteka:1939-40 territ.changes in EasternEurope.png|mini|150px|Promene sovjetskih granica 1939-40]] * [[28. 6.]] - [[Sovjetska aneksija Besarabije i Sjeverne Bukovine]]: nakon [[SSSR|sovjetskog]] ultimatuma od pre dva dana, [[Kraljevina Rumunija|Rumunija]] ustupa teritorije. * 28. 6. - Bitka Esperovog konvoja, prvi pomorski okršaj Italijana i britansko-australske flote. * 28. 6. - Smenjen egipatski premijer [[Ali Mahir Paša]] koji se protivio objavi rata Silama osovine. * [[29. 6.]] - Po odluci [[papa|pape]] [[Pio XII.|Pija XII.]], počela se slaviti Hrvatska Sveta Godina, povodom 1300. godišnjice [[kršćanstvo|kršćanstva]] u [[Hrvati|Hrvata]]. * [[30. 6.]] - Počinje [[Njemačka okupacija Kanalskih otoka]] - jedina britanska teritorija pod njemačkom okupacijom. === Jul/Juli/Srpanj === * [[1. 7.]] - Rumunija se odriče anglo-francuskih garancija od prošle godine. * 1. 7. - [[Mitsubishi A6M]] Zero ulazi u japansku službu. * [[2. 7.]] - Nemačka podmornica potopila britanski brod ''[[SS Arandora Star]]'' koji je prevozio italijanske i nemačke internirce i zarobljene - 865 mrtvih. * 2. 7. - Vlada KJ donela uredbu o tri bezmesna dana u nedelji, umesto dva (sreda, četvrtak i petak, praktično od 10. 7., nije protegnuta na Hrvatsku). * [[3. 7.]] - [[Napad na Mers el-Kébir]] (Operacija ''Catapult''): Britanci napali flotu Višijevske Francuske u [[Oran]]u i Mers-el-Kebiru, potopljen bojni brod ''Bretagne'', poginulo 1.297 Francuza - Višijevska Francuska sutradan prekida diplomatske odnose sa Britanijom. * [[4. 7.]] - U Rumuniji imenovan pronemački premijer [[Ion Gigurtu]], zemlja napušta [[Društvo naroda]] (11. 7.) i želi da se priključi Osovini. * 4. 7. - [[Istočnoafrička kampanja]]: Italijani zauzeli [[Kasala|Kasalu]] u [[Anglo-Egipatski Sudan|Anglo-Egipatskom Sudanu]]. * [[7. 7.]] - U Beograd stigao Viktor Plotnjikov, prvi poslanik SSSR u KJ; manifestacije u gradu (poslanik u Moskvi [[Milan Gavrilović]]). * [[9. 7.]] - Pomorska [[Bitka kod Kalabrije]], obe strane tvrde da su pobedile. * [[10. 7.]] - Počinje [[Bitka za Britaniju]], nemačka vazdušna kampanja protiv ostrva; od 4. 7. do 12. 8. to je ''Kanalkampf'', napadi na konvoje u La Manšu i vazdušne bitke iznad istog. * 10. 7. - [[Višijevska Francuska]]: usvojen [[Francuski ustavni zakon (1940)|ustavni zakon]] po kome je Peten šef države sa punim ovlašćenjima, premijer je [[Pierre Laval]] (1940. i 1942-44.) - kraj Treće republike. * [[15. 7.]] - [[Alsace-Lorraine]] praktično priključeni Nemačkoj, pomeranjem carinske granice (aneksija je izvedena de fakto, ne i de jure). * 15. 7. - Nova uredba o [[opijum]]u u KJ povećava cenu sa oko 25 na 40 dinara po jedinici morfina (rat je izazvao povećanje tražnje). * [[19. 7.]] - Feldmaršalska ceremonija u Berlinu: unapređeno 12 generala a feldmaršal Gering unapređen u specijalno kreirani čin rajhsmaršala. * [[21. 7.]] - U Moskvi proglašene [[Datoteka:Flag of the Estonian Soviet Socialist Republic (1940-1953).svg|25px]] [[Estonska Sovjetska Socijalistička Republika|Estonska]], [[Datoteka:Flag of Latvian SSR (1940-1953).svg|25px]] [[Letonska Sovjetska Socijalistička Republika|Letonska]] i [[Datoteka:Flag of Lithuanian SSR (1940-1953).svg|25px]] [[Litvanska SSR]] ([[3. 8.]] uključene u [[SSSR]]) - dva dana kasnije izdata [[Wellesova deklaracija]] kojim su SAD odbile priznati okupaciju i aneksiju (ostaje na snazi do 1991. i obnove baltičkih država). * [[22. 7.]] - Osnovana britanska [[Uprava za specijalne operacije]] (SOE). * [[24. 7.]] - Nemci u La Manšu potopili francuski brod ''Meknés'' sa repatriranim mornarima, 416 mrtvih. * [[25. 7.]] - Raport u G[[rütli]]ju: komandant švajcarske vojske [[Henri Guisan]] se obraća oficirskom koru - zemlja će se braniti od svakog napadača, makar bajonetima, nikada se neće predati (→ [[Nacionalni redut (Švajcarska)|Nacionalni redut]] i [[Operacija Tannenbaum (Švicarska)|Operacija Tannenbaum]], neostvareni nemački plan). * [[26. 7.]] - Osnovano Povlašteno gospo­darsko društvo Banovine Hrvatske (POGOD)<ref name="Kolar-Dimitrijević-SKBH">Mira Kolar-Dimitrijević, [https://hrcak.srce.hr/file/158260 Strani kapital i Banovina Hrvatska]. hrcak.srce.hr</ref> * [[27. 7.]] - [[Duško Dugouško]]/Zekoslav Mrkva se pojavljuje prvi put pod tim imenom u crtaću ''A Wild Hare'' (takođe i [[Elmer Davež]]). * 27. 7. - Požar u oknu Sveti Aleksandar aleksinačkog rudnika uglja, stradalo 11 rudara.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1940/07/28?pageIndex=00011 "Politika", 28. jul 1940]</ref> * [[29. 7.]] - Hitler odlaže planirani napad na SSSR sa jeseni na sledeće proleće. === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:Second world war europe 1940 map de.png|thumb|250px|Evropa, ljeto 1940.]] * [[1. 8.]] - Pod pritiskom vlade, objavljeno raspuštanje [[masoni|masonske]] Velike [[Velika nacionalna loža Srbije#Loža Jugoslavija|lože "Jugoslavija"]] (tj. 30. jula je naređeno da se majska zabrana zborova i skupova odnosi i na masone). * 1. 8. - Japanski ministar ino. poslova [[Yōsuke Matsuoka]] objavio koncept [[Velika istočnoazijska sfera koprosperiteta|Velike istočnoazijske sfere koprosperiteta]] * [[2. 8.]] - [[Datoteka:Flag of Moldavian SSR (1941-1952).svg|25px]] Osnovana [[Moldavska Sovjetska Socijalistička Republika]], od delova ranije rumunske Besarabije i pojasa [[Moldavska Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika|Moldavske ASSR]]. * 2. 8. - [[Charles de Gaulle]] u odsustvu osuđen u Francuskoj na smrt "za izdaju". * 2. 8. - [[Luksemburg]] pod civilnom nemačkom upravom (''[[Chef der Zivilverwaltung]]'' je [[Gustav Simon]]), 7-og je naređeno uvođenje nemačkog jezika u štampi, školstvu, administraciji, sudstvu, natpisima... * [[3. 8.|3]] - [[19. 8.]] - [[Italijansko osvajanje Britanskog Somalilanda]] (okupacija traje manje od šest meseci). * [[5. 8.]] - Otvaranje redovnog vazdušnog saobraćaja Beograd – [[Bar, Crna Gora|Bar]]. * [[9. 8.]] - [[Wilhelm Keitel]] potpisao direktivu ''Aufbau Ost'' ("Izgradnja na istoku") - priprema za napad na SSSR. * [[10. 8.]] - [[Antisemitizam|Antisemitski]] zakon u Rumuniji. * 10. 8. - Ministar prosvete dr. Korošec doneo odluku o obaveznom učenju nemačkog jezika u gimnazijama od prvog razreda.<ref>"Politika", 11. avg. 1940, str. 6</ref> * 10. 8. - Zagrebačka "Nova srpska riječ" donosi članak o "milijardama" utrošenim "za vaspitanje građana u duhu bratstva i jedinstva".<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1940/08/11#page/6/mode/1up Vreme 11. avg. 1940, str. 7]. digitalna.nb.rs</ref> * 10. 8. - 18. 9. - Na beogradskom Kalemegdanu održane prve Svečane pozorišne igre. * [[12. 8.]] - U Italiji se pokreće slučaj Dauta Hodže (Daut Hoxha), [[Čamerija|čamerijskog]] separatiste/bandita, kome je pre dva meseca neko odsekao glavu na albansko-grčkoj granici. * [[13. 8.]] - [[Bitka za Britaniju]]: ''[[Adlertag]]'', početak glavne faze nemačkih vazdušnih udara na Britaniju, pokušaj uništenja RAF, zatim napadi na luke i industriju. * 13. 8. - Zabranjene masonske lože u Banovini Hrvatskoj (pre svega u Zagrebu). * 13. 8. - U padu aviona kod [[Canberra|Canberre]] gine 10 osoba, od toga tri australska ministra i načelnik generalštaba. * [[14. 8.]] - U Berlinu osnovano preduzeće Jugo-Montan a.d., predsednik upravnog odbora je [[Franz Neuhausen]] - bave se rudarstvom i obaveštajnim radom u Jugoslaviji. Neuhasuen je ove godine i na čelu Francuskog društva Borskih rudnika a. d. - francuski kapital u borskim rudnicima je istisnut nemačkim, na urgiranje [[Pierre Laval|Lavala]] i [[Philippe Pétain|Pétaina]]<ref name="Hehn2005">{{cite book|author=Paul N. Hehn|title=A Low, Dishonest Decade: The Great Powers, Eastern Europe and the Economic Origins of World War II|url=http://books.google.com/books?id=nOALhEZkYDkC&pg=PA113|date=26 September 2005|publisher=A&C Black|isbn=978-0-8264-1761-9|pages=113–}}</ref> - Lavalu će to biti pomenuto u optužnici posle rata. [[Datoteka:British and German aircraft a dog fight.jpg|mini|280px|[[Bitka za Britaniju]]: tragovi aviona]] * [[15. 8.]] - Bitka za Britaniju: Crni četvrtak za Nemce, izgubili 76 aviona prema britanskih 34. * 15. 8. - Italijanska podmornica potopila grčku zaštićenu krstaricu ''[[Elli (krstarica, 1912)|Elli]]'' usidrenu kod Tinosa. * [[17. 8.]] - Hitler naređuje totalnu blokadu Engleske. * [[18. 8.]] - ''[[The Hardest Day]]'': opšti napad na RAF, obe strane imaju velike gubitke. * [[20. 8.]] - Čerčil o [[RAF]]-u: "nikada u oblasti ljudskog sukoba nije toliko mnoštvo dugovalo takvoj nekolicini". * 20. 8. - Kineski komunisti pokreću [[Ofanziva sto pukova|Ofanzivu sto pukova]] protiv Japanaca. * [[21. 8.]] - Rumunija zaključila sporazum sa Bugarskom o vraćanju južne Dobrudže (formalizovano 7. 9.). * 21. 8. - [[Lav Trocki]] umro u Meksiku od rana koje mu je prethodnog dana naneo agent [[NKVD]]-a. * [[22. 8.]] - "[[Aeroput]]ov" avion "[[Lockheed Model 10 Electra|Lokid Elektra]]" na liniji [[Zagreb]]-[[Split]] udario, po nevremenu, u [[velebit]]ski [[Počitelj (Gospić)|Počiteljski]] vrh - poginula dva člana posade i deset putnika. * [[24. 8.]] - Počinje kritična faza Bitke za Britaniju - napadi na RAF-ove piste; bačene bombe na zapadni London, izgleda greškom, na šta će Britanci uzvratiti bombardovanjem Berlina 25/26. 8. * 24. 8. - Nemački [[bojni brod Bismarck]] ulazi u službu. * [[26. 8.]] - Sednica vlade KJ održana u Zagrebu, na godišnjicu [[Sporazum Cvetković-Maček|Sporazuma]]. Objavljena Uredba o sreskoj samoupravi u Banovini Hrvatskoj: srezovi imaju skupštine i upravne odbore. * 26. 8. - Objavljena Uredba o merama u svrhu snabdevanja stanovništva i vojske hlebom: moguć prinudan otkup pšenice, jednolična meljava, "narodni hleb". * [[27. 8.]] - Otkriven [[asteroid]] [[1700 Zvezdara]] (astronom [[Petar Đurković]]). * 27. 8. - General [[Philippe Leclerc de Hauteclocque|Leclerc]] zbacio višijevske vlasti u [[Francuski Kamerun|Kamerunu]], sutradan se pridružili i [[Francuski Kongo]] i [[Ubangi-Šari]]. * [[30. 8.]] - [[Druga Bečka arbitraža]]: pod nemačkim i italijanskim pritiskom, Rumunija ustupa severnu [[Transilvanija|Transilvaniju]] [[Kraljevina Mađarska (1920–1946)|Mađarskoj]]. * kolovoz - Zemaljsko savetovanje Narodne (Crvene) pomoći u Zagrebu. * [[31. 8.]] - Nov [[Douglas DC-3]] pao kod [[Lovettsville, Virginia]], 25 mrtvih. === Septembar/Rujan === [[Datoteka:PérdidasTerritorialesRumanas1940-ro.svg|mini|220px|Gubici [[Kraljevina Rumunjska|Rumunjske]], juni - septembar 1940.]] [[Datoteka:This picture, taken during the first mass air raid on London, 7th September 1940, describes more than words ever... - NARA - 541917.tif|mini|200px|London Blitz]] * [[2. 9.]] - Sporazum SAD i V. Britanije: SAD daje 50 razarača za pratnju u zamenu za 99-godišnji najam britanskih baza u severnom Atlantiku, Karibima i Bermudi. * [[5. 9.]] - Mađarske trupe na čelu sa regentom [[Miklós Horthy|Hortijem]] ulaze u dodeljenu rumunsku teritoriju (do 13. 9.). * 5. 9. - Uz pomoć sovjetskih ledolomaca nemačka pomoćna krstarica ''Komet'' prešla u Tihi okean. * [[6. 9.]] - Rođendan kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II]] (17): četiri sokolske štafete stižu u Beograd<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1940/08/19#page/4/mode/1up Vreme, 19. avg. 1940, str. 5]. digitalna.nb.rs</ref>, kralj je u Ljubljani otkrio konjaničku statuu svog oca Aleksandra I. * 6. 9. - Završena druga biciklistička [[Trka kroz Srbiju|Trka oko Srbije]], pobednik je [[Janez Peternel]]. * 6. 9. - Posle nereda u zemlji, rumunski kralj [[Karol II]] abdicira u korist sina [[Mihail I|Mihaila I]] i beži iz zemlje; [[Ion Antonescu]] je premijer sa diktatorskim ovlašćenjima (od 14. 9. sa titulom ''[[Conducător]]''); potpredsednik vlade je šef Gvozdene garde [[Horia Sima]], proglašena je [[Nacionalna legionarska država]]. * 6. 9. - Otkriven [[asteroid]] [[1554 Jugoslavija]] (astronom [[Milorad B. Protić]]). * [[7. 9.]] - [[Krajovski sporazum]]: Rumunija vraća Bugarskoj [[Južna Dobrudža|Južnu Dobrudžu]], uz razmenu stanovništva (bugarska vojska ulazi 21. septembra). * 7. 9. - Bitka za Britaniju: nemački dnevni napadi usmereni na gradove umesto RAF-ovih poletišta, u Londonu prva od 57 uzastopnih noći pod bombama (→ ''[[The Blitz]]''). * [[8. 9.]] - Antiratne demonstracije u beogradskom Košutnjaku, ima i mrtvih (posle rata Dan mladih u Beogradu<ref>"Koncert za 100.000 mladih", Borba 1986-09-08, str. 14</ref>). * 8. 9. - Na Venecijanskom festivalu prikazan izuzetno popularni nemački antisemitski film ''[[Jud Süß (film, 1940)|Jud Süß]]''. [[Datoteka:Kosutnjak spomenik studentima.jpg|mini|150px|left|Spomenik studentima u Košutnjaku]] * 8 - [[9. 9.]] - Šesta zemaljska konferencija [[SKOJ]]-a u Zagrebu - nastavlja se politika učešća komunističkih omladinaca u masovnim organizacijama (nasuprot "sektaštvu"). * [[9. 9.]] - [[Italijansko bombardovanje Palestine]]: 137 poginulih u [[Tel Aviv]]u. * 9. 9. - Masakr u Trezni: mađarska vojska pucala na seljane u mestu [[Opština Treznea, Sălaj|Treznea]] u severnoj Transilvaniji, 93 mrtvih; pet dana kasnije u [[Opština Ip, Sălaj|Ipu]] ubijeno 158 Rumuna. * 9. 9. - Vojne vežbe na Torlaku kod Beograda. [[Datoteka:WesternDesertBattle Area1941 en.svg|mini|250px|Istok Libije i zapad Egipta - bojište 1940-42.]] * [[9. 9.|9]] - [[16. 9.]] - [[Italijanska invazija Egipta]]: napredovali su stotinak kilometara, zauzeli su [[Sidi Barrani]] (nisu napali britansku glavninu). * [[12. 9.]] - Otkriveni crteži u francuskoj pećini [[Lascaux]]. * 12. 9. - Britanska [[Tizardova misija]] stigla u SAD: nadaju se pomoći američkih industrijskih potencijala za istraživanje, zauzvrat donose kavitacioni [[magnetron]] (deo radara) i neke druge pronalaske. * [[15. 9.]] - ''Battle of Britain Day'': Luftwaffe izvodi najveći napad na London ne bi li namamila RAF u uništenje, ali Britanci odnose prevagu. * [[septembar]] - Gomilanje italijanske vojske na jugoslovenskoj granici, ali Hitler nije za upotrebu sile<ref>[https://www.znaci.org/00001/40_10.htm Njemačko napredovanje u jugoistočnoj Evropi], Jozo Tomašević, Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941-1945 (znaci.net)</ref>. * [[16. 9.]] - U SAD potpisan Zakon o selektivnoj obuci i službi - prva mirnodopska regrutacija u istoriji nacije (obuhvata oko 16 miliona ljudi). * 16. 9. - Uveče, na Mirogojskoj cesti, pucano na kola grofa Josipa Bombelesa. * [[17. 9.]] - Hitler odlaže [[Operacija Morski lav|Operaciju Morski lav]], plan invazije Velike Britanije. * [[18. 9.]] - Britanski putnički brod ''[[SS City of Benares]]'' potopljen na Atlantiku, stradalo 260 osoba, od čega 80 evakuisane dece. [[Datoteka:AtlBalk1940.jpg|thumb|200px|Balkan, jesen 1940.]] * 21/[[22. 9.]] - Nemački podmornički "vučji čopor" potopio 11 od 43 broda konvoja HX 72 na Zapadnim prilazima Britanskim ostrvima. * [[22. 9.]] - U Beogradu počela prodaja jednoobraznog "narodnog hleba"<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1940/09/24?pageIndex=00007 Politika, 24. septembar 1940, str. 7]. digitalna.nb.rs (pristup. 10.4.2016.)</ref>. * [[22. 9.|22]] - [[26. 9.]] - [[Japanska invazija Francuske Indokine]]: kako bi se zatvorile kineske rute snabdevanja, Japanci zauzimaju sever teritorije; Višijevska Francuska je dozvolila stacioniranje japanskih snaga ali ovi prekoračuju sporazum pa dolazi do borbi. * [[23. 9.|23]] - [[25. 9.]] - [[Dakarska bitka]]: neuspešni saveznički pokušaj da od Višijevske Francuske oduzmu [[Dakar]] u Senegalu. Francuski avioni iz Maroka i Alžira bombarduju Gibraltar. * [[24. 9.]] - U Velikoj Britaniji uvedena odlikovanja ''[[George Cross]]'' i ''[[George Medal]]''. * [[26. 9.]] - SAD uvodi embargo na izvoz otpadnog metala u Japan. * [[27. 9.]] - [[Trojni pakt]] Sila osovine: Rim-Berlin-Tokio. * 28/29. 9. - ''[[Heim ins Reich]]'' - preseljenje [[Besarapski Nijemci|Besarapskih Nijemaca]]: prve grupe stigle, nakon trodnevnog putovanja, u logor kod Zemuna, odakle nastavljaju za Beč<ref>Politika, 30. sept. 1940, str. 7</ref> (93.000 ljudi, nastanjeni su u Poljskoj). * [[29. 9.]] - Rumunija istupila iz [[Balkanski pakt|Balkanskog pakta]]. * [[29. 9.]] - Dva aviona [[Avro Anson]] se sudarila iznad Brocklesbyja u Novom Južnom Velsu, zaglavila se zajedno nakon čega je pilot jednog uspeo da ih spusti. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Shashin Shuho No 151.jpg|mini|180px|[[Trojni pakt]]]] * [[3. 10.]] - Štab primorske armijske oblasti tvrdi za mlađe katoličke sveštenike i za katoličko udruženje "Križari" da su "[[ustaše|pavelićevci]]". * 3. 10. - U Višijevskoj Francuskoj doneseni prvi antisemitski zakoni. * [[4. 10.]] - [[Fritzie Zivic]] pobedio [[Henry Armstrong|Henryja Armstronga]] u Njujorku za svetsku titulu u velter kategoriji. * 4. 10. - Čeoni sudar brzog i teretnog voza kod [[Kusadak|Kusatka]], četvoro mrtvih. * [[5. 10.]] - U Kraljevini Jugoslaviji donesene Uredba o merama koje se odnose na Jevreje u pogledu obavljanja radnja sa predmetima ljudske ishrane i Uredba o ograničenju školovanja lica jevrejskog porekla - npr. na Beogradskom univerzitetu, od 118 upisanih bi ostalo 17, plus deca zaslužnih<ref>Vreme, 23. okt. 1940, str. 6</ref>. * 5. 10 - Usled oskudice benzina i guma u KJ zabranjen automobilski saobraćaj od 22 do 06 sati i ceo dan nedeljom i praznikom; četvrtak i petak su bezmesni dani<ref>Vreme, 5. okt. 1940, str. 6</ref> (u Beogradu je prvi bezmesni dan bio još 18. maja, prema Uredbi o štednji životnih namirnica<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1940/05/18?pageIndex=00011 "Politika", 18. maj 1940]</ref>). * 5 - 16. 10. - Izložba nove nemačke arhitekture u nemačkom paviljonu Beogradskog sajmišta. * [[7. 10.]] - [[McCollumov memorandum]]: kapetan korvete [[Arthur H. McCollum]] predlaže da se Japan isprovocira na ratni čin. * [[8. 10.]] - Nemačke trupe ulaze u Rumuniju. * [[12. 10.]] - Torpediran i potopljen sušački brod "Orao"<ref name="PrestintSSB" />. * [[14. 10.]] - Na stanici Balham londonskog metroa od nemačke avio-bombe poginulo 66 ljudi. * [[15. 10.]] - Premijera [[Charlie Chaplin|Chaplinovog]] filma "[[The Great Dictator|Veliki Diktator]]" koji ismijava [[Hitler]]a i [[Mussolini]]ja. * oktobar - Počinje [[Franko-tajski rat]]: Tajland želi da povrati teritorije koje su Francuzi ranije oduzeli. * [[18.10.|18]] - [[19. 10.]] - Potopljena 32 broda iz dva saveznička konvoja, najuspešniji napad "[[Vučji čopor|vučjeg čopora]]" nemačkih podmornica. * [[19. 10.]] - Italijani bombardovali Bahrein - četiri bombardera [[Savoia-Marchetti SM.82|SM.82]] letela 4.200&nbsp;km. * [[19.10.|19]] - [[23. 10.]] - [[Peta zemaljska konferencija KPJ]] u Dubravi kraj [[Zagreb]]a, sa 108 delegata; između ostalog, kritikovana crnogorska organizacija zbog poziva na dezerterstvo iz vojske u maju. [[Datoteka:DurdevicaTaraBridge.jpg|mini|220px|[[Most na Đurđevića Tari]]]] * [[21. 10.]] - Objavljen [[Ernest Hemingway|Hemingwayev]] roman ''[[For Whom the Bell Tolls]]''. * [[22. 10.]] - Prethodni zemljotres kod [[Vranča|Vranče]] u Rumuniji, osetio se i u istočnoj Srbiji ([[Magnituda zemljotresa|M]] 6.5.). * [[23. 10.]] - U [[Beograd]]u otvoren [[bioskop]] "Beograd". * 23. 10. - Sastanak Hitlera i Franka u [[Hendaye]]: Franko traži prevelike ustupke za ulazak u rat (dozvoliće dobrovoljce za Istočni front, → [[Plava divizija]]). * [[24. 10.]] - Sastanak Hitlera i Petena u [[Montoire-sur-le-Loir]]. * 24. 10. - U okviru [[Rakovica (Beograd)|rakovičkog]] IMAD (Industrija motora - akcionarsko društvo), otvorena fabrika automobila, tj. čeških kamiona [[Praga RN]]. * [[26. 10.]] - Prvi let lovca [[North American P-51 Mustang]] (u službi od januara 1942.). * [[28. 10.]] - Počinje '''[[Grčko-italijanski rat]]''': italijanska invazija iz Albanije, [[Bitka na Pindu]]; u Grčkoj je to [[dan Ohi]] (''OXI'', "Ne") jer je [[Ioannis Metaksas]] sinoć odbio ultimatum; početak [[Balkanska kampanja (1940-41)|Balkanske kampanje]]. * [[29. 10.]] - Britanska vojska na [[Krit]]u. * [[31. 10.]] - Ovaj dan se smatra za kraj [[Bitka za Britaniju|Bitke za Britaniju]] - pobeda RAF-a (noć 3. 11. je prva za London bez bombardovanja, posle 57 dana), mada se razaranja nastavljaju. === Novembar/Studeni === * ca. [[1. 11.]] - Memorandum [[Milan Nedić|Milana Nedića]], ministra vojske, knezu Pavlu: nemoguće nastaviti politiku neutralnosti, jedini izlaz je pridruživanje Osovini. * [[5. 11.]] - [[Franklin Delano Roosevelt]] osvaja treći mandat, bez presedana; protivnik je bio [[Wendell Willkie]] (449 prema 82 elektora, 38 prema 10 država iz 54,7% narodnih glasova). * 5. 11. - [[Italijansko bombardovanje Bitolja]], devet mrtvih. * [[6. 11.]] - Penzionisani general [[Petar Pešić]] ministar vojske i mornarice umesto gen. [[Milan Nedić|Milana Nedića]]. * [[7. 11.]] - ''[[Tacoma Narrows Bridge (1940)|Tacoma Narrows Bridge]]'', po dužini treći viseći most na svetu, srušio se usled rezonancije sa vetrom, samo četiri meseca nakon otvaranja. * [[7. 11.|7]] - [[12. 11.]] - [[Bitka za Gabon]]: De Golovi [[Slobodna Francuska|Slobodni Francuzi]] uzimaju koloniju od višijevskih vlasti, čime su kompletirali [[Francuska Ekvatorijalna Afrika|Francusku Ekvatorijalnu Afriku]]. * 2 - [[8. 11.]] - Bitka kod Elaja-Kalamasa: defanzivna pobeda malobrojnije grčke vojske na južnom delu fronta. * [[8. 11.]] - Putnički [[Junkers Ju 90]] pao na istoku Nemačke, 29 mrtvih. [[Datoteka:Iosif Berman - Marele cutremur din anul 1940.jpg|mini|300px|Zemljotres u Bukureštu]] * [[10. 11.]] - Rano ujutru, glavni, katastrofalni, zemljotres u zoni rumunske Vranče ([[Magnituda zemljotresa|M]] 7.4, int. IX), poginulo 1000 ljudi, jak i u Srbiji, osetio se od Grčke do Poljske. * [[11. 11.]] - Na beogradskoj Slaviji počela gradnja Mitićevog magazina, predviđene ukupne visine 70 metara<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1940/11/11?pageIndex=00012 Politika, 11. novembar 1940, str. 12]. digitalna.nb.rs (pristup. 11.4.2016.)</ref> - ostaje samo "Mitićeva rupa". * 11. 11. - ''Armistice Day Blizzard'': mećava na Srednjem zapadu SAD odnosi 145 života. * 11/[[12. 11.]] - [[Napad na Taranto]]: prvim napadom sa [[nosač aviona|nosača aviona]] na flotu, Britanci uništavaju jedan italijanski brod i oštetili još pet. Istovremeno i [[Bitka u Otrantskim vratima (1940)|Bitka u Otrantskim vratima]], saveznički uspeh. * [[12. 11.|12]] - [[13. 11.]] - [[Nemačko-sovjetski razgovori o Osovini]]: Molotov u poseti Berlinu, nema sporazuma. * [[13. 11.]] - [[Bitka na Pindu]] okončana grčkom pobedom. * 13. 11. - Diznijeva ''[[Fantazija (1940)|Fantasia]]''. * [[14. 11.]] - Morova-Ivanska bitka: grčki protivnapad na albanskom frontu protiv Italijana; u narednih mesec dana im uzimaju sve veće gradove u južnoj Albaniji. * 14. 11. - Operacija Mesečeva sonata: teško razaranje engleskog grada [[Coventry]], procenjeno 568 mrtvih (tokom meseca veliki broj žrtava i u Birminghamu, Southamptonu, Liverpoolu...). [[Datoteka:D.Brašovan Zgrada BIGZ-a 2.JPG|mini|200px|[[Zgrada BIGZ-a|Zgrada Državne štamparije]] u Beogradu]] * [[15. 11.]] - [[Varšavski geto]] zatvoren za ostatak sveta. * [[16. 11.]] - Armijski general [[Dušan Simović]] postavljen za komandanta Vazduhoplovstva vojske (po drugi put). * 16. 11. - MUP zabranio pokret [[ZBOR]], ove jeseni je uhapšeno preko 160 njihovih pripadnika. * [[18. 11.]] - Britanski bombarder "[[Bristol Blenheim]]" udario u Veliki Garač kod [[Danilovgrad]]a, poginula sva četiri avijatičara (u decembru će na [[Volujak|Volujku]] biti pronađen još jedan britanski bombarder). * 18. 11. - Hitler razgovara sa [[Galeazzo Ciano|Cianom]] na Berghofu, uzbuđen je zbog ideje saveza sa Jugoslavijom<ref name="Boone2008">{{cite book|author=J.C. Boone|title=HITLER AT THE OBERSALZBERG: With Perceptions|url=http://books.google.com/books?id=U03SRBquJbEC|date=27 September 2008|publisher=Xlibris Corporation|isbn=978-1-4628-1353-7|page=122}}</ref>. * [[20. 11.|20]] - [[24. 11.]] - Proširenje [[Trojni pakt|Trojnog pakta]]: Mađarska (20.), Rumunija (23.), [[Republika Slovačka (1939–1945)|Slovačka]] (24.). * [[22. 11.]] - Grci zauzeli [[Korča (Albanija)|Korču]]. * ca. 22. 11. - Posle jakih kiša u Bosni, rekordni vodostaji na Savi.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1940/11/23?pageIndex=00012 "Vreme", 23. nov. 1940]</ref> * [[25. 11.]] - [[Turska]] proglašava ratno stanje u zoni koja obuhvata [[Istanbul]], [[Jedrene]] i još neke gradove (zamračenje u Istanbulu od [[30. 11.]]). * 25. 11. - Eksplozija potopila u luci Haifa francuski brod ''SS Patria'' sa 1.800 jevrejskih izbeglica određenih za deportaciju, gine 267 ljudi - kasnije se ispostavilo da je [[Hagana]] postavila prejaku bombu. * 25. 11. - Avioni [[de Havilland Mosquito]] i [[Martin B-26 Marauder]] imaju prve letove. * [[26. 11.]] - Osnovan [[Varšavski geto]]. * 26/[[27. 11.]] - [[Žilavski masakr]] - pripadnici rumunske [[Gvozdena garda|Gvozdene garde]] ubili 64-icu svojih političkih protivnika, pomoćnika bivšeg kralja Karola, u zatvoru Žilava; istog dana ubijen istoričar i bivši premijer [[Nicolae Iorga]] i bivši ministar [[Virgil Madgearu]]. * [[27. 11.]] - Britansko-italijanska pomorska bitka kod rta Spartivento, južno od Sardinije - bez pobednika. * 27 - 28. 11. - Tajni sastanak ministra inostranih poslova Cincar-Markovića sa Hitlerom i Ribbentropom u Berlinu (početak nemačkog pritiska za pristupanje Trojnom paktu). * [[29. 11.]] - U Berlinu prikazan propagandni antisemitski film ''[[Der ewige Jude]]''. * 25 - [[30. 11.]] - Centralnohubejska operacija, japanska ofanziva završena porazom. * [[30. 11.]] - U Nankingu potpisan kinesko-japanski ugovor, sa [[Wang Jingwei]]jevim marionetskim režimom. Objavljena i zajednička deklaracija Japana, [[Mančukuo|Mančukua]] i "nacionalne" Kine. === Decembar/Prosinac === [[Datoteka:Campagna italiana di Grecia - Offensiva greca.svg|mini|250px|Grčka protivofanziva]] * [[1. 12.]] - U Skoplju otvorena nova železnička stanica "najveća i najlepša na Balkanu"<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1940/12/02?pageIndex=00011 Politika, 2. decembar 1940, str. 11]. digitalna.nb.rs (pristup. 12.4.2016.)</ref>, osvećen kamen-temeljac nove zgrade Narodnog pozorišta u Sarajevu<ref>Politika, 2. decembar 1940, str. 12</ref>. * 1. 12. - [[Manuel Ávila Camacho]] novi predsednik [[Meksiko|Meksika]] (do 1946), saradnik prethodnog predsednika [[Lázaro Cárdenas|Cárdenasa]]. * [[1. 12.|1]] - [[4. 12.]] - Grčka vojska zauzima [[Pogradec]], [[Saranda|Sarandu]] i [[Përmet]]. * [[5. 12.]] - U SAD prikazan film ''[[The Thief of Bagdad (film, 1940)|The Thief of Bagdad]]''. * [[6. 12.]] - Odbijen nemački zahtev da se preko Jugoslavije propusti pojačanje za Italijane u Albaniji<ref>Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije...</ref> (odn. oružje iz Nemačke za Italijane). * 6. 12. - [[Ugo Cavallero]] načelnik italijanskog generalštaba umesto [[Pietro Badoglio|Pietra Badoglia]]; Mussolini traži pomoć od Hitlera. * 6. 12. - [[Hrvatsko narodno kazalište u Splitu]] ponovo otvoreno nakon 13 godina zastoja.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1940/12/07?pageIndex=00007 "Politika", 7. dec. 1940]</ref> * [[8. 12.]] - Grci ušli u [[Đirokastra|Đirokastru]]. * [[9. 12.]] - Počinje [[Operacija Kompas]] - uspešna britanska ofanziva protiv Italijana u Egiptu i istočnoj Libiji (završena u februaru). * [[12. 12.]] - U Beogradu potpisan ugovor o večnom prijateljstvu i konsultovanju Jugoslavije i [[Kraljevina Mađarska (1920–1946)|Mađarske]]. * [[12.12.|12]] - [[15. 12.]] - Razaranje engleskog grada [[Sheffield]]a, 660 mrtvih. * [[13. 12.]] - [[Führerove direktive|Hitlerova Direktiva]] 20: Operacija Marita, invazija Grčke (→ [[Bitka za Grčku]]). * 13. 12. - Francuski premijer [[Pierre Laval]] smenjen i uhapšen zbog nesuglasica s Petainom (vratiće se na vlast 1942). * [[13. 12.|13]] - [[22. 12.]] - [[Bitka kod Himare]] je još jedna grčka pobeda, na jonskoj obali. [[Datoteka:Korosec anton.jpg|mini|120px|† [[Anton Korošec]]]] * [[14. 12.]] - Umro [[Anton Korošec]], najistaknutiji slovenački političar u Kraljevini. Na čelu [[Slovenska ljudska stranka (1892)|SLS]] ga nasleđuje [[Franc Kulovec]]. * 14. 12. - Prvi put izolovan [[plutonijum]]. * [[15. 12.]] - Ostaci [[Napoleon II Bonaparte|Napoleona II]] preneti iz Beča u Pariz, tačno sto godina nakon prenosa njegovog oca. * [[decembar]] - Doneti profašistički zakoni u Bugarskoj. * [[16. 12.]] - [[Operacija Abigail Rachel]]: bombardovanje [[Mannheim]]a, prvo britansko terorno bombardovanje Nemačke, odn. prvi tepih bombi. * [[17. 12.]] - [[FDR|Ruzvelt]] prvi put sugeriše princip [[Zakon o zajmu i najmu|Zajma i najma]]. * [[18. 12.]] - Hitlerova Direktiva 21: [[Operacija Barbarossa]], invazija na SSSR. * [[19. 12.]] - Finski predsednik u ostavci [[Kyösti Kallio]] umro od srčane kapi na ispraćaju iz Helsinkija, nasleđuje ga [[Risto Ryti]] (do 1944). * 19. 12. - U [[Bar]]u izmereno -7 stepeni, u Beogradu 17-og ujutro -15. U Splitu pao snijeg 24/25. 12. i zadržao se.<ref>Vreme, 27. dec. 1940, str. 12</ref> * 20 - 24. 12. - Bombardovanje Engleske: Liverpool 365 mrtvih, Manchester 684. * 21/[[22. 12.]] - Britanci bombardovali Veneciju i (italijansku) [[Rijeka|Rijeku]]; "nepoznati" avion bacio dve bombe na jugoslovenski [[Sušak]], nekoliko ranjenih. * [[22. 12.]] - [[Anthony Eden]] po drugi put ministar ino. poslova UK (do 1945). * [[26. 12.]] - Prikazana komedija ''[[The Philadelphia Story (film)|The Philadelphia Story]]''. * [[27. 12.]] - Film ''[[Kitty Foyle (film)|Kitty Foyle]]'' sa [[Ginger Rogers]] lansirao modu [[Kitty Foyle (haljina)|haljine Kitty Foyle]]. * [[28. 12.]] - U Jugoslaviji raspušten (zabranjen) [[Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije]]. * 29/[[30. 12.]] - "Drugi Veliki londonski požar": jako njemačko bombardiranje [[London]]a, ubijeno 3,000 civila, snimljena čuvena fotografija ''St Paul's Survives''. * 29. 12. - [[FDR|Ruzvelt]]: SAD moraju postati "veliki [[arsenal demokratije]]". === Kroz godinu === [[Datoteka:Crkva Svetog Marka u Beogradu.jpg|mini|180px|[[Crkva Svetog Marka u Beogradu]]]] * Završena [[Crkva Svetog Marka u Beogradu]] (osvećena 1948). * Seoba industrije iz Hrvatske u istočne krajeve zbog socijalnih tereta i drugih javnih dažbina.<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1940/09/15#page/7/mode/1up Vreme, 15. sept. 1940, str. 8]. digitalna.nb.rs</ref> - npr. "Vreme" u septembru javlja da se Tekstilna industrija "Duga Resa" seli u Mladenovac.<ref>Vreme, 26. sept. 1940, str. 6</ref> (ili Donji Milanovac?<ref>Vreme, 22. dec. 1940, str. 6</ref>), što "Obzor" demantuje i kaže da se radi o filijali. * Od preko 400.000 stanovnika Beograda, 50.000 je sposobno za plaćanje dažbina, od čega je petina "imućna" i trajno sposobna za plaćanje.<ref>Vreme, 23. nov. 1940, str. 6</ref> == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1940.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[1. 1.]] - [[Mersad Berber]], bosanski slikar * [[7. 1.]] - [[Vladica Kovačević]], fudbaler, trener * [[13. 1.]] - [[Edmund White]], američki pisac * [[16. 1.]] - [[Lepa Lukić]], narodna pevačica * [[19. 1.]] - [[Paolo Borsellino]], italijanski sudija († [[1992]]) * [[21. 1.]] - [[Jack Nicklaus]], igrač golfa * [[22. 1.]] - [[John Hurt]], glumac († [[2017]]) * [[23. 1.]] - [[Stjepan Lamza]], nogometaš († [[2022]]) * [[26. 1.]] - [[Vjeran Zuppa]], hrvatski dramaturg, pjesnik i teoretičar književnosti * [[27. 1.]] - [[James Cromwell]], glumac * [[28. 1.]] - [[Carlos Slim]], meksički milijarder * [[2. 2.]] - [[David Jason]], britanski glumac * [[6. 2.]] - [[Tom Brokaw]], TV voditelj * [[8. 2.]] - [[Karlo Metikoš]], hrvatski pjevač († [[1991]].) * 8. 2. - [[Ted Koppel]], TV novinar * [[12. 2.]] - [[Mate Boban]], predsjednik HR Herceg-Bosne († [[1997]]) * [[19. 2.]] - [[Saparmurat Nijazov]], predsjednik Turkmenistana († [[2006]].) * [[22. 2.]] - [[Billy Name]], fotograf, saradnik Andyja Warhola * [[23. 2.]] - [[Peter Fonda]], glumac († [[2019]]) * [[29. 2.]] - [[Patrijarh vaseljenski Vartolomej I]] === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[5. 3.]] - [[Olivera Katarina]], srpska glumica i pevačica († [[2026]]) * [[7. 3.]] - [[Rudi Dutschke]], studentski radikal († [[1979]]) * [[9. 3.]] - [[Raul Julia]], portorikanski glumac († [[1994]]) * [[10. 3.]] - [[Chuck Norris]], američki glumac, majstor borilačkih veština († [[2026]]) * [[16. 3.]] - [[Bernardo Bertolucci]], filmski režiser i scenarista († [[2018]]) * [[26. 3.]] - [[James Caan]], američki glumac († [[2022]]) * 26. 3. - [[Nancy Pelosi]], američka političarka * [[12. 4.]] - [[Herbie Hancock]], muzičar * [[16. 4.]] - [[Nikola Lorencin]], filmski i TV reditelj, profesor * 16. 4. - [[Margareta II (Danska)|Margareta II]], kraljica Danske * [[25. 4.]] - [[Al Pacino]], glumac * [[26. 4.]] - [[Giorgio Moroder]], muzičar, kompozitor, DJ === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[5. 5.]] - [[Lance Henriksen]], glumac * [[6. 5.]] - [[Vesna Pešić]], sociologinja, političarka * 6. 5. - [[Jasna Melvinger]], hrvatska književnica * [[7. 5.]] - [[Angela Carter]], književnica († [[1992]]) * [[8. 5.]] - [[Ricky Nelson]], kantautor, muzičar, glumac († [[1985]]) * [[9. 5.]] - [[James L. Brooks]], filmski režiser i producent * [[13. 5.]] - [[Bruce Chatwin]], engleski putopisac * [[15. 5.]] - [[Roger Ailes]], američki poslovni čovjek i predsjednik Fox Newsa († [[2017]]) * [[24. 5.]] - [[Joseph Brodsky]], pesnik, esejista († [[1996]]) * [[25. 5.]] - [[Nobujoši Araki]], fotograf * [[30. 5.]] - [[Zdravka Krstulović]], glumica († [[2003]]) * [[1. 6.]] - [[René Auberjonois]], glumac († [[2019]]) * [[2. 6.]] - [[Konstantin II (Grčka)|Konstantin II]], kralj Helena (Grčke) († [[2023]]) * [[7. 6.]] - [[Tom Jones]], britanski pjevač * 7. 6. - [[Marija Bogdanović]], sociolog, rektor BU * [[8. 6.]] - [[Nancy Sinatra]], pevačica * [[22. 6.]] - [[Abas Kijarostami]], [[iran]]ski filmski režiser, scenarist, producent, slikar, fotograf i pjesnik († [[2016]]) * [[23. 6.]] - [[Wilma Rudolph]], američka atletičarka († [[1994]]) * [[24. 6.]] - [[Petar Krelja]], hrvatski dokumentarist, filmski kritičar († [[2024]]) * 24. 6. - [[Ibrahim Halilović (muftija)|Ibrahim Halilović]], banjalučki muftija († [[1998]]) * [[28. 6.]] - [[Muhammad Yunus]], socijalni preduzetnik, bankar, nobelovac za mir === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[2. 7.]] - [[Slobodanka Gruden]], gradonačelnica Beograda († [[2025]]) * [[4. 7.]] - [[Filip David]], književnik, dramaturg, profesor FDU († [[2025]]) * [[6. 7.]] - [[Nursultan Nazarbajev]], predsednik Kazahstana * [[7. 7.]] - [[Ringo Starr]], bubnjar ''The Beatles''-a * 7. 7. - [[Đuro Utješanović]], glumac († [[2013]]) * [[13. 7.]] - [[Patrick Stewart]], britanski glumac * [[15. 7.]] - [[Ivan Rastegorac]], književnik i dramaturg († [[2010]]) * [[18. 7.]] - [[James Brolin]], glumac, režiser * [[22. 7.]] - [[Alex Trebek]], TV voditelj († [[2020]]) * [[30. 7.]] - [[Clive Sinclair]], pronalazač, preduzetnik († [[2021]]) * [[3. 8.]] - [[Martin Sheen]], glumac * [[24. 8.]] - [[Slaven Zambata]], hrvatski nogometaš († [[2020]]) * [[30. 8.]] - [[Lukrecija Brešković]], hrvatska glumica === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[1. 9.]] - [[Vladeta Janković]], teoretičar književnosti, političar, diplomata * 1. 9. - [[Ljiljana Šljapić]], glumica, pevačica († [[2019]]) * [[3. 9.]] - [[Svetislav Stjepan Krnjak]], hrvatski katolički svećenik * [[5. 9.]] - [[Raquel Welch]], američka glumica († [[2023]]) * [[11. 9.]] - [[Brian De Palma]], režiser, scenarista * [[12. 9.]] - [[Linda Gray]], glumica, model * [[18. 9.]] - [[Frankie Avalon]], glumac, pevač * [[22. 9.]] - [[Anna Karina]], glumica († [[2019]]) * [[30. 9.]] - [[Slobodan Rakitić]], književnik († [[2013]]) * [[3. 10.]] - [[Nada Knežević]], džez pevačica († [[2023]]) * [[5. 10.]] - [[Milena Dravić]], srpska glumica († [[2018]]) * [[8. 10.]] - [[Staniša Radmanović]], kajakaš i trener († [[2010]]) * [[9. 10.]] - [[John Lennon]], kantautor, član [[The Beatles]]a († [[1980]].) * [[10. 10.]] - [[Milan Komnenić]], književnik i političar († [[2015]]) * [[14. 10.]] - [[Cliff Richard]], pevač, muzičar, glumac * [[19. 10.]] - [[Michael Gambon]], glumac († [[2023]]) * [[20. 10.]] - [[Nedžad Ibrišimović]], bosanski književnik * [[23. 10.]] - [[Pelé]], brazilski fudbaler († [[2022]]) * 23. 10. - [[Dobrilo Nenadić]], književnik († [[2019]]) * [[27. 10.]] - [[John Gotti]], gangster († [[2002]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[1. 11.]] - [[Gojko Đogo]], književnik, političar * [[7. 11.]] - [[Zoran Milić]], književnik († [[2007]]) * [[8. 11.]] - [[Dragomir Ćulafić]], književnik * [[11. 11.]] - [[Božidarka Frajt]], glumica * [[15. 11.]] - [[Sam Waterston]], glumac * 15. 11. - [[Roberto Cavalli]], modni kreator * [[18. 11.]] - [[Qaboos bin Said Al Said]], sultan Omana († [[2020]]) * [[22. 11.]] - [[Terry Gilliam]], američko-britanski režiser i animator, član komičarske grupe Monty Python * [[27. 11.]] - [[Bruce Lee]], glumac, kung-fu borac († [[1973]]) * [[1. 12.]] - [[Richard Pryor]], glumac i komičar († [[2005]]) * [[18. 12.]] - [[Vuk Bojović]], vajar, direktor bg. zoološkog vrta († [[2014]]) * [[21. 12.]] - [[Frank Zappa]], muzičar, pjevač († [[1993]]) * [[25. 12.]] - [[Alija Behmen]], premijer FBiH, gradonačelnik Sarajeva († [[2018]]) === Kroz godinu === * [[Davor Borčić]], hrvatski glumac († [[2010]].) * [[Radmilo Armenulić]], teniser, trener, savezni kapiten * [[Nijaz Alispahić]], književnik, dramaturg == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1940.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[9. 1.]] - [[Bonaventura Ćuk]], franjevac, pjesnik, polihistor (* [[1907]]) * [[12. 1.]] - [[Robert Frangeš-Mihanović]], kipar (* [[1872]]) * januar - [[Fusajiro Yamauchi]], osnivač dan. firme Nintendo (* [[1859]]) * [[21. 1.]] - [[Ferdo Šišić]], hrvatski povjesničar (* [[1869]].) * [[27. 1.]] - [[Isak Babelj]], književnik (* [[1894]].) * 27. 1. - [[Petar Martinović]], general JKV (* [[1881]]) * [[1. 2.]] - [[Aleksandar Vidaković]], književnik, novinar (* [[1896]]) * [[2. 2.]] - [[Vsevolod Mejerholjd]], pozorišni stvaralac (* [[1874]]) * [[4. 2.]] - [[Nikolaj Ježov]], bivši šef NKVD (* [[1895]]) * [[6. 2.]] - [[Milivoje Anđelković Kajafa]], srpski pukovnik (* [[1868]]) * [[19. 2.]] - [[Ljubomir Davidović]], srpski političar (* [[1863]]) * 19. 2. - [[Bosa Milićević]], članica KPJ, žrtva demonstracija 14. decembra (* [[1917]]) * [[27. 2.]] - [[Peter Behrens]], arhitekta (* [[1868]]) * [[10. 3.]] - [[Mihail Bulgakov]], književnik (* [[1891]]) * [[13. 3.]] - [[La Jana (glumica)|La Jana]], glumica (* [[1905]]) * [[15. 3.]] - [[Alimpije Marjanović]], stari četnik, pukovnik (* [[1874]]) * [[16. 3.]] - [[Selma Lagerlöf]], švedska književnica, nobelovka (* [[1858]].) * [[20. 3.]] - [[Alfred Ploetz]], eugeničar (* [[1860]]) * [[24. 3.]] - [[Édouard Branly]], pionir radio-tehnike (* [[1844]]) * [[26. 3.]] - [[Spiridon Luis]], maratonac (* [[1873]]) === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[5. 4.]] - [[Frederick Albert Cook]], američki zemljopisni istraživač i pisac (* [[1865]].) * [[22. 4.]] - [[Janina Lewandowska]], avijatičarka, žrtva Katinja (* [[1908]]) * [[26. 4.]] - [[Carl Bosch]], hemičar, nobelovac (* [[1874]]) * [[28. 4.]] - [[Luisa Tetrazzini]], koloraturni sopran (* [[1871]]) * [[14. 5.]] - [[Emma Goldman]], politička aktivistica (* [[1869]]) * [[27. 5.]] - [[Vladimir Kondić (general)|Vladimir Kondić]], general (* [[1863]]) * [[10. 6.]] - [[Marcus Garvey]], crni nacionalista, panafrikanista (* [[1887]]) * [[22. 6.]] - [[Wladimir Köppen]], geograf, klimatolog (* [[1846]]) * [[24. 6.]] - [[Milivoj Dežman]], književnik, liječnik, urednik (* [[1873]]) * [[28. 6.]] - [[Italo Balbo]], italijanski vazduhoplovni maršal, fašistički funkcioner (* [[1896]]) * [[29. 6.]] - [[Paul Klee]], slikar (* [[1879]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[18. 8.]] - [[Walter Chrysler]], osnivač automobilske korporacije (* [[1875]]) * [[21. 8.]] - [[Lav Trocki]], boljševički i marksistički teoretičar i revolucionar (* [[1879]]) * 21. 8. - [[Iso Velikanović]], prevoditelj (* [[1869]]) * [[22. 8.]] - [[Oliver Lodge]], fizičar (* [[1851]]) * 22. 8. - [[Vladimir Striževski]], pilot Aeroputa (* [[1894]]) * [[24. 8.]] - [[Paul Nipkow]], njemački inženjer i pionir mehaničke televizije (* [[1860]]) * [[30. 8.]] - [[Joseph John Thomson]], engleski fizičar (* [[1856]].) * [[5. 9.]] - [[Hinko Juhn]], skulptor, profesor (* [[1891]]) * [[6. 9.]] - [[Svetozar Gođevac]], industrijalac i dobrotvor (* [[1863]]) * [[11. 9.]] - [[Milan Jovanović Batut]], lekar, profesor, prvi dekan Medicinskog fakulteta u Bg. (* [[1847]]) * [[26. 9.]] - [[Walter Benjamin]], njemački filozof, književnik i prevoditelj (* [[1892]].) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[12. 10.]] - [[Tom Mix]], prva zvezda westerna (* [[1880]]) * [[3. 11.]] - [[Manuel Azaña]], bivši predsednik Španije (* [[1880]]) * [[9. 11.]] - [[Neville Chamberlain]], bivši premijer UK (* [[1869]]) * [[14. 11.]] - [[Albert Kahn (bankar)|Albert Kahn]], bankar, inicijator foto-kolekcije (* [[1860]]) * [[17. 11.]] - [[Eric Gill]], skulptor, grafičar, tipograf (* [[1882]]) * [[27. 11.]] - [[Nicolae Iorga]], rumunski istoričar, književnik, političar (* [[1871]]) * 27. 11. - [[Arnolfo Bacotich]], talijanski povjesničar i novinar (* [[1875]]) * [[30. 11.]] - [[Sevastijan Dabović|Sevastijan Džeksonski]] (Dabović), pravoslavni misionar, svetac (* [[1863]]) * [[14. 12.]] - [[Anton Korošec]], slovenački sveštenik i političar (* [[1872]]) * 14. 12. - [[Viktor Wickerhauser]], admiral u penziji, bivši komandant jugoslovenske Kraljevske mornarice (* [[1866]]) * 15. 12. - Miladin Nikolić-Rasinski, pesnik (* ca. 1880) * [[16. 12.]] - [[Eugène Dubois]], paleoantropolog (* [[1858]]) * [[21. 12.]] - [[F. Scott Fitzgerald]], književnik (* [[1896]]) * [[22. 12.]] - [[Nathanael West]], književnik (* [[1903]]) * [[23. 12.]] - [[Eddie August Schneider]], avijatičar (* [[1911]]) * [[26. 12.]] - [[Mirka Grujić]], predsednica Kola srpskih sestara (* [[1869]]) === Kroz godinu === * [[Petko Miletić]], jugoslovenski komunista, žrtva čistke (* [[1897]]) * [[Milan Čemerikić]], srpski nacionalni radnik, novinar (* [[1877]]) == Nobelova nagrada za 1940. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: nije dodijeljena * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: nije dodijeljena * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: nije dodijeljena * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: nije dodijeljena * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: nije dodijeljena == Reference == {{izvori}} {{commonscat|1940}} [[Kategorija:1940-e]] [[Kategorija:20. vijek|40]] [[Kategorija:Godine]] 0k7se03pcu2fgasebhn2b1jdzp29z6t 1926. 0 23789 42683447 42680532 2026-09-05T21:11:04Z Alekol 2231 /* Rođenja */ 42683447 wikitext text/x-wiki {{Godina}} {{godina u drugim kalendarima|1926}} Godina '''1926''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXVI]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u petak]]. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1926''': <br /> [[1926#Januar/Siječanj|1]] • [[1926#Februar/Veljača|2]] • [[1926#Mart/Ožujak|3]] • [[1926#April/Travanj|4]] • [[1926#Maj/Svibanj|5]] • [[1926#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1926#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1926#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1926#Septembar/Rujan|9]] • [[1926#Oktobar/Listopad|10]] • [[1926#Novembar/Studeni|11]] • [[1926#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1926#Rođenja|Rođenja]] • [[1926#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Odredba o vožnji desnom stranom je proširena na celu KSHS.<ref>"Dnevne vesti - Drž' desno!", Politika, 27. dec. 1925, str. 7</ref> * 1. 1. - U Kraljevini SHS osnovana Državna rečna plovidba<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/01/01?pageIndex=00015 "Politika", 1. jan. 1936]</ref> (umesto brodarskog sindikata). * 1. 1. - Stoletna poplava [[Rajna|Rajne]] plavi [[Köln]]; u ovo vreme su i velike poplave u Holandiji, Belgiji, Francuskoj. * [[3. 1.]] - Grčki premijer general [[Teodoros Pangalos (general)|Teodoros Pangalos]] uzima diktatorska ovlašćenja. * 3. 1. - Beogradski protojerej osuđuje u propovedi nedavna predavanja [[Branislav Petronijević|Brane Petronijevića]] zbog [[darvinizam|darvinističkih]] učenja koja je izneo, citirajući pritom i zakon države [[Tennessee]] kojim se zabranjuje predavanje te teorije<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/1/4?pageIndex=00004 "Politika", 4. januar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 30.9.2015.)</ref> (→ [[Scopesov proces]]). * [[4. 1.]] - Rumunski parlament ratifikovao odricanje princa [[Carol II (Rumunija)|Carola II]] od nasleđivanja prestola, krunski princ postaje njegov 4-godišnji sin [[Mihai I (Rumunija)|Mihai I]] (Carol II će se ipak vratiti u zemlju i biti kralj 1930-40). * 4. 1. - [[Andrej Ljapčev]] novi premijer Bugarske (do [[1931]]) nakon [[Aleksandar Cankov|Aleksandra Cankova]]. * 4. 1. - U [[Budimpešta|Budimpešti]] uhapšeni princ [[Ludwig zu Windisch-Grätz]] i društvo, pod optužbom da su falsifikovali francuske franke u jednom državnom institutu - međunarodna afera (Windisch-Grätz je u maju osuđen na četiri robije<ref>"Presuda mađarskim falsifikatorima", Politika, 27. maj 1926, str. 6</ref>). * [[6. 1.]] - Osnovana nemačka avio-kompanija ''Deutsche Luft Hansa'' (1926-45; ime i znak će 1953. preuzeti ''[[Lufthansa]]'', mada nema pravne veze). * [[8. 1.]] - [[Datoteka:Flag of the Kingdom of Hejaz and Nejd.svg|border|25px|Zastava Hidžaza i Nadžda]] [[Ibn Saud]], sultan [[Sultanat Nadžd|Nadžda]], proglašen je u [[Meka|Meki]] i za kralja [[Kraljevina Hidžaz|Hidžaza]], kojeg je [[Saudijsko osvajanje Hidžaza|osvojio prošlog meseca]]. Iz [[Kraljevina Hidžaz i Nadžd|Kraljevine Hidžaz i Nadžd]] 1932. nastaje [[Saudijska Arabija]]. * 8. 1. - [[Bảo Đại]] postaje poslednji car Vijetnama (car 1926-45, šef države 1949-55). * [[10. 1.]] - [[Hernando Siles Reyes]] novi predsednik [[Bolivija|Bolivije]] (do 1930). * {{circa}} 13. 1. - Izveštava se o "hajci na Srbe" u egejskoj Makedoniji.<ref>"Hajka na Srbe u Grčkoj", Politika, 14. jan. 1926, str. 5</ref> * [[14. 1.]] - Praizvedba [[Ivo Tijardović|Tijardovićeve]] operete "[[Mala Floramye]]" u Splitu. * [[15. 1.]] - [[Košava]] do 30 m/s u Beogradu, TT veze prekinute, uključujući antene bežične stanice u Rakovici, materijalna šteta, potopljeno više plovila na Savi i Dunavu. Na pruzi Paraćin-Zaječar tri vagona izbačena iz koloseka. * [[16. 1.]] - [[BBC]]-jeva [[radio drama]] [[Ronald Knox|Ronalda Knoxa]] sa simuliranom radničkom revolucijom izaziva paniku u Londonu. * januar - [[Erwin Schrödinger]] objavljuje rad u kome je predstavio [[Schrödinger jednačina|Schrödingerovu jednačinu]]. * januar - Hapšenje više vođa komunista i radničkog pokreta u Beogradu.<ref>"Hapšenja komunista", Politika, 21. jan. 1926, str. 4</ref> * januar - Snijeg u Rijeci i Sušaku, kao i u Veneciji i Rimu. * 17. 1. - Ministarstvo prosvete (Radić) penzionisalo devet profesora Zagrebačkog sveučilišta, većinom članova Samostalne demokratske stranke. * [[18. 1.]] - Premijera "[[Oklopnjača Potemkin|Oklopnjače Potemkin]]" u Moskvi. * [[19. 1.]] - Anarhistička banda ''Los Errantes'', na čelu sa [[Buenaventura Durruti|Buenaventurom Durrutijem]], opljačkala je poslednju banku u Latinskoj Americi, u Argentini, nakon čega beže u Francusku. * [[20. 1.]] - Nemački kancelar [[Hans Luther]] je formirao svoj drugi kabinet, pošto su nacionalisti iz DNVP napustili njegovu vladu zbog [[Ugovori iz Locarna|Ugovora iz Locarna]] (do maja). * [[21. 1.]] - Otvorena Sennarska, ili Makwarska, brana na [[Plavi Nil|Plavom Nilu]]<ref>Ilustrovani list; 1926, br. 6, str. 14</ref> u [[Anglo-Egipatski Sudan|Anglo-Egipatskom Sudanu]], dugačka preko 3.000 m, najviše visine 40 m. * [[26. 1.]] - Engleski pronalazač [[John Logie Baird]] demonstrirao [[mehanička televizija|mehaničku televiziju]] u Londonu – pet slika u sekundi, žive slike sa valerima. * [[28. 1.]] - Japan u periodu [[Taishō demokratija|Taishō demokratije]]: umro je premijer [[Katō Takaaki]], naslediće ga [[Wakatsuki Reijirō]] (do 1927. i 1931). * [[31. 1.]] - Britanske i belgijske trupe napustile [[Keln]]. === Februar/Veljača === * januar/februar - Stjepan Radić u poseti Bosni, Dubrovniku, Hercegovini, Dalmaciji. Kaže da vodi predizbornu kampanju, mnoge izjave izazivaju negodovanje među srpskim političarima; sporno je i otpuštanje Đorđevića, direktora škole u Dubrovniku.<ref>Politika, 6. feb. 1926, str. 1 i 3</ref> [[Datoteka:Zgrada Narodne banke Srbije, Beograd.JPG|mini|200px|[[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|Zgrada Narodne banke]] u Beogradu, proširena 1922-25]] * [[1. 2.]] - Razmenjene ratifikacije Angorskog ugovora o miru i prijateljstvu između KSHS i Turske (na snazi 16. 2.). * [[3. 2.]] - [[Češki jezik]] ("čehoslovački") zvanični je jezik u [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]] - mnogi će zvaničnici i službenici koji ga ne govore izgubiti posao. * 3. 2. - [[Francisco Franco]] postaje general sa 33 godine, valjda najmlađi u Evropi (istakao se u [[Rifski rat|Rifskom ratu]] u Maroku). * [[5. 2.]] - U Letoniji napadnut voz sa sovjetskim diplomatskim kuririma - Teodor Nete ubijen braneći diplomatsku torbu. * [[6. 2.]] - Ukradena lobanja iz [[Pancho Villa|Pancho Villinog]] groba. * [[8. 2.]] - Pošto se Radić 2-og u Dubrovniku založio za federalizam, slovenački lider [[Anton Korošec]] daje izjavu u skupštini u istom smeru, tj. za široku samoupravu ujedinjene Slovenije (trenutno je podeljena na Ljubljansku i Mariborsku oblast); ističe da su [[Slovenci]] poseban narod i da se zbog (pretežno srpskog) centralizma osećaju kao državljani drugog reda.<ref>"Federalizam g. Koršca", Politika, 9. feb. 1926, str. 3</ref> * 8. 2. - Prikazan ''Torrent'', prvi američki film [[Greta Garbo|Grete Garbo]]. * [[10. 2.]] - [[Gdynia]] je dobila gradska prava - njena luka, poljska alternativa za onu u [[Slobodni Grad Danzig|Slobodnom Gradu Danzigu]], još uvek se gradi. * [[11. 2.]] - U [[Ruska SFSR|Ruskoj SFSR]] [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]], Kara-Kirgiska Autonomna Oblast preuređena u Kirgisku Autonomnu Socijalističku Sovjetsku Republiku (od 1936. [[Kirgiska Sovjetska Socijalistička Republika|Kirgiska SSR]]). * [[12. 2.]] - Sovjetskom gradu Novonikolajevsk ime je promenjeno u [[Novosibirsk]]. * [[14. 2.]] - [[Bamberška konferencija]] lidera [[Nacistička stranka|nacističke stranke]]: umirena disidentska severna frakcija ([[Gregor Strasser]]), [[Hitler]]ov [[Nacionalsocijalistički program|Program u 25 tačaka]] je nepromenljiv ali najvažniji je ''[[Führerprinzip]]''. * februar - U Nemačkoj prikazan najstariji sačuvani dugometražni crtani film, ''[[Die Abenteuer des Prinzen Achmed]]''. * [[15. 2.]] - Patrijarh Dimitrije osvetio proširenu [[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|zgradu Narodne banke]] u Beogradu. * 15. 2. - Papski nuncije monsinjor Pelegrineti ulaže protestnu notu povodom optužbe St. Radića da je agitovao za klerikalce u Dalmaciji.<ref>"Monsenjer Pelegrineti protestuje", Politika, 16. feb. 1926, str. 2</ref> * [[17. 2.]] - [[Ataturkove reforme]]: u Turskoj je izglasan građanski zakonik, po uzoru na švajcarski, zamena za [[šerijat]]. * [[19. 2.]] - Mlada Alisa Rozenbaum, poznata kao [[Ayn Rand]], stigla je iz Lenjingrada u Njujork. * 19. 2. - Iz Grčke, pod vojnom vlašću gen. Pangalosa, javlja se da je osujećen prevrat na čelu sa gen. Kondilisom;<ref>"Neuspeli prevrat u Grčkoj", Politika, 20. feb. 1926, str. 4</ref> njegov osumnjičeni saučesnik gen. Plastiras je narednih dana zatečen u Skoplju. * [[22. 2.]] - Članak u beogradskim "Novostima" povezao premijerovog sina Radu Pašića sa korupcijskim skandalom. * [[25. 2.]] - Zločin uvrede Veličanstva: žena u Skoplju osuđena na tri godine zatvora za uvredu kralja tokom svađe sa mužem, po njegovoj tužbi;<ref>"Žena osuđena za uvredu Kralja", Politika, 26. feb. 1926, str. 5</ref> u martu je potvrđena presuda jednom čoveku iz Starog Sivca na 10 godina jer je u tri maha izvršio isti zločin.<ref>"Za uvredu Veličanstva", Politika, 20. mart 1926, str. 4</ref> * [[26. 2.]] - Preds. [[Calvin Coolidge|Coolidge]] je potpisao zakon o prihodima kojim su u SAD smanjeni porezi, naročito bogatima. * 26. 2. - Maharadža Indora, Tukodži Rao III, prinuđen je na abdikaciju pošto je bio umešan u ubistvo čoveka kome je prebegla njegova kurtizana Mumtaz Begum. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Goddard and Rocket.jpg|mini|180px|[[Robert H. Goddard]] sa raketom]] * 5/6. 3. - Oluja u Splitu: potonulo nekoliko brodova, polomljeno nekoliko stotina borova na Marjanu, odneseni neki krovovi; kod Mravinaca prevrnut uskotračni voz.<ref>"Velika nepogoda kod Splita", Politika, 8. mart 1926, str. 5</ref> * [[6. 3.]] - Izgoreo [[Kraljevski Šekspirov teatar]] u Stratfordu. * [[7. 3.]] - Demonstracija bežičnog telefonskog saobraćaja između Londona i Njujorka, na 50. godišnjicu [[Alexander Graham Bell|Bellovog]] patenta (komercijalno od sledećeg januara). * [[10. 3.]] - U Albaniji ubijen sandžački odmetnik [[Jusuf Mehoniqi]] (Mehonić) - za pravoslavce razbojnik, za muslimane junak<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1926/03/13?pageIndex=00006 "Politika", 13. mart 1926, str. 6]. digitalna.nb.rs (pristup. 11.11.2015.)</ref> (na njegovom grobu stoji datum 12. mart<ref>[http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka Jusuf Mehonić – Junak koji nije prihvatio okupaciju Sandžaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200941/http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka |date=2016-03-04 }}. sandzakpress.net (pristup. 11.11.2015.)</ref>, neki zločini iz 1918-22. koji su pripisivani njemu i Huseinu Boškoviću počinila je jedna druga banda<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/05/19?pageIndex=00011 "Politika", 19. maj 1936]</ref>). * 10. 3. - Izašao je prvi broj ''[[Amazing Stories]]'', datiran sa April 1926 - prvi časopis posvećen [[Naučna fantastika|naučnoj fantastici]]. * [[12. 3.]] - [[Anti-Fengtianski rat]] u Kini: sukob japanskih snaga i frakcije [[Guominjun]] kod [[tvrđave Taku|tvrđava Taku]] - zemlje [[Bokserski protokol|Bokserskog protokola]] tri dana kasnije ultimativno traže od pekinške vlade rušenje tvrđava. * [[14. 3.]] - [[Emiliano Chamorro Vargas]] ponovo predsednik [[Nikaragva|Nikaragve]] nakon što je prethodnik zbačen u državnom udaru - nema podršku SAD, liberali u maju pokreću [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)|građanski rat]] a Vargas daje ostavku u novembru. * 14. 3. - Železnička nesreća na El Virilli u Kostarici: poginulo 385 hodočasnika. * [[16. 3.]] - [[Robert H. Goddard]] u Masačusetsu lansirao prvu [[raketa sa tečnim gorivom|raketu sa tečnim gorivom]]. * [[18. 3.]] - [[Masakr 18. marta]] u Pekingu: antiimperijalističke demonstracije i okršaj sa vojnom policijom - 47 mrtvih. * 18. 3. - Osnovna moderna [[Atinska akademija (moderna)|Atinska akademija]] * [[20. 3.]] - Početak suđenja po tužbi [[Dragiša Stojadinović|Dragiše Stojadinovića]] protiv [[Rade Pašić]]a za klevetu, na koju mu je takođe odgovorio optužbom da je umešan u aferu kojom je država oštećena za 13 miliona dinara.<ref>"D. Stojadinović - R. N. Pašić", Politika, 21. mart 1926, str. 4</ref> (Rade Pašić odgovara kontraoptužbama preko štampe, i D. S. i njegovog tasta [[Ljubomir Jovanović|Ljube Jovanovića]]<ref>"G. Rad. N. Pašić optužuje g. Ljubu Jovanovića", Politika, 23. mart 1926.</ref>, tako da dolazi i do sukoba u radikalnoj stranci). * 20. 3. - Kantonski puč (Zhongshanov incident, Incident 20. marta): [[Chiang Kai-shek]] izveo čistku nepouzdanih komunističkih elemenata u Nacionalističkoj armiji. * [[23. 3.]] - [[Éamon de Valera]] se otcepio od [[Sinn Féin]]a, osnovaće [[Fianna Fáil]] (/fiana fojl/ - "ratnici Irske"). Mada se protivi Anglo-irskom ugovoru iz 1921, želi da učestvuje u skupštini i iznutra republikanizuje [[Irska Slobodna Država|Irsku Slobodnu Državu]] koja je britanski dominion. * 23. 3. - Izašao prvi tom [[Velika sovjetska enciklopedija|Velike sovjetske enciklopedije]] (prvo izdanje, sa 65 tomova, završeno 1947). * [[30. 3.]] - Skupština KSHS je usvojila budžet za 1926. i '27; vlada je zatim odložila njen rad do maja, dok [[Stjepan Radić]], opozicija i Ljuba Jovanović traže da Skupština nastavi rad u aprilu - dolazi do krize vlade. === April/Travanj === * [[3. 4.]] - U [[Kraljevina Italija|Italiji]] je osnovana ''[[Opera Nazionale Balilla]]'', fašistička organizacija za decu i mlade (od 1937. ''[[Gioventù Italiana del Littorio]]''). * 3. 4. - Nakon prošlogodišnje Julske revolucije u [[Ekvador]]u, vojska daje predsedništvo civilu, [[Isidro Ayora|Isidru Ayori]], ranijem rektoru univerziteta (do 1931). * [[4. 4.]] - [[Nikola Pašić]], predsednik ministarskog saveta, dao ostavku pod pritiskom zbog korupcijskih skandala - time se okončava njegova premijerska karijera. * [[7. 4.]] - Neuspeli atentat na Musolinija u Rimu, [[Violet Gibson]] mu okrznula nos - sledeće noći napadi na antifašiste. [[Datoteka:Nikola uzunovic.jpg|mini|150px|[[Nikola Uzunović]], premijer KSHS 1926-27]] * [[8. 4.]] - [[Nikola Uzunović]] novi predsednik vlade (takođe [[Narodna radikalna stranka|radikal]]), i dalje koalicija sa [[HSS]]-om. * [[9. 4.]] - Pobuna [[solun]]skog garnizona protiv Pangalosa - brzo ugušena. * [[11. 4.]] - [[Stjepan Radić]] drži govor u [[Pakrac]]u, između ostalog spočitava ministru saobraćaja [[Krsta Miletić|Krsti Miletiću]] "4000 tone ugljena" koji se "kradu svakog meseca" u Zagrebu. * 11. 4. - Grčki diktator Pangalos pobedio sa 93% na predsedničkim izborima s malim odzivom. * [[12. 4.]] - Ministar Miletić daje ostavku uz obrazloženje, misleći na Radića: "ne želim da budem više u prilici da sa ovakom jednom bitangom i vucibatinom sedim za jednim istim stolom"<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/4/13?pageIndex=00001 "Politika", 13. april 1926, str. 1]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref> - kriza vlade. * [[15. 4.]] - Uzunović dao ostavku i odmah formirao novu vladu, bez Radića (ostala dvojica članova HSS, Šuperina i Nikić). Radić novu vladu naziva neparlamentarnom, neustavnom i "nedonoščetom korupcije".<ref>"'Državni udar'", Politika, 19. apr. 1926</ref> Na to se 22-og odgovara objavljivanjem dokumenata u smislu da su Maček, Predavec i Košutić bili uključeni u korupciju.<ref>"Korupcija i vođstvo H.S.S.", Politika, 22. apr. 1926</ref> U toku je i afera Standard Oil: Mirko Pečar, šef kabineta ministra trgovine Ivana Krajača, optužen je da je uzimao novac od te kompanije. * 15. 4. - Prodor vode u rudniku ugljena Mostar, osam poginulih (svi leševi pronađeni 18/19. 5., nakon ispumpavanja vode). * 15. 4. - Sovjetski Savez anektirao arktički arhipelag [[Zemlja Franje Josifa]]. * [[17. 4.]] - Mandžurski gospodar rata [[Zhang Zuolin]] zauzeo Peking od frakcije Guominjun i stavio pod kontrolu [[Beiyanška vlada|Beiyanšku vladu]]. [[Duan Qirui]] odlazi 20-tog, * [[20. 4.]] - Potpisan Mellon–Berengerov sporazum o otplati francuskog duga SAD: znatno smanjen iznos, laki uslovi ali nepopularan u Francuskoj (ratifikovan 1929, većina duga zbog Depresije nije ni otplaćena). * 20. 4. - Grčke izbeglice su osnovale Svesolunski atletski klub Konstantinopoljaca - [[P.A.O.K. (muški fudbal)|PAOK]]. * [[21. 4.]] (8. ševal 1344. AH) - [[Uništavanje ranoislamskog nasleđa u Saudi Arabiji]]: po naređenju [[Ibn Saud]]a srušeni mauzoleji na groblju [[Al-Baqi']] u [[Medina|Medini]] - Dan tuge za neke muslimane. * 21. 4. - Vojvoda i vojvotkinja od Yorka su dobili kćerku [[Elizabeta II|Elizabetu]] (kraljica 1952-2022). * [[24. 4.]] - [[Berlinski ugovor (1926)|Berlinski ugovor]] između Nemačke i SSSR: neutralnost jedne prema drugoj zemlji u slučaju napada treće. Smatra se pojačanjem Rapalskog ugovora iz 1922. i dopunom Ugovora iz Locarna. * 24. 4. - U Parizu potpisana Konvencija o saobraćaju motornih vozila, kojom je predviđena Međunarodna vozačka dozvola (''permis de conduire international''). [[Datoteka:Pahlavi Crown.jpg|150px|mini|Kruna Pahlavija]] * [[25. 4.]] - Sednica Glavnog odbora radikalne stranke, povodom spora Jovanović–Pašić (Jovanović je kritikovao Pašića u pismu objavljenom 21/22. 4.<ref>"Pismo g. Lj. Jovanovića", Politika, 22. apr. 1926, str. 5</ref>): Pašić tvrdi da "galama protivu korupcije" treba da pokrije federalističke i autonomističke tendencije; smatra da je jugoslovenstvo utopističko, nešto što je "izmislila Austrija"; protivi se federalizmu i davanju "druge uprave" Hrvatima i Slovencima.<ref>"Govor g. Pašića", Politika, 26. apr. 1926, str. 2</ref> * 25. 4. - [[Reza-šah Pahlavi]] krunisan za šaha Persije (Irana). Njegov šestogodišnji sin [[Muhamed-Reza Pahlavi|Muhamed-Reza]] je juče proglašen za krunskog princa (šah 1941-79). * 25. 4. - U Milanu je praizvedena [[Giacomo Puccini|Puccinijeva]] opera [[Turandot]] (on je umro 1924). * [[26. 4.]] - [[Ljubomir Jovanović|Ljuba Jovanović]] isključen iz radikalne stranke; vlada u sukobu sa Pašićem. * [[29. 4.]] - Obnovljena "R-R" koalicija, [[HSS|radićevci]] dobijaju još tri ministarstva ([[Pavle Radić]], Krajač i Pucelj). * proleće - [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjena opozicija]] Staljinu: [[Grigorij Zinovjev]] i [[Lav Kamenjev]] se približili [[Lav Trocki|Lavu Trockom]]. === Maj/Svibanj === * april/maj? - Rijeka [[Lika (rijeka)|Lika]] se izljeva zbog jakih kiša, poplavljen [[Gospić]].<ref>Ilustrovani list, 1926 - br. 19</ref> * [[1. 5.]] - U Velikoj Britaniji počinje rudarski štrajk (traje do novembra). * 1. 5. (Velika subota) - U [[Strumica|Strumici]] bačena bomba u hotelu "Srpski kralj", jedan poginuo; napadač u bekstvu ubio vojnika.<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/4?pageIndex=00004 "Politika", 4. maj 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref> * ca. 1. 5. - Srpsko-arbanaška banka je u Albaniji dobila koncesiju za rudu bakra u [[Puka|Puki]] - prva koncesija KSHS u inostranstvu.<ref>"Naša prva koncesija u inostranstvu", Politika, 4. maj 1926, str. 4</ref> * [[2. 5.]] - Počinje [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)]] između liberala i konzervativne vlade, kojoj pomaže SAD: liberalni emigranti su se iskrcali u [[Bluefields]]u na karipskoj obali. Američki marinci stižu 7-og. * 2. 5. - U Indiji je ubijen Rudraprajaški leopard, koji je za osam goodina pojeo 125 ljudi. * [[4.12.|4]] - [[13. 5.]] - Generalni štrajk u Velikoj Britaniji, kao podrška rudarskom štrajku, vlada uvela vanredno stanje. * 5. 5. - U Washingtonu postignut sporazum o dugovima KSHS, 62.850.000 dolara. * [[8. 5.]] - Prikazan je film ''The Black Pirate'' sa [[Douglas Fairbanks|Douglasom Fairbanksom]], u ranoj verziji [[Technicolor]]a. * [[9. 5.]] - [[Sirijska revolucija (1925)|Sirijska pobuna]]: francuska mornarica bombarduje [[Damask]] zbog [[druzi|druskih]] nemira. * 9. 5. - [[Richard E. Byrd]] i [[Floyd Bennett]] navodno preleteli avionom preko Severnog pola - pozdravljeni kao heroji ali kasnije se ispostavilo da su se okrenuli 240&nbsp;km ranije. * [[12. 5.]] - [[Roald Amundsen]] preleteo [[Severni pol]] vazdušnim brodom ''Norge''. * 12. 5. - Nemački kancelar [[Hans Luther]] daje ostavku nakon gubitka poverenja u Rajhstagu, na čelo vlade se vraća [[Wilhelm Marx]] (do 1928). * ≤ 12. 5.? - Utakmica Građanski - Juventus u Zagrebu: došlo je do tuče između publike i gostiju; nogometni savez je naredio postavljanje bodljikave žice prema gledalištu.<ref>"Publika iza bodljikave žice", Politika, 14. maj 1926, str. 8</ref> [[File:Józef Piłsudski (SPRA).jpg|mini|110px|[[Józef Piłsudski|Piłsudski]]]] * 12- [[14. 5.]] - [[Majski prevrat (Poljska)|Majski prevrat]] u [[Druga poljska republika|Poljskoj]], poginulo 379 vojnika i civila. Maršal [[Józef Piłsudski]] je vlast iza kulisa do smrti [[1935]], odn. pokret ''[[Sanacja]]'' ("Sanacija", "Ozdravljenje"). * [[13. 5.]] - Rade N. Pašić je osuđen na 15 meseci zatvora i 131.150 dinara za uvredu i klevetu Dragiše Stojadinovića. * [[14.5.|14]] - [[22. 5.]] - [[Bečki kongres KPJ|Treći kongres KPJ]] u Beču - za balkansku federaciju radničko-seljačkih republika, na čelu partije [[Sima Marković]], rad je blokiran [[Sukob leve i desne frakcije u KPJ|frakcijama]]. * [[15. 5.]] - Započelo emitiranje [[radio Zagreb]]a, prve [[radio]] postaje u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] koja kasnije postaje sastavnim dijelom [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]-a. * 15. 5. - Predsednik vlade Uzunović je podneo ostavku, pošto su radićevci stali na stranu opozicije povodom interpelacije o korupciji, ali je Kralj nije usvojio (koalicija obnovljena 17-tog). Ljuba Jovanović se sa 11 članova izdvojio iz radikalnog kluba. * [[16. 5.]] - Opštinski izbori u Dalmaciji, prvi od 1912. * 16. 5. - Ibrahim Heski na čelu tri kurdska plemena započinje Prvu araratsku pobunu u Turskoj - za mesec dana moraju pobeći u Iran. * maj - ''[[Louis Armstrong]] and His Hot Five'' su izdali pjesmu ''Heebie Jeebies'', koja ih proslavlja. [[Datoteka:Библиотека некада.jpeg|mini|220px|[[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u Beogradu]] * [[18. 5.]] - Nestanak evangelistkinje [[Aimee Semple McPherson]] sa plaže u Los Angelesu - prvo se mislilo da se utopila, kasnije se pojavila rekavši da je bila oteta, što je postalo tema spora. * [[21. 5.]] - Veliki župan splitske oblasti poništio komunističke mandate sa poslednjih opštinskih izbora, jer bi oni i radićevci imali većinu u gradu Splitu. * [[23. 5.]] - Govor Stjepana Radića u Staroj Pazovi, uz velike mere obezbeđenja zbog glasina o orjunaškim i radikalskim planovima; pred tribinom uhapšen jedan orjunaš sa eksplozivnom napravom<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/24#page/1/mode/1up "Politika", 24. maj 1926.]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, str. 2-4. digitalna.nb.rs</ref>. * 23. 5. - Kongres rezervnih oficira i ratnika u Zagrebu. Položeni venci na grobove Ante Starčevića u Šestinama i Zrinskog i Frankopana u Stolnoj crkvi.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b022?fullscreen#page/32/mode/1up Ilustrovani list, 1926 - br. 22], digitalna.nb.rs</ref> * 23. 5. - Država Veliki Liban, u okviru Francuskog Mandata za Siriju i Liban, dobija prvi ustav i postaje Libanska Republika (proglašava nezavinost 1943). * [[24. 5.]] - Otvorena [[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u [[Beograd]]u (građena [[1921]]-[[1924|24]], od [[1946]]. U. B. "Svetozar Marković"). * [[25. 5.]] - U Parizu je ubijen [[Simon Petljura]], nacionalistički lider Ukrajine u izgnanstvu, atentator je pesnik i anarhista [[Sholom Schwartzbard]]. Nasleđuje ga Andrej Livicki, koji živi u Varšavi a posle rata u Nemačkoj. * 25. 5. - Nevreme uveče u Sremskim Karlovcima i [[Sremska Kamenica|Sremskoj Kamenici]],<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b024?fullscreen#page/14/mode/1up Ilustrovani list, 1926 - br. 24, str. 14]-15</ref> gde je stradala jedna petočlana porodica. * [[26. 5.]] - Kraj [[Rifski rat|Rifskog rata]] i [[Rifska Republika|Rifske Republike]]: [[Abd el-Krim]] se predao Francuzima, čime je završen rat Španaca i Francuza protiv pobunjenika u Maroku. Abd el-Krim je do 1947. u progonstvu na [[Réunion]]u. * 27. 5.? - [[Kraljevina Rumunija|Rumunska]] vlada uvodi opsadno stanje u [[Južna Dobrudža|južnoj Dobrudži]] usled aktivnosti bugarskih komita (ili 7. 7.). * [[28. 5.]] - [[Portugalska revolucija (1926)|Portugalska revolucija]]: general [[Manuel Gomes da Costa]] izvodi puč kojim je okončana [[Prva Portugalska Republika]] - slede ''Ditadura Militar'' i ''Ditadura Nacional'' (1928-33), uvod u ''[[Estado Novo (Portugal)|Estado Novo]]'' ([[1933]]-[[1974]]). * [[30. 5.]] - Ustanovljena tradicionalna konjička trka "Memorijal Vladislava Ribnikara". === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Veliko nevreme iznad Kosmaja i Kolubare. * [[4. 6.]] - [[Ignacy Mościcki]] postaje predsednik Poljske (do [[1939]]). * [[5. 6.]] - Kraj [[Mosulsko pitanje|Mosulskog pitanja]]: u Ankari potpisan ugovor između Britanaca, [[Britanski mandat nad Mezopotamijom|Iraka]] i [[Turska|Turske]] – [[Mosul]] pripada Iraku. * [[9. 6.]] - Skupština KSHS je ratifikovala ugovor o trgovini i plovidbi sa Italijom. * [[10. 6.]] - U Štipu izrečene presude za Kadrifakovski pokolj iz 1923: dve smrtne presude, dve na 20 godina u okovu i jedna na pet godina. * 10. 6. - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Treća Francuska Republika|Francuske]]. * [[14. 6.]] - "Vihor" u Slavonskoj Požegi, teško oštećena [[Požeška katedrala|crkva svete Terezije]].<ref>"Vihor je oborio crkvu u Slavonskoj Požezi", Politika, 18. jun 1926, str. 7 (foto)</ref><ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b026?fullscreen#page/14/mode/1up Ilustrovani list; 1926, br. 26, str. 14]</ref> * 14. 6. - [[Prva Brazilska Republika|Brazil]] napustio [[Društvo naroda]], pošto nije dobio stalno mesto u savetu. * [[16. 6.]] - Nekada uticajni fašista [[Aurelio Padovani]] poginuo u Napulju sa još osmoro ljudi, kada se srušio balkon sa kog se obraćao okupljenima. * [[18. 6.]] - U Beogradu posmatraju taman krug oko Sunca – [[Halo (optika atmosfere)|halo]].<ref>"Petak s crnim krugom oko sunca", Politika, 19-21. jun 1926, str. 6</ref> * [[20. 6.]] - Demonstracije protiv Beogradskih i Netunskih konvencija sa Italijom u Zagrebu, uprkos policijskoj zabrani, kao i na Sušaku. * 20. 6. - Referendum u Nemačkoj o eksproprijaciji vladarskih domova: uz odziv 39%, za je 96% - bilo je potrebno 50% izbornog tela. * [[22. 6.]] - U Beogradu potpisan trgovinski ugovor sa Albanijom. * [[24. 6.]] - ''Sanjuanada'': pokušaj zbacivanja španskog diktatora [[Miguel Primo de Rivera|Primo de Rivere]]. * [[26. 6.]] - Jak zemljotres u [[Dodekanez]]ima, osetio se i na jugu KSHS. * ca. 26. 6. - Država hoće konfiskovati osječka preduzeća "Mira", za cigaret-papir, i "Kandit", za bonbone, jer su oštetili državu za "više desetina miliona dinara".<ref>"Jedna pustolovna trgovačka afera", Politika, 27. jun 1926, str. 6</ref> * [[27. 6.]] - [[Beograd]] je odlikovan čehoslovačkim [[Čehoslovački ratni krst|Ordenom Ratnog krsta]] (ranije tokom meseca i Kragujevac i Šabac<ref>"Odlikovanje Kragujevca", Politika, 3. jun 1926, str. 6</ref>). [[Datoteka:Mercedes benz logo 1926.png|110px|mini|Logo [[Mercedes-Benz]]]] * [[28. 6.]] - Fuzijom ''Benz & Cie.'' i ''Daimler-Motoren-Gesellschaft'' nastaje ''Daimler-Benz AG'', čije će fabrike koristiti brend ''[[Mercedes-Benz]]''. * 28. 6. - Sukob policije i [[ORJUNA|orjunaša]] u Ljubljani (nije im dopušten prolazak pored italijanskog konzulata). * 28. 6. - Afera King–Byng u Kanadi, ustavna kriza: premijer [[William Lyon Mackenzie King|W.L.M. King]] je dao ostavku nakon što je generalni guverner Byng odbio raspustiti parlament. Za premijera je postavljen konzervativac Arthur Meighen, ali nakon što je izgubio poverenje 2. 7., skupština je ipak raspuštena i raspisani su izbori. * krajem juna - Nadolaze i plave Dunav i Drava, jake kiše i poplave u Srbiji i Makedoniji, [[Popovo polje]] poplavljeno... * [[30. 6.]] - Skupština je usvojila Beogradske konvencije sa Italijom (Netunske tek 1928). === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Chine 1925-1926.png|200px|mini|Klike, tj. Gospodari rata u Kini]] * [[2. 7.]] - Velike poplave u Baranji i Bačkoj nakon proboja nasipa kod Apatina i Tikveša. Jake kiše se nastavljaju i ovog meseca. * 2. 7. - Na drugom nacističkom saboru u Vajmaru, Velikonemački omladinski pokret promenio ime u Hitlerov omladinski savez nemačke radničke omladine ([[Hitlerjugend]]). * [[3. 7.]] - U Bitolju ubijen [[Spasoje Hadži-Popović]], direktor novina "Južna zvezda", organizator je VMRO-ovac [[Krste Ljondev]] (''-{Кръсте Льондев}-''; za ovo će 1928. biti streljana petorica pripadnika VMRO). * [[4. 7.]] - Osmi svesokolski slet u Pragu. Podignut je prvi [[Strahovsky stadion]]. * [[7. 7.]] - HSS je isključio iz stranke Nikolu Nikića, ministra šuma i ruda (on 12. 7. osniva novi poslanički klub sa nekoliko pristalica). * [[9. 7.]] - General [[Óscar Carmona]], lider najkonzervativnijeg krila portugalskih revolucionara, izvodi puč i imenuje se za predsednika (ostaje na toj poziciji do [[1951]], kasnije kao figura). * 9. 7. - [[Kuomintang]] na čelu sa [[Chiang Kai-shek]]om zvanično počinje [[Severna ekspedicija|Severnu ekspediciju]], vojnu kampanju za ujedinjenje Kine (do 1928). Već 11-tog je zauzet [[Changsha]], na teritoriji [[Wu Peifu]]a, "Maršala od žada" (koji je zauzet borbama kod Pekinga). * 9. 7. - Pretpremijera [[Rudolf Valentino|Valentinovog]] filma ''[[The Son of the Sheik]]'' (masovno prikazivanje od septembra). * [[10. 7.]] - Veći upad Makedonaca iz Bugarske u Kraljevinu SHS - prvi u nizu.<ref name="Indi">[http://www.indiana.edu/~league/1926.htm Chronology 1926] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200402163103/http://www.indiana.edu/~league/1926.htm |date=2020-04-02 }}, Indiana University, League of Nations Timeline</ref>. * 10. 7. - Munja izazvala požar u arsenalu Picatinny u Nju Džersiju - eksplozija nekoliko hiljada tona eksploziva u naredna 2-3 dana. * 10/11. 7. - Jaka kiša u Zagrebu i izlivanje potoka Jelenovac, Kraljevac i Tuškanac (pre nekoliko dana bilo je poplave na istoku grada). Poplava ima i u Koprivnici, Virovitici, Ključu, Baranji, Bačkoj, Nišu... * [[13. 7.]] - Od provale oblaka je nadošla [[Pećka Bistrica]], odnela je naseljeničku koloniju Јusufov han 12 km od Peći, uz 49 žrtava, u gradu je odnela dva mosta.<ref name="Polit19260715">Politika, 15. jul 1926, str. 6-7</ref><ref>Politika, 1. avg. 1926, str. 5 (foto ostataka kolonije)</ref> U Štedimu kod Peći je od grada težine "tri do četiri stotine grama" izginula desetočlana porodica.<ref>"Žrtve pećske katastrofe", Politika 16. jul 1926, str. 5</ref> Rastu Dunav i Sava, kod Bosanskog Šamca je probijen nasip, poplavljeno je 6.000 hektara kukuruza. Imanje Belje je pod dubokom vodom, podavile su se stotine jelena.<ref name="Polit19260715" /> * jul - Velike poplave Dunava, Save i drugih reka. * [[16. 7.]] - Valutna kriza u Francuskoj: 206,4 [[Francuski franak|franka]] za funtu odn. 42,49 za dolar. [[Aristide Briand|Briandova]] vlada pada sutradan, [[Édouard Herriot]] se vraća na nekoliko dana (20. jula 49,22 franka za dolar). * 16. 7. - Probijeni nasipi kod Apatina i Novog Sada, poplavljeno 20.000 jutara zemlje. Sava se izlila u Mačvi 17-tog. [[Datoteka:Burial of Felix Edmundovich Dzerzhinsky in Moscow (1926).jpg|mini|Nosači kovčega na sahrani [[Feliks Dzeržinski|Dzeržinskog]]: [[Aleksej Rikov|Rikov]], [[Genrih Jagoda|Jagoda]], [[Mihail Kalinjin|Kalinjin]], [[Lav Trocki|Trocki]], [[Lav Kamenjev|Kamenjev]], [[Staljin]], [[Mihail Tomski|Tomski]], [[Nikolaj Buharin|Buharin]]]] * [[20. 7.]] - Umro je [[Feliks Dzeržinski]], šef sovjetske tajne policije [[OGPU]], nasleđuje ga [[Vjačeslav Menžinski]] (do svoje smrti 1934, zamenik [[Genrih Jagoda]] vodi posao od kasnih '20-tih). * [[23. 7.]] - [[Grigorij Zinovjev]] isključen iz Politbiroa nakon kampanje Staljinovih pristalica; ubrzo ukinuta funkcija predsednika [[Kominterna|Kominterne]], tako da ostaje i bez tog položaja. * 23. 7. - [[Fox Film]] kupio zvučni sistem ''[[Movietone]]''. * 23. 7. - [[Raymond Poincaré]] po treći put premijer Francuske (do 1929), preduzima mere za stabilizaciju franka. * [[25. 7.]] - Žandarmi i policijski poverenici, "Arnauti", pretukli dvadesetak seljaka u dva sela Skopske Crne Gore<ref>"Krvavo razračunavanje u Skopskoj Crnoj Gori", Politika, 28. jul 1926, str. 3</ref> (u avgustu su opštinski izbori u Srbiji i Crnoj Gori). * [[28. 7.]] - Okršaj sa komitskom četom kod [[Kriva Palanka|Krive Palanke]], upotrebljena je i artiljerija. Sutradan upućena protestna nota Bugarskoj. * [[29. 7.]] - U [[Radinac|Radincu]] kod Smedereva, predsednik opštine je ubio predsednika mesnog odbora Demokratske stranke.<ref>"Streljanje bez sudske presude", Politika, 6. avg. 1926, str. 1</ref> * [[30. 7.]] - Pred Konferencijom ambasadora u Parizu potpisani završni protokoli o granicama Albanije. * [[31. 7.]] - U Meksiku stupa na snagu Zakon za reformu Krivičnog zakona, poznatiji kao [[Callesov zakon]], kojim se vrlo represivno sprovodi separacija crkve i države - posledica je [[Kristeroski rat]] (do 1929). === Avgust/August/Kolovoz === * [[2. 8.]] - Razmenjeno 16 zatvorenika iz Mađarske za 10 iz KSHS - izveštava se da su građani KSHS bili mučeni.<ref>"Srednjovekovna mučenja u mađarskim tamnicama", Politika, 5. avg. 1926, str. 4</ref> * [[4. 8.]] - [[Mátyás Rákosi]] osuđen u Budimpešti na osam i po godina zatvora (1934. doživotno, ali je pušten 1940.). * [[5. 8.]] - Osnovan Državni arhiv u Novom Sadu, današnji Arhiv Vojvodine. * <5. 8. - U Zagrebu otkrivena međunarodna mreža krijumčara [[kokain]]a i falsifikatora dvodinarki.<ref>Politika, 6. avg. 1926, str. 4</ref> * [[6. 8.]] - Amerikanka [[Gertrude Ederle]] je prva žena koja je preplivala [[Lamanš]], za rekordnih 14 h i 34 min. * 6. 8. - [[Warner Bros.]]-ovim filmom ''[[Don Juan (film, 1926)|Don Juan]]'' predstavljen zvučni sistem ''[[Vitaphone]]'' (muzika i zvučni efekti). * [[8. 8.]] - Nabujali [[Črnomerec]] i [[Medveščak]] nose mostove i izazivaju velike poplave u Zagrebu (117 mm za 24 sata 8/9. 8.). Sutradan jak pljusak i poplave i u Beogradu (za 14-ti je u beogradskim crkvama zakazano molepstvije za prestanak kiše). * [[11. 8.]] - Kolektivna nota Grčke, Rumunije i Kraljevine SHS Bugarskoj, zbog komitskih upada u Makedoniju i Dobrudžu. * 11. 8. - Otvorena srpska knjižara u Episkopskom dvoru u [[Temišvar]]u (do [[1946]]). [[Datoteka:Valentinofuneral.jpg|mini|200px|† [[Rudolph Valentino]]]] * [[15. 8.]] - Opštinski izbori u Srbiji i Crnoj Gori (2.145 opština u Srbiji i 98 u Crnoj Gori, "dobra polovina svih opština" u KSHS<ref>"Značaj opštinskih izbora", Politika, 14. avg. 1926, str. 1</ref>). U Beogradu, zahvaljujući podeljenim radikalima, pobeđuju demokrate na čelu sa [[Kosta Kumanudi|Kostom Kumanudijem]] (gradonačelnik do 1929). Inače, radikali dobijaju u 1593 opštine, demokrati u 475, zemljoradnici u 78 itd.<ref>"Krajnji rezultati opštinskih izbora", Politika, 19. avg. 1926, str. 6</ref> Demokrate se žale da je bilo nasilja na jugu, npr. u Đakovici.<ref>"Opštinski izbori u Đakovici", Politika, 21. avg. 1926, str. 2</ref> * 15 - 16. 8. - Sukob hrvatskih sokola i orjunaša u Sremskoj Mitrovici.<ref>"Neredi i tuče u Sremskoj Mitrovici", Politika, 17. avg. 1926, str. 7</ref> * [[17. 8.]] - U Atini potpisan ugovor o prijateljstvu KSHS i Grčke i dopunske konvencije o tranzitu i o zoni u Solunu. * [[18. 8.]] - Mussolini najavio kontroverznu meru revalvacije [[Talijanska lira|lire]] (''[[Quota 90]]''): 90 lira za britansku funtu umesto 150. * [[22. 8.]] - General [[Georgios Kondilis]] oborio grčkog diktatora gen. [[Teodoros Pangalos (general)|Pangalosa]], postaje premijer do decembra; admiral [[Pavlos Kunduriotis]] je ponovo predsednik (do 1929). * [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]] (31) umro je u New Yorku, obožavateljke u histeriji (sahranjen 7. 9. u Hollywoodu).<!-- Najavljeni prvi zlatnici od 20 din za nekoliko dana, Politika, str. 7 --> * [[25. 8.]] - Prikazan je film ''[[Beau Geste (film, 1926)|Beau Geste]]'', po [[Beau Geste|istoimenom romanu]]. * < 28. 8. - Kod [[Lumbarda (općina)|Lumbarde]] na Korčuli uhvaćen veliki morski pas sa ljudskim ostacima u stomaku.<ref>"Hvatanje morskog čudovišta", Politika, 30. avg. 1926, str. 4</ref> * [[29. 8.]] - Kod Lenjingrada potonuo parobrod "Burevestnik" sa 404 osobe, zvanično 65 mrtvih. * [[31. 8.]] - Oko 400 siromašnih zagrebačkih studenata izbačeno iz Zavoda za gluvonemu decu u [[Ilica|Ilici]] 83<ref>"Sukob zagrebačkih studenata sa policijom", Politika, 1. sept. 1926, str. 4</ref> (ubrzo pronađen novi smeštaj za većinu). === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - Žandarmerija uništila petočlanu kačačku bandu u klisuri iznad manastira Dečani.<ref>"Uništena kačačka banda", Politika, 4. sept. 1926, str. 6</ref> * [[2. 9.]] - Potporučnik Dolovski izveo na novosadskom aerodromu prvi padobranski skok u našoj avijaciji. [[Datoteka:Križarka Dalmacija.jpg|160px|mini|"Dalmacija"]] * [[3. 9.]] - Laka krstarica "Dalmacija", bivša nemačka ''Niobe'' (→ [[:en:SMS Niobe|en]]), dočekana u Tivtu - prva krstarica [[Jugoslavenska kraljevska ratna mornarica|JKRM]], koja je do sada imala nekoliko torpiljerki i minonosaca.<ref>"Naša prva krstarica", Politika, 11. sept. 1926 (foto)</ref> * [[5. 9.]] - Valentinov film ''[[The Son of the Sheik]]'' počinje s nacionalnim prikazivanjem (voz s njegovim telom sutra stiže u Los Angeles). * 5. 9. - Wanhsienski incident ([[Wanzhou]] na Yangzeu): sukob Britanaca sa snagama generala [[Yang Sen (1884–1977)|Yang Sena]] oko brodova koje su ovi zarobili, Kinezi tvrde da su bile hiljade žrtava u gradu. * 6. 9. - Severna ekspedicija: [[Kuomintang]]ove snage zauzimaju Hankou (danas deo [[Wuhan]]a). * [[6.9.|6]] - [[25. 9.]] - Sedmo redovno zasedanje [[Društvo naroda|Društva naroda]], predsedavajući sledećih godinu dana je ministar inostranih poslova KSHS [[Momčilo Ninčić]]<ref>[http://www.indiana.edu/~league/7thassemb.htm Seventh Ordinary Session of the Assembly]</ref>. * [[8. 9.]] - [[Vajmarska Republika|Nemačka]] primljena u Društvo naroda (povlači se 1933). * 8. 9. - Žandarmi u oružanom okršaju ubili sedam kačaka u selu [[Veleža]] kod Prizrena.<ref>"Kako je uništena kačačka četa Koja Gajani", Politika, 11. sept. 1926, str. 5</ref> * 8. 9. - Kačaci kod [[Vučitrn]]a pucali na automobil poglavara sreza - on je ranjen a njegova kćerka je poginula<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/9/10?pageIndex=00004 "Politika", 10. septembar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref>. * [[9. 9.]] - Vojna pobuna pristalica bivšeg diktatora Pangalosa u Atini - brzo ugušena. * [[11. 9.]] - [[Ljubomir Davidović]] (DS) i [[Mehmed Spaho]] (JMO) potpisali u Sarajevu sporazum o Demokratskoj zajednici, zajedničkom parlamentarnom predstavništvu. * 11. 9. - Anarhista [[Gino Lucetti]] bacio bombu na Mussolinijeva kola u Rimu. * [[12. 9.]] - Međunarodni kongres [[Slobodno zidarstvo|Slobodnih zidara]] u Beogradu. * 12. 9. - "Plebiscit" u Španiji, zapravo prikupljanje potpisa, podržava [[Miguel Primo de Rivera|Primo de Riverinu]] politiku. * [[16. 9.]] - Stupili na snagu [[Ugovori iz Locarna]] * [[16. 9.]] - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Kraljevina Italija|Italije]]. * [[17. 9.]] - Pakt prijateljstva Jugoslavije i Poljske<ref>Vladimir Ćorović, Istorija Srba</ref>. * [[18. 9.]] - Veliki uragan pogađa [[Majami]], nekoliko stotina mrtvih i ogromna materijalna šteta. * [[19. 9.]] - U Milanu je otvoren [[Stadion San Siro]] (od 1980. Giuseppe Meazza). * [[20. 9.]] - Banda Severne strane napala [[Al Capone]]a: njegov restoran u [[Cicero, Illinois]] zasut kišom metaka, ali on je nepovređen. * [[23. 9.]] - [[Gene Tunney]] pobedio [[Jack Dempsey|Jacka Dempseya]] u Filadelfiji i postao prvak sveta u teškoj kategoriji (do 1928). * [[24. 9.]] - U sudaru aviona kod Praga poginuli dvojica jugoslovenskih avijatičara i jedan čehoslovački.<ref>"Pogibija naših avijatičara u Pragu", Politika 25. sept. 1926, str. 3</ref> * [[25. 9.]] - Ford uvodi 8-časovni radni dan i petodnevnu radnu sedmicu. * 25. 9. - U Ženevi, pod okriljem Drušva naroda, potpisana Konvencija o ropstvu (na snazi 1927, dopunjena 1956/57 UN-ovom Dopunskom konvencijom o ukidanju ropstva). * [[27. 9.]] - Kralj Aleksandar posetio francuskog predsednika [[Gaston Doumergue|Dumerga]]. * [[28. 9.]] - Potpisan Sovjetsko-litvanski ugovor o nenapadanju: potvrda mirovnog ugovora iz 1920; SSSR priznaje [[Vilnius]] kao [[Litvanija|litavski]], mada je u poljskim rukama, a Litva se neće udruživati u antisovjetske saveze (ugovor produžavan do prekršaja 1940). * 28. 9. - Puštena u saobraćaj pruga normalnog koloseka [[Štip]] - [[Kočani]]. * [[29. 9.]] - Nesreća u rudniku Pabst u [[Ironwood, Michigan]]: 43 zarobljena rudara su izvučena nakon pet dana. * [[30. 9.]] - U Luksemburgu osnovan Međunarodni sporazum o čeliku, predsednik [[Émile Mayrisch]]. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Belgrade 02.JPG|mini|[[Zeleni venac]] u Beogradu]] * [[1. 10.]] - Otvorena beogradska pijaca Zeleni venac. Nakon što je ove godine zatvorena Velika pijaca (danas Studentski trg), otvorena je i Jovanova pijaca<ref>[http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 Gradske pijace, O nama, Istorijat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190621114733/http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 |date=2019-06-21 }}. bgpijace.rs (pristup. 29.9.2015.)</ref>. * 3 - 6. 10. - U Beču održan prvi kongres Panevropske unije (inicijativa [[Richard von Coudenhove-Kalergi|Richarda von Coudenhove-Kalergija]]). * [[4. 10.]] - Svečani prijem čehoslovačkih parlamentaraca u Narodnoj skupštini KSHS. * [[7. 10.]] - Formalni osnutak sinkretističke vjere [[kaodaizam]] (zvanično Veliki put treće ere iskupljenja) u Vijetnamu. * [[8. 10.]] - Iznenada je usvojena ostavka ministra šuma i ruda Nikole Nikića, što je bio zahtev HSS. * 8. 10. - Prvi let domaćeg aviona [[Fizir F1V]] u Novom Sadu, i kružni let preko Skoplja i Zagreba, u dužini od 1410 km. * 8 - 9. 10. - Čehoslovački parlamentarci u poseti Zagrebu. Radić burno negoduje zbog odsustva hrvatske zastave na kolodvoru, upada tokom držanja govora. Prilikom obilaska bivše sabornice, poslanik [[Milovan Žanić]] kaže "Biti će opet Hrvatski Sabor!". * [[11. 10.]] - Ubijen je [[Hymie Weiss]], lider čikaške Bande Severne strane. * 11. 10. - [[Grga Anđelinović]] podnosi interpelaciju skupštini: optužuje HSS za promociju "defetističke" literature, povodom izdanja [[Mihovil Pavlek Miškina|Miškinine]] knjige "Za svojom zvijezdom" - doprinos krizi vlade nakon Radićevog incidenta. * [[13. 10.]] - Predsednik vlade [[Nikola Uzunović]] podnosi ostavku, ali povučena je 16-tog nakon novog sporazuma sa HSS. * [[14. 10.]] - U Engleskoj objavljena knjiga [[Winnie Pooh]]. * oktobar? - Norveški inženjer [[Erik Rotheim]] je prijavio patent za [[Aerosol-boca|aerosol-bocu]] (Amerikanci su je usavršili i masovno koristili od '40-tih). * oktobar - Kurdski poglavica Simko Šikak diže pobunu u Iranu - ubrzo je poražen, beži u Irak. * [[20. 10.]] - Na Kubi gine 650 ljudi od uragana. * 20. 10. - Kršćanski socijalist [[Ignaz Seipel]] ponovno je austrijski kancelar (do 1929). * [[23. 10.]] - XV partijskа konferencijа [[SKP(b)]]: [[Lav Trocki]] i [[Lav Kamenjev]] su izbačeni iz Politbiroa - poraz [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjene opozicije]] Staljinu. * [[31. 10.]] - Mladi anarhista [[Anteo Zamboni]] (15) pucao na Mussolinija i promašio - na mestu je linčovan a režim će ovo upotrebiti za eliminaciju opozicije. * 31. 10. - Obilježena prva [[Svetkovina Krista Kralja]] (papin odgovor na nacionalizam i sekularizam). === Novembar/Studeni === * [[5. 11.]] - Zabranjena [[Komunistička partija Italije]] i druge opozicione partije, ukinuta sloboda štampe; [[Antonio Gramsci]] uhapšen tri dana kasnije (u zatvoru je praktično do smrti 1937). * [[7. 11.]] - [[Stjepan Radić]] u [[Ogulin]]u govori oštro o stanju u Italiji i o Musoliniju, premijer Uzunović se navodno izvinjava<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html YUGOSLAVIA: Foul Means] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110131222021/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html |date=2011-01-31 }}, ''Time'' magazin od 22. nov. 1926</ref>. * [[11. 11.]] - U SAD uveden sistem numerisanih magistrala, među kojima je najčuveniji [[Ruta SAD 66|Route 66]] od Čikaga do [[Santa Monica, California|Santa Monike]] u Kaliforniji. * [[12. 11.]] - [[Komunistička partija Indonezije|Komunistička partija]] diže pobunu u nekoliko gradova [[Nizozemske Istočne Indije]], ubrzo ugušeno. * [[13.11.|13]] - [[16. 11.]] - Indijski književnik [[Rabindranat Tagor]] u poseti Jugoslaviji (Zagreb i Beograd). * [[14. 11.]] - Prvi broj lista "Filmske novine". * 14. 11. - Adolfo Díaz je novi predsednik Nikaragve, podržavaju ga SAD - ali Juan Bautista Sacasa stiže 1. 12. u [[Puerto Cabezas]] i proglašava rivalsku vladu, koju podržava Meksiko. * [[15. 11.]] - Na sedmoj [[Imperijalna konferencija|Imperijalnoj konferenciji]] usvojena Balfourova deklaracija da su [[dominion]]i i Ujedinjeno Kraljevstvo autonomni i jednaki unutar [[Britanska Imperija|Britanske Imperije]] (→ [[Komonvelt nacija|Komonvelt]]). * 15. 11. - Osnovana radio-mreža [[NBC]]. * 15. 11. - [[Washington Luís]] novi predsednik Brazila (do 1930), [[Getúlio Vargas]] ministar finansija (do 1927). * studeni - Plenum CK [[KPJ]], za političkog sekretara izabran [[Đuro Cvijić]]. * novembar - Novi Zakon o braku, porodici i starateljstvu u KSHS: olakšan razvod, priznat nevenčani brak, ustanovljena zajednička imovina supružnika. * [[18. 11.]] - Izmirenje među radikalima u KSHS. * 18. 11. - Tokom turneje po Bosni, povorku [[Stjepan Radić|Stjepana Radića]] u [[Breza (BiH)|Brezi]] gađali kamenjem, jajima i balegom (navodno radikali). * [[20.11.|20]] - [[26. 11.]] - Pobuna u severnoj [[Albanija|Albaniji]]<ref name="Indi"/>. * [[27. 11.]] - Zaključen Prvi Tiranski ugovor: praktično italijanski protektorat nad Albanijom (objavljen [[1. 12.]]). * [[29. 11.]] - [[Stjepan Radić]] u "Domu" optužuje za saučesništvo u korupciji Nikolu Pašića i ministre u njegovoj vladi, Velizara Jankovića i [[Milan Stojadinović|Milana Stojadinovića]] (afera oko popravke lokomotiva i vagona u Češkoj, u koju je umešan Rade Pašić, sin bivšeg premijera). === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Severni gospodari rata u Kini, na čelu sa [[Zhang Zuolin]]om, osnivaju Armiju nacionalne pacifikacije, ili ''Ankuochun'', vojnu granu [[Beiyanška vlada|Beiyanške vlade]], protiv Kuomintanga koji vodi Severnu ekspediciju. * [[3.12.|3]] - [[14. 12.]] - Nestanak [[Agatha Christie|Agathe Christie]] i velika potraga. * [[4. 12.]] - U [[Dessau]]u otvorena zgrada škole [[Bauhaus]]. * [[6. 12.]] - Ministar inostranih poslova Ninčić dao ostavku - posledica italijansko-albanskog ugovora. * [[7. 12.]] - Ostavka [[Nikola Uzunović|Uzunovićeve]] vlade. * [[9. 12.]] - Kuomintangove snage ušle bez otpora u [[Fuzhou]]. [[Datoteka:Nikola Pasic cropped.jpg|thumb|100px|† [[Nikola Pašić]]]] * [[10. 12.]] - Umro [[Nikola Pašić]], lider Narodne radikalne stranke, jedan od najznačajnijih srpskih i jugoslovenskih političara i državnika (sahrana [[12. 12.]]). * [[11. 12.]] - Objavljen drugi tom Hitlerovog ''[[Mein Kampf]]''-a: Nemci treba da se ujedine i naoružaju, sklopiti savez sa Italijom i Britanijom i eliminisati Francusku, a glavni cilj je životni prostor (''[[Lebensraum]]'') na istoku (SSSR). * [[12. 12.]] - Električni [[Tramvajski promet u Osijeku|tramvaj u Osijeku]]. * [[17. 12.]] - [[Vojni puč u Litvaniji (1926)|Vojni puč u Litvaniji]] ruši demokratski izabranu vladu i dovodi konzervativce, vlast uzima [[Antanas Smetona]] i zadržava je do sovjetske okupacije [[1940]]. * 17. 12. - Nemački kancelar Wilhelm Marx gubi glasanje o poverenju, nakon što su otkriveni tajni odnosi [[Reichswehr]]a i SSSR (sledećeg meseca formira novu vladu). * 17. 12. - Prvi svesavezni popis stanovništva u SSSR: nešto preko 147 miliona; etnički Rusi manje od 78, Ukrajinci preko 31 milion. * [[21. 12.]] - Uzunović vratio mandat, a kralj ga dao [[Ljubomir Davidović|Ljubi Davidoviću]] za formiranje šire koalicije. Radikali ga odbijaju, pa se mandat opet vraća Uzunoviću. * [[24. 12.]] - Treća Uzunovićeva vlada, opet koalicija radikala i HSS ([[Anton Korošec|Korošcevi]] klerikalci odustali u zadnjem trenutku). * [[25. 12.]] - Umro japanski car [[Yoshihito, car Taishō|Yoshihito]], nasleđuje ga sin [[Hirohito]], koji je bio regent od 1921. Njegova [[Japanska era|era]] se naziva ''Shōwa'', "Prosvećeni mir", traje do [[1989]]. === Kroz godinu === * Privredna kriza u KSHS.<ref>"Trgovci i industrijalci o ekonomskom stanju kod nas", Politika, 21. avg. 1926, str. 5</ref> * Osnovana Hrvatska pravaška revolucionarna omladina. * Uredbom povećane takse cirkusima u KSHS, što artiste stavlja u "očajan položaj".<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1939/12/24#page/14/mode/1up Vreme, 24. dec. 1939, str. 15]. digitalna.nb.rs</ref> * Prinosi žita i železnički transport u SSSR prevazišli nivo pre Prvog svetskog rata. * [[Stephen Herbert Langdon]] započeo iskopavanja u iračkom lokalitetu [[Jemdet Nasr]] gde su pronađene tablice sa proto[[Klinasto pismo|klinastim pismom]] ([[31. vijek pne.]]). * [[Gilbert N. Lewis]] predložio naziv "[[foton]]" za najmanju jedinicu radijantne energije. * Norvežanin [[Erik Rotheim]] prijavio patent za aerosolni sprej. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1926.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[1. 1.]] - [[Tihomir Vlaškalić]], društveno-politički radnik SR Srbije i SFRJ († [[1993]]) * [[1. 1.]] - [[Claudio Villa]], italijanski pjevač († [[1987]].) * [[2. 1.]] - [[Zaharije Trnavčević]], TV novinar i urednik, političar († [[2016]]) * [[3. 1.]] - [[George Martin]], muzički producent, "peti ''Beatle''" († [[2016]]) * 3. 1. - [[Felicitas Kuhn]], austrijska ilustratorica († [[2022]]) * [[15. 1.]] - [[Maria Schell]], austrijska glumica († [[2005]]) * [[17. 1.]] - [[Dobroslav Ćulafić]], društveno-politički radnik SR CG i SFRJ († [[2011]]) * [[27. 1.]] - [[Ingrid Thulin]], glumica († [[2004]]) * [[2. 2.]] - [[Danilo Nikolić]], srpski književnik († [[2016]]) * 2. 2. - [[Valéry Giscard d'Estaing]], predsednik Francuske († [[2020]]) * [[8. 2.]] - [[Neal Cassady]], pisac († [[1968]]) * 8. 2. - [[Radmila Savićević]], glumica († [[2001]]) * [[9. 2.]] - [[Josip Vrhovec]], društveno-politički radnik SRH i SFRJ († [[2006]]) * [[11. 2.]] - [[Leslie Nielsen]], glumac, komičar († [[2010]]) * [[16. 2.]] - [[John Schlesinger]], filmski režiser († [[2003]]) * [[24. 2.]] - [[Nikola Karaklajić]], novinar, šahista, prvi YU disk-džokej († [[2008]]) * [[28. 2.]] - [[Svetlana Alilujeva]], Staljinova kćerka († [[2011]]) === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[2. 3.]] - [[Stevan Vračar]], prof. Pravnog fak. u Bg. († [[2007]]) * [[4. 3.]] - [[Stjepan Zaninović]], filmski reditelj i scenarista († [[1997]]) * [[6. 3.]] - [[Branko Pleša]], glumac, režiser († [[2001]]) * 6. 3. - [[Andrzej Wajda]], režiser († [[2016]]) * 6. 3. - [[Alan Greenspan]], predsednik Federalne rezerve SAD († [[2026]]) * [[13. 3.]] - [[Miloš Gvozdenović Gvozden]], slikar, pedagog († [[2006]]) * [[16. 3.]] - [[Jerry Lewis]], glumac, komičar († [[2017]]) * [[17. 3.]] - [[Siegfried Lenz]], njemački pisac († [[2014]]) * [[24. 3.]] - [[Dario Fo]], glumac, umetnik, nobelovac za književnost († [[2016]]) * [[30. 3.]] - [[Ingvar Kamprad]], osnivač ''IKEA''-e († [[2018]]) * [[2. 4.]] - [[Jack Brabham]], vozač F1 († [[2014]]) * 2. 4. - [[Milan Puzić]], glumac († [[1994]]) * [[3. 4.]] - [[Gus Grissom]], astronaut († [[1967]]) * [[4. 4.]] - [[Borka Vučić]], bankarka († [[2009]]) * [[5. 4.]] - [[Roger Corman]], filmski režiser, producent († [[2024]]) * [[6. 4.]] - [[Ian Paisley]], alsterski političar († [[2014]]) * [[8. 4.]] - [[Dimitrije Lazarov Raša]], narodni heroj († [[1948]]) * [[9. 4.]] - [[Hugh Hefner]], osnivač ''Playboy''-a († [[2017]]) * [[11. 4.]] - [[Vera Belogrlić]], glumica i TV reditelj († [[2015]]) * [[12. 4.]] - Dragoslav Lompar, novinar i urednik RTB († [[1986]]) * [[15. 4.]] - [[Pavle Ugrinov]], (Vasilije Popović), srpski književnik, dramaturg, reditelj († [[2007]]) * [[21. 4.]] - [[Elizabeta II.]], kraljica Ujedinjenog Kraljevstva († [[2022]]) * 21. 4. - [[Savo Jovanović Sirogojno]], bombaš, narodni heroj († [[1944]]) * [[28. 4.]] - [[Harper Lee]], književnica († [[2016]]) === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[3. 5.]] - [[Ema Derossi-Bjelajac]], predsjednica Predsjedništva SR Hrvatske († [[2020]]) * [[6. 5.]] - [[Branka Mitić]], glumica († [[2012]]) * 6. 5. - [[Slobodan Perović (glumac)]] († [[1978]]) * [[8. 5.]] - [[David Attenborough]], TV voditelj * [[17. 5.]] - [[Vane Marinović]], književnik († [[1999]]) * [[23. 5.]] - [[Zoran Gluščević]], književnik i kritičar († [[2006]]) * [[26. 5.]] - [[Miles Davis]], džez muzičar († [[1991]]) * [[1. 6.]] - [[Marilyn Monroe]], američka glumica († [[1962]].) * [[3. 6.]] - [[Allen Ginsberg]], pesnik († [[1997]]) * [[11. 6.]] - [[Ante Vican]], glumac († [[2014]]) * [[18. 6.]] - [[Allan Sandage]], astronom († [[2010]]) * [[21. 6.]] - [[Krešo Novosel]], književnik, TV urednik († [[2008]]) * [[26. 6.]] - [[Olga Ban]], narodni heroj († [[1943]]) * [[28. 6.]] - [[Mel Brooks]], glumac, komičar, režiser, producent... * [[29. 6.]] - [[Stipan Marušić]], društveno-politički radnik SAPV, SRSr i SFRJ († [[1974]]) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[3. 7.]] - [[Predrag Heruc]], učesnik NOB († [[1945]]) * [[4. 7.]] - [[Alfredo Di Stéfano]], argentinski i španski fudbaler († [[2014]]) * [[10. 7.]] - [[Pavle Vuisić]], srpski glumac († [[1988]]) * 10. 7. - [[Fred Gwynne]], glumac († [[1993]]) * [[14. 7.]] - [[Harry Dean Stanton]], glumac († [[2017]]) * [[20. 7.]] - [[Ilija Ivezić]], glumac († [[2016]]) * [[24. 7.]] - [[Ankica Tuđman]], prva dama Hrvatske († [[2022]]) * [[28. 7.]] - [[Vlasta Velisavljević]], glumac († [[2021]]) * [[2. 8.]] - [[Jug Grizelj]], novinar († [[1991]]) * [[3. 8.]] - [[Tony Bennett]], pevač († [[2023]]) * [[4. 8.]] - [[Nada Šakić]], rođ. Tambić, čuvarka u Staroj Gradiški († [[2011]]) * [[13. 8.]] - [[Fidel Castro]], revolucionar, predsednik Kube († [[2016]]) * [[14. 8.]] - [[René Goscinny]], crtač stripa († [[1977]]) * [[17. 8.]] - [[Jiang Zemin]], predsednik NR Kine († [[2022]]) * [[18. 8.]] - [[Ilija Gligorijević]], arhitekta († [[2007]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[8. 9.]] - [[Sergio Pininfarina]], dizajner automobila († [[2012]]) * [[15. 9.]] - [[Jean-Pierre Serre]], matematičar * [[23. 9.]] - [[John Coltrane]], džez saksofonista († [[1967]]) * [[26. 9.]] - [[Stevan Karamata]], geolog († [[2015]]) * [[6. 10.]] - [[Petar Omčikus]], slikar i akademik († [[2019]]) * [[10. 10.]] - [[Mladen Oljača]], književnik († [[1994]]) * [[12. 10.]] - [[Milovan Vidak]], slikar († [[2003]]) * [[15. 10.]] - [[Michel Foucault]], filozof, istoričar ideja († [[1984]].) * [[18. 10.]] - [[Chuck Berry]], rock kantautor i gitarista († [[2017]]) * 18. 10. - [[Klaus Kinski]], glumac († [[1991]]) * [[29. 10.]] - [[Necmettin Erbakan]], premijer Turske († [[2011]]) * [[31. 10.]] - [[Jimmy Savile]], TV i radio osoba († [[2011]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 11.]] - [[Joan Sutherland]], operska pevačica, sopran († [[2010]]) * [[13. 11.]] - [[Zvonimir Červenko]], general HV († [[2001]]) * [[16. 11.]] - [[Miko Tripalo]], hrvatski političar († [[1995]].) * [[23. 11.]] - [[Sathya Sai Baba]], indijski duhovni vođa († [[2011]].) * [[30. 11.]] - [[Richard Crenna]], glumac († [[2003]]) * [[8. 12.]] - [[Stevo Žigon]], glumac († [[2005]]) * [[9. 12.]] - [[Raif Dizdarević]], predsjednik Predsjedništva SFRJ († [[2026]]) * [[13. 12.]] - [[Nikola Janković]], vajar, akademik SANU († [[2017]]) * [[19. 12.]] - [[Nikola Dekleva]], lekar i naučnik († [[2003]]) * [[20. 12.]] - [[Geoffrey Howe]], britanski političar († [[2015]]) * [[22. 12.]] - [[Hajrudin Krvavac]], filmski režiser († [[1992]]) === Kroz godinu === * [[Boško Buha]], bombaš, narodni heroj († [[1943]]) * [[Milja Marin]], partizanka, "Kozarčanka" († [[2007]]) * [[Enes Čengić]], novinar, publicista († [[1995]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1926.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[4. 1.]] - [[Margherita di Savoia]], italijanska kraljica majka (* [[1851]]) * [[21. 1.]] - [[Camillo Golgi]], lekar, biolog, nobelovac (* [[1843]]) * [[28. 1]] - [[Ernest Troubridge]], britanski admiral, bivši šef misije u Srbiji (* [[1862]]) * [[30. 1.]] - [[Barbara La Marr]], glumica (* [[1896]]) * [[2. 2.]] - [[Vladimir Suhomlinov]], bivši ruski ministar rata (* [[1848]]) * [[14. 2.]] - [[John Jacob Bausch]], optičar, suosnivač ''Bausch & Lomb'' (* [[1830]]) * [[21. 2.]] - [[Heike Kamerlingh Onnes]], fizičar, nobelovac (* [[1853]]) * [[24. 2.]] - [[Anđelija Lazarević]], slikarka i književnica (* [[1885]]) * 24. 2. - [[Ivan Lorković]], hrvatski političar (* [[1876]]) * [[1. 3.]] - [[Dragutin Ilić]], srpski književnik (* [[1858]]) * [[9. 3.]] - [[Mikao Usui]], osnivač terapije ''reiki'' (* [[1865]]) * [[17. 3.]] - [[Aleksej Brusilov]], ruski carski general (* [[1853]]) * [[28. 3.]] - Philippe od Orléansa, pretendent na francusko prijestolje, kao Philippe VIII (* [[1869]]) * 29. 3. - Jovan Aničić, hajduk u okolini Požege i Arilja<ref>"Pogibija hajduka Aničića", Politika, 30. mart 1926, str. 5</ref> * 29. 3.? - Sibin Vukašinović, hajduk u okolini Prizrena<ref>"Samoubistvo hajduka Sibina", Politika, 31. mart 1926, str. 8</ref> === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[4. 4.]] - [[August Thyssen]], industrijalac (* [[1842]]) * [[7. 4.]] - [[Giovanni Amendola]], italijanski novinar, antifašista (* [[1882]]) * [[17. 4.]] - [[Hermann Bollé]], arhitekt u Zagrebu (* [[1845]]) * [[24. 4.]] - [[Sunjong od Koreje|Sunjong]], poslednji vladar Koreje (* [[1874]]) * [[25. 4.]] - [[Savo Nakićenović]], sveštenik, geograf, istoričar i etnolog (* [[1882]]) * [[30. 4.]] - [[Bessie Coleman]], prva crnkinja pilot u SAD (* [[1892]]) * [[14. 5.]] - [[Jovan Miodragović]], prof. Učiteljske škole u Beogradu (* [[1853]]) * [[16. 5.]] - [[Mehmed VI]], poslednji osmanski sultan (* [[1861]]) * maj - [[Franjo Vulč]], član KPJ (* [[1891]]) * [[25. 5.]] - [[Simon Petljura]], ukrajinski novinar i političar (* [[1879]]) * [[9. 6.]] - [[Janko Ibler]], hrvatski publicist i književni kritičar (* [[1862]].) * [[10. 6.]] - [[Antoni Gaudí]], arhitekta (* [[1852]]) * [[14. 6.]] - [[Branko Vodnik]], hrvatski književnik i povjesničar (* [[1879]].) * 14. 6. - [[Mary Cassatt]], slikarica (* [[1844]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[2. 7.]] - [[Émile Coué]], psiholog, popularizator autosugestije (* [[1857]]) * [[12. 7.]] - [[Gertrude Bell]], spisateljica, arheologinja, administratorka, špijun (* [[1868]]) * [[18. 7.]] - [[Leopold Lojka]], šofer Franca Ferdinanda (* 1885-6) * [[20. 7.]] - [[Feliks Dzeržinski]], osnivač sovjetske tajne policije Čeka (* [[1877]]) * [[26. 7.]] - [[Krste Petkov Misirkov]], filolog (* [[1874]]) * [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]], američki filmski glumac (* [[1895]].) * [[26. 8.]] - [[Ugyen Wangchuck]], kralj Butana (* [[1862]]) * [[5. 9.]] - [[Karl Harrer]], novinar, suosnivač DAP, prethodnice NSDAP (* [[1890]]) * [[14. 9.]] - [[John Louis Emil Dreyer]], astronom (* [[1852]]) * [[15. 9.]] - [[Rudolf Eucken]], filozof, nobelovac za književnost (* [[1846]]) * [[21. 9.]] - [[Léon Charles Thévenin]], telegrafski inženjer (* [[1857]]) * [[24. 9.]] - [[Jovan Jugović]], vojni pilot (* [[1886]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 10.]] - [[Emil Kraepelin]], pionir moderne psihijatrije (* [[1856]]) * [[11. 10.]] - [[Hymie Weiss]], gangster (* [[1898]]) * [[12. 10.]] - [[Paul Puhallo von Brlog]], austrougarski general (* [[1856]]) * [[19. 10.]] - [[Victor Babeș]], bakteriolog (* [[1854]]) * [[20. 10.]] - [[Eugene V. Debs]], američki sindikalni lider (* [[1855]]) * [[31. 10.]] - [[Harry Houdini]], američki iluzionist i eskapist (* [[1874]].) * 31. 10. - [[Anteo Zamboni]], anarhista (* [[1911]]) * [[3. 11.]] - [[Annie Oakley]], strijelkinja (* [[1860]]) * [[5. 11.]] - [[Draga Ljočić]], prva žena lekar u Srbiji (* [[1855]]) * [[26. 11.]] - [[John Browning]], projektant oružja (* [[1855]]) * [[4. 12.]] - [[Ivana Kobilca]], slovenska slikarica (* [[1861]]) * [[5. 12.]] - [[Claude Monet]], francuski slikar (* [[1840]].) * [[10. 12.]] - [[Nikola Pašić]], višestruki premijer Srbije i KSHS (* [[1845]]) * [[17. 12.]] - [[Lars Magnus Ericsson]], osnivač ''Ericsson''-a (* [[1846]]) * [[25. 12.]] - [[Joshihito, car Taishō]], japanski vladar (* [[1879]]) * [[29. 12.]] - [[Rainer Maria Rilke]], pesnik (* [[1875]]) === Kroz godinu === * [[Milica Avirović]], glumica (* [[1898]]) * [[Paulina Matijević]], dobrotvorka (* 1856, 1861?) == Nobelova nagrada za 1926. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Jean Baptiste Perrin]] (rad na diskontinalnoj strukturi materije, naročito za otkriće [[sedimentaciona ravnoteža|sedimentacione ravnoteže]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Theodor Svedberg]] (rad na disperznim sistemima) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Johannes Fibiger]] (otkriće [[Gongylonema neoplasticum|Spiroptera carcinoma]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Grazia Deledda]] (idealistički nadahnuti zapisi koji s plastičnom jasnoćom oslikavaju život na njenom rodnom ostrvu i s dubinom i simpatijom se bave sa ljudskim problemima uopšte) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Aristide Briand]] i [[Gustav Stresemann]] (potpisnici [[Ugovori iz Locarna|Ugovorâ iz Locarna]]) == Reference == {{reference}} {{commonscat|1926}} [[Kategorija:1926.]] bd6c639ecq10q2bx695f11846lx2ni7 Thai Airways International 0 24036 42683437 42261885 2026-09-05T20:11:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683437 wikitext text/x-wiki {{Avio kompanija | avio kompanija =Thai Airways International | logo = | logo_size =215px | flota =91 | destinacije =74 | IATA =TG | ICAO =THA | oznaka =THAI | parent =Thai Airways International | company_slogan = | nastala =1960 | sedište =[[Datoteka:Flag of Thailand.svg|20px]] [[Bangkok]], [[Tajland]] | glavne ličnosti=Apinant Suraseranee (predsjednik), Chalit Pookpasuk([[predsjedatelj]]) | centar =[[Aerodrom Suvarnabhumi]]<br />[[Međunarodni aerodrom Phuket]] | focus_cities =[[Međunarodni aerodrom Chiang Mai]]<br />[[Međunarodni aerodorm Hat Yai]] | frequent_flyer =[[Royal Orchid Plus]] | lounge =Royal First Lounge<br />Royal Orchid Spa<br />Royal Silk Lounge<br />Royal Orchid Lounge | alliance =[[Star Alliance]] | vebsajt =[http://www.thaiairways.com www.thaiairways.com] }} '''Thai Airways International''' ({{lang-th|การบินไทย}}) je nacionalni zračni prijevoznik [[Tajland]]a, koji djeluje s [[Aerodrom Suvarnabhumi|Aerodroma Suvarnabumi]], te je osnivač mreže [[Star Alliance]]. Kao i [[Singapore Airlines]], Thai nudi neke od najdužih [[Non-stop let|non-stop komercijalnih letova]] od [[Bangkok]]a do [[New York]]a i [[Los Angeles]]a. == Vanjske veze == {{Commonscat|Thai Airways International}} * [http://www.thaiairways.com/ Thai Airways International] * [http://www.thaiair.com/About_Thai/Newsroom/Press_Release/Press_Year_2006/press0506_135.htm Thai Airways International Newsroom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070223044432/http://www.thaiair.com/About_Thai/Newsroom/Press_Release/Press_Year_2006/press0506_135.htm |date=2007-02-23 }} * [http://www.thaiairways.com/Royal_Orchid_Plus/default.htm Royal Orchid Plus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070315021332/http://www.thaiairways.com/Royal_Orchid_Plus/default.htm |date=2007-03-15 }} * [http://www.airlinequality.com/Forum/thai.htm Thai Airways International Passenger Opinions]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.staralliance.com/ Star Alliance] [[Kategorija:Aviokompanije]] 6an4pjtpga51qpikxm2i4jac9lk42hu Velika Srbija 0 29265 42683491 42644915 2026-09-06T08:54:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683491 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Servia1350AD.png{{!}}class=notpageimage|thumb|[[Dušan Nemanjić|Dušanovo]] [[dušanovo carstvo|carstvo]] iz [[14. vijek|14. veka]] je izvor legitimiteta ranih projekata [[Stara Srbija|srpske ekspanzije ka jugu]].<ref name="Na%C4%8Dertanije"/><ref name="Komisija">[http://www.archive.org/details/reportofinternat00inteuoft Report of the International Commission to Inquire into the Causes and Conduct of the Balkan Wars]</ref>]] [[Datoteka:Greater Serbia in Yugoslavia.png|thumb|Nakon [[Nastanak Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca|stvaranja]] [[Jugoslavija|Jugoslavije]] velikosrpske aspiracije se [[Karlobag-Ogulin-Karlovac-Virovitica|usmeravaju ka zapadu]].]] '''Velika Srbija''' je [[Iredentizam|irendetistička]] ideja koja ima za cilj da ujedini u jednu [[država|državu]] sve teritorije na kojima [[Srbi]] žive ili su nekada živeli.<ref>Ovo podrazumeva i oblasti srednjevekovne srpske države u kojima Srbi odavno ne čine većinsko stanovništvo, kao i neke istorijske oblasti kojima su srpski feudalci samo privremeno upravljali (vidi [[Stara Srbija]]).</ref> Ova ideja se tokom istorije javljala u različitim vidovima i pod različitim imenima. Ideja o stvaranju velike srpske države je nastala u [[19. vijek|19. veku]] u vreme nacionalnog buđenja širom Evrope i borbe srpskog naroda za nezavisnost. Najjasnije je uobličena [[1844]]. godine u [[Načertanije|Načertaniju]] [[Ilija Garašanin|Ilije Garašanina]], tajnom političkom programu [[Kneževina Srbija|Kneževine Srbije]],<ref name="Encyclopedia%20of%20Eastern%20Europe">{{Cite web |title=''Načertanije'', Encyclopedia of Eastern Europe |url=http://www.questiaschool.com/read/106918273?title=N%3A%20Na%C4%8Dertanije |access-date=2010-01-12 |archive-date=2009-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091009071152/http://www.questiaschool.com/read/106918273?title=N%3A%20Na%C4%8Dertanije |dead-url=yes }}</ref> prema kojem bi nova srpska država uključila i multietničke oblasti [[Balkan]]a, poput [[Makedonija|Makedonije]], [[Bosna|Bosne]] i [[Hercegovina|Hercegovine]].<ref name="Encyclopedia%20of%20Eastern%20Europe"/> Tokom 19. veka srpska inteligencija, uz izuzetak mislilaca sa [[levica|levice]] koji su bili za stvaranje [[Balkanska federacija|Balkanske federacije]], je uglavnom prihvatila ideju ujedinjenja svih Srba u jednu veliku srpsku državu. Ovakav program su prihvatili i mnogi srpski vladari i državnici, uključujući [[Aleksandar Karađorđević (knez)|kneza Aleksandra Karađorđevića]],<ref>Za Aleksandra Karađorđevića je Garašanin, kao ministar unutrašnjih poslova, izradio svoje Načertanije.</ref> [[Mihailo Obrenović|Mihaila Obrenovića]],<ref>Vladavina Mihaila Obrenovića je vođena „velikom idejom“, a Garašanin je bio njegov ministar inostranih poslova.</ref> [[Nikola Pašić|Nikolu Pašića]],<ref name="Hall"/><ref>[http://media.srpskinacionalisti.com/index.php?id=37 Vojislav Šešelj, Ideologija srpskog nacionalizma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070110201126/http://media.srpskinacionalisti.com/index.php?id=37 |date=2007-01-10 }} ''I Nikola Pašić je krajem rata davao diplomatske izjave o južnoslovenskom ujedinjenju, ali svi raspoloživi dokumenti, savremenici i istoričari svedoče da je njemu primarna bila Velika Srbija'' (str. 717). ''Kako zapaža Vasa Čubrilović, Nikola Pašić preuzima od Ilije Garašanina „...ujedinjenje Srpstva, uključujući Bosnu i Hercegovinu, Staru Srbiju i Makedoniju i Crnu Goru s izlazom Srbije na more“'' (str. 978).</ref> i mnoge druge. Sve političke partije [[Kraljevina Srbija|Kraljevine Srbije]], osim [[Srpska socijaldemokratska partija|socijaldemokratske]], imale su za cilj stvaranje Velike Srbije, odnosno „ujedinjenje srpstva“.<ref>[http://books.google.com/books?id=KfqbujXqQBkC&pg=PA109&dq=%22Balkan+Federation%22&as_brr=3&client=firefox-a&cd=6#v=onepage&q=%22Balkan%20Federation%22&f=false Ivo Banac, The national question in Yugoslavia: origins, history, politics (str. 110)]</ref> Do [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]], teritorija Srbije se neprestano širila.<ref>Holm Zundhausen: Istorija Srbije – od 19. do 21. veka, CLIO, Beograd, 2009.</ref><ref>[http://books.google.com/books?id=HGI0Zhj6OcIC&printsec=frontcover&source=gbs_v2_summary_r&cad=0#v=onepage&q=Serbia%27s%20expansion Heavenly Serbia: From Myth to Genocide], [[New York University Press]], 1999. (str. 89.)</ref> Nakon [[Prvi svjetski rat|prvog svetskog rata]] srpska politička elita se odlučuje za [[nastanak Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca|stvaranje Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca]], proklamovane zajednice jugoslovenskih naroda, koju mnogi smatraju velikosrpskom tvorevinom.<ref name="Stevan%20Dedijer"/><ref name="knowledgerush">[http://www.knowledgerush.com/kr/encyclopedia/Greater_Serbia/ Greater Serbia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421095928/http://www.knowledgerush.com/kr/encyclopedia/Greater_Serbia/ |date=2014-04-21 }} (knowledgerush.com)</ref> Tokom [[Drugi svjetski rat|drugog svetskog rata]] u Jugoslaviji je vođen građanski rat između [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]], pristalica ravnopravnog jugoslovenskog ujedinjenja<ref>Odluka [[Drugo zasjedanje AVNOJ-a|Drugog zasedanja AVNOJ-a]]: „''Da se stvori federalna Jugoslavija, zasnovana na pravu o samoopredeljenju, u kojoj je planirano da južnoslovenski narodi: Srbi, Hrvati, Slovenci, Makedonci i Crnogorci žive u ustavnim republikama sa jednakim pravima''“.</ref> i [[četnici|četnika]], zagovornika stvaranja velike Srbije u okviru velike Jugoslavije.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%94._%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D1%83_%D0%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%88%D0%B8%D1%9B%D1%83_%D0%BE%D0%B4_20.12.1941. Instrukcija D. Mihailovića Pavlu Đurišiću od 20.12.1941.]: „''Stvoriti veliku Jugoslaviju i u njoj veliku Srbiju, etnički čistu u granicama Srbije — Crne Gore — Bosne i Hercegovine — Srema — Banata i Bačke''“.</ref> Porazom [[četnici|četnika]] u [[Drugi svjetski rat|Drugom svetskom ratu]] poražena je i velikosrpska politika, a [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] je preuređena na federalnom principu. Nakon [[Josip Broz Tito|Titove]] smrti, [[1980-e|1980-ih]] godina dolazi do obnavljanja velikosrpskih težnji, koje su, prethodno, više decenija bile zatomljene. Tokom [[ratovi u bivšoj Jugoslaviji|jugoslovenskih ratova]], srpska politička elita je [[Udruženi zločinački poduhvat|udruženim zločinačkim poduhvatom]] na [[Jugoslavija|jugoslovenskom]] prostoru pokušala da stvori državu koja bi ujedinila sve Srbe,<ref name="%C5%A0e%C5%A1elj%20ICTY%20Case%20information%20sheet">[http://www.un.org/icty/cases-e/cis/seselj/cis-seselj.pdf Šešelj ICTY Case information sheet]</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6743607.stm Serb leader jailed for war crimes]</ref> što je rezultiralo masovnim [[ratni zločin|ratnim zločinima]] i [[etničko čišćenje|etničkim čišćenjem]].<ref name="UN"/> Ideja Velike Srbije kosi s većinskom voljom pripadnika drugih nacija da ne žive u toj državi.<ref name="knowledgerush"/> Balkanski narodi vekovima žive izmešani jedni sa drugima i nemoguće je stvaranje velike nacionalne države bez uključivanja brojnih [[Etnička grupa|etničkih grupa]] protiv njihove volje.<ref name="knowledgerush"/> Tokom istorije, svi takvi pokušaji stvaranja Velike Srbije su se završavali zločinima etničkog čišćenja, [[progon]]ima nesrpskih naroda, pa i [[genocid]]om.<ref>Za Balkanske ratove videti [[Zločini nad Albancima u Balkanskim ratovima]], za Drugi svetski rat videti [[Zločini četnika u Drugom svetskom ratu]], za jugoslovenske ratove videti [[Masakr u Srebrenici|Genocid u Srebrenici]], itd.</ref> == Velikosrpska ideologija u 19. vijeku == [[Datoteka:Pashaluk of Belgrade and teritorial annexion in 1833.png|thumb|desno|[[Kneževina Srbija]] sredinom 19. veka.]] Ideja ujedinjenja svih Srba u jednu državu je uobličena početkom [[19. vijek|19. veka]], kao program nacionalne integracije i stvaranja nacionalne države u maksimalnim granicama. Ova pojava ranoga 19. veka je bila uobičajena među evropskim narodima koji su nacionalno buđenje doživeli u razdoblju tokom i posle [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]] i [[Napoleonski ratovi|Napoleonskih ratova]]. Nakon viševekovnog života bez sopstvene države, u vreme nacionalnog preporoda u [[19. vijek|19. veku]], srpski učenjaci su tražili istorijske uzore za obnovu srpske državnosti. Ovo „sveto pravo istoričesko“ se uglavnom temelji na kratkotrajnom [[Dušan Nemanjić|Dušanovom]] [[dušanovo carstvo|srpskom carstvu]] iz [[14. vijek|14. veka]]<ref name="Na%C4%8Dertanije">[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D1%87%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B5 Ilija Garašanin, Načertanije]</ref>, koje je bilo terotorijalno najprostranija [[historija srednjovjekovne Srbije|srpska srednjovekovna država]]. Razni [[srpska pravoslavna crkva|srpski crkveni]] visokodostojnici ([[Arsenije Gagović]], [[Stevan Stratimirović]]) su putovali u Rusiju gde su ruskom caru predlagali planove za obnovu "Carstva Slavjano-Serbskoga".<ref name="%C5%A0e%C5%A1elj"/> [[1807]]. godine i crnogorski vladika [[Petar I Petrović Njegoš]] šalje ruskom caru plan o obnovi ''Slavjano-serbskog carstva'', proširenjem [[Crna Gora|Crne Gore]] na [[Hercegovina|Hercegovinu]], [[Dalmacija|Dalmaciju]] i [[Dubrovnik]], koji bi postao prestonica.<ref>[http://www.njegos.org/petrovics/slavserb.htm Plan Petra I Petrovića o formiranju slaveno-serbskoga carstva]</ref><ref>[http://books.google.com/books?id=0_3Wt46vBv8C&pg=PA40&dq=serbian+empire&num=50&ei=xhz8SvPODIfcM-PDlPIO&client=firefox-a#v=onepage&q=serbian%20empire&f=false Stevan K. Pavlowitch, Serbia: the history behind the name]</ref> === Načertanije Ilije Garašanina (1844) === {{Glavni članak|Načertanije|Ilija Garašanin}} [[Načertanije]] (''nacrt'') je nekadašnji tajni „program [[Spoljni odnosi Srbije|spoljašne]] i nacionalne [[politika|politike]] [[Kneževina Srbija|Srbije]]“<ref>Prema podnaslovu samog Načertanija.</ref>, koji je krajem [[1844]]. godine napisao [[ministar]] unutrašnjih dela [[Ilija Garašanin]] (1812–1874) za [[knez]]a [[Aleksandar Karađorđević (knez)|Aleksandra Karađorđevića]] (1842–1858).<ref name="Encyclopedia%20of%20Eastern%20Europe"/> [[Datoteka:Илија Гарашанин.jpg|left|thumb|150px|[[Ilija Garašanin]]]] [[Datoteka:Balkans in 1350 (134038106).jpg|thumb|desno|Karta [[Dušanovo carstvo|Dušanovog carstva]], prema istoriografiji 19. veka]] {{izdvojeni citat|Čerta je i temelj srpske politike, da se ona ne ograničava na sadašnje njene granice, no da teži sebi priljubiti sve narode srpske koji ju okružavaju.<ref>[http://www.e-novine.com/stav/37738-Otkrovenije-Velike-Srbije.html Otkrovenije Velike Srbije]</ref>|Ilija Garašanin, Načertanije}} Prema Načertaniju, Srbija bi trebalo da radi na oslobađanju [[Srbi|Srba]] i ostalih [[Slaveni|Slovena]] i na pripajanju susednih oblasti [[Bosna|Bosne]], [[Hercegovina|Hercegovine]], [[Crna Gora|Crne Gore]] i [[Severna Albanija|Severne Albanije]] (što je podrazumevalo i [[Kosovo]]<ref name="%C4%8Cedomir%20Popov">{{Cite web |title=Čedomir Popov, Velika Srbija — stvarnost i mit |url=http://www.ojkrajino.com/knjige/VELIKA%20SRBIJA%20-%20AKADEMIK%20CEDOMIR%20POPOV.pdf |access-date=2010-01-12 |archivedate=2011-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717140241/http://www.ojkrajino.com/knjige/VELIKA%20SRBIJA%20-%20AKADEMIK%20CEDOMIR%20POPOV.pdf |deadurl=yes }}</ref>), tada u sastavu [[Otomansko Carstvo|Osmanskog carstva]], te kasnije i [[Srem]]a, [[Bačka|Bačke]] i [[Banat]]a, tada u sastavu [[Austro-Ugarska|Austrougarske]]. Glavna [[propaganda|propagandna]] aktivnost Srbije bi se zasnivala na pripremanju stanovništva ovih oblasti na sjedinjenje sa Srbijom.<ref name="Encyclopedia%20of%20Eastern%20Europe"/> Borba za prisajedinjenje ovih oblasti bila bi vođena postepenim otkidanjem otomanskih teritorija, u procesu nezaustavljivog propadanja carstva.<ref name="%C4%8Cedomir%20Popov"/> Prema Garašaninu, Srbija polaže „sveto pravo istoričesko“ na ove zemlje, koje se temelji na [[Dušan Nemanjić|Dušanovom]] [[dušanovo carstvo|srpskom carstvu]] iz [[14. vijek|14. veka]]. Na tom temelju treba ponovo podići veliku srpsku državu: {{izdvojeni citat|Srbija mora nastojavati da od zdanija turske države samo kamen po kamen ocepljuje i prima kako bi od ovog dobrog materijala na starom i dobrom temelju starog carstva srbskog, opet veliku novu srbsku državu sagraditi i podignuti mogla.}} [[1848]]. godine su Ilija Garašanin i [[Konstantin Nikolajević]] zajedno sastavili politički program nazvan [[Srpske sjedinjene države]], koji je predviđao podelu [[Otomansko Carstvo|Otomanskog carstva]] na dva vicekraljevstva, Azijsku Tursku i Srpske sjedinjene države, koje bi ujedinile sve [[Slaveni|Slovene]] evropskog dela Carstva.<ref name="Ilija%20Gara%C5%A1anin">[http://www.namestuvoljno.com/magazin/trebalo-bi-znati/81-ilija-garaanin.html Ilija Garašanin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191207094957/http://www.namestuvoljno.com/magazin/trebalo-bi-znati/81-ilija-garaanin.html |date=2019-12-07 }} (dobavljeno 22.06.09.)</ref> Garašanin je u početku bio pristalica borbe za velikosrpsku državu, da bi kasnije, kao ministar spoljnih poslova [[Mihailo Obrenović|kneza Mihaila]] (1860–1868), evoluirao prema [[Jugoslavija|jugoslovenskom]] rešenju, uspostavljajući veze sa jugoslovenskim i [[ilirski pokret|ilirskim pokretom]] u [[Habsburška Monarhija|Habzburškoj monarhiji]] (biskupom [[Štrosmajer]]om) i bugarskim revolucionarnim organizacijama.<ref name="%C4%8Cedomir%20Popov"/> Kao tajni dokument, Garašaninovo Načertanije je bilo zvaničan program dve srpske vlade - kneza Aleksandra Karađorđevića i kneza Mihaila Obrenovića. Program Načertanja su sledile sve srpske [[desnica|desničarske]] formacije u narednim decenijama.<ref>''Načertanije'', [[Enciklopedija Jugoslavije]], MCMLVIII, Zagreb</ref> === Srbi svi i svuda Vuka Karadžića (1849) === {{Glavni članak|Srbi svi i svuda|Vuk Karadžić}} [[Srbi svi i svuda]] je naziv spisa [[Vuk Stefanović Karadžić|Vuka Stefanovića Karadžića]] iz [[19. vijek|XIX vijeka]], u kojem on zastupa tezu da su svi govornici [[štokavština|štokavštine]], bez obzira na vjeru, tradiciju ili regionalnu pripadnost, u stvari Srbi. Spis je objavljen [[1849]]. godine u [[Beč]]u, kao deo knjige ''[[Kovčežić za istoriju, jezik i običaje Srba sva tri zakona]]'', ali je napisan još [[1836]]. godine, zbog čega ga neki autori smatraju prvim projektom velike Srbije.<ref name="Kurir">{{Cite web |title=Velika Srbija (Kurir) |url=http://www.kurir-info.rs/clanak/politika/kurir-04-11-2008/velika-srbija |access-date=2010-01-12 |archivedate=2009-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406031202/http://www.kurir-info.rs/clanak/politika/kurir-04-11-2008/velika-srbija |deadurl=yes }}</ref> [[Datoteka:VukKaradzic.jpg|left|thumb|150px|[[Vuk Stefanović Karadžić]]]] [[Datoteka:Dijalekti-Štokavskog-narečja.svg|thumb|desno|[[Štokavski dijalekti]]]] Vuk u članku tvrdi da su Srbi svi koji govore srpskim jezikom, a srpskim jezikom naziva sve [[štokavština|štokavske govore]]. Tako on zaključuje da postoje "Srbi triju zakona" (odnosno vera), ali samo oni „grčkog zakona“ (pravoslavne vere) sebe zovu Srbima ili „Srbljima“, a ostali „ovoga imena neće da prime“, pa se oni „zakona turskoga“ nazivaju [[Turci]]ma, a oni „zakona rimskoga“ sebe zovu po mestima u kojima žive, npr. [[Slavonci]], [[Bosanci i Hercegovci|Bosanci]] (ili [[Bošnjaci]]), [[Dalmatinci]], [[Dubrovčani]] ili u Bačkoj [[Bunjevci]]ma, u Sremu, Slavoniji i Hrvatskoj [[Šokci]]ma, a oko Dubrovnika i po Boci [[Latini]]ma. Vuk je smatrao da je štokavski dijalekt srpski, a da je pravi hrvatski narodni jezik može samo [[čakavsko narječje|čakavski dijalekt]] (dok je [[kajkavsko narječje|kajkavski dijalekt]] slovenački), pa je shodno primeni ove teorije teritorija na kojoj žive većinom Hrvati svedena na Istru, severni deo istočne obale Jadrana i na većinu jadranskih ostrva. Iako ovo nije bila originalna Vukova zamisao, već mišljenje prisutno u ranoj slavistici XIX veka ([[Jozef Dobrovski|Josef Dobrovský]], [[Pavel Josef Šafařík|Pavel Josef Šafařik]]), neki Vukovi savremenici su je ocenjivali kao pristrasnost i nacionalizam. U narednim godinama su objavljeni kritički osvrti više hrvatskih autora u kojima se pobija Karadžićev jezički pansrbizam (spisi [[Bogoslav Šulek|Bogoslava Šuleka]], [[Ante Starčević]]a, [[Mirko Bogović|Mirka Bogovića]], [[Adolfo Veber Tkalčević|Adolfa Vebera Tkalčevića]] i drugih). Zbog proglašavanja svih [[Štokavci|štokavaca]] Srbima, savremeni hrvatski autori smatraju da je „Vuk među Srbima položio temelj velikosrpskih ambicija“.<ref>{{Cite web |title=RAZGOVOR: DR. MATO ARTUKOVIĆ |url=http://www.glas-koncila.hr/rubrike_interview.html?news_ID=4860 |access-date=2010-01-12 |archivedate=2007-07-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070715055501/http://www.glas-koncila.hr/rubrike_interview.html?news_ID=4860 |deadurl=yes }}</ref> Komentarišući "Načertanije" i "Srbi svi i svuda" britanski povjesničar [[Noel Malcolm]] kaže: {{izdvojeni citat|Ipak je pomalo anakrono promatrati sva ta nastojanja samo u svjetlu ekspanzionizma "Velike Srbije". U ono vrijeme Srbija je bila jedina država koja je eventualno mogla igrati ulogu kakvu je [[Pijemont]] odigrao u ujedinjavanju Italije. Svaki Srbin koji je priželjkivao nezavisnu južnoslavensku državu dakako da je vidio tako nešto u proširenju Srbije. S druge strane, bilo je mnogo hrvatskih intelektualaca, primjerice [[Ante Starčević]] i [[Eugen Kvaternik]], koji su zastupali sličnu ideologiju, samo sa suprotnim predznakom, prema kojoj su svi Bošnjaci bili Hrvati.<ref name="Malcolm">[http://utickibosnjaci.com/video/media/document/393.pdf Povijest Bosne - Noel Malcolm]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|[[Noel Malcolm]]}} === Politika Mihaila Obrenovića (1860-1868) === {{Glavni članak|Mihailo Obrenović}} Knez [[Mihailo Obrenović]] se tokom svoje druge vladavine ([[1860]]-[[1868]]) umnogome oslanjao na politički program Načertanija, sa Ilijom Garašaninom na čelu ministarstva inostranih poslova. Njegova politika, nošena „velikom idejom“, je nastojala da Srbija dobije Bosnu i Hercegovinu.<ref name="Evropa%20i%20srpsko%20pitanje">[http://sr.wikisource.org/wiki/%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D1%81%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%9A%D0%B5_5 Vasilj Popović, Evropa i srpsko pitanje]</ref> Porta je odbijala Mihailove predloge da njegovom vazalnom području pripoji Bosnu i Hercegovinu, smatrajući njegove težnje delom ruskih aspiracija na Istoku. [[Datoteka:Spomenik knez mihailo.jpg|left|thumb|150px|[[Knez Mihailo]] sa konja pokazuje ka [[Prizren]]u.]] [[Datoteka:Map of the Serb population, 1862, H. Thiers.png|thumb|desno|Velika Srbija po francuskoj karti iz [[1862]]. godine]] Politika kneza Mihaila je imala podršku [[Drugo francusko carstvo|Francuskog carstva]] na čelu sa [[Napoleon III|Napoleonom III]], čiji je plan za rešenje istočnog pitanja na Balkanu uzimao Srbiju kao [[Pijemont]] oko koga je trebalo da se okupe svi balkanski slovenski narodi, uključujuči i Bugare.<ref name="Evropa%20i%20srpsko%20pitanje"/> Knez [[Mihailo Obrenović]] je sa bugarskim emigrantima u [[Bukurešt]]u [[14. 1.|14. januara]] [[1867]]. zaključio Bukureštanski ugovor o zajedničkoj državi Srba i Bugara.<ref>[http://www.spcportal.org/index.php?pg=1941&lang=sr Knez Mihailo III Obrenović]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Francuska je objavila svoj program za reforme u Turskoj notom od [[22. 2.|22. februara]] 1867.<ref name="Evropa%20i%20srpsko%20pitanje"/> Međutim, nakon poraza u [[Francusko-pruski rat|francusko-pruskom ratu]] (1870-1871) francuska politika je za duže vreme potisnuta sa Balkana. Posle smrti kneza Mihaila, ruski režim je počeo prenositi težište balkanske politike na Bugare.<ref name="Evropa%20i%20srpsko%20pitanje"/> Austrija je odpočetka bila protiv, tako da više ni jedna velika sila nije podržavala tako zamišljenu obnovu "srpskog carstva". === Markovićeva kritika velikosrpske politike === {{Glavni članak|Svetozar Marković|Balkanska federacija}} Sam izraz ''Velika Srbija'' je prvi put, i to kritički, u svojim delima upotrijebio srpski socijalist [[Svetozar Marković]]: {{izdvojeni citat|Čim se monarhična vlada utvrdila u zemlji, ona je odmah počela pomišljati da rasprostrani granice svoje vlasti i van Srbije ... Misao da se Bosna i Hercegovina sjedine sa Srbijom počela se širiti i u Srbiji i kod tamošnjeg naroda. To je bilo načelo politike koja je poznata pod imenom Velika Srbija.<ref>Svetozar Marković, Načela narodne ekomonije, sveska II (str. 170), Nolit, Beograd, 1975.</ref>}} Marković je velikosrpsku politiku Kneza Mihajla smatrao ništavnom, jer su protiv nje bile neodoljive prepone. Prva i najjača prepona je bila nezavisna [[Crna Gora]], koja je imala iste pretenzije na Hercegovinu, Bosnu i Staru Srbiju kao i Srbija, i koja je jasno težila da osnuje sasvim nezavisnu srpsku državu. Druga snažna prepona je bila bosanska vlastela sa njenim davnašnjim pravima. Marković je verovao da je nemoguće dobiti Bosnu mirnim putem ukoliko se vlasteli ne zajamče njena starinska prava, što bi, na drugoj strani, značilo ostaviti bosansku raju u ropstvu. Dobiti Bosnu ratom, znači uništiti domaću aristokraciju, a kad bi se raja oslobodila od ropstva, "da li bi se ona slagala da dođe pod srpske pandure, kapetane i ostale gospodare?"<ref>Svetozar Marković, Srbija na istoku (str. 171), Prosveta, Beograd, 1946.</ref> Marković je smatrao da opasnost poduhvata Velike Srbije leži u činjenici da srpski narod živi izmešan sa drugim narodima, bez jasno određenih geografskih i etnografskih granica, tako da bi morao »uzeti ulogu osvajača« prema susedima: [[Datoteka:Svetozar Markovic.jpg|thumb|150px|left|[[Svetozar Marković]]]] {{izdvojeni citat|Srpski narod se s jedne strane meša s Bugarima, s druge s Hrvatima i s treće s Rumunima, a dva naroda, Bugari i Hrvati, njegovi su najbliži rođaci po krvi i jeziku. Gde su granice „sjedinjenih Srba“, nove srpske države? To je teško ostvariti, ako ne želimo da se posvađamo sa svim tim narodima ... Srpski narod nema nikakvih geografskih ili etnografskih granica kojima bi bio određen kao jedna jedinstvena celina. Da bi se stvorila država od pet do pet i po miliona Srba, srpski narod bi morao da bude u neprijateljskom odnosu s Bugarima, Hrvatima i Rumunima. Morao bi da preuzme ulogu osvajača, kako to Mađari danas čine.<ref name="balkanska%20federacija"/>}} Svetozar Marković, koji se i sam zalagao za oslobođenje Srba koji žive pod osmanskom ili habzburškom vlašću, izričito je odbacivao ideju da Kneževina Srbija preuzme ulogu „Pijemonta Južnih Slovena“, zapravo politiku teritorijalne ekspanzije Srbije, koja bi podrazumijevala pripajanje okolnih, etnički mješovitih oblasti i zemalja.<ref name="balkanska%20federacija"/> On je smatrao da svaka nacija treba u svom političkom i društvenom životu da bude samostalna, da ne bude potčinjena ni jednoj drugoj naciji.<ref name="balkanska%20federacija">[http://www.danas.rs/vesti/feljton/velika_srbija_ili_balkanska_federacija.24.html?news_id=143750 Velika Srbija ili balkanska federacija]</ref> Marković je izričito odbacivao pozivanje na „istorijska prava“ rečima: „''princip nacionalnosti odriče se svih istorijskih prava''.“<ref name="balkanska%20federacija"/> Posebno je smatrao štetnim ujedinjenje srpskih zemalja pozivanjem na Dušanovo carstvo, jer su Srbi njegovog vremena živeli u četiri države (Austrija, Turska, Srbija i Crna Gora) čija se istorijska prava „teško mogu uskladiti“.<ref name="balkanska%20federacija"/> Umesto toga, Marković predlaže stvaranje [[Balkanska federacija|Balkanske federacije]], odnosno saveza srpskog naroda sa drugim balkanskim i južnoslovenskim narodima.<ref name="Republika"/> Marković naglašava da bi nova srpska država, nastala osvajanjem, po nuždi postala vojnopolicijska i snagu bi trošila u odbrani od spoljnih neprijatelja, zanemarujući sopstveni umni i kulturni razvitak.<ref name="Republika"/> Marković ocenjuje da ideja Velike Srbije ide u prilog politici koja teži da u zemlji utvrdi neograničenu moć dinastije Obrenović.<ref name="balkanska%20federacija"/> On je ovu „veliku misao“ smatrao izgovorom za zanemarivanje daleko važnijih unutrašnjih pitanja Kneževine Srbije, upozoravajući da se »revolucionarna ideja o jedinstvu srpskog naroda pretvorila u ideju štetnu po narodne interese«.<ref name="Republika">[http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/2001/258/258_17.html (Ne)zaboravljeni deo kulturne istorije]</ref> === Austrougarske reakcije na Veliku Srbiju === [[Datoteka:Austria Hungary ethnic.svg|desno|thumb|[[Austro-Ugarska]] je širenje Srbije smatrala pretnjom za svoj teritorijalni integritet]] [[Austro-Ugarska]] je saznala, tajno pribavila i poverljivo arhivirala Garašaninovo Načertanije [[1883]]. godine.<ref>[http://www.montenegrina.net/pages/pages1/istorija/cg_u_xix_vijeku/odnosi_cg_i_srbije_u_xix_i_xx_vijeku.htm Budo Dragović: Odnosi Crne Gore i Srbije u XIX i XX vijeku]</ref> [[Habsburška Monarhija|Habzburška monarhija]] se žestoko protivila pretenzijama susedne Kneževine Srbije na istorijske oblasti habzburške krune, naseljene Južnim Slovenima. [[Dinastija Obrenović]] je vodila pro-austrijsku politiku, pa su planovi o teritorijalnoj ekspanziji Srbije u to vreme uglavnom bili okrenuti ka oblastima Otomanskog carstva. Srpske i crnogorske vlasti su tokom [[rusko-turski rat 1877.-1878.|rusko-turskog rata (1877–1878)]] pružale pomoć [[bosansko-hercegovački ustanak|ustanku hrišćanskog stanovništva u Hercegovini i Bosni]] protiv otomanske vladavine. Još u toku rata je između ruskog državnog kancelara kneza Gorčakova, nemačkog kancelara Bizmarka i austrougarskog predsednika vlade Andrašija usaglašeno da u slučaju pobede Srba velike sile neće tolerisati nastanak velike srpske države.<ref>Nemački ambasador Ralf Hartman, u svojoj knjizi "Časni mešetari", str. 31</ref> [[1878]]. Austrija je okupirala Bosnu i Hercegovinu, za koju se očekivalo da će po završetku rusko-turskog rata pripasti Srbiji. Nakon okupacije ([[1878]]) i [[aneksiona kriza|aneksije Bosne i Hercegovine]] ([[1908]]), Austrougari će sve više dolaziti u konflikt sa srpskom politikom ujedinjenja. Nemogućnost ekspanzije na zapad Srbija je nastojala kompenzirati ekspanzijom na istok što je godine [[1885]]. dovelo do rata s Bugarskom. === Srpsko-bugarski rat (1885) === {{Glavni članak|Srpsko-bugarski rat (1885)}} [[Srpsko-bugarski rat]] je bio kratkotrajni rat između [[Srbija|Srbije]] i [[Bugarska|Bugarske]] novembra [[1885]]. godine, kada je kralj [[Milan Obrenović]], nezadovoljan ujedinjenjem Bugarske i [[Istočna Rumelija|Istočne Rumelije]], napao Bugarsku. Srbija je imala planove za [[hegemonija|hegemoniju]] nad slovenskim oblastima Balkana i bila je izričito protiv ovog ujedinjenja.<ref name="%C5%BDivanovi%C4%A7">Ž. Živanović, Politička istorija Srbije u drugoj polovini devetnaestog veka, Beograd, 1924, str. 275-277</ref> [[Vladan Đorđević]], srpski političar, je napad na Bugrasku pravdao na sledeći način: Veliki deo balkanskih Slovena je u srednjem veku potpao pod vlast [[Prabugari|Bugara]]. Srbima istorijski zadatak nalaže oslobođenje slovenstva od [[Prvo bugarsko carstvo|bugarskog hanstva]], ceđenje iz njihovih žila [[mongoli|mongolske]] krvi i ujedinjenje u veliku jugoslovensku srpsku državu od [[Beograd]]a do [[Solun]]a i od Jadranskog do Crnog mora.<ref>{{cite book |last= Đorđević |first= Vladan |authorlink= d-r Vladan Đorđević |title= Istorija Srpsko-bugarskog rata 1885 g. |year= 1908 |publisher= Beograd}}</ref> Kralj Milan je očekivao da će srpska vojska brzo zauzeti [[Sofija|Sofiju]] i da će Bugarska biti lako poražena, međutim, rat se završio bugarskom pobedom, koja je nazvana „kapetani pobeđuju generale“ ({{jez-bug|капитаните побеждават генералите}}).<ref>[http://gradski.e-pernik.com/comments.php?y=08&m=11&entry=entry081125-140009 Kapitanite pobeždavat generalite]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nakon poraza u ratu sa Bugarskom, srpski ideolozi isključuju Bugare iz planova o stvaranju zajedničke države Južnih Slovena. == Velikosrpska ideologija početkom 20. vijeka == === Oružana dejstva srpskih jedinica === {{Glavni članak|Crna ruka|Mlada Bosna|Narodna odbrana}} Godine [[1903]]. je [[majski prevrat|majskim prevratom]] svrgnuta dinastija Obrenović, a nova vlada se od Austro-Ugarske sve više počela okretati Rusiji. Austro-Ugarska, u kojoj istovremeno sve više bujaju jugoslavenske ideje, na to reagira političkim, propagandnim i ekonomskim pritiskom koji, pak, izaziva reakciju u obliku srpskog iredentizma koji se okreće zapadu. Početkom [[20. vijek|20. veka]] je osnovano više paravojnih formacija i revolucionarnih organizacija čiji je cilj bio ujedinjenje svih srpskih, odnosno južnoslovenskih oblasti sa [[Kraljevina Srbija|Kraljevinom Srbijom]], na koju se gledalo kao na „jugoslovenski [[Pijemont]]“. [[Datoteka:Dragutin Dimitrijević-Apis, ca. 1900.jpg|thumb|left|150px|[[Dragutin Dimitrijević Apis]]]] [[Crna ruka]] (zvaničan naziv ''Ujedinjenje ili smrt'') je bilo oficirsko [[tajno društvo]], čiji je cilj bio stvaranje Velike Srbije.<ref name="Perovi%C4%87">{{Cite web |title=Latinka Perović, Pomirenje Srba i Hrvata i Srba i Albanaca |url=http://www.e-novine.com/index.php?news=17341 |access-date=2010-01-16 |archivedate=2010-01-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100103170104/http://www.e-novine.com/index.php?news=17341 |deadurl=yes }}</ref> Vođa ove zavereničke skupine bio je srpski oficir [[Dragutin Dimitrijević Apis]]. Crna ruka je imala veliki uticaj na politiku Kraljevine Srbije, posebno nakon izvođenja [[Majski prevrat|Majskog prevrata]] [[29. 5.|29. maja]] [[1903]]. godine u kome su njeni pripadnici ubili kralja [[Aleksandar Obrenović|Aleksandra Obrenovića]] i kraljica [[Draga Obrenović|Dragu]], dovodeći [[Petar I Karađorđević|Petra Karađorđevića]] na srpski presto. Crna ruka je imala za cilj da ujedini "sve srpske pokrajine: 1. Bosnu i Hercegovinu, 2. Crnu Goru, 3. Staru Srbiju i Makedoniju, 4. Hrvatsku, Sloveniju i Srem, 5. Vojvodinu, 6. Morsku Obalu (Dalmaciju)".<ref name="Stevan%20Dedijer">[http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/2002/299/299_13.html Stevan Dedijer, Velika Srbija i mali glupi akademici]</ref> Nakon teritorijalnih proširenja Srbije u Balkanskim ratovima, Crna ruka se posebno usredsredila na oblasti u sastavu [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]], što je kulminiralo [[Sarajevski atentat|Sarajevskim atentatom]].<ref>{{cite web |url=/Gavrilo_Princip |title=Gavrilo Princip and the Black Hand organization |publisher=Bookrags |accessdate= }}</ref><ref>[http://books.google.com/books?id=DkN6M2mvh9EC&pg=PA122 Alan Cassels, Ideology and international relations in the modern world]</ref> [[Mlada Bosna]] je bila revolucionarna omladinska organizacija, nastala oko [[1904]]. godine, koja se borila protiv okupacije, a potom pripajanja [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarskoj]]. Pojedini članovi ove organizacije su sarađivali sa Crnom rukom. Njen član [[Gavrilo Princip]], uz podršku Crne ruke i oružja iz Beograda, je [[28. 6.|28. juna]] [[1914]]. godine izvršio [[sarajevski atentat|atentat u Sarajevu]] na austrougarskog prestolonaslednika [[Franjo Ferdinand|Franca Ferdinanda]], što je Austro-Ugarskoj bio povod za [[rat]] protiv [[Srbija|Srbije]], koji je prerastao u [[Prvi svjetski rat|Prvi svetski rat]]. [[Narodna odbrana]] je bila srpska paravojna organizacija osnovana [[1908]]. godine (u vreme [[Aneksiona kriza|Aneksione krize]]) u cilju pripajanja Bosne i Hercegovine Srbiji. Ova organizacije je iz Srbije u Bosnu slala četničke odrede, radi borbe protiv Austrije.<ref>[http://wwi.lib.byu.edu/index.php/The_Narodna_Odbrana Narodna Odbrana (WWI Document Archive)]</ref> Za vreme Balkanskih ratova preko ove organizacije su regrutovani dobrovoljci za borbu u Makedoniji. === Borba za Makedoniju (1904—1908) === {{Glavni članak|Borba za Makedoniju|Makedonsko pitanje}} [[Datoteka:Karta Makedonija 1913.jpg|thumb|desno|Geografska [[makedonija (region)|oblast Makedonije]]]] [[Borba za Makedoniju]] ([[1904]]–[[1908]]) je bila borba novoosnovanih balkanskih država ([[Grčka]], [[Srbija]] i [[Bugarska]]), za pripajanje [[makedonija (region)|oblasti Makedonije]] i drugih delova [[Balkan]]a, koji su posle [[Berlinski kongres|Berlinskog kongresa]] [[1878]]. godine, ostali u sastavu [[Otomansko Carstvo|Otomanskog carstva]]. Stanovništvo Makedonije je bilo jezički, verski i etnički izrazito raznovrsno ([[Makedonci|Makedonski Sloveni]], [[Bugari]], [[Grci]], [[Srbi]], [[Turci]], [[Albanci]], [[Romi]], [[Vlasi]], i ostali). Srpska i bugarska [[propaganda]] je bile uglavnom usmerene na tada još uvek nacionalno neopredeljene Makedonske Slovene<ref>Moderna [[Makedonci|makedonska nacija]] je formirana tek nakon Drugog svetskog rata.</ref>, dok je grčka propaganda pretežno bila usmerena na Grke, kao i na Slovene [[Makedonija (Grčka)|Egejske Makedonije]]. Sve tri susedne države su sprovodile obrazovne i propagande aktivnosti, otvaranjem škola u Makedoniji na njihovim nacionalnim jezicima i vršenjem [[srbizacija|srbizacije]], [[bugarizacija|bugarizacije]] i [[helenizacija|helenizacije]]. Pored toga, ove države su slale svoje [[komiti|komitske]] (odnosno [[četnici|četničke]]) odrede koje su se sukobljavale sa Otomanskom vojskom i policijom, a neretko i međusobno. Srpski nacionalisti pretenzije ka Makedoniji pravdali time što je ona bila u sastavu "Velike Srbije" iz vremena [[Dušan Nemanjić|Dušana Silnog]].<ref>[[Izveštaj međunarodne komisije o Balkanskim ratovima]] (str. 25, 26)</ref> === Cvijićevo "naučno opravdanje" srpske ekspanzije === {{Glavni članak|Jovan Cvijić|Stara Srbija}} [[Datoteka:Јован Цвијић, географ (1865-1927).jpg|thumb|150px|left|[[Jovan Cvijić]]]] Ugledni srpski naučnik [[Jovan Cvijić]] je, usled zanimanja za političko napredovanje Srbije, često gubio svoju naučnu objektivnost, pa se određeni segmenti njegovog rada koriste kao "naučno opravdanje" velikosrpske politike.<ref name="Beljo">{{Cite web |title=Međunarodni znanstveni skup "JUGOISTOCNA EUROPA 1918.-1995." |url=http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/velikesrbije.htm |access-date=2010-01-12 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305095231/http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/velikesrbije.htm |dead-url=yes }}</ref> Cvijić se zalagao za teritorijalno proširenje [[Kraljevina Srbija|Kraljevine Srbije]] ka jugu, na oblasti u kojima [[Srbi]] nisu činili većinsko stanovništvo. To se posebno odnosilo na [[Makedonija|makedonske]] i severno-[[Albanija|albanske]] oblasti, čije je pripajanje, prema Cvijićevom mišljenju, Srbiji bilo neophodno za ekonomski razvoj. On je smatrao da je odlukama [[Berlinski kongres|Berlinskog kongresa]] “Srbija opkoljena zemlja” a Srbi “uhapšen narod”<ref name="Cviji%C4%87">[http://www.rastko.rs/antropologija/cvijic/govori-clanci/jcvijic-aneksija.html Jovan Cvijić, Aneksija Bosne i Hercegovine i srpsko pitanje]</ref>, i da Srbija mora izaći na more da bi se osamostalila.<ref name="Knjiga%20o%20Kosovu">[http://www.kosovo.net/sk/rastko-kosovo/istorija/knjiga_o_kosovu/bogdanovic-kosovo_3.html Dimitrije Bogdanović, Knjiga o Kosovu]</ref> Cvijić je usmeravao srpsku spoljnu politiku ka zauzimanju jadranske obale, kako hrvatske tako i albanske. S jedne strane, tvrdio je da je [[Dubrovnik]] srpski.<ref>{{Cite web |title=Jovan Cvijic, Selected statements |url=http://www.hic.hr/books/greatserbia/cvijic.htm |access-date=2010-01-14 |archive-date=2010-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101231233639/http://www.hic.hr/books/greatserbia/cvijic.htm |dead-url=yes }}</ref> S druge strane, branio je pravo Srbije na albansko primorje uprkos nesrpskom stanovništvu tih oblasti: {{izdvojeni citat|...Srbija mora zbog svoje ekonomske samostalnosti dobiti pristup na [[Jadransko more]] i jedan deo arbanaske obale: bilo zauzimanjem teritorija bilo dobijanjem ekonomskih i komunikacionih prava na tu oblast. To znači, dakle, zauzimanje istina jedne etnografski strane oblasti, ali takve koja se mora zauzeti zbog osobito važnih privrednih interesa, upravo zbog životne potrebe.<ref name="Beljo"/>}} Između [[1906]]. i [[1918]]. Cvijić je izradio seriju mapa kojima su rastuće srpske pretenzije na Makedoniju pravdane proglašavanjem Makedonaca za etno-lingivstičku grupu Srba.<ref name="Chr%C3%ADost">[http://books.google.com/books?id=8hl9fUNUZfMC&pg=PA75&dq=cvijic+macedonia&as_brr=3&cd=3#v=onepage&q=cvijic%20macedonia&f=false Diarmait Mac Giolla Chríost, Language, identity, and conflict]</ref> Cvijićeve etnografske mape objavljene [[1906]], [[1909]] i [[1913]]. godine međusobno se razlikuju i pratile su spoljno-političke potrebe srpske države.<ref name="White">[http://books.google.com/books?id=-7TgkO8utHIC&pg=PA236&dq=cvijic&as_brr=3&cd=7#v=onepage&q=cvijic&f=false George W. White, Nationalism and territory: constructing group identity in Southeastern Europe]</ref> Smatrao je da se srpski problem mora rešiti silom.<ref name="Cviji%C4%87"/> === Srpska teritorijalna ekspanzija u balkanskim ratovima === {{Glavni članak|Balkanski ratovi|Srpska okupacija Albanije}} [[Datoteka:Serbian greater expansion 1913.png|thumb|Najveće privremeno teritorijalno proširenje [[Kraljevina Srbija|Kraljevine Srbije]] [[1913]].]] {{izdvojeni citat|Ili će se srpski narod ujediniti ili će ceo Balkan predstavljati samo jedno veliko groblje!<ref>[http://www.republika.co.rs/492-493/20.html Antiratne i mirovne ideje u istoriji Srbije i antiratni pokreti do 2000. godine]</ref>|[[Milovan Milovanović]], predsednik Vlade Srbije uoči balkanskih ratova}} U [[balkanski ratovi|balkanskim ratovima]], srpska država je ostvarila značanja teritorijalna proširenja i prvi put stekla vlast nad brojnim nesrpskim stanovništvom: [[Albanci]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Bugari]]ma, [[Turci]]ma, [[Bošnjaci]]ma i drugima. Nakon rata, [[Republika Makedonija|Vardarska Makedonija]], [[Sandžak]] i [[Kosovo]] su priključeni Kraljevini Srbiji. Srbija je pripajanje ovih oblasti pravdala pozivanjem na "istorijska prava".<ref name="Izve%C5%A1taj">[http://www.archive.org/details/reportofinternat00inteuoft Izveštaj međunarodne komisije za ispitivanje uzroka i vođenja Balkanskih ratova]</ref> Srpske pretenzije su još podupirane tvrdnjama o "višem civilizacijskom stepenu Srba u odnosu na Albance" i navodnoj [[Demografija Kosova|srpskoj većini na Kosovu]].<ref name="Bebler">[http://www.pescanik.info/content/view/2171/66/ Anton Bebler, Propuštena prilika]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tokom zauzimanja Kosova 1912. godine, srpska vojska je počinila [[Zločini nad Albancima u Balkanskim ratovima|brojne zločine nad Albancima]]. Izveštaji govore o masovnim pogubljenjima albanskog stanovništva, teškim razaranjima albanskih gradova, spaljivanju sela, pljačkanju kuća, klanju, silovanjima žena i zverstvima nad civilnim stanovništvom.<ref name="Izve%C5%A1taj"/><ref name="Golgota">http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1913_1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531131757/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1913_1.html |date=2012-05-31 }} Leo Frojndlih, Albanska golgota</ref> Cilj zločina je bio da se srpski zahtevi za teritorijalnim proširenjima potpomognu "[[etničko čišćenje|etničkim čišćenjem]]" i statističkom manipulacijom pre konferencije velikih sila koja će utvrditi nove granice.<ref>[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/otpor_okupaciji_i_modernizaciji.26.html?news_id=105029 Otpor okupaciji i modernizaciji]</ref><ref>[http://books.google.com/books?id=OTW9XKUmrxsC&pg=PA10&lpg=PA10&dq=Ferizovic+renamed+Urosevac&source=bl&ots=NLelfTkW8w&sig=nDRzz3Z0Z09Cb9bIycD92xVp8pk&hl=en&ei=iGtGS6vKGsOz4QaJ9dn3Ag&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAcQ6AEwAA#v=onepage&q=Ferizovic%20renamed%20Urosevac&f=false Civil resistance in Kosovo, by Howard Clark] (p. 9, 10)</ref> Srbija je u toku oktobra i novembra 1912. zaposela najveći deo Albanije, zajedno sa jadranskom obalom na kojoj je najvažnija strateška tačka bila luka [[Drač]]. Premijer Srbije [[Nikola Pašić]] je neprestano ponavljao da se Srbija nipošto ne sme odreći luke na Jadranskom Moru.<ref name="Hall">[http://books.google.com/books?id=2-zAeObDX_gC&pg=PA13&lpg=PA13&dq=massacre+albanians+1912&source=bl&ots=4Q2jsiCI70&sig=kWhNWHp1kC2nwtahvzot70aKJB8&hl=en&ei=Ao6SSv2VLKbUmgPkkfWmAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=16#v=onepage&q=&f=false Richard C Hall, The Balkan Wars 1912-1913]</ref> Na osvojenom području su odmah uspostavljene civilne vlasti i albanska teritorija je [[de facto]] anektirana Srbiji: 29. novembra je osnovan drački okrug sa četiri sreza: [[Drač]], [[Lješ]], [[Elbasan]] i [[Tirana]].<ref name="Knjiga%20o%20Kosovu"/> Tek ultimativnom pretnjom velikih sila Srbija je bila prinuđena da se povuče sa teritorije međunarodno priznate Kneževine Albanije krajem 1913.<ref name="Vickers">[http://books.google.com/books?id=IzI0uOZ2j6gC&pg=PA66&dq=serbia+albania+1912&as_brr=3&cd=8#v=onepage&q=serbia%20albania%201912&f=false Miranda Vickers, The Albanians: a modern history]</ref> Zbog toga što je primorana na povlačenje iz Albanije, Srbija je tražila teritorijalnu kompenzaciju u Makedoniji, oko čega je došla u sukob sa Bugarskom.<ref name="Vickers"/> U Makedoniji, Srbija je sprovodila politiku sistematske [[srbizacija|srbizacije]] - Makedonija je proglašena Južnom Srbijom, makedonski govor južnim srpskim dijalektom, a u nekim slučajevima su se lokalnom stanovništvu čak nametala i srpska imena. Događaji iz balkanskih ratova su doveli do sudara velikosrpske sa [[Velika Bugarska|velikobugarskom]] ideologijom, a takođe i narastanju [[srpsko-albanski sukob|srpsko-albanskog sukoba]]. === Tucovićeva kritika velikosrpske politike === {{Glavni članak|Dimitrije Tucović|Srbija i Arbanija: jedan prilog kritici zavojevačke politike srpske buržoazije}} [[Datoteka:Dimitrije tucovic.jpg|thumb|left|150px|[[Dimitrije Tucović]]]] Istaknuti srpski socijalista [[Dimitrije Tucović]] je žestoko kritikovao velikosrpsku politiku Pašićeve vlade. On je smatrao da se srpski ratni pohod na [[Albanija|Albaniju]] i [[Makedonija|Makedoniju]] nikako ne može nazvati oslobodilačkom već zavojevačkom, jer se vodi protivno volje ondašnjeg stanovništva. Kada se Srbija spremala na [[balkanski ratovi|balkanski rat]] 1912. godine, [[Srpska socijaldemokratska partija|Tucovićeva stranka]] je jedina u skupštini glasala protiv ratnih kredita. Zauzimanje Kosova, Albanije i Makedonije, Tucović je osudio kao imperijalno osvajanje.<ref>Dimitrije Tucović, Srbija i Albanija, Beograd, 1914.</ref> On se protivio teritorijalnoj ekspanziji i zalagao se da ove oblasti ravnopravno sa Srbijom uđu u zajedničku [[Balkanska federacija|Balkansku federaciju]]. {{izdvojeni citat|Grupisanje i uzajamnost zemalja i naroda na Balkanu jedini je put koji vodi privrednom, nacionalnom i političkom oslobođenju.<ref>Dimitrije Tucović, ''Prva balkanska socijaldemokratska konferencija'' (u Izabrani spisi, knjiga II, str. 23) Prosveta, Beograd, 1950.</ref>|[[Dimitrije Tucović]]}} Dimitrije Tucović ocenjuje da je srpska buržoazija proklamujući osvajačku politiku prema Albaniji "prvi put sa lica srpskog naroda skinula veo jedne poštene nacije koja se bori za svoje oslobođenje".<ref>Dimitrije Tucović, Srbija i Arbanija (u Izabrani spisi, knjiga II, str. 105) Prosveta, Beograd, 1950.</ref> Nakon pokolja albanskog stanovništva na Kosovu, Tucović je opominjao da je "izvršen pokušaj ubistva s predumišljajem nad celom jednom nacijom", što je "zločinačko delo" za koje se "mora ispaštati".<ref>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=347001 Seobe Dimitrija Tucovića]</ref> == Velikosrpska ideologija u Prvoj Jugoslaviji == [[Datoteka:Serbian aspirations 1912.jpg|thumb|right|Srpske pretenzije uoči ratova 1912-1918.]] {{Glavni članak|Nastanak Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca|Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca}} Po završetku Prvog svetskog rata, Srbija je ostvarila maksimalistički nacionalni program, priključenjem Crne Gore i južnoslovenskih oblasti Austro-Ugarske (uključujući Bosnu) u novoosnovanu [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca]] pod srpskom dominacijom.<ref name="Hall"/> Stvaranjem Kraljevine SHS, srpski narod se, prvi put u svojoj modernoj istoriji, našao u jednoj državi.<ref name="Perovi%C4%87"/> Srpski političari su na novoformiranu kraljevinu su gledali kao proširenu Srbiju.<ref name="Geneza">{{Cite web |title=Geneza velikosrpskog nacionalizma |url=http://www.camo.ch/geneza_vsrpstva.htm |access-date=2010-01-12 |archivedate=2010-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101029205055/http://www.camo.ch/geneza_vsrpstva.htm |deadurl=yes }}</ref> Srbi su smatrani državotvornim narodom i glavnim tvorcima Jugoslavije, a njihov "domaćinski odnos prema državi" je glorifikovan.<ref name="Geneza"/> Provođenje velikosrpske politike je značilo jaku centralizovanu vladu za celu naciju.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,719894,00.html Elections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090113155405/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,719894,00.html|date=2009-01-13}}, ''[[TIME Magazine]]'', February 23, 1925</ref> Koristeći taktiku policijskog zastrašivanja i nameštanja izbora<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,846181,00.html Balkan Politics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220082638/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,846181,00.html|date=2008-02-20}}, ''[[TIME Magazine]]'', March 31, 1923</ref>, Pašić je umanjio značaj opozicije u parlamentu, centralizacijući moć u rukama Srba.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,720153,00.html The Opposition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080620003240/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,720153,00.html|date=2008-06-20}}, ''[[TIME Magazine]]'', April 6, 1925</ref> Unitarno uređenje i srpska dominacija u novoj državi su imali brojne protivnike, među kojima su bili: [[crnogorski komiti|zelenaši]], pristalice svrgnutog crnogorskog [[nikola I. Petrović Njegoš|kralja Nikole]], [[Hrvatska seljačka stranka]], koja je tražila autonomiju Hrvatske, [[Unutrašnja makedonska revolucionarna organizacija]], koja se borila za nezavisnost Makedonije, [[Kosovski komitet]], koji se borio za izdvajanje albanskih oblasti (Kosovo, zapadna Makedonija i delovi Sandžaka) i [[Komunistička partija Jugoslavije]] koja se borila protiv "velikosrpskog hegemonizma" a za preuređenje Jugoslavije na republikanskim i federativnim osnovima. === Komunistička kritika velikosrpske hegemonije === {{Glavni članak|Komunistička partija Jugoslavije}} [[Kominterna|Komunistička Internacionala]] je u [[Nastanak Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca|stvaranju Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca]] [[1918]]. videla samo teritorijalno proširenje Srbije posle imperijalističkog rata, a u samoj [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini]] srpsku „mini-imperiju”.<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Tema-nedelje/osporavana-zemlja/Kominterna-i-Kraljevina-Srba-Hrvata-i-Slovenaca.lt.html Kominterna i Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca]</ref> Jugoslovenski [[komunizam|komunisti]] su smatrali da je [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] "država u kojoj vladajuća [[klasa]] jedne [[nacija|nacije]] ugnjetava ostale nacije".<ref name="KPJ%20II%201950">Istorijski arhiv KPJ II. Kongresi i zemaljske konferencije KPJ 1919-1937 (str. 69-70), Beograd 1950.</ref> Oni su "hegemonističku politiku velikosrpske buržoazije" smatrali stubom balkanske kontrarevolucije i glavnu prepreku stvaranju [[balkanska federacija|balkanske federacije]].<ref>Istorijski arhiv KPJ II. Kongresi i zemaljske konferencije KPJ 1919-1937 (str 316), Beograd 1950.</ref> [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] je smatrala da je osnovni uzrok nacionalnih suprotnosti u Jugoslaviji nasleđe kolonijalne politike srpske buržoazije iz balkanskih ratova u Makedoniji i protiv Albanije, i njena hegemonistička politika u novoj državi.<ref name="KPJ%20II%201950"/> [[Komunistička partija Jugoslavije]] je svoj zadatak videla u odlučnoj borbi protiv nacionalnog ugnjetavanja, a za samoopredeljenje naroda: [[Datoteka:Radnicke novine 1920.jpg|thumb|150px|left|Cenzurisano izdanje [[Radničke novine|Radničkih novina]] iz [[1920]].]] {{izdvojeni citat|Zbog svega toga dužnost je Partije da sa organizacijama radnih masa ugnjetenih nacija vodi zajedničke otvorene borbe za pravo na otcepljenje, odnosno da pomaže pokrete ugnjetenih nacija u cilju formiranja nezavisnih država kako Hrvatske, Slovenije, Makedonije i Crne Gore, tako i radi oslobođenja Albanaca.<ref>Istorijski arhiv KPJ II. Kongresi i zemaljske konferencije KPJ 1919-1937 (str. 339), Beograd 1950.</ref>|Rezoluciji [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] o nacionalnom pitanju, od 25. novembra [[1924]].}} Komunistička partija se nije zadovoljavala samo borbom za samoopredeljenje, neprestano naglašavajući polovičnost takvih mera i podsećajući da je jedino istinsko rešenje nacionalnog pitanja na Balkanu stvaranje [[Balkanska federacija|Balkanske federativne republike]].<ref>Istorijski arhiv KPJ II. Kongresi i zemaljske konferencije KPJ 1919-1937 (str. 111-112), Beograd 1950.</ref> Sredinom 1930-ih godina, KPJ ublažava stav po pitanju opstanka Jugoslavije, smatrajući da je moguće njeno preuređenje na federalnim osnovama: {{izdvojeni citat|Mi nastavljamo svom snagom borbu protiv režima velikosrpskog ugnjetavanja, za slobodu i prava ugnjetenih naroda. Naš stav koji dolazi do izražaja u našem osnovnom zahtjevu: pravo samoopredeljenja sve do otcjepljenja, mi ne mijenjamo. Ali ne smijemo postaviti težište na otcjepljenje, nego potcrtavati da svaki narod ima pravo i treba da sam odluči o svojoj sudbini. Težište se, dakle, postavlja na pravo samoopredeljenja. Baš zbog toga ističemo zahtjev za narodnim skupštinama, odnosno saborima, u [[Zagreb]]u, [[Ljubljana|Ljubljani]], [[Skoplje|Skoplju]], [[Cetinje|Cetinju]] i [[Sarajevo|Sarajevu]], koje će biti izabrane na slobodnim izborima.“<ref>Marko Lolić, Mladost revolucije (str. 41), Beograd, 1981.</ref>|Okružnica Politbiroa Centralnog komiteta KPJ 1935.}} === Koncept Srpskog kulturnog kluba === {{Glavni članak|Srpski kulturni klub}} Nefunkcionalnost zajedničke jugoslovenske države dovela je do postepenog obnavljanja velikosrpske ideje. Među srpskim političarima je sazrevalo uverenje da su ujedinjenjem pogrešili i da treba stvoriti Veliku Srbiju.<ref name="Cicvari%C4%87">[http://www.scribd.com/doc/2680864/K- Krsto Cicvarić, Velika Srbija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081009161301/http://www.scribd.com/doc/2680864/K- |date=2008-10-09 }} ''„Jasno da je učinjena velika pogreška što odmah posle pobede nije proglašena Velika Srbija. Da je proglašena Velika Srbija, mi danas ne bismo imali više teškoća s Hrvatima nego što ih imamo, a srpski narod bio bi kompaktniji i pretstavljao bi jaču silu nego što je sada slučaj“''.</ref> Kao rešenje srpskog nacionalnog pitanja, često je predlagana „amputacija Hrvatske“, u suženim granicama, koja bi bila lišena "srpskih" krajeva.<ref name="%C5%A0e%C5%A1elj">{{Cite web |title=Dr Vojislav Šešelj, ''Ideologija srpskog nacionalizma'' |url=http://media.srpskinacionalisti.com/index.php?id=37 |access-date=2010-01-12 |archivedate=2007-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070110201126/http://media.srpskinacionalisti.com/index.php?id=37 |deadurl=yes }}</ref><ref name="Klemen%C4%8Di%C4%87"/> U martu [[1928]]. godine radikalski poslanik [[Puniša Račić]], zloglasni atentator na Stjepana Radića, je na sednici Narodne skupštine zahtevao da se država preuredi i preimenuje u Veliku Srbiju.<ref name="%C5%A0e%C5%A1elj"/> {{izdvojeni citat|Ono u čemu smo posle ujedinjenja pogrešili treba popraviti.<ref name="Dimi%C4%87"/>|Jedna od parola SSK-a}} Zbog nerešenog nacionalnog pitanja u Kraljevini Jugoslaviji, grupa srpskih intelektualaca formira [[Srpski kulturni klub]] (SSK) koji će reafirmisati velikosrpsku ideju.<ref name="Dimi%C4%87">{{Cite web |title=Ljubodrag Dimić, Srpski kulturni klub i preuređenje jugoslovenske države |url=http://www.cpi.hr/download/links/hr/7033.pdf |access-date=2010-01-12 |archive-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140830101656/http://www.cpi.hr/download/links/hr/7033.pdf |dead-url=yes }}</ref> Srpski kulturni klub je Bosansku krajinu označavao „predstražom Beograda“, ističući da oblast Bosne i Hercegovine mora celovita ući u buduću srpsku teritorijalnu jedinicu.<ref name="Dimi%C4%87"/> SKK je predano radio na izdvajanju Srema iz sastava Banovine Hrvatske (srezovi [[Dalj]], [[Vinkovci]] i [[Vukovar]]) i isticao da [[Dalmacija]] nije hrvatska. Potenciran je srpski karakter Makedonije i Kosova. Sve te oblasti smatrao je srpskim zemljama i u njima vodio široku propagandnu akciju.<ref name="Dimi%C4%87"/> [[1937]]. godine sekretar Srpskog kulturnog kluba i docent Filozofskog fakulteta u Beogradu [[Vaso Čubrilović|Vasa Čubrilović]], uputio je državnim organima poverljivi dokument pod nazivom “[[Isterivanje Arnauta|Iseljavanje Arnauta]]”, koji govori o rešavanju Albanskog pitanja, odnosno o “smišljenom, sistematskom i energičnom” iseljavanju Albanaca iz Jugoslavije i asimilaciji onih preostalih.<ref>[http://www.bosniak.org/bosanski/o-srpskom-velikodrzavnom-projektu/ O Srpskom Velikodržavnom Projektu]</ref> Čubrilović predlaže metode državnog pritiska, otpuštanja, hapšenja, nasilja, zastrašivanja, podmićivanja, slanja paravojnih jedinica i paljenja naselja, u cilju što masovnijeg iseljenja albanskog stanovništa.<ref>{{Cite web |title=Vaso Cubrilovic, Expulsion of the Albanians (1937) |url=http://www.hic.hr/books/greatserbia/cubrilovic.htm |access-date=2010-01-12 |archive-date=2019-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904215037/http://www.hic.hr/books/greatserbia/cubrilovic.htm |dead-url=yes }}</ref> == Velikosrpska ideologija u drugom svjetskom ratu == {{Glavni članak|Drugi svetski rat u Jugoslaviji}} Veliki poticaj velikosrpskoj ideologiji je dao [[drugi svjetski rat]], odnosno događaji koji su uslijedili nakon sloma Kraljevine Jugoslavije u [[aprilski rat|aprilskom ratu]] [[1941]]. godine. Bivša država je podijeljena, a u mnogim od njenih krajeva je srpsko stanovništvo izloženo progonima i masovnim fizičkim likvidacijama. To je pogotovo bio slučaj u [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] gdje je eliminacija srpskog stanovništva bila dio službene državne politike, koja je sadržavala sve elemente [[Genocid nad Srbima|genocida]]. Takva traumatična iskustva su mnoge dovela do zaključka kako je opstanak Srba u višenacionalnoj državi nemoguć, odnosno kako bi umjesto obnove Jugoslavije rezultat rata trebala biti velikosrpska država. Te su ideje najeksplicitnije navođene u spisu ''[[Homogena Srbija]]'' [[Stevan Moljević|Stevana Moljevića]], u kome su navedene buduće granice, koje će 1980-ih i 1990-ih biti poznate kao [[Karlobag-Ogulin-Karlovac-Virovitica|Šešeljeva linija]]. === Homogena Srbija Stevana Moljevića (1941) === {{Glavni članak|Homogena Srbija|Zločini četnika u Drugom svetskom ratu}} [[Datoteka:Serbia moljevic1941 en.png|thumb|200px|Granice Srbije prema Moljeviću]] {{izdvojeni citat|Osnovna greška u našem državnom uređenju bila je što 1918. g. nisu bile udarene granice Srbije. Ta se greška mora ispraviti, danas ili nikad. Te se granice danas moraju udariti, i one moraju da uhvate celo etničko područje na kome Srbi žive sa slobodnim izlazima na more za sve srpske oblasti koje su na domak mora.|''Homogena Srbija'', Stevan Moljević, 1941.}} Četnički ideolog [[Stevan Moljević]] 30. juna [[1941]]. godine objavljuje spis ''„[[Homogena Srbija]]“'', kojim se zagovara stvaranje Velike Srbije i njeno etničko čišćenje od drugih naroda. Moljević je insistirao da se jasno omeđe sve srpske zemlje i one učine homogenim u etničkom pogledu. Četnički pokret, iako formalno jugoslovenski opredeljen (službeni naziv: ''[[Jugoslovenska vojska u otadžbini]]''), rukovodio se velikosrpskom ideologijom, zalažući se za stvaranje Velike Srbije u Velikoj Jugoslaviji. Željena homogenost četničke Srbije se postizala sredstvima [[etničko čišćenje|etničkog čišćenja]] i [[genocid]]a. Draža Mihailović je 20. decembra 1941. godine poslao posebnu instrukciju komandantima četničkih odreda [[Đorđije Lašić|Đorđiju Lašiću]] i [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] na čijim područjima (Crna Gora, BiH, [[Sandžak]]) se nalazio velik broj [[muslimani|muslimana]]. U tom dokumentu se naglašavaju sledeći zadaci četničkog pokreta<ref>Arhiv VII, Ča, k. 1, reg, br. 10/1.</ref>: * Stvoriti veliku Jugoslaviju i u njoj veliku Srbiju, [[etničko čišćenje|etnički čistu]] u granicama Srbije-Crne-Gore-Bosne i Hercegovine-Srema-Banata i Bačke. * Borba za uključenje u naš državni život i svih još neoslobođenih teritorija pod Italijanima i Nemcima ([[Trst]]-[[Gorica]]-[[Istra]] i [[Koruška]]) kao i Bugarske, severne Albanije sa Skadrom. * Čišćenje državne teritorije od svih [[Nacionalna manjina|narodnih manjina]] i nenacionalnih elemenata. * Stvoriti neposredne zajedničke granice između Srbije i Crne Gore, kao i Srbije i Slovenačke, čišćenjem [[Sandžak]]a od muslimanskog življa, a Bosne od muslimanskog i katoličkog življa... * U krajevima očišćenim od narodnih manjina i ne-nacionalnih elemenata, naseliti Crnogorce (u obzir dolaze siromašne i nacionalno ispravne i poštene porodice)... U januaru i februaru 1943. Jugoslovenska vojska u otadžbini je sprovela [[Zločini četnika u Drugom svetskom ratu|opsežne operacije genocida i etničkog čišćenja]] u istočnoj Bosni i Sandžaku tokom kojih je ubijeno na hiljade muslimanskih civila, žena, staraca i [[dete|dece]]. Četnici su na [[Svetosavski kongres|Svetosavskom kongresu]] [[1944]]. odlučili da posleratna Jugoslavija bude monarhija sa tri federalne jedinice: slovenačkom, hrvatskom i velikosrpskom, koja je trebalo da obuhvati Srbiju, Crnu Goru, Makedoniju, Bosnu i Hercegovinu i veći deo Hrvatske. Međutim, ti planovi su propali pobedom [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] i njihovog koncepta nove, socijalističke i federativne Jugoslavije. === Nedićeva Velika Srbija === [[Datoteka:Svesrbija en.png|mini|desno|Rekonstrukcija "SveSrbije" na karti okupirane Jugoslavije]] {{Glavni članak|Nedićeva Velika Srbija}} Predsednik vlade okupirane Srbije Milan Nedić je predložio stvaranje Velike Srbije, koju je nazivao "SveSrbija". Ovaj projekat je predviđao ujedinjenje Srbije i Crne Gore u njihovim tadašnjim ratnim granicama, kao i priključenje određenih delova Nezavisne Države Hrvatske nastanjenih Srbima. Nedić je ovaj predlog 1943. godine izneo Adolfu Hitleru, koji ga je odbio. == Velikosrpska ideologija u Drugoj Jugoslaviji == {{Glavni članak|Narodnooslobodilačka borba|AVNOJ|SFRJ}} Pobedom [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u Drugom svetskom ratu, u skladu sa odlukama [[drugo zasjedanje AVNOJ-a|drugog zasedanja AVNOJ-a]] u [[Jajce|Jajcu]] [[1943]]. godine, obnovljena je [[Demokratska Federativna Jugoslavija|jugoslovenska država na republikanskim i federalističkim principima]], u kojoj je predviđeno da [[južni Slaveni|južnoslovenski]] narodi ([[Srbi]], [[Hrvati]], [[Slovenci]], [[Makedonci]] i [[Crnogorci]]) žive u ustavnim republikama sa jednakim pravima. Crnogorcima i Makedoncima, a kasnije i Muslimanima, je priznato pravo na sopstvenu naciju. Stvoreno je šest socijalističkih republika, a na teritoriji [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbije]] su stvorene dve autonomne pokrajine. U [[socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističkoj federativnoj republici Jugoslaviji]], zvanična ideologija je bila [[bratstvo i jedinstvo|bratstvo-jedinstvo]], a [[nacionalizam]] je smatran štetnom pojavom. Velikosrpska idelogija je stoga razvijana izvan Jugoslavije, uglavnom među četnicima u emigraciji. === Sporazum Pavelić-Stojadinović (1954) === {{Glavni članak|Sporazum Pavelić-Stojadinović}} [[Sporazum Pavelić-Stojadinović]] je bio posleratni sporazum u emigraciji između [[ustaše|ustaškog]] vođe i bivšeg [[poglavnik]]a [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]] [[Ante Pavelić]]a, i srpskog radikalskog vođe i bivšeg predsednika kraljevske vlade [[Milan Stojadinović|Milana Stojadinovića]], potpisan krajem [[1954]]. godine u [[Buenos Aires]]u. Sporazum je predviđao razbijanje [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] (FNRJ) na tri nezavisne države: [[Slovenija|Sloveniju]], [[Hrvatska|Hrvatsku]] i [[Srbija|Srbiju]]. Pavelić i Stojadinović su branili ovaj antikomunistički savez (obje emigracije nisu priznavale legalnost Titovog režima u Jugoslaviji) kao novi srpskohrvatski sporazum koji je trebao da zameni zastareli [[Sporazum Cvetković-Maček]] iz [[1939]]. godine, kojim je uspostavljena [[Banovina Hrvatska]]. [[Datoteka:Sporazum Pavelic-Stojadinovic.png|thumb|desno|Granice prema [[Sporazum Pavelić-Stojadinović|sporazumu Pavelić-Stojadinović]].]] Sporazum Pavelić-Stojadinović je predviđao podelu Bosne tako da bi Bosanska Krajina pripala Hrvatskoj, dok bi najveći deo centralne sa istočnom Bosnom, istočna Hercegovina i južna Dalmacija pripali Srbiji. Ovaj sporazum je izazvao žestoke reakcije [[hrvatska dijaspora|hrvatske emigracije]], [[Srpska dijaspora|srpske emigracije]] i [[Josip Broz Tito|Titovog]] režima u Jugoslaviji. Pavelić i Stojadinović su proglašeni za nacionalne izdajnike od strane ustaških i četničkih političkih krugova u iseljenju, dok je jugoslovenski režim odbacivao značaj sporazuma kao "račun bez krčmara", ističući da Pavelić i Stojadinović više nisu nikoga predstavljali.<ref>Soha, Davor. [http://www.politika.co.rs/ilustro/2088/peti.htm ''"Račun bez krčmara"''], Ilustrovana Politika. [http://www.politika.co.rs/ilustro/2088/ Broj 2088.] (23 Januar, 1999.)</ref> Ovaj sporazum neki smatraju za temelj o kojem će [[Slobodan Milošević|Milošević]] i [[Franjo Tuđman|Tuđman]] [[Sastanak u Karađorđevu|razgovarati u Karađorđevu]] 35 godina kasnije“.<ref name="Pres">[http://www.pressonline.rs/page/stories/sr.html?view=story&id=60682&sectionId=63 "Podela Jugoslavije počela u Argentini"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090316232754/http://www.pressonline.rs/page/stories/sr.html?view=story&id=60682&sectionId=63 |date=2009-03-16 }}, Veljko Lalić, ''Pres magazin'', 15.03.2009.</ref> == Velikosrpska ideologija za vrijeme raspada SFRJ == {{Glavni članak|Raspad SFRJ|Srbija u jugoslovenskim ratovima}}{{izdvojeni citat|To je pitanje sloboda i prava bivstvovanja srpskog etnosa u celini svog duhovnog, kulturnog i istorijskog identiteta bez obzira na sadašnje republičke granice i konstituciju Jugoslavije. Ako se ta sloboda i to pravo ne uvažava, onda nije ostvaren istorijski cilj srpskog naroda – ujedinjenje svih Srba u jednoj državi (...).<ref>[http://pescanik.net/wp-content/PDF/upotreba_autoriteta_nauke.pdf Olivera Milosavljević, Upotreba autoriteta nauke: Javna politička delatnost SANU (1986-1992)]</ref>|[[Dobrica Ćosić]]}} [[Datoteka:Breakup of Yugoslavia.gif|thumb|desno|[[Raspad SFRJ]] (1991-2008)]] Polovinom 1980-ih Srpska akademija nauka i umetnosti donosi [[Memorandum SANU]], koji iznosi stanovište da su Srbi diskriminisani u Jugoslaviji i da se nad njima vrši genocid od strane Albanaca na [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo|Kosovu]]. Nakon toga dolazi do bujanja srpskog nacionalizma i talasa organizovanih protesta Srba i Crnogoraca širom zemlje (mitingaši su imali prevoz organizovan autobusima<ref>{{Cite web |title=Vreme broj 454, 18. septembar 1999. |url=http://www.vreme.com/arhiva_html/454/10.html |access-date=2010-01-12 |archive-date=2012-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120130183818/http://www.vreme.com/arhiva_html/454/10.html |dead-url=yes }}</ref>). Pod pritiskom demonstracija, dolazi do rušenja pokrajinskih vlasti Vojvodine i Kosova, zajedno sa republičkim vlastima Crne Gore, i njihove smene ljudima odanim Slobodanu Miloševiću. Srpski nacionalisti su označili Jugoslaviju kao najveću katastrofu Srbije, smatrajući kobnom greškom što je Srbija pristala na jugoslovensku državu, umesto da je stvorila Veliku Srbiju u povoljnom periodu nakon Prvog svetskog rata.<ref name="Srbija%20i%20Srednja%20Evropa">[http://www.pescanik.info/content/view/940/85/ Srbija i Srednja Evropa: Jedna propuštena prilika - tragedija Srbije]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tokom [[ratovi u bivšoj Jugoslaviji|jugoslovenskih ratova]] 1990-ih, ujedinjenje Srba je bio cilj koji su zastupali srpski političari,<ref name="knowledgerush"/> nasuprot nastojanjima međunarodne zajednice za očuvanjem postojećih granica jugoslovenskih republika. Velikosrpskom idejom su bili prožeti glavni činioci srpske politike (uključujući [[Socijalistička partija Srbije|SPS]], [[Srpska radikalna stranka|SRS]] i [[Srpski pokret obnove|SPO]]).<ref name="UN" /><ref name="Klemen%C4%8Di%C4%87">{{Cite web |url=http://hrcak.srce.hr/file/51762 |title=Mladen Klemenčić, Velikosrpska teritorijalna posezanja |access-date=2010-01-12 |archive-date=2011-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110921052438/http://hrcak.srce.hr/file/51762 |url-status=dead }}</ref> [[Arbitražna komisija Mirovne konferencije o Jugoslaviji|Međunarodna arbitražna komisija o Jugoslaviji]] je 1991. godine dala [[pravo|pravno]] mišljenje da samo republike imaju pravo na proglašenje nezavisnosti, a da narodi nemaju, čime je želja srpskog naroda za jedinstvenom državom međunarodno pravno proglašena nelegalnom. === Memorandum SANU (1986) === {{Glavni članak|Memorandum SANU}} [[Memorandum SANU]] je dokument koji je izradila [[Srpska akademija nauka i umetnosti]] (SANU) između [[1985]]. i [[1986]]. godine, kao strateški program srpske inteligencije. Memorandum naglašava težak položaj i neravnopravnost srpskog naroda u Jugoslaviji, a posebno na Kosovu, gde se, kako je navedeno, sprovodi „fizički, politički, pravni i kulturni [[genocid]] nad srpskim stanovništvom“. [[Demonstracije na Kosovu 1981.|Demonstracije Albanaca na Kosovu 1981. godine]] srpski akademici nazivaju "neofašističkom agresijom".<ref>[http://www.pescanik.info/images/stories/pdf/memo/memorandum_sanu.pdf Memorandum SANU]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Memorandum dalje kritikuje [[konfederalizam]] i velika ovlaštenja autonomnih pokrajina, omogućena [[Ustav Jugoslavije od 1974. godine|jugoslovenskim ustavom iz 1974. godine]], ocenjujući da su Srbi njime diskriminisani.<ref name="esiweb">[http://www.esiweb.org/index.php?lang=en&id=281&story_ID=13&slide_ID=18 1986: The Memorandum]</ref> Srpski akademici zaključuju da „srpsko pitanje“ neće biti rešeno pre ostvarenja punog nacionalnog i kulturnog jedinstva Srba, bez obzira gde žive (strane 70-73). Memoradum je neposredno po objavljivanju izazvao burne reakcije u zemlji, zbog svojih pogleda na stanje nacije i zahteva za temeljnom reorganizacijom SFJR.<ref>[http://books.google.com/books?id=KfbI4e1q1yEC&pg=PA322 State-society relations in Yugoslavia, 1945-1992]</ref> Dan nakon objave memoranduma, tadašnji predsednik SR Srbije Ivan Stambolić ga je nazvao ratnim manifestom za srpske komesare. Danas se među mnogima u Jugoslaviji, uključujući i Srbiju, ovaj dokument se smatra izrazom velikosrpskog [[nacionalizam|nacionalizma]]<ref>[http://books.google.com/books?id=xGShXjNZzEsC&pg=PA102 Genocide after emotion: the postemotional Balkan War]</ref> i sredstvom širenja [[albanofobija|anti-albanskih osećanja]].<ref name="UN">{{Cite web |title=Politika stvaranja Velike Srbije (Izveštaj Ujedinjenih nacija) |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm#II-II |access-date=2010-01-12 |archivedate=2012-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120504142243/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm#II-II |deadurl=yes }}</ref> Smatra se da je Memorandum SANU imao ključnu ulogu u [[Raspad SFRJ|raspadu SFR Jugoslavije]] i bitno doprineo [[ratovi u bivšoj Jugoslaviji|jugoslovenskim ratovima]].<ref name="esiweb" /> === Antibirokratska revolucija (1987-1989) === {{Glavni članak|Antibirokratska revolucija|Osma sednica CK SKS|Govor na Gazimestanu}} [[Datoteka:Milosevic Gazimestan.jpg|thumb|150px|left|[[Slobodan Milošević]] [[Govor na Gazimestanu|govori na Gazimestanu]].]] Antibirokratska revolucija označava niz masovnih protesta 1988/1989. pomoću kojih je predsednik [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunista Srbije|SK Srbije]] [[Slobodan Milošević]] srušio pokrajinske vlasti [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Vojvodina|SAP Vojvodine]] i [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo|SAP Kosova]], kao i partijsko i republičko (državno) rukovodstvo [[Socijalistička Republika Crna Gora|SR Crne Gore]], postavivši na njihovo mesto svoje pristalice.<ref name="Antibirokratska%20revolucija"/> Time je Srbija stekla kontrolu nad 4 od 8 glasova u [[Predsjedništvo SFRJ|federalnom predsedništvu]] i kontrolu nad [[Komunistička partija Jugoslavije|Savezom komunista Jugoslavije]].<ref name="UN"/>, što joj je omogućilo prevlast u saveznim organima vlasti<ref name="Antibirokratska%20revolucija">{{Cite web |title=Olivera Milosavljević, Antibirokratska revolucija 1987-1989. godine |url=http://www.cpi.hr/download/links/hr/7292.pdf |access-date=2010-01-12 |archivedate=2012-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120307195830/http://www.cpi.hr/download/links/hr/7292.pdf |deadurl=yes }}</ref> Antibirokratska revolucija je završena izmenama Ustava SR Srbije 1989. kojima je značajno smanjena dotadašnja autonomija Vojvodine i Kosova. Milošević je, završivši „antibirokratsku revoluciju“ u Srbiji, planirao njen nastavak u ostalim jugoslovenskim republikama, ali je naišao na ozbiljan otpor, ponajviše od Slovenije i [[Hrvatska|Hrvatske]], koje su smatrale da zemlju treba urediti na konfederativnim principima.<ref name="Antibirokratska%20revolucija"/> Tada je započela ozbiljna politička kriza, koja je usledila raspadom [[Komunistička partija Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]], a ubrzo i oružanim sukobima na tlu SFRJ.<ref>[http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2006&mm=07&dd=09&nav_id=204075 Godišnjica 'jogurt revolucije']</ref> === Šešeljev plan Velike Srbije === {{Glavni članak|Karlobag-Ogulin-Karlovac-Virovitica}} [[Datoteka:Map of Greater Serbia (in Yugoslavia).svg|thumb|desno|Šešeljev plan Velike Srbije, u granicama [[Karlobag-Ogulin-Karlovac-Virovitica]].]] Srpski četnički vođa [[Vojislav Šešelj]] je početkom jugoslovenskih ratova ponovo aktuelizovao stari četnički plan o stvaranju velike Srbije i njenom etničkom čišćenju.<ref name="Zundhausen"/> [[Šešelj]]ev plan Velike Srbije se zasnivao na načelu „''Gde su srpski grobovi, tu su srpske zemlje''“, kombinujući istorijsko i etničko pravo na teritorije susednih jugoslovenskih republika. On je u okvire Velike Srbije predlagao uključenje većeg dela teritorije SFRJ, i to celih republika [[Srbija|Srbije]], [[Makedonija|Makedonije]], [[Crna Gora|Crne Gore]], [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], kao i velikog dela [[Hrvatska|Republike Hrvatske]], podeljene po zamišljenoj liniji [[Karlobag-Ogulin-Karlovac-Virovitica]].<ref name="%C5%A0e%C5%A1elj%20ICTY%20Case%20information%20sheet"/> Smatra se da je Šešelj tu ideju preuzeo od Stevana Moljevića, četničkog ideologa iz Drugog svetskog rata.<ref name="Kurir"/> Iza ovog programskog opredeljenja stajao je Šešeljev [[Srpski četnički pokret]], koji je kasnije preimenovan u [[Srpska radikalna stranka|Srpsku radikalnu stranku]], koja je slala svoje dobrovoljce na jugoslovenska ratišta. SRS još uvek zvanično zastupa ovaj program.<ref name="Kurir"/> Bivši visoki zvaničnici Srpske radikalne stranke [[Tomislav Nikolić|Nikolić]] i [[Aleksandar Vučić|Vučić]] su nakon njenog napuštanja 2008. godine izjavili da je ideja Velike Srbije nerealna.<ref>[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/1/%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0/24907/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0+%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0+%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0.html Velika Srbija nerealna]</ref> === Draškovićev plan Velike Srbije === [[Datoteka:Vukov-plan.gif|thumb|desno|Vukov plan Velike Srbije.]] [[Vuk Drašković]], predsednik [[Srpski pokret obnove|Srpskog pokreta obnove]], je početkom 1990-ih predložio svoj plan preuredjenja raspadnute SFRJ formiranjem zajednice nezavisnih drzava, koja bi obuhvatala Srbiju, Makedoniju, Crnu Goru i BiH. BiH bi se po tom planu prosirila delovima Hrvatske sa visokim procentom Srba a prepustila Hrvatskoj delove Posavine i Zapadnu Hercegovinu ( sa rezultatom da Hrvatska postane etnicki homogenija a da BiH ima priblizno 50% i Srba i Bosnjaka). Ovaj plan je trebalo da bude neka vrsta mirovnog plana između Srba i Hrvata. Plan je podrazumevano preuređenje Bosne i Hercegovine tako što bi joj bili pripojeni delovi Hrvatske naseljeni Srbima, ali bi Hrvatskoj zauzvrat bili pripojeni delovi BiH naseljeni Hrvatima. 4 suverene drzave bi po tom planu uspostavili tesnije veze po pitanju spoljne politike i zajednicke komande nad jedinicama koji iziskuju vecu budzetsku potrosnju (avijacija, mehanizovanje jedinice) i vremenom kada bi se nacionalne strasti smirile pokusale da uspostave neke veze sa Hrvatskom i Slovenijom na zapadnim i demokratskim osnovama. Draskovic je predlozio ovaj plan tadasnjem Predsedniku Predsednistva SFRJ Stjepanu Mesicu, Jula 1991 ali je glatko odbijen. Na početku rata u Hrvatskoj, Drašković organizuje dobrovoljačku vojnu formaciju pod nazivom [[Srpska garda]] i šalje je na ratište. U to vreme je Vuk Drašković, kao pro-četnički političar, kritikovao Miloševića jer se oslanjanjem na komunizam, komunisticke kadrove JNA i antagonizmom prema zapadu Srbi van granica tadasnje Srbije dugorocno nisu mogli zastititi. Mada je Hrvatska, zajedno sa Vukovim politickim protivnicima u Srbiji ovaj predlog docekala sa cinizmom, sam Drašković i njegova stranka su kako su se Milosevicevom krivicom okolnosti menjale na stetu Srbije polako napustali ovaj program. Pojedini analiticari su stildjivo u proslosti odali priznanje Vuku Draskovicu na originalnosti plana, prevazilazenju etnickih iskljucivosti i utemeljenju na vrednostime EU, a sam Draskovic tvrdi da je o slicnom planu pozitivno razgovarao sa tadasnjim predsednikom BiH, Alijom Izetbegovicem (Januar 1992, knjiga "Meta"). === Miloševićev plan "Krnje Jugoslavije" === {{Glavni članak|Krnja Jugoslavija}}{{izdvojeni citat|U novoj jugoslovenskoj državi biće najmanje tri federalne jedinice: Srbija, Crna Gora i ujedinjena bosanskohercegovacka i kninska oblast. Ako bosanski muslimani žele da ostanu u novoj jugoslovenskoj državi, moći će da ostanu. Ako budu hteli da se otcepe, moraju znati da će ... država bosanskih muslimana biti sa svih strana okružena srpskom teritorijom.<ref name="Malcolm"/>|Potpredsjednik stranke [[Mihajlo Marković]] na kongresu [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističke partije Srbije]] 9. listopada 1991. u Peći.}} Uoči rasprada SFRJ, pripadnici srpske političke elite su pokušali da definišu srpske nacionalne ciljeve (poput "svi Srbi u jednoj državi") u okviru diskursa socijalističke Jugoslavije.<ref>[http://www.springerlink.com/content/n0462k06q3443756/ Dejan Guzina, Socialist Serbia's Narratives: From Yugoslavia to a Greater Serbia]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Milošević je nameravao da stvori krnju Jugoslaviju, koja bi obuhvatala Srbiju, Crnu Goru, Makedoniju, Bosnu i Hercegovinu i delove Hrvatske naseljene Srbima. [[Slobodan Milošević]] i tada vladajuća [[Socijalistička partija Srbije]] su zauzeli stav da se Hrvatska može ocepiti ali ne može na to primorati [[Srbi u Hrvatskoj|hrvatske Srbe]] koji žele da nastave da žive u Jugoslaviji. On je sasvim otvoreno govorio o novom povlačenju granica u slučaju raspada Jugoslavije, koje bi trebalo da obuhvate sve oblasti u kojima žive Srbi, kao većina ili manjina.<ref name="Zundhausen">[http://www.pescanik.info/content/view/2865/66/ Holm Zundhausen, Istorija Srbije od 19. do 21. veka]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Jedan od tvoraca Memoranduma SANU i čelnik vladajuće [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističke partije Srbije]], je sredinom 1991. godine poručio<ref name="Klemen%C4%8Di%C4%87"/>: {{izdvojeni citat|Nova državna granica mora ići linijom razgraničenja srpskog i hrvatskog naroda. [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] treba da posedne tu novu granicu.|[[Mihajlo Marković|Mihailo Marković]]}} [[Srpska propaganda]] je uporno ponavljala da su granice jugoslovenskih republika samo unutrašnje administrativne granice, koje ne mogu jednostranom odlukom postati međudržavne, a što je govorio i član 5. ustava SFRJ. Nakon što je Hrvatska [[25 jun]]a [[1991]]. proglasila nezavisnosti, Skupština Srbije je [[8. 7.|8. jula]] zatražila od saveznih organa i [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]] da štite "samo onaj deo Jugoslavije u kojem se narodi koji žive na tim prostorima izjasne da žele živeti zajedno”.<ref>[https://www.znaci.org/00001/23_7_8.htm Ilija T. Radaković: BESMISLENA YU-RATOVANJA 1991-1995]</ref> Miloševićevi planovi o stvaranju krnje Jugoslavije pod srpskom dominacijom padaju u vodu [[1992]]. godine proglašenjem nezavisnosti BiH i Makedonije, nakon čega Srbija ostaje u državnoj zajednici samo sa Crnom Gorom. Prema optužbama [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]], Milošević je pokušao da nasiljem ostvari ideju "svi Srbi u jednoj državi", pri čemu nije otvoreno pominjao koncept "Velike Srbije", ali je sarađivao sa ekstremnim nacionalistima poput Šešelja koji su ga zagovarali. Prema mišljenju tužioca Džefrija Najsa, to su bili praktilno isti ciljevi, budući da su se granice zamišljene srpske države poklapale na liniji [[Karlobag-Ogulin-Karlovac-Virovitica]].<ref>{{Cite web |title=‘Velika Srbija’ podelila Haski tribunal |url=http://www.apisgroup.org/article.html?id=2715 |access-date=2010-01-12 |archive-date=2012-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309214222/http://www.apisgroup.org/article.html?id=2715 |dead-url=yes }}</ref> Analitičari smatraju da je Milošević insistirao da zadrži ime Jugoslavija iz dva razloga: 1) da bi opravdao aneksiju delova Hrvatske i Bosne i Hercegovine, 2) da bi [[Krnja Jugoslavija]] stekla međunarodno priznanje kao naslednica SFRJ.<ref>[http://books.google.com/books?id=WPhhLfp8huIC&printsec=frontcover&source=gbs_v2_summary_r&cad=0#v=onepage&q=&f=false Rénéo Lukic, Allen Lynch, Europe from the Balkans to the Urals: the disintegration of Yugoslavia and Soviet Union]</ref> === Oružana dejstva srpskih jedinica (1991-1995) === [[Datoteka:Former Yugoslavia 1991-1995.svg|thumb|desno|Teritorije pod srpskom kontrolom za vrijeme ratova 1991-95]] Po uvođenju višestranačja u Jugoslaviji dolazi do grupisanja po nacionalnoj osnovi. U Srbiji se javljaju stranke koje javno traže stvaranje Velike Srbije. Nakon istupanja Hrvatske i Bosne i Hercegovine iz jugoslovenske federacije, dolazi do osnivanja srpskih entiteta u tim republikama. Na teritoriji Republike Hrvatske je samoproglašena [[Republika Srpska Krajina]], a na teritoriji Bosne i Hercegovine [[Republika Srpska|Republika Srpska Bosna i Hercegovina]]. Te nepriznate srpske „države“ su ubrzo obrazovale i svoje oružane snage [[Srpska vojska Krajine|Srpsku vojsku Krajine]] i [[Vojska Republike Srpske|Vojsku Republike Srpske]], uz logističku podršku [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]], koja je ostala pod kontrolom Srbije.<ref name="Tu%C5%BEba%20Hrvatske">[http://www.pescanik.info/content/view/2365/66/ Srđa Popović, Tužba Hrvatske]</ref> Između predstavnika Srbije i vođa pobunjenih Srba je bilo pripremljeno ono što je Međunarodni sud za ratne zločine u Hagu klasifikovao kao „[[udruženi zločinački poduhvat|zajednički zločinački poduhvat]]“, koji je bio usmeren na sistematsko i nasilno proterivanje nesrba sa osvojenih područja.<ref name="Zundhausen"/> S druge strane, iz Srbije je neprestano dolazilo uveravanje da Srbija nije u ratu i da ona ne može biti odgovorna za postupanje JNA, koja je pod formalnom komandom Predsedništva SFRJ.<ref name="Tu%C5%BEba%20Hrvatske"/> {{izdvojeni citat|JNA je, pored neočetničkih kohorti, prihvatila hegemonističku strategiju, okrenula leđa svojoj prošlosti, krenula u besmisleni rat protiv svih u Jugoslaviji, a potom i protiv Evrope i svjeta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/23_7_6.htm Ilija T. Radaković: BESMISLENA YU-RATOVANJA 1991-1995]</ref>|Pukovnik JNA dr Dušan Plenča}} Srbi u jugoslovenskim republikama nisu živeli u zasebnim etničkim sredinama, već zajedno sa ostalim stanovništvom, te nije bilo moguće sprovesti jasno razgraničenje između srpskih i ne-srpskih oblasti. U praksi je to bio povod za oružane sukobe oko teritorija, koji prerastaju u [[rat u Hrvatskoj]] i [[rat u Bosni i Hercegovini]]. U ovim ratovima su dejstovale i mnoge srpske paravojne formacije, među kojima [[Željko Ražnatović|Arkanovi]] [[Srpska dobrovoljačka garda|tigrovi]], [[Šešelj]]evi [[četnici]], [[Vuk Drašković|Draškovićeva]] [[Srpska garda]], [[Knindže]] [[Dragan Vasiljković|Kapetana Dragana]], i drugi. Srpska strana je, ne mareći za međunarodne napore, radila na ostvarenju svog ratnog cilja – da osvoji kompaktna srpska područja u Hrvatskoj i BiH i protera tamošnje nesrpsko stanovništvo.<ref name="Zundhausen"/> Na osvojenim teritorijama je sprovođeno [[etničko čišćenje]] i masovni zločini od kojih je najzloglasniji [[masakr u Srebrenici]]. {{izdvojeni citat|Nema mira bez saveza srpskih zemalja. Zajednička srpska država ostaje kao konačan cilj, a [[Srpska demokratska stranka (BiH)|SDS]] je jedina stranka sposobna da u miru dovede do kraja započeti posao.<ref>"Večernje novosti", 4. april 1996.</ref>|[[Biljana Plavšić]] po završetku rata u BiH}} === Neuspeh velikosrpske ideje === [[Datoteka:Serbia cities02.png|thumb|150px|Srbija bez Kosova]] [[Srbi u Hrvatskoj]] su odbili [[plan Z-4]], koji im je nudio široku autonomiju u okviru Republike Hrvatske. Pritom, međunarodna situacija po Srbe se definitivno promenila nakon [[masakr u Srebrenici|masakra u Srebrenici]] [[11. 7.|11. jula]] 1995. godine<ref name="Geneza"/>, što je dovelo do sankcija UN protiv SRJ. [[4. 8.|4. avgusta]] 1995. godine, Hrvatska je sprovela [[Operacija Oluja|operaciju Oluja]] koja se završila padom samoproglašene Srpske Krajine i talasom srpskih izbeglica. Od [[30. 8.|30. avgusta]] do 14. septembra [[NATO bombardovanje Republike Srpske|NATO je bombardovao srpske položaje u BiH]], čime je prekinuta srpska [[opsada Sarajeva]]. U novembru iste godine je potpisan [[Dejtonski mirovni sporazum]], kojim je završen ratu u Bosni i Hercegovini i kojim je Srbija konačno priznala suverenost i teritorijalni integritet BiH i Hrvatske. Neuspeh prekrajanja državnih granica u jugoslavenskim ratovima je imao dalekosežne posledice po Srbiju i širi region. Srbi i država Srbija su tokom ratova, a kasnije i putem suđenja za ratne zločine, stekli užasnu reputaciju u svetskoj javnosti. Zločini počinjeni tokom jugoslovenskih ratova su poučili zapadne zemlje da mnogo brže reaguju u slučaju Kosova.<ref name="knowledgerush"/> Ubrzo nakon izbijanja [[kosovski rat|rata na Kosovu]] [[1998]]. i prvih [[Masakri Albanaca u Kosovskom ratu|sistematskih pokolja Albanaca]], dolazi do [[NATO bombardovanje SRJ|NATO bombardovanja SRJ]] [[1999]]. godine, nakon čega je Srbija izgubila kontrolu nad tom oblašću. Par godina kasnije, [[Crna Gora]] je napustila državnu zajednicu sa Srbijom. [[17. 2.|17. februara]] [[2008]]. [[skupština Kosova|parlament Kosova]], uz podršku [[Evropska unija|EU]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]],<ref>[http://www.jungewelt.de/2008/02-18/001.php Tajni protokol razgovora EU i SAD o planiranju proglašenja nezavisnosti Kosova, kao i o nekim njihovim aktivnostima pre i posle tog proglašenja]</ref> proglašava jednostranu nezavisnost od Srbije.<ref>[http://xs4.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&mm=02&dd=17&nav_id=285184 B92. Vesti: Kosovo proglasilo nezavisnost. 17. februar 2008, 23.27 č]</ref> [[Holm Sundhaussen|Holm Zundhausen]], profesor istorije jugoistočne Evrope, u svojoj knjizi ''Istorija Srbije od 19. do 21. veka'' zaključuje sledeće: {{izdvojeni citat|Sa izvesnom sigurnošću može se reći da bi se istorija Srbije i srpskog društva odvijala drugačije da su se elite pre oko sto godina više zainteresovale za uređenje države i društva nego za teritorijalnu ekspanziju. Sa Pirovom pobedom u balkanskim ratovima 1912/1913. srpska država je natovarila sebi na vrat hipoteku sa kojom nikada nije uspela da izađe na kraj. Srbija je mogla da bude visokorazvijena zemlja. Potencijal za to je postojao. Ali on je žrtvovan u ime „velike ideje“, koja je Srbiju devedesetih godina prošlog veka unazadila za celo jedno stoleće.<ref name="Zundhausen"/>|[[Holm Sundhaussen]]}} == Velikosrpska ideologija danas == Vojni poraz u nekoliko uzastopnih ratova, kao i ekonomsko nazadovanje i godine izolacije, su kod dijela srpske javnosti stvorile uvjete za radikalno odbacivanje velikosrpskog koncepta kao nespojivog sa srpskim nacionalnim interesima. Srpske vlade koje su slijedile [[demonstracije 5. oktobra 2000.|pad Miloševića]] su se nastojale maksimalno distancirati od njegove politike, odnosno kao primarni cilj umjesto širenja srpske države uvesti [[euroatlantske integracije]]. Kao primjer za to služi izjava predsjednika [[Boris Tadić|Borisa Tadića]] koji je Srbiju u [[Evropska unija|Evropskoj Uniji]] opisao kao daleko lakši, bezbolniji način za ostvarenje ideala o životu svih Srba u istoj državi. {{izdvojeni citat|A ja kažem: ako bi trebalo da se održi Velika Srbija zločinom, ja na to pristao ne bih nikada; neka nestane Velike Srbije, ali zločinom da se održava – ne. Ako bi bilo potrebno i nužno jedino da se održi [[Centralna Srbija|Mala Srbija]] zločinom, ja i na to ne bih pristao. Neka nestane i Male Srbije ali zločinom da se održi – ne. I kad bi trebalo da se održi poslednji Srbin, ja da sam taj poslednji Srbin, a da se održi zločinom – ne pristajem, neka nas nestane ali da nestanemo kao ljudi, jer nećemo onda nestati, živi ćemo otići u ruke Boga Živoga.<ref>{{Cite web |title=Intervju sa Njegovom Svetošću Patrijarhom srpskim Pavlom |url=http://www.dverisrpske.com/tekst/230 |access-date=2010-01-18 |archive-date=2010-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100318054008/http://www.dverisrpske.com/tekst/230 }}</ref>|[[Patrijarh srpski Pavle|Patrijarh Pavle]]}} S druge strane, u Srbiji još uvijek postoje snage koje se otvoreno zalažu za koncept Velike Srbije. Među njih spadaju [[Srpska radikalna stranka]] i ekstremistički [[otačastveni pokret Obraz|pokret Obraz]]. U nešto manje otvorenom vidu, za velikosrpsku ideju se zalažu i delovi [[Srpska akademija nauka i umetnosti|SANU]], [[Srpska pravoslavna crkva|SPC]], [[Narodne partije]] i [[DSS]].<ref>{{Cite web |title=Motika za srbomrsce |url=http://www.e-novine.com/region/region-bosna/28962-Motika-srbomrsce.html |access-date=2010-01-14 |archive-date=2010-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100227051712/http://www.e-novine.com/region/region-bosna/28962-Motika-srbomrsce.html }}</ref> U Bosni i Hercegovini, velikosrpsku politiku vodi [[Srpska demokratska stranka (BiH)|Srpska demokratska stranka]]. Velikosrpsku ideju danas mnogi [[Hrvati]], [[Bošnjaci]] i [[Albanci]] vide kao prepreku dobrosusedskih odnosa.<ref>[http://books.google.com/books?id=kBjrJyen4FEC&pg=PA106&dq=%22Greater+Serbia%22#v=onepage&q=%22Greater%20Serbia%22&f=false David Bruce MacDonald, Balkan holocausts?: Serbian and Croatian victim-centred propaganda] ''Velika Srbija je za Hrvate sinonim za genocid - srpska ekspanzija implicira ipso facto smanjenje hrvatske teritorije, etničko čišćenje i smrt hrvatskih civila''.</ref> == Izvori == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Srbizacija]] * [[Etničko čišćenje]] * [[Srpsko-hrvatski sukob]] * [[Srpsko-albanski sukob]] * [[Srpsko-albanski odnosi]] * [[Odnosi Srbije i Kosova]] * [[Odnosi Srbije i Hrvatske]] * [[Odnosi Srbije i Bosne i Hercegovine]] * [[Balkanska federacija]] == Vanjske veze == {{commonscat|Greater Serbia}} * {{en}} [http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm#II-II Politika stvaranja Velike Srbije (Izveštaj Ujedinjenih nacija)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504142243/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm#II-II |date=2012-05-04 }} * {{en}} [http://www.hic.hr/books/greatserbia/ Greater Serbia, from Ideology to Aggression] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709195206/http://www.hic.hr/books/greatserbia/ |date=2011-07-09 }} (Hrvatski informativni centar) * [http://www.ojkrajino.com/knjige/VELIKA%20SRBIJA%20-%20AKADEMIK%20CEDOMIR%20POPOV.pdf Čedomir Popov, Velika Srbija - stvarnost i mit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717140241/http://www.ojkrajino.com/knjige/VELIKA%20SRBIJA%20-%20AKADEMIK%20CEDOMIR%20POPOV.pdf |date=2011-07-17 }} * [http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/2002/299/299_13.html Stevan Dedijer, Velika Srbija i mali glupi akademici] * [http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/velikesrbije.htm#vs Ante Beljo, IDEOLOGIJA VELIKE SRBIJE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305095231/http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/velikesrbije.htm#vs |date=2016-03-05 }} * [http://www.bosniak.org/bosanski/o-srpskom-velikodrzavnom-projektu/ Dr. Smail Čekić, O srpskom velikodržavnom projektu] * [http://www.danas.rs/vesti/feljton/velika_srbija_ili_balkanska_federacija.24.html?news_id=143750 Velika Srbija ili balkanska federacija] (Holm Zundhausen, Istorija Srbije od 19. do 21. veka) * [http://hrcak.srce.hr/file/51762 Mladen Klemenčić, Velikosrpska teritorijalna posezanja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110921052438/http://hrcak.srce.hr/file/51762 |date=2011-09-21 }} * {{en}} [http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/karadzic/bosnia/serbia.html Pol Gard, O Velikoj Srbiji] * {{en}} [http://www.knowledgerush.com/kr/encyclopedia/Greater_Serbia/ Greater Serbia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421095928/http://www.knowledgerush.com/kr/encyclopedia/Greater_Serbia/ |date=2014-04-21 }} (knowledgerush.com) {{Iredentizam}} [[Kategorija:Srpski iredentizam]] [[Kategorija:Politika Srbije]] [[Kategorija:Raspad SFR Jugoslavije]] [[Kategorija:Predložene države i teritorije]] qs30qzdq6uwetlsyk75kekm41s1y1ag Milorad Pavić 0 38600 42683444 42243196 2026-09-05T21:05:07Z Pasvasa 223040 Proširen i ažuriran članak: biografija, dela, međunarodna recepcija, posthumni život dela i spoljašnje veze. 42683444 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac |ime = Milorad Pavić | slika = Milorad Pavic.jpg | opis = Milorad Pavić na [[Beogradski sajam knjiga|Beogradskom sajmu knjiga]] 2007. | datum_rođenja = {{Birth date|1929|10|15|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Beograd]], [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = {{death date and age|2009|11|30|1929|10|15|df=y}} | mjesto_smrti = [[Beograd]], [[Srbija]] | zanimanje = [[roman]]opisac, [[pjesnik]] | jezik = [[srpski jezik|srpski]] | etnicitet = [[Srbi]]n | znamenita_djela = ''[[Hazarski rečnik]]'' | supružnik = [[Jasmina Mihajlović]] | website = http://www.khazars.com/en/ }} ’‘’Milorad Pavić’’’ (Beograd, 15. oktobar 1929 — Beograd, 30. novembar 2009) bio je srpski književnik, istoričar književnosti, prevodilac, univerzitetski profesor i akademik. Redovni član Srpske akademije nauka i umetnosti postao je 1991. Svetsku slavu stekao je romanom-leksikonom ‘’Hazarski rečnik’’ (1984), jednim od najpoznatijih dela srpske književnosti druge polovine XX veka. Njegova dela prevedena su na više od četrdeset jezika i objavljena u više stotina izdanja širom sveta. Pavić je jedan od najznačajnijih autora nelinearne i interaktivne proze. U romanima je napuštao klasičan redosled čitanja i koristio formu leksikona, ukrštenice, dvostrane knjige, tarota i romana sa višestrukim završecima. Zbog toga je njegovo delo rano povezivano sa hipertekstom, a kasnije i sa ergodičkom i digitalnom književnošću. Za ‘’Hazarski rečnik’’ dobio je NIN-ovu nagradu, a za Nobelovu nagradu za književnost nominovan je više puta. Pored književnog rada, bio je istoričar srpske književnosti XVII–XIX veka, posebno baroka, klasicizma, predromantizma i simbolizma, kao i prevodilac Puškina, Bajrona i drugih evropskih pesnika. == Biografija == Milorad Pavić rođen je 15. oktobra 1929. u Beogradu. Studirao je jugoslovenske književnosti na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu i violinu na Muzičkoj akademiji. Diplomirao je književnost 1954, a doktorsku disertaciju ‘’Vojislav Ilić i evropsko pesništvo’’ odbranio 1966. na Sveučilištu u Zagrebu. Od 1955. radio je u literarnoj redakciji Radio Beograda, a od 1963. kao urednik u Prosveti. Prevodio je sa ruskog, francuskog i engleskog, između ostalih Puškina, Ljermontova, Bajrona, Šelija, Vijona i Ronsara. Kao književni istoričar istraživao je srpski barok, klasicizam, predromantizam i XIX vek, naročito Gavrila Stefanovića Venclovića i Vojislava Ilića. Od 1974. bio je profesor Filozofskog fakulteta u Novom Sadu, gde je bio i dekan, a predavao je i u Beogradu i gostovao na stranim univerzitetima. Godine 1991. izabran je direktno za redovnog člana Srpske akademije nauka i umetnosti. Bio je član Société Européenne de Culture i Srpskog PEN centra. Književnu karijeru započeo je poezijom, a zatim pripovetkama. Prelom u njegovoj karijeri predstavlja ‘’Hazarski rečnik. Roman-leksikon u 100.000 reči’‘, objavljen 1984. u Prosveti. Roman je ubrzo preveden na velike svetske jezike i objavljen kod vodećih evropskih i američkih izdavača. Usledili su’‘Predeo slikan čajem’’ (1988), ‘’Unutrašnja strana vetra’’ (1991), ‘’Poslednja ljubav u Carigradu’’ (1994) i niz drugih dela koja su nastavila eksperiment sa formom i načinom čitanja. Tokom poslednje dve decenije života objavio je, između ostalog, ‘’Kutiju za pisanje’‘,’‘Zvezdani plašt’‘,’‘Sedam smrtnih grehova’‘,’‘Unikat’‘,’‘Drugo telo’‘,’‘Pozorište od hartije’’ i ‘’Veštački mladež’‘. Sa Jasminom Mihajlović objavio je’‘Dve kotorske priče’’ (1998) i ‘’Ljubavni roman u dve priče’’ (2004). Umro je 30. novembra 2009. u Beogradu. == Poetika == Osnovno obeležje Pavićeve proze jeste napuštanje unapred zadatog linearnog toka čitanja. ‘’Hazarski rečnik’’ koncipiran je kao leksikon; ‘’Predeo slikan čajem’’ koristi strukturu ukrštenice; ‘’Unutrašnja strana vetra’’ ima dva početka; ‘’Poslednja ljubav u Carigradu’’ organizovana je uz tarot, a ‘’Unikat’’ je zamišljen kao roman sa velikim brojem mogućih završetaka. Takva poetika dala je čitaocu aktivnu ulogu u oblikovanju dela i dovela do međunarodnog povezivanja Pavićeve proze sa postmodernizmom, hipertekstom, nelinearnom i ergodičkom književnošću. Pojavom digitalnih medija ovaj aspekt njegovog stvaralaštva dobio je novu recepciju. == Izabrana dela == === Romani i duža proza === * ‘’Hazarski rečnik’’ (1984) * ‘’Predeo slikan čajem’’ (1988) * ‘’Unutrašnja strana vetra’’ (1991) * ‘’Poslednja ljubav u Carigradu’’ (1994) * ‘’Šešir od riblje kože’’ (1996) * ‘’Kutija za pisanje’’ (1999) * ‘’Zvezdani plašt’’ (2000) * ‘’Nevidljivo ogledalo – Šareni hleb’’ (2003) * ‘’Unikat’’ i ‘’Plava sveska’’ (2004) * ‘’Drugo telo’’ (2006) * ‘’Pozorište od hartije’’ (2007) * ‘’Veštački mladež’’ (2009) === Ostala dela === Među važnijim knjigama poezije, pripovedaka i drama su ‘’Palimpsesti’’ (1967), ‘’Mesečev kamen’’ (1971), ‘’Gvozdena zavesa’’ (1973), ‘’Konji svetoga Marka’’ (1976), ‘’Ruski hrt’’ (1979), ‘’Izvrnuta rukavica’’ (1989), ‘’Stakleni puž’’ (1998), ‘’Strašne ljubavne priče’’ (2001), ‘’Sedam smrtnih grehova’’ (2002), kao i interaktivne drame ‘’Zauvek i dan više’‘,’‘Krevet za troje’’ i ‘’Stakleni puž’’. Među književnoistorijskim knjigama izdvajaju se ‘’Istorija srpske književnosti baroknog doba’’ (1970), ‘’Vojislav Ilić i evropsko pesništvo’’ (1971), ‘’Gavril Stefanović Venclović’’ (1972), ‘’Istorija srpske književnosti klasicizma i predromantizma’’ (1979) i ‘’Rađanje nove srpske književnosti’’ (1983). Potpuna bibliografija dela dostupna je u zvaničnom katalogu Milorada Pavića. == Međunarodna recepcija == Međunarodni proboj Pavića započeo je prevodima ‘’Hazarskog rečnika’’ sredinom osamdesetih. Njegove knjige objavljivali su Belfond, Carl Hanser, Garzanti, Alfred A. Knopf, Hamish Hamilton, Penguin Books i drugi veliki izdavači. Za ‘’Hazarskim rečnikom’’ usledili su prevodi drugih romana, a Pavićevo delo postalo je predmet književne kritike, univerzitetskih istraživanja, monografija i doktorskih disertacija u više zemalja. Poseban broj američkog časopisa ‘’The Review of Contemporary Fiction’’ (Summer 1998, Vol. XVIII, no. 2), u izdanju Dalkey Archive Press, bio je posvećen Paviću i okupio tekstove Radmile Jovanović Gorup, Thanassisa Lallasa, Andreasa Leitnera, Dagmar Burkhart, Rachel Kilbourn Davis, Tomislava Z. Longinovića, Jasmine Mihajlović i drugih. Dalkey Archive Press je kasnije ponovo objavio Lallasov opsežan razgovor sa Pavićem. Pavićeva dela prevedena su na više od četrdeset jezika i objavljena u više stotina izdanja. Potpun katalog prevoda i stranih izdanja vodi se na zvaničnom sajtu autora. == Nagrade i priznanja == Među najvažnijim priznanjima su NIN-ova nagrada za ‘’Hazarski rečnik’’, Oktobarska nagrada grada Beograda, nagrade „Borisav Stanković“, „Meša Selimović“, Narodne biblioteke Srbije i Andrićeva nagrada, Izuzetna Vukova nagrada, međunarodna Zepterova nagrada za književnost i počasni doktorat Sofijskog univerziteta „Sv. Kliment Ohridski“. Više puta je nominovan za Nobelovu nagradu za književnost. Potpun spisak nagrada, priznanja, počasnih zvanja i nominacija dostupan je na zvaničnom sajtu Milorada Pavića. == Proučavanje dela == Pavićevo stvaralaštvo predmet je brojnih monografija, zbornika i akademskih istraživanja u Srbiji i inostranstvu. Među njima su François Lefebvre, ‘’Lectures du Dictionnaire Khazar de Milorad Pavic’’ (Angers, 1990), Andreas Leitner, ‘’Milorad Pavics Roman „Das Chasarische Wörterbuch“. Eine poetische Signatur gegenwärtiger Bewusstseinsformen’’ (Klagenfurt, 1991), Jovan Delić, ‘’Hazarska prizma’’ (1991), Jasmina Mihajlović, ‘’Priča o duši i telu’’ (1992), Petar Pijanović, ‘’Pavić’’ (1998), Sava Babić, ‘’Milorad Pavić mora pričati priče’’ (2000) i Ivan Cvetanović, ‘’The Search for the Mythical State of Innocence’’ (New York, 2006). U posthumnom periodu objavljeni su ‘’Pavićevi palimpsesti’’ (2010), Kristijan Olah, ‘’Knjiga – Bog’’ (2012), ‘’Leteće violine Milorada Pavića’’ (2015), Milica Mustur, ‘’Die kritische Rezeption von Milorad Pavić im deutschsprachigen Raum’’ (Beč, 2015), kineska knjiga Čen Danjan ‘’Zemlja lovaca na snove – Geografsko čitanje Hazarskog rečnika’’ (2016; srpsko izdanje 2018), zbornik Matice srpske ‘’Milorad Pavić: Stanovnik svetske književnosti’’ (2019) i Jelena Marićević Balać, ‘’Metamorfoze Milorada Pavića’’ (2025). Potpun bibliografski popis knjiga o Paviću dostupan je na zvaničnom sajtu. == Posthumni život dela == Pavićeva međunarodna recepcija nastavila se posle njegove smrti 2009. kroz nova izdanja i prevode, pozorišne i druge adaptacije, audio-knjige, naučna istraživanja i digitalne projekte. Već do 2018. zvanična bibliografska evidencija beležila je 133 posthumna izdanja u Srbiji i svetu, a evidencija je nastavljena i narednih godina. ‘’Hazarski rečnik’’ je 2014. u Kini proglašen knjigom godine, a francusko reizdanje romana dobilo je 2016. nagradu „Noć knjige“. Posle 2009. Pavićeva dela nastavila su da izlaze i da se izvode u različitim zemljama, dok su nova istraživanja njegove poetike sve više obuhvatala hipertekstualnost, ergodičku književnost i digitalno čitanje. Poseban deo posthumne recepcije čine digitalna i interaktivna čitanja. ‘’Hazarski rečnik’’ imao je CD-ROM izdanje još 1998, a u XXI veku Pavićeva dela postala su predmet digitalnih projekata, elektronskih izdanja i interaktivnih vodiča. Time je nelinearna organizacija njegovih knjiga, nastala pre masovne upotrebe interneta, dobila novi kontekst u digitalnoj kulturi. O međunarodnom i institucionalnom statusu Pavića svedoče i memorijalna obeležja. Bronzani spomenik Paviću, rad ruskog vajara Grigorija Potockog, otkriven je 24. juna 2009. ispred Biblioteke strane književnosti u Moskvi, još za piščevog života. U Tašmajdanskom parku u Beogradu 8. juna 2011. otkriven je trometarski spomenik Paviću, rad azerbejdžanskog vajara Natiga Alijeva. Književna zaostavština, rukopisi, dokumentacija i lični predmeti čuvaju se u Legatu Milorada Pavića u Beogradu, dok se bibliografsko praćenje novih izdanja, prevoda, adaptacija i međunarodne recepcije nastavlja. == Adaptacije == Pavićeva dela doživela su brojne pozorišne, televizijske, filmske, radijske i druge adaptacije u Srbiji i inostranstvu. Među njima su scenska izvođenja ‘’Hazarskog rečnika’‘,’‘Predela slikanog čajem’‘,’‘Zauvek i dan više’‘,’‘Kreveta za troje’’ i drugih dela, kao i film ‘’Vizantijsko plavo’’ Dragana Marinkovića, nastao prema motivima Pavićevih priča. Adaptacije su nastavljene i posle njegove smrti. == Spoljašnje veze == * [https://www.khazars.com/ Zvanični sajt Milorada Pavića] * [https://www.sanu.ac.rs/clan/pavic-milorad/ Srpska akademija nauka i umetnosti — Milorad Pavić] * [https://www.britannica.com/biography/Milorad-Pavic Encyclopaedia Britannica — Milorad Pavić] * [https://sf-encyclopedia.com/entry/pavic_milorad The Encyclopedia of Science Fiction — Milorad Pavić] * [https://www.enciklopedija.hr/clanak/pavic-milorad Hrvatska enciklopedija — Milorad Pavić] * [https://www.vle.lt/straipsnis/milorad-pavic/ Visuotinė lietuvių enciklopedija — Milorad Pavić] * [https://www.dalkeyarchive.com/2013/08/02/a-conversation-with-milorad-pavic-by-thanassis-lallas/ Dalkey Archive Press — Thanassis Lallas: „A Conversation with Milorad Pavic“] {{Dobitnici NIN-ove nagrade}} {{Lifetime|1929|2009|Pavicć, Milorad}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Dobitnici NIN-ove nagrade]] [[Kategorija:Dobitnici Andrićeve nagrade]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] 1lexo52u0yanqhfcq3ba43ga2szpf5n 42683446 42683444 2026-09-05T21:10:43Z Pasvasa 223040 Ispravljeno formatiranje odeljka Izabrana dela. 42683446 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac |ime = Milorad Pavić | slika = Milorad Pavic.jpg | opis = Milorad Pavić na [[Beogradski sajam knjiga|Beogradskom sajmu knjiga]] 2007. | datum_rođenja = {{Birth date|1929|10|15|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Beograd]], [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = {{death date and age|2009|11|30|1929|10|15|df=y}} | mjesto_smrti = [[Beograd]], [[Srbija]] | zanimanje = [[roman]]opisac, [[pjesnik]] | jezik = [[srpski jezik|srpski]] | etnicitet = [[Srbi]]n | znamenita_djela = ''[[Hazarski rečnik]]'' | supružnik = [[Jasmina Mihajlović]] | website = http://www.khazars.com/en/ }} ’‘’Milorad Pavić’’’ (Beograd, 15. oktobar 1929 — Beograd, 30. novembar 2009) bio je srpski književnik, istoričar književnosti, prevodilac, univerzitetski profesor i akademik. Redovni član Srpske akademije nauka i umetnosti postao je 1991. Svetsku slavu stekao je romanom-leksikonom ‘’Hazarski rečnik’’ (1984), jednim od najpoznatijih dela srpske književnosti druge polovine XX veka. Njegova dela prevedena su na više od četrdeset jezika i objavljena u više stotina izdanja širom sveta. Pavić je jedan od najznačajnijih autora nelinearne i interaktivne proze. U romanima je napuštao klasičan redosled čitanja i koristio formu leksikona, ukrštenice, dvostrane knjige, tarota i romana sa višestrukim završecima. Zbog toga je njegovo delo rano povezivano sa hipertekstom, a kasnije i sa ergodičkom i digitalnom književnošću. Za ‘’Hazarski rečnik’’ dobio je NIN-ovu nagradu, a za Nobelovu nagradu za književnost nominovan je više puta. Pored književnog rada, bio je istoričar srpske književnosti XVII–XIX veka, posebno baroka, klasicizma, predromantizma i simbolizma, kao i prevodilac Puškina, Bajrona i drugih evropskih pesnika. == Biografija == Milorad Pavić rođen je 15. oktobra 1929. u Beogradu. Studirao je jugoslovenske književnosti na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu i violinu na Muzičkoj akademiji. Diplomirao je književnost 1954, a doktorsku disertaciju ‘’Vojislav Ilić i evropsko pesništvo’’ odbranio 1966. na Sveučilištu u Zagrebu. Od 1955. radio je u literarnoj redakciji Radio Beograda, a od 1963. kao urednik u Prosveti. Prevodio je sa ruskog, francuskog i engleskog, između ostalih Puškina, Ljermontova, Bajrona, Šelija, Vijona i Ronsara. Kao književni istoričar istraživao je srpski barok, klasicizam, predromantizam i XIX vek, naročito Gavrila Stefanovića Venclovića i Vojislava Ilića. Od 1974. bio je profesor Filozofskog fakulteta u Novom Sadu, gde je bio i dekan, a predavao je i u Beogradu i gostovao na stranim univerzitetima. Godine 1991. izabran je direktno za redovnog člana Srpske akademije nauka i umetnosti. Bio je član Société Européenne de Culture i Srpskog PEN centra. Književnu karijeru započeo je poezijom, a zatim pripovetkama. Prelom u njegovoj karijeri predstavlja ‘’Hazarski rečnik. Roman-leksikon u 100.000 reči’‘, objavljen 1984. u Prosveti. Roman je ubrzo preveden na velike svetske jezike i objavljen kod vodećih evropskih i američkih izdavača. Usledili su’‘Predeo slikan čajem’’ (1988), ‘’Unutrašnja strana vetra’’ (1991), ‘’Poslednja ljubav u Carigradu’’ (1994) i niz drugih dela koja su nastavila eksperiment sa formom i načinom čitanja. Tokom poslednje dve decenije života objavio je, između ostalog, ‘’Kutiju za pisanje’‘,’‘Zvezdani plašt’‘,’‘Sedam smrtnih grehova’‘,’‘Unikat’‘,’‘Drugo telo’‘,’‘Pozorište od hartije’’ i ‘’Veštački mladež’‘. Sa Jasminom Mihajlović objavio je’‘Dve kotorske priče’’ (1998) i ‘’Ljubavni roman u dve priče’’ (2004). Umro je 30. novembra 2009. u Beogradu. == Poetika == Osnovno obeležje Pavićeve proze jeste napuštanje unapred zadatog linearnog toka čitanja. ‘’Hazarski rečnik’’ koncipiran je kao leksikon; ‘’Predeo slikan čajem’’ koristi strukturu ukrštenice; ‘’Unutrašnja strana vetra’’ ima dva početka; ‘’Poslednja ljubav u Carigradu’’ organizovana je uz tarot, a ‘’Unikat’’ je zamišljen kao roman sa velikim brojem mogućih završetaka. Takva poetika dala je čitaocu aktivnu ulogu u oblikovanju dela i dovela do međunarodnog povezivanja Pavićeve proze sa postmodernizmom, hipertekstom, nelinearnom i ergodičkom književnošću. Pojavom digitalnih medija ovaj aspekt njegovog stvaralaštva dobio je novu recepciju. == Izabrana dela == === Romani i duža proza === * ''Hazarski rečnik'' (1984) * ''Predeo slikan čajem'' (1988) * ''Unutrašnja strana vetra'' (1991) * ''Poslednja ljubav u Carigradu'' (1994) * ''Šešir od riblje kože'' (1996) * ''Kutija za pisanje'' (1999) * ''Zvezdani plašt'' (2000) * ''Nevidljivo ogledalo – Šareni hleb'' (2003) * ''Unikat'' i ''Plava sveska'' (2004) * ''Drugo telo'' (2006) * ''Pozorište od hartije'' (2007) * ''Veštački mladež'' (2009) === Ostala dela === Među važnijim knjigama poezije, pripovedaka i drama su ''Palimpsesti'' (1967), ''Mesečev kamen'' (1971), ''Gvozdena zavesa'' (1973), ''Konji svetoga Marka'' (1976), ''Ruski hrt'' (1979), ''Izvrnuta rukavica'' (1989), ''Stakleni puž'' (1998), ''Strašne ljubavne priče'' (2001), ''Sedam smrtnih grehova'' (2002), kao i interaktivne drame ''Zauvek i dan više'', ''Krevet za troje'' i ''Stakleni puž''. Među književnoistorijskim knjigama izdvajaju se ''Istorija srpske književnosti baroknog doba'' (1970), ''Vojislav Ilić i evropsko pesništvo'' (1971), ''Gavril Stefanović Venclović'' (1972), ''Istorija srpske književnosti klasicizma i predromantizma'' (1979) i ''Rađanje nove srpske književnosti'' (1983). Potpuna bibliografija dela dostupna je u zvaničnom katalogu Milorada Pavića. == Međunarodna recepcija == Međunarodni proboj Pavića započeo je prevodima ‘’Hazarskog rečnika’’ sredinom osamdesetih. Njegove knjige objavljivali su Belfond, Carl Hanser, Garzanti, Alfred A. Knopf, Hamish Hamilton, Penguin Books i drugi veliki izdavači. Za ‘’Hazarskim rečnikom’’ usledili su prevodi drugih romana, a Pavićevo delo postalo je predmet književne kritike, univerzitetskih istraživanja, monografija i doktorskih disertacija u više zemalja. Poseban broj američkog časopisa ‘’The Review of Contemporary Fiction’’ (Summer 1998, Vol. XVIII, no. 2), u izdanju Dalkey Archive Press, bio je posvećen Paviću i okupio tekstove Radmile Jovanović Gorup, Thanassisa Lallasa, Andreasa Leitnera, Dagmar Burkhart, Rachel Kilbourn Davis, Tomislava Z. Longinovića, Jasmine Mihajlović i drugih. Dalkey Archive Press je kasnije ponovo objavio Lallasov opsežan razgovor sa Pavićem. Pavićeva dela prevedena su na više od četrdeset jezika i objavljena u više stotina izdanja. Potpun katalog prevoda i stranih izdanja vodi se na zvaničnom sajtu autora. == Nagrade i priznanja == Među najvažnijim priznanjima su NIN-ova nagrada za ‘’Hazarski rečnik’’, Oktobarska nagrada grada Beograda, nagrade „Borisav Stanković“, „Meša Selimović“, Narodne biblioteke Srbije i Andrićeva nagrada, Izuzetna Vukova nagrada, međunarodna Zepterova nagrada za književnost i počasni doktorat Sofijskog univerziteta „Sv. Kliment Ohridski“. Više puta je nominovan za Nobelovu nagradu za književnost. Potpun spisak nagrada, priznanja, počasnih zvanja i nominacija dostupan je na zvaničnom sajtu Milorada Pavića. == Proučavanje dela == Pavićevo stvaralaštvo predmet je brojnih monografija, zbornika i akademskih istraživanja u Srbiji i inostranstvu. Među njima su François Lefebvre, ‘’Lectures du Dictionnaire Khazar de Milorad Pavic’’ (Angers, 1990), Andreas Leitner, ‘’Milorad Pavics Roman „Das Chasarische Wörterbuch“. Eine poetische Signatur gegenwärtiger Bewusstseinsformen’’ (Klagenfurt, 1991), Jovan Delić, ‘’Hazarska prizma’’ (1991), Jasmina Mihajlović, ‘’Priča o duši i telu’’ (1992), Petar Pijanović, ‘’Pavić’’ (1998), Sava Babić, ‘’Milorad Pavić mora pričati priče’’ (2000) i Ivan Cvetanović, ‘’The Search for the Mythical State of Innocence’’ (New York, 2006). U posthumnom periodu objavljeni su ‘’Pavićevi palimpsesti’’ (2010), Kristijan Olah, ‘’Knjiga – Bog’’ (2012), ‘’Leteće violine Milorada Pavića’’ (2015), Milica Mustur, ‘’Die kritische Rezeption von Milorad Pavić im deutschsprachigen Raum’’ (Beč, 2015), kineska knjiga Čen Danjan ‘’Zemlja lovaca na snove – Geografsko čitanje Hazarskog rečnika’’ (2016; srpsko izdanje 2018), zbornik Matice srpske ‘’Milorad Pavić: Stanovnik svetske književnosti’’ (2019) i Jelena Marićević Balać, ‘’Metamorfoze Milorada Pavića’’ (2025). Potpun bibliografski popis knjiga o Paviću dostupan je na zvaničnom sajtu. == Posthumni život dela == Pavićeva međunarodna recepcija nastavila se posle njegove smrti 2009. kroz nova izdanja i prevode, pozorišne i druge adaptacije, audio-knjige, naučna istraživanja i digitalne projekte. Već do 2018. zvanična bibliografska evidencija beležila je 133 posthumna izdanja u Srbiji i svetu, a evidencija je nastavljena i narednih godina. ‘’Hazarski rečnik’’ je 2014. u Kini proglašen knjigom godine, a francusko reizdanje romana dobilo je 2016. nagradu „Noć knjige“. Posle 2009. Pavićeva dela nastavila su da izlaze i da se izvode u različitim zemljama, dok su nova istraživanja njegove poetike sve više obuhvatala hipertekstualnost, ergodičku književnost i digitalno čitanje. Poseban deo posthumne recepcije čine digitalna i interaktivna čitanja. ‘’Hazarski rečnik’’ imao je CD-ROM izdanje još 1998, a u XXI veku Pavićeva dela postala su predmet digitalnih projekata, elektronskih izdanja i interaktivnih vodiča. Time je nelinearna organizacija njegovih knjiga, nastala pre masovne upotrebe interneta, dobila novi kontekst u digitalnoj kulturi. O međunarodnom i institucionalnom statusu Pavića svedoče i memorijalna obeležja. Bronzani spomenik Paviću, rad ruskog vajara Grigorija Potockog, otkriven je 24. juna 2009. ispred Biblioteke strane književnosti u Moskvi, još za piščevog života. U Tašmajdanskom parku u Beogradu 8. juna 2011. otkriven je trometarski spomenik Paviću, rad azerbejdžanskog vajara Natiga Alijeva. Književna zaostavština, rukopisi, dokumentacija i lični predmeti čuvaju se u Legatu Milorada Pavića u Beogradu, dok se bibliografsko praćenje novih izdanja, prevoda, adaptacija i međunarodne recepcije nastavlja. == Adaptacije == Pavićeva dela doživela su brojne pozorišne, televizijske, filmske, radijske i druge adaptacije u Srbiji i inostranstvu. Među njima su scenska izvođenja ‘’Hazarskog rečnika’‘,’‘Predela slikanog čajem’‘,’‘Zauvek i dan više’‘,’‘Kreveta za troje’’ i drugih dela, kao i film ‘’Vizantijsko plavo’’ Dragana Marinkovića, nastao prema motivima Pavićevih priča. Adaptacije su nastavljene i posle njegove smrti. == Spoljašnje veze == * [https://www.khazars.com/ Zvanični sajt Milorada Pavića] * [https://www.sanu.ac.rs/clan/pavic-milorad/ Srpska akademija nauka i umetnosti — Milorad Pavić] * [https://www.britannica.com/biography/Milorad-Pavic Encyclopaedia Britannica — Milorad Pavić] * [https://sf-encyclopedia.com/entry/pavic_milorad The Encyclopedia of Science Fiction — Milorad Pavić] * [https://www.enciklopedija.hr/clanak/pavic-milorad Hrvatska enciklopedija — Milorad Pavić] * [https://www.vle.lt/straipsnis/milorad-pavic/ Visuotinė lietuvių enciklopedija — Milorad Pavić] * [https://www.dalkeyarchive.com/2013/08/02/a-conversation-with-milorad-pavic-by-thanassis-lallas/ Dalkey Archive Press — Thanassis Lallas: „A Conversation with Milorad Pavic“] {{Dobitnici NIN-ove nagrade}} {{Lifetime|1929|2009|Pavicć, Milorad}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Dobitnici NIN-ove nagrade]] [[Kategorija:Dobitnici Andrićeve nagrade]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] odntwz7osx7vcnun5yv9qjc7x9s1lfi Vice Vukov 0 50089 42683495 42681471 2026-09-06T10:19:08Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683495 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar | ime = Vice Vukov | slika = Stevan Kragujevic, Vice Vukov. portret 1964.JPG | opis_slike = Vice Vukov, 1964 | širina_slike = 250 px | Landscape = Yes | tip = solo_singer | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = {{Birth date|1936|8|3|df=yes}} | mesto_rođenja = [[Šibenik]], [[Kraljevina Jugoslavija]] {{ZD|Jugoslavija|kingdom}} | datum_smrti = {{Death date and age|2008|09|24|1936|8|3|df=yes}} | mesto_smrti = [[Zagreb]], [[Hrvatska|Republika Hrvatska]], {{ZD|Hrvatska}} | instrumenti = [[pjevanje|vokali]] | žanr = [[šlager]]i, [[pop]] | zanimanje = [[pjevač]], [[političar]] | period = 1959 – 1971, 1989-2005 | label = | povezani_izvođači = | URL = }} '''Vice Vukov''' ([[Šibenik]], [[3. 8.|3. kolovoza]] [[1936]]. - [[Zagreb]], [[24. 9.|24. rujna]] [[2008]].) [[Hrvati|hrvatski]] estradni umjetnik, publicist i političar. Podrijetlom je sa otoka [[Zlarin]]a. == Početak pjevačke karijere == Sa 17 godina biva izbačen iz šibenske gimnazije i Saveza omladine jer je u jednom sastavku napisao da se je u [[Rusija|Rusiji]] [[1917]]. godine dogodila pobuna, a ne [[revolucija]]. Što je u tadašnje vrijeme u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] bio ozbiljan prijestup i više nego dovoljan razlog za izbacivanje iz škole. [[1955]]. godine dolazi u [[Zagreb]] i upisuje Filozofski fakultet na kojem će diplomirati [[Filozofija|filozofiju]] i [[italijanski jezik|talijanski jezik]]. Njegova glazbena karijera počinje početkom [[1959]]. godine pozivom na jednu audiciju za pjevače. Nakon audicije pristupa mu direktor opatijskog festivala Josip Stojanović koji mu nudi nastup u [[Opatija|Opatiji]]. Nastupa na opatijskom festivalu iste godine sa prvonagrađеnоm pjesmom "Mirno teku rijeke" i praktički preko noći postaje јеdan od najpoznatijih solista zabavne glazbe u tadašnoj [[Jugoslaviji]]. Šezdesetih godina je bio jedan od najnagrađivanijih pjevača u tadašnjoj [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Dva puta je predstavljao Jugoslaviju na Euroviziji i to u [[London]]u [[Eurosong 1963|1963]]. sa pjesmom "Brodovi" i u [[Napulj]]u [[Eurosong 1965|1965]]. sa pjesmom "Čežnja". Nastupao je u gotovo svim gradovima [[Jugoslavija|Jugoslavije]] i u mnogim stranim zemljama kao [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[Kanada]], [[Brazil]], [[Sovjetski Savez|SSSR]], [[Engleska]], [[Francuska]], [[Nemačka|Njemačka]], [[Japan]], [[Novi Zeland]], [[Australija]] i dr. Za svoje karijere snimio je preko 400 skladbi. == Hrvatsko proljeće == [[1971]]. godine bio je aktivni sudionik [[Hrvatsko proljeće|Hrvatskog proljeća]] zajedno sa Ljudevitom Jonkeom, Franjom Tuđmanom, Markom Veselicom, Šimom Đodanom i dr. To je zapravo kraj njegove pjevačke karijere u tadašnjoj državi. [[1972]]. za velikog vala hapšenja sudionika [[Hrvatsko proljeće|Hrvatskog proljeća]] tadašnja milicija mu pretresa stan. U to vrijeme Vukov se je nalazio na turneji po [[Australija|Australiji]] i u strahu da će biti proganjan od vlasti, ne vraća se u Jugoslaviju već odlazi u [[Francuska|Francusku]] u [[Pariz]]. Gdje je tokom boravka diplomirao na Institutu za visoke međunarodne studije (Institut des Hautes Études Internationales) u okviru Sveučilišta prava, ekonomije i društvenih znanosti. Upravo zbog sudjelovanja u [[Hrvatsko proljeće|Hrvatskom proljeću]] bio je etiketiran kao hrvatski desničar i nacionalist, razni festivali su mu zatvorili vrata, bilo mu je zabranjeno javno nastupati i sve njegove ploče su povučene iz trgovina. [[1976]]. nakon smirivanja situacije oko njega odlučuje se vratiti u [[Zagreb]] gdje završava studij na Filozofskom fakultetu. Nakon završetka studija traži posao ali zbog sudjelovanja u [[Hrvatsko proljeće|Hrvatskom proljeću]] jako ga teško nalazi. [[1978]]. uspjeva pronaći posao u Nakladnom zavodu Matice Hrvatske. Nastupi i putovanja bili su mu onemogućeni sve do [[1989]]. godine. Te iste [[1989]]. godine, izlazi mu album sa novim pjesmama, ali bez njegova imena na albumu. To je bio jasan znak da dolazi do političkih promjena u Jugoslaviji. == Politička karijera u Republici Hrvatskoj == Početkom devedesetih nakon raspada Jugoslavije i osamostaljena Hrvatske bio je blizak sa tadašnjim predsjednikom [[Franjo Tuđman|Tuđmanom]]. No ubrzo se razilaze zbog drukčijih pogleda na politiku. Nakon čega pristupa [[Hrvatska narodna stranka|Hrvatskoj narodnoj stranci]] iz koje odlazi [[1997]]. godine nakon pristupanja [[Hrvatski nezavisni demokrati|Hrvatskih nezavisnih demokrata]] u [[Hrvatska narodna stranka|HNS]]. [[1999]]. godine objavljuje knjigu "Pogled iza ogledala" u kojoj su prikupljeni svi njegovi novinski tekstovi. Iste godine postaje član Gradskog savjeta [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijal Demokratske Partije]]. [[5. 1.|5. siječnja]] [[2001]]. imenovan je za veleposlanika [[Hrvatska|Republike Hrvatske]] u [[Švajcarska|Švicarskoj]]. [[2003]]. godine na listi SDP-a ulazi u [[Hrvatski sabor]] kao nezavisni zastupnik. [[17. 11.|17. studenog]] [[2005]]. u zgradi [[Hrvatski sabor|Hrvatskog sabora]] spotiče se na stepenicama i pada. Pri čemu zadobije teške ozljede glave, bio je hospitaliziran i podvrgnut operaciji nakon koje pada u komu. U [[novembar|studenom]] [[2007]]. liječnici objavljuju kako povremeno dolazi svijesti i kako mu je zdravstveno stanje stabilno. Umro je [[24. 9.|24.9.]] [[2008]]. == Privatni život == Vukov je otac dvoje djece, Emila ([[1962]]) i Ivane ([[1978]]) i suprug Diane ([[1938]]), s kojom je u braku od [[1961]]. godine. Član je [[Hrvatska glazbena unija|Hrvatske glazbene unije]] i [[Hrvatski helsinški odbor|Hrvatskog helsinškog odbora]]. == Reference == * [http://www.nacional.hr/articles/view/24083/5/ Nacional - Drama u obitelji Vukov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120717003829/http://www.nacional.hr/clanak/24083/drama-u-obitelji-vukov |date=2012-07-17 }} {{Webarchive|url=https://www.webcitation.org/68oeu2aKa?url=http://www.nacional.hr/cla * [http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 24 sata - Vice Vukov budi se iz kome nakon 22 mjeseca?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226123321/http://www.24sata.hr/index.php?cmd=show_clanak&tekst_id=27703 |date=2008-02-26 }} * [http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html Vice Vukov životopis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517062934/http://www.porin.info/zivotne/vice-vukov.html |date=2008-05-17 }} == Vanjske veze == {{commonscat|Vice Vukov}} * [http://www.youtube.com/watch?v=U0tHFr-6JNI YouTube Vice Vukov - Tvoja Zemlja] * [http://www.youtube.com/watch?v=DDTQcSmyxbU YouTube Vice Vukov - U boj, U Boj] * [http://www.youtube.com/watch?v=LFxI_8FIYuE YouTube Vice Vukov - Zvona Moga Grada] * [http://www.youtube.com/watch?v=aM_4vzu8Y4U YouTube Vice Vukov - Suza Za Zagorske Brege] {{Dobitnici Porina za životno djelo}} {{Authority control}} {{Lifetime|1936|2008|Vukov, Vice}} [[Kategorija:Jugoslavenski pjevači]] [[Kategorija:Hrvatski pjevači]] [[Kategorija:Predstavnici SFR Jugoslavije na Eurosongu]] [[Kategorija:Hrvatski političari od 1989.]] [[Kategorija:Članovi Socijaldemokratske partije Hrvatske]] [[Kategorija:Dobitnici Porina za životno djelo]] [[Kategorija:Biografije, Šibenik]] 205ompqfpx1ou4buz31orlkxc4tnwx0 Tračka grobnica u Kazanlaku 0 97106 42683467 41086184 2026-09-06T01:59:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683467 wikitext text/x-wiki {{coord|42|37|N|25|24|E|display=title}} {{UNESKO kutijica |WHS = Trački grob iz Kazanlka |Image = Kazanluk 1.jpg |State Party = {{flag|Bugarska}} |Type = Kulturno dobro |Criteria = i, iii, iv |ID = 44 |Link = http://whc.unesco.org/en/list/44 |Region = [[Lista mjesta svjetske baštine u Evropi|Evropa]] |Year = [[1979]] |Session = 3. |Session = |Extension = |Danger = }} '''Trački grob iz Kazanlka''' ([[Bugarski jezik|bugarski]]: Казанлъшка гробница) je [[Tračani|tračanska]] grobnica od opeke nadsvođena u obliku košnice, pored grada [[Kazanlk]] u središnjoj [[Bugarska|Bugarskoj]]. Grob je samo dio puno veće [[Tračani|tračke]] [[nekropola|nekropole]] koja se nalazila pored tadašnje [[Trakija|trakijske]] prijestolnice ''[[Seuthopolis]]a''. Sastoji se od uskog prolaza i okrugle grobne komore, koja je oslikana freskama iz [[Helenizam|helenističkog razdoblja]] na kojoj je prikazan tračanski bračni par na pogrobnoj gozbi. To su nježni prizori posljednjeg stiska ruku i odaska u vječnost. Pored scena para, ima i sjajnih fresaka sa konjima, kočijaama i skupinom koja se oprašta od para. To su najbolje sačuvane slike tračkog naroda iz [[Helenizam|helenističkog perioda]] u Bugarskoj.<ref>[http://www.digsys.bg/books/cultural_heritage/thracian/thracian-intro.html Dafina Vasileva, ''„The Thracian Tomb in Kazanluk“''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927170224/http://www.digsys.bg/books/cultural_heritage/thracian/thracian-intro.html |date=2011-09-27 }} (engl.)</ref> Grobnica je datirana u [[4. vijek pne.|4. stoljeće pne.]], zbog svoje izuzetne ljepote i historijskog značenja proglašena je dijelom [[Svetska baština|Svjetske baštine]] i stavljena pod zaštitu [[UNESCO|UNESC-a]] 1979. * L''ik žene koja sjedi'' uzet je kao motiv za revers kovanice od 50 leva, izdate [[2005]].<ref>[http://www.bnb.bg Bulgarian National Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329094844/http://www.bnb.bg/ |date=2017-03-29 }}Kovanice u opticaju: [http://www.bnb.bg/bnb/notes_coins.nsf/vNotesCoins/AE9E0F55C9E2CD8FC2256FFE00326695?OpenDocument&EN 50 stotinki (Pristupljeno 26. 03. 2009.)]</ref> == Galerija slika == <gallery> datoteka:Thracian Tomb of Kazanlak.jpg|Scena opraštanja. datoteka:Reproduction of Thracian tomb 1.jpg|Trački kralj i kraljica. datoteka:Reproduction of Thracian tomb 2.jpg|Utrka kočija. datoteka:Kazanlak-tomb 2.jpg datoteka:Kazanlak-tomb-fresco-1.jpg datoteka:Kazanlak-tomb-fresco-2.jpg datoteka:Kazanlak-tomb-fresco-3.jpg datoteka:Kazanlak-tomb 1.jpg datoteka:Kazanlak-tomb 4.jpg datoteka:Kazanlak-tomb 6.jpg datoteka:Kazanlak-tomb 8.jpg datoteka:Kazanlak-tomb 9.jpg </gallery> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Thracian Tomb of Kazanlak|Trački grob iz Kazanlka}} * [http://www.digsys.bg/books/cultural_heritage/thracian/thracian-intro.html Dafina Vasileva: ''„The Thracian Tomb in Kazanluk“''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927170224/http://www.digsys.bg/books/cultural_heritage/thracian/thracian-intro.html |date=2011-09-27 }} {{en icon}} {{Svjetska baština u Bugarskoj}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Grobnice u Bugarskoj]] [[Kategorija:Tračani]] [[Kategorija:Arheološka nalazišta u Bugarskoj]] [[Kategorija:Svjetska baština u Bugarskoj]] og3yvfrb2wv8dz17jsdeectkejhxmrp Tajnik (otok) 0 114793 42683429 40968548 2026-09-05T17:40:03Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683429 wikitext text/x-wiki {{Otok | ime = Tajnik | karta = | karta opis = | lokacija = [[Jadransko more]] | arhipelag = | širina-stupnjevi = 42 | širina-minute = 47 | širina-sekunde = 30 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 17 | dužina-minute = 23 | dužina-sekunde = 56 | dužina-oznaka = E | iso-regija = HR-19 | država = {{flagcountry|HRV}} | gl. naselje = nema | površina = 0,094 | obalna linija = 1,34 | stanovništvo = nenaseljen | slika = | slika opis = }} '''Tajnik''' je nenaseljeni [[ostrvo|otočić]] u hrvatskom dijelu [[Jadransko more|Jadranskog mora]] kod [[Mljet]]a. Njegova površina iznosi 0,094&nbsp;km².<ref name="Geoadria">{{Cite web |url=http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |title=Duplančić Leder, T.; Ujević, T.; Čala, M. (2004): ''Duljine obalne crte i površine otoka na hrvatskom dijelu Jadranskog mora određene s topografskih karata mjerila 1:25 000'', Geoadria, Vol. 9, No. 1, 5-32. |access-date=2011-06-26 |archive-date=2012-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120318171434/http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |url-status=dead }}</ref> Dužina obalne crte iznosi 1,34&nbsp;km.<ref name="Geoadria" /> == Izvori == {{izvori}} {{Mrva-otok}} [[Kategorija:Otoci u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Otoci Jadranskog mora]] m5q1gtwetxeyi95utr5gelj58n2d1fc Korisnik:Duma/Doprinosi 2 114847 42683428 42682712 2026-09-05T17:32:47Z Duma 16555 /* Razno */ 42683428 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] * [[Nematofagna gljiva]] * [[Hlamidospora]] * [[Teliospora]] * [[Heterotalizam]] * [[Dikarion]] * [[Monokarion]] * [[Plazmogamija]] * [[Eciospora]] * [[Ecij]] * [[Peridij]] * [[Gleba]] * [[Kapilicij]] * [[Kukica]] * [[Homotalizam]] * [[Urediniospora]] * [[Pikniospora]] * [[Heterokarion]] * [[Kopčasta veza]] * [[Gasteroidna gljiva]] {{div col end}} == Biljke == {{div col}} * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * [[Podrast]] * [[Biljni sok]] * [[Anoksigena fotosinteza]] * [[Kriptogam]] * [[Zoospora]] * [[Gametangij]] * [[Zigospora]] * [[Oogonij]] * [[Arhegonij]] * [[Anteridij]] {{div col end}} == Životinje == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Rakun]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Terarij]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Knidosak]] * [[Unkenrefleks]] * [[Mikrofauna]] * [[Jazbina (životinje)]] * [[Cerate]] * [[Zooksantela]] * [[Insekti u medicini]] * [[Paučnjaci u medicini]] * [[Ekomorfi Anolisa]] * [[Intraspecijsko prepoznavanje]] * [[Digitigradno kretanje]] * [[Plantigradno kretanje]] * [[Oligoleksija]] * [[Polileksija]] {{div col end}} == Ekologija == {{div col}} * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Megafauna]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Koraljni greben]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Meristika]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]] * [[Ekološko oslobađanje]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Vodni stres]] * [[Raspon nelimitirajuće dostupnosti vode]] * [[Raspoloživi vodni kapacitet]] * [[Tačka trajnog venuća]] * [[Kontinuum tlo–biljka–atmosfera]] * [[Arborealno kretanje]] * [[Fosorijalna životinja]] * [[Aerobna digestija]] * [[Hipoteza o oslobađanju od neprijatelja]] * [[Kurzorijalna životinja]] * [[Hipoteza gradijenta stresa]] * [[Brahijacija]] * [[Ključna vrsta]] * [[Bioakumulacija]] * [[Biomagnifikacija]] * [[Paradoks planktona]] * [[Alfa raznolikost]] * [[Bogatstvo vrsta]] * [[Plastisfera]] {{div col end}} == Evolucija == {{div col}} * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Disgenika]] * [[Evolutivna zamka]] * [[Ekološka zamka]] * [[Perceptivna zamka]] * [[Evolutivna radijacija]] * [[Neadaptivna radijacija]] * [[Neekološka specijacija]] * [[Biološka tamna materija]] * [[Mezozojsko-kenozojsko širenje]] * [[Hipoteza o Crvenom kralju]] * [[Kontinuum mutualizma i parazitizma]] * [[Fenotipski disparitet]] * [[Evolutivna utrka u naoružanju]] * [[Avalonska eksplozija]] * [[Evolutivni kompromis]] * [[Filogenetska inercija]] * [[Plesiomorfija i simplesiomorfija]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Život na Marsu]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Ludi naučnik]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] * [[Kinetotrof]] * [[Superokean]] * [[Suessov efekat]] * [[Lava planeta]] * [[Vinogradskijev stupac]] * [[Koraljni pijesak]] * [[Zvjezdani vjetar]] * [[Zvjezdana korona]] * [[Fotosintetski pigment]] * [[Mjehur zvjezdanog vjetra]] * [[Fakultativno anaerobni organizam]] * [[Epaksijalni i hipaksijalni mišići]] * [[Sekundarna atmosfera]] * [[Paradoks slabog mladog Sunca]] * [[Prebiotička atmosfera]] * [[Anaerobna respiracija]] * [[Bakterijske ćelijske morfologije]] * [[Duboko vrijeme]] * [[Svijet pare]] * [[Htonska planeta]] * [[Hipotetski astronomski objekat]] * [[Blaneta]] * [[Planeta bez jezgre]] * [[Cirkulplanetarni disk]] * [[Emperipoleza]] * [[Kriptogram]] * [[Peripoleza]] * [[Trbušasti mišić lista]] * [[Entoza]] * [[Ispuštanje plinova]] * [[Lizogenija]] * [[Lizogen]] * [[Moron]] * [[Litički ciklus]] * [[Arbitrij]] * [[Profag]] * [[Mobilom]] * [[Prirodna kompetentnost]] * [[Pomoćni virus]] * [[Heterodont]] * [[Nehomologna rekombinacija]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] * [[Lipofilna bakterija]] * [[Litofil]] * [[Metalotolerantni organizam]] * [[Osmofil]] * [[Psamofil]] {{div col end}} == Biološka pravila == {{div col}} * [[Biološka ograničenja]] * [[Carrierovo ograničenje]] {{div col end}} == Termoregulacija kod životinja == {{div col}} {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] * [[Placentofagija]] * [[Predacija jaja]] * [[Ljudožderna životinja]] * [[Odvikavanje od dojenja]] * [[Frugivori]] * [[Predacija sjemena]] * [[Melivorija]] * [[Planktivor]] * [[Nekrofagi]] * [[Autotrof]] * [[Hemolitoautotrof]] * [[Palinivor]] * [[Osteofagija]] * [[Plastivor]] * [[Fungivor]] * [[Radiosinteza (metabolizam)]] * [[Litotrof]] * [[Organotrof]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' * ''[[Faunasphere]]'' * ''[[Platypus]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] * [[Romantizam u nauci]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' * [[Efekat recentnosti]] * [[Signor-Lippsov efekat]] * [[Jaz sauropoda]] {{div col end}} 79gr5ripvreihy9rdj1axwzv5jwce6z 42683473 42683428 2026-09-06T02:44:21Z Duma 16555 /* Razno */ 42683473 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] * [[Nematofagna gljiva]] * [[Hlamidospora]] * [[Teliospora]] * [[Heterotalizam]] * [[Dikarion]] * [[Monokarion]] * [[Plazmogamija]] * [[Eciospora]] * [[Ecij]] * [[Peridij]] * [[Gleba]] * [[Kapilicij]] * [[Kukica]] * [[Homotalizam]] * [[Urediniospora]] * [[Pikniospora]] * [[Heterokarion]] * [[Kopčasta veza]] * [[Gasteroidna gljiva]] {{div col end}} == Biljke == {{div col}} * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * [[Podrast]] * [[Biljni sok]] * [[Anoksigena fotosinteza]] * [[Kriptogam]] * [[Zoospora]] * [[Gametangij]] * [[Zigospora]] * [[Oogonij]] * [[Arhegonij]] * [[Anteridij]] {{div col end}} == Životinje == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Rakun]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Terarij]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Knidosak]] * [[Unkenrefleks]] * [[Mikrofauna]] * [[Jazbina (životinje)]] * [[Cerate]] * [[Zooksantela]] * [[Insekti u medicini]] * [[Paučnjaci u medicini]] * [[Ekomorfi Anolisa]] * [[Intraspecijsko prepoznavanje]] * [[Digitigradno kretanje]] * [[Plantigradno kretanje]] * [[Oligoleksija]] * [[Polileksija]] {{div col end}} == Ekologija == {{div col}} * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Megafauna]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Koraljni greben]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Meristika]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]] * [[Ekološko oslobađanje]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Vodni stres]] * [[Raspon nelimitirajuće dostupnosti vode]] * [[Raspoloživi vodni kapacitet]] * [[Tačka trajnog venuća]] * [[Kontinuum tlo–biljka–atmosfera]] * [[Arborealno kretanje]] * [[Fosorijalna životinja]] * [[Aerobna digestija]] * [[Hipoteza o oslobađanju od neprijatelja]] * [[Kurzorijalna životinja]] * [[Hipoteza gradijenta stresa]] * [[Brahijacija]] * [[Ključna vrsta]] * [[Bioakumulacija]] * [[Biomagnifikacija]] * [[Paradoks planktona]] * [[Alfa raznolikost]] * [[Bogatstvo vrsta]] * [[Plastisfera]] {{div col end}} == Evolucija == {{div col}} * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Disgenika]] * [[Evolutivna zamka]] * [[Ekološka zamka]] * [[Perceptivna zamka]] * [[Evolutivna radijacija]] * [[Neadaptivna radijacija]] * [[Neekološka specijacija]] * [[Biološka tamna materija]] * [[Mezozojsko-kenozojsko širenje]] * [[Hipoteza o Crvenom kralju]] * [[Kontinuum mutualizma i parazitizma]] * [[Fenotipski disparitet]] * [[Evolutivna utrka u naoružanju]] * [[Avalonska eksplozija]] * [[Evolutivni kompromis]] * [[Filogenetska inercija]] * [[Plesiomorfija i simplesiomorfija]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Život na Marsu]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Ludi naučnik]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] * [[Kinetotrof]] * [[Superokean]] * [[Suessov efekat]] * [[Lava planeta]] * [[Vinogradskijev stupac]] * [[Koraljni pijesak]] * [[Zvjezdani vjetar]] * [[Zvjezdana korona]] * [[Fotosintetski pigment]] * [[Mjehur zvjezdanog vjetra]] * [[Fakultativno anaerobni organizam]] * [[Epaksijalni i hipaksijalni mišići]] * [[Sekundarna atmosfera]] * [[Paradoks slabog mladog Sunca]] * [[Prebiotička atmosfera]] * [[Anaerobna respiracija]] * [[Bakterijske ćelijske morfologije]] * [[Duboko vrijeme]] * [[Svijet pare]] * [[Htonska planeta]] * [[Hipotetski astronomski objekat]] * [[Blaneta]] * [[Planeta bez jezgre]] * [[Cirkulplanetarni disk]] * [[Emperipoleza]] * [[Kriptogram]] * [[Peripoleza]] * [[Trbušasti mišić lista]] * [[Entoza]] * [[Ispuštanje plinova]] * [[Lizogenija]] * [[Lizogen]] * [[Moron]] * [[Litički ciklus]] * [[Arbitrij]] * [[Profag]] * [[Mobilom]] * [[Prirodna kompetentnost]] * [[Pomoćni virus]] * [[Heterodont]] * [[Nehomologna rekombinacija]] * [[Polarna mutacija]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] * [[Lipofilna bakterija]] * [[Litofil]] * [[Metalotolerantni organizam]] * [[Osmofil]] * [[Psamofil]] {{div col end}} == Biološka pravila == {{div col}} * [[Biološka ograničenja]] * [[Carrierovo ograničenje]] {{div col end}} == Termoregulacija kod životinja == {{div col}} {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] * [[Placentofagija]] * [[Predacija jaja]] * [[Ljudožderna životinja]] * [[Odvikavanje od dojenja]] * [[Frugivori]] * [[Predacija sjemena]] * [[Melivorija]] * [[Planktivor]] * [[Nekrofagi]] * [[Autotrof]] * [[Hemolitoautotrof]] * [[Palinivor]] * [[Osteofagija]] * [[Plastivor]] * [[Fungivor]] * [[Radiosinteza (metabolizam)]] * [[Litotrof]] * [[Organotrof]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' * ''[[Faunasphere]]'' * ''[[Platypus]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] * [[Romantizam u nauci]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' * [[Efekat recentnosti]] * [[Signor-Lippsov efekat]] * [[Jaz sauropoda]] {{div col end}} rza81t4azpdio5r8cgpnw5ann6pzy17 Nikola Kojo 0 137021 42683356 42398884 2026-09-05T15:05:50Z Smiroje 153576 42683356 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac | ime = Nikola Kojo | slika = Nikola Kojo.jpg | opis_slike = | ime_po_rođenju = Nikola Kojo | datum_rođenja = [[5. 9.|5. septembar]] [[1967]]. | mjesto_rođenja = [[Beograd]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | alias = Nidža | aktivnost = [[1980]] - [[2018]]. | zanimanje = [[glumac]], voditelj | supružnik = | djeca = 1 | partner = | roditelji = | znamenite uloge = | stanovanje = | website = | imdb = | oskar = | emi = | toni = | zlatni globus = | baftaawards = | sagawards = | cesarawards = | goyaawards = | afiawards = | filmfareawards = | olivierawards = | geminiaward = | gremi = | nagrade = <!-- Ostale nagrade --> | znamenite_uloge = Ivan u ''[[...na određeno vreme (filmska serija)|...na određeno vreme]]''<br>Nikola u ''[[Mi nismo anđeli (film, 1992)|Mi nismo anđeli]]'' }} '''Nikola "Nidža" Kojo''' (rođ. [[5. 9.|5. septembar]] [[1967]], [[Beograd]]) je [[Srbi|srpski]] glumac i režiser. == Biografija == Ime Nikola je dobio po pradedi, koji je bio [[protojerej]] u [[Mostar]]u. Kojo je na filmu debitovao sa nepunih 11 godina, ulogom dečaka Ivana u filmu [[Rad na određeno vreme (film)|Rad na određeno vreme]]. Tokom 1980-ih, odigrao je zapažene uloge u filmu "[[Igmanski marš]]" ([[1983]]), TV seriji "[[Sivi dom]]" (1984), i jednu od glavnih uloga u tri nastavka ("[[Šta se zgodi kad se ljubav rodi]]" - [[1984]], "[[Žikina dinastija]]" - [[1985]], "[[Druga Žikina dinastija]]" - [[1986]]) veoma popularnog filmskog serijala "[[Lude godine]]", što ga je profilisalo u jednog od najpoznatijih glumaca mlađe generacije u tadašnjoj Jugoslaviji. Godine [[1992]]. odigrao je glavnu ulogu u filmu [[Srđan Dragojević|Srđana Dragojevića]] „[[Mi nismo anđeli]]“ po kojoj ostaje zapažen. Iako mu je sve to donelo ogromnu popularnost i veliku medijsku pažnju, nastavio je da sa sve većim uspehom gradi ozbiljnije i izazovnije uloge, poslednjih godina uglavnom na filmu, jer se iz pozorišta povukao na neodređeno vreme. Od 2023. vodi TV kviz Najslabija karika. == Filmografija == {{Filmografija-domaći|glumca=Nikole Koja}} |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1980.-te |- | 1980. || [[Rad na određeno vreme (film)|Rad na određeno vreme]] || Ivan |- | 1982. || [[Moj tata na određeno vreme]] || Ivan |- | 1983. || [[Igmanski marš (film)|Igmanski marš]] || |- | 1983. || [[Oštrica brijača]] || |- | 1984. || [[Šta se zgodi kad se ljubav rodi]] || Mihajlo Miša Pavlović |- | 1985. || [[Žikina dinastija]] || Mihajlo Miša Pavlović |- | 1986. || [[Druga Žikina dinastija]] || Mihajlo Miša Pavlović |- | 1986. || [[Razvod na određeno vreme]] || Ivan |- | 1986. || [[Sivi dom]] || Velizar |- | 1988. || [[Četrdeset osma - Zavera i izdaja]] || |- | 1988. || [[Šta radiš večeras]] || Neša |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 1990.-te |- | 1990. || [[Zaboravljeni (serija)|Zaboravljeni]] || Marko |- | 1990. || [[Početni udarac]] || |- | 1990. || [[Hajde da se volimo 3]] || Željko |- | 1990. || [[Ljubav je hleb sa devet kora]] || |- | 1990-1991. || [[Bolji život|Bolji život 2]] || Štef Balenović |- | 1991. || [[Holivud ili propast (film iz 1991)|Holivud ili propast]] || |- | 1991. || [[Tesna koža 4]] || Momir |- | 1992. || [[Policajac sa Petlovog brda]] || Riđi |- | 1992. || [[Mi nismo anđeli]] || Nikola |- | 1992. || [[Zagreb - Beograd preko Sarajeva]] || mornar |- | 1993. || [[Policajac sa Petlovog Brda (serija)|Policajac sa Petlovog Brda]] || Riđi |- | 1994. || [[Dva sata kvalitetnog TV programa|Dva sata kvalitetnog programa]] || Versaće |- | 1994. || [[Biće bolje]] || Sale |- | 1994. || [[Policajac sa Petlovog Brda 2]] || Riđi |- | 1996. || [[Do koske]] || Musa |- | 1996. || [[Lepa sela lepo gore]] || Velja |- | 1996-1997. || [[Gore dole]] || Žarko Damjanović |- | 1997. || [[Balkanska pravila]] || Ministar Suljo |- | 1998. || [[Kupi mi Eliota]] || Boki |- | 1998. || [[Rane (film)|Rane]] || Biber |- | 1999. || [[Nebeska udica]] || Zuba |- | 1999. || [[Nož (film)|Nož]] || Hamdija/Milan Vilenjak |- | 1999. || [[Belo odelo]] || Alkoholičar |- | 1999. || [[Točkovi]] || Korenko |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 2000.-te |- | 2000. || [[Senke uspomena]] || Milos |- | 2000. || [[Mehanizam]] || Mak |- | 2001. || [[Bumerang (film iz 2001)|Bumerang]] || Pavle |- | 2001. || [[Blizanci (TV-film)|Blizanci]] || Predrag i Nenad |- | 2003. || [[Crni Gruja]] || [[Karađorđe|Crni Đorđe]] |- | 2004. || [[Porno teletabis]] || |- | 2004. || [[Slobodan pad]] || Šef |- | 2004. || [[Život je čudo]] || Filipović |- | 2004. || [[Crni Gruja 2]] || [[Karađorđe|Crni Đorđe]] |- | 2005. || [[Bal-Kan-Kan]] || Osman Rizvanbegović |- | 2005. || [[Mi nismo anđeli 2]] || Nikola |- | 2005. || [[Balkanska braća]] || Pakito |- | 2005. || [[Ivkova slava (film)|Ivkova slava]] || Ciganski muzikant |- | 2005. || [[Kontakt (film iz 2005)|Kontakt]] || Janko |- | 2006. || [[Život je čudo (serija)|Život je čudo]] || Filipović |- | 2007. || [[Crni Gruja i kamen mudrosti]] || [[Karađorđe|Crni Đorđe]] |- | 2007. || [[Premijer (serija)|Premijer]] || Savetnik |- | 2007. || [[Četvrti čovek]] || major/Lazar Stanković |- | 2007. || [[Pozorište u kući (serija)|Pozorište u kući]] || Čvrga |- | 2007-2008. || [[Selo gori, a baba se češlja (serija)|Selo gori, a baba se češlja]] || pukovnik Krga |- | 2007-2008. || [[Vratiće se rode]] || Batrić |- | 2009. || [[Drug Crni u Narodnooslobodilačkoj borbi]] || Drug Tetak |- style="background:Lavender; text-align:center;" | colspan="4" | 2010.-te |- | 2009-2010. || [[Ono kao ljubav]] || Srđan |- | 2010. || [[Šišanje (film)|Šišanje]] || Inspektor Milutin |- | 2009-2010. || [[Moj rođak sa sela]] || Toša |- | 2010. || [[Na slovo, na slovo]] || Paja |- | 2011. || [[Zduhač znači avantura]] || Reditelj |- | 2011. || [[Parada (film)|Parada]] || Limun |- | 2011. || [[Stanje šoka]] || Jovo Stanković Kranjc |- | 2012. || [[Smrt čoveka na Balkanu]] || Kompozitor |- | 2012. || [[CIK u akciji]] (kratak film) || Cigan iz kraja |- | 2013. || [[Drug Crni u Narodnooslobodilačkoj borbi|Drug Crni u NOB-u]] (serija) || Drug Tetak/Mladen Jagodinac/Crni Đorđe |- | 2013. || [[Šegrt Hlapić]] || Bogati Košarac |- | 2012-2013. || [[Nadrealna televizija]] (serija) || |- | 2012-2014. || [[Folk (TV serija)|Folk]] (serija) || Jagnjilo |- | 2013-2014. || [[Kriza (TV serija)]] || Aleš Firdus |- | 2014. || [[Markov trg]] (TV) || Svetozar Panajotović |- | 2014. || [[Do balčak]] || Agent |- | 2015. || [[Of]] || Šef interventne l |- | 2015. || [[Hiljadarka]] || [[Josip Broz Tito]] |- | 2016. || [[Jesen samuraja]] || Miloje |- | 2016. || [[Stado (film)|Stado]] || Kolja |- | 2016. || [[Mamurluci (serija)|Mamurluci]] || Kolja |- | 2016. || [[Kozje uši]] || |} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{IMDb ime|id=0463649|name=Nikola Kojo}} * {{PORT.rs-person|8089|Nikola Kojo}} * [http://www.story.rs/profili/nikola-kojo/biografija Biografija na sajtu story.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140721131926/http://www.story.rs/profili/nikola-kojo/biografija |date=2014-07-21 }} {{Lifetime|1967||Kojo, Nikola}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Srpski glumci]] [[Kategorija:Jugoslavenski glumci]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] posacw0matkcxg7v5k0umq1hw6elp6h Lista mjesta svjetske baštine u Africi 0 142571 42683439 42681317 2026-09-05T20:31:16Z Zavičajac 76707 42683439 wikitext text/x-wiki {{Naselje (HR) | ime =Lista mjesta svjetske baštine u Africi | ime_genitiv =Liste mjesta svjetske baštine u Africi | slika_karta = World Heritage Sites Africa map.svg | veličina_karte = 250px | opis_karte = Lokacijska karta svjetske baštine u Africi | slika_panorama = Welterbe.svg | veličina_slike =250px }} Ovo je '''[[UNESCO]]-ova''' lista mjesta [[svetska baština|svjetske baštine]] u [[Afrika|Africi]].<ref name=list>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list |title=World Heritage List |publisher=[[UNESCO]] |accessdate=28 maj 2011}}</ref> [[Datoteka:Timgad Trajan.jpg|mini|desno|[[Timgad]]]] === Alžir === * 1980. - [[Beni Hammad]] * 1982. - [[Djémila]] * 1982. - [[M'Zab]] * 1982. - [[Tassili n'Ajjer]] * 1982. - [[Timgad]] * 1982. - [[Tipasa]] * 1992. - [[Kazba Alžira]]<ref name="alžir">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/dz |title= Alžir, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:Abomey 2006 1.jpg|thumb|Kraljevske palače u [[Abomey]]u]] === Benin === * 1985. - [[Abomey|Kraljevske palače u Abomeyju]] * 1996, 2017. - [[Nacionalni park Arly]] i [[Pendjari|Nacionalni park Pendjari]] * 2004, 2023. - [[Koutammakou]]<ref name="benin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/bj |title= Benin, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Bocvana === * 2001. - [[Tsodilo]] * 2014. - [[Delta Okavanga]]<ref name="bocvana">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/bw |title= Bocvana, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Burkina Faso === * 1996, 2017. - [[Nacionalni park Arly]] i [[Pendjari|Nacionalni park Pendjari]] * 2009. - [[Loropéni]] * 2019. - [[Drevna nalazišta crne metalurgije u Burkini Faso]] * 2024. - [[Kraljevski sud Tiebele]]<ref name="burkin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/bf |title= Burkina Faso, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Centralnoafrička Republika === * 1988. - [[Manovo-Gounda St. Floris|Nacionalni park Manovo-Gounda St. Floris]] * 2012. - [[Trodržavna Sangha]]<ref name="car">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/cf |title= Centralno Afrička Republika, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:Bukima Patrol Post.jpg|thumb|[[Nacionalni park Virunga]]]] === DR Kongo === * 1980. - [[Nacionalni park Garamba]] * 1980. - [[Nacionalni park Kahuzi-Biéga]] * 1996. - [[Zaštićeno područje Okapi]] * 1984. - [[Nacionalni park Salonga]] * 1979. - [[Nacionalni park Virunga]]<ref name="dr kongo">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/cd |title= Demokratska Republika Kongo, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|[[Velike piramide|Piramide u Gizi]]]] === Egipat === * 1979. - [[Abu Mena|Manastir Svetog Mena]] * 1979. - [[Teba (Egipat)|Teba]] * 1979. - [[Islamski Kairo]] * 1979. - [[Memfis (Egipat)|Memfis]] i [[Velike piramide|Piramide u Gizi]] * 1979. - [[Abu Simbel|Hramovi Abu Simbela]]a do [[File (otok u Nilu)|File]] * 2002. - [[Manastir Svete Katarine]] * 2005. - [[Dolina kitova|Dolina kitova (Wadi Al-Hitan)]]<ref name="egipat">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/eg |title= Egipat, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:Bete Giyorgis Lalibela Ethiopia.jpg|thumb|[[Lalibela]]]] === Etiopija === * 1978. - [[Lalibela|Crkve u stijeni Lalibeli]] <ref name="SitebyYear">{{Cite web |url=http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&l=en&action=stat&mode=table#s4 |title=Number of World Heritage properties inscribed each Year |publisher=[[UNESCO]] |accessdate=8 September 2011}}</ref> * 1978. - [[Nacionalni park Planina Semien]] * 1979. - [[Fasil Gebi]] * 1980. - [[Aksum (grad)|Aksum]] * 1980. - [[Avaš|Dolina na donjem toku rijeke Avaš]] * 1980. - [[Rijeka Omo|Dolina na donjem toku rijeke Omo]] * 1980. - [[Tija|Nekropola Tija]] * 2006. - [[Harar|Harar Jugol]] * 2017. - [[Konso]] * 2023. - [[Gedeo]] * 2024. - [[Melka Kunture i Balchit]]<ref name="etiopija">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/et |title= Etiopioja, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:River gambia galleryfull.jpg|thumb|[[Jamesov otok (Gambija)]]]] [[Datoteka:Cape_coast_castle_II.JPG|thumb|Carolusborg ([[Kolonijalne utvrde i dvorci u Gani]])]] === Gabon === * 2007. - [[Lopé-Okanda]] * 2021. - [[Ivindo|Nacionalni park Ivindo]]<ref name="gabon">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ga |title= Gabon, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Gambija === * 2003. - [[Jamesov otok (Gambija)|Jamesov otok]] * 2006. - [[Megalitski kameni krugovi u Gambiji i Senegalu]]<ref name="gambija">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/gm |title= Gambija, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Gana === * 1979. - [[Kolonijalne utvrde i dvorci u Gani]] * 1980. - [[Tradicionalne građevine naroda Ašanti]]<ref name="gana">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/gh |title= Gana, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Gvineja === * 1981. - [[Nimba|Strogi rezervat prirode Nimba]]<ref name="gvineja">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/gn |title= Gvineja, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Gvineja Bisao === * 2025. - [[Arhipelag Bijagós]]<ref name="GvinejaBis">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/gw |title= Gvineja Bisao, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 10. 1. 2025}}</ref> === Južni Sudan === * 2026. – [[Boma–Badingilo]] === Južnoafrička Republika === [[Datoteka:Mapungubwe hill limpopo.jpg|thumb|Kultivirani krajolik [[Nacionalni park Mapungubwe|Mapungubwea]]]] * 1999, 2005. - [[Kolijevka čovječanstva]] * 1999. - [[Robben (otok)]] * 1999. - [[ISimangaliso]] * 2000, 2013. - [[Drakensberg]] * 2003. - [[Nacionalni park Mapungubwe]] * 2004, 2015. - [[Cape Floral]] * 2005. - [[Vredefort krater]] * 2007. - [[Richtersveld]] * 2017. - [[Područje Khomani kulture]] * 2018. - [[Planine Barberton Makhondžva]] * 2024. - [[Mjesta Nelsona Mandele]] * 2024. - [[Pleistocenska naselja Južne Afrike]]<ref name="južna afrika">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/za |title= Južna Afrika, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Kamerun === * 1987. - [[Dja]] * 2012. - [[Trodržavna Sangha]] * 2025. - [[Diy-Gid-Biy]]<ref name="kamerun">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/cm |title= Kamerun, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:Kenya Aerial 2009-08-27 14-27-32.JPG|thumb|Središnji otok (Krokodilski otok) jezera Turkana]] === Kenija === * 1997. - [[Turkana]] * 1997, 2013. - [[Nacionalni park Mount Kenya]] * 2001. - [[Lamu|Stari dio grada Lamua]] * 2008. - [[Kaya svetišta]] * 2011. - [[Dolina velike rasjeline]] * 2011. – [[Fort Jesus]] * 2018. – [[Thimlich Ohinga]] * 2024. – [[Gedi]]<ref name="kenija">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ke |title= Kenija, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Komori === * 2026. – [[Istorijska mjesta Komora]] === Kongo === * 2012. - [[Trodržavna Sangha]] * 2023. - [[Odžala-Kokoua]]<ref name="kongo">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/cg |title= Kongo, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:Libya 5458 Leptis Magna Luca Galuzzi 2007.jpg|thumb|[[Leptis Magna]]]] === Libija === * 1982. - [[Cirena]] * 1982. - [[Leptis Magna]] * 1982. - [[Sabrata]] * 1985. - [[Tadrart Akakus]] * 1988. - [[Gadames|Stari dio grada Gadamrsa]]a<ref name="libija">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ly |title= Libija, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:Andringitra, Madagascar by Effervescing Elephant-09.jpg|thumb|Nacionalni park Andringitra<br />(dio prašuma [[Atsinanana]])]] === Madagaskar === * 1990. - [[Tsingi de Bemaraha|Rezervat prirode Tsingi de Bemaraha]] * 2001. - [[Ambohimanga|Kraljevsko brdo Ambohimanga]] * 2007. - [[Kišne šume Atsinanana]]<ref name="madagaskar">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/mg |title= Madagaskar, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Malavi === [[Datoteka:Lake Malawi, view from Likoma Island.jpg|thumb|[[Jezero Malavi]]]] * 1984. - [[Nacionalni park jezera Malavi]] * 2006. - [[Chongoni]] * 2025. - [[Kulturni pejsaž na Mulanje planini]]<ref name="malavi">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/mw |title= Malavi, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Mali === * 1988. - [[Djenné]] * 1988. - [[Timbuktu]] * 1989. - [[Bandiagara]] * 2004. - [[Askijeva grobnica]]<ref name="mali">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ml |title= Mali, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Mauritanija === * 1996. - [[Stari ksarovi Mauretanije]] * 1989. - [[Banc d'Arguin|Nacionalni park Banc d'Arguin]]<ref name="mauritanija">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/mr |title= Mauritanija, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Mauricijus === * 2006. - [[Aapravasi Ghat]] * 2008. - [[Le Morne Brabant]]<ref name="mauricijus">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/mu |title= Mauricijus, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:Kasbahs in Aït Benhaddou.JPG|right|thumb|[[Aït Ben Haddou]]]] === Maroko === * 1981. - [[Fes (grad)|Fes]] * 1985. - [[Marakeš]] * 1987. - [[Ait Ben Haddou]] * 1996. - [[Meknes]] * 1997. - [[Volubilis]] * 1997. - [[Tétouan]] * 2001. - [[Essaouira]] * 2004. - [[Mazagan]] * 2012. - [[Rabat]]<ref name="maroko">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ma |title= Maroko, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:Nossa Senhora do Baluarte.jpg|thumb|Kapela Gospe od Baluarte u utvrdi sv. Sebastijana na [[Mozambički otok|Mozambičkom otoku]], najstarija evropska građevina na južnoj polutki]] === Mozambik === * 1991. - [[Mozambički otok]] * 1991. - [[Nacionalni park Maputo]]<ref name="mozambik">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/mz |title= Mozambik, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:Sukur7.jpg|thumb|Kulturni krajolik [[Sukur]] u [[Nigerija|Nigeriji]]]] === Namibija === * 2007. - [[Twyfelfontein]] * 2007. - [[Namib|Namib Sand Sea]]<ref name="namibija">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/na |title= Namibija, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Niger === * 1991. - [[Aïr]] i [[Tenere]] * 1996. - [[Nacionalni park W]], [[Nacionalni park Arli]], [[Nacionalni park Pendjari]] * 2013. - [[Agadez]]<ref name="niger">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ne |title= Niger, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Nigerija === * 1999. - [[Sukur]] * 2005. - [[Svetište boginje Osun-Osogbo]]<ref name="nigerija">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ng |title= Nigerija, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> === Obala Slonovače === * 1983. - [[Comoé|Nacionalni park Comoé]] * 1981. - [[Nimba]] * 1982. - [[Nacionalni park Taï]] * 2012. - [[Grand-Bassam]] * 2021. - [[Sudanski stil džamija]]<ref name="obalaslonovače">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ci |title= Obala Slonovače, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 03. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:Dzanga.jpg|thumb|Nacionalni park [[Manovo-Gounda St. Floris]]]] === Senegal === * 1978. - [[Gorée]] * 1981. - [[Područje zaštite ptica Djoudj]] * 1981. - [[Nacionalni park Niokolo-Koba]] * 2000. - [[Saint-Louis, Senegal]] * 2006. - [[Megalitski kameni krugovi u Gambiji i Senegalu]] * 2011. - [[Delta Saloum]] * 2012. - [[Područje Basara]]<ref name="senegal">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/sn |title= Senegal, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 07. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:NubianMeroePyramids30sep2005.jpg|thumb|[[Nubija|Nubijske]] piramide nekropole [[Meroe]]]] === Sejšeli === * 1982. - [[Aldabra]] * 1983. - [[Valle de Mai]]<ref name="sejšeli">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/sc |title= Sejšeli, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 07. 05. 2025}}</ref> === Sijera Leone === * 2025. - [[Gola-Tiwai]]<ref name="Siera Leone">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/sl |title= Sijera Leone, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 10. 1. 2025}}</ref> === Sveti Toma i Princip === * 2026. - Kolonijalni poljoprivredni sistem u Svetom Tomi i Principu === Sudan === * 2003. - [[Barkal]] * 2011. - [[Meroe]] * 2011. - [[Sangaben i Dungonab]]<ref name="sudan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/sd |title= Sudan, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 07. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:Mountains of the Serengeti.jpg|thumb|[[Serengeti]]]] === Tanzanija === * 1979. - [[Ngorongoro]] * 1981. - [[Kilwa Kisiwani]] i [[Songo Mnara]] * 1981. - [[Nacionalni park Serengeti]] * 1982. - [[Selous]] * 1987. - [[Kilimanjaro|Nacionalni park Kilimandžaro]] * 2000. - [[Zanzibar (grad)|Stari dio Zanzibara]], * 2006. - [[Kondoa|Stijene sa crtežima u Kondoi]]<ref name="tanzanija">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/tz |title= Tanzanija, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 07. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:Quartier Punique.JPG|thumb|Ruševine i ostaci grada [[Kartaga|Kartage]]]] === Togo === * 2004. - [[Koutammakou]]<ref name="togo">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/tg |title= Togo, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 07. 05. 2025}}</ref> === Tunis === * 1979. - [[Kartaga|Ostaci grada Kartage]] * 1979. - [[Tunis (grad)|Medina Tunisa]] * 1979. - [[Amfiteatar u El Džemu]] * 1980. - [[Nacionalni park Ichkeul]] * 1985. - [[Kerkuane|Grad i nekropole Kerkuanea]] * 1988. - [[Kairuan|Medina Kairuana]] * 1988. - [[Sousse|Medins Soussea]] * 1997. - [[Dougga|Ruševine Douggae]] * 2023. - [[Djerba]] * 2026. - [[Sidi Bou Said]]<ref name="tunis">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/tn |title= Tunis, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 07. 05. 2025}}</ref> === Uganda === [[Datoteka:Ruwenpflanzen.jpg|mini|[[Rwenzori]]]] * 1994. - [[Bwindi]] * 1994. - [[Rwenzori]] * 2001. - [[Kasubi grobnice]]<ref name="uganda">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ug |title= Uganda, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 07. 05. 2025}}</ref> [[Datoteka:Victoriafälle.jpg|mini|desno|[[Viktorijini slapovi]], zajednička [[svetska baština|svjetska baština]] [[Zambija|Zambije]] i [[Zimbabve]]a]] === Zambija === * 1989. - [[Viktorijini slapovi]]<ref name="zambija">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/zm |title= Zambija, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 07. 05. 2025}}</ref> === Zimbabve === * 1988. - [[Veliki Zimbabve]] * 1988. - [[Khami]] * 1984. - [[Mana Pools]] * 1989. - [[Viktorijini slapovi]] * 2003. - [[Matobo|Brežuljci Matobo]]<ref name="zimbabve">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/zw |title= Zimbabve, spomenici upisani na listu svjetske baštine|work= UNESCO: Svjetska baština |accessdate= 07. 05. 2025}}</ref> == Povezano == * [[Lista mjesta svjetske baštine u Aziji]] * [[Lista mjesta svjetske baštine u Americi]] * [[Lista mjesta svjetske baštine u Australiji i Oceaniji]] * [[Lista mjesta svjetske baštine u Evropi]] == Izvori == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|World Heritage Sites in Africa}} * [http://www.unesco.org/whc UNESCO Svjetska baština] - službene stranice [[Kategorija:Svjetska baština u Africi|#]] [[Kategorija:Liste svjetske baštine|Afrika]] nv02el53pgbxc0ygihk0lu63dvfa5hy Velika poganska vojska 0 145500 42683492 42418276 2026-09-06T08:55:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683492 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:England Great Army map.svg|400px|thumb|right|Karta s rutama pohoda Velike poganske vojske od 865. do 878.]] [[Datoteka:Derby Museum Viking Display (4).jpg|thumb|right|Rekonstrukcija Vikinga, pripadnika Velike vojske, čiji su posmrtni ostaci pronaeni u Reptonu; danas se čuva [[Derby Museum]]<ref name="bbc">Nju je godine 1985. dao izraditi BBC za potrebe TV-emisije ''Blood of the Vikings''; a temeljem lubanje koja je pronađena na grobu blizu crkve u Reptonu</ref> ]] '''Velika poganska vojska''' ({{lang-en|Great Heathen Army}}), također poznata i kao '''Velika vojska''' ili '''Velika danska vojska''' je naziv za veliku grupu [[Vikinzi|Vikinga]], uglavnom iz današnje [[Danska|Danske]], koja je u drugoj polovici 9. vijeka napala i opustošila današnju [[Engleska|Englesku]], ali i zauzela veliki dio tamošnjih teritorija, a što je imalo značajne posljedice za dalji tok [[historija Engleske|engleske historije]]. Sam izraz potiče iz ''[[Anglosaksonska kronika|Anglosaksonske kronike]]''; historičari vjeruju da se izraz "velika" odnosi na neuobičajeno veliki broj učesnika, s obzirom da su dotadašnje vikinške grupe, motivirane uglavnom [[pljačka|pljačkom]], bile relativno malobrojne, ali pokretne; za Veliku pogansku vojsku se pretpostavlja da je sadržavala stotine brodova i na hiljade ljudi, a što je omogućilo osvajanje, odnosno trajniju kontrolu zauzetih teritorija. Vjeruje se kako su poticaj za stvaranje vojske bili uspješni pohodi [[Ragnar Lodbrok|Ragnara Lodbroka]] na današnju [[Francuska|Francusku]] 845. godine, nakon čega je 850-ih opljačkan i opustošen veliki broj gradova, uključujući i [[Pariz]]. Ti su pohodi donijeli dragocjena iskustva za daleko veći i ambiciozniji pohod na Britaniju koja je sa svojom dugom obalom bila daleko ranjivija, a zbog političke razjedinjenosti i manje sposobna za obranu. Nordijske [[saga|sage]], pak, kao glavni motiv tumače navodnu Ragnarovu smrt od ruke [[nortumbrija|northumbrijskog]] kralja [[Aella od Northumbrije|Aelle]] koju su Ragnarovi sunarodnjaci i nasljednici htjeli osvetiti. U svakom slučaju, vojska koju su na čelu bili [[Halfdan Ragnarsson]] i [[Ivar Bez Kostiju]] - koje sage nazivaju Ragnarovim sinovima - se, uz podršku [[Ubbe Ragnarsson]]a, iskrcala u [[Istočna Anglia|Istočnoj Angliji]] krajem 865. Tamo je stvoreno uporište iz koga je u ljeto 866. zauzeta Northumbrija, uključujući glavni grad [[York]] (koga su Vikinzi potom prozvali ''Jorvik''). Godine 870. ili 871. se u Istočnoj Angliji ikrcala '''Velika ljetna vojska'''<ref>{{Cite book |last=Hooper |first=Nicholas Hooper |authorlink= |last2=Bennett |first2=Matthew |author2-link= |title=The Cambridge Illustrated Atlas of Warfare: the Middle Ages |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |location= |page=22 |url=http://books.google.com/books?id=Sf8UIynR0koC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |isbn=0-521-44049-1}}</ref> koju su činili Vikinzi iz [[Skandinavija|Skandinavije]] na čelu sa [[Bagsecg]]om. Oni su se priključili Velikoj poganskoj vojsci i zajedno su osvojili Istočnu Angliju. Potom su se Vikinzi zaputili na zapad, prema anglosaksonskom kraljevstvu [[Mercija]] koga su uspjeli zauzeti do 874. godine. Iste godine je došlo i do velikog naseljavanja [[Nordijci|Nordijaca]] na novoosvojene teritorije, a nova grupa se naselila 877. godine. Halfdan je potom otišao na sjever kako bi se borio protiv [[Pikti|Pikta]], dok se [[Guthrum]] nametnuo kao vikinški vođa na jugu. Godine 876. su Vikinzi izvojevali pobjedu nad Anglosaksoncima u [[Wareham (Dorset)|bitci kod Warehama]]. Dalje napredovanje Velike poganske vojske je konačno uspio zaustaviti zapadnosaksonski kralj [[Alfred Veliki]] u [[Bitka kod Ethanduna|bitci kod Ethanduna]] 878, nakon čega je sklopljen mirovni [[sporazum u Wedmoreu]]. Njime je Vikinzima, u zamjenu za odustajanje od daljih napada, priznata vlast nad osvojenim područjima. Ona su kasnije postala [[Kraljevina York]], koja se uspjela održati sve do 950-ih. Velika poganska vojska je prilikom svoje invazije opustošila brojne samostane, prilikom čega su nestali brojni vrijedni dokumenti, te zbog čega se historija Engleske i Britanije u [[rani srednji vijek|ranom srednjem vijeku]] mora rekonsturirati prvenstveno na osnovu [[arheologija|arheoloških]] artefakata i kasnijih, često nepouzdanih i polulegendarnih izvora. Sa druge strane je njen dolazak predstavljao poticaj dotada razjedinjenim [[Heptarhija|anglosaksonskim kraljevstvima]] da stvore [[Kraljevina Engleska|jedinstvenu državu]], a istovremeno eliminirao Northumbriju i Merciju - jedine suparnike države [[Wessex]] pod čijim vladarima je to ujedinjenje sprovedeno. == Reference == {{izvori}} == Literatura == * Gardiner, Juliet, ed. ''The Penguin Dictionary of British History'' * [https://web.archive.org/web/20121011224016/http://www.btinternet.com/~timeref/thr00003.htm TimeRef - Viking Invasions] [[Kategorija:Vikinzi]] [[Kategorija:9. vijek]] [[Kategorija:Historija Engleske]] [[Kategorija:Invazije na Englesku]] l4n3f5nevw1seib5u3sp2ff2n9b5uif Ted Fio Rito 0 151586 42683432 42253126 2026-09-05T18:58:44Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683432 wikitext text/x-wiki '''Theodore Salvatore Fiorito''' (20. decembar 1900 &ndash; 22. jul 1971), poznat po umjetničkim imenom '''Ted Fio Rito''', bio je [[sjedinjene Američke Države|američki]] pijanist, vođa orkestra i kompozitor, poznat kao jedan od prvih muzičara koji svoju popularnost duguje novom mediju [[radio|radija]], gdje je sa svojim orkestrom nastupao 1920-ih i 1930-ih. Napisao je preko 100 pjesama, surađujući sa nekim od najpoznatijih tekstopisaca svog vremena kao što su [[Gus Kahn]] i [[Albert von Tilzer]]. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.collateralworks.com/linernotes/tedfiorito.html Liner notes by Jeff Hopkins (August 2002)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208054453/http://www.collateralworks.com/linernotes/tedfiorito.html |date=2012-02-08 }} * {{Find a Grave|6844691}} {{Lifetime|1900|1971|Fiorito, Ted}} [[Kategorija:Američki kompozitori]] [[Kategorija:Bendlideri]] j75x70r83zbwsify1nknle704xugbas Saradnja četnika s Nedićevom vladom 0 176884 42683482 42682648 2026-09-06T05:42:10Z ~2026-47488-30 388646 42683482 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje|razlog=Preterana upotreba citata}} [[Datoteka:DragoljubMihailovic8e09281v.jpg|thumb|175px|Pukovnik [[Dragoljub Mihailović]]]] '''Kolaboracija četnika s Nedićevom vladom''' predstavlja jedan vid [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|kolaboracije četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]. Osnovni cilj saradnje [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevih]] četnika sa kvislinškom Nedićevom vladom bila je borba protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]. U prvoj godini okupacije, saradnja jedinica pod komandom Draže Mihailovića sa Nedićevom vladom se prvenstveno odvijala kroz [[Legalizovani četnici|legalizaciju četničkih odreda]]. Procesom legalizacije su mnogi četnici (oko dvije trećine pripadnika Mihailovićevih snaga u Srbiji 1941. godine<ref>[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref>) službeno postali oružana formacija integrisana u okupacioni sistem. 17. januara 1942. godine, prema nemačkim podacima, 72 oficira i 7.963 četnička borca su bili pod komandom srpske žandarmerije. Legalizovani četnici su tada bili većinom Pećančevi, dok su oko 2000-3000 njih bili Mihailovićevi četnici.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}} Već sredinom maja 1942. godine, dva četnička pomoćna korpusa su brojila 13.400 oficira, podoficira i vojnika.{{sfn|Tomasevich|1975|p=127.}} [[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije Jugoslavije: {{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214.}}}} == Saradnja sa Aćimovićevom upravom 1941. == Predsednik [[Savet komesara|Saveta komesara]], prve kvislinške vlade u okupiranoj Srbiji, [[Milan Aćimović]], tokom okupacije najviše se eksponirao u saradnji sa pokretom pod komandom Draže Mihailovića, još od prvih meseci okupacije. Na osnovu jednog potonjeg dokumenta, odnosno Aćimovićeve izjave, može se naslutiti da je Aćimović doprineo da okupator ne izvrši planirane aktivnosti uperene protiv Mihailovića još u junu 1941: {{izdvojeni citat|Što se tiče moga stava prema nacionalnim ljudima u šumi, navešću jedan slučaj: odmah u početku okupacije, u toku meseca maja ili početkom juna, Nemci su bili organizovali jednu veću akciju da bi očistili naše šume od ostataka jugoslovenske vojske, kako su nam sami govorili. Tu se u prvom redu mislilo na Dražu i njegove ljude. Ja sam Nemcima isticao nekorisnost i čak štetnost te akcije, govoreći da će za vreme okupacije biti uvek ljudi koji će odlaziti u šumu i bolje je da tamo padnu pod uticaj jednog nacionalno trezvenog čoveka nego pod uticaj komunista. Nemci su te razloge primili i tako do te akcije nije došlo. Ja sam stajao na stanovištu da Dražin cilj mora da bude i naš cilj. Naš rad treba diskretno da koordinira, a nikako da se sukobljava. Između Draže, odnosno njegovih ljudi, i mene bio je stalni kontakt.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/209-210.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/9_4.htm |title=Ratko Martinović - OD RAVNE GORE DO VRHOVNOG ŠTABA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Aćimović tvrdi da je još prije formiranja Nedićeve vlade trebalo da dođe do sastanka između njega i Mihailovića u okolini Valjeva, ali da su partizani presjekli put. U izvještaju (bez datuma, moguće s početka 1944. godine<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>) Mihailovićevih predstavnika o razgovoru sa Milanom Aćimovićem još se dodaje: {{izdvojeni citat|Reći ću vam da sam još u prvim danima okupacije, kada su došli ljudi sa Ravne gore kod mene, njima kazao: Pitajte Dražu da li on smatra ovaj naš posao nenacionalnim i nekorisnim po srpski narod, ako ga tako smatra, mi ćemo se odmah svi povući, jer ne želimo niti hoćemo da cepamo jedinstvo srpskog naroda. Kako su ta lica te moje reči prenela, ja ne znam, ali su mi doneli odgovor da treba ostati na poslu i raditi u korist naroda... Po mom mišljenju, u zemlji je trebalo voditi borbu protiv komunista. Što se tiče Draže, stajao sam na stanovištu da se borba protiv njega ne samo ne sme voditi nego se mora naći načina da se naš rad koordinira sa njegovim.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} === Uspostavljanje saradnje === Prvi kontakt pokreta pod rukovodstvom pukovnika Dragoljuba-Draže Mihailovića uspostavljen je krajem maja 1941. posredstvom rezervnog potporučnika Vladimira Lenca, vođe omladinske organizacije [[ZBOR|Jugoslovenskog narodnog pokreta Zbor]] [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] na [[Sveučilište u Zagrebu|Zagrebačkom sveučilištu]], koji se povlačio iz Bosne sa Mihailovićevom grupom, nakon Aprilskog rata, da bi se potom zajedno sa Mihailovićem stacionirao na [[Ravna Gora|Ravnoj gori]]. Prema tvrdnjama koje je 1949. objavio Ljotićev saradnik [[Boško Kostić]], potporučnik Lenac je dobio zadatak od pukovnika Mihailovića da uspostavi vezu sa Dimitrijem Ljotićem i da zatraži materijalnu pomoć za Mihailovićevu organizaciju. Ljotić je Lencu predložio da novac potraži od desetak imućnijih Beograđana, od kojih je prikupljena znatna suma novca. Lenac se više nije vraćao na Ravnu goru. Prema Kostićevom svedočenju, oko 10. juna 1941. u Beograd je dolazio i Mihailovićev izaslanik poručnik Slavko Pipan, sa sličnim zadatkom kao i Lenac. Pipan se takođe sastao sa Ljotićem i, prema Kostićevom svedočenju, "i Pipanu je data veća suma novca da ponese Draži". Slavko Pipan je posetio Beograd ponovo u drugoj polovini jula 1941. I ovog puta je usledio sastanak sa Ljotićem, na kom su bili prisutni Lenac, Kostić i Ratko Parežanin (koji je o ovom sastanku svedočio 1971). Ljotić je sugerisao Kostiću i Parežaninu da putuju na Ravnu goru kako bi se uspostavio tešnji kontakt sa Mihailovićem. Međutim, do ovog putovanja nije došlo zbog vesti da su ravnogorski četnici započeli saradnju sa partizanskim pokretom.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_4.htm |title=Nikola Milovanović, Draža Mihailović, Beograd, 1991 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> [[Tanasije Dinić]], rezervni pukovnik [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]] i zamenik Milana Aćimovića, komesara Ministarstva unutrašnjih poslova i predsednika Saveta komesara (Dinić je bio jedan od glavnih stubova kvislinškog aparata; od 1942. do 1943. je na mjestu ministra unutrašnjih poslova, potom ministar socijalne politike i narodnog zdravlja u Nedićevoj vladi), u izjavi koju je dao na saslušanju pred isljednim organima [[OZNA]]-e, 25. februara 1946, pored ostalog je govorio i o kontaktima Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem, te o navodnom protivljenju toj saradnji od strane Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Saradnja između Aćimovića i Draže Mihailovića bila je Nemcima poznata, te prema tome ja nisam imao potrebe da o toj saradnji obaveštavam [[Gestapo]]. Ja se sećam još iz 1941. g., kada su Nemci sklopili sporazum sa [[Kosta Pećanac|Kostom Pećancem]]. Tom prilikom sam naišao u Upravni štab gde sam zatekao Aćimovića, Krausa, Kisela i, mislim, Helma. Pili su šampanjac i Aćimović je tada rekao kako ćemo proslaviti uskoro sastanak sa Dražom. Još pre ovoga Aćimović je dobio od Nemaca 10 miliona dinara, radi pomaganja organizacije DM. Aćimović je u svakom pogledu favorizovao i podržavao organizaciju D. M.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_5.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221118094108/https://znaci.org/00001/154_5.pdf |date=2022-11-18 }}, str. I/375.</ref>}} Prema tvrdnjama pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], vršioca dužnosti komandanta kvislinške žandarmerije od 24. juna 1941, s njegove je strane uspostavljen kontakt sa saradnicima Draže Mihailovića još 28. maja 1941. Veze između pukovnika Trišića i Mihailovića nastavljene su i kasnije tokom leta 1941, posredstvom jednog Trišićevog kurira. Ovi podaci publikovani su 1960.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/211, fus. 5.</ref> Pukovnik Trišić, s pozicije tadašnjeg zapovjednika žandarmerije, od prvih dana okupacije stupa u kontakt sa pukovnikom Mihailovićem i stavlja mu se u službu, a po sopstvenom svjedočenju u emigraciji: {{izdvojeni citat|Svi žandarmi su odmah prihvatili sve nacionalne odrede, kako pukovnika Draže Mihailovića, tako isto đenerala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] i vojvode [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]...<ref>Јован П. Тришић, О Милану Недићу, Виндзор, 1960, стр. 90–91.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 29–30.</ref>|Pukovnik [[Jovan Trišić]]}} Prema Trišićevim zapisima po okončanju rata, u ravnogorsku organizaciju ga je uključio major [[Radoslav Đurić]], i to sa zadatkom da pribavlja službene legitimacije i objave za putovanja, kao i da vrši obavještajnu djelatnost u korist četnikâ.<ref>Јован П. Тришић, „Први дани рата у Јужној Србији и прилажење покрету Драже Михаиловића“, у: Гласник српског историског-културног друштва „Његош“, 1962, свеска десет, стр. 86.</ref><ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 479.</ref> O kontaktima koje je uspostavio sa Mihailovićem tokom maja i juna 1941. godine, pukovnik Trišić u svojoj knjizi “O Milanu Nediću” piše: {{izdvojeni citat|U Beograd sam stigao (iz Skoplja) 24. maja i svi žandarmi su upućeni u Komandu žandarmerije. Već 28. maja ja sam se lično sastao sa jednim Dražinim kurirom. Kurir je bila žena, koja je došla sa Ravne gore, noseći nekoliko pisama od Draže, a pored toga imala je i zadatak da uhvati vezu sa nekim đeneralima koji su bili u Beogradu kao i sa još nekim oficirima i viđenim ličnostima... Ja sam postavljen za v.d. komandanta žandarmerije u okupiranoj Srbiji, 24. juna 1941. ali sam od advokata Čede Arsenijevića ranije o tome bio obavešten, radi čega sam dva puta uputio na Ravnu goru moga kurira Milana Ivezića da o tome obavesti pukovnika Dražu i da mi Draža po tom pitanju daje svoje mišljenje. Draža se je s tim složio.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} Sredinom jula 1941, pukovnik Trišić i njegovi saradnici su se sastali sa poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], jednim od organizatora ravnogorskog pokreta u valjevskom kraju. Specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela poslao je 17. jula iz Valjeva izvještaj Milanu Aćimoviću u kom se prenose stavovi poručnika Nedića o partizanima, s jedne, kao i o okupatorskim i kvislinškim vlastima, s druge strane: {{izdvojeni citat|Poručnik Nedić bio je obučen u seljačko odelo, sa šubarom i izjavio je sledeće: <br /> 'Mi koji se nalazimo po šumama nemamo nikakve veze sa ovom terorističkom akcijom komunista. Oni su stupili sa nama u vezu i tražili da se pridruže nama. Mi smo ih odbili i prebacili im što vode ovakvu jednu akciju koja može Srbiji da nanese samo zlo.' Tom prilikom pukovnik Draža Mihailović rekao je delegatu komunističke grupe doktoru Jovanoviću Miodragu, da ako se desi još jedan akt sabotaže od njihove strane, da će ih oni progoniti i uništiti... Gospodin Nedić dalje navodi da oficiri i podoficiri i drugi koji se nalaze u šumi ne žele da čine ništa što bi moglo da izazove nemačke vlasti na reakciju. Pozdravljaju novu uredbu о ovogodišnjoj vršidbi žitarica, za koju kažu da je umesno doneta. Isto tako priznaju rad ministra, gospodina Aćimovića i poznato im je sa kakvim se on teškoćama bori, kao i da njegovom zaslugom nisu novopopisani aktivni oficiri otišli u logore. [...] Gospodin Nedić obećao je da će oni uticati na ona lica koja nisu komunisti, a koja se nalaze iz neobaveštenosti u njihovim grupama, da se vrate svojim kućama. Što se tiče vođa, ukoliko produže sa sabotažama oni će ih likvidirati. Oni dalje pozdravljaju akciju srpskih vlasti na uništenju ovih grupa, kao i svih onih koji se bave pljačkanjem i napadima na srpski živalj... Isto tako obećao je davanje podataka o mestu boravka komunističkih grupa žandarmima.<ref name="znaci.org">[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 127-128.</ref>}} Pukovnik Trišić se u dva navrata i lično sastao sa Dražom Mihailovićem, u kući [[Živojin Mišić|vojvode Mišića]], u [[Struganik]]u, i to 14. jula i 19. avgusta 1941, preuzimajući instrukcije za dalji rad.<ref>Милисав Секулић, Пуковник Јован П. Тришић. Ратни дневник и биографија, Београд, 2014, стр. 96-102.</ref> Kako Trišić navodi u svojim sjećanjima poslije rata, on nije sreo pukovnika Dražu Mihailovića prilikom prve posjete [[Ravna gora|Ravnoj gori]], već jednog od njegovih najbližih saradnika majora [[Aleksandar Mišić|Aleksandra Mišića]]. Trišić piše: „Govorilo se, uglavnom, o Komesarskoj upravi. Iz tog razgovora sam zaključio da Milan Aćimović i [[Ilija Paranos]] uživaju poverenje na Ravnoj gori... Dalje se govorilo o teškoj situaciji, čiji se kraj nije mogao da sagleda, o tome kako treba narodu pomoći i o saradnji između žandarmerije i Draže — ko će i kako održavati vezu.“<ref>Jovan Trišić, ''Prvi dani rata u Južnoj Srbiji i prilaženje pokretu pukovnika Draže Mihailovića'', »Glasnik« — Chicago, sveska 10/1962, str. 87–89.</ref> Na sastanku održanom avgusta 1941. godine, pukovnici Mihailović i Trišić zaključuju usmeni sporazum o saradnji četnika i žandarmerije: {{izdvojeni citat|S Dražom su bili major A. Mišić i poručnik Voja Popović. Razgovarali smo veći deo noći i sutradan pre podne. Dotakli smo sva pitanja od opšteg interesa po srpski narod, a posebno o tešnjem povezivanju naše akcije... U pogledu budućeg rada, rekao je [Mihailović — prim.] da zbog tadašnje teške situacije ne namerava da preduzima nikakve akcije većeg značaja, pri čemu je istakao da su Nemci vrlo jaki, da nama niko ne može da pruži nikakvu pomoć i da oskudevamo u svemu. Zbog tih razloga, naglasio je, nama je potrebno da se, prvo, dobro organizujemo, da se solidno pripremimo, dobro naoružamo i da čekamo pogodan momenat kako bi naša akcija bila od stvarne koristi saveznicima. Meni je stavio u dužnost da, po mogućstvu, pojačam žandarmerijske stanice, da žandarmeriju što bolje naoružam i da u njene redove ubacim što veći broj njegovog ljudstva. Izjavio je da je zadovoljan držanjem žandarmerije i izrazio nadu da će ona odigrati značajnu ulogu u danom momentu.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 125.</ref>|Pukovnik [[Jovan Trišić]], prvi komandant kvislinške [[Srpske žandarmerije]]}} О održavanju dobrih odnosa s kvislinškom žandarmerijom i njenim komandantom pukovnikom Jovanom Trišićem, posvjedočio je 1946. godine [[Beogradski proces|na sudskom procesu]] i sâm general Dragoljub Mihailović: {{izdvojeni citat|Optuženi: [...] Moja je težnja bila da sve one koji su nosili oružje „bušimo“, da ulazimo u njihove redove i da ih na taj način pridobijemo u šumu. Ja sam tako uspeo da pridobijem Jovana Trišića i da sa njim stvorim plan. I taj je bio uhvaćen sa tim planom i odveden u ropstvo. Pretsednik: Šta je on bio? Optuženi: Bio je pod Nemcima komandant žandarmerije. Ja sam ga privukao i pridobio da sprovedemo organizaciju i da dobijemo veći broj ljudstva. Pretsednik: Vi ste se tada povezali sa žandarmerijom koja je bila tada u službi okupatora? Optuženi: Tačno.<ref>Издајник и ратни злочинац Дража Михаиловић пред судом: Стенографске белешке и документа са суђења Драгољубу-Дражи Михаиловићу, Београд, 1946, стр. 113.</ref><ref name="Jovan Marjanović 1941">Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.</ref>}} Brojni oficiri Jugoslovenske vojske koji će se kasnije pridružiti [[JVuO]], tj. četnicima, u prvoj godini okupacije su bili na raznim dužnostima u strukturama kvislinške uprave. Tako je major [[Petar Baćović]], prije nego što je avgusta 1942. postao komandant četničke Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine, bio šef kabineta Milana Aćimovića, ministra unutrašnjih poslova.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_80.htm Izveštaj komandanta četničke grupe odreda od 6. maja 1942. Draži Mihailoviću o akcijama protiv partizanskih jedinica na širem području Višegrada i stanju četničkih jedinica]</ref> Prema sjećanjima Ljotićevog sekretara [[Boška Kostića]], Petar Baćović je bio šef kabineta dr [[Miloša Radosavljevića]], koji je do 29. januara 1942. bio ministar [[Poljoprivreda|poljoprivrede]] u Nedićevoj vladi.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 209.</ref> Takođe, [[Jezdimir Dangić]] je sarađivao sa kvislinškom upravom u Srbiji i to od prvih dana formiranja Saveta komesara Milana Aćimovića, s kojim je, sve do hapšenja od strane Njemaca aprila 1942, bio u najboljim odnosima. Od sredine maja do sredine avgusta 1941. godine, Dangić je bio na službi u Srpskoj žandarmeriji, a za vrijeme [[Ustanak u Srbiji|oružanog ustanka u Srbiji]] bio je raspoređen kao žandarmerijski oficir na granici prema [[Drina|Drini]], da bi nešto kasnije bio premješten u [[Bratunac]].<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d., Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274.</ref> Od oktobra 1941. do kraja februara 1942. na službi u žandarmeriji u Beogradu bio je i kapetan [[Slavoljub Vranješević]], koji će od kraja 1943. biti Mihailovićev komandant zapadne Bosne.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]</ref> Aćimovićeva uprava nije dugo potrajala, i ukinuta je 29. avgusta 1941. kada je uspostavljena Vlada nacionalnog spasa generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]], ali je Aćimović u njoj nastavio obnašati funkciju ministra unutrašnjih poslova do 5. novembra 1942. godine. Milan Aćimović je ostao u izuzetno bliskim odnosima sa Dražom Mihailovićem sve do maja 1945. godine, tj. do samog kraja okupacije. Na koncu, Aćimović je poginuo tokom [[Bitka na Zelengori|bitke na Zelengori]], dok se nalazio u Mihailovićevom štabu.<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 98.</ref> === Svjedočenja o vezama Aćimovića i Mihailovića === [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik za Jugoistok njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, nakon rata piše o saradnji Aćimovića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|Šta se sve događalo u četničkom taboru, o tome sam bio veoma dobro informisan. Nemački Vermaht je na svim frontovima imao odlične specijaliste za dešifrovanje poruka. Tako su šifrovane poruke Draže Mihailovića stizale i do mog radnog stola. Sem toga, stalno sam bio u vezi sa ministrom Aćimovićem, koji je bio politički izaslanik Draže Mihailovića u Beogradu, zatim sa posrednicima i kuririma, a bio sam i u direktnom kontaktu sa vođom četnika.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.</ref>}} [[Aleksandar Cincar-Marković]], ministar spoljnih poslova [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], potvrdio je 1946. godine pred istražnim organima da je Milan Aćimović istupao pred Nijemcima u svojstvu političkog predstavnika Draže Mihailovića. U svojoj izjavi, Cincar-Marković, između ostalog, svjedoči o pokušajima ponovnog uspostavljanja kvislinške vlade u [[Kitzbühel]]u, na teritoriji [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], gdje je bila smještena nakon evakuacije iz Beograda: {{izdvojeni citat|Po pitanju priznanja Nedićeve vlade, pregovori koje su, sa nemačkom vladom, poveli Nedić i Spalajković prilično su se otegli iako su se oni pozivali na činjenicu da je Nemačka priznala i druge kvislinške vlade, kao bugarsku, rumunsku i mađarsku. Najzad, Nemačka je ponovo priznala Nedićevu vladu. Posle ovog priznanja Nedić i Ljotić su održali nekoliko sastanaka sa Nojbaherom i još nekim nemačkim funkcionerima, na kojima je bio i Milan Aćimović, koji je boravio sa grupom četnika u Semeringu, nedaleko od Beča i koji je zastupao interes četničkog vođe Draže Mihailovića. Na ovim sastancima, osećajući svu svoju političku malodušnost, prilikom upornog zahtevanja da se prizna Nedićeva vlada, Nedić i Ljotić su postavljali Nemcima nov zahtev: da to ne bude više srpska vlada, nego neki komitet sličan Vlasovljevom, da u ovaj komitet treba da uđu i predstavnici drugih organizacija, na prvom mestu Dražina organizacija. Ovo pitanje ostalo je nerešeno.<ref>AVII, Izjava Aleksandra Cincar-Markovića pred istražnim organima 1946.</ref><ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]</ref>}} Iskaz Cincar-Markovića se gotovo u potpunosti poklapa sa tvrdnjama Boška Kostića, sekretara Dimitrija Ljotića, iznesenim u njegovim memoarima, izdatim u emigraciji nekoliko godina nakon rata: {{izdvojeni citat|Za vreme našeg boravka u Beču Ljotić se prvo sastao sa đeneralom Nedićem i bivšim ministrom Milanom Aćimovićem, jednim od vodećih političkih ljudi Draže Mihajlovića. Na tom se sastanku razgovaralo šta treba činiti. Nedić je zahtevao, da ako on mora opet da obrazuje srpsku vladu, da u nju uđu đeneral Mihajlović i Ljotić i po četiri ministra iz njihovih grupa kao i dva neutralca. Dimitrije Ljotić se protivio tom traženju Nedićevom, smatrajući da Draža Mihajlović ne treba da ulazi ni u kakvu kombinaciju sa Nemcima.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 186.</ref>}} Uvjerljivo svjedočenje o mnogostrukim vezama Milana Aćimovića sa Dražom Mihailovićem pružio je na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine [[Dragomir Jovanović|Dragomir–Dragi Jovanović]], predsednik Beogradske opštine, upravnik grada Beograda i šef [[Srpske državne bezbednosti]] u rangu ministra Vlade narodnog spasa: {{izdvojeni citat|Pretsednik: Je li Aćimović održavao veze sa organizacijom DM? Optuženi: Jeste. Poznato mi je da je održavao. Pretsednik: Od kada? Optuženi: Ja znam da Aćimovićeve veze sa organizacijom DM datiraju od konca 1941. godine, da su u 1942. godini došle do kulminacije, i da je Aćimović zbog toga imao u vladi konflikt sa Nedićem i Ljotićem i da je, zbog sumnjičenja o održavanju tih veza, morao dati ostavku. Pretsednik: A kakva je bila uloga Aćimovića u Beogradu prema organizaciji DM? Optuženi: Aćimović je smatran kao politički eksponent te organizacije. Bar ja sam ga tako smatrao. Pretsednik: Može li se to zaključiti iz izvesnih činjenica? Optuženi: Može. Pretsednik: Na primer? Optuženi: Preko Aćimovića su išle sve stvari. Kod Aćimovića su dolazili ljudi koji su dolazili bili u Beograd zbog održavanja veza sa Nedićem, Aćimović je bio neka vrsta političke veze u Beogradu. Takav je slučaj bio i sa Rakovićem kada je došao u Beograd. Pretsednik: A kada je on došao u Beograd? Optuženi: Avgusta meseca 1944. godine. Pretsednik: Je li on sedeo kod Aćimovića? Optuženi: Ja sam ga dva do tri puta video kod Aćimovića, a jedanput kod Ilije Mihailovića. Pretsednik: Iz čega bi se još moglo zaključiti da je Aćimović bio politički savetodavac, eksponent organizacije DM u Beogradu? Optuženi: Ja sam vodio više puta razgovore s njime o tome. On je bio prilično zakopčan; ali, prema njegovom držanju i govoru mogao sam zaključiti – a on to nije ni krio – da on pripada pokretu Draže Mihailovića.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|[[Dragomir Jovanović]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]]}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1941. == {{main|Ustanak u Srbiji 1941.}} Nakon izbijanja [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], početkom jula 1941, ustanici su počeli oslobađati sve veći broj naseljenih mesta. [[Četnici]] pod komandom pukovnika Mihailovića uzimaju učešća u ustanku tek krajem avgusta 1941. Međutim, istovremeno sa uzimanjem učešća u borbi protiv okupatora Mihailović je već početkom septembra 1941. uputio delegaciju na sastanak sa generalom Nedićem radi dogovora o zajedničkoj borbi protiv partizana. Delegaciju su činili potpukovnik Dragoslav Pavlović i potpukovnik Živojin Đurić i major [[Aleksandar Mišić]], dok im se u Beogradu pridružio major Radoslav Đurić. O uspostavljanju veze pukovnika Mihailovića sa generalom Nedićem, šef Upravnog štaba opunomućenog komandanta korpusa u Srbiji general [[Harald Turner]] izvještava 6. novembra 1941: {{izdvojeni citat|U vezi sa mojim dopisom o pukovniku Mihailoviću od 3. 11. 41. br. 4675/41 izveštavam vas o sledećem: <br /> I centrala Abvera izvestila je 2. 11. 41.: 1.) Srpski predsednik vlade Nedić ponovo pregovara sa pukovnikom Dražom Mihailovićem preko rtanjskog vojvode. Ovaj je poslednji put bio kod Mihailovića 4. 11, kada mu je dao iznos od 500 000 dinara i preneo časno obećanje generala Nedića da će se angažovati kod nemačkih vlasti da Mihailović ne bude zarobljen ili kažnjen. 2.) Dalje pregovore sa Mihailovićem je vodio pukovnik Popović koji mu je 1. 10. predao 500 000 dinara. 3.) Pukovnik Popović je 26. 10. bio poslednji put kod Mihailovića i predao mu još 2,500.000 dinara. Vratio se 30. 10. 41. sa Mihailovićevom izjavom da je ovaj spreman da se sa Nedićevim jedinicama bori protiv komunista pod uslovom da mu Nedić da obećanje da nemačke oružane snage neće preduzimati akciju protiv Mihailovića.<ref name="znaci1981">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 868.</ref>}} Milan Nedić je na saslušanju pred jugoslovenskim organima 9. januara 1946. u vezi pregovora sa Mihailovićevim predstavnicima izjavio sledeće: {{izdvojeni citat| Odmah po uspostavljanju moje vlade početkom septembra (1941.) kod mene je došla jedna delegacija Draže Mihailovića koju su sačinjavali pešadijski potpukovnik (Živojin) Đurić, major Aleksandar Mišić, i đeneralštabni (major Radoslav) Đurić sa originalnim punomoćjem Draže Mihailovića radi razgovora. Uslovi koje je postavio Draža bili su uglavnom ovi: * Da se uspostavi red i mir u Srbiji. * Da se povedu zajedničke borbe protiv partizanskih snaga. * Da uspostavim vezu i legitimišem Dražu kod Nemaca. * Da mu se dostavi izvesna svota novca radi isplate prinadležnosti njegovim oficirima i podoficirima. * Da se po umirenju Srbije izvrši vojna akcija u Bosni radi umirenja. * Da se pomogne Đukanović Vladi (treba: Blaži) u Crnoj Gori radi umirenja.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 17-18, fus. 13.</ref>}} Nedić je u istrazi takođe dodao: „Svi ovi predlozi i uslovi bili su prihvaćeni sa moje strane. Draža je dobio novac a Nemci su ovo odobrili.“<ref>Arhiv VII, k. 269, reg. br. 35/1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 126.</ref> Prema istom saslušanju, Nedić je uglavnom prihvatio ove predloge: {{izdvojeni citat|Pismeni ugovor između mene i te delegacije nije pravljen s obzirom da su sva trojica iz te delegacije bili moji oficiri meni dobro poznati, pa sam smatrao da nema potrebe za pismenim ugovorom, a oni to nisu ni tražili. Između nas je napravljen sporazum o sledećem: * O saradnji između mene, odnosno moje vlade i Draže Mihailovića za borbu protiv komunista u cilju njihovog uništenja. * Da im odmah izdam novčanu pomoć da bi mogli izdati plate oficirima i podoficirima, kao i to da bi mogli kupiti životne namirnice za ishranu vojske. * Da odmah odredimo jednog oficira za vezu koji će stalno biti pri štabu Draže Mihailovića. * Da preko Nemaca izdejstvujem legalizaciju Draže Mihailovića i njegovih četnika u tome da ih Nemci ne gone i da se mogu slobodno kretati. * Da posle čišćenja, odnosno uništenja komunista u Srbiji, moja vlada ukaže potrebnu pomoć Draži Mihailoviću radi smirenja građanskog rata u Bosni i Crnoj Gori. * Da se posle formiranja vladinih odreda, s čime bi se bilo započelo, donese jedan operacijski plan između mene i Draže za čišćenje Srbije od komunista.<ref>Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића, Београд, 1979, стр. 77.</ref>}} Nedić je na saslušanju istakao da je nakon sklapanja sporazuma odmah izdao novčanu pomoć, koju je delegacija ponela sa sobom. Nedić je potom odmah otišao kod komandanta Srbije, generala Hajnriha Dankelmana, s molbom da odobri legalizaciju Mihailovićevih četnika, što je Dankelman odmah prihvatio. Nedić je potom odredio generalštabnog majora Marka Olujevića za vezu između njega i Draže Mihailovića. Nedić je uskoro obavešten da je Mihailović u celini prihvatio postignuti sporazum.<ref name="vojnoistorijski1941">Žarko Jovanović, "Kolaboracija Draže Mihailovića sa kvislinzima u Srbiji 1941.", Vojnoistorijski glasnik, 1-2/1998, Beograd, 1998, str. 83.</ref> O sastanku s četničkom delegacijom, i uopšte o pregovorima vođenim tokom 1941. sa Mihailovićem, general Nedić je 12. novembra 1941. godine, preko agencije »Rudnik«, obavijestio javnost u Srbiji: {{izdvojeni citat|Londonski radio dao je juče uveče vesti o prilikama u Srbiji, pa je izneo i potpuno netačno tvrđenje kako su tobož nemačke vlasti pregovarale sa pukovnikom Dražom Mihailovićem. Međutim, suprotno tome tvrđenju istina je da je Draža Mihailović slao svoje posrednike kako meni, tako i nemačkim vlastima radi pregovora... <br /> U vezi sa ovim izjavljujem da sam prilikom obrazovanja moje vlade pokušao da sve srpske nacionalne snage ujedinim radi spasa naroda i otadžbine, pa sam u tom cilju pregovarao sa Kostom Pećancem i Dražom Mihailovićem... Što se tiče Draže Mihailovića, i on je izjavio da želi da sarađuje na uništenju elemenata nereda, pa je u tu svrhu primio i novac od srpske vlade. Međutim, on je istovremeno pregovarao i sa komunistima.<ref>''Novo vreme'', 13. XI 1941.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 165.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019154413/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-10-19 }}, str. II/212, fus. 7.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Novinar [[Stanislav Krakov]] piše u emigraciji da je 6. septembra 1941. došlo do formiranja prvih oružanih jedinica Vlade Milana Nedića. Krakov, inače sestrić generala Nedića, citira riječi „jednog elitnog žandarmerijskog oficira” (njegov je identitet zaštitio inicijalima ''I. R. R.'') koji je prisustvovao smotri: „Ovaj 6-ti septembar je u stvari prvi dan građanskog rata u Srbiji”. Pored toga, Krakov navodi i sljedeće: {{izdvojeni citat|Baš ovog 6-og septembra 1941, na [[Banjica|Banjici]], u prisustvu generala [[Pante Draškića]], ministra rada u Nedićevoj vladi i pomoćnika ministra unutrašnjih dela [[Ceke Đorđevića]], kao i većeg broja oficira izvršeno je svečano formiranje osam vojničkih jedinica, koje su dobile naziv «srpski oružani odredi». [...] Već od prvog dana osnivanja ovih odreda, koji su odmah sa Banjice upućeni na teren, ocrtao se kakav će biti njihov stav na terenu u pogledu komunističkih partizana, koje su imali da gone i razbijaju, i odreda Draže Mihailovića sa kojima im je naređeno da sarađuju.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 159—160.</ref>}} [[Artiljerija|Artiljerijski]] major [[Boško Todorović]] bio je prije okupacije na službi u obaveštajnom odeljenju Generalštaba [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Nakon [[Aprilski rat|aprilskog rata]], radio je ljeta 1941. u organizaciji DM u Beogradu, da bi krajem augusta 1941. prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] kao opunomoćenik Draže Mihailovića,<ref>[https://znaci.org/00001/40_37.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SRPSKI NACIONALISTIČKI OTPOR IZVAN SRBIJE]</ref> s ciljem stvaranja četničke organizacije na tom području. Bio je i prvi četnički komandant koji će, novembra 1941, sa Italijanima sklopiti [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|sporazum o zajedničkoj borbi]] protiv NOP-a.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, str. 18.</ref> Iz izvještaja koji je 2. septembra 1941. poslao Draži Mihailoviću iz istočne Bosne, gdje je smjestio štab, dâ se zaključiti i da je među četničkim oficirima bio jedan od prvih koji je pledirao za saradnju sa kvislinškom Vladom Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Vrlo je važno za Srpstvo, da se Bosna oslobodi od ustaša vojno-četničkom akcijom pre nego što naša poluslobodna vlada u Beogradu diplomatskom operacijom (koja se verovatno već vodi, što potvrđuju i pojedini neprovereni glasovi) postigne pripojenje Bosne okupiranoj Srbiji. Mišljenja sam da preokret u držanju [[Pećančevi četnici|»crnih« četnika]] — njihovo stavljanje u službu Nedića i posredno Nemaca — treba iskoristiti za nas na sledeći način: 1. obavestiti narod: a) da četnički odredi redovne vojske ostaju i dalje potčinjeni isključivo našoj Vrhovnoj komandi — Kralju, ma kako se držali dobrovoljni četnički odredi, »crni«, »crveni« i ostali. b) za našu ofanzivnu akciju u Srbiji još nije vreme, ali da je vreme za borbu u Bosni — cilj: bar poluoslobođenje i prisajedinjenje poluslobodnoj Srbiji; [...] 3.  Stupiti na pogodan način u vezu sa Nedićem i ispitati da li ostaje veran kralju i dobar Srbin — u kom slučaju neće ometati, ako neće potpomagati naš rad — ili je izdajica, u kom slučaju se treba povući van njegovog domašaja — u Bosnu, u južnu Srbiju i u Sandžak, pa odande preduzeti borbu i protiv njega, uz pomoć sviju Srba koji su ostali verni kralju i položenoj zakletvi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_3.htm Izveštaj komandanta četničkog odreda "Boško Jugović" od 2. septembra 1941. o vojnoj situaciji u istočnoj Bosni i stavu prema srpskoj kvislinškoj vladi]</ref>}} Naredbom br. 2 od 7. septembra 1941. general Milan Nedić imenuje majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] na službu u vojnom odeljenju pri Predsedništvu Ministarskog saveta. Major Piletić će kasnije postati jedan od Mihailovićevih komandanata u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]].<ref name="Jovan Marjanović 1941">Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 193.</ref><ref>AVII—Nda—19—5—4.</ref> Potporučnik [[Pavle Mešković]] je bio sa pukovnikom Mihailovićem još od kraja aprila 1941. godine u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]]. Poslije toga, Mešković se nalazio u grupi od nekoliko desetina oficira i vojnika s kojima se Mihailović prebacio u Srbiju te stigao na [[Ravna gora|Ravnu goru]] 12/13. maja 1941. Kada je general Mihailović krenuo iz [[Srbija|Srbije]] za [[Crna Gora|Crnu Goru]] u proljeće 1942, odredio je Pavla Meškovića da bude njegov čovjek za vezu sa potpukovnikom [[Milanom Kalabićem]]. Nakon rata, Mešković je posvjedočio da je do povezivanja između Mihailovića i Nedića došlo već tokom embrionalne faze izgradnje kvislinškog aparata u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Po ulasku Nemaca u Beograd, obrazovani su tamo Komesarijati za razne poslove. Njih je ubrzo potom, krajem avgusta, zamenila Srpska Vlada na čelu sa đeneralom Milanom Nedićem. Nedić saziva zbor oficira i podoficira koji nisu otišli u ropstvo. Mihailović odobrava odlazak onih koji su tražili savet, jer je većina bila sa porodicama, a on nije mogao preuzeti odgovornost za toliki broj porodica, kad bi sve te ljude povukao u šumu. Najveći deo oficira i podoficira u Nedićevim formacijama (Poljska, Granična i Državna straža) ušao je u te odrede sa znanjem i odobrenjem D. Mihailovića i drugih komandanata pokreta. Poljska straža bila nam je odana od prvog dana skoro stoprocentno.<ref>Павле Мешковић, »На Равној гори«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 57. и 173.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_5.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PRVI KONTAKTI SA NOP I POKUŠAJI DA SE OBUSTAVI USTANAK]</ref>}} U »Političkom mjesečnom izvještaju« od 3. XII 1941, general Harald Turner iznosi detalje o pokušaju sklapanja sporazuma između Mihailovićevog pokreta i kvislinških strukturâ, uz blagoslov njemačkih vlasti: {{izdvojeni citat|U toku meseca jula, na osnovu prethodnog odobrenja, komesar-ministar [[Milan Aćimović|Aćimović]] pokušao je da sa Mihailovićem sklopi sličan sporazum kao što je to učinjeno između [[Gestapo|policije državne bezbednosti Nemačke]] i [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]. Međutim, Mihailović je to izbegao. Prvih dana po stupanju na čelo vlade, to isto, takođe sa nemačkim odobrenjem, pokušao je i predsednik Nedić, koji je verovao da će mu kao armijskom generalu poći za rukom da na svoju stranu privuče bar deo oficira koji su se nalazili kod Mihailovića.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 124.</ref>|General [[Harald Turner]]}} === Partizani razotkrivaju Mihailovića === Posle završetka razgovora i postizanja sporazuma sa generalom Nedićem, Mihailovićeva delegacija se iz Beograda vratila na Ravnu goru 6. septembra 1941. U međuvremenu na Ravnu goru je pošao i major Marko Olujević s poručnikom Slavkom Pipanom, obaveštajnim oficirom Draže Mihailovića. Njih dvojicu su, na putu za Ravnu goru, uhvatili partizani u Belanovici, 8. septembra 1941. Kod majora Olujevića, koji je ujedno bio i pomoćnik komandanta kvislinške žandarmerije, nađen je plan komande žandarmerije od 7. septembra 1941. za napad žandarma sa četnicima Draže Mihailovića sa linije Zvornik-Krupanj-Valjevo-Mionica. Posle saslušanja major Olujević je streljan 10. septembra, dok je poručnik Pipan uspeo da pobegne.<ref>Јован Марјановић, Устанак и НОП у Србији 1941, Београд, 1983, стр. 317.</ref> Mihailović o svojoj saradnji sa Nedićem nije obavestio partizane. Kolubarska četa [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] je prilikom zarobljavanja poručnika Ernesta Pipana zaplenila i jedan dokument Ministarstva unutrašnjih dela, u kome komanda kvislinške žandarmerije 7. septembra 1941. naređuje komandantu 5. žandarmerijskog odreda: {{izdvojeni citat|Kad sva tri odreda budu stigla na liniju Zvornik — Krupanj — Valjevo — Mionica uhvatiće vezu sa četničkim odredima koji pod komandom generalštabnog pukovnika g. Draže Mihailovića na toj liniji i sačekaće dalje naređenje za produženje dejstva.<ref>Zbornik NOR-a, I/1, Beograd, 1949, str. 405-406.</ref>}} U knjizi „General Milan Nedić”, Stanislav Krakov navodi da je ovaj dokument potpisao novopostavljeni šef žandarmerije general [[Stevan Radovanović]]. Krakov donosi još izvoda iz ovog „vrlo opširnog naređenja”, za koje tvrdi da je „bilo izdato onda kada je Nedić posle odlaska Dražinih delegata čvrsto verovao u sprovođenje zajedničke akcije protiv komunista”: {{izdvojeni citat|«(13) Saradnja sa četnicima i omladinom pokreta „Zbor” treba da bude najtešnja. Saradnja sa njima sastoji se u sledećem: Svi četnici i omladinci koji dejstvuju na teritoriji odreda potčinjeni su komandantu odreda. Komandant odreda je taj koji će naređivati sve što treba da se radi na terenu, a njegova naređenja ima da izvršuju svi četnici i omladinci. Ishrana četnika i omladinskih odelenja biće zajedno sa odredom...»<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 160—161.</ref>|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpske žandarmerije]]}} Partizani su na osnovu zaplenjenih dokumenata uvideli da Mihailović igra dvostruku igru, učestvujući u partizanskom ustanku i istovremeno radeći na njegovom gušenju. Oni su uskoro otkrili i druge dokaze o Dražinoj kolaboraciji. Komandant [[Valjevski partizanski odred|Valjevskog partizanskog odreda]] [[Dragojlo Dudić]] u svoj dnevnik septembra 1941. godine zapisuje: {{izdvojeni citat| "12. septembar: U toku dana došao je kurir Kolubarske čete. U izvestaju stajalo je da su zarobili jedan auto Ministarstva unutrašnjih dela sa pomoćnikom komandanta žandarmerije, još jednim čovekom i šoferom žandarmom. Od materijala nađeno je nekoliko lažnih legitimacija i naredba Ministarstva unutrašnjih dela o organizaciji poternih odreda za komunistima. Iz ove naredbe jasno se vidi da je i Draža Mihailović, komandant četnika sa Ravne gore, u vezi sa ovom akcijom na strani vlade. Sad je svakome bila jasna uloga ovog žonglera koji se pravio prijateljem narodne borbe".<ref>Драгојло Дудић, Дневник 1941, Београд, 1981, стр. 187-189.</ref>}} O vezama štaba pukovnika Mihailovića sa kvislinškim formacijama govori i naredba generala [[Ljubo Novaković|Ljube Novakovića]] njegovim odredima, od 12. septembra 1941: {{izdvojeni citat|Prema sigurnim podacima koje sam ovoga momenta dobio, odredi srpske oružane sile u sporazumu sa odredima pukovnika Draže Mihailovića stupili su javno i otvoreno u akciju i dok jedni odredi imaju podrške i naslona okupatorske vlasti, drugi dotle, da bi maskirali svoj pravi cilj, bore se protiv okupatorskih vlasti i formiraju neku regularnu vojsku, pod pretnjom smrtne kazne ko ne bude prišao njihovim redovima. Jedni i drugi rade sporazumno i sa veštom i prikrivenom namerom protivu četnika (Ljube Novakovića), a preko ovih i protivu celokupnog srpskog naroda.<ref name="vojnoistorijski1941"/>}} === Nemci razotkrivaju Mihailovića === {{izdvojeni citat|Podstaknuti delimičnim uspešno vođenim borbama od strane komunista, nacionalni Srbi organizovali su takođe borbene formacije protiv Nemaca.<ref>OBAVEŠTENJE KOMANDNOG ŠTABA KOMANDANTA SRBIJE OD 16. SEPTEMBRA 1941. KOMANDAMA I USTANOVAMA VERMAHTA O RAZVOJU ORUŽANOG USTANKA - T501 roll 244, frames 334-337.</ref>|Obaveštenje Komandnog štaba Komandanta Srbije od 16. septembra 1941. o razvoju oružanog ustanka}} Prema svjedočanstvu [[Stanislava Krakova]], njemački okupacioni dužnosnici su od početka gledali s velikim podozrenjem na mogućnost zbližavanja između generalâ Mihailovića i Nedića, vidjevši u ovome prevashodno opasnost po interese [[Treći Reich|Trećeg Reicha]]: {{izdvojeni citat|Ali Nedićevi prvi kontakti sa Dražom Mihailovićem — o čemu su Nemci bili brzo obavešteni — kao i držanje Nedićevih oružanih odreda na terenu gde su oni vodili isključivo borbu protiv komunista, dok je sa Mihailovićevim četnicima vladalo pravo bratstvo po oružju, povećavali su to urođeno nemačko nepoverenje prema ljudima sa Balkana.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 176.</ref>}} Ubrzo, koncem septembra ili početkom oktobra, Nedića je pozvao Dankelman veoma ljut i pokazao mu [[sastanak u Brajićima|sporazum]] sklopljen između Draže i [[Josip Broz Tito|Tita]]. Dankelman je govorio kako ih je pukovnik Mihailović obmanuo da mu daju slobodu kretanja. Uskoro su podaci o učešću četničkih odreda u borbama protiv Nemaca postali očigledni, što je demotivisalo predstavnike nemačkog okupatora i kvislinške uprave da idu u pravcu saradnje sa Mihailovićem. Nemački okupator više nije imao poverenja u Mihailovića, naročito nakon što je saveznička propaganda počela da predstavlja Mihailovića kao navodnog vođu otpora u Jugoslaviji. O daljem nepoverenju okupatora i rezervisanosti Nedića prema Mihailovićevom pokretu, Harold Turner je rekapitulirao 3. novembra 1941: {{izdvojeni citat| U međuvremenu je ustanovljeno da se Mihailovićevi odredi pod komandom pukovnika Misite kod Loznice i kapetana Račića kod Bogatića bore zajedno sa partizanima. Zatim da je 28. septembra zaključio sa komunistima pismeni sporazum o zajedničkom isterivanju nemačkih oružanih snaga iz Srbije, odnosno sa Balkana. Pismeni dokazi o saradnji pronađeni su u Kraljevu, Rudniku i Gornjem Milanovcu. (...) General-pukovnik Nedić je zvanično izjavio da izuzev slučaja Mišić više nikada nije posredno ili neposredno pregovarao sa Mihailovićem niti mu slao novac. U sredu, 29.10.41. pojavio se kod Nedića pukovnik (Branislav) Pantić koji je boravio u Beogradu i po nalogu Mihailovića ponovio predlog o zajedničkoj borbi protiv komunista. Rekao mu je da Mihailović zahteva od Nedića 5.000 pušaka, 500 puškomitraljeza i 100 mitraljeza. Kada je Nedić bez okolišanja odbio taj zahtev kao glup i preteran, Pantić je upozorio Nedića da će se istog dana voditi pregovori preko opunomoćenog komandanta korpusa i da je Mihailoviću za pregovore obećana pratnja do Beograda.<ref name="znaci1981"/>}} Naime, deo nemačkih obaveštajnih struktura je smatrao da treba prihvatiti Mihailovićevu ponudu za saradnju sa Nemcima. Tehnički poslovi oko pregovora Draže Mihailovića sa Nemcima povereni su pukovniku Branislavu Pantiću i kapetanu Nenadu Mitroviću. Oni su 28. oktobra 1941. krenuli za Beograd, gde su se susreli sa nemačkim kapetanom [[Josef Matl|Jozefom Matlom]], oficirom vojno-obaveštajne službe Abver ([[Abwehr]]). O Mihailovićevoj ponudi kapetan Matl je sačinio izvještaj (“''Predmet'': Četnički odredi jugoslovenske vojske pod komandom pukovnika Draže Mihailovića stavljaju se na raspolaganje za borbu protiv komunista u saradnji sa nemačkim Vermahtom”), koji će nadređenima poslati 30. oktobra 1941. godine: {{izdvojeni citat|Pukovnik Pantić je izjavio da je od strane pukovnika Draže Mihailovića ovlašćen da stupi u vezu sa predsednikom vlade generalom Nedićem, kao i sa nadležnim instancama u nemačkom Vermahtu, kako bi se četnički odredi jugoslovenske vojske, koji se nalaze pod komandom Draže Mihailovića stavili na raspolaganje u cilju suzbijanja komunizma u Srbiji. Izjava je punovažna. Pukovnik Pantić daje kao garanciju svoju oficirsku čast. General Nedić je u to upućen na osnovu ličnih razgovora koje je s njim vodio pukovnik Pantić ujutro 28. 10; on odobrava taj korak i želi da se što pre pristupi njegovom sprovođenju i aktiviranju.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_238.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 857.</ref>|Kapetan [[Josef Matl]]}} Milan Nedić je smatrao da mu je pregovorima između Mihailovićevih predstavnika i predstavnika nemačkog okupatora ugrožen politički kredibilitet. Prethodno je Nedić odbio nastavak pregovora i materijalnu i vojnu pomoć Mihailovićevom pokretu, što zbog opreza prema Nemcima, osluškujući kakav je njihov stav o saradnji sa četnicima, što zbog bojazni da Mihailovićeva legalizacija kod okupatora može ugroziti njegovu političku poziciju. O ovome je takođe rekapitulirao Harold Turner, 6. novembra 1941: {{izdvojeni citat|Nedić je ponovo odbio pregovore sa Mihailovićem, ali me je zamolio da mu objasnim kakvu igru Nemci igraju sa Mihailovićem. Uveravao sam general-pukovnika Nedića da može biti siguran da opunomoćeni komandant korpusa neće preduzimati nikakve akcije koje bi povredile ličnost ili politiku predsednika vlade Nedića. Njegovo mišljenje o Mihailovićevoj situaciji je sledeće: Mihailović se nalazi neposredno pred uništenjem, pitanje je samo vremena. Sam Mihailović oseća da sve više slabi i želi da dobije u vremenu da bi se spasao, naročito preko zime. On je potpuno nepouzdana ličnost i zato Nedić smatra da nema svrhe pregovarati.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_243.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 869-870.</ref>}} 11. novembra Mihailović se [[sastanak u Divcima|sastao sa Nemcima u selu Divci]], ali su oni odbili njegove usluge i zatražili razoružanje četnika. Mihailović je odbio da položi oružje, ali je nastavio borbu protiv partizanskog pokreta, što je bilo od nesumnjive koristi nemačkom okupatoru. Našavši se u još težoj situaciji nakon prelaska Glavnog štaba NOV i POJ i glavnine partizanskih snaga u Bosnu i Sandžak, čemu je znatno doprinela Mihailovićeva spremnost da napada partizane u momentu kad oni pokušavaju da suzbiju nemačku ofanzivu, Mihailoviću se ponovo nametnula nužnost saradnje sa kvislinškim strukturama, naročito u kontekstu nemačke spremnosti da ga gone kao odmetnika. U dnevnim izvještajima iz sredine novembra 1941, poslatih iz komande Jugoistoka, može se zaključiti da u glavnom štabu Vrhovne komande Wehrmachta nijesu znali ko je pukovnik Mihailović. Nezavisno od ovoga, njegova ponuda o zajedničkoj borbi protiv partizana je odbijena i zatraženo je polaganje oružja: {{izdvojeni citat|13.11.41: Vrhovna komanda oružanih snaga traži provjeru vijesti da je /izvjesni/ Mihailović poslao delegate Nediću, i preko njih ponudio Nijemcima pregovore. Navodno je prijedlog odbijen, jer Nijemci žele da pregovaraju s njim direktno, a ne preko posrednika. Nakon savjetovanja komande Jugoistoka i njemačkog generala u Srbiji, Vrhovna komanda je telefonski obavještena o sljedećem: Vođa bandi Mihailović je njemačkom generalu u Srbiji ponudio zajedničku borbu protiv komunista. Ponuda je odbijena sa zahtjevom za bezuslovnu kapitulaciju. Odgovor je izostao. Jučer prvi put zabilježene borbe između Mihailovićevih bandi i komunista. Ovo ne mjenja stav da se traži bezuslovna kapitulacija.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=124&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frame no. 000119.]</ref>}} {{izdvojeni citat|17.11.41: Savjetovanje kod načelnika štaba komande Jugoistoka: Ponuda pukovnika Mihailovića da stavi svoje snage na raspolaganje za borbu protiv komunista je odbijena i zatražena je bezuslovna predaja. Mihailović je tražio da se konsultuje sa svojim komandatima. Mihailović također tražio oružje za borbu protiv komunista! Ovo je igra, borba između bandi za izvor oružja! Ipak, čini se da jedan dio Mihailovićevih bandi iskreno želi da se bori protiv komunista.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=127&rec=311&roll=175 NARA, T311, Roll 175, frames no. 000121—000122.]</ref>|Izvještaj o djelatnosti operativnog odjeljenja komande Jugostoka za septembar 1941 (30. septembar 1941.).}} === Početak otvorenog sukoba sa partizanima, novembar 1941. === {{main|Napad četnika na Užičku Republiku}} Sukob u ustaničkim redovima bio je katalizator saradnje ravnogorskih odreda sa formacijama srpske kvislinške vlade. „Čete pukovnika Draže Mihailovića“ sarađuju sa Nedićevim odredima u zauzimanju [[Ljig]]a 7. novembra i na prostoru [[Lazarevac]]-[[Belanovica]] 13. novembra. Takođe, pod komandom majora [[Milana Kalabića]] (otac [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]]), Požeški i Gornjomilanovački ravnogorski odred vode intenzivne borbe protiv partizana kod [[Rudnik (planina)|Rudnik]]a 19. i 20. novembra, a zabilježena je saradnja i majora [[Velimir Piletić|Velimira Piletića]] sa žandarmerijskim odredima u borbama sa partizana kod [[Kučevo|Kučeva]] 18. novembra 1941.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2019, str. 46-47.</ref> O žestini borbi koje su četnici Draže Mihailovića vodili skupa sa nedićevskim odredima napadajući na [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizansku slobodnu teritoriju]], naročito svjedoči izvještaj komande Žandarmerije od 18. novembra 1941, u kome se, između ostalog, kaže: {{izdvojeni citat|Komandant Kolubarske grupe major g. Kalabić depešom, poslatom 17 novembra o. g. iz Aranđelovca, javlja: „Danas mi je javljeno da se koncentrisalo do 480 komunista na prostoru od sela Garaša, Bosuta i Dragolja... Odmah sam uputio tri stotine četnika Ravnogoraca i sto mojih vojnika da ih napadnu. Borba je otpočela u 15 č. i završena око 18 č. u reonu sela Dragolja i Bosuta. Ubijeno je 64 komunista i 1 uhvaćen...“<ref>AVII—Nda—53—3—48.</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 351.</ref>}} Kako ni tražena efikasnija [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|saveznička]] pomoć, kao ni ona od majora [[Jezdimir Dangić|Jezdimira Dangića]],<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref> nijesu mogle uslijediti brzinom koju je Mihailović želio, on i njegovi komandanti se odlučuju da zatraže pomoć direktno od komandanata Nedićevih i Pećančevih odreda koji su otvoreno služili okupatoru. O ovoj pomoći kapetan [[Ćirilo Dimitrijević]] (oficir [[Legalizovani četnici|legalizovanog]] ''Sandžačkog vojno-četničkog odreda'' (SČO) pod komandom majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]]; početkom jula 1942. u svojstvu deputata SČO učestvovao je u pregovorima sa pukovnikom [[Milošem Masalovićem]], [[Cvetanom Đorđevićem]] i generalom Milanom Nedićem, koji mu je savjetovao „apsolutnu saradnju sa Italijanima“;<ref>ASŽ, Ž-28, NOR, kut. 13, f. Sandžački četnici, dok. 5а, str. 2–3.</ref> potonji komandant Pribojske brigade JVuO<ref>{{harv|Живковић|2017|p=741, 778}}</ref>), piše Mihailoviću 1943. godine, pored ostalog i sljedeće: {{izdvojeni citat|Potom sam u svojstvu načelnika štaba Rudničke grupe odreda u najkritičinjim danima Ravne gore, bez odobrenja svoga komandanta slao municiju, opremu i puškomitraljeze na Ravnu goru, gde su trupe đenerala g. Mihailovića bile blokirane od komunista radi uništenja. Iz ovih dana imam telefonsko priznanje đenerala g. Mihailovića Draže, koji mi je tom prilikom zahvalio i naredio da mu se imam javiti kada dođe do izražaja.<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—X 13.</ref>}} Sukob partizanskih i vojnočetničkih snaga od prvih dana novembra 1941, uticao je i na poručnika Nikolu Kalabića i njegovu buduću visoku poziciju u hijerarhiji ravnogorskog pokreta. Naime, Mihailovićevo ustaničko sjedište, Ravna Gora je 10. novembra [[Napad četnika na Užičku Republiku|direktno ugrožena od partizanskih snaga]]. Gotovo svi odredi ostaju bez municije. Pred partizanskim naletom, odredi se povlače. Stanje je dramatično i vode se ogorčene borbe. Mihailović iz [[Brajići (Gornji Milanovac)|Brajića]] rukovodi operacijama, dijelom zakopavajući, dijelom uništavajući najpovjerljiviju arhivu. U takvoj situaciji, poručnik Nikola Kalabić predlaže da se od njegovog oca Milana, penzionisanog žandarmerijskog majora, u tom trenutku komandanta jednog vladinog odreda u Ljigu, zatraži pomoć.<ref>{{Cite web |title=Bojan Dimitrijević: Nikola Kalabić između Čiče i Krcuna?! |url=https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ |access-date=2023-12-28 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228100857/https://savremenaistorija.com/2017/06/28/nikola-kalabic-izmedu-cice-i-krcuna/ }}</ref> Major Milan Kalabić (Kalabić je od kraja 1941. okružni načelnik u [[Kragujevac|Kragujevcu]]; 28. januara 1942. srpska vlada ga unaprjeđuje u čin potpukovnika<ref>Nebojša Stambolija, n.d., str. 34. i 60.</ref>), na zahtjev Draže Mihailovića, stavio je četnicima na raspolaganje osam kamiona municije za borbu protiv partizanskih odreda. Municija je odmah prebačena u [[Ba (Ljig)|selo Ba]] i podijeljena Mihailovićevim odredima. Kako bi Mihailoviću dodatno olakšao situaciju, stariji Kalabić je istovremeno angažovao i sve svoje snage u borbi protiv partizana u oblasti planine Rudnik. Od tada Nikola Kalabić postaje jedan od najvažnijih četničkih komandanta, a Milan Kalabić jedan od najodanijih saradnika Draže Mihailovića u srpskim kvislinškim redovima.<ref>[https://znaci.org/00001/11_9.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje NAPAD NA UŽICE I BORBE OKO ČAČKA]</ref> Potpukovnik [[Manojlo Korać]], komandant Požeškog četničkog odreda (sredinom novembra 1941. legalizovanog pri Nedićevom upravnom aparatu, gdje će Korać postati načelnikom okruga Užičkog), u knjizi ratnih memoara “Između Draže i Nedića“, objavljenoj [[2015]]. u izdanju [[Kragujevac|kragujevačkih]] ''Pogleda'', prisjeća se da je prisustvovao susretu između Milana Kalabića i Draže Mihailovića, do kojeg je došlo u Belanovici krajem novembra 1941. godine. Tom prilikom je i Kalabić mlađi odsjeo kod svog oca nekoliko dana. Prema Koraćevom svjedočenju, na ovom je sastanku dotadašnja saradnja između kvislinških oružanih snaga i ravnogorskog pokreta konačno formalizirana: {{izdvojeni citat|Posle kraćeg informativnog razgovora, pređosmo na stvar. Kalabić poče izlagati način vođenja dosadašnje borbe protiv komunista, kao i plan daljeg čišćenja Srbije od komunističkih delova i grupa. Posle toga izloži i način snabdevanja oružanih odreda hranom, novcem, municijom, oružjem, odećom, obućom i ostalom vojnom opremom. I najzad upozna ga sa svima naređenjima i instrukcijama đenerala Nedića u pogledu rada na terenu, kao i u svemu ostalom što je smatrao za potrebno da iznese. Đeneral Mihailović sasluša ovo izlaganje, a zatim zapita Kalabića, da li je u mogućnosti da nešto oružja, municije i obuće, koje dobija od srpske vlade, odvoji i pošalje na Ravnu Goru. Zatim se đeneral Mihailović zainteresova za dalji pokret i dislokaciju srpskih oružanih snaga đenerala Nedića, zahtevajući od Kalabića da na svaki način Požeški četnički odred uputi u Požegu, radi dalje borbe u tim krajevima. I najzad, zamoli majora Kalabića da po mogućstvu svoje objave za slobodno kretanje i legitimacije za nošenje oružja, izdaje i ljudstvu Ravne Gore koje mu se za to obrati, pošto su u to vreme, u očima Nemaca, naročito u okrugu Užičkom i Kragujevačkom, objave, putne isprave i oružne legitimacije sa potpisom majora Kalabića, imale puno poverenje, tako da je jedino sa njegovim ispravama kretanje bilo neometano od organa vlasti. Major Kalabić dade potrebna objašnjenja i obeća da za račun Ravne Gore učini sve što može, naročito u pogledu izdavanja objava i oružnih listova.<ref>Манојло Кораћ, Између Драже и Недића, Погледи, Крагујевац, 2015, стр. 222.</ref>}} Srpski istoričari Bojan Dimitrijević i Nemanja Dević ocjenjuju da je riječ o veoma važnoj epizodi u istoriji okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu: „U ovim događajima, koji su se pokazali ključnim u odbrani i održanju Ravnogorskog pokreta, pukovnik Mihailović definitivno stiče naklonost prema Kalabićima. U njemu je bila i tajna kasnijeg Nikolinog uspeha i napredovanja u pokretu, koje je proizilazilo iz velike pomoći koju je ravnogorcima pružao njegov otac“.<ref name="leskovackizbornik.rs">{{Cite web |url=https://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |title=Немања Девић, Бојан Димитријевић — МИЛАН КАЛАБИЋ: ОД РАТНИКА ЗА СТАРУ СРБИЈУ ДО РАВНОГОРЦА |access-date=2024-10-27 |archive-date=2024-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720221112/http://leskovackizbornik.rs/index.php/zbornik/article/view/159 |url-status=dead }}</ref> Četnici Draže Mihailovića su, uz posredstvo samozvanog vojvode [[Jovana Škavovića Škave]], 13. novembra 1941. [[Predaja zarobljenih partizana Nijemcima novembra 1941.|predali Njemcima oko 365 zarobljenih partizana]]. Predaja zarobljenih partizana dogodila se u selu [[Slovac]], smještenom između [[Valjevo|Valjeva]] i [[Lajkovac|Lajkovca]]. Vojvoda [[Kolubara|kolubarski]] Škavović je priznavao komandu Koste Pećanca, ali je aktivno sarađivao i sa četnicima Draže Mihailovića u borbi protiv partizana. U predaji zarobljenika učestvovao je i potporučnik Pavle Mešković, ravnogorski oficir. Ovim je činom Mihailović htio ukazati okupatoru da su četnici i dalje voljni da sarađuju, iako je njegova inicijativa za saradnju bila odbijena 11. novembra 1941. na [[Sastanak u Divcima|pregovorima u Divcima]]. [[Wehrmacht]] je 27. novembra 1941. strijeljao najmanje 261 partizana zarobljenog i ustupljenog od strane četnika.<ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 58.</ref> Presudom Vrhovnog vojnog suda [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] od [[15. juli|15. jula]] [[1946]]. godine u [[Beograd]]u, general Mihailović je bio proglašen odgovornim za izvršenje i ovog zločina: {{izdvojeni citat|Optuženi Mihailović je u noći između 13. i 14. novembra 1941. godine, tj. iste noći kada se sastao sa gestapovcem, kapetanom Matlom, naredio svom komandantu Daki Tešmanoviću da oko 365 zarobljenih partizana preda Srpskoj državnoj straži u selu Slovac, iako je znao da će ih Srpska državna straža postreljati ili predati Nemcima. To je učinjeno tako da ih je Tešmanović predao Jovanu Škavi a ovaj Nemcima. Nemci su od ovih predatih partizana streljali oko 270, a ostale oterali u logore.<ref name="Presuda">[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} Partizansko-četnički sukobi i slabljenje snaga otpora pogodovali su njemačkom okupatoru da neometano pripremi [[Operacija Užice|završnu ofanzivu]] na slobodnu teritoriju [[Užička Republika|Užičke republike]]. U napadu na partizansku slobodnu teritoriju učestvovale su [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]]eve, [[Kosta Pećanac|Pećančeve]] i Nedićeve jedinice pod komandom pukovnika [[Koste Mušickog]], kao i neke bivše jedinice Draže Mihailovića koje su ušle u sastav kvislinških snaga. Time su se ove jedinice i formalno legalizovale kod Nijemaca, ali su i dalje bile pod Mihailovićevom komandom.<ref>Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 136.</ref> {{izdvojeni citat|Tada je nastala i najčudnovatija faktička koalicija u Drugom svetskom ratu, koju su sačinjavali u odnosu na Narodnooslobodilački pokret, kao jedinstvenog protivnika, četnici, Nemci, Britanci, Nedić, ustaše.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu, 1939-1945, Beograd, 1992, str. 274.</ref>|Profesor [[Branko Petranović]]}} [[Boško Kostić]], sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], svjedoči u svojim memoarima da je slom partizanske Užičke republike nastupio kao posljedica vojne kooperacije „udruženih nacionalnih snaga“ u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Pošto su se sada nacionalisti ujedinili, to svi kreću na takozvanu Titovu „Sovjetsku Užičku republiku“. U ovim borbama učestvuju četnici pukovnika Mihajlovića pod komandom ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića, poručnika Predraga Rakovića, itd. Srpskim dobrovoljcima komanduje njihov komandant pukovnik Kosta Mušicki. U tim borbama učestvuju i podoficiri i žandarmi pod komandom ppukovnika Milana Kalabića i majora Savovića, i četnici Koste Pećanca. Samo blagodareći ovoj akciji udruženih nacionalnih snaga, razbijena je „Sovjetska Užička republika“, a partizani, na čelu sa Titom, oterani iz Srbije.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 66–67.</ref>}} Pukovnik [[Jovan Trišić]], pomoćnik komandanta [[Srpske žandarmerije]], uhapšen je 9. novembra od strane [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]. Saslušavao ga je lično [[Ilija Paranos]], šef Specijalne policije. U Trišićevoj kancelariji, kao i u stanu, pronađeno je mnogo materijala koji je poslužio za optužbe, te je istog dana odveden u [[Logor Banjica|Banjički logor]]. Naime, pukovnik Jovan Trišić je brojnim ravnogorcima izdavao legitimacije o pripadnosti žandarmeriji kako bi se ovi nesmetano mogli kretati kroz okupirana područja. [[Gestapo]] je zaplijenio jednu takvu objavu i dobio priznanje od čovjeka kod koga je nađena da mu je izdata lično od strane Trišića. O hapšenju pukovnika Trišića, kao i o reakciji generala Nedića, piše u emigraciji Nedićev bliski rođak [[Stanislav Krakov]], predratni direktor [[Radio Beograd]]a i urednik više kvislinških glasila tokom okupacije: {{izdvojeni citat|Šef Opšte policije Paranos, na naređenje Dragog Jovanovića, uputio je odmah dva svoja inspektora — napominjem da su obojica živi i danas — u Glavni generalštab gde se nalazila komanda žandarmerije. Oni su se javili kod komandanta generala Stevana Radovanovića — koji je takođe živ u emigraciji — pokazali mu akt Gestapoa i naređenje upravnika grada da izvrše pretres kancelarije Trišićeve i da ga uhapse. U prisustvu generala Radovanovića inspektori su ušli kod Trišića, saopštili mu odluku koju su dobili i izvršili pretres. U fijokama pisaćeg stola Trišićevog našli su više praznih žandarmerijskih legitimacija, istih kakva je nađena kod zarobljenog četnika, razna druga dokumenta i najzad mobilizacione spiskove aktivnih i rezervnih oficira pripadnika pokreta Draže Mihailovića sa njihovim adresama i svim podacima. Koliko se sećam mislim da je bilo 1200 imena, jer se o tome više puta u Nedićevom kabinetu govorilo. Sa Trišićem i sa nađenim kompromitujućim materijalom dva inspektora su se vratili u Upravu grada i referisali svome šefu Paranosu. Kada je ovaj video šta su njegovi činovnici našli kod Trišića, ne obaveštavajući Dragog Jovanovića, telefonirao je Masaloviću i molio da ga general Nedić odmah primi. Sa svim dokumentima je došao u kancelariju Nedićevu da referiše i da pita šta da radi. Nedić mu je naredio: — ''Uništite odmah sav materijal koji ste našli i obavestite Gestapo da sem službenih hartija niste ništa drugo pronašli. Ne radi se samo o životu Trišića, već se radi o životima 1200 srpskih oficira''.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 265—266.</ref>}} Sumirajući rezultate [[Gušenje ustanka u Srbiji|operacije Užice]], Krakov piše i da je krupni operacijski zahvat masivnih okupatorsko-kolaboracionističkih formacija brzo slomio otpor partizanskih snagâ i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOPOJ]]: {{izdvojeni citat|Dve nemačke pešadijske divizije 342-ga i 313-ta, oko i ispred kojih su se nalazili kao odbojnik — da spreče stradanje stanovništva — Nedićevi oružani odredi potpukovnika Velje Jovanovića, majora Milana Kalabića i Savovića, srpski dobrovoljci pod komandom pukovnika Koste Mušickog, Pećančevi četnici i svi «legalizovani» četnički odredi Mihailovićevi, koji su se sada vodili kao trupe srpske vlade, preplavili su tu teritoriju dotle držanu nesmetano od komunista i već istog dana su ušli u Čačak, Požegu, Kosjerić, te je Vrhovni štab Titov u najvećoj žurbi i neredu napustio Užice i sklonio se na Zlatibor. Sledeći dan, 29. novembra, nemački tenkovi su prodrli u Užice i odmah nastavili dalje za Zlatibor sa koga je celo komunističko vođstvo otstupalo ka Sandžaku u panici, dok su partizanski odredi bili desetkovani i razbijeni. Sa Titom je tada bio i engleski kapetan Hadson, koji je napustivši Mihailovića pridružio se partizanima. U ponedeljak, 1. decembra 1941. ostatci partizanskih snaga sa Titom na čelu napustili su konačno Srbiju da se u nju ne vrate skoro pune tri godine. Prešli su u Sandžak, koji se smatrao kao teritorija pod italijanskom upravom, te su Nemci tu na samoj granici između Srbije i Sandžaka prestali da gone već skoro smrvljenog protivnika.<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 285—286.</ref>}} === Nastavak saradnje sa kvislinškim strukturama, decembar 1941. === [[Datoteka:Četnici, SDS i SDK.png|350px|mini|levo|Četnici, Srpska državna straža i Prvi puk Srpskog dobrovoljačkog korpusa.]] Uprkos odbacivanju od strane Nemaca, četnici su nastavili saradnju sa Nedićevom vladom. Vredi istaći da Nemci nisu uznemiravali Mihailovićeve četnike nakon njegovog odbijanja da prihvati kapitulaciju na sastanku u Divcima, 11. novembra 1941, dok su četnici izbegavali borbe sa nemačkim okupatorom još pre ovog datuma. Bilo je očigledno da je nemačka ofanziva na Užice zaobišla četničku Vrhovnu komandu i glavninu četničkih snaga na Ravnoj gori. Mihailović je imao informacije iz kvislinških izvora da će nemačke snage nakon okončanja borbi protiv partizana nastojati da eliminišu snage pod njegovom komandom. "Stoga je Draža Mihailović požurio da iskoristi vreme kada ga okupator ne dira i da spasava što se spasti može. Mihailović je napravio plan da veći deo svojih četnika uključi u Nedićeve oružane odrede, da ih legalizuje kod Nemaca, da na taj način očuva svoje ljudstvo i da ga i dalje koristi u borbi protiv partizanskih odreda Srbije. U vezi s tim, Mihailović je na Ravnoj gori, 30. novembra 1941, održao sastanak četničkih komandanata sa teritorije obližnjih okruga (Nemci su već tada bili zauzeli Čačak i Užice, a glavnina partizanskih snaga povukla se u Sandžak).<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/265-267.</ref> Zapisnik sa ovog sastanka nije sačuvan, ali o njemu svedoči izveštaj koji je Draži Mihailoviću decembra 1942. poslao poručnik [[Predrag Raković]], komandanta legalizovanog Ljubićkog četničkog odreda, kao i zapisnik sa sudskog saslušanja četničkog majora [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]], načelnik štaba Požeškog četničkog odreda. On je na suđenju 1946. izjavio: {{izdvojeni citat|Na Ravnoj gori sa Dražom je održano savetovanje komandanata odreda. Na ovom savetovanju Draža je naredio da se stupa u vezu sa Nedićevim odredima, radi popravljanja situacije. Rekao je da odredi i dalje ostaju pod njegovom komandom i da je ovo samo privremeno rešenje.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/267.</ref>}} Britanski oficir za vezu [[Duane Hudson|Bil Hadson]] je stigao je na Ravnu goru noću između 7. i 8. decembra dok su Nemci vršili [[Operacija Mihailović|ofanzivu na Mihailovićevu komandu]]. On kaže da su se četnici izvukli prelaskom u Nedićeve odrede: {{izdvojeni citat|Dobio sam utisak da bi britansku pomoć najbolje bilo koncentrisati na Mihailovića ako on još postoji nezavisan od Nedića. Rekao sam to Titu i njegovima i uputio sam se natrag u poplavu Nemaca i kvislinga. [...] Nisam našao nikakve ostatke Mihailovićevih ljudi, izuzev njega lično i nekoliko oficira. Svi drugi su se pretvorili u Nedićeve ljude i otišli, na potpuno razočaranje Švaba.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|[[Duane Hudson|Bil Hadson]]}} Na osnovu odluke četničke Vrhovne komande na Ravnoj gori, četnički odredi pod komandom Draže Mihailovića u čačanskom kraju legalizovali su svoje delovanje u okviru kvislinških formacija početkom decembra 1941. i na taj način su se statusno izjednačili sa vladinim četnicima, odnosno četnicima vojvode Koste Pećanca. Samo dva dana po okončanju operacije Mihailović (10. decembra 1941) novopostavljeni vojnoupravni komandant Srbije general [[Paul Bader]] pisao je svojim pretpostavljenima: {{izdvojeni citat|Mihailovićeva grupa može sad da se smatra razbijenom... Mnoge Mihailovićeve pristalice, izgleda da su pobegle u šume i planine. Postoje izveštaji prema kojima sve obezglavljene bande pokušavaju da se prebace u četničke jedinice Koste Pećanca. Znaci ukazuju na to da su neki srpski vladini krugovi, sve do pred kraj, hteli doći u vezu sa Mihailovićem, kako bi se poštedela srpska krv. Na istoj su liniji i nastojanja srpskog ministra predsednika Nedića, a koja imaju za cilj da spreče oštar postupak protiv Mihailovićevih pristalica, koji su, navodno, na to bili samo prisiljeni.<ref>Zbornik NOR-a, tom I, knjiga 1, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1949, str. 636—637.</ref>}} Prethodno, tokom novembra 1941, legalizovan je Jelički četnički odred Miloja Mojsilovića, koji je prethodno priznavao komandu Draže Mihailovića. O legalizaciji Mihailovićevih četnika u čačanskom kraju nedvosmisleno svedoči izveštaj poručnika [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]], komandanta Ljubićkog četničkog odreda, Draži Mihailoviću iz decembra 1942. Raković navodi da je "posle održane sednice na Ravnoj gori 30. novembra 1941. i prema dobivenim instrukcijama" noću između 30-31. novembra krenuo ka Gornjoj Gorevnici gde se njegov odred od 200 boraca susreo sa 5. dobrovoljačkim odredom, formacijom Srpskog dobrovoljačkog korpusa, pod komandom potpukovnika [[Marisav Petrović|Marisava Petrovića]]. Istog dana je Raković zamoljen, kako se navodi, da sa Ljubićkim četničkim odredom "pođe u pretres terena G. Gorevnice i čišćenje od komunista", pri čemu su četnici snabdeveni municijom od SDK. Uveče je Raković sa Petrovićem otišao u Čačak gde se susreo sa komandantom SDK, pukovnikom [[Kosta Mušicki|Kostom Mušickim]], koji je bio zapovednik kvislinških snaga u čišćenju zapadne Srbije od preostalih partizanskih snaga. {{izdvojeni citat|Uglavnom to veče sam sa njima dogovorio da ostanem na terenu sa svojim odredom radi čišćenja terena od komunista, što mi je u stvari i bio zadatak kad sam pošao na svoj teren sa Ravne gore. (...) Uništenje komunista bilo je potrebno i meni i Nemcima i ljotićevcima, te smo se u ovom poslu složili i postali 'saveznici'.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_209.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 766-767.</ref>}} Sukladno dogovorima viših instanci, [[Prvi valjevski četnički odred]], čiji je komandant [[Neško Nedić]], izdao je 13. decembra 1941. naređenje za saradnju sa kvislinškim vlastima u borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat| 2) Da komandir opštinskih četa stupa u dodir sa postavljenom opštinskom upravom i ne pokazujući ovaj akt saopšti joj da je određen da formira oružane snage na teritoriji opštine koje će služiti kao potpora vlasti radi održavanja mira i poretka a naročito kao oružana snaga za suzbijanje komunista ako se i kad pojave na teritoriji opštine. Ovaj štab će preduzeti sve potrebne mere da ovakav rad bude prećutno odobren i od strane Nedićevih odnosno nemačkih vlasti. <br /><br /> 6) Komandiri će narediti svojim seoskim komandirima da odmah otpočnu sa patroliranjem. Ova mera je neophodna jer se komunisti pošto su razbijeni vuku kroz sva sela u bednom stanju i malim grupama a u interesu je naše stvari da ih odmah razoružavamo. <br /><br /> 9) Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. (...) Mi zato ne možemo i nećemo zajedno sa Nemcima, ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. (...) Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo te da nam na proleće ponovo ne ometu naš rad.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.], str. 90-91.</ref>}} Neposredno nakon odlaska glavnine četničkih snaga sa Ravne gore, pri čemu se većina četničkih odreda legalizovala kod Nemaca integrišući se u kvislinške snage, usledio je napad nemačkih snaga na četničku Vrhovnu komandu na Ravnoj gori. Kako je u svom izvještaju iz druge polovine 1942. godine naveo njemački kapetan [[Ernest Wiesshaupt]], tada su pukovniku Mihailoviću u pomoć pritekli najviši rukovodioci kvislinške uprave u Srbiji: „Istragom je dokazano da je jedan član Vlade, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović|Aćimović]] u razgovoru pokušao da, preko pukovnika srpske pomoćne žandarmerije [[Kosta Mušicki|Mušickog]], dođe u vezu sa Mihailovićem. Dva srpska žandarmerijiska oficira kojima je poveren ovaj zadatak uhvaćena su od nemačkih jedinica. Protiv Mušickog i drugih okrivljenih žandarmerijskih i četničkih oficira preduzet je vojnosudski postupak“.<ref>[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&bk=2&vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1039.</ref> Istoričari [[Kosta Nikolić]] i [[Bojan Dimitrijević]] tvrde: „Taj kontakt doveo je Nedića u veoma težak položaj, ali je on uspeo da ubedi Nemce kako za to nije znao i da je Aćimoviću izričito zabranio da ima bilo šta sa 'Mihailovićevim pitanjem'. Ipak, pukovnik Mušicki je uhapšen i ispitivan, ali je Nedić uspeo tokom 1942. da ga oslobodi“.<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, Генерал Драгољуб Михаиловић 1893-1946. Биографија, Београд, 2011, стр. 174.</ref> Kosta Mušicki je uhapšen 9. decembra 1941. upravo zbog pomoći ravnogorskim četnicima. Boravio je izvesno vreme u nemačkom zatvoru. Milan Nedić je 3. decembra 1942. ponovo postavio pukovnika Mušickog za komandanta [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].<ref>Mладен Стефановић, Збор Димитрија Љотића 1934-1945, Београд, 1984, стр. 223.</ref> Kosta Mušicki je u istražnom postupku 1946. naveo da je „uhapšen od strane Nemaca i izveden pred ratni sud zbog pokušaja uspostavljanja veza sa Dražom Mihailovićem“.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/271, fus. 67.</ref> [[Operacija Mihailović|Nemački napad na Mihailovićev štab]] i delove njegovih snaga koje nisu legalizovane, u rejonu Ravne gore i u nekim okolnim selima, započeo je 6. decembra 1941. i trajao je dva dana. Mihailović je uspeo da izbegne hvatanje u Struganiku i da se skloni, nakon čega se nekoliko meseci skrivao u različitim delovima zapadne Srbije. Major kvislinške žandarmerije [[Milan Kalabić]], zapovednik dela kvislinških snaga u zapadnoj Srbiji, otac Mihailovićevog bliskog saradnika [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], pomagao je Mihailoviću obaveštavajući ga o nemačkim poterama.<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 180.</ref> Osim hvatanja Mihailovićevih saradnika, zarobljavanja dijela boraca te bjekstva u ilegalu samog generala Mihailovića, njemačka ofanziva nije polučila znatniji uspjeh. Jedan od razloga bila je tih dana široko sprovođena [[Legalizovani četnici|legalizacija vojnih četnika]], tj. njihova integracija u oružane snage Vlade generala Nedića. U trenutku kada se biralo između progona ili prikrivanja među raznorodnim Nedićevim formacijama, izbor drugog rješenja pokazao se spasonosnim za Mihailovićevu organizaciju. Ova pragmatična solucija učiniće da veći dio pripadnika ravnogorskog pokreta preživi tešku zimu 1941/42. o trošku generala Nedića, učestvujući u operacijama protiv partizana ili ostajući kod svojih kuća.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 119.</ref> == Saradnja sa Nedićevom vladom krajem 1941. i tokom 1942. == {{izdvojeni citat|Onima u Upravi grada reći da nemilosrdno raščišćavaju sa komunistima.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Depeša Draže Mihailovića od 17. aprila 1942. godine}} === Legalizacija četnika Draže Mihailovića === {{main|Legalizovani četnici}} [[Datoteka:Smotra četnika.jpg|minijatura|Nemački okupator za vreme vršenja smotre legalnih četnika u Srbiji.]] {{izdvojeni citat|Nedić je po svaku cenu hteo da spase Mihailovićeve odrede u Zapadnoj Srbiji od uništenja prilikom nemačke ofanzive. Već i ranije, on je bio u kontaktu s većinom baš tih četničkih komandanata u Zapadnoj Srbiji, jer ih je snabdevao oružjem i municijom u njihovoj borbi protiv komunista, te je tu vrlo brzo i efikasno bio postignut sporazum između Nedićevih i Mihailovićevih oficira. Svi četnički odredi na ugroženom terenu imali su da se u roku od nekoliko dana pre početka nemačke akcije «legalizuju», tj. da se stave Nediću na raspoloženje, stvarno ili fiktivno, te da se vode kao njegove jedinice; da budu snabdevene njegovim objavama i da, isto kao i ljudstvo oružanih odreda, odnosno dobrovoljci, primaju sve potrebe u municiji, hrani i novcu od predsednika srpske vlade.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига прва: На оштрици ножа, Минхен, Штампарија Искра, 1963, стр. 280.</ref>|[[Stanislav Krakov]] o legalizaciji Mihailovićevih četničkih odreda}} {{izdvojeni citat|Ne sme se izgubiti iz vida da je dužnost svih Srba, a prvenstveno svih delova srpske državne sile — pa bili to četnici, dobrovoljci ili stražari — da svim silama rade na održavanju mira, obnovi i stvaranju bolje budućnosti Srbije, kao i to da je naš zajednički zadatak jedan te isti, tj. uništenje svih komunističkih bandi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/296.</ref>|Pukovnik [[Borivoje Jonić]] u naredbi pripadnicima SDS-a od 13. juna 1942.}} {{izdvojeni citat|Mihailović je prve nedelje 1942. godine proveo u Crnoj Gori i Sandžaku, uspostavljajući neposrednu kontrolu nad lokalnom četničkom organizacijom i stvarajući jednu planinsku bazu, iz koje su ranije partizani bili prisiljeni da povuku svoje glavne snage severno, u istočnu Bosnu. Mihailovićeva organizacija u Srbiji postojala je kao pasivna teritorijalna tvorevina, uglavnom na hartiji, pod zaštitom Nedićeve političke i vojne strukture.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} Prema navodima [[William Deakin|Williama Deakina]], Mihailović se početkom 1942. godine, gonjen od strane Nijemaca, sklonio u [[Sandžak]] (prije nego će preći u [[Crna Gora|Crnu Goru]] maja te godine), u zonu pod italijanskom okupacijom. Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."<ref name="Deakin2">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin, BOJOVNA PLANINA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> Mihailović se skrivao nekoliko mjeseci, ali je Nedićeva vlada do marta 1942. saznala gdje se nalazi, pa je s njemačkim znanjem i dopuštenjem došlo do sastanka između njega i [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. [[Paul Bader|General Bader]] je 26. marta obaviješten da je Mihailović obnovio ponudu srpskoj vladi »da joj se stavi na raspolaganje za borbu protiv komunista«. Budući da je general Mihailović sada bio ministar vojske, mornarice i vazduhoplovstva u [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|izbjegličkoj vladi]], njegova je nova ponuda imala sasvim drugi značaj, iako je u biti bila jednaka [[Sastanak u Divcima|onoj iz Divaca]] u novembru 1941. Bader je ipak odbio ponudu i naredio da se ta odluka saopći generalu Nediću, s napomenom da je Nedić slobodan to objaviti.<ref>NAW, mikrofilm br. T-501, rola 247, snimak 920; rola 257, snimak 1232.</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_45.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref> Za to vrijeme, brojni su se ravnogorski komandanti u Srbiji legalizovali kod kvislinške Nedićeve uprave: * [[Predrag Raković]] (Ljubićki četnički odred) * [[Vučko Ignjatović]] (Požeški četnički odred) * [[Miloš Glišić]] (Požeški četnički odred) * [[Manojlo Korać]] (Užičko-požeški četnički odred) * [[Momčilo Matić]] (Drinski samostalni četnički odred) * [[Božidar Ćosović-Javorski]] (Javorski samostalni četnički odred) * [[Dušan Radović Kondor]] (Zlatiborski četnički odred) * [[Nikola Mladenović]] (Crnogorski četnički odred) * [[Radovan Stojanović]] (Takovski četnički odred) * [[Vojislav Pantelić]] (Jadarski/Podrinski četnički odred) * [[Svetolik Protić]] (Grupa valjevskih četničkih odreda) * [[Dragiša Ninković]] (Kačerski četnički odred) * [[Radojko Jovandarić]] (Kotlenički četnički odred) * [[Dobrisav Ordagić]] (Račanski četnički odred) * [[Živojin Lazović|Živan Lazović]] (u [[beograd]]skom okrugu) * [[Borivoje Rajković]] (u [[Kosjerić]]u) * [[Miloje Mojsilović]] (Jelički četnički odred) * [[Dušan Smiljanić]] (Gružanski četnički odred) * [[Ljubomir Jovanović Patak]] (komandant Srpske državne straže u [[Zaječar]]u) * [[Ljubomir Mihailović Long]] (zamjenik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]]) * [[Nikola Kalabić]], i dr.<ref name="Branko Petranović 1945">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu, 1939-1945, Beograd, 1992.], str. 271.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/270.</ref> Sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] [[Boško Kostić]] piše nakon rata o legalizaciji Mihailovićevih odreda sljedeće: {{izdvojeni citat|Mnogi četnički odredi legalizovani su tada kao vladini. Tako, na primer, odred ppukovnika Manojla Koraća, majora Glišića, kapetana Vučka Ignjatovića. Drugi ravnogorski odred poručnika Predraga Rakovića u Čačku legalizuje komandant V dobrovoljačkog odreda Marisav Petrović. Rakovićev odred, koji je stacionirao u Čačku, dobija naziv „Samostalni četnički ljubićski odred Tanasko Rajić“. <br /> U to vreme djeneral Milan Nedić šalje za Ljig i Ravnu Goru: novac, spremu, municiju, obuću i hranu kako bi pomogao pukovnika Dražu Mihajlovića i njegove četnike.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 67.</ref>}} Potpukovnik Manojlo Korać je bio komandant Mihailovićevog Zlatiborsko-užičkog odreda, a potom i Požeškog četničkog odreda. Požeški odred se legalizovao kod Vlade Milana Nedića novembra 1941. godine, dok je potpukovnik Korać u kvislinškom upravnom aparatu imenovan za načelnika okruga [[Užice|Užičkog]]. U rukopisu koji je 1945. sačinio o periodu okupacije, a koji je objavljen [[2015]]. pod naslovom “Između Draže i Nedića”, Korać se posebno osvrnuo na legalizaciju četnika Draže Mihailovića. O saradnji JVuO sa oružanim snagama Vlade narodnog spasa, potpukovnik Korać zapisuje lapidarnu napomenu: {{izdvojeni citat|Odredi đenerala Nedića su svugde i na svakom mestu pomagali ravnogorsku organizaciju.<ref>[https://www.pogledi.rs/pretplata-na-knjigu-potpukovnik-manojlo-korac-izmedju-draze-i%E2%80%88nedica.html Потпуковник Манојло Кораћ – Између Драже и Недића]</ref>}} [[Austrija|Austrijski]] istoričar [[Walter Manoschek]] u svojoj knjizi ''Serbien ist Judenfrei. Militärische Besatzungspolitik und Judenvernichtung in Serbien 1941/42'' (objavljenoj na [[Srpski jezik|srpskom jeziku]] [[2007]]. pod naslovom „Holokaust u Srbiji: Vojna okupaciona politika i uništavanje Jevreja 1941-1942“), poziva se na navode iz knjige „Bojovna planina“ F. W. Deakina, kao i na članak<ref>Josef Matl, Jugoslawien im zweiten Weltkrieg, Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.</ref> kapetana ''[[Abwehr]]a'' [[Josef Matl|Josefa Matla]], potonjeg profesora [[Slavistika|slavistike]] na Univerzitetu u [[Graz]]u, te na sljedeći način ocjenjuje legalizaciju Mihailovićevih odreda krajem 1941. i njihovu saradnju sa kvislinškom Nedićevom vladom: {{izdvojeni citat|Kao prvu meru Mihailović je odlučio da — sutradan nakon poraza partizana — legalizuje četničke odrede u sporazumu sa Nedićevom vladom i da se oružane Nedićeve formacije stave na raspolaganje radi ubacivanja u borbu protiv partizana. Od tada je četnike Nedićeva vlada i zvanično potpomagala novcem, hranom i odećom.<ref name="Manošek">[https://www.znaci.org/00001/178_6.pdf Valter Manošek: HOLOKAUST U SRBIJI, poglavlje OTPOR I KOLABORACIJA U SRBIJI 1941. GODINE], Službeni list SRJ/Draslar partner, Beograd, 2007, str. 152—153.</ref>}} Izvode iz Matlova članka, objavljenog 1954. godine u [[Savezna Republika Njemačka|SR Njemačkoj]], a koji referiraju na saradnju Draže Mihailovića sa Nedićem i Ljotićem, prenio je u svojoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“ (izdatoj [[1976]]. u emigraciji u [[Melbourne]]u), profesor [[Lazo Kostić]], koji je u početnoj fazi okupacije vršio funkciju komesara saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]: {{izdvojeni citat|Još u toku 1941. godine, Nedić je pomagao novcem, hranom i odećom četnički pokret u Srbiji, i nacionalne odrede koje je major Dangić predvodio u Bosni. Godine 1942, Nedić i Ljotić predložili su Draži Mihailoviću dalju pomoć u robi, municiji i novcu. Kao protivuslugu tražili su da Mihailović privremeno ne obrazuje vladu, pošto već postojeća dupla vlada, nemačka vojna uprava i vlada Nedićeva, i tako teško opterećuju stanovništvo zemlje. Nedić i Ljotić su se izjasnili spremnim da u buduće rade zajednički sa Mihailovićem pri imenovanju komandanata oružanih jedinica, kao i pri postavljanju okružnih načelnika. Međutim, smatrali su da je bolje da Mihailović u celosti do daljega sprovede izvan Srbije istu zadaću, kao što je oni sprovode u Srbiji, naime: čišćenje oblasti od komunističkih partizana. U danom trenutku — Nedić i Ljotić su spremni da vladu i sve njihove oružane odrede predaju Draži Mihailoviću, odnosno onoj ličnosti koju bi [[Petar II Karađorđević|Kralj]] odredio...<ref>Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 54—55.</ref>}} Kapetan [[Duane Hudson|Bill Hudson]], šef [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanske]] misije pri štabu Draže Mihailovića, u jednom izvještaju rekapitulira događaje s kraja 1941. i s početka 1942. godine. Pominjući ishod [[Sastanak u Divcima|sastanka u Divcima]], on veli da „ipak nije postignut nikakav sporazum“. Hudson piše i o taktičkoj kolaboraciji s okupatorom pri slamanju [[Užička republika|Užičke republike]] koja je prethodila legalizaciji četnika: {{izdvojeni citat|Proterivanje partizana iz Srbije u zimu 1941–1942. predstavljalo je privremeni uspeh za Mihailovića. On je uspeo da učestvuje u nemačkoj ofanzivi protiv njih, a da nije otvoreno prešao na osovinsku stranu, i tako je zasnovao politiku ‘paralelne akcije’ pre nego ‘kolaboracije’ sa snagama okupatora, što je bilo dalje sprovođeno od strane njegovih potčinjenih komandanata u njihovim lokalnim mestima. S druge strane, izgleda da su Nemci posmatrali stav Mihailovića sa priličnim nepoverenjem, i kao da nisu znali da li da postupaju sa njim kao sa neprijateljem ili kao sa prijateljem... Mada je Mihailović nesumnjivo pružio Nemcima pomoć ulogom koju je odigrao za vreme njihove ofanzive protiv partizana, njegov položaj u odnosu prema okupatorskim vlastima bio je još uvek sumnjiv i opasan. Zbog toga je većina njegovih [Mihailovićevih — prim.] pristalica smatrala za opreznije da pređu u službu Nedićevog kvislinškog režima, mada su oni tajno i dalje mogli da održavaju vezu s njim...<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 134—135.</ref>}} Iako je sa četničke strane general Nedić smatran za slugu okupatora (nazivali su ga i „beogradskim vezirom“), ipak su ga iskorišćavali za legalizaciju, dobijanje oružja i sakupljanje informacija. [[Zvonimir Vučković]], jedan od ravnogorskih komandanata koji nije bio legalizovan kod kvislinške vlade, piše u knjizi ratnih memoara da se, zahvaljujući legalizaciji, kontrola SDS našla u četničkim rukama.<ref>Zvonimir Vučković, Od otpora do građanskog rata, Beograd, 1990, str. 190.</ref><ref>Branko Petranović, ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945'', Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 390.</ref> Četnički odredi postali su integralni dio njemačke okupacione uprave. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od [[15. 5.|15. maja]] 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićeve]] odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 [[Kosta Pećanac|Pećančevi]]. Mihailović je uspostavio veze sa Nedićevim komandantima [[Milan Kalabić|Milanom Kalabićem]], [[Radovan Stojanović|Radovanom Stojanovićem]] i drugima, radi borbe protiv partizana u Srbiji u toku zime 1941/42. i proleća 1942. godine.<ref name="Presuda"/> === Dejstva legalizovanih odreda === [[Datoteka:Legalizovani četnici u Srbiji 1942.jpg|minijatura|Četnički odred Draže Mihailovića koji osigurava [[Logor Metino brdo|logor na Metinom brdu]].]] Iako legalizovani kod [[Wehrmacht]]a i kvislinške vlade, ovi odredi su i dalje od Mihailovića primali naređenja, a od Nemaca oružje, hranu i odeću. Oni su, zajedno sa Nemcima, učestvovali u operacijama protiv preostalih partizanskih odreda u Srbiji, te hvatali i ubijali pripadnike [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|pokreta otpora]].<ref name="Presuda"/> Uspostavljeni sistem dvostrukog opštenja omogućavao je, na jednoj strani, nemačku nominalnu komandu, a na drugoj povinovanje Mihailovićevim tajnim instrukcijama. Uključivanjem Mihailovićevih četnika u [[Srpska državna straža|SDS]], narasta i nemačko nepoverenje u pouzdanost jedinica koje su naoružavali.<ref name="Branko Petranović 1945"/> Profesor [[Branko Petranović]] piše: "Nedić je dobijao nove snage za borbu protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta, a Mihailović je spasavao odrede od uništavanja u jeku zime, progona i nemačkih represalija. Udruženim snagama mogli su zavesti četničku strahovladu i iskorenjivanje zaostalih grupa partizana, pojedinaca i njihovih simpatizera i jataka." Sinergija Mihailovićevih legalizovanih odredâ i Nedićevih oružanih formacija bila je veoma bitna za totalni slom [[Ustanak u Srbiji|ustanka]], doprinijevši radikalnom čišćenju teritorije okupirane Srbije od partizanskih snagâ. Ovo je moguće zaključiti i na osnovu navodâ iz pisma kapetana [[Rudolfa Perhineka]], delegata Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], koje je 8. decembra 1941. poslao komandantu Rasinsko-bistričkog bataljona kapetanu Milivoju Obradoviću: {{izdvojeni citat|Situacija je u Srbiji ovakva: </br> Cela Srbija, koja je bila od komunista mestimično posednuta očišćena je pomoću Nedićevaca i naših četnika Draže Mihailovića i svi komunisti razbijeni, razoružani i pohvatani. U svim varošima postavljena je vlast četnika Jugoslovenske vojske, to jest Dražinih četnika. Da bi se sprečilo dalje nasilje Turaka, Nedićevci (u njemačkim uniformama) ušli su u Novi Pazar, istakli srpske zastave, pustili iz zatvora pohapšene Srbe i izdali odmah naredbu da niko nesme opaliti pušku ni na koga, ni opljačkati, ni popaliti jer će od vlasti biti streljan na licu mesta. Kako izgleda, ovako će biti [i] sa Sjenicom, jer su Nedićevci usput od N. Pazara do Sjenice vrlo rado primili četnike.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 18, reg. br. 1/5 (VK-X-1).</ref><ref>{{Cite web |title=Pismo delegata Draže Mihailovića od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da Pavle Đurišić dođe kod njega i o situaciji u Srbiji |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm |access-date=2022-09-09 |archive-date=2022-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823085930/https://znaci.org/00001/4_14_1_32.htm }}</ref>|Pismo delegata [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 8. decembra 1941. komandantu četničkog Rasinsko-bistričkog bataljona povodom poziva Draže Mihailovića da [[Pavle Đurišić]] dođe kod njega i o situaciji u Srbiji}} Tokom decembra 1941. i početkom 1942. zabilježeni su brojni primjeri zločina i represalija u zapadnoj Srbiji, naročito u čačanskom, požeškom i užičkom kraju koje su združeno sprovodili [[Legalizovani četnici|legalizovani Mihailovićevi četnici]], [[četnici Koste Pećanca]], [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpska dobrovoljačka komanda]] (preimenovana krajem 1942. u Srpski dobrovoljački korpus - SDK) i kvislinška Srpska žandarmerija (od 3. marta 1942. [[Srpska državna straža]]). [[Datoteka:Srpski dobrovoljački korpus sa četnicima Draže Mihailovića.png|350px|mini|desno|Srpska dobrovoljačka komanda sa legalizovanim četnicima, decembar 1941. godine]] Krajem 1941. i početkom 1942. su kulminirali [[Zločini četnika nad partizanima u Srbiji 1941.|četnički zločini nad partizanima]] i njihovim simpatizerima. Okružno načelstvo u Kragujevcu je 14. februara 1942. izvestilo da se u vladinim odredima nalazi "poglavito ono ljudstvo koje je bilo ili naklonjeno pukovniku Mihailoviću, ili je aktivno učestvovalo u njegovim odredima." Dalje se ističe da Dražini ljudi imaju ličnu mržnju protiv partizana, budući da "stupaju u borbu protiv komunista sa naročitom strašću".<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 213-214.</ref> U izvještaju generalu Nediću s kraja marta 1942, ministar unutrašnjih poslova [[Milan Aćimović]] piše da je među oficirima Srpske državne straže mnogo onih koji „ispoljavaju simpatije prema pokretu generala Mihailovića. I čak ne bi hteli prema njemu ili njegovim akcijama da preduzmu naređene mere...“<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 82–2–4.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 306—307.</ref> Potpukovnik [[Manojlo Korać]], s pozicije načelnika okruga Užičkog, izvještava 2. aprila 1942. godine ministra unutrašnjih poslova Milana Aćimovića o situaciji u okrugu, navodeći da ni tokom prethodnog mjeseca nije izostala „moja lična inicijativa u cilju preduzimanja energičnih mera na čišćenju terena od komunista i drugih elemenata opasnih po red i mir“: {{izdvojeni citat|Po izvršenim prethodnim pripremama stavio sam u pokret radi zajedničke akcije i potpune saradnje užičko-zlatiborski četnički odred pod komandom Đoke Novakovića sa šest podoficira i pedeset četnika, jedno odelenje Srpske državne straže iz Užica pod komandom poručnika Sapundžića sa sto pet ljudi, od kojih dva oficira, četrdeset tri podoficira i pedeset devet redova — stražara, X. dobrovoljački odred sa jednim odelenjem iz Bajine Bašte pod komandom kapetana Zdravkovića i miliciju u snazi od sto petnaest ljudi pod komandom potporučnika Milašina Tijanića. Svi ovi odredi u borbama protiv komunista pokazali su hrabro držanje i potpuno zalaganje za izvršenje zadatka na uništenju komunističkih bandi, pa je tako u vremenu od 10 do 18 marta t.g., bez velikih gubitaka na našoj strani, polučen i potpuni uspeh.<ref>Зборник НОР-а, I/21, Документи квислиншких јединица и установа (1941-1944), Београд, 1965, стр. 244—245.</ref>}} Nakon formiranja Srpske državne straže, kvislinške jedinice su tokom februara 1942. reorganizovane i znatno ojačane, kako brojčano u ljudstvu, tako i u opremi. Prema nekim podacima, one su prvih mjeseci 1942. imale sljedeće brojno stanje: oko 8.000 pripadnika Srpske državne straže; oko 3.500 ljotićevaca, koji su bili uključeni u [[Srpski dobrovoljački korpus]]; oko 8.500 legalnih četnika, koji su bili pod Nedićevom komandom; sveukupno oko 20.000 vojnika i oko 1.000 oficira.<ref>AVII, NAV-N-T-501, S. 825 i 864, r. 247.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/246.</ref> U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a data je opšta ocjena borbene vrijednosti, brojčane snage, kao i ideološke profilacije kvislinške SDS: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža Milana Nedića nije bila dobro naoružana. Na osnovu ugovora sa Vermahtom, nije smela da pređe brojku od 12.000 ljudi. Taj broj, međutim, ova naoružana formacija nije nikada ni dosegla. Bila je veoma bliska duhu pokreta Draže Mihailovića, a njena borbena vrednost nije bila visoka. U odnosu na četnički pokret, Straža je bila beznačajna, a isto to vredi i kada se uporede sa komunistima. Ono što može da opravda Stražu jeste činjenica, da nikada i nisu bili ušli u akciju sa većim snagama.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Kapetan [[Žarko Milurović]] u izvještaju poslatom 13. februara 1942. majoru [[Boško Todorović|Bošku Todoroviću]] (brat majora [[Žarko Todorović|Žarka Todorovića]]), komandantu operativnih jedinica istočne [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], piše da je, nakon povratka iz njemačkog zarobljeništva oktobra 1941. godine, radio na stvaranju Mihailovićeve organizacije u [[Slavonija|Slavoniji]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]], koja bi poslužila kao oslonac „akciji u Bosni, [[Kordun]]u, [[Lika|Lici]] i [[Srem]]u“: {{izdvojeni citat|U tom cilju, uz pripomoć patriotskih elemenata iz tih krajeva u Beogradu (izbeglica), formirao sam »Slavonski četnički odred«, jačine oko 300 ljudi (izbeglica, koji su mučeni i čiji su roditelji poubijani), od prilike po 30 četnika iz Srezova: Osek, Našice, Slatina, Brod, Slav. Požega, Pakrac, N. Gradiška, Daruvar, Novska, Grubišno Polje—Garešnica... <br /> Pitanje opreme i naoružanja, rešeno je samo delomično. Naime gro odreda vrbovan je iz reda Nedićevih dobrovoljaca, žandarma, policajaca i četnika — rođeni u navedenim srezovima, a koji će u određeno vreme doći obučeni i naoružani.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]</ref>}} [[Boško N. Kostić]], Ljotićev sekretar, u memoarskoj knjizi “Za istoriju naših dana” zapisuje da je februara 1942. otputovao za [[Istanbul]], gdje se susreo sa službenicima tamošnjeg veleposlanstva [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]].<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 77–78.</ref> Kostić navodi da je generalnom konzulu Ljubomiru Hadži-Đorđeviću prenio novosti iz okupirane Jugoslavije, te Nedićeve i Ljotićeve poruke: {{izdvojeni citat|Generalnom konzulu Hadži-Đorđeviću izneo sam akciju đenerala Draže Mihajlovića. Pričao sam mu kako sam trebao i lično da idem u štab Dražin, ali da do tog nije došlo usled njegovog sporazuma s partizanima-komunistima. Prikazao sam mu kako je zajedničkim nacionalnim snagama pošlo za rukom da unište Titovu „Užičku republiku“, kako je posle toga došlo do legalizacije nekih četničkih odreda i kako Nedić i Ljotić sve čine od samog početka da dođe do jedinstva u nacionalnom frontu prema komunistima. Nedić i Ljotić smatraju da đeneral Mihajlović treba i dalje da ostane ilegalan, a da pitanja od opšteg narodnog interesa zajednički rešavaju da bi se što više spaslo srpskih glava.}} U proleće i leto 1942, kada su znatne nemačke snage bile angažovane u Bosni u borbama protiv NOVJ, brojno stanje legalizovanih četnika u Srbiji je kontinuirano raslo. [[30. 4.|30. aprila]] [[1942]]. četnički komandanti [[Neško Nedić]] i Vojislav Popović šalju izveštaj Draži Mihailoviću o uspešnoj legalizaciji i naoružavanju četničkih odreda: {{izdvojeni citat|Posle legalizacije raspoređeni: kapetan Komarčević, poručnik Radosavljević i ja u Zaječar. Poručnik Obradović u Knjaževac. Poručnik Aleksić u Zlot. Kapetan Marić u Žagubicu. Čika Sveta još nije pušten. Rad u Valjevu poveren odboru na bazi lančanog sistema. Vojničku stranu obrađuju u Valjevu major Vojteh i kapetan Selimir Popović, u Lazarevcu kapetan Voja Marković, na Ubu poručnik Ilija Lukić, u Mionici poručnik Kolarić. O svemu vodimo računa i održavamo veze. Komandant okružne straže u Zaječaru major Ljuba Jovanović radi dobro. Planove o fortifikaciji državne straže u opšte poslaćemo uskoro. Za sad Nemci dodelili graničnoj straži ovog okruga 32 mitraljeza sa po 1000 metaka i osam stotina pušaka sa po 100 metaka — sve englesko oružje. Molimo instrukcije i imena naših ljudi na ovom terenu kao i centar najlakše i najbrže veze sa vama.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_79.htm |title=Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 25. aprila do 3. maja 1942. godine |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Kapetan Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Sandžak]], javlja 21. aprila 1942. Draži Mihailoviću da se susrio sa Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Sticajem okolnosti morao sam kod Nedića. Koristimo i to za C. Goru u našem duhu. Moraćemo na put. Javite gde moramo doći radi referata i ostalog za C. Goru.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} Vrhovna komanda JVuO poslala je kapetana Perhineka u [[Beograd]] na pregovore sa Milanom Nedićem radi dobijanja pomoći u hrani, oružju i municiji tokom predstojeće [[Treća neprijateljska ofanziva|operacije protiv partizanskih snaga]]. U istom kontekstu je generalu Nediću apel uputio i kapetan [[Pavle Đurišić]], komandant [[Crna Gora|crnogorskih]] četnika. Đurišić je pripremio i delegaciju iz [[Vasojevići|Vasojevića]], koja je upućena za Beograd 18. maja 1942; Perhinek se pridružio ovoj delegaciji. Zadatak delegacije bio je da uvjeri Nedića u neophodnost akcije na lijevoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a, kao i njemačke okupacione vlasti u „potpunu lojalnost“, kako im ne bi pravile probleme.<ref>Arhiv Srbije, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 158.</ref> Tako je otpočela sveobuhvatna četnička akcija protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u srezovima [[Bijelo Polje]], [[Mileševa]] i [[Pljevlja]].<ref>{{harv|Живковић|2017|p=589—590}}</ref> U jednom sumarnom izvještaju za mjesec februar 1942. godine iz njemačke [[114. lovačka divizija (Nemačka)|114. divizije]] govori se o vezama generala Nedića sa majorom Dangićem, kao i o preovlađujućem uticaju Draže Mihailovića na legalizovane četničke odrede u Srbiji, formiranim nakon [[Gušenje ustanka u Srbiji|razbijanja ustaničkih snaga]]. Divizijski oficiri napominju da je neophodna „pojačana budnost i stalno osmatranje svih naoružanih srpskih jedinica“: {{izdvojeni citat|Nakon što je glavnina partizanskih snaga uništena, novu opasnost predstavljale su do tada mirne Mihailovićeve pristalice, kao i četnička udruženja lojalna vladi, čija se pouzdanost vremenom sve više dovodila u pitanje. Tokom [[Gušenje ustanka u istočnoj Bosni|velike operacije]], koju je u januaru izvela [[342. pešadijska divizija (Nemačka)|342. pješadijska divizija]] u bosansko-srpskom pograničnom području, zaplijenjeni su dokumenti iz kojih proizilazi da postoje veze između majora Dangića i Nedićeve vlade. Takođe, moglo bi se pretpostaviti da su veze između Dangića i Mihailovića sigurne, pošto je Dangić pojačanja za borbu protiv Hrvata dobivao uglavnom iz četničkih jedinica koje je kontrolirao Mihailović.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=190&rec=315&roll=2258 NARA, T315, Roll 2258, frame no. 000347.] <br /> ({{jez-njem|"Wachsamkeit und ständige Beobachtung aller bewaffneten serbischen Verbände war jedoch in erhöhtem Masse erforderlich. Nachdem die Hauptkräfte der Partisanen zerschlagen waren, bildeten eine neue Gefahr die bisher rühig gebliebenen Mihajlovic–Anhänger, daneben aber auch die regierungstreuen Cetnik–Verbände, deren Zuverlässigkeit im Laufe der Zeit immer mehr angezweifelt werden musste. Bei einem in Januar durchgeführten Grossunternehmen der 342.I.D. in bosnisch–serbischen Grenzgebiet waren Papiere erbeutet werden, aus denen hervorging, dass Verbindungen zwischen Major Dangic und der Regierung Nedic bestanden. Gleichfalls konnten Beziehungen zwischen Dangic und Mihajlovic als sicher angenommen werden, da Dangic seine Verstärkungen zum Kampf gegen die Kroaten im wesentlichen aus den von Mihajlovic beherrschten Cetnik–Verbänden empfing."}})</ref>}} Kakvo je stanje vladalo u redovima nacionalističkih oružanih formacija u Srbiji i [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni]] krajem 1941. i u prvoj polovini 1942. godine, doznaje se i iz izvještaja britanskog kapetana [[Duane Hudson|Bila Hadsona]], koji u knjizi „Bojovna planina“ prenosi Sir [[William Deakin]]: {{izdvojeni citat|[[Kosta Pećanac]], šef “zvanične” predratne četničke organizacije, kompromitovao je “prave” četnike, koji su gledali u London kao u svoju zvezdu vodilju. Hiljade njegovih četnika pomagale su Nemce protiv partizana. Policijski oficir [[Jezdimir Dangić|Dangić]] komandovao je četničkim grupama u Bosni pod Mihailovićevim vođstvom. Bilo je nekoliko razbojničkih četničkih bandi bez nekog značaja. Draža Mihailović je rekao da je mnoge oficire prepustio Nediću, i četiri hiljade Nedićevih žandarma očekivalo je njegova naređenja.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} Kapetan Duane Hudson je pisao u oštrom kritičkom tonu i o činjenici da je Draža Mihailović bio „nagrađen najjačom britanskom propagandom“ (u prvom redu preko [[BBC]]-a), i to u trenutku kada je komandant JVuO „u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga“: {{izdvojeni citat|Izuzev ono nešto organizovanja u Srbiji, on [Mihailović — nap.] je učinio malo šta drugo sem što je, na nastojanje BBC-a, postao šef Nedićeve i [[Ilija Trifunović-Birčanin|Trifunović]]eve organizacije... Mihailoviću bi trebalo konačno reći da Britanci pretpostavljaju komuniste kvislinzima. Mi moramo povući crtu preko podsticanja BBC-a na saradnju sa Osovinom. Diverzantska dejstva i pretnje Osovini ostaće na njihovom sadašnjem minimumu sve dok (četničke vođe u Crnoj Gori, Hercegovini i Dalmaciji) viču "Viva il [[Benito Mussolini|Duce]]" uz Mihailovićev blagoslov i dok se on zadovoljava time da nam govori kako mu je odano devet desetina Nedićevih i Pećančevih ljudi...<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Profesor Deakin sumira sadržinu izvještaja britanskih oficirâ [[William Bailey|Bailey]]ja i Hudsona o aktivnosti generala Draže Mihailovića i njegove četničke organizacije u Srbiji: {{izdvojeni citat|Bejlijevi i Hadsonovi izveštaji mogli bi se ukratko svesti na sledeće. Vojna struktura četničkog pokreta u zapadnoj, centralnoj i istočnoj Srbiji postojala je u tradicionalnom četničkom teritorijalnom obliku, sa uobičajenom vojnom komandom i nizom područnih komandi na kadrovskoj osnovi. Mihailovićev stav prema nekoj neposrednoj akciji, bilo u smislu sabotaže na komunikacijama i u rudarskim rejonima od bitnog značaja za nemački ratni napor ili napada na nemačke okupatorske snage, bio je ne samo pasivan već i neprijateljski. Mnogi od njegovih oficira bili su, po njegovim uputstvima, prikriveni kao članovi raznih poluvojničkih organizacija vlade generala Nedića u Beogradu, koju su kontrolisali Nemci.<ref name="Znaci.net">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Sir [[William Deakin]], “The Embattled Mountain”}} F. W. Deakin piše i da je Mihailović bio nezadovoljan radom kapetana Hudsona, i nosio se mišlju da na njegovo mjesto dođe kapetan [[Kristi Lorens]] ({{jez-eng|Christie Lawrence}}). Kapetan Lawrence je bio zarobljen od Njemaca na [[Krit]]u, da bi nakon bjekstva iz voza kojim su se transportovali ratni zarobljenici za Njemačku, dospio u Srbiju. Neposredno nakon završetka rata, Lawrence je objavio knjigu pod naslovom ''Irregular Adventure'' (“Neregularna avantura”) u kojoj se prisjeća svojih susreta sa Mihailovićem.<ref>Lawrence, Christie (1946). ''Irregular Adventure''. London: Faber and Faber, pp. 228—233.</ref> Prenoseći Mihailovićev iskaz, Lawrence navodi da se ovaj odlučio na saradnju sa Nedićevim odredima u trenutku kada su mu Britanci, Hudsonovom krivicom, uskratili pomoć u naoružanju: {{izdvojeni citat|Kada mi je Hadson rekao da više ništa neće doći, shvatio sam da sam za taj trenutak gotov. Nisam više ništa mogao učiniti. Osetio sam da po svaku cenu moram sačuvati neke od svojih četa (odreda). Eto zašto sam ih poslao da služe Nediću. Ja to nisam želeo. Nedić je uvek bio moj neprijatelj, čak i kad je bio Ministar vojske a ja samo pukovnik u Generalštabu. Ja mrzim da držim ljude tamo, u žandarmeriji. Ali čak i sada ne mogu opstati bez njih. Oni me štite kako od Nemaca tako i od partizana. Nijedan njihov pokret ne može proći bez mojega znanja, a za to zahvalnost dugujem uglavnom mojim nedićevcima.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 230.</ref>}} Početkom maja 1942. godine, general Dragoljub Mihailović šalje više telegrama [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantskoj vladi]] u [[London]]u, sastavljenih od nekoliko kraćih izvještaja o [[Kosta Pećanac|Kosti Pećancu]], Milanu Nediću, partizanima, kao i o [[Bošnjaci|Muslimanima]]. U dijelu o generalu Milanu Nediću, između ostalog, general Draža Mihailović navodi: {{izdvojeni citat|Za London sledeće: poseban izveštaj za Nedića. On svoje vojske nema. Sve je tajno uz nas. Na žalost ima oficira koji mu služe kao i Nemcima. On unapređuje oficire i obasipa ih parama. Imam dosta svojih oficira ubačenih u njegove redove. Nedić verno služi Nemcima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_83.htm Izvod iz knjige primljenih i poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 5. do 14. maja 1942. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Major [[Dobrivoje Marinković]], komandant četničkog Gorskog štaba XII (zajedno sa načelnikom štaba kapetanom Blagojem Đurkovićem), izvještava 19. maja 1942. generala Dražu Mihailovića<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 99, registarski broj 8/1 (S-V-16550/2).</ref> da je u njihovoj zoni odgovornosti došlo do legalizacije čitavog niza ravnogorskih odreda. O jedinicama SDS sa ovog područja u izvještaju je navedeno: „Nedićevih odreda u ovoj okolini, nema, sem poljske Državne straže u [[Ribarska Banja|Ribarskoj Banji]] i [[Aleksinac|Aleksincu]], koja je pod komandom ovoga štaba.“ Četnicima je pošlo za rukom i da ljudstvo 12. [[Srpski dobrovoljački korpus|dobrovoljačkog]] odreda sa sjedištem u Aleksincu, pod komandom potpukovnika Nikole Vučkovića, inkorporiraju u svoju organizaciju. Major Marinković i kapetan Đurković pišu generalu Mihailoviću i da su se povezali sa velikim brojem četničkih vojvoda iz organizacije Koste Pećanca u srezovima aleksinačkom, [[Kruševac|kruševačkom]], [[Niš|niškom]], [[Ražanj|ražanjskom]], [[Sokobanja|sokobanjskom]] i drugim, nakon čega su se njihovi odredi ''de facto'' stavili pod komandu JVuO: {{izdvojeni citat|RAD NA PRIDOBIJANJU ORUŽANIH ODREDA. 1. — Od četničkih odreda pod komandom Koste Pećanca, stavili su se pod komandom ovoga štaba sledeći odredi: a) Rasinski četnički odred vojvode Drljevića u Kruševcu; b) Jasički četnički odred vojvode Petkovića, koji je sada i komandant sreza Rasinskog sa sedištem u Ribarskoj Banji na naše traženje, kako bi nam rad bio slobodniji, pošto odred Parnaveje nije registrovan. v) Trnavski četnički odred vojvode Dimitrija Trnavskog sa sedištem u Žitkovcu, a sada privremeno u selu Azbresnici sreza Dobričkog pod čijom se zaštitom ovaj štab i kreće, kao njegovo odelenje. g) Leskovački četnički odred vojvode Nikodija Leskovačkog, sa sedištem u Aleksincu. d) Korvinski četnički odred poručnika Bogosava Stojanovića, sa sedištem u selu Belotincu a sada u Leskovcu. đ) Bovanski četnički odred pod komandom vodnika Nikole Popovića, sa sedištem u selu Bovanu sreza Rasinskog. 2.— Veza je uhvaćena sa sledećim vojvodama, a pregovori za stavljanje pod našu komandu vodiće se ovih dana i to: a) Vojvodom Pukovačkim Dragutinom; b) Vojvodom Topličkim Vukojem Pećancem; rođak Koste Pećanca; v) Vojvodom Istočkim; g) Vojvodom Nikolom Koštrimovićem;<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_86.htm Izveštaj delegata Štaba Draže Mihailovića za istočni sektor od 19. maja 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizaciji četničkih jedinica i saradnji sa jedinicama Koste Pećanca]</ref>}} Major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »Herman«) obavještava 23. maja 1942. Vrhovnu komandu i Dražu Mihailovića da se povezao sa vojvodom [[Jordanom Kimićem]], komandantom legalizovanog četničkog odreda Koste Pećanca u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]]. Đurić navodi da Kimić ima „odred od 3000 naoružanih ljudi spremljenih za prelaz kad bude vreme“, budući da „prilazi potpuno nama sa svim ljudstvom“. Za Kimića Đurić tvrdi da je „u ovim krajevima vrlo popularan i svi ljudi idu samo s njim“. Radoslav Đurić predlaže Mihailoviću: „Da se Kimiću da ovlašćenje za Južnu Srbiju [naziv za [[Makedonija|Makedoniju]] — prim.]; da ja sa štabom budem sa njim kao Vaš istaknuti štab za granične srezove u Srbiji i Južnu Srbiju i da sa njim radim na organizaciji. Ako smatrate pogodnije, onda ću biti kod Kimića načelnik štaba.“ O situaciji na teritoriji južnosrbijanskih srezovâ, major Đurić piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Na terenu opšte raspoloženje za nas. Svi odredi i žandarmerija pridobijeni i izbušeni a rad po uputu pet u toku u srezu [[Lebane]], [[Leskovac]], [[Vlasotince]], [[Surdulica]] i [[Vladičin Han]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_88.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 12. do 27. maja 1942. godine]</ref>}} U depešama poslatim Vrhovnoj komandi JVuO od 29. septembra do 1. oktobra 1942. godine,<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 501.</ref> gotovo dva mjeseca po hapšenju majora Dobrivoja Marinkovića od strane bugarskih okupacionih trupâ (nakon čega je otpremljen u [[Koncentracijski logor Mauthausen|logor Mauthausen]], gdje je skončao decembra iste godine), major Đurić (pseudonim »Herman«) kritizira indolentnost legalizovanih odreda i njihovih komandanata: {{izdvojeni citat|Za reon Marinkovića, šta sam uradio, podneo sam izveštaj. Srez Kruševački dodelio sam [[Dragutin Keserović|Keseroviću]], a Dobrički Radojeviću. Za zamenika Marinkoviću odredio sam kapet. I klase Jovana Jovanovića i uputio mu mojeg delegata, jednog od najboljih organizatora rez. p.poruč. Stanimira Radenkovića. Rade isključivo po mojim uputstvima. U mom reonu svi komandanti brigada postavljeni od Marinkovića su legalni. To su: za srez Rasinski kapet. Petković, za srez Ražanjski akt. peš. kapet. Vesić, Moravski kapet. Novaković, a za srez Aleksinački niko nije bio određen. Za srez Sokobanjski kapet. Jovan Jovanović, jedini ilegalan. Postavio sam iste komandante brigada, ali naredio da moraju raditi na terenu, a ne uživati u varošima kao legalni... Legalne oficire narod nerado prima i komunisti koriste za propagandu, jer kažu da rade sa Nedićem. U koliko i dalje ostanu neaktivni vršiću smenu.}} Krajem maja 1942. Mihailović je obaviješten i o kooperaciji četnika Pavla Đurišića sa legalizovanim Sandžačkim četničkim odredom pod komandom [[Miloš Glišić|Miloša Glišića]] i [[Vučko Ignjatović|Vučka Ignjatovića]] tokom [[Operacija Trio|operacije Trio]]. Major [[Petar Baćović]] piše o ponudi koju su komandanti iz Srbije uputili kapetanu Đurišiću da se, poput njih dvojice, stavi pod Nedićevu komandu: {{izdvojeni citat|Smatram da bi trebalo, Gospodine Ministru, i radi njega i radi uređenja svih drugih pitanja na teritoriji Crne Gore i Sandžaka, da što pre uputite ovamo majora Ostojića da se ispita situacija i dođe u dodir s ljudima. Smatram za dužnost da napomenem, da je major Glišić i Ignjatović tražili od kapetana Đurišića da ovaj dadne pismenu izjavu o stavljanju svojih odreda pod komandu generala Nedića, a da je Đurišić odbio da to učini.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_93.htm Izveštaj majora Petra Baćovića s kraja maja 1942. Draži Mihailoviću o borbama četničkih, italijanskih i Nedićevih jedinica protiv partizanskih snaga u Crnoj Gori i Sandžaku maja 1942. godine]</ref>}} Major Glišić je već tokom aprila radio na povezivanju sa kapetanom Đurišićem i njegovim komandantima u Crnoj Gori. Za ovo je dobio ovlašćenja kako od Milana Nedića, tako i od Vrhovne komande JVuO. Prepreku su mu činile [[Italijani|italijanske]] vlasti koje nijesu dopuštale prelazak njegovog ljudstva na lijevu obalu Lima, ali i njemački okupator, budući da Sandžački četnički odred (i to po odluci generala [[Paul Bader|Paula Badera]]<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/>), poput ostalih legalizovanih odreda, od polovine aprila biva direktno potčinjen komandantima lokalnih sektora njemačke oružane sile.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, kutija 29, fascikla 2, dokument br. 22, str. 1.</ref> O susretu sa Đurišićevim ljudima major Miloš Glišić je obavijestio pukovnika [[Miloša Masalovića]], šefa kabineta generala Milana Nedića, zaključivši da „veza sa [[Crnogorci]]ma postaje svakim danom sve bolja i čvršća“.<ref>ASŽ, fond Ž-30, Zbirka fotografija, kut. 206, sl. 37.</ref> Vezu sa Đurišićem je preko Glišića održavao i major [[Zaharije Ostojić]], koji se nalazio u VK JVuO. Pored toga, major Glišić se usredsredio da popravi odnose sa Talijanima, te će u narednom periodu na tome raditi svakodnevno.<ref>{{harv|Живковић|2017|p=556}}</ref> U junu 1942. broj legalizovanih četnika u Srbiji iznosio je 11.300. Nemci su sa nepoverenjem posmatrali činjenicu da kvislinške formacije neprestano narastaju popunjavanjem iz četničkih redova. Nosili su se mišlju da znatno smanje brojno stanje legalizovanih četnika; međutim, Nemci nisu imali dovoljno sopstvenih snaga u Srbiji kojima bi zamenili četnike, koji su im činili značajnu uslugu u progonu pripadnika, grupa i odreda NOVJ u Srbiji. Srpska državna straža je bila najbrojnija kvislinška oružana formacija tokom Drugog svjetskog rata u okupiranoj Srbiji. Međutim, Nijemci nijesu imali u nju povjerenja iz dva osnovna razloga: prvo, smatrali su da je riječ o neborbenoj formaciji; drugo, da većina njenih pripadnika inklinira četničkom pokretu Draže Mihailovića. U jednom izvještaju<ref>AVII, NAV, N-T-120, 200/153725—27.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. I/299-300.</ref> iz 1942. godine upućenom [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru vanjskih poslova [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], svoj stav o ovom problemu je definirao opunomoćenik njemačkog ministarstva u Beogradu [[Felix Benzler]]: {{izdvojeni citat|Srpski izvršni organi su nemoćni pred ustaničkim pokretom. Srpska državna straža, koja preko svojih oficira snažno naginje Draži Mihailoviću, zatajuje naročito protiv njegovih pristalica.}} Krajem maja 1942. godine, do njemačkog opunomoćenog generala i zapovjednika u Srbiji Paula Badera su stigle informacije o tome kako je general Mihailović razvio široku mrežu povjerenika „na srpskom prostoru nekadašnje okupirane jugoslovenske države“. Veza između Mihailovićevih odreda u Srbiji i SDS bila je do to mjere izražena da je general Bader predložio da svi legalni četnički odredi, kao i pojedini odredi SDS, budu razoružani.<ref>AVII, Nemačka arhiva (NMA), 27—1A—26, Izveštaj od 31. maja 1942.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 152.</ref> Uz [[Manojla Koraća]], Mihailovićevog legalizovanog oficira i Nedićevog okružnog načelnika u Užicu, među najaktivnijim učesnicima progona partizana i njihovih simpatizera u užičkom kraju, posebno se isticao [[Folksdojčeri|folksdojčer]] i ljotićevac [[Miloš Vojinović]] (Henrih Lautner), komandant Desetog dobrovoljačkog odreda.<ref>Радивоје Папић, Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу, Народни музеј Ужице, 2017, стр. 150.</ref> Sjedište odreda je bilo u [[Bajina Bašta|Bajinoj Bašti]]. Tokom [[Borbe za Istočnu Bosnu 1942.|borbi za istočnu Bosnu]], major Radoslav Đurić (»Herman«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO da je [[Jezdimir Dangić]] na sastanku sa potpukovnikom Manojlom Koraćem, te da će četnicima u pomoć pristići snage pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]] i Vojinovićev Deseti dobrovoljački odred: {{izdvojeni citat|Iz Bosne 19-III: Situacija ozbiljna. Partizani drže [[Vlasenica|Vlasenicu]] i [[Milići|Miliće]] a opsaduju [[Rogatica|Rogaticu]] i [[Han Pijesak]]. [[Srebrenica]] i [[Drinjača]] u našim rukama. Prema [[Zvornik]]u samo naši odredi. Bosanci neće da se bore protiv partizana. Gde su partizani sa našim odredima, oficiri su morali napustiti odrede jer partizani ubijaju sve (odreda) oficire koje uhvate. Račićev odred hoće da se bori ali je slab brojno. Partizani jaki 2000 ljudi. Iz Užica krenuo Matić sa 1000 ljudi ka Rogatici. Po odobrenju Nedića, Dangić danas na sastanku sa Koraćem. Dakićev odred prišao partizanima. Dangić uopšte nema svojih snaga za borbu. Doći će i Ljotićevci iz Bajine Bašte u pojačanje.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]</ref>|Depeša majora [[Radoslav Đurić|Radoslava Đurića]] Vrhovnoj komandi JVuO od 19. marta 1942. godine}} U svom izvještaju od 26. marta 1942. godine, major Đurić upoznaje generala Dražu Mihailovića sa pojedinostima saradnje dobrovoljačke komande iz Bajine Bašte sa štabom istočnobosanskih četnika: {{izdvojeni citat|U vezi sa akcijom u Bosni postoje mnoge ambicije kako lične pojedinaca, tako i pojedinih političkih partija i to: zemljoradnika (kdant pozadine kod Dangića vojvoda Botić, vojvoda Risto Đukanović), JRZ i Ljotićevaca. Ljotićevci rade preko komandanta njihovog odreda u B. Bašti — Lautnera. On je uspeo da postane intiman prijatelj Dangića, vrlo često su zajedno, pa čak i neki Nikić inspektor Ljotićevih odreda dolazi često u Dangićev štab.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_65.htm Izveštaj majora Radoslava Đurića od 26. marta 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Bosni i stanju četničkih jedinica]</ref>}} [[Lazar Trklja]], ispred Operativnog štaba bosanskih četničkih odreda (šifra »505«), piše 11. aprila 1942. u depeši VK JVuO o teškoj situaciji nakon [[Ustaše|ustaške]] ofanzive.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 193.</ref> Trklja navodi da se formacija SDK pod Vojinovićevom komandom na frontu pridružila četničkim snagama kapetana [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]]: {{izdvojeni citat|Ustaše zauzele Vlasenicu, Drinjaču i [[Bratunac]]. Partizani su se i sa ova dva sreza povukli. U ova dva sreza ima oko 2000 četnika. Iz Srbije nema nikog još sem Račićevih ljudi i X. dobr. odreda iz Bajine Bašte; oni su na [[Drina|Drini]]. Nalazim se sa Račićem. Sve će biti po traženju.}} Vazduhoplovni kapetan I klase [[Manojlo Pejić]], pomoćnik načelnika štaba Komande Bosanskih četničkih odreda majora [[Slavoljub Vranješević|Slavoljuba Vranješevića]],<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref> juna 1943. je sastavio izvještaj, u kojem se dotakao svih bitnijih događaja u razvoju četničke organizacije u istočnoj i [[Srednja Bosna (oblast)|srednjoj Bosni]] od septembra 1941. do juna 1943.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 164, str. 779.</ref> Kapetan Pejić obavještava svoje nadređene o formacijama srpske kvislinške vlade koje su sarađivale sa bosanskim četničkim odredima: {{izdvojeni citat|— Grupa Ljotića, izražena preko komandanta odreda Lautnera, koji nas je pomagao i spasavao narod; <br> — Major — tada »potpukovnik« Matić, već od ranije reflektira na neku veću funkciju u Bosni, zbog čega ruši sve ostale, održava vezu sa kap. Dakićem i prikuplja oko sebe izbegle bosanske četnike. <br> — Major, tada »potpukovnik« Korać, nema više ambicije za Bosnu, jer je sada okružni načelnik u Užicu, sa velikom vlašću, ali i on nas sve mrzi.}} O povezanosti Henriha Lautnera sa Dragoslavom Račićem, ali i s drugim četničkim komandantima, svjedoči u svojim ratnim memoarima i Ljotićev sekretar [[Boško Kostić]]. U maju 1943. Kostić se sastao sa Čedom Vujovićem, delegatom Draže Mihailovića iz [[Čačak|čačanskog]] kraja. Nakon što mu se Vujović žalio na obračune između četnika i dobrovoljaca, Kostić je o Vojinoviću–Lautneru iznio sljedeće zapažanje: {{izdvojeni citat|Što se tiče Vojnovića–Lautnera, meni nisu detalji poznati, pa bih ga molio da mi to iznese konkretno, kako bih o tome referisao Nediću i Ljotiću. Napomenuo sam pri tom da baš sad idem iz Užica gde sam i čuo i video, da Vojnović saradjuje sa pojedinim četničkim komandantima kao, na primer, sa Ajdačićem, Katanićem, Markovićem a znam da je četničkom komandantu Račiću učinio velike usluge i dao dosta municije a jednom prilikom mu je spasao i život. S druge strane znam, da je Vojnović–Lautner sa svojim odredom najviše doprineo da se preko krvave Drine prebaci u Srbiju mnogo hiljada srpske dece i drugih Srba i Srpkinja što su bežali pred ustaškim zlikovcima.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 108–109.</ref>}} Sekretar Kostić je zamolio Vujovića i da prenese Mihailoviću čvrsta uvjeravanja Nedića i Ljotića: {{izdvojeni citat|Nedić i Ljotić spremni su da Dražu pomažu [sa] oružjem, municijom, novčano i u svakom drugom pogledu, sve što budu mogli. Oni mole đenerala Mihajlovića, da sa svoje strane u Srbiji ne uspostavlja za sada, svoju vlast, jer da je narodu teško već i ovo dvovlašće, Nemaca i Nedićeve vlade. Trovlašće bi bilo još daleko teže, jer bi ono izazvalo velike zabune, da ne kažemo anarhiju, pošto bi bile dve srpske vlasti i narod ne bi znao koga da sluša. Nedić i Ljotić dalje poručuju, da srpska vlada u Beogradu neće postavljati više komadante oružanih jedinica niti okružne i sreske načelnike, bez prethodne saglasnosti đenerala Mihajlovića. Oni smatraju, da bi đeneral Mihajlović trebao da ostane izvan teritorije okupirane Srbije i da tamo čisti teren od komunista, a oni će u Srbiji taj isti posao da rade. U danom momentu spremni su da vlast i sve svoje oružane odrede predaju Draži ili licu koje Kralj bude odredio.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 110.</ref>}} Lazar Trklja, Mihailovićev politički izaslanik u [[Istočna Bosna|istočnoj Bosni i Hercegovini]], potvrdio je u i svom ratnom dnevniku da je Vojinović–Lautner bio naklonjen »bosanskoj stvari«, tj. tamošnjoj organizaciji četnikâ: {{izdvojeni citat|U Bajinoj Bašti bio je Ljotićev dobrovoljački odred. Istina, on je prema bosanskoj stvari bio naklonjen, ali nepomirljivi neprijatelj svake akcije koja se vezivala za London i bila antinemačka.<ref>[https://www.vladimirdimitrijevic.com/sr-yu/tekstovi/459-na-golgotskom-putu-ratni-dnevnik-lazara-trklje-1941-1944-otkopana-istina-sluzbeni-glasnik-beograd-2020-priredio-nikola-trklja-2.html Vladimir Dimitrijević: NA GOLGOTSKOM PUTU - RATNI DNEVNIK LAZARA TRKLjE 1941-1944 OTKOPANA ISTINA, SLUŽBENI GLASNIK, BEOGRAD 2020, PRIREDIO NIKOLA TRKLjA]</ref>}} Predratni [[Valjevo|valjevski]] [[ZBOR|zboraš]] [[Borivoje Karapandžić]], prosvetar u jedinicama SDK tokom okupacije, piše o saradnji dobrovoljačkih jedinica iz zapadne Srbije sa Mihailovićevim četnicima u istočnoj Bosni. Opisujući Vojinovićevu ključnu ulogu u spašavanju srpskih izbjeglica, u knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'' Karapandžić navodi, između ostalog, sljedeće: {{izdvojeni citat|Prelazeći preko Drine, dobrovoljci su dolazili u dodir i s pojedinim četničkim odredima iz Istočnog dela Bosne. Pri tim dodirima, a i docnije, dobrovoljci su davali bosanskim četnicima i oružje i municiju, kao i druge potrebe. Sve što je moglo koristiti srpskoj braći u Bosni, dobrovoljci su im, takoreći otkidajući od sebe, s ljubavlju davali, izražavajući tom prilikom divljenje prema njihovoj četničkoj borbi. Razume se, ovu pomoć dobrovoljci su davali onim četničkim komandantima i njihovim odredima, koji su se beskompromisno borili protivu svih srpskih dušmana, a naročito protivu ustaša i komunista. Takvi komandanti su bili: major [[Jezdimir Dangić]], kapetan [[Stevan Damjanović|Stevan Damjanović – Leka]] i Đura Bižić, koji su i svoje živote položili na oltar Otadžbine, boreći se protivu srpskih din dušmana.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 201—202.</ref>}} U cilju zaustavljanja ustaškog nadiranja ka Drini, četničkom su vođstvu u istočnoj Bosni iz Vrhovne komande JVuO tada stizale naredbe i da svoje pokrete koordiniraju, između ostalih, zajedno sa potpukovnikom [[Radojkom Jovandarićem]], komandantom legalizovanog Kotleničkog četničkog odreda. Potpukovnik Jovandarić se na službi pri kvislinškoj upravi takođe nalazio u Bajinoj Bašti: {{izdvojeni citat|21-III. — Neka Dangić stupi u vezu sa p.puk. Jovandarićem u Bajinoj Bašti da mu da prvu pomoć. Pripremamo slanje pomoći radi podizanja morala. Neka Račić prikupi sa svog najboljeg terena u Srbiji ljudstvo i privuče sebi za rad u Bosni. Pošaljite ljude Panteliću u Krupanj za pojačanje. Stupiti u vezu sa p. puk. Jovandar. u B. Bašti. Naredite svima u ime moje.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine]</ref>}} Narednog mjeseca, major [[Zaharije Ostojić]] (šifra »222«) šalje depešu u kojoj zahtijeva sljedeće: {{izdvojeni citat| ''Br. 15 za 505, key 3, 15-IV-942 god.'' Javite da li je Dangić odveden. Potrebne snage uzeti od Račića, Mitića, Jovandarića i Matića. Svi su vam bliži i stupite sa njima u vezu. Čim nađete siguran teren, po datim uputstvima Laze [Trklje — prim.] baciće Vam se iz vazduha oružje, municija i ostalo. Učinite sve da se narod sačuva. Pošaljite detaljnije izveštaje o Hercegovini i odgovorite na ranije postavljena pitanja. — 222.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981, str. 206—207.</ref>}} O pomoći koju su srbijanski četnički odredi pružili četnicima u istočnoj Bosni, sadejstvujući s njima u borbi protiv ustaša na Drini u proljeće 1942. godine, Dražu Mihailovića je 4. maja 1942. obavijestio<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 664, стр. 566—568.</ref> i kapetan [[Dušan Radović Kondor]], komandant legalizovanog Zlatiborskog četničkog odreda: {{izdvojeni citat|U toku prošlog meseca sa svojim odredom prebacio sam se preko Drine kod Starog broda, pa sam na položajima oko Perušića vodio borbu sa ustašama. Dana 2. maja t. g. povukao sam se na desnu obalu Drine, pod pritiskom neprijatelja. Dana 3. maja t. g. oko 9 časova na položajima oko Vežanje na Tari planini presreli su me Nemci i razoružali mojih 69 ljudi, iako sam imao odgovarajuće dokumente o legalnom postojanju odreda na teritoriji Srbije. Otpor nisam dao, jer nisam imao instrukcija. Svoje ljude, koji su mahom Bosanci prekaljeni kroz borbe i gerilske poduhvate, sačuvao sam i držim ih na okupu na pogodnom mestu. Oružje ću dobiti. Molim za hitno naređenje kuda da krenem i kom odredu da se priključim. Nalazim se u okolini Užica. S verom u Boga za Kralja i Otadžbinu.}} Pripadnici četničke organizacije iz istočne Bosne su nastavili održavati kontakte sa kvislinškom upravom Milana Nedića i nakon hapšenja majora Jezdimira Dangića od strane njemačkih okupacionih vlasti. 20. maja 1942. prispio je u Beograd memorandum iz štaba istočnobosanskih četnika (upućen „gospodinu Milanu Nediću, predsedniku srpske vlade“), u kome se pružaju podaci o istorijatu četničkog pokreta i traži pomoć u novcu, ishrani i naoružanju. Četničke vođe obavještavaju generala Nedića da je vojvoda [[Stevan Botić]], nakon Dangićeva hapšenja, preuzeo dužnost komandanta. U memorandumu, četnici iz istočne Bosne mole Nedića da njihovu akciju pomaže što više može, tako što će za sreske načelnike i komandante oružanih odreda u brojnim mjestima [[Zapadna Srbija|zapadne Srbije]] postaviti ljude koji bi na četničku akciju u istočnoj Bosni gledali „pravilno, srpski i patriotski“.<ref>AVII, br. 9/2-1, k. 1a.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/285.</ref> U depeši poslatoj 27. maja 1942. članu četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] (CNK) Lazaru Trklji, general Mihailović piše: „Ceo dosadašnji rad u Bosni poznat mi je kao i težnja vlade spasa... Naši ljudi moraju prekinuti svaku vezu sa Beogradom. Ako Beograd želi da pomaže ta pomoć neka se ukaže stanovništvu preko posrednika koji treba da budu pošteni bez političkih tendencija.“<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_112.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 10. maja do 27. juna 1942. godine]</ref> 30. juna 1942. Trklja odgovara Draži Mihailoviću: „Veza sa zvaničnim Beogradom sve je manja a i on nas se odriče.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref> Vojvoda Stevan Botić, komandant Bosanskih četničkih odreda i njegov načelnik štaba kapetan [[Borivoje Mitranović]], u pismu poslatom 17. jula 1942. godine, obavještavaju jednog četničkog oficira zašto ipak ne žele prekinuti veze sa »zvaničnom Srbijom«: {{izdvojeni citat|Došle su vesti od Čiče koje nismo mogli do kraja proveriti dali su od njega da se od njegove strane više ne računa sa celinom bosanske akcije i da se sve veze sa zvaničnom Srbijom prekinu... <br /> Mi smo se odovuda usprotivili prvo da mi ne možemo javno da prekinemo veze sa Srbijom time što bi se javno deklarisali za tu akciju gde smo svi zato što bi nam bio onemogućen svaki azil u Srbiju i kupovina municije i oružja, a da ne govorimo o nejači koja svakim danom otuda beži.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_122.htm Obaveštenje Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda od 17. jula 1942. kapetanu Milivoju Kovačeviću o razlozima neslaganja sa politikom Draže Mihailovića prema četnicima u istočnoj Bosni]</ref>}} Četnički kapetan [[Pavle Grubač]] izvještava majora Petra Baćovića 23. jula 1942. o situaciji u istočnoj Bosni, navodeći da sarađuje sa potpukovnikom Momčilom Matićem, legalizovanim ravnogorskim oficirom i komandantom Nedićeve »Drinske grupe srpskih oružanih snaga«. Kapetan Grubač piše da se s potpukovnikom Matićem povezao i vojvoda Stevan Botić, koji je tih dana prešao preko [[Drina|Drine]] u Srbiju: {{izdvojeni citat|Botić je preko svojih ljudi uspeo da je iz odreda potpukovnika Matića otišlo 36 ljudi sa oružjem i sada neznam da Matić neće imati neugodnosti kod Nemaca pošto su puške registrovane. Botić je sa time prekinuo svaku vezu sa Matićem koji mu je dao 11 sanduka municije i hrane, pre odlaska. [...] <br /> Sa Drinskom grupom stojim odlično. Oni mi izlaze u susret u svemu jer inače bez srestava nebih mogao izlaziti na kraj niti raditi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_127.htm Izveštaj kapetana Pavla Grubača od 23. jula 1942. majoru Petru Baćoviću o radu Gorskog štaba bosanskih četničkih odreda i situaciji u istočnoj Bosni]</ref>}} U vjerodostojnost Botićevih navodâ mogao se i sâm Draža Mihailović uvjeriti iz izvještaja koji su mu krajem avgusta te godine dostavili vojvoda Dobroslav Jevđević i major Petar Baćović ispred Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine: {{izdvojeni citat|U vezi sa dolaskom Trklje i Mitranovića u ove krajeve i njihove želje da se sastanu sa Đokom ja sam opširnije razgovarao sa Trkljom. Esencijalno je iz tog razgovora sledeće: Postoji po njihovom mnenju apsolutna potreba da se od strane Bosanaca održavaju veze sa Nedićevom vladom, jer je zvanična Srbija sigurno zaleđe i azil za bosanske izbeglice i jer se bez nje ne može voditi akcija u Bosni. U vezi toga sam konstatovao da oni drugim očima gledaju na Nedićevu akciju nego mi. U vezi sa tim oni žele da pokret u Bosni javno ne treba da bude identifikovan sa Dražinim pokretom, nego da figurira kao samostalan. To obrazlažu i tim da je Draža član londonske vlade i kao takav ne može pristati na likvidaciju turskog [tj. [[Bošnjaci|bošnjačkog]] — prim.] elementa i hrvatskog... Poznajemo odlično prilike u Bosni znamo da u ovom kraju ti ljudi nemaju baš nikoga, pa to saopštavamo, kao elemenat, koji može da posluži pri oceni šta da se uradi prema njima. Da bi bili tačno obavešteni primećujemo samo, da smo i kod nekih bosanskih izbeglica iz naroda primetili izvesnu sentimentalnost prema Nediću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_162.htm Izveštaj majora Petra Baćovića i Dobrosava Jevđevića s kraja avgusta 1942. Draži Mihailoviću o političkoj situaciji u istočnoj Bosni i Hercegovini]</ref>}} Kapetan [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]], tada u svojstvu legalizovanog oficira na službi u [[Zaječar]]u, poslao je 22. juna te godine Vrhovnoj komandi JVuO depešu<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_111.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 31. maja do 26. juna 1942. godine]</ref> kojom obavještava da je uspostavio veze sa [[Sokolski pokret|sokolskom organizacijom]], kao i sa ljudstvom kvislinške SDS u glavnom gradu okupirane Srbije: {{izdvojeni citat|Naredite da štab br. 2 preduzme hitno čišćenje izdajica u Beogradu. Ja ću gledati da angažujem pojedine sokolske trojke i žandarme koji su sigurni za taj cilj. Javite da li imate neko naređenje za rad Sokola u Beogradu. Kod mene je načelnik Sokola sa Čukarice. Oni su dobro organizovani. 700 žandarma iz Beograda traže instrukcije od mene.}} General Mihailović je uvažio prijedloge kapetana Ocokoljića (pseudonim »Iliev«) nakon samo par dana: {{izdvojeni citat|Preduzmite sve Vi i Stojanović [Miodrag, kapetan — prim.] da preobraćate tajno u naše redove sve pripadnike policijske straže i druge Nedićevce. Oficire pozvati da se izjasne. Neposlušne predložiti za lišenje čina sa obrazloženjem. Pozdravite sokole, neka se što bolje organizuju. Trojke neka postoje i nek malo sačekaju, još ne mogu u Beograd da stupe. Žandarmima iz Beograda daj da se što bolje organizuju za opštu stvar.<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 345.</ref>}} Nakon što je [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u Vladi narodnog spasa, načelnicima okrugâ u Srbiji navodno izdao naređenje da održavaju dobre odnose sa četnicima, u depeši od 30. juna 1942.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> general Mihailović upućuje svoje komandante na saradnju sa policijskim aparatom kvislinške uprave: {{izdvojeni citat|Aćimović naredio izvesnom broju okruž. i sres. načelnika da budu blagonaklonjeni prema nama kako bi po padu Nemačke preko njih imao sve konce vlasti u svojim rukama. Imati na umu ovo, koristiti policiske njuške a ništa ne otkrivati niti im verovati. Obavestite sve susedne komandante.|[[Dragoljub Mihailović]]}} U vrijeme dok je obavljao funkciju ministra unutrašnjih poslova u Vladi nacionalnog spasa, Milan Aćimović je predstavljao drugu ličnost po uticaju u kvislinškim strukturama, odmah iza generala Milana Nedića. U tom pogledu, karakteristično je kritički intonirano pismo s kraja ljeta 1942. godine, čiji je autor general [[Harald Turner]], načelnik Upravnog štaba njemačkog vojnog zapovjednika u Srbiji. Naime, nakon što je centrala [[Abwehr]]a u Beogradu poslala izvještaj u kom se Aćimović pokušava diskreditovati, i to na osnovu dostavâ poteklih iz krugova bliskih Dimitriju Ljotiću, dr Turner je ustao u njegovu odbranu, uputivši oštre prijekore centrali Abwehra zbog neosnovanih kleveta na Aćimovićev račun. Turner za Aćimovića tvrdi da od početka „stoji na odlučujućem mestu u javnom životu Srbije“, kao i da je u vrijeme [[Gušenje ustanka u Srbiji|gušenja ustanka u Srbiji]], upravo Aćimović predložio Nedića za predsjednika srpske vlade, čime su otklonjene prepreke za provedbu ove njemačke zamisli u djelo. Iz Turnerova odgovora postaje jasno da Aćimović ni svoje kontakte s generalom Dražom Mihailovićem nije mogao uspostaviti samostalno ili bez dozvole njemačkih obavještajnih strukturâ: {{izdvojeni citat|Ovome [Nediću] je on [Aćimović] do današnjeg dana lojalno služio, isto tako kao što je lojalno sledio naređenjima nemačke vojne uprave... Nakon što su se smirile prilike u Srbiji, Aćimović je, kao ministar unutrašnjih poslova, a time i kao vrhovni šef državne sigurnosti, posle ministra predsednika imao izvršnu vlast u svojim rukama. Sa svoje strane je vođa pokreta Zbor, [[Dimitrije Ljotić|Ljotić]], gledao da ostvari svoje političke namere i da u pogodnom trenutku on dođe na vlast. Već skoro tri četvrtine godine on se trudi da ugrozi, preko svojih poverljivih ljudi, poverenje prema Aćimoviću, i to metodom svojstvenom samo [[Balkan]]u, neistinitim klevetanjem... Tvrđenje da je jedan poverljiv čovek ministra Aćimovića pre izvesnog vremena razgovarao u [[Ljig]]u sa Dražom Mihailovićem, netačno je. Način na koji Aćimović, kao ministar unutrašnjih poslova, ima da saobraća sa Dražom Mihailovićem, ugovoren je između zapovednika Sigurnosne policije i [[Sicherheitsdienst|SD]]-a i pod kontrolom je istoga.<ref>Istorijski arhiv grada Beograda, sudski predmet Dragog Jovanovića, optužni materijal.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 84.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 186—187.</ref>}} U avgustu 1942, centrala Abwehra u Beogradu je obavijestila nadređene da postoje izvještaji o tajnoj korespondenciji između Nedića i Aćimovića s jedne i Draže Mihailovića s druge strane. Desetog oktobra je [[Gestapo]] primio izvještaj četnika Nemanje Pavlovića, inače kurira obaveštajne službe Draže Mihailovića, u kojem je Milan Aćimović optužen za održavanje stalne veze sa pokretom DM. Pavlović konkretno navodi: Aćimović se u [[Svrljig|svrljiškom]] srezu sastao sa četničkim oficirima majorom Đurićem i majorom [[Velimir Piletić|Piletićem]] i predao im šifrovani izvještaj; Aćimović je izdao povjerljivo naređenje sreskim načelnicima da pomažu ravnogorce; po svoj prilici Aćimović šalje poštu za Mihailovića preko majora Jove Petrovića iz [[Subjel]]a kod [[Kosjerić]]a; Aćimović je naredio okružnom načelniku Popoviću da čuva Mihailovića i da za njim oprezno šalje potjere s tim da ga uvijek o tome unaprijed informiše. U zaključku izvještaja se navodi: »Aćimović radi punom parom za Dražu.«<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 91.</ref> Draža Mihailović je [[18. 8.|18. avgusta]] 1942. naredio pukovniku [[Dragoslav Pavlović|Dragoslavu Pavloviću]], delegatu Vrhovne komande JVuO na terenu Zlatiborskog korpusa, da uništava "komuniste" pomoću legalizovanih odreda: {{izdvojeni citat|Ne dozvoliti da se komunisti ustale ma u kom srezu. Prenesite naređenje da se sa komunistima raščisti u Rasinskom i Kruševačkom srezu. Pomoću legalizovanih odreda a koji su naši.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Već 21. avgusta 1942, general Mihailović naređuje da svi legalizovani odredi "najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama": {{izdvojeni citat|Raspis svima: Saopštite svima legalizovanim odredima sledeće: Mnogi legalizovani odredi zaboravili su da je sada rat i da je njihova legalizacija samo maska za podzemni rad. Novac i ugodan život raznežio je mnoge koji misle da tako sačekaju kraj rata pa da posle samo izvlače koristi. Neka se zna da se o svakom vodi računa. Naređujem da svi legalizovani odredi najenergičnije unište komuniste na svojim prostorijama. Dalje da naše šumske odrede pomažu na svakom koraku novcem, hranom, municijom, oružjem kao i u izvođenju organizacije i propagande.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine]</ref>|Raspis Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942.}} Nakon dva dana, Draža Mihailović preko »Feliksa« (tj. [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]]) upozorava potpukovnika [[Dragoslav Pavlović|Dragoslava Pavlovića]] (pseudonim »Rodrigo«): {{izdvojeni citat|Legalizovanim saopštiti da budu na oprezi jer će Nemci hapsiti sve. Neka zapaze trenutak i na vreme se bace u šumu. Neprijatelj treba da bude prevaren a ne oni.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 22. do 28. avgusta 1942. godine]</ref>}} U raspisu od 8. septembra 1942. upućenom svojim komandantima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (između ostalih: [[Petar Baćović|Baćoviću]], Vučkoviću, [[Radoslav Đurić|Đuriću]], [[Miodrag Palošević|Paloševiću]], [[Dragutin Keserović|Keseroviću]], [[Siniša Ocokoljić|Ocokoljiću]], Rakoviću, Smiljaniću i dr.), Mihailović iznova kritikuje pasivnost legalizovanih odreda i naređuje stvaranje "letećih jedinica" koje ne bi bile legalne, ali bi se oslanjale na legalizovane odrede i služile bi za "uništavanje neprijatelja": {{izdvojeni citat|U mnogim našim krajevima oseća se zastoj u aktivnom radu. Mnogi legalizovani delovi prešli u mirnodopski život. Mnogi zaboravili da je rat, i da neprijatelja ima mnogo i svuda. Naređujem da svi kom-danti brigada organizuju leteće jedinice iako će to biti za svakog naređeno. Ove jedinice ne mogu biti legalne. Njihovo je mesto šuma i planina. Njihova akcija brza i odlučna, protiv svih i svakoga. Legalni delovi da im posluže kao baza za snabdevanje i prikrivanje, kao grom ove jedinice ima da uništavaju narodne izdajnike i sve unutrašnje neprijatelje, Ljotićevce, komuniste, Pećančeve. O formiranju ovih jedinica kao i o njihovom radu izveštavati. Pred događajima koji nastupaju, ovi leteći delovi poslužiće kao jezgro za mobilizaciju svih snaga brigada. Prednje saopštite svima susedima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_166.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 3. do 9. septembra 1942. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} General [[Asen Nikolov]], komandant bugarskog okupacionog korpusa, izvještava septembra 1942. njemačkog komandujućeg generala u Srbiji Paula Badera o velikom uplivu pripadnika JVuO u ljudstvu SDS, i navodi da su na jugu Srbije postojale „dobro zakamuflirane organizacije (štabovi) nacionalnog pokreta Draže Mihailovića... Članovi tog pokreta skrivaju se iza službenih položaja i ovlasti. Nalaze se među rukovodstvom vladinih četnika, među oficirima Srpske državne straže, među sveštenicima, učiteljima, državnim službenicima“.<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 307.</ref> Početkom oktobra 1942, komandant Kolubarskog korpusa JVuO kapetan Petronije Nikolić (pseudonim »Peter«) informira generala Dražu Mihailovića o situaciji u sopstvenoj zoni odgovornosti: {{izdvojeni citat|G. pukovniče [Mihailović je general od decembra 1941. godine — prim.], rad na organizaciji je uglavnom završen... Ceo naš rad zasnovan je na Vašim uputstvima i naređenjima. Kako u [[Obrenovac|Obrenovcu]] tako i po selima. Nama pripada sve i to sa najboljim domaćinima na čelu. Četnici, poljska straža, graničari, također su sa nama. Ljotićevaca, komunista i ostalih koji bi nas progonili, nema.<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 285.</ref>}} Komandant italijanske 2. armije general [[Mario Roatta]] izvijestio je 23. septembra 1942. Vrhovnu komandu u [[Rim]]u o razgovoru vođenom sa [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilijom Trifunović]]em i [[Dobroslav Jevđević|Dobroslavom Jevđević]]em o nastavku [[Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom|saradnje Italijana i četničkih odreda]] na teritoriji [[NDH]]. U izvještaju se navodi da dvojica vojvodâ prećutno priznaju postojanje sporazuma između Mihailovića i Nedića, tj. svojevrsne zajedničke strategije prema okupatorima u svrhu »spasavanja srpskog naroda«: {{izdvojeni citat|Izveštavam da u novom razgovoru koji sam imao sa Trifunovićem, a kojemu je prisustvovao i Jevđević, i jedan i drugi su ponovo dozvolili mogućnost da Nedić i Draža Mihailović deluju sporazumno i da održavaju kontakte. Mada pomenuti sagovornici nisu rekli, ipak treba smatrati da se osnov za sporazum sastoji u sledećem: 1) »spasavanje srpskog naroda« (koji je, navodno, već imao jedan milion žrtava) i očuvanje od daljih masovnih gubitaka; 2) formiranje, održavanje i ojačavanje oružanih formacija (četničkih) određenih da, u momentu kada bude mogućno i celishodno, stupe u akciju sjedinjeni pod komandom Mihailovića; 3) u vezi sa ciljem iznetim u tač. 1), i da bi se omogućilo izneto u 2), u međuvremenu se prilagoditi ambijentalnim prilikama, odnosno: sarađivati u Srbiji (Nedić) sa Nemcima, a u Hrvatskoj (poznate jedinice) sa Italijanima. Mada je ovo što je dosad izneto očigledno, interesantno je da su pomenuta dva četnička rukovodioca delimično priznali a delimično ostavila da se shvati.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 1: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1981, strana 886.</ref>}} U ljeto 1942. godine, italijanski nadležni organi su pustili iz ratnog zarobljeništva veliki broj odabranih oficira i podoficira [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], sa ciljem uspostavljanja potpune kontrole nad odredima [[Antikomunistička dobrovoljačka milicija|Antikomunističke dobrovoljačke milicije]] (MVAC). Major [[Žarko Todorović]], ilegalni ravnogorski komandant Beograda i Severnih pokrajina, izvijestio je generala Dražu Mihailovića 5. septembra 1942. o puštanju na slobodu potpukovnika [[Ilije Mihića]], potonjeg komandanta Ličkih četničkih odredâ: {{izdvojeni citat|U Lici Ilija Mihić sa 50 oficira i 200 podoficira puštenih u tu svrhu iz italijanskog ropstva, uspostavlja rad sa srpskim življem po dogovoru sa Italijanima. Sedište [[Gračac]]. Pseudonim »Minziner Vilim«. Stupio je u vezu sa Nedićem preko Kukića. Sa nama nije tražio vezu. Poslaću mu poziv da nam se stavi pod komandu.<ref>AVII, ČA, K–294, reg. br. 5/1.</ref>}} Major Žarko Todorović pominje vezu potpukovnika Mihića sa pukovnikom [[Ilijom Kukićem]], koji je tokom 1942. komandovao Srpskim dobrovoljačkim korpusom, nakon što su Nijemci uhapsili pukovnika [[Kostu Mušickog]], upravo zato jer je pomagao Mihailovića i četnike. O izvjesnim vezama Mihića s Kukićem (a preko njega i s Milanom Nedićem), kao i sa italijanskim vlastima, general Mihailović je bio obaviješten krajem septembra 1942. i od strane vojvode Trifunovića-Birčanina, Mihićevog starješine: {{izdvojeni citat|Svoje bavljenje na [[Sušak]]u i u [[Rijeka|Fijumi]] iskoristio sam da dođem u lični dodir sa komandantom ličkih četničkih odreda potpukovnikom Ilijom Mihićem i njegovim oficirima, koji su došli sa terena. Tom prilikom konstatovao sam da ova naša četnička grupa radi pod dosta teškim uslovima. Svi pokreti oficira i njihova akcija na terenu pažljivo se kontrolišu ne samo od strane Italijana, već i od Hrvata, koji koriste svaku priliku da denunciraju četnike i otežaju im rad na organizaciji. [...] Kad sam upitao ppukovnika Mihića, da li je i u kakvoj nameri preko pukovnika Kukića uhvatio kontakt sa Nedićem, odlučno je izjavio da u tom pravcu nije preduzimao nikakve korake i da uopšte niti ima, niti želi sa Nedićem da ima ma kakvu vezu. Biće, međutim, potrebno da proverim o kom je Mihiću reč, pošto na mojoj teritoriji postoje još dva viša oficira sa istim prezimenom... O rezultatu ove provere izvestiću naknadno, a na našeg Mihića ću budno motriti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_172.htm Pismo Ilije Trifunovića Birčanina s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razgovorima sa komandantom italijanske 2. armije o realizaciji plana uništenja partizanskih snaga u zapadnoj Bosni]</ref>}} Od 1941. do 1943. godine, [[italija]]nsko poslanstvo u Beogradu izvještavalo je vladu u [[Rim]]u o svim važnijim događajima na teritoriji okupirane [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Tako je i velika kriza Nedićeve vlade u drugoj polovini 1942. bila jedna od temâ kojom se bavila italijanska ambasada u glavnom gradu Srbije. Službenici italijanskog diplomatskog predstavništva su ukazivali na sukob između Nedića i Ljotića, kao i na njihove suprotstavljene pozicije. Kako je pisao prvi sekretar poslanstva Giorgio Spalazzi, Dimitrije Ljotić je urgirao kod njemačkih vlasti da intervenišu u cilju sređivanja situacije, zaprijetivši izlaskom svojih predstavnika iz vlade ukoliko do toga ne dođe. Ovo se prvenstveno odnosilo na generala Mihailovića, koga je Ljotić okarakterisao kao „gospodara skoro svih oružanih snaga, državnih organizacija i javnog mnjenja“, kojima je Nedić bio samo formalno na čelu. Spalazzi navodi i da se sâm general Nedić slagao sa tvrdnjom da je Draža Mihailović „onaj koji ima moć na terenu“, iz čega on zaključuje da su „[[Srbi]] potpuno protiv [[Sile Osovine|Osovine]]“, ali i da bi Ljotićeve predložene mjere dodatno pogoršale stanje u zemlji.<ref>DDI, Spalazzi a Ciano, serie IX, vol. IX, d. 105, 113.</ref><ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941–1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 104.</ref> Generalštabni major Žarko Todorović (»Valter«) je Vrhovnoj komandi JVuO 15. decembra 1942. godine sugerirao sklapanje sporazuma sa Ljotićevom SDK: {{izdvojeni citat|Vođstvo Ljotićevaca postalo mekše. Hoće sporazum. Predlažem da se pokuša sporazum, ali pod uslovima da prestanu sa prokazivanjem naših ljudi. Energičnija borba protiv komunista. Da nam daju višak neregistrovanog oružja, a mi njima da obećamo zakonski postupak sa njima posle rata.<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 647.</ref>}} Krajem 1942, komandant Rudničkog korpusa JVuO kapetan [[Dragiša Ninković]] (prethodno legalizovan u [[Požarevac|požarevačkom]] okrugu kod kvislinških vlasti;<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_187.htm Izveštaj majora Miodraga Paloševića od 5. novembra 1942. Draži Mihailoviću o radu na organizovanju četničkih jedinica od 21. marta do 4. novembra 1942. godine]</ref> pseudonim »Leonardo«) uspostavio je saradnju sa ljudstvom kvislinške SDS u njihovim stanicama u [[Belanovica|Belanovici]], [[Ljig]]u i [[Babajić]]u. Njemački okupator je saznao za ovo te stražari bivaju razoružani.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, I-III, Београд, 1999, стр. II/21.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 309.</ref> Potpukovnik [[Milan Kalabić]], načelnik požarevačkog okruga, uhapšen je 3. oktobra 1942. godine od strane [[Gestapo]]a, nakon što se otkrilo da je dostavljao informacije i oružje pripadnicima Jugoslovenske vojske u otadžbini, u kojoj je jedan od komandanata bio i njegov sin [[Nikola Kalabić]]. Nakon mučenja i saslušanja, Milan Kalabić je strijeljan.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=215.}} [[Marinski zbor Sjedinjenih Američkih Država|Mornarički]] pukovnik [[Albert B. Seitz]], pripadnik [[Ured za strateške usluge|OSS]] i član [[Sjedinjene Američke Države|američke]] vojne misije u Mihailovićevom štabu, ostavio je nakon rata zapis o Kalabićevoj smrti i njegovim vezama sa generalom Dražom Mihailovićem u knjizi ''Mihailovic: Hoax or Hero'' („Mihailović: prevarant ili heroj“). Zbog pogubljenja Kalabića starijeg, pukovnik Seitz isključuje samu mogućnost docnije saradnje Nikole Kalabića sa okupatorom, iako će on biti jedan od potpisnika [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|sporazuma sa Nijemcima]] krajem novembra 1943: {{izdvojeni citat|Kada su Nemci napali Ravnu goru velikim snagama u decembru [1941. godine — prim.], prošao je on [Kalabić mlađi — prim.] kroz Srbiju u Šumadiju jugoistočno od Beograda. Kada je prolazio kroz srez gde mu je otac bio načelnik, koji se bio odlučio da ostane u službi i da pristane uz Nedića, Kalabić i njegovi ljudi bili su u bednom stanju — bez municije, polumrtvi od gladi, a jedino što ih je održavalo bila je njihova volja da prežive i da se bore. Otac se pobrinuo za to da mu sin i njegove pristalice budu potpuno nanovo opremljene. U decembru 1942. godine Gestapo je otkrio da je starac potajno pomagao ne samo svoga sina, već i druge Mihailovićeve snage. Bio je uhapšen i osuđen na smrt. Način izvršenja ove smrtne kazne bio je užasan. Povlačili su ga preko razbijenog stakla dok nije umro, ali iz njegovih usta nije se čula ni jedna reč. Kada sam kasnije preko ruskog radija čuo da Kalabić sarađuje sa Nemcima, mogao sam samo da držim pred očima sliku krvave izmrcvarene lešine ovog starca, voljenog od svoga sina, i u čudu se pitati kakvi to moraju biti ljudi koji mogu Amerikance smatrati toliko lakovernim.<ref>Albert Sajc, »Mihailović — šarlatan ili heroj?« Kolumbija, Ohajo, 1953.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_48.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje MIHAILOVIĆEVI KORPUSI POD KOMANDOM OKUPATORA]</ref>}} Iz ravnogorske komande Beograda (kapetan [[Aleksandar Saša Mihajlović]]) upozoravali su već 27. septembra 1942. na nesmotrenost potpukovnika Milana Kalabića, kao i na nadolazeće raspuštanje legalizovanih četničkih odreda od strane Nijemaca: {{izdvojeni citat|Negativnim radom Kalabićevih odreda, došla je kaznena divizija u Požarevački okrug i ceo kraj nalazi se pred katastrofom. Po saznanju, pretstoji razoružanje tih odreda od strane nemačkih vlasti. A ovi su spremni da se povuku u šumu, a to bi bio povod za nemačku akciju. Da bi se sačuvao narod molim da naredite Kalabiću da stupi sa mnom u vezu i da primi moju sugestiju o rešenju tog pitanja. Da bi se izbegla katastrofa bolje je da se jedan mali deo oružja preda i time Nemci umire. Tamo bi ostala straža [SDS — prim.] pod oružjem, '''a to su sve naši ljudi'''.<ref name="leskovackizbornik.rs"/><ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 962.</ref>}} U depeši od 22. decembra 1942, poručnik Nikola Kalabić prenosi Mihailoviću informacije o smrti svog oca, izražavajući odanost njemu i četničkom pokretu: „Stric [konspirativno ime Milana Kalabića — prim.] je u B[eograd]u sa još 16 oficira streljan. Žalim ga mnogo, ali sam presretan što je poginuo kao Dražin čovek. Istrajaću u ovoj borbi pa ma još ne znam kakav me udar zadesio. Živeo kralj! Živeo naš dragi Čiča! Živeo ravnogorski pokret!“ Istog dana, general Mihailović odgovara Kalabiću: „Hvala bogu da ste se spasli. Neizmerno žalim pale žrtve. Pored ovoga u Stricu sam izgubio najboljeg i svog i našeg prijatelja. Sve ćemo ih dostojno osvetiti.“<ref name="leskovackizbornik.rs"/><ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, н. д., стр. 965.</ref> O hapšenju potpukovnika Kalabića, kao i o njegovom pogubljenju, Mihailović je radiogramom 23. decembra 1942. obavijestio i [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|emigrantsku vladu u Londonu]]: {{izdvojeni citat|Nemci su streljali majora Milana Kalabića... Kalabića je Nedić smatrao za svog najboljeg prijatelja... U stvari, Milan Kalabić je bio naš najodaniji saradnik i učinio je velike usluge našoj stvari.<ref>Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv Udbe (drugo izdanje), Sloboda, Beograd, 1975, str. 144.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/269-270.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_13.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje LEGALIZACIJA MIHAILOVIĆEVIH ODREDA]</ref>}} Novinar [[Stanislav Krakov]], sestrić generala Milana Nedića te jedan od njegovih najbližih saradnika za vrijeme okupacije, u svojim ratnim memoarima potvrđuje da je potpukovnik Milan Kalabić, uz znanje predsjednika srpske kvislinške vlade, održavao vezu sa komandantom JVuO generalom Mihailovićem: {{izdvojeni citat|Sve akcije moga ujaka [generala Nedića — prim.] za spasavanje Kalabića bile su bezuspešne, iako je učinio sve što je ljudski bilo moguće da spase svog vernog komandanta, jer je Kalabić sve svoje veze sa Mihailovićem vršio sa znanjem moga ujaka, te služio kao veza za snabdevanje Mihailovićevih odreda.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 454.</ref>}} Krakov navodi i da se oko [[Božić]]a 1942, tj. pred sâm kraj godine, dva puta sastao sa generalom Nedićem. On piše da ga je zatekao u turobnom raspoloženju, citirajući riječi koje je Milan Nedić govorio „samo svojim najbližim i najpoverljivijim saradnicima“: {{izdvojeni citat|«Za [[srpski narod]], za svakog od nas, za mene lično ovo nisu dani [[Vitlejem]]a i mira među ljudima na zemlji. Ovo su dani [[Golgota|Golgote]], dani mučeništva i smrti, ali će dati [[Bog|Svevišnji]] da i za srpski narod dođu dani uskrsnuća. Vidim da je i Draža čuo moj glas i da je razumeo kolika se opasnost nadnela nad Srbijom. Razumeo je i, Bogu hvala, vlada i dalje mir i red. [...] Draža i ja radimo jedan isti posao, ali idemo različitim putevima. Moramo ići razdvojeni jer ne treba neprijatelj da oseti da smo na istom poslu».<ref>Станислав Краков, н. д., стр. 469—470.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} === Saradnja četnika sa Dragim Jovanovićem i Upravom grada Beograda === Tokom 1942. godine, uspostavljen je kontakt i između Draže Mihailovića i [[Dragomir Jovanović|Dragog Jovanovića]]. Dragi Jovanović je od 22. aprila 1941. izvanredni komesar za grad Beograd; u narednim mjesecima preuzeće funkcije upravnika grada Beograda i predsednika beogradske opštine. 25. avgusta 1942. godine, a po zamisli [[SS]]-generala [[Augusta fon Majsnera]], Milan Nedić će ga imenovati za šefa [[Srpska državna bezbednost|Srpske državne bezbednosti]] (SDB). Sa pozicije šefa SDB, budući u rangu i sa ovlašćenjima ministra u Nedićevoj vladi, Jovanović će ''de facto'' komandovati Srpskom državnom stražom do 5. novembra 1943. Nakon što je četnički komandant u martu i aprilu 1942. naredio svojim podređenima da upotrebe uticaj na [[Specijalnu policiju Uprave grada Beograda]] za nemilosrdan obračun sa članovima ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] (“Pomagati svim silama hapšenje komunista”, glasi naredba iz Vrhovne komande JVuO od 21. marta<ref>{{Cite web |title=Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_72.htm |access-date=2022-09-02 |archive-date=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902103450/https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm }}</ref>), 15. avgusta iste godine generalu Mihailoviću je javljeno da je Jovanović kontaktirao izvjesne četničke komandante u Srbiji kako bi "''preko određenog lica javio Čiči važna saopštenja''."<ref>Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 3. do 18. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_145.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103435/https://znaci.org/00001/4_14_1_145.htm |date=2022-09-02 }}</ref> Već 17. avgusta, Mihailović odobrava kapetanu [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] da stupi u kontakt preko inžinjera Bojovića, šuraka Dragog Jovanovića, uz upozorenje: "''Budite oprezni jer Dragi je lopov''." Pet dana docnije, Draža Mihailović naređuje svojim ljudima u Komandi Beograda JVuO (»Jozef« je bio pseudonim za radio-stanicu četničke organizacije u glavnom gradu, kao i za ličnosti na njezinom čelu, poput kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]], [[Mladen Žujović|Mladena Žujovića]] i [[Vojin Andrić|Vojina Andrića]]) da koriste Specijalnu policiju protiv komunista: {{izdvojeni citat|Dobili sigurne izveštaje da se komunisti dobro organizuju u Beogradu kao i da imaju i oružje. Tajno organizujte sve u Beogradu protiv komunista a u prvom redu sokole i policiju. Sad ne birajte sredstva za borbu, a u danom momentu postupite bez milosti protiv njih. Beograd ne sme biti u njihovim rukama.<ref>Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 5. do 21. avgusta 1942. godine http://www.znaci.org/00001/4_14_1_149.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220902103432/https://znaci.org/00001/4_14_1_149.htm |date=2022-09-02 }}</ref>|Depeša Draže Mihailovića od 21. avgusta 1942. godine}} Dragomir Dragi Jovanović je i preko svog ličnog sekretara Anđelka Božinovića pokušao uspostaviti kanal komunikacije sa ravnogorcima generala Mihailovića. Naime, na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. prezentovana je depeša od 28. avgusta 1942. koju je potpisao major [[Žarko Todorović]] (pseudonim »Valter«), komandant Beograda JVuO, u kojoj stoji: „Dragi Jovanović se nudi preko Božinovića pod uslovom apsolutne diskrecije i prividno i dalje neprijateljskog stava. Hteo bi vezu samo preko jednog lica. Mišljenja sam da se iskoristi. Molim odgovorite i molim potpunu tajnost. Upotrebite pseudonim »Adolf« za njega. Kao ministar policije imaće dva pomoćnika, jedno vojno lice bar potpukovničkog čina.“<ref>''Документа са суђења Равногорском покрету'', књига 2, Београд, 2001, стр. 1571.</ref> Mihailović je već sjutradan odgovorio sljedeće: „»Adolf« [tj. Dragi Jovanović — prim.] Ima da pogine, a sada ga koristiti da vidimo šta hoće kao Ministar policije. Napravi se da smo gotovo da se sa njim tajno sarađuje.“ Nakon par dana, Mihailović će »Valteru« iznova potcrtati: „Po pitanju Adolfa poslao sam Vam odavno odgovor iskoristite ga, a zna se šta mu sleduje.“<ref>Раде Ристановић, Милутин Живковић, Милош Чорбић, Радио депеше Југословенске војске у отаџбини 1941‒1942, Институт за савремену историју, Београд, 2021, стр. 626‒627.</ref> Potpisujući se još uvijek kao pukovnik, Mihailović šalje 22. januara 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]]: {{izdvojeni citat|Obratite pažnju na Anđelka Božinovića, policiskog komesara po kome je poslat jedan naš izveštaj od majora Žarka Todorovića za [[Istanbul|Carigrad]]. Izgleda da ga je Uprava Grada Beograda poslala sa nekom specijalnom misijom za račun [[Gestapo|Gestapa]]. Pukovnik Mihailović.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]</ref>}} Na području glavnog grada Srbije, Dragi Jovanović je tokom 1942. održavao vezu i sa kapetanom Sašom Mihajlovićem, koji će majora Todorovića naslijediti na čelu četničke organizacije u Beogradu, i to preko [[Ilije Paranosa]], potpredsednika Beogradske opštine (a ne Paranosa, šefa Specijalne policije UgB) i preko Komande Srpske državne straže, kojom je rukovodio Jovanović u svojstvu šefa SDB. Jovanović se i lično sastao sa Mihajlovićem novembra 1942. na [[Avala|Avali]].<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 233.</ref> Dok se Mihailović sa svojim štabom nalazio u Crnoj Gori, njegova glavna politička veza u Srbiji bio je [[Ilija Mihailović]], bivši predsjednik [[Narodne skupštine]] i predsjednik [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS). Preko njega je Dragi Jovanović, juna 1942. godine, ugovorio sastanak sa Nikolom Kalabićem. Jovanović će o ovom susretu pred istražnim organima izjaviti: „Prvi put sam video jednog čoveka za koga sam znao da je iz okoline D. Mihailovića i član organizacije u leto 1942. i to je bio Nikola Kalabić, docnije komandant gorske garde Draže Mihailovića“.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/220.</ref> Specijalna policija održavala je kontakte sa komandama i obavještajnim punktovima ravnogorskog pokreta Draže Mihailovića po Srbiji. Saradnja sa četnicima obično se negativno odražavala na pripadnike [[Narodnooslobodilački pokret|Narodnooslobodilačkog pokreta]], koji su bili hvatani, zatim kažnjavani na vremenske kazne i kasnije puštani iz [[Logor Banjica|logora na Banjici]]. О njihovom su puštanju po pravilu obavještavane terenske službe Mihailovićeve organizacije koje bi puštena lica najčešće ubijale.<ref>[https://www.pisi.co.rs/content/logor-banjica-1941-1944-i/ Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, knjiga I], Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, str. 54.</ref> Obavještajni organ Vrhovne komande JVuO Nikola Božić (»Artur«), inače pomoćnik [[Božidar Bećarević|Božidara Bećarevića]], šefa Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 25. decembra 1942. informisao je Dražu Mihailovića o sljedećem: {{izdvojeni citat|Jedini čovek od današnjih Srba faktora u Beogradu bio je Dragi Jovanović (u koga se još možemo mnogo i sigurno pouzdati) koji je stalno i pred Nedićevom vladom i Nemcima dokazivao da je prvenstvena i glavna opasnost u zemlji još uvek od komunista i da u tome pravcu treba preduzimati uporno energične mere. U svojim nadleštvima, u Srpskoj državnoj bezbednosti i u Upravi grada Beograda, on je u ovome smislu i jedini nagoveštavao mere. Pre nekoliko dana, uoči svoga odlaska iz Beograda, on je izričito izjavio našem poverljivom čoveku, da je potpuno uspeo da uveri Nemce da su izgrednici u Srbiji još uglavnom i jedino komunisti i da u tome pravcu treba preduzeti mere odmah posle katoličkih Božićnih praznika.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref>}} Po okončanju rata, o vezi Jovanovića i Mihailovića pred isljednicima [[OZNA]]-e sâm Bećarević je izjavio: {{izdvojeni citat|Mnogi organi iz UGB bili su na razne načine povezani sa četničkim organizacijama i posle jednog članka u ‛Ravnogorcu’, koji je donet zajedno sa [[Dušan Simović|Simović]]evom izjavom, nastala su masovna bekstva policijskih organa, a naročito stražara u odrede DM... U vezi sa ovim bekstvima Jovanović je održao 3—4 konferencije sa organima UGB i na njima javno nam saopštio da je on naša veza prema organizaciji DM kao predstavniku legalne jugoslovenske kraljevske vlade u Londonu i da prema tome niko nema potrebe da se lično povezuje. Saopštio je čak i to da je svim četničkim organizacijama izdato naređenje od Vrh. komande DM da ne primaju policijske organe u svoje redove i da ovi moraju ostati na svojim mestima i nastaviti sa borbom protiv KPJ.<ref>IAB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 594–595.</ref>|[[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog otseka Specijalne policije Uprave grada Beograda}} Dragomir Jovanović je 1946. na saslušanju<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, br. 19/7, kut. 1, str. 38.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2022-09-04 }}, str. II/214—215.</ref> pred istražnim organima svjedočio o svom kontaktu sa organizacijom generala Dragoljuba Mihailovića: {{izdvojeni citat|Nisam bio član organizacije DM, ali sam sa istom imao veza i smatrao se isto toliko obavezan kao da sam član... Ja sam od konca 1941. osećao se lično vezan za organizaciju DM. Smatrao sam da je to pravi nacionalni put i da je to ono što sobom nosi budućnost. Smatrao sam da je potrebna koordinacija sa tom organizacijom u borbi protivu komunista. Odmah od početka u Upravi grada Beograda isključio sam na pogodan način svako intervenisanje, odnosno praćenje rada u cilju sprečavanja organizacije DM.|[[Dragomir-Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}} === Zahlađenje odnosa i prekid saradnje === Nemački okupator je sredinom 1942. postepeno započeo proces razoružavanja legalizovanih četnika. Istovremeno, i četnički vođa Draža Mihailović uviđa da legalizacija ima i svojih loših strana. 2. septembra 1942. Draža Mihailović poziva svoje legalizovane četnike sa područja Valjeva da se vrate u šume: {{izdvojeni citat|Legalizacija izgleda da je škodljiva za našu organizaciju, ljudi se uspavaju. U Valjevskom kraju Ljotić, Pećanac i Nemci vršljaju. Neka Neško i Voja preduzmu sve da se što pre bilo legalno ili ilegalno vrate na svoj teren. Novaca imam, nemojte da plate Nedićeve vezuju rad.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_1_163.htm |title=ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XIV, KNJIGA 1 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Major [[Zaharije Ostojić]] u referatu od 4. septembra naglašava da je zbog legalizacije "borbeni duh opao, disciplina takođe. Plate su donele kocku i pijančenja, starešinama su se osladili Nedićevi činovi", a nisu bili retki ni "prijateljstva ni lumperaj sa okupatorom."<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd 1999., str. 222.</ref> Obzirom da nije više bilo potrebe za gušenjem ustanka, okupator je proces razoružavanja legalizovanih četnika u znatnoj meri okončao do kraja 1942. kada je praktično rasformirana formacija pod komandom Koste Pećanca, a legalizovani ravnogorski četnici su se jednim delom ponovo našli u ilegalnom statusu, tj. u šumi, a manjim delom su inkorporirani u Srpsku državnu stražu. Ovo je doprinelo ponovnom jačanju četničke organizacije. 7. novembra 1942. godine Draža Mihailović je raspisom svima u Srbiji izdao naređenje za [[građanska neposlušnost|građansku neposlušnost]]: {{izdvojeni citat|Proglašavam građansku neposlušnost prema okupatorskim vlastima i prema svima vlastima koje su u saradnji sa okupatorom. Za seljake: da više ne daju ni trunku namirnica ni stoke. Da više ne priznaju opštinske uprave. Jedina vlast u selima biće četnička. Predsednicima opština i opštinarima narediti da odmah podnesu ostavke a drugi se ne smeju primiti. Naterati ih da pobegnu u šumu. Naterati ih svima sredstvima da izvrše ova naređenja. Najstariji četovođa je kdt sela. Predsednik opštine i odbornici ako se plaše, neka dadu svoje. Neka se sve sakriva i neka građanska neposlušnost plane jednovremeno u svim selima od 12. o.m. Činovnici sviju struka neka sabotiraju rad, i sve natraške rade što je na štetu neprijatelja i Nedićevog upravnog sistema, činovnici da znaju da će veštim sabotiranjem i naopakim radom mnogo doprineti pobedi. Radnicima preporučiti sabotažu u svakom pogledu. Građanskom življu preporučiti prezir okupatora i svih onih koji za njega rade.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 299, reg. br. 14/1: knjiga predatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 7. do 23. novembra 1942.</ref>|[[Dragoljub Mihailović|Draža Mihailović]]}} Opisujući konsekvence sprovođenja njemačke odluke o raspuštanju legalizovanih četničkih odredâ, [[Paul Bader]], komandujući general i zapovjednik u Srbiji, na sastanku Štaba Komande Jugoistoka 7. decembra 1942. godine, između ostalog, izjavio je sljedeće: {{izdvojeni citat|U borbi protiv Mihailovićevog pokreta postigli smo nove uspehe. Oko 10.000 četnika se borilo na našoj strani, a od toga se polovina povukla u šumu. Četvrtina, oko 4.000 ljudi je razoružana. Ostatak, oko 4.000 ljudi, još je uz nas. Cela građanska neposlušnost, koju je proglasio Mihailović, bio je samo udarac po vodi. Najavljene pretnje merama odmazde delovale su. Streljanja već i onih lica koja su osumnjičena za sabotažu pokazala su da su naše metode bile ispravne.<ref>NAW, Mf, T—312, Roll 468, fr. 8057753—56.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 328.</ref>}} Krajem 1942. dolazi do formiranja Prvog [[Kosovo|kosovskog]] korpusa JVuO (Gorski štab br. 127) sa četiri brigade: [[Laplje Selo|Lapska]], [[Gračanica (općina)|Gračanička]], [[Gnjilane|Gnjilanska]] i Leteća. Korpusom je komandovao kapetan [[Živojin Marković]]. U naređenju od 12. novembra 1942. godine, kapetan Marković zahtijeva od svih stanovnika, kao i od svih legalnih odredâ na pomenutom području, da se stave pod njegovu (tj. četničku) komandu: „Dosadašnje opštinske uprave i novi poredak uveden od generala Nedića, više se ne priznaje. Oni koji odbiju ovo naređenje, smatraće se izdajnicima.“<ref>Vojni arhiv, Četnici Draže Mihailovića 1941 – 1945, ČA – 101 – 1 – 76.</ref><ref>Ненад Миодраг Антонијевић, Ратни злочини на Косову и Метохији 1941-1945 годинe. Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, Београд, 2015, стр. 462.</ref> Vredi napomenuti da Nemci 1942. nisu mnogo toga učinili na pacifikaciji Mihailovićevih četnika koji nisu bili legalizovani. Legalizacija većeg dela Mihailovićevih snaga 1942. omogućila je ovom korpusu da izbegne uništenje koje je bilo vrlo izvesno krajem 1941. i da nastavi borbu protiv partizana koje su četnici Draže Mihailovića smatrali najznačajnijim neprijateljem, nadajući se da se partizanski pokret neće više reorganizovati i oporaviti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/272-273.</ref> === Saradnja majora Jezdimira Dangića sa Nedićevom vladom i Nijemcima === {{main|Borbe za Istočnu Bosnu 1942.}} Major [[Jezdimir Dangić]] spadao je u red četničkih komandanata koji se nisu u potpunosti podvrgli komandi pukovnika Draže Mihailovića, iako su bili pod njegovim rukovodstvom. Mada je komandno bio podređen Draži Mihailoviću, Dangić je paralelno blisko sarađivao sa Milanom Nedićem. Dangićeva saradnja sa kvislinškom upravom u Srbiji datira još iz vremena Saveta komesara [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. Zapravo, Dangić je još sredinom maja 1941. pristupio kvislinškoj Srpskoj žandarmeriji. Međutim, 16. avgusta 1941. Dangić je prešao u [[Istočna Bosna|istočnu Bosnu]] gde je na osnovu uputstava Draže Mihailovića uspeo da stavi pod svoju komandu i reorganizuje sve pročetničke grupe. Dolaskom generala Milana Nedića na čelo Vlade narodnog spasa, 29. avgusta 1941. godine, odnosi između Beograda i Dangićevog štaba u istočnoj Bosni još više su se poboljšali, budući da je uspostavljena stalna veza koja je redovno funkcionirala. Nedić je pomagao Dangića svim sredstvima, šaljući mu oružje, municiju, obuću, odjeću, hranu, čak i pojedine oficire. General Nedić je 25. septembra 1941. izdao naređenje komandantu Srpske žandarmerije generalu [[Stevan Radovanović|Stevanu Radovanoviću]] (Radovanović će na tom položaju naslijediti pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], koji postaje njegovim zamjenikom), da poboljša veze sa Dangićevim štabom i da ga pomaže u svakom pogledu.<ref>AVII, Nća, k. 125, reg. br. 1/17-16.</ref> U međuvremenu, Dangićevi su četnici počeli trpjeti poraze u sukobima sa partizanima, a nametnuta im je i borba sa [[Ustaše|ustašama]]. Usljed bojazni od uništenja, Dangić intenzivira saradnju sa Nedićem od koga dobiva preporuku za sastanak sa Nijemcima u Beogradu. Draža Mihailović je znao za Dangićevu namjeru da se sastane sa njemačkim oficirima i odobrio je, što će na [[Beogradski proces|svom suđenju]] i potvrditi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/274-276.</ref> Prema izvještaju beogradske jedinice [[Abwehr]]a od 29. septembra 1941, zasnovanom na izvještajima jednog pouzdanika koji je bio u dodiru s njim, Dangić je praktički od svog dolaska u [[Bosna (oblast)|Bosnu]] održavao kontakte s Nedićevom administracijom koja ga je podupirala. U izvještaju se navodi da je Dangić imao i »dobre odnose s Nijemcima i da je činio sve kako bi izbjegao sukob između svojih trupa i Nijemaca.«<ref>Mikrofilm br. T-314, rola 1457, snimci 702-704, 711-712.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_46.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLUČAJ MAJORA DANGIĆA]</ref> Još od 16. avgusta 1941, kada je stigao u istočnu Bosnu, major Jezdimir Dangić je, preko kvislinških struktura Aćimovića i Nedića, otpočeo kontakt i s Nemcima, a zatim direktne pregovore između dve strane. Već 25. avgusta Dangić, u ime Štaba Bosanskih četničkih odreda, piše pismo Nemcima u [[Zvornik]]u, nudeći im predaju oružja pod uslovom da oni ili Italijani okupiraju područje istočne Bosne. Isto tako čine i njegovi potčinjeni, Aćim Babić i [[Boško Todorović]]. Aćimović i Nedić su vezu sa Dangićem održavali preko majora Momčila Matića, kapetana Bogdana Dakića i poručnika Kamenka Jeftića, dok je Dangić s Centrom [[Abwehr|Abver]]a u Beogradu i njegovim predstavnikom kapetanom dr [[Josef Matl|Jozefom Matlom]] bio u vezi preko kapetana Rista Ćukovića i poručnika Branka Kujačića. Ćuković je u isto vreme bio i nemački poverenik i slobodno se kretao od Zvornika do Beograda. Obostrana želja za postizanjem sporazuma iskazana je bila na posljednjim održanim sastancima četničkih predstavnika s pripadnicima Abvera, 20. i 30. decembra 1941. godine.<ref>[https://znaci.org/zb/4_12_2_23.htm Izveštaj opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu]</ref> General [[Paul Bader]], vojnoupravni komandant Srbije, razgovarao je u Beogradu sa Milanom Nedićem, 19. januara 1942. Glavna tema razgovora ticala se mogućnosti saradnje sa četnicima Jezdimira Dangića. Bader iznosi da je Nedić na sastanku iskazao vrlo povoljno mišljenje o ovoj mogućnosti: {{izdvojeni citat|Nedić je još jednom preuzeo izvesno jemstvo za Dangićevu iskrenost i vernost, a za sebe lično je tvrdio da će i on nepokolebljivo stajati uz Nemačku. Nedićeva izlaganja bila su duboko ozbiljna i, kako izgleda, intimno iskrena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1144&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001139—001140.] <br /> ({{jez-njem|"Er übernahm nochmals eine gewisse Bürgschaft für die Aufrichtigkeit und Treue von Dangić und versicherte für sich persönlich, dass auch er unverbrüchlich zu Deutschland stehen wollte. </br> Die Ausführungen von Neditsch waren von grossem Ernst und anscheinend von innerer Aufrichtigkeit getragen."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/279.</ref>}} General Paul Bader je održao ovaj sastanak sa generalom Milanom Nedićem, kako bi od njega dobio neke bliže podatke o Dangiću i njegovim četnicima, znajući da između Dangićevog štaba i Nedićeve vlade postoje kontakti i bliska saradnja na planu borbe protiv partizanskih odreda. Na pitanje opunomoćenog komandujućeg generala upućeno Nediću, kakav je njegov stav prema Dangiću, Nedić je izjavio da u njega ima najveće poverenje: {{izdvojeni citat|Dangić je iz Bosne i bori se samo da bi zaštitio svoj rodni kraj od ustaških i hrvatskih nečoveštava. On nije ni bandit ni buntovnik. On je izjavio da neće da se bori protiv nemačkih oružanih snaga. On bi se bezuslovno potčinio Nemcima i borio se na njihovoj strani protiv ustanka, ako bi imao jemstvo da će njegovi zemljaci u Bosni biti zaštićeni od hrvatskih posezanja. Između Dangića i Mihailovića nije nikad postojala veza, jer njih dvojica u svom delanju polaze od sasvim različitih shvatanja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Dangić wäre aus Bosnien und kämpfte nur für den Schutz seines Heimatsgebietes gegen die Unmenschlichkeiten der Ustaschas und der Kroaten. Er wäre weder ein Bandit noch ein Aufständischen. Er hätte erklärt, dass er nicht gegen die deutsche Wehrmacht kämpfen wollte. Er würde sich den Deutschen unbedingt unterstellen und an ihrer Seite gegen einen Aufstand fechten, wenn er die Gewähr hätte, dass seine Landsleute in Bosnien gegen Übergriffe der Kroaten geschützt würden. </br> Zwischen Dangić und Mihailović hätte nie ein Zusammenhang bestanden, weil beide von einer ganz verschiedenen Auffassung aus handelten."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/277.</ref>|[[Milan Nedić]]}} Prema Nedićevom tumačenju, Dangić je privrženik ideologije „[[Velika Srbija|Velike Srbije]]“. „On je ubeđen da se to može postići samo u vezi i pod zaštitom Nemačke. Jugoslaviju, naprotiv, smatra za promašenu konstrukciju, koja ne bi smela da se ponovi.“<ref>AVII, Mikroteka, N-T-501, rol. 256, mf. 1136-1140. Zapisnik sa sastanka između Nedića i Badera od 19. I 1942, kome su prisustvovali i Nedićev savetnik Miloš Banković i šef komandnog štaba vojnoupravnog komandanta Srbije Erih Keviš.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Die Ideologie, wie Neditch es nannte, wäre bei Dangić ein Grosserbien. Er wäre überzeugt, dass dies nur in einer Verbindung und unter dem Schutz Deutschlands zu erreichen wäre. Er hielte Jugoslavien dagegen für eine verfehlte Konstruktion, die nicht wiederholt werden dürfte."}})</ref> Tom prilikom, general Nedić je nastojao ubijediti generala Badera u neupitnu lojalnost majora Dangića njemačkom okupatoru i kvislinškoj vladi u Beogradu: {{izdvojeni citat|Njegov bi uticaj u Bosni mogao biti vrlo jak. Mogao je [Dangić], dakle, okupiti oko sebe onoliko ljudi koliko mu je potrebno u bilo kojem trenutku. Kada bi mu njemački Wehrmacht naredio da krene u borbu protiv komunista bilo gdje u Staroj Srbiji, on bi to svakako učinio, sam ili zajedno s njemačkim trupama. U stanju je da prikupi potrebne snage u bilo kojem trenutku. On, Nedić, bio je uvjeren da će Dangić ostati vjeran sadašnjoj srpskoj vladi i raditi za nju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1142&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001138.] <br /> ({{jez-njem|"Sein Einfluss in Bosnien wäre sehr stark. Er könnte daher jederzeit soviel Leute um sich sammeln, wie er brauchte. Wenn ihm von der deutschen Wehrmacht befohlen würde, an irgend einer Stelle auch in Alt–Serbien den Kampf mit den Kommunisten aufzunehmen, so würde er das unbedingt tuen, allein oder mit deutschen Truppen zusammen. Er könnte dazu die erforderlichen Kräfte jederzeit aufbringen. Er, Neditch, wäre überzeugt, dass Dangić der jetztigen serbischen Regierung treu bleiben und sich für sie einsetzen werde."}})</ref>}} Dangić je stigao u [[Beograd]] 31. januara 1942. sa Perom Đukanovićem, članom četničke Privremene uprave u istočnoj Bosni, na sastanak sa načelnikom Operativnog štaba nemačkog opunomoćenog komandanta u Srbiji pukovnikom Erihom Kevišem (Erich Kewisch). Dangić je bio spreman priznati nemačku vojnu upravu u istočnoj Bosni, i boriti se protiv partizana. Zauzvrat, tražio je da ustaške i domobranske jedinice napuste taj prostor. Prilikom prvog razgovora Nedić i Dangić su zaključili da se mir u istočnoj Bosni može uspostaviti samo suradnjom četnika sa Nijemcima. [[Datoteka:Mihailovićevi oficiri sa Nemcima.jpg|minijatura|Dangić i drugi četnički oficiri na pregovorima sa Nemcima u Beogradu.]] O ovim pregovorima govori izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 5. februara 1942. komandantu oružanih snaga na Jugoistoku o toku pregovora s četničkim majorom Dangićem u Beogradu: {{izdvojeni citat|Iz tog razgovora proizašla je principijelna saglasnost u pogledu namere da se u istočnoj Bosni, a samim tim i u Srbiji, uspostavi mir, da se prestane s masovnim ubijanjem, kao i jasno saznanje da bi se to moglo ostvariti samo u saradnji nemačkih oružanih snaga sa Dangićem. Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. On je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da Nedić zastupa isto mišljenje poznato je.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.] <br /> ({{jez-njem|"Sie ergab die grundsätzliche Ubereinstimmung der Absicht, in Ost–Bosnien und damit auch in Serbien Ruhe zu schaffen, das Massenmorden zu beenden und die klare Erkenntnis, dass das nur in der Zusammenarbeit der deutschen Wehrmacht mit D. erreicht werden könnte. D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 111.</ref>}} Nemački general Bader, opunomoćeni zapovednik Srbije, bio je spreman prepustiti Dangiću osiguranje graničnih kotareva NDH na prostoru koji omeđuju reke [[Sava]], [[Drina]] i [[Bosna]], ali je za bilo kakvu promenu statusa istočne Bosne bila neophodna saglasnost [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]. Major Dangić je uvjeravao njemačke oficire u neraskidivost svog savezništva sa predsjednikom srpske kvislinške vlade generalom Nedićem: {{izdvojeni citat|Na kraju razgovora rekao je da bi kao apsolutni pristalica Nedića morao znati da li se Nedić slaže s jednim takvim uređenjem i da li mu za to daje svoju moralnu podršku. Zbog toga je generalštabni pukovnik Keviš predložio Dangiću da odmah s njim, pod njegovom ličnom zaštitom, pođe za Beograd da bi porazgovarao s Nedićem. Dangić je na to pristao.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 001090.] <br /> ({{jez-njem|"Zum Schluss der Besprechung sagte er, dass er als unbedingter Nedić–Anhänger wissen müsse, ob Nedić mit einer solchen Regelung einverstanden sei und seine moralische Unterstützung dazu gäbe. Infolgedessen schlug Oberst i.G. Kewisch vor, D. solle sofort mit ihm und unter seinem persönlichen Schutz nach Belgrad mitkommen, um mit N. zu sprechen. D. war einverstanden."}})</ref><ref name="Izveštaj">[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu]</ref>|Izveštaj Opunomoćenog komandanta u Srbiji od 11. februara 1942. komandantu Jugoistoka o toku pregovora s majorom Dangićem u Beogradu}} [[2. 2.|2. februara]] [[1942]]. nemački general Bader je pozvao predstavnike NDH, ministra [[Vjekoslav Vrančić|Vjekoslava Vrančića]] i [[hrvatsko domobranstvo|domobranskog]] pukovnika [[Fedor Dragojlov|Fedora Dragojlova]] u Beograd, na pregovore sa Dangićevim izaslanicima. Dangić je bio spreman priznati nemačku komandu, a uslovno i suverenost NDH. Predstavnici NDH su odbili bilo kakvu mogućnost prepuštanja vlasti četnicima u istočnoj Bosni i pregovori su okončani bez rezultata. Ovo je rezimirao Paul Bader: {{izdvojeni citat|Dakle, nije uspelo da se hrvatski zastupnik ubedi u to da bi jedno neznatno odstupanje od hrvatskih suverenih prava, pod mojom komandom, bilo za zemlju i za prestiž hrvatske države bolje nego jedan uspeli ustanak, koji bi mogao ovladati najvećim delom zemlje i koštati stotine hiljada ljudskih života. Zbog toga mi je izgledalo besciljno da nastavim dalje razgovore sa Dangićem.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_23.htm Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 143-146.</ref>}} O pregovorima Jezdimira Dangića sa predstavnicima nemačkog okupatira i kvislinške vlade bila je obaveštena i četnička Vrhovna komanda, odnosno Draža Mihailović, zahvaljujući izveštaju poručnika Slobodana Vranića, koji je bio obavešten od strane učesnika o sastanku u kvislinškom Ministarstvu unutrašnjih poslova 1. februara 1942, na kojima je predlagano inkorporiranje istočne Bosne kvislinškoj tvorevini u Srbiji. Nakon što se predstavnici NDH nisu složili sa menjanjem granica, Dangić i predstavnici Nedićeve vlade su se složili da će se "ovo pitanje za izvesno vreme, a najdalje za mesec dana ponovo staviti na dnevni red". U Vranićevom izveštaju se ističe da "okupator pomaže našu borbu", aludirajući na borbu četnika u istočnoj Bosni protiv snaga NOP-a, i dodaje se da je odlučeno da bosanski četnici "iz Srbije dobiju pomoć u ljudstvu i materijalu", uz posredstvo Nedićeve vlade.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_56.htm Zbornik NOR-a, XIV/1, Beograd, 1981.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101180806/https://znaci.org/00001/4_14_1_56.htm |date=2023-01-01 }}, str. 151-154.</ref> U izvještaju koji je 18. februara 1942. ministru vanjskih poslova [[Galeazzo Ciano|Galeazzu Cianu]] iz [[italija]]nskog poslanstva u glavnom gradu Srbije uputio [[Francesco Giorgio Mameli]], specijalni izaslanik i opunomoćeni ministar u Beogradu, o odnosima na liniji Mihailović—Nedić—Njemci kaže se sljedeće: {{izdvojeni citat|Draža Mihailović: Najpoznatiji vođa pobunjenika. Nijedna akcija nemačka ili srpska nije uspela do sada da ga zarobi. Ne zna se tačno gde je. Neke informacije ukazuju da je čas u Srbiji čas u Bosni. Nedić (i Nemci iza njega) imali su sa Dražom Mihailovićem duge i komplikovane pregovore potvrđene u dramatičnoj polemici sa Radio Londonom. Imenovan nakon toga od strane vlade u Londonu za ministra vojnog, postao je neprijatelj broj jedan. Bilo kako bilo, Nedić preko Dangićeve grupe održava direktne i indirektne kontakte sa njim. U složenoj igri snage Draže Mihailovića vrše ,jugoslovensku‘ akciju izvan Srbije, pokušavajući da podstaknu pobune u Hrvatskoj delujuću na [[Vlatko Maček|Mačekove]] elemente, bez da se suprotstavljaju programu ,Velike Srbije‘ na kojem su se Nedić i druge grupe ograničile.<ref>DDI, Mameli a Ciano, serie IX, vol. VIII, d. 283, 319.</ref><ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 100-101, фус. 46.</ref>}} Neposredno pred Dangićevo hapšenje, Draža Mihailović je 9. aprila 1942. obaviješten depešom da pregovori Dangića i Nijemaca odlično napreduju: {{izdvojeni citat|Dangić tražio novčanu pomoć i dobio 2 miliona. Pomoć u ljudima i oružju radi suzbijanja partizana obećana. Nemci mu stavili do znanja da će sav teren očišćen od partizana imati u potpunoj vlasti. Ovo za naše ravnanje.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_69.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. marta do 18. aprila 1942. godine]</ref><ref>[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 40.</ref>}} Dangićevi kontakti sa nemačkom obaveštajnom službom nisu prekinuti posle prvih pregovora u Beogradu koji nisu dali rezultate zbog protivljenja NDH, iako četnici pod njegovom komandom i dalje nisu istupali protiv nemačke oružane sile. Dangić je i nakon toga nastavio da održava kontakte i saradnju sa kvislinškim formacijama u Srbiji i okružnim načelnicima u severozapadnoj Srbiji. Dangić je tokom februara i marta nekoliko puta lično dolazio u Beograd i sastajao se sa Milanom Nedićem. Nemci su se počeli pribojavati, zbog njihovog neispunjenja Dangićevih bezbednosnih očekivanja, da će italijanska Vrhovna komanda na Dangićev poziv odlučiti da italijanska vojska zauzme istočnu Bosnu. Kako bi preduhitrili ovakvu mogućnost, Nemci su u noći 11-12. aprila 1942. uhapsili Dangića u Rogatici i prebacili ga u Beograd, a potom sproveli u zarobljeništvo.<ref>[https://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, n.d.], str. I/283-284.</ref> Major Mladen Mladenović, potonji komandant Čegarskog korpusa JVuO, u depeši Vrhovnoj komandi od 21. aprila 1942. iznosi veoma nepovoljnu ocjenu o Dangićevom ukupnom radu u istočnoj Bosni, kao i o njegovim pregovorima sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]]: {{izdvojeni citat|Dangić je izbegao da primi moje postavljenje i time izvrši naređenje k-ta. Zbog toga je otišao i u opšte se nije obazirao na moje prisustvo. U Bgdu je vodio pregovore sa Ljotićem, Nedićem i Nemcima a i pisao je pismo Hitleru ne dajući nikome obaveštenje o svom radu u Bgdu. Poslednji moj zaključak je da je on (drug) i Ljotića i Nedića te je prihvatio da Ljotić uređuje pozadinu. Prema izvesnim znacima počeo je da izdaje k-tovu organizaciju i ljude pa svakom preti opasnost hapšenja. Sada je cela akcija u Bosni propala i ustaše su posele celu Bosnu do Drine. Prema mom izveštaju Dangić nije povukao konzekvence za svoj rad i dvoličnu ulogu te je zaslužio najtežu kaznu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_81.htm Izvod iz knjige poslatih i primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića od 20. aprila do 10. maja 1942. godine]</ref>}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1943. == {{izdvojeni citat|Svi državni činovnici, pa i činovnici uprave grada Beograda, pojedinačno su držali veze sa pojedinim ljudima iz organizacije Draže Mihailovića i svi su bili uvereni da na taj način najbolje odgovaraju svojoj nacionalnoj dužnosti, smatrajući da je to organizacija koju pomaže i podržava legalna jugoslovenska vlada u inostranstvu.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|Iz svjedočenja [[Dragomir Jovanović|Dragomira Jovanovića]] na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine}} {{izdvojeni citat|Mihailoviću je pošlo za rukom da iskoristi Nedićevu vlast, pa da stvori u Beogradu i Srbiji neku vrstu paralelne vlade, što nam je otežavalo da hapsimo četnike. Pa ipak, njihova snaga nije bila tolika, da bi mogla da predstavlja ozbiljniju opasnost po nas. Mi smo se, razume se, borili protiv te pojave.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} General Mihailović je [[2. 3.|2. marta]] 1943. godine, u jeku [[Operacija Weiss|četvrte neprijateljske ofanzive]], naredio svim svojim komandantima u Srbiji uništenje komunista uz pomoć [[Srpska državna straža|Nedićeve policije]]: {{izdvojeni citat|Komunista je u Srbiji ostalo vrlo malo. U Zapadnoj Bosni uništavamo ih svakoga dana. U ljutoj nevolji drug Tito poziva na ustanak i zbog toga su se povampirile pojedine grupice. Zato najenergičnije zahtevam i naređujem da svaki na svojoj teritoriji uništi i poslednje ostatke komunista i izvesti me do 25 marta o izvršenju. Dokažite tim lupežima da u narodu nemaju nikoga i da im je jedino oružje bilo laž i propaganda. Skrećem pažnju da ima prostorija gde su komandanti na svom mestu i da nema nijednog komuniste. Za ovo uništenje iskoristiti Srpsku državnu stražu do maksimuma, jer komunisti rade protiv nas u Gestapou.<ref name="Saslušanje">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Mihailovićeva depeša 921 od 2. marta 1943.}} General Milan Nedić je generala Mihailovića smatrao velikim rivalom, stoga mu je odgovaralo što se Draža Mihailović skoro godinu dana, od juna 1942. do maja 1943, nalazio van Srbije, u štabu [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] nadomak [[Kolašin]]a. Iako Nediću nije odgovaralo da se organizacija Draže Mihailovića intenzivno širi po Srbiji od kraja 1942, nije ništa činio kako bi se angažovao u hvatanju Mihailovića i njegovog štaba nakon Mihailovićevog povratka u Srbiju. {{izdvojeni citat|Narod je ogorčen, a naša stvar je u pitanju i tim više što je ovde svima znano da kraj kvislinških vlasti u [[Sopot]]u sedi i komandant sreza [[Kosmaj|kosmajskog]] sa dugom kosom i bradom i deli vunu sa načelnikom sreza, a svoje komandante i četovođe doziva u sresko mesto radi dogovora. Ađutant komandanta 4. brigade GG. [Gorske garde — prim.] Raka Savović takođe sedi u Sopotu, a što je najteže, svi znaju i o tome naveliko pričaju da u Sopotu sedi i radi neki Dobra koji je naš oficir za vezu sa Nemcima. Obična je stvar da komandanta sreza prate žandarmi iz Srpske državne straže. Vrlo je česta pojava da se skoro svaki od starešina, a naročito Obradović i Nikolić, čak i Soluncima i članovima Narodnih ravnogorskih odbora, obraćaju rečima: '''Jebem vam majku partizansku, svi ste vi partizani, sve ću vas pobiti i poklati'''.<ref>[https://znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]</ref><ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga I, Beograd, 1999, str. 312–313.</ref>|Četnički izveštaj iz sredine 1943. godine o stanju Gorske kraljeve garde u okolini Beograda}} U radiogramu koji je Vrhovnoj komandi JVuO 26. februara 1943. poslao komandant 2. ravnogorskog korpusa poručnik [[Predrag Raković]], Draža Mihailović je obaviješten o tome da su četnicima, navodno bez znanja njemačkih obavještajnih strukturâ, svoje usluge ponudili visoki dužnosnici kvislinške uprave iz glavnog grada okupirane Srbije. Konkretno, riječ je o [[Dragomir Jovanović|Dragom Jovanoviću]] i [[Boško Bećarević|Bošku Bećareviću]]; Raković stoga sugeriše Mihailoviću: „Moje mišljenje iskoristiti ih dok su nam potrebni a posle [rata] im suditi.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 293, registarski broj 3/1.</ref> [[Specijalna policija Uprave grada Beograda]] (SP UgB) sarađivala je sa četnicima i u konkretnim akcijama protiv pripadnika Narodnooslobodilačkog pokreta. Čačanska brigada 2. ravnogorskog korpusa JVuO (pod komandom Predraga Rakovića), 70 agenata Specijalne policije i pripadnici SDS uhvatili su 28. februara 1943. u [[Вапа (Чачак)|selu Vapi]] četiri člana Okružnog komiteta KPJ za [[Čačak]] (kasnije su ih sve streljali) i zaplenili partijske materijale i arhivu komiteta. O tome je komandant Čačanske brigade kapetan [[Milorad Ristović]], 3. marta 1943, obavestio Dražu Mihailovića istakavši da je ta akcija u saradnji sa SDS »najveći uspeh čišćenja u ovom delu Srbije«.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 289, reg. br. 9/1.</ref> Istog dana je i poručnik Raković, komandant 2. ravnogorskog korpusa, javio Mihailoviću o zarobljavanju ove grupe i predaji zaplijenjene arhive Specijalnoj policiji UgB: „Sada se radi na uništavanju komunističkih simpatizera. U s. Vapi (3 km od Čačka) pre 7 dana pohvatan je okružni komitet komunističke organizacije. Krili su se u jednoj zemunici izgrađenoj potpuno pod zemljom u čisto komunističkom selu Vapi. Uhvaćena su 4 člana koji su sačinjavali ceo Okružni komunistički komitet. Zaplenjeno je: pušaka 4 kom, 1 puškomitraljez, geštetner i 10 kgr. arhive. Arhiva je predata Upravi grada Beograda — Odelenje specijalne policije, radi uspešnog gonjenja svih komunista na celoj teritoriji Srbije koji su imali veze sa ovim komitetom.“<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_67.htm Izveštaj komandanta 2. ravnogorskog korpusa od 3. marta 1943. Draži Mihailoviću o borbi protiv pripadnika NOP-a i pregovorima sa predstavnicima nemačkih okupacionih trupa]</ref> Na ovo Mihailović odgovara: {{izdvojeni citat|Zbilja ste postigli veliki uspeh u s. Vapi. Vidi se iz samih funkcija potčinjenih komunista... Ako ima interesantnih stvari u njihovim knjigama i propagandnom materijalu, pošaljite mi hitno.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 297, reg. br. 1/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]</ref>|Depeša generala [[Dragoljub Mihailović|Draže Mihailovića]] od 4. marta 1943.}} U periodu kada se na čelu Mihailovićeve organizacije u glavnom gradu Srbije (Komanda Beograd JVuO) nalazio major [[Žarko Todorović]], postojala je težnja da se sa vođstvom [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]] uspostavi saradnja. Razgovori su vođeni preko Vladimira Andrića, jednog od načelnika u vladi Milana Nedića, osobe bliske ruskoj emigraciji prije rata. Prema podacima njemačke obavještajne službe, sklopljen je dogovor na [[Antikomunizam|antikomunističkoj]] osnovi između generala Mihailovića i generala Gontareva, jednog od komandanata RZK, i važio je od maja 1942. do avgusta 1943. godine. Zbog ovih konekcijâ, [[Gestapo]] je u februaru 1943. godine uhapsio Žarka Todorovića i majora [[Pavla Babca]] sa četničke strane, kao i generala Gontareva i nekolicinu oficira RZK.<ref>Istorijski arhiv Beograda, BDS, B-921, dosije Babac Pavle.</ref><ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 463, 675.</ref> U zborniku ratnih sjećanja pripadnikâ Ruskog zaštitnog korpusa, objavljenom u [[New York|New Yorku]] 1963. godine pod naslovom ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' (“Ruski korpus na Balkanu u vrijeme Drugog velikog rata 1941–1945”), data je generalna ocjena međusobnih odnosâ RZK i JVuO u razdoblju okupacije Srbije: {{izdvojeni citat|Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu izvodile nikakve neprijateljske akcije protiv četnika generala Draže Mihailovića, već su, naprotiv, uvek bile spremne da im ponude svaku pomoć i saradnju, iako sâm general nije, u početku, razumeo naše motive i izbegavao je komunikaciju sa komandantom i jedinicama Ruskog korpusa. No, ubrzo je i on shvatio da su nam zajednički glavni smrtni neprijatelj komunisti na čelu sa Titom. Ovi četnički odredi su se borili ili protiv Nemaca, ili zajedno sa Nemcima, delovima Ruskog korpusa, „ljotićevcima“ a protiv Titovih crvenih partizana, ili bi iznenada napadali „ljotićevce“ ili slabe delove Ruskog korpusa, kojima su se stalno obraćali za pomoć, uglavnom u municiji, i ova im nikada nije bila odbijena. Jedinice Ruskog korpusa nikada nisu napale četnike, ali su, delujući zajedno, uvek morale biti na oprezu i držati uši otvorene.<ref>Vertepov, Dmitriĭ Petrovich (1963). ''Русский Корпус на Балканах во время II Великой Войны 1941–1945 г.г.'' New York: Nashi vesti, 1963, p. 20. <br /> ({{jez-rus|"Части Русского Корпуса никогда не вели никаких неприятельских действий против четников генерала Дражи Михайловича а, наоборот, всегда были готовы оказать им любую помощь и содействие, хотя сам генерал, в первое время, не понимал наших побуждений и избегал сношений с командиром и частями Русского Корпуса. Но, вскоре, и он понял, что нашим общим главным смертельным врагом являются коммунисты во главе с Тито. Эти четнические отряды воевали то против немцев, то вместе с немцами, частями Русского Корпуса, «льотичевцами», против красных партизан Тито, то, вдруг, нападали на «льотичевцев» или на слабые части Русского Корпуса, к которым они постоянно обращались за помощью, главным образом, огнеприпасами и никогда не получали отказа. Части Русского Корпуса никогда на четников не нападали, но, действуя совместно, всегда должны были быть начеку и держать ухо востро."}})</ref>}} Posljednja dva [[Legalizovani četnici|legalizovana četnička odreda]] ([[Kosta Pećanac|Pećančev]] odred kojim je komandirao [[Mašan Đurović]] i Mihailovićev odred pod komandom potpukovnika [[Momčila Matića]]) raspuštena su sredinom marta 1943. Većina ljudstva iz ova dva odreda pridružila se Mihailovićevim ilegalnim odredima.<ref name="Jozo Tomasevich 1945"/> Uopšte uzev, najveći dio oficirskog, tj. komandnog kadra (preko 60 lokalnih vojvodâ, pretežno iz [[Južna Srbija|južne Srbije]]) i boraca četničkih odreda Koste Pećanca prešao je pod komandu Jugoslovenske vojske u otadžbini. Između ostalih, ravnogorcima se pridružio i mlađi sin Koste Pećanca Milan Milovanović Pećanac, vojvoda [[Kuršumlija|kuršumlijski]].<ref>Момчило Павловић, Божица Младеновић, ''Коста Миловановић Пећанац 1879–1944. Биографија'', Институт за савремену историју, Београд, 2003, стр. 300—302, 305.</ref><ref>[https://www.pogledi.rs/spisak-pecancevih-vojvoda-koji-su-presli-kod-draze.html Погледи — Списак Пећанчевих војвода који су прешли код Драже]</ref> Budući u posjedu informacija da se vojvodi suhoplaninskom sprema hapšenje, VK JVuO je 27. februara tražila da Đurović na ovo bude blagovremeno upozoren, iako se i dalje nalazio pod „[[Crne trojke|slovom Z]]“. Na putu za [[Crna Gora|Crnu Goru]], vojvodu Đurovića hvataju pripadnici JVuO i sprovode u štab generala Mihailovića. Poslije sastanka njih dvojice, ministar vojske i mornarice u jugoslovenskoj kraljevskoj vladi zaključuje da Mašan Đurović sada „sluša“. U okviru jedinice koja je zadržala naziv Ibarski četnički odred, vojvoda Mašan Đurović se krajem marta 1943. pridružio Mihailovićevim snagama u dolini [[Drina|Drine]] tokom [[Bitka na Drini (1943)|završnog segmenta]] [[Operacija Weiss|operacije »Weiss«]], stavljajući se na raspolaganje majoru [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]]. Drugi dio Đurovićevih četnika pristupio je Javorskom korpusu JVuO, pod komandom kapetana [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]], ostavši tako na terenu na kojem su i do tada operisali ([[Manastir Studenica|studenički]] i [[Deževa|deževski]] srez).<ref>Милутин Живковић, Ратни пут војводе сухопланинског Машана Ђуровића 1941—1943, Лесковачки зборник LIX, Народни музеј Лесковац, 2019, стр. 317—320.</ref> Legalizovani ravnogorski komandant koji se u Nedićevim strukturama najduže održao neotkriven bio je potpukovnik Momčilo Matić. Potpukovnik Matić (pseudonim Kapuco) je u kvislinškom sistemu, kao zapovjednik Drinske grupe srpskih oružanih odreda, igrao veoma bitnu ulogu. Legalizovao se krajem novembra 1941, da bi se održao na poziciji sve do marta 1943. godine. Uprkos teškom položaju, on je uspeo da se održi još godinu dana. Jednu od poslednjih radio depeša poslao je Draži 3. marta 1942: Nedić mi usmeno saopštio 28. februara da dovedem celu grupu u Beograd do 15. marta radi preformiranja, moje je mišljenje radi likvidacije. Nemci to još nisu aminovali. U slučaju da je Nedićeva odluka izvršna, molim za naređenje gde da krenem sa najmanje 200 ljudi.<ref>AVII, ČA, K–293, reg. br. 3/1.</ref> Matić je, dakle, prozreo da ga je Nedić otkrio, ali se nije na vreme sklonio, pa su ga Nemci uhapsili i odveli u logor. Kapetan Nikola Kalabić, komandant Gorske kraljeve garde, izvestio je Dražu 20. marta: Matićeva grupa nije zapravo razoružana, već samo što je jedna četa od 20 ljudi u Bosni... Ostalo ljudstvo [je] upućeno ... po Vašim ranijim instrukcijama delom preko Drine a većim delom preko Uvca i Lima, jedan deo priključio se Zlatiborskoj brigadi i Boži Javorcu. Za ovo kriv je Matić jer se izrekao da će ići u šumu...<ref>AVII, ČA, K–293, reg. br. 4/1.</ref> Sutradan se javio i kapetan Milorad Mitić, komandant Zlatiborskog korpusa: Matić iznenada razoružan i njegov štab. Odmah Nemci pojurili na teren da razoružaju ljudstvo. Uspeli samo u Bajinoj Bašti. Ostalo izbeglo. Većina van granice. Na reonu prihvaćeni. Pet šestina izbeglo.<ref>AVII, ČA, K–293, reg. br. 4/1.</ref> Time su strahovi Njemaca o pridruživanju na frontu u Bosni ostvareni. [[Paul Bader]], njemački komandujući general i zapovjednik u Srbiji, u petnaestodnevnom izvještaju o situaciji u zemlji koji je 19. marta 1943. poslao Komandi Jugoistoka, upozorava na opasnost od pridruživanja kvislinških snaga četničkim jedinicama: {{izdvojeni citat|Nastojanje DM-a da pridobije legalne srpske jedinice koje nose oružje, bilo putem terora ili putem ponuda, traje i dalje. Pri tome privlačna snaga DM pokreta, koji se sada bori protiv komunista u Hercegovini, nije za potcenjivanje u odnosu na nacionalne elemente Srbije. Tako su morala i oba poslednja još postojeća četnička bataljona potpukovnika Matića i Mašana Đurovića biti rasformirana da bi se sprečilo njihovo sadejstvo sa bataljonima DM u Hercegovini i Crnoj Gori.<ref>AVII, NAV—T-501, r. 249, s. 98—104.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3, Dokumenti jedinica, komandi i ustanova Nemačkog rajha: 1. januar — 31. decembar 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 40, str. 184.</ref>}} Istovjetno obrazloženje za razoružanje preostala dva legalna četnička odreda u Srbiji dato je i u izvještaju za mjesec mart, koji je 1. aprila 1943. godine sastavljen u Komandi Jugoistoka. Oficiri Wehrmachta konstatuju da je do razvoja četničke organizacije došlo naročito u unutrašnjosti zemlje, gdje u „nižim seoskim upravnim vlastima“, kao i „među seoskim stanovništvom“, Draža Mihailović ima svoja uporišta: {{izdvojeni citat|Mihailovićevi kontinuirani napori da pridobije pripadnike legalnih srpskih odreda pod oružjem pali su na plodno tlo. Posljednje dvije legalne četničke postrojbe morale su stoga biti raspuštene. Razoružanje raštrkanih odreda samo je djelomično uspjelo zbog nedostatka snaga. Može se očekivati da će se od ostataka ovih odreda oformiti nove bande DM. Mihailovićevi organizacioni štabovi, svaki sa po 40-50 ljudi u obezbjeđenju, jedine su potpuno mobilne snage DM u Srbiji. '''One izbjegavaju bilo kakav sudar sa njemačkom vojskom'''. Oni čak javljaju Nijemcima o pokretima komunista kako bi se izbjegle sabotaže i mjere odmazde.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=806&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frames no. 6290055—56.] ({{jez-njem|"Die Mihailovic–Bewegung gewinnt bei Fortsetzung der Vorbereitung des Volksaufstandes in den unteren ländlichen Verwaltungsbehörden und unter der Landbevölkerung an Boden, weil die Staatswache aus Überwachungegründen zu größeren Einheiten zusammengefaßt werden mußte und so dass Land von Truppen entblößt ist. Die fortgesetzten Bemühungen des Mihailovic, die legalen serbischen Waffenträger für sich an gewinnen, fielen auf fruchtbaren Boden. Die beiden letzten legalen Cetnik–Einheiten mußten daher aufgelöst werden. Die Entwaffnung der verstreut liegenden Abteilungen gelang mangels Kräften nur zum geringen Teil. Es ist damit zu rechnen, daß die Reste neue D.M.–Banden bilden. Die Mihailovic Organisationsstäbe mit ihrer Bedeckung von je etwa 40 – 50 Mann vermeiden als einzige im Augenblick voll mobile Kräfte im serbischen Raum jeden Zusammenstoß mit der deutschen Wehrmacht. Meldungen über Auftreten von Kommunisten werden sogar den Deutschen zugetragen, um Sabotageakte und Sühnemaßnahmen zu vermeiden."}})</ref>|Procjena situacije Komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} 22. marta 1943, nakon što je izašao na položaje kod [[Kalinovik]]a, kako bi lično preuzeo vođenje operacije protiv partizana u [[Bitka na Neretvi|bici na Neretvi]], Draža Mihailović (alias »222«) šalje iz Vrhovne komande JVuO depešu u kojoj naređuje da se u [[Crna Gora|Crnu Goru]] odmah upute trojica četničkih komandanata. Jedan od pozvanih u svrhu „definitivnog uništenja komunista“, bio je i [[Božidar Ćosović-Javorski]], bivši Pećančev vojvoda i komandant legalizovanog Javorskog četničkog odreda, rasformiranog<ref>{{harv|Живковић|2017|p=375}}</ref> sredinom jula 1942: {{izdvojeni citat|Obzirom na sadašnju situaciju naređujem sledeće: Neka Milutin Janković, Božo Javorac i Uroš Katanić svaki sa 500 ljudi naoružanih puškama i puškomitraljezima bez komore dođu i to: Janković u [[Žabljak]], Javorac u [[Šahovići|Šahoviće]], Katanić u [[Kolašin]]. Neka se krenu čas pre, pošto komuniste jurimo sa sviju strana da im nedamo vremena da se ma gde zadrže. Jurimo ih kao lovački psi divlju zver. Ne smemo im dozvoliti da se ma gde zadrže i organizuju narod. Samo tako imaćemo uspeha za definitivno uništenje komunista. Kažite im moju poruku, da će se sada pokazati šta vrede sva trojica. Njihov dolazak biće od istoriskog značaja... Od njihovog brzog dolaska zavisi da li ćemo potpuno uništiti sve komuniste. Inače će se prebaciti u Srbiju.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 548.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Draža Mihailović obavještava 30. marta 1943. iz Kalinovika svoje podređene oficire o dolasku na front četnikâ pod komandom vojvode Đurovića: {{izdvojeni citat|Mašanov odred stigao ovamo. Sa Mašanom videćemo šta ćemo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 113, str. 564.</ref>}} Informišući generala Dražu Mihailovića o stanju na frontu te o snabdijevanju četničkih jedinica od strane italijanskih komandi u Crnoj Gori, major Pavle Đurišić, u izvještaju poslatom 1. maja 1943. godine, piše o otkazivanju slanja planirane delegacije generalu Milanu Nediću. Major Đurišić obavještava generala Mihailovića i o trenutnom mjestu boravka četničkog odreda Mašana Đurovića. Pored toga, Đurišić na originalan način interpretira ulogu »Nedićeve vojske«: {{izdvojeni citat|Deputacija kod Nedića nije otišla. Misao za ovo potekla je kod većine ljudi, koji su uverenja da se crvenima ne može ništa bez pomoći sa strane. Ja sam prihvatio iz razloga što ta '''Nedićeva vojska je Vaša a ne njegova''', a kako su [[Srpski dobrovoljački korpus|Ljotići]] uputili korpus na [[istočni front]], to verovatno ne bi ni došli, jer ih nema. [...] Iz Kolašina Mašanove ljude uputio sam za Šahoviće da se prikupe. Prekjuče dobio sam izveštaj da su [otišli u] Zaton i naredio sam da se vrate, danas tek obavešten sam da nisu tamo i niko ne zna gde su.<ref>AVII, ČA, kut. 132, reg. br. 7/4.</ref><ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 142, str. 651—652.</ref>|Iz izvještaja majora [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]] generalu [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]], 1. V 1943.}} U ratnim memoarima novinara [[Stanislava Krakova]], bliskog saradnika i rođaka generala Milana Nedića, ova epizoda je pomenuta kao logičan nastavak saradnje Pećančevog odreda pod komandom vojvode Đurovića sa Mihailovićevim četnicima. Prema Krakovljevim navodima, predsjednik kvislinške vlade je odobrio Ðurovićevo pristupanje Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Đurović je imao jedan od najvećih Pećančevih odreda sa kojim se nalazio u dolini Ibra i na Raškoj, te je odatle učinio mnoge akcije na spasavanju Srba uništavanih od strane [[Albanci|Arnauta]] sa [[Kosovo|Kosova]], koji su stizali katkad i do samih, pa i preko pretkumanovskih granica Srbije... General Nedić je imao veliko poverenje u njega, smatrao njegov odred kao jedan od retko disciplinovanih i baš mi je isticao kako je Đurović dostavljao odredima Mihailovićevim tu na jugozapadnoj granici pretkumanovske Srbije oružje i municiju, koju mu je Nedić slao. Kada su krajem 1942. godine Pećančevi odredi bili raspušteni naređenjem SS-generala Majsnera, Mašan Đurović, nije hteo da svoj odred raspusti, niti da stupi u Državnu Stražu, jer bi se tada morao da rastane od najvećeg broja svojih ljudi već se uputio sa svojim odredom u Crnu Goru i u martu 1943. stigao je u štab Draže Mihailovića, koji je tada bio u selu Lipovu nedaleko od Kolašina. Iako je bio stavljen pod slovo «Z», on se nije plašio, znajući da je vršio samo rad na spasavanju Srba i da je u svakoj prilici pomagao odrede Mihailovićeve, da lično dođe kod generala Mihailovića. Ovaj ga je lepo primio i kao iskusnog borca protiv partizana, uputio ga je da sa svojim odredom dejstvuje u oblasti Foče protiv komunista. To je bio jedan od retkih odreda Mihailovićevih iz Srbije, koji je hteo da pristane da se bori u Sandžaku [u]mesto na svom ognjištu. [...] Iako se bio odvojio od njega, general Nedić je potpuno shvatio i odobrio prilaženje Đurovića jedinicama generala Mihailovića i čak bio zadovoljan da Mašan nije dozvolio da se njegov odred raspusti.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 343—344.</ref>}} Vlada [[Kraljevstvo Velika Britanija|Velike Britanije]] je u više navrata tokom 1943. godine pokušavala preko jugoslovenske izbjegličke vlade staviti do znanja generalu Mihailoviću da saradnja sa okupatorima i kvislinzima nije u skladu s operativnim planovima savezničkih štabova, kao i da nije u interesu samog četničkog pokreta. U jednoj poruci, tj. »Komunikaciji« od 11. maja, od njega se zahtijeva da prestane sa kolaboracijom sa Nijemcima i Italijanima, odnosno da »primarni objekt pokreta đenerala Mihailovića mora biti otpor Osovini«. Takođe je zahtijevano da se prekine svaka saradnja sa kvislinzima, naročito »kolaboracija sa đeneralom Nedićem«.<ref>AVII, kut. 281, reg. br. 20/1–4.</ref> Istim saopštenjem vlada Ujedinjenog Kraljevstva stavila je do znanja Mihailoviću da će britanski oficiri biti upućeni u štabove NOVJ, i da će se partizanskim jedinicama ukazati materijalna pomoć. Britanski pukovnik [[William Bailey|Stanley Bailey]] je dostavio »Komunikaciju« Mihailoviću 28. maja 1943.<ref>Branko Latas, Pokušaj Britanaca da četnike D. M. pokrenu u akciju protiv Nemaca na Kosovu (1943—1944), „Kosova — Kosovo“ No. 4 (1975), Zavod za istoriju Kosova, Prishtinë/Priština, str. 209.</ref> Budući da je vremenom stekao „iskustvo dobrog pregovarača“, a u dužem periodu je uživao visok ugled kod četničke Vrhovne komande,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> kapetan Predrag Raković je bio osoba kome je komandant JVuO povjeravao delikatne zadatke. Upravo iz ovog razloga, kapetan Raković je bio jedan od ljudi koji su posredovali razgovorima u maju 1943. godine između povjerenika Milana Nedića i [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]] s jedne i generala Draže Mihailovića s druge strane.<ref>Раде Ристановић, Прилози зa биографију равногорског команданта мајора Предрага Раковића: официрски досије војске Краљевине Југославије, Зборник радова Народног музеја Чачак, vol. 49, Чачак, 2020, стр. 130.</ref> Sredinom maja 1943. godine, iz Beograda su, na zahtjev Dimitrija Ljotića, u štab vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] stigli Miroslav Peran i Krešimir Samodol. Obojica [[Hrvati]], Peran i Samodol su bili pripadnici Ljotićevog [[ZBOR]]-a u [[Šibenik]]u u predratnom periodu. Na taj način, veze između Ljotića i Đujića su bile uspostavljene ili čak obnovljene, pa je komandant Dinarske divizije JVuO od proljeća 1943. godine učvrstio radio i kurirske veze kako s vrhovnom komandom Draže Mihailovića, tako i sa kvislinškom vladom generala Milana Nedića. Peran i Samodol — sada u svojstvu obavještajaca Dinarske divizije, s Đujićevim ovlaštenjima — okupili su u Šibeniku, augusta 1943. godine, više od 60 pripadnika antikomunističke omladine. Naoružani od strane talijanskog okupatora, dobivali su prehranu i plaću od 500 lira. Bataljon je bio pod neposrednom komandom vojvode Đujića, i to kao »elitna« jedinica. Četnička komanda Šibenika (komandant potpukovnik Gumzej i načelnik štaba poručnik Kovač) pisala je 25. VIII [[Mladen Žujović|Mladenu Žujović]]u o šibenskim vođama »Zbora«: {{izdvojeni citat|Pred tri mjeseca doputovali su u Šibenik iz Beograda položajni poručnici 5. dobrovoljačkog bataljona Peran Miroslav i Samodol Krešimir, aktivni članovi Ljotićeve [[ZBOR|organizacije »Zbor«]]. Imenovani, uz dobrovoljačku, imaju i legitimaciju [[Organizacija Todt|organizacije »TODT«]]. Po njihovom dosadašnjem nastojanju oko proturanja ideja koje nisu u saglasnosti sa radom dirigovanim od strane jugoslovenskog ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva, a prema prikupljenim provjerenim podacima postoji razlog opravdanoj sumnji da su imenovani upućeni ovamo sa povjerenim naročitim zadatkom. Napred imenovani nalaze se u Splitsko-šibenskom četničkom bataljonu u Žitniću, kao obavještajci [[Dinarska četnička divizija|četničke Dinarske divizije]].<ref>AVII, kut. 215, reg. br. 5/1—5.</ref><ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 268—269.</ref>}} Miroslav Peran se očitovao kao iskreni saveznik njemačkog Wehrmachta, kao što se može zaključiti na osnovu njegove izjave date oficirima [[114. lovačka divizija (Njemačka)|114. lovačke divizije]], a koja je prevedena sa [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]] i dostavljena štabu [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]]: {{izdvojeni citat|Mi, pošteni elementi Sjeverne Dalmacije, bilo Hrvati ili pravoslavci, jedinstveni smo u namjeri da lojalno sarađujemo sa njemačkim Wehrmachtom u borbi protiv neprijatelja cijelog svijeta — komunizma. Naši ciljevi su jasni. Naša je čvrsta želja da naš jadni i napaćeni narod povedemo ka miru i redu. Stoga, molimo njemački Wehrmacht da nas podupre u ovoj borbi što je više moguće. Njegovi neprijatelji na ovom području i naši su neprijatelji. Mi se nalazimo u beskompromisnoj borbi protiv komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=483&broj=979 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000976.] <br /> ({{jez-njem|"Wir ehrlichen Elemente von Norddalmatien ob Kroaten oder Pravoslaven sind nun fest entschlossen einig und loyal mit der Deutschen Wehrmacht an der Bekämpfung gegen den Weltfeind den Kommunismus mitzuarbeiten. Unsere Ziele sind klar. Es ist unser fester Wille, unser armes und gequältes Volk zum Frieden und zur Ordnung zu führen. Wir bitten deshalb die Deutsche Wehrmacht uns in diesem Kampfe so weit als möglich zu unterstützen. Die Feinde der Deutschen Wehrmacht in dieser Gegend, sind auch unsere Feinde. Wir befinden uns im kompromisslosen Kampf gegen den Kommunismus."}})</ref>|Prijevod izjave četničkog vođe Miroslava Perana iz Šibenika (22. septembar 1943. godine)}} [[Prvoslav Odović]], predratni beogradski policajac i zamjenik [[Svetozar Vujković|Svetozara Vujkovića]], upravnika [[Logor Banjica|Banjičkog logora]], redovno je slao izvještaje Vrhovnoj komandi JVuO, odnosno Draži Mihailoviću, koji je preko njega nastojao da izvuče iz logora pripadnike svoje organizacije.<ref>Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, knj. 2, str. 14.</ref> U avgustu 1943. godine, Odović (u tom trenutku šef Predstojništva policije u [[Kruševac|Kruševcu]]; odgovoran za brojna hapšenja i mučenja pripadnika NOP-a) biva uhapšen od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]] zbog saradnje sa četnicima pod komandom [[Dragutin Keserović|Dragutina Keserovića]], u vrijeme sukoba između ljotićevaca i četnika. Okupator ga je internirao u Njemačku, gdje je ostao i nakon rata.<ref>[https://pescanik.net/viktimizacija-zlocinaca/ Milan Radanović: Viktimizacija zločinaca]</ref> Prvoslav Odović je kasnije odselio u [[Australija|Australiju]], gdje će sredinom 1951. godine biti među osnivačima [[Srpske narodne odbrane]] (SNO), jedne od najpoznatijih srpskih antikomunističkih i nacionalističkih organizacija u emigraciji.<ref>[https://www.vesti-online.com/sedam-decenija-ponosne-istorije/ Sedam decenija ponosne istorije]</ref> Veliki problem za funkcionisanje SDS je predstavljala duboka isprepletenost i povezanost mnogih njenih pripadnika sa Jugoslovenskom vojskom u otadžbini. Ovu infiltriranost su hapšenjima pokušavali da preduprede Nemci. Krajem jula 1943. godine, Gestapo će zbog ove saradnje uhapsiti gotovo ceo štab [[Niš]]ke oblasne komande, na čelu sa komandantom pukovnikom [[Filipom Dimitrijevićem]]. Takođe, masovna bekstva stražara i njihov odlazak u ravnogorske odrede u toku 1943. godine kulminiraju. U poternici iz decembra 1943. koju je izdala Komanda SDS, u kojoj se konstatuje broj „aktivnih begunaca“, nalazi se 808 pripadnika Straže.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 372.</ref> Kapetan [[Branivoj L. Petrović]], nakon izvršene inspekcije u Varvarinskom, Resavskom i Ivankovačkom korpusu JVuO, gdje je boravio kao delegat Vrhovne komande, podnio je 1. avgusta 1943. izvještaj generalu Mihailoviću u kome saradnju sa pripadnicima Srpske državne straže konstatuje kao notornu činjenicu, budući da je većina komandanata u tri korpusa bila prethodno legalizirana kod kvislinških vlasti. „S pravom se može reći da u pokretu Ravne Gore postoji i tajna sprega svih Nedićevih oficira, koji se uzajamno drže i pomažu“, žali se kapetan Petrović generalu Mihailoviću. U dijelovima izvještaja koji su posvećeni stanju u Varvarinskom, odnosno Ivankovačkom korpusu JVuO, o relacijama sa SDS-om Petrović zapisuje: {{izdvojeni citat|Srpska Državna Straža je potpuno uz nas i sarađuje sa našim odredima... Na teritoriji ovoga korpusa S.D.S. sarađuje potpuno sa našim odredima.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, dokument br. 182, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 869—878.</ref>}} Kapetan Petrović je rezimirao izvještaj Mihailoviću: „Ljudi koji vode stvari, nepodesni su po svojim moralnim i tehničkim sposobnostima. Narod želi na čelu da vidi svetle i čestite ljude, koji će biti primeri i uzori naših stremljenja. Legalizovani oficiri, bivše vojvode Koste Pećanca i Nedića, zboraši Ljotića i ceo taj elemenat, koji je do juče pod okriljem [[Svastika|hakenkrojca]] činio zulume, ne mogu danas da rade pod simbolom Ravne Gore i Vašeg imena. Narod to ne želi, ne prima, bar na terenima na kojima služe. I u koliko oni budu ostali, stav nepoverenja i rezervisanosti povećaće se.“ Prvorazredno svjedočanstvo o organizacionom jedinstvu četnika Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog kvislinškog aparata predstavlja izvještaj kapetana [[Aleksandra Saše Mihajlovića]] koji je 28. avgusta 1943. godine poslao generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]].<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 1/12 (S-X-214).</ref> Dragocjenost ovog dokumenta, pored toga što je u pitanju primarni izvor, ogleda se i u činjenici da su pomenuti oficiri Jugoslovenske vojske u otadžbini bili veoma visoko hijerarhijski pozicionirani. Naime, general Miroslav Trifunović je bio delegat Vrhovne komande JVuO za Srbiju i jedan od nekolicine četničkih komandanata (pored samog Draže Mihailovića) sa činom generala, dok je kapetan Aleksandar Mihajlović (pseudonim »Willy«) bio komandant beogradskih ravnogoraca od proljeća 1943, nakon što je uhapšen njegov prethodnik major Žarko Todorović, pa sve do završetka okupacije. Kapetan Mihajlović izvještava generala Trifunovića (»Dietrich«): „Pored legalnih jedinica S.D.S. koje su potpuno uključene u našu organizaciju i na koje potpuno računam, organizacija Beogradske brigade (sela) potpuno je sprovedena... Krećemo se slobodno, patroliramo, držimo zasede i uopšte vladamo njima. Ovo mi je taj V Beogradski korpus sa: 1. beogradskom brigadom (sela), 2. brigadom (bataljon S.D.S. i Nedićeva Garda), 3. brigada vatrogasci, 4. brigada (Savso 13) i 5. brigada (razne sportske organizacije). O ovome molim Vas za najveću tajnost, jer vidite da ih nisam ni u svom naređenju Br. 240 izneo ostalim komandantima korpusa mada im verujem kao i sebi.“ Uz 1500 ljudi u ilegali, Mihajlović navodi da su mu „najveće nade“ legalne jedinice SDS i Beogradska brigada JVuO i da „stoga sve ljubomorno čuva[m]“. Mihajlović nastavlja: „Policija U.g.B. [Uprave grada Beograda — prim.] (kvartovski odredi, policiska škola, logor, saobraćajna policija) kompletni su pod mojom komandom. Ovo mi je drugi po sigurnosti adut u rukama.“ S druge strane, kapetan Mihajlović za šefa Specijalne policije UgB [[Iliju Paranosa]] tvrdi da je dvije i po godine bio „glavni inkvizitor naših ljudi“; stoga na preporuke iz Vrhovne komande JVuO za saradnju s njim odgovara da to ne bi bilo uputno, s obzirom da je „cela njegova policija [je] minirana i bez njegove pomoći“, te da osobe poput Paranosa „nikako ne služe na čast niti na ugled našega pokreta“. Kapetan Aleksandar Mihajlović zaključuje da se sa Srpskom državnom stražom ne treba konfrontirati, budući da ona, iz njegove perspektive, predstavlja savezničku vojsku: {{izdvojeni citat|Pre nego što završim molim Vas još i to, da kod naših komandanata na terenu utičete, da ne razoružavaju i odvode stražare S.D.S. '''Sve su to naši ljudi na koje možemo stoprocentno računati'''. Zašto ih onda dirati kad i ovako pozitivno rade. Na taj način samo se stvaraju njima neprijatnosti što je potpuno nepotrebno a mi sami sebe slabimo. I o ovome smo i usmeno govorili i video sam da ste me razumeli pa Vas sada samo potsećam na to, a s obzirom na učestale ovakve slučajeve u poslednje vreme.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti jedinica, komandi i ustanova četničkog pokreta Draže Mihailovića (1. januar — 8. septembar 1943), Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument 194, strane 914—922.</ref>|Kapetan [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO}} [[Kapitulacija Italije|Kapitulacijom Italije]] u septembru 1943. godine i očekivanim savezničkim iskrcavanjem na [[Jadran]]u, široko rasprostranjena pojava među pripadnicima SDS-a postaje napuštanje položaja (do tada ne toliko često) i odlazak u šumu, tj. u redove JVuO. U jednom izvještaju sa proputovanja iz sredine septembra, inspektor SDS piše da su bjekstva uzela maha u Kragujevačkom, Valjevskom i Šabačkom okrugu: {{izdvojeni citat|Ja sam lično za ovih deset dana putovanja dobio utisak da su pripadnici SDS-a, koji su odbegli, kao i oni koji se za bekstvo spremaju, već odavno bili pripadnici organizacije DM, radeći legalno sve dok nisu dobili naređenje da se pripreme i odu u šumu.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 50A–1–10.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 310, fus. 823.</ref>}} Ova aktivnost je svoju kulminaciju dostigla 21. septembra 1943, kada Draža Mihailović izdaje naređenje koje su komandanti korpusa imali dostaviti sreskim komandama SDS-a kako bi ovi „u roku od 48 časova“ napustili svoju dosadašnju dužnost, te se „sa svojim ljudstvom, oružjem i spremom“ javili lokalnim komandantima JVuO radi ratnog rasporeda.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 310-311, fus. 824.</ref> U Mihailovićevu naređenju, pored ostalog, stoji: {{izdvojeni citat|Imam sigurne podatke da će Nemci uskoro početi sa razoružavanjem Srpske državne straže. Komandanti na čijim se terenima nalaze ovakvi odredi, uhvatiće vezu sa istima i narediti im da odmah sa celokupnim oružjem, spremom i materijalom, koji im stoji na raspoloženju izađu u šumu i pristupe u saradnju. Svima onima koji ne budu hteli izvršiti ovo naređenje, objaviti im otvoreno neprijateljstvo, smatrati ih izdajnicima Kralja i Otadžbine, silom ih razoružati i nemilosrdno ih uništavati na terenu.|[[Dragoljub Mihailović]]}} Tog mjeseca će i poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, narediti komandantima svojih brigada da „pristupe razoružanju legalnih srpskih odreda na svojoj teritoriji“, kao i da „razoružano ljudstvo koje pripada našoj organizaciji odmah uvrste u svoje [četničke — prim.] redove“, dok bi prema „izrodima i izdajnicima“ trebalo postupiti „po zakonu šume“.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, I, Београд, 1999, стр. 395.</ref><ref>{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=214}}</ref> Njemačka Komanda Jugoistoka je također bila u posjedu informacijâ o izričitom Mihailovićevom nalogu nadleštvima Srpske državne straže u unutrašnjosti zemlje da se priključe četnicima u šumi: {{izdvojeni citat|Srbija: Opšta situacija nepromijenjena. Aktivnost bandi nastavlja da se intenzivira. Navodno, Mihailović je komandama Srpske državne straže u centralnoj Srbiji izdao naređenje da do 20. septembra odu u šumu. Dalja dezertiranja iz SDS i Srpske granične straže, posebno u sjeverozapadnoj Srbiji. Grupe DM su posljednjih dana spojene u jake jedinice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=158&roll=483 NARA, T313, Roll 483, frame no. 000155.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Zu allgemein: <br /> Lage unverändert. Bandentätigkeit hält verschärft an. An D. M. hat angeblich den SSW–Kommandos in Mittelserbien den Befehl erteilt, sich bis zum 20.9. in den Wald zu begeben. Weitere Desertierungen von SSW und SGW besonders in Nordwestserbien. D. M.– Gruppen wurden in den letzten Tagen zu starken Einheiten zusammengefasst."}})</ref>|Telegram komande Vojnoupravnog zapovjednika Jugoistoka, (17. septembar 1943)}} Kapetan I klase [[Dimitrije Antonović]] (pseudonim »Rudy«), komandant Kosmajskog korpusa JVuO, izvještavajući 5. septembra 1943. Dražu Mihailovića o aktivnostima jedinice pod njegovom komandom tokom ljeta te godine, piše o odnosu pripadnika kvislinške Srpske državne straže prema četnicima: {{izdvojeni citat|Organi S.D.S. pomažu me ali baš ništa ne rade. Oni u glavnom mirnodobski žive i zadovoljni su, po njihovom mišljenju, što mogu i da sede na miru i čuvaju svoje glave za sutra i ujedno da rade za našu stvar. Njihova korist za nas je vrlo mala i ja sam preduzeo sve mere da ih što pre povučem, dok ih Švabe nisu razoružale. Sa njima, isto baš sa onima koji sarađuju sa nama, primoran sam da se svađam zbog njihove neaktivnosti i zbog toga što pokušavaju da kritikuju naše poslove. Ta kritika je u glavnom zato što se oni boje da ih mi našim radom ne otkrijemo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 201, str. 936—937.</ref>}} Kapetan Antonović navodi i da SDS asistira četnicima u borbama protiv partizana u selima na [[Kosmaj]]u: „18. jula Kosmajski odred imao je noćni sukob sa jednom grupom partizana u blizini sela Manića. U tom sukobu ubijen je »Jarac« [riječ je o Đorđu Jovanoviću, političkom komesaru Kosmajskog NOP odreda — prim.] — komandant Kosmajskog partizanskog odreda i kod njega je nađen štambilj »Kosmajskog narodnooslobodilačkog partizanskog odreda ,Rade Jovanovića’«. U tom sukobu ubijen je još jedan partizan. »Jarca« su organi S.D.S. odneli u Sopot i zakopali ga ali su ga partizani noću izvadili i sahranili na neko drugo mesto. Ko je tačno »Jarac« do danas nije tačno utvrđeno. Od naših u tom sukobu nije niko nastradao.“<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 935.</ref> Prema tvrdnjama [[Boško Kostić|Boška Kostića]], sekretara [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], Ljotić je u drugoj polovini 1943. pokušao da ugovori sastanak sa Mihailovićem, ali je to Mihailović odbio računajući na negativnu reakciju emigrantske vlade. Boško Kostić je 1943. po drugi put boravio u [[Turska|Turskoj]]. U svojim memoarima on piše da je stigao u [[Istanbul]] na [[Vidovdan]] te godine i ostao sve do decembra. Upućen u misiju povezivanja sa službenicima [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske vlade u emigraciji]], Kostić navodi da se sastao sa Lukom Lukovićem („generalnim konzulom u Carigradu“) te konzulom Vladom Perićem. Ljotićev sekretar citira pisanu poruku koju je general Milan Nedić adresirao na kralja [[Petar II Karađorđević|Petra II Karađorđevića]]: {{izdvojeni citat|Vaše Veličanstvo, ja činim sve što je u mojoj moći da spasem što je moguće više srpskih života. Propaganda iz Londona sprečava me u ovom poslu. Ne smeta to što me napada, jer to čini moj teški zadatak sa okupatorskim snagama lakšim. Ali ja molim da me Vi ne tretirate kao [[Vidkun Kvisling|Kvizlinga]] i [[Ante Pavelić|Pavelića]], koji je do danas uništio 600.000 Srba u „Nezavisnoj Državi Hrvatskoj“. Znam da u redovima srpskih oružanih snaga ima oko 80% oficira i ljudi koji pripadaju pokretu đenerala Mihajlovića i koji će se pripojiti njemu kada vreme za to dođe, da pomognu oslobođenju svoje zemlje. Ja sam spreman da predam vlast đeneralu Mihajloviću kada Nemci odu, da bi se održao zakon i red u zemlji dok se legalna vlada i Vaše Veličanstvo ne povrati. Radi toga, molim Vas da delujete na đenerala Mihajlovića da ne prouzrokuje prerane represalije nad nezaštićenim stanovništvom. Svaka nemačka glava se plaća sa sto srpskih. Za mene, međutim, svaka pojedinačna srpska glava je draža nego sto nemačkih. Posle oslobođenja zemlje spreman sam da izađem pred narodni sud. Za moja dela istorija će da sudi najbolje.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana – Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 115–116.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Iz primarnih izvora se može zaključiti da je Boško Kostić vjerno rekonstruisao sadržinu Nedićevog pisma. Naime, konzul Vladimir Perić, inače obavještajni oficir [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]], poslao je 9. jula 1943. Vladi Kraljevine Jugoslavije telegram, u kom prenosi navode iz razgovora sa Kostićem: {{izdvojeni citat|Nedić je kralju veran i čini sve da spase što se spasti može, a o čemu će biti reči posle rata. Ne traži ni pomilovanje ni aboliciju, traži samo da se izvede pred sud i da sud da reč o njegovom radu za vreme okupacije. Moli da se ostavi da radi i ako se što želi od njega da mu dostavimo... Svi pokušaji Nedića da dođe u lični kontakt sa generalom Mihailovićem propali su. On moli da general Mihailović izabere mesto boravka gde želi i sa brojem ljudi koliko želi... Njegovo naoružanje i snabdevanje biće Nedićeva briga. Kada Nemci počnu evakuaciju, Nedić smatra da će njegova uloga tada biti završena i tada neka dođe general Mihailović ili lice koje Nj. V. Kralj odredi... Sve trupe koje je uspeo do sada da spremi, koje su već sada 80% za generala Mihailovića, staviće njemu na raspolaganje, njemu ili nekome drugome koji se odredi i kada za to dođe momenat.<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, VK—Y—514, 515, 516.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_43.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBAVEŠTAJNI CENTRI PURIĆEVE VLADE]</ref>}} Procjena vojno-političke situacije sačinjena od strane komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maksimilijana fon Vajks]]a od 1. novembra 1943. godine, predstavlja jedan od najmarkantnijih dokumenata koji je neki od njemačkih okupacionih komandanata potpisao u toku rata. Feldmaršal fon Vajks, koji je od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka, kada preuzima komandu i nad [[Armijska grupa F|Armijskom grupom »F«]], poput ostalih njemačkih vojnih i obavještajnih instanci, notira mnogostruke veze četničkog pokreta Draže Mihailovića s Nedićevom kvislinškom vladom: {{izdvojeni citat| U ''Srbiji'' Draža Mihailović pokušava da mobilizacijom ubrza izgradnju ''nacionalne srpske armije''. U tom smislu apeluje na Srbe koji su ostali verni kralju i na iskonsku nacionalnu svest Srba. Sa aktivnim činovništvom vežu ga mnogi stari i novi odnosi. Otuda bi se moglo predvideti da bi u slučaju neprijateljskog napada koji bi imao sigurnog izgleda na uspeh državna moć prešla u njegove ruke.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XII, knjiga 3: Dokumenti Nemačkog rajha 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1978, dok. 156, str. 622.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_156.htm Procena komandanta Jugoistoka feldmaršala Vajksa od 1. novembra 1943. vojno-političke situacije na području Jugoslavije krajem oktobra 1943. godine]</ref>}} U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a (zima 1943/1944. godine), naglašava se složenost odnosa na liniji [[JVuO]]—[[SDS]]—[[SDK]], ali i jedinstvo akcije ovih formacijâ prema [[NOVJ|jugoslovenskim partizanima]]: {{izdvojeni citat|Odnosi između četnika, Nedićeve straže i Ljotićevih ljudi bili su veoma komplikovani. Ta tri pokreta nisu imali zajednički stav u odnosu prema okupacionoj sili, a jedino zajedničko bila im je borba protiv komunističkog pokreta.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}} Počev od novembra 1943. godine, četnički su komandanti (poput [[Vojislav Lukačević|Lukačevića]], [[Jevrem Simić|Simića]], [[Nikola Kalabić|Kalabića]] i drugih) potpisali sa predstavnicima njemačkih okupacionih ustanova [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore o primirju]], kao i o saradnji u zajedničkoj borbi protiv snaga NOVJ. U prva tri članka ugovora potpisanog [[27. 11.|27. novembra]] [[1943]], pukovnik Jevrem Simić i kapetan Nikola Kalabić obavezali su se spram okupatora sljedeće: {{izdvojeni citat| 1.   Primirje u srezovima Umka, Vračar, Grocka, podunavskom, kosmajskom, mladenovačkom, oplenačkom, aranđelovačkom, lepeničkom, kragujevačkom, gružanskom, kačerskom, kolubarskom. Četnici se obavezuju da ne vrše sudsku vlast samovoljno prema Nemcima i pripadnicima nemačke narodne grupe. U ugovor su uključeni nemački Vermaht i policija, bugarske oružane snage, Srpski dobrovoljački korpus, Srpska državna straža, Ruski zaštitni korpus, srpske vlasti i privredna preduzeća, a na četničkoj strani — četničke jedinice kapetana Kalabića i pukovnika Simića. 2.   Primirje treba da stvori podlogu — pretpostavku za zajedničku borbu protiv komunista. 3.   Potvrda Kalabića i Simića da se u potčinjenim jedinicama ne nalaze pripadnici sila koje su sa Nemačkom u ratu. Obaveza Kalabića i Simića da spreče i prekinu obaveštajne puteve koji bi mogli da daju obaveštenja neprijateljima velikonemačkog Vermahta o nemačkim vojnim pokretima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]</ref>|Sporazum pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ (27. novembra 1943.)}} Nakon potpisivanja ugovora između JVuO i Wehrmachta, uslijedila je negativna reakcija stanovništva okupirane Srbije. General [[Svetomir Đukić]] (pseudonim »Zu-Zu«), komandant Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]), izvijestio je 8. decembra 1943. Dražu Mihailovića da su u Beograd došli bugarski političari i predstavnici bugarskih okupacionih trupa, sa kojima se sastao i vodio pregovore o borbi protiv NOVJ. Đukić naglašava da „po Beogradu kruže glasovi kako se Čiča [Mihailović — prim.] sporazumeo sa Nemcima i Nedićem, što je primljeno vrlo nepovoljno u narodu“, dodajući da je on (general Đukić) to odlučno demantovao.<ref>AVII, reg. br. 8/1, kut. 276, dep. 12067; reg. br. 21/1, kut. 275, d. 943.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943—1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 344—345.</ref> Uviđajući opasnost od širenja vijesti o sklopljenim ugovorima, svojim je potčinjenim general Mihailović sugerisao da na njih reaguju opovrgavanjem. 30. novembra 1943. godine, komandant JVuO je potpukovniku Živojinu Đuriću (pseudonim »Sokrat«; ujedno šef Okružne komande SDS-a u [[Leskovac|Leskovcu]], kao i četničkog obavještajnog centra »Antikvarnica 1«), poručivao sljedeće: „Glasovi o sporazumu četnika sa Bugarima i Nemcima potpuno su izmišljeni. Demantujte sve ovo.“<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 275, reg. br. 21/1.</ref> Nakon toga, major [[Dragutin Keserović]] obavještava Mihailovića da mu je okružni komandant Srpske državne straže iz [[Kraljevo|Kraljeva]] Dragutin Redić ponudio saradnju. General Mihailović je odgovorio dvosmisleno dopisom od 4. XII 1943: {{izdvojeni citat|Koristite sve što Vam Redić nudi. Ponavljam Redić nudi i dajte mu zadatak neka se bije. Što se tiče Nemaca naš je stav nepromenjen. Mi nismo sklopili nikakav sporazum, ali trenutno tučemo opasnijeg neprijatelja, a komunisti su zlo koje moramo uništiti po svaku cenu.<ref>AVII, ČA, K–278, reg. br. 18/1.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Obavještajni oficiri iz [[187. rezervna divizija (Nemačka)|187. rezervne divizije]] javljaju 31. oktobra 1943. o saradnji sa Slavonskim četničkim odredom pod komandom majora [[Dušana Janjića]]. Za jedinicu se navodi da sa „nekih 16–20 ljudi vrši izviđačke zadatke na [[Psunj]]u“ te da se u borbama dobro pokazala, dok sam major Janjić „odaje dobar utisak“, budući da „mrzi [[Jevreji|Jevreje]], [[Masonerija|masone]], pa samim tim i komuniste i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]“: {{izdvojeni citat|[[Slavonski Brod|Brodska]] podružnica zagrebačke ispostave [[Abwehr]]a ovih dana šalje 32 pouzdana Ljotićeva čovjeka četničkoj skupini Janjića, očito po nalogu iz Beograda. Ne postoje pisani sporazumi s četničkim vođom Janjićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&rec=314&roll=1544 NARA, T314, Roll 1544, frames no. 000383—000384.] <br /> ({{jez-njem|"Nebenstelle Brod der Ast. Agram führt in diesen Tagen Cetnik—gruppe Janič anscheinend auf Weisung aus Belgrad 32 verlässliche Ljotič—Männer zu. Schriftliche Abmachungen mit Cetnikführer Janič nicht vorhanden."}})</ref>|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}} U jednom njemačkom izvještaju s početka novembra 1943. godine posebno je posvećena pažnja saradnji sa četničkim snagama pod vođstvom [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] i [[Mane Rokvić|Maneta Rokvića]]. Pored konstatacije da „četničke jedinice dobijaju naredbe direktno od lokalnih njemačkih komandanata“, u izvještaju se za zapovjednika Dinarske divizije JVuO decidirano tvrdi: {{izdvojeni citat|Četnički vojvoda Đujić je sljedbenik Ljotićeva pokreta. U njegovom bližem okruženju vjerojatno ima starijih pravoslavaca koji su skloni pokretu Draže Mihailovića, ali trenutačno pod vodstvom Đujića nemaju utjecaja. Đujić već neko vrijeme pokušava za vođe jedinica postaviti mlade pravoslavce koji su bliski Ljotićevom pokretu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=344&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000340.] <br /> ({{jez-njem|"Der Cetnik–Vojvode Djujic ist Anhänger der Ljotic–Bewegung. In seiner näherer Umgebung sind wohl älteren Pravoslaven die zur D.M.–Bewegung neigen, jedoch derzeitig unter Führung von D. keinerlei Einfluss besitzen. D. bemüht sich seit einiger Zeit, junge, der Ljotic–Bewegung nahestehende Pravoslaven als Einheitsführer anzusetzen."}})</ref>|Izvještaj [[114. lovačka divizija|114. lovačke divizije]] komandi [[15. brdski armijski korpus|15. brdskog armijskog korpusa]] o rezultatima saradnje sa četnicima (5. XI 1943. godine)}} Na drugoj strani, i zvaničnici [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih]] zemalja notiraju saradnju generalâ Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića. U jednom obavještenju iz [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanskog]] [[Kancelarija za inostrane i poslove Commonwealtha|Foreign Officea]] poslatom 7. decembra 1943. veleposlaniku Ujedinjenog Kraljevstva u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], navode se razlozi za prekid odnosâ sa Dražom Mihailovićem: {{izdvojeni citat|Nedavne informacije iz Srbije kazuju: (1) Da Mihailovićeva organizacija još uvek ima kontrolu nad većim delom stanovništva, ne samo zbog njihovog nacionalističkog stava već i zbog njihovog otpora prema komunizmu. (2) Da Mihailović ne samo da nije ni od kakve vojne i pomoći za saveznike već je postao izražena prepreka bilo kakvom obliku jugoslovenskog jedinstva. (3) Da je Mihailović toliko opsednut opasnošću od komunizma da je otvoreno priznao da više voli da brani Nedića i Nemce nego da se potčini partizanima. (4) Mada još uvek nema dokaza da Mihailović lično sarađuje sa Nemcima, velika je verovatnoća da sarađuje sa Nedićem i da su neki njegovi komandanti već potpisali sporazume sa Nemcima.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_249.htm Obaveštenje Ministarstva inostranih poslova Velike Britanije od 7. decembra 1943. svom ambasadoru u Vašingtonu o saradnji četnika sa okupatorima i razlozima za prekid odnosa sa Dražom Mihailovićem]</ref>}} 18. novembra 1943. britanski potpukovnik Koup (Cope) izveštava pretpostavljene da je od Mihailovićevog [[Radoslav Đurić|majora Đurića]] obavešten o saradnji četnika sa Nedićevom vladom. Potpukovnik Koup izveštava da većina ljudi pod Đurićevom komandom neće tolerisati ovu saradnju, neće se boriti protiv partizana u savezu sa Nedićem, i da je Đurić, uprkos suprotnim Mihailovićevim naređenjima, već kontaktirao lokalne partizane.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_48.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> Kapetan Mor (More) takođe obavještava svoje nadređene o saradnji Mihailovićevih i Nedićevih snaga u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]] i na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]]. Dokumente o četničkoj kolaboraciji sa okupatorom i kvislinzima dostavljeni su 3. januara 1944. Foreign Officeu iz kabineta [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]], predsjednika britanske vlade. Iz Jugoslavije ih je donio [[Fitzroy MacLean]], šef britanske vojne misije kod [[Josip Broz Tito|Tita]]. Brigadir MacLean je doveo u [[Kairo]] i jednog zarobljenog njemačkog oficira: {{izdvojeni citat|''2. decembar'' <br /> Kapetan Mor, kod Mihailovićevih snaga u području južnog Kopaonika, izveštava da je nedavno razgovarao sa jednim Nedićevim oficirom koji se hvalio mobilizacijom Nedićevih snaga i saradnjom Nedić — Mihailović u borbi protiv partizana. <br /> Kapetan Mor tvrdi da je pre nedelju dana u štab četničkog vođe Markovića došao jedan Nedićev delegat. Ovaj delegat je obavestio da Nemci garantuju odeću, opremu i platu četnicima kao nagradu za antipartizansku aktivnost. <br /> Kapetan Mor kaže da je Marković odbio ovu ponudu, ali smatra da je isto ponuđeno svim četničkim vođama i da je teško verovati da u ovo nije umešan i Mihailović.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941—1944'' — Dokumenti, Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 84.</ref>}} Posljednjeg dana oktobra 1943, general Dragoljub Mihailović naređuje svojim komandantima da („s obzirom na današnju situaciju“) budu u pripravnosti da na „dati znak mobilišu sve do poslednjeg čoveka“ za borbu protiv partizana.<ref>Vojni arhiv, Beograd, Četnička arhiva, 22–2–13.</ref><ref>Mirjana Zorić, Bitka za Srbiju 1944. godine, Vojno delo, vol. 66, br. 3, Beograd, 2014, str. 292.</ref> Kako bi opravdao saradnju s kvislinškom upravom, general Mihailović iznova lansira propagandnu parolu o navodnom prisustvu znatnog broja [[Ustaše|ustaša]] u redovima NOVJ: {{izdvojeni citat|Naročito vodite računa da trupe treba podmladiti najboljim regrutima. Stvarajte što jače leteće brigade. Obratite pažnju da nam Nemci ne pobegnu. Preduzmite sve najhitnije da uspostavite vezu sa Nedićevim elementima. Pridobijajte čak i ljotićevce da pristupaju, jer partizani primaju sve, čak i krvne neprijatelje — ustaše. Moramo se u datom momentu pojačati, jer ko bude jači biće u pravu.|General [[Draža Mihailović]]}} U depeši od 17. novembra 1943. general Draža Mihailović se obraća majoru Aleksandru Saši Mihajloviću (pseudonim »Vili«), komandantu [[Beograd]]a JVuO: {{izdvojeni citat|Nacionalnoj službi preporučiti da uvek stupa u vezu sa našim odredima pa im se neće ništa desiti a dokle god ne stupe u vezu sa nama smatraju se neprijateljskim odredima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} Pripadnici Posavske brigade JVuO i lokalne SDS sukobili su se 7. septembra 1943. sa djelovima [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajskog NOP odreda]] u ataru [[Vranić (Barajevo)|Vranić]]a, uz minimalne gubitke s obje strane. Među partizanima nalazilo se i nekoliko mladića iz sela. Nakon četiri dana, Vranić biva blokiran od strane SDS, Specijalne policije iz Beograda i jednog bataljona Posavske brigade pod komandom poručnika Dragana Lazića. Tada su četnici bez razloga ubili Milivoja Kojića, seljaka koji je čuvao stoku. Četnici, žandarmi i Specijalna policija izvršili su pretres u selu, uhapsivši devet seljaka. Četvorica seljaka su osumnjičena kao partizanski simpatizeri i sprovedena u zatvor Specijalne policije gdje su isljeđivani i mučeni, a zatim izolovani u [[Koncentracijski logor Banjica|logoru na Banjici]]. Nakon što su odbili da isporuče žito na ime rekvizicije, petorica uhapšenih su upućeni na prinudni rad na [[Čukarica|Čukarici]]. U oktobru, četnici Posavske brigade su uhvatili trojicu partizana iz Vranića i predali ih Specijalnoj policiji. Sva trojica su ubijena od strane okupatora.<ref>Arhiv Srbije, Zemaljska komisija, kutija 139, zločini broj 418, 1545, 1546, 1548, 1563, 1744, 1746.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 124—125.</ref> U noći između 10. i 11. novembra 1943. godine, oko 50 pripadnika Sokobanjske brigade JVuO na čelu sa komandantom Acom Todorovićem upali su u [[Sokobanja|Sokobanju]] i uz pomoć gradske SDS uhvatili osam partizanskih simpatizera. Uhapšenici su sprovedeni u štab Deligradskog korpusa JVuO gde su isleđivani i mučeni u prisustvu komandanta korpusa Branivoja Petrovića i šefa propagande i islednika korpusa [[Vojina Andrića]]. Nakon isleđivanja streljani su u ataru sela [[Jošanica (Sokobanja)|Jošanica]]. Iste noći pokušano je hapšenje još jednog partizanskog simpatizera u varoši, ali se ovaj napadačima suprotstavio oružjem. Međutim, nakon desetak dana je uhapšen od strane pripadnika SDS, zatim predat četnicima i likvidiran u štabu Deligradskog korpusa.<ref>Јован Златић, Страдалаштво српског народа у Нишком ратном округу 1941-1944, IV, Равногорски покрет и Jугословенска војска у отаџбини, Ниш, 1998, стр. 207—222.</ref> Četnici Aleksinačke brigade Deligradskog korpusa su 15. novembra nasilno odveli iz [[Aleksinac|Aleksinca]] Dušanku Stanisavljević i njenu 16-ogodišnju kćerku Nadeždu koje su isljeđivali u štabu brigade. Uhapšenice su potom predate kvislinškim organima i izolovane u [[Koncentracijski logor Crveni krst|logoru na Crvenom krstu]] u Nišu. Dušanka je ubijena u logoru a Nadežda je puštena sredinom 1944. godine.<ref>Зборник НОР-а, I/21, Београд, 1965, стр. 542.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 114, 116.</ref> 1. decembra 1943. u selu [[Босута|Bosuti]] kod [[Aranđelovac|Aranđelovca]], [[Prva južnomoravska brigada]] NOVJ se sukobila sa jedinicama četničkog Korpusa Gorske garde pod komandom kapetana [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], kao i Rudničkog korpusa JVuO kojim je komandovao kapetan [[Dragiša Ninković]]. Razvila se oštra borba; partizani odbacuju četnike, produživši pokret ka selu [[Darosava|Darosavi]]. Nakon dva dana, uslijedio je združeni napad na partizane od strane četnika i pripadnika Srpske državne straže (oko 3.000 ljudi). U izvještaju poslatom Mihailoviću 22. decembra 1943. iz štaba Rudničkog korpusa detaljno je opisan tok borbi: {{izdvojeni citat|Po dolasku na Rudnik kapetan Ninković je primio komandu nad Rudničkim korpusom u duhu napred označenog naređenja Vrhovne komande. Preko telefona sa Rudnika uhvaćena je veza sa Kalabićem, koji se nalazio u Šatornji. Ugovoreno je da se napad na komuniste vrši u zoru 1 decembra... Rezultat u ovoj borbi je sledeći: kod nas poginulo 8, ranjeno 11 četnika. Kod komunista prema docnije tačno proverenim podacima oko 40 mrtvih i 36 ranjenih. Sutradan 2 decembra, Kalabić koji nije učestvovao u borbi u Bosuti produžio je pokret prema Darosavi, gde je uhvatio vezu sa Srpskom državnom stražom. Komunistička grupa krenula takođe u istom pravcu. 3 decembra izjutra Garda sa poljskom stražom napala je komuniste na tromeđi orašačkog, kosmajskog i kolubarskog sreza — Žuti Oglavak. Ova borba je takođe bila oštra, ali mnogo manje od borbe u Bosuti na dan 1. decembra. Ovaj korpus je istoga dana stigao u Darosavu ali borba je već bila svršena. Komunistička grupa se povukla prema s. Venčanima srez kolubarski. Dalje gonjenje komunista preko celog sreza kolubarskog i kačerskog sve do Rajca i to u stopu i neumorno, vršio je ovaj korpus.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_46.htm Izveštaj Štaba Rudničkog korpusa od 22. decembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv NOVJ u predelu planine Rudnik]</ref>}} Još jedan slučaj vojne saradnje ravnogorskih jedinica sa formacijama Srpske državne straže zabilježen je krajem novembra 1943. Prema evidenciji kvislinških vlasti, u [[Trstenik|Trsteničkom]] srezu dolazi do vatrenog okršaja prilikom pokušaja [[1. južnomoravska udarna brigada|Prve južnomoravske brigade NOVJ]] da izvede proboj na tom području. Četnici se i ovog puta bore na strani SDS-a: „U vezi izveštaja br. 332 tač. 3 u borbi kod sela Male Drenove, Milutovac i Poljne (18 km odnosno 20 s-z od Kruševca, sek. Kruševac, srez trstenički) gde su oko 250 komunista bili razbijeni od strane poterne grupe SDS s jedne strane i odreda pripadnika DM sa druge strane. Na mestu borbe ostalo je 36 komunističkih leševa dok je 20 komunista ranjeno. U borbi su ranjena 2 stražara a poginulo 8 četnika i 10 je ranjeno.“<ref>VA, NdA, 1–1/1–8, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 26. novembra do 3. decembra 1943.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 214, fus. 594.</ref> Najkasnije tokom 1943. godine, četničkom pokretu se pridružio i [[Panta Draškić]], brigadni general [[Jugoslovenska vojska|Jugoslovenske vojske]]. Naime, po nalogu Draže Mihailovića, general Draškić ulazi novembra 1943. godine u Odbor za koordinaciju rada sa [[Bugari]]ma. Gestapo je otkrio ove aktivnosti, pa je Draškić uhapšen i početkom 1944. poslat u logor [[Osnabrück]].<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 30, fus. 96.</ref> Draškić je bio učesnik [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]] i [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]. U tom periodu (1913-1917), bio je i [[Ađutant|ordonans]] [[regent]]a [[Aleksandar I Karađorđević|Aleksandra Karađorđevića]]. Po obrazovanju Vlade narodnog spasa pod predsjedništvom generala Milana Nedića, general Panta Draškić se nalazio na čelu Ministarstva rada. Funkciju ministra obavljao je od 29. avgusta do 7. oktobra 1941. Zbog prihvatanja pozicije u kvislinškoj vladi, lišen je generalskog čina od strane [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|jugoslovenske emigrantske vlade]]; čin mu je vraćen nakon pristupanja Jugoslovenskoj vojsci u otadžbini. Krajem 1943. godine, Draža Mihailović formira u Beogradu grupu saradnika koji su dobili zadatak da uspostave vezu i povedu razgovore sa pojedinim bugarskim ličnostima koje su tražile veze sa njim. Pored generala Draškića, u toj grupi su bili i kapetan Aleksandar Mihajlović, četnički komandant Beograda, zatim general Svetomir Đukić, komandant Severnih pokrajina JVuO, kao i drugi političari, činovnici i industrijalci iz predratnog perioda, poput bivšeg [[Kraljevina Jugoslavija|kraljevskog]] ministra [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandra Cincar-Markovića]]. Sa ovom grupom vezu je održavao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]], komandant Timočkog korpusa JVuO. Jovanović izvještava Mihailovića o jednom bugarsko-četničkom sastanku u Beogradu: {{izdvojeni citat|Prema mojim uputstvima, moj saradnik iz Beograda održao je sastanak pre 4 dana sa Ivanom Bojadžijevom, zetom [[Aleksandar Stambolijski|Stamboliskog]]. Pošto se sa Bojadžijevom od ranije poznavao, razgovarao je sa njim kao sa starim drugom i prijateljem o političkim prilikama, kao i o mogućnosti na zbližavanju i organizovanju snaga za ujedinjenje sa Bugarskom. [...] <br /> Bugarska buržoazija i deo vojske koji nisu bili u prošlosti za saradnju sa Jugoslavijom, sada pristaju na jednu takvu saradnju iz straha od boljševizacije zemlje. Za tu politiku oni bi štošta žrtvovali, pa i samu [[Dinastija Wettin|Koburšku monarhiju]]. Nužno se nameće što brža i šira akcija. Ovo je Bojadžijev izjavio u prisustvu Pante Draškića, đenerala i Ike Panića, industrijalca, koji su se stavili na raspoloženje našoj organizaciji u svemu, a naročito za saradnju sa Bugarima...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, D—XLI—12077.</ref>}} Na ovaj Jovanovićev telegram, general Draža Mihailović je odgovorio 12. decembra 1943. godine: {{izdvojeni citat|Ovde ste postigli vrlo dobar uspeh. Đeneral Panta Draškić i industrijalac Ika Panić — ponavljam, a ne Tika — obrazovaće bugarsko-jugoslovenski komitet... Bugarsko-jugoslovenski komitet održavaće vezu sa mnom preko generala Svete Đukića, a đeneralu Panti Draškiću poslaću hitno posebnu šifru...<ref>AVII, arhivski fond D. M., D—30—538, 541.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_57.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje VEZE SA BUGARSKIM REAKCIONARIMA I OKUPATORIMA]</ref>}} Na sednici Nedićeve vlade, 25. novembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića zaključeno je sledeće: {{izdvojeni citat|U pogledu akcije DM može se kao bitno naglasiti sledeće: lojalan stav prema okupatorskim i srpskim vlastima, njihovim organima i njihovim oružanim odredima. Beskompromisna borba protiv komunista, svuda gde se god susretnu. U nekim okruzima i aktivna saradnja sa nemačkim i našim predstavnicima prilikom borbi protiv komunista.<ref name="znaci2">[https://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, n.d.], str. II/223-224.</ref>}} Na sednici vlade, 3. decembra 1943, o pokretu Draže Mihailovića ponovljena je povoljna konstatacija: {{izdvojeni citat|Veoma je karakteristično da su u protekloj nedelji sa odredima DM na uništavanju komunista sarađivale i jedinice SDS, kao i dobrovoljački odredi, među kojima do sad nije bilo nikakvih nepotrebnih incidenata.<ref name="znaci2"/>}} U izvještaju poslatom iz njemačke [[2. oklopna armija|2. oklopne armije]] s početka oktobra 1943, konstatuje se da je major [[Siniša Ocokoljić|Siniša Ocokoljić Pazarac]] obavijestio generala Mihailovića o uspostavljenim vezama između prvog čovjeka ravnogorske organizacije u Beogradu majora Aleksandra Mihajlovića i njegovog pomoćnika kapetana Ivana Pavlovića sa Ilijom Paranosom{{efn|U ovom slučaju najvjerovatnije nije riječ o Iliji K. Paranosu, šefu Specijalne policije Uprave grada Beograda, već o istoimenoj, ali drugoj osobi koja je obnašala dužnost potpredsednika Beogradske opštine. Obojica Paranosâ su bili najbliži saradnici Dragomira Dragog Jovanovića.<ref>Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 377.</ref>}}: {{izdvojeni citat|Kap. Ocokoljić za gen. Mihailovića (27.9.43): Dana 22. septembra, Ilija Paranos, zamjenik gradonačelnika Beograda, major Saša Mihajlović i kapetan Ivan Pavlović, zamjenik majora Saše Mihajlovića, susreli su se s kapetanom Ocokoljićem. Paranos je izvijestio o posjeti generala Nedića Führerovom štabu: Nedić je proveo 14 minuta u razgovoru s [[Adolf Hitler|Hitlerom]], koji mu je rekao da želi pridobiti generala Mihailovića za saradnju. Bez oslona na Nijemce, general Mihailović nije mogao postići nikakav uspjeh protiv komunista. Iako je [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]] bio “veliki duh 20. stoljeća”, sva će njegova djela propasti pod silinom njemačkog oružja. Nedić je pregovarao s [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentroppom]] o formiranju autonomne Srbije i uspostavi 15 dobrovoljačkih bataljona, u koje bi bila uključena i Srpska državna straža. Prema tome, Nedićevoj Srbiji bi se morao priključiti dio Srema, Sandžak i kosovska oblast. Za očekivati ​​je da će Nijemci pokušati stupiti u kontakt s generalom Mihailovićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&roll=196&broj=390 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457118.] <br /> ({{jez-njem|"27.9. Hptm. Ocokoljic an Gen. Mihajlovic: <br /> Am 22.9. hatten Ilija Paranos, stv. Bürgermeister von Belgrad, Mjr. Sasa Mihajlovic und Hauptmann Ivan Pavlovic, Stellvertreter von Mjr. Sasa Mihajlovic, eine Zusammenkunft mit Hptm. Ocokoljic. Paranos berichtete über den Besuch von General Nedic in Führer–Hauptquartier: Nedic sprach 14 Minuten lang mit Hitler, der ihm mitteilte, daß er General Mihajlovic für eine Zusammenarbeit gewinnen wolle. General Mihajlovic könne ohne Anlehnung an die Deutschen zu keinen Erfolg gegen die Kommunisten kommen. Stalin sei zwar der "große Geist des 20. Jahrhunderts", doch würden alle seine Werke unter der Wucht der deutschen Waffen zusammenbrechen. Mit Ribbentropp verhandelte Nedic über die Bildung eines autonomen Serbien sowie über die Aufstellung von 15 Freiwilligen–Btl., in die auch die Serb. Staatswache eingegliedert werden soll. Darnach müßten Nedic ein Teil von Syrmien, der Sandzak und das Kosovo–Gebiet zugewiesen werden. Es ist zu erwarten, daß die Deutschen versuchen, mit General Mihajlovic Fühlung aufzunehmen."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja 2. oklopne armije za 3. X 1943.}} Obavještajni organi 2. oklopne armije javljaju i da je 22. oktobra u blizini [[Valjevo|Valjeva]] došlo do sastanka predstavnika gradskih kvislinških vlasti i jednog oficira SDK sa lokalnim četničkim zapovjednikom: {{izdvojeni citat|Policijska oblast IV-[[Šabac]] javlja (22.10.43) o pregovorima održanim u selu [[Lelić]] između okružnog načelnika Valjeva i komandanta 1. bataljona SDK sa vođom bandi Simićem [komandant Valjevske brigade JVuO]; Simić, u ime [potpukovnika] Milovanovića nudi: <br /> 1) prekid neprijateljstava, <br /> 2) podršku u borbi protiv komunista uz isporuku oružja, i <br /> 3) oslobađanje talaca. <br /> Također, od strane DM–bandi je garantirano da će [seoske] opštine podmiriti svoje obaveze. Vođa DM–bande Simić objasnio je na sastanku da oni sebe smatraju redovnim jugoslavenskim trupama, jer kralj Petar II nije potpisao kapitulaciju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=312&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] <br /> ({{jez-njem|"Polizei–Gebietskommandantur IV. Sabac <br /> BdS – 19.10.: Kreisvorsteher, Vizebürgermeister und Kdt. des I.Btl. SFK. aus Valjevo trafen sich im Dorf Lelic mit dem Bandenführer Simic, Kdr. der Valjevoer Brig. Bei der Besprechung wurden von Simic im Auftrage von Milovanovic folgende Punkte zur Verhandlung gebracht: <br /> 1.) Aufgabe der gegenseitigen Bekämpfung <br /> 2.) Unterstützung beim Kampf gegen die Komm. und Lieferung von Waffen <br /> 3.) Freilassung der Geiseln. <br /> Von Seiten der DM.–Banden wurde garantiert, daß die Gemeinden ihren Abgabepflichten nachkommen werden. DM–Bandenführer Simic erklärte bei der Besprechung, daß sie sich als reguläre jugosl. Truppen betrachten, da König Peter II. die Kapitulation nicht unterschrieben habe."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}} {{izdvojeni citat|U beogradskim DM–krugovima uskoro se očekuje proglas ili apel generala Nedića, u kojem se obećava amnestija za ilegalne DM–elemente u šumi. To je povezano s činjenicom da je Balkan proglašen sovjetsko-ruskom interesnom sferom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&broj=312&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7457040.] <br /> ({{jez-njem|"Besondere Tagesmeldungen BdS.: <br /> In Belgrader DM–Kreisen wird demnächst eine Proklamation bzw. ein Aufruf des Generals Nedic erwartet, worin für die illegalen DM–Elemente im Walde eine Amnestierung in Aussicht gestellt werden soll. Dies wird mit der Tatsache in Zusammenhang gebracht, daß der Balkan zur sowjetrussischen Interessenzone erklärt wurde."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 28. oktobar 1943. godine}} Paralelno sa sklapanjem pisanih ugovorâ s njemačkim komandama u Srbiji, majori Siniša Ocokoljić i Saša Mihajlović predlažu okupatoru usklađivanje antipartizanske akcije JVuO i SDS: {{izdvojeni citat|27.11. Vojni komandant Jugoistoka: </br> Četničke vođe Ocokoljić i Mihajlović dostavile su, preko poverljivog lica, ponudu da zajedno sa SDS-om unište komuniste u beogradskom okrugu. Oni traže garancije da će, tokom određenog perioda, biti obustavljena sva protivdejstva nemačkih i drugih trupa na datom području.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=176&rec=313&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456904.] <br /> ({{jez-njem|"27.11. Mil.Befh.SO.: </br> DM.–Führer Ocokoljic und Mihajlovic durch V–Mann Angebot abgegeben, Komm. im Kreis Belgrad zusammen mit SSW. zu vernichten. Sie bitten um Zusage, daß für eine bestimmte Zeit jede Gegenaktion der Deutschen und sonstigen Truppen in diesem Raum unterbleibt."}})</ref>|Dnevni izvještaj Obavještajnog odjeljenja [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|Druge oklopne armije]], 1. XII 1943.}} Navodi o kontaktima između Ocokoljića i Paranosa nalaze se i u jednom dokumentu četničke provenijencije. Krajem decembra 1943, u vrijeme potpisivanja ugovora o saradnji četnika i Njemaca u Srbiji, Mihailovićev obavještajac u Beogradu advokat Ratomir Pavlović (pseudonim »Vanda«), piše Vrhovnoj komandi Jugoslovenske vojske u otadžbini: {{izdvojeni citat|Korpus S.D.S. u Beogradu u strogo poverljivoj naredbi saopštava oficirima Nedića i to: da je između Nemaca i Dražinih odreda u okrugu Užičkom, Valjevskom, Kragujevačkom, Šabačkom i Požarevačkom sklopljen sporazum o ne napadanju. Isti važi do 31 - XII - zaključno. Pazarac imao veze sa Paranosom iz opštine jer je isti bio oglašen od Gestapoa da vodi pregovore. Za Kalabića je vodio razgovore neki Kosta Košutić. Tako Gestapo doznaje imena komandanata i njihovu teritoriju.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Ratomir (ili Ratimir) Rajko Pavlović radio je za Vrhovnu komandu JVuO pod pseudonimima »Vanda« i »Marga«. Nakon što mu je pošlo za rukom da operativno prodre u redove Specijalne policije Uprave grada Beograda (SP UgB), Pavlović je uspostavio tajni kontakt sa njenim šefom [[Ilijom K. Paranosom]]. U depešama koje je obavještajac Pavlović slao generalu Draži Mihailoviću, Ilija Paranos je označavan pseudonimom »Milka«. Paranos je predstavljao izvor važnih informacija za VK JVuO.<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 314.</ref> Jedan od ljudi od najvećeg povjerenja Draže Mihailovića u okupiranom Beogradu bio je ing. Petar Milićević, viši železnički savetnik u penziji. Milićević je najprije djelovao pod pseudonimom »Lorenc«, da bi od početka 1943. godine preuzeo pseudonim »Ante«. U jednom od svojih izvještaja Mihailoviću, Milićević navodi da su za njega pristali da rade dva inspektora Uprave grada Beograda, pomenuvši jednoga od njih — Boška Ilića. Dvojica inspektorâ su bili angažirani na organizaciji četničkih trojki u Upravi grada Beograda i u njenim kvartovima, kao i za dostavljanje podataka o komunističkom pokretu u Beogradu i okolini.<ref>Istorijski arhiv grada Beograda, fond monografije o Beogradu, inventarski broj 8.</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 315.</ref> Inače, Milićević se priključio ravnogorskom pokretu na samom početku rata 1941. Radio je legalno u glavnom gradu Srbije sve do decembra 1943, kada biva otkriven od strane ''[[Sicherheitsdienst]]a'' te prinuđen da pređe u ilegalni rad i uzme lažni identitet.<ref>Rade Ristanović, n. d., str. 492.</ref> 29. decembra 1943. stiže u Vrhovnu komandu depeša koju je poslao major [[Velimir Piletić]] (pseudonim »Popesku«), komandant Krajinskog korpusa JVuO, u kojoj se, između ostalog, navodi: {{izdvojeni citat|Srez [[Grocka]] po saznanju nije organizovan i ima partizana. Sada je za načelnika postavljen Sava Ivezić, kapetan i naš čovek. Neka mu se obrati naš organizator i komandant. Ivezić je premešten iz [[Bor]]a, gde je bio načelnik sreza. Popesku.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} [[Neško Nedić]], načelnik štaba Posavsko-kolubarske grupe korpusa JVuO, pisao je Draži Mihailoviću 31. decembra 1943. sa predlogom za opsežnu akciju protiv partizanskih pripadnika i simpatizera u [[Šumadija|Šumadiji]], uz asistenciju kvislinške policije: {{izdvojeni citat|Rudnički korpus se može očistiti samo na taj način da mi upadnemo na njega sa jačim snagama, da mobilišemo ceo Rudnički korpus i da počnemo sa istrebljenjem simpatizera, odnosno sa otkrivanjem njihovih naoružanih pristalica i likvidiranjem... Inače, sve akcije čisto vojničke prirode, koje bi se povele, prošle bi bez rezultata kao i do sada. Zato se mora poći policijskim putem, dok im se kanali ne iseku, da se nemaju gde sklanjati, a tada ćemo tražiti glavninu da se obračunamo sa njom... Preduzete su opsežne mere. U naš aparat uključena je i policija da se tako dopunjujemo.<ref>Nikola Milovanović, Kroz tajni arhiv UDB-e, I-II, Beograd, 1986, str. I/152-153.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 128.</ref>}} Prema jednom njemačkom izvještaju sa kraja 1943. godine „80% Srpske državne straže i veliki broj činovništva potpomaže akciju D. Mihailovića i staće pod zastavu kralja Petra“.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 24А–2–3.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 313.</ref> Takođe, u arhivi opunomoćenog komandanta [[Sigurnosne policije]] ({{jez-nem|Befehlshaber der Sicherheitspolizei — BdS}}) pronađen je dosije generala [[Borivoja Jonića]], komandanta Srpske državne straže od juna 1942. do oktobra 1944. godine, koji je sastavljen od strane njemačkih obavještajaca. Pored ostalog, u dokumentu se za komandanta SDS tvrdi da je pod velikim uticajem i da „većinom radi prema naredbama Draže Mihailovića i malim delom prema diktatu radio stanice London“.<ref>Istorijski arhiv Beograda, fond BDS, Ј–423, Borivoje Jonić.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 333—334.</ref> Brojni ravnogorski izvori slažu se sa ovom ocjenom. Tako četnički obavještajac kodnog imena »Janko« u jednom nedatiranom izvještaju navodi da „SDS na čelu sa đeneralom Jonićem, pukovnikom [[Branom Živkovićem]] i majorom [[Dačom Stojanovićem]] predstavlja našu organizaciju“. Ovaj obavještajac je tvrdio da ima pouzdane informacije o tome da će [[Srpska garda (Drugi svjetski rat)|Srpska garda]] i straža Uprave grada Beograda, kao sastavni djelovi SDS, u povoljnom trenutku pristupiti Mihailovićevim četnicima.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 121, fascikla 4, dokument 39.</ref> Takođe, u jednom od izvještaja iz Komande Beograd JVuO od 14. juna 1943. procijenjivano je da je „raspoloženje ljudstva Srpske državne straže“ bilo oko 65% do 70% za ravnogorski pokret Draže Mihailovića.<ref>VA, ČA, k. 117, f. 2, d. 46.</ref><ref>Rade Ristanović, n. d., str. 550—551.</ref> Poručnik [[Vjekoslav Farkaš]] (pseudonim »Tip«), oficir Srpske državne straže u Beogradu, istodobno je bio i pripadnik JVuO. Poručnik Farkaš je rukovodio ''Protivkomunističkim odsekom'', formiranim u sklopu četničke obavještajne organizacije „Rodoljub“. Na čelu ove organizacije nalazio se major Jovan Petrović, još jedan član ravnogorskog pokreta u glavnom gradu Srbije koji se isticao dobrim vezama s ljudima iz Specijalne policije UgB. Major Petrović je generala Mihailovića obavijestio o formiranju odseka u izvještaju od 6. juna 1943.<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 315.</ref> Poručnik Farkaš je bio postavljen i za šefa radio-službe u Beogradu, i to po ličnoj naredbi komandanta Srbije JVuO generala Miroslava Trifunovića.<ref>Rade Ristanović, n. d., str. 506.</ref> Pišući u emigraciji o rukovodstvu SDS-a, Vjekoslav Farkaš navodi da je pukovnik Brana Živković bio „Načelnik Prvog odeljenja Srpske državne straže“, a istovremeno i „Komandant dela Jugoslovenske vojske u Otadžbini kamufliranog u vidu Srpske državne straže“, dok je, s druge strane, „Nedićev „đeneral“ Borivoje Jonić bio figura“, budući da „ispred njegovog nosa radilo se sve, a on nije video ni naslućivao ništa“. Znakovita je i Farkaševa generalna ocjena o karakteru SDS. Naime, on smatra da je pripadnicima ravnogorskog pokreta Straža služila kao paravan za legalno djelovanje: {{izdvojeni citat|Maja meseca 1943, kao i često pre toga, morao sam na put. To nije bio nikakav problem, jer su nam odvratno zelena uniforma Srpske državne straže, razne objave i „naređenja” za „službeni put”, olakšavali kretanje po celoj Srbiji. Okupator nam nije pravio smetnje. Morali smo se čuvati jedino njegovih slugu, Ljotićevaca, koji su znali da će se Srpska državna straža, na jedan mig Dražin, pretvoriti u Jugoslovensku vojsku u Otadžbini, tj. skinuti masku i prikazati se u pravoj boji.<ref>Векослав А. Фаркаш, »Не целивах га у руку«, »Књига о Дражи«, Виндзор, Канада, 1956, стр. 304–305.</ref>}} Potvrde da je JVuO od prvog dana u Beogradu imala značajno uporište u strukturama vlasti, tj. da je veliki broj činovnika Uprave grada Beograda i pripadnika SDS pomagao ravnogorskom pokretu, nalaze se i u svjedočenjima funkcionera kvislinškog aparata pred jugoslovenskim vlastima po završetku rata. Prema iskazu [[Nikole Gubareva]], koji se nalazio na čelu III odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, 90% službenika UgB podržavalo je rad četničkog pokreta.<ref>IAB, BIA, F. XII, P. 1, Gubarev Nikola.</ref><ref>Rade Ristanović, n. d., str. 478.</ref> Iz ugla beogradske policije, kooperaciju sa ravnogorcima najbolje opisuje [[Božidar Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka SP UgB: {{izdvojeni citat|O zvaničnoj vezi i saradnji Specijalne policije kao celine sa organizacijama DM ne može biti ni govora, jer tako nešto nije postojalo, ali mislim da nije bilo ljudi ili ih je bar bilo malo, koji na ovaj ili onaj način nisu bili povezani sa raznim četničkim organizacijama i rukovodiocima. Mi smo Dražu Mihailovića smatrali za legalnog predstavnika jugoslovenske kraljevske vlade, koja je od saveznika bila međunarodno priznata i prirodno smo nastojali da se što čvršće sa njom povežemo. Ovo smo činili naročito mi iz IV odseka pošto smo se smatrali isključivo borcima protivu komunista, a takav naš rad bio je potpuno u skladu sa vladinom politikom koju je Draža u zemlju sprovodio ne samo po direktivama izbegličke vlade nego i angloameričkih vojnih i političkih predstavnika u njegovim štabovima. Mogu da kažem da su moji agenti i činovnici svuda veoma rado primani od četničkih organizacija i ovima svršavali mnoge poslove, kao što su: lažne isprave, putne objave, prenošenje oružja i municije, prenošenje propagandnog materijala, skrivanje četničkih rukovodilaca po stanovima i tome slično.<ref>IAB, OSB, istražni predmet Božidara Bećarevića, zapisnik o saslušanju od 14. jula 1949, str. 60.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 595.</ref><ref>Радосав Р. Туцовић - Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 187-188.</ref>}} Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću]], upravnik grada Beograda [[Dragomir Jovanović]] je svjedočio da je 1943. stupio u neposredni kontakt sa majorom Aleksandrom Mihajlovićem, koji se nalazio na čelu Mihailovićeve organizacije u Beogradu. Dragi Jovanović tvrdi da se sa majorom Mihajlovićem „od kraja 1943. do konca sastao četiri do pet puta, i to uvek van Beograda“. Na pitanje predsjednika sudskog vijeća da li je sama SDS bila povezana sa majorom Mihajlovićem, Jovanović daje potvrdan odgovor: {{izdvojeni citat|Pretsednik: Pa je li Saša Mihailović, odnosno beogradska organizacija kojoj je na čelu Saša Mihailović, stupala u taj lični odnos sa SDS? Optuženi: Praktično SDS i Uprava grada Beograda je celo vreme vaspitana sa moje strane tako da u danom momentu može da posluži, kako sam ja pretpostavljao, nacionalnoj stvari i zbog toga nisam sprečavao tu vezu i znao sam da je uspostavljena ta veza preko tadašnjeg pukovnika Radulovića. Pretsednik: A je li sama straža bila povezana sa Sašom Mihailovićem? Optuženi: Bila je straža i kao organizacija i pojedinačno. Pretsednik: Da li je to trebalo da bude vojska kojom je određenog momenta trebalo da raspolaže Saša Mihailović? Optuženi: To je bila policija sa kojom je Saša Mihailović u danom momentu oslobođenja mogao da raspolaže po mojoj zamisli i po njegovoj.<ref name="Jovanović Dragomir-Dragi">{{cite web |url=http://www.znaci.org/00001/60_2_1.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717115813/https://znaci.org/00001/60_2_1.pdf }}</ref>|[[Dragomir Dragi Jovanović]], upravnik grada Beograda}} [[Radomir Milinković—Džek]], pešadijski kapetan, koji je rukovodio obaveštajnom službom komande Beograda Draže Mihailovića, otkriven je i uhapšen 1942. godine od strane Specijalne policije. Po zahtevu rukovodstva ravnogorskog pokreta, Dragomir Jovanović je oslobodio Milinkovića iz zatvora. Kasnije je Milinković, pošto je došlo do otvorene saradnje ravnogorskog pokreta i Nedićevih vladinih institucija, dobio legalnu kancelariju na prvom spratu zgrade Beogradske opštine.<ref>[https://www.pisi.co.rs/content/logor-banjica-1941-1944-ii/ Sima Begović, Logor Banjica 1941-1944, knjiga II], Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1989, str. 14.</ref><ref>Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 123—125; istražni predmet Dragomira Jovanovića.</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 337.</ref> Nakon okončanja rata, o radu obavještajne službe Komande Beograda na otkrivanju pristalica i saradnika NOP-a, Milinković je pred istražnim organima dao izjavu koja se u velikoj mjeri podudara sa svjedočenjima pripadnika bezbjednosno-policijskih struktura kvislinške uprave: {{izdvojeni citat|Glavnu službu obaveštenja po liniji komunizma vršila je ustvari Specijalna policija, tj. IV otsek njen, na čelu sa Paranosom, Bećarevićem i Grujičićem. Poslove u Beogradu svršavala je izgleda sama i samo o tome izveštavala bilo Vrhovnu komandu preko specijalnog delegata ili preko beogradske grupe korpusa preko nekoga od svojih ljudi... Za one slučajeve koji su bili izvan domašaja beogradske policije dostavljali su se izveštaji VK (Vrhovnoj komandi JVuO — nap.) preko Dražinog ličnog obaveštajnog organa u Beogradu Rajka Pavlovića... Svi beogradski korpusi imali su u svome sastavu i ponekog agenta Specijalne policije, koji su dostavljali njima sitnije i manje važne izveštaje, a ponekad, kada je bilo, i krupnijih. Specijalnih organa izvan sastava Specijalne policije za rad po liniji komunizma smatram da nije bilo, a po mome mišljenju nije ni trebalo jer je Specijalna policija bila toliko revnosna, da nije za ostale ostajalo ništa da rade... Spiritus rektor borbe protiv komunizma bila je, dakle, Specijalna policija sa svojim stručnim aparatom – IV odseka, a nosilac glavne borbe i dostavljač za račun prvenstveno VK bio je Rajko Pavlović.<ref>Izjava Radomira Milinkovića »Džeka« pred istražnim organima 1945. (M—572).</ref><ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 314.</ref>}} I [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, svjedoči o privrženosti većeg dijela kolaboracionističke uprave pokretu Draže Mihailovića. Po [[Adolf Hitler|Hitlerovom]] naređenju, Hermann Neubacher je oktobra 1943. godine poslan u Beograd sa ciljem objedinjavanja svih antikomunističkih i [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga, odnosno približavanja generalâ Mihailovića i Nedića. U svojim memoarima, pored ostalog, Neubacher zapisuje: {{izdvojeni citat|U Beogradu, međutim, sve državne institucije su bile pune Dražinih pristalica, pa je tako i vođa četnika veoma dobro znao šta se tamo događa. Tako je Mihailović odmah bio obavešten o mojim nastojanjima da se promeni politika prema Srbiji i o mojoj borbi protiv streljanja talaca. Zbog toga je on, logično, morao da vidi u meni čoveka sa kojim može da vodi koristan razgovor. U njegovom taboru ja sam odmah dobio dobru ocenu.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 161.</ref>}} Veleposlanik Neubacher je predložio i stvaranje ''Velikosrpske federacije'', koju bi činile [[Srbija]], [[Crna Gora]] i [[Sandžak]], na čijem čelu bi bio general Nedić, ali će, nakon sastanka sa [[Adolf Hitler|Hitler]]om i [[Joachim von Ribbentrop|Ribbentrop]]om u decembru 1943, ovaj prijedlog biti odbačen.<ref>Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN - Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 154-155.</ref> Četničko vođstvo u Crnoj Gori bilo je posebno zainteresovano za stvaranje „federacije“. U tome je pružilo podršku [[Narodnoj upravi]] (političko tijelo stvoreno od strane Nijemaca u jesen 1943. u koje su ušle brojne [[Velika Srbija|iredentističke]] pristalice, kao i članovi [[Crnogorska federalistička stranka|CFS]]; jedna vrsta kvislinške vlade u Crnoj Gori) i prihvatilo saradnju sa njom. U [[Podgorica|Podgorici]] je 30. i 31. decembra 1943, zajedno sa predsjednikom Narodne uprave [[Ljubom Vuksanovićem]], major [[Đorđije Lašić]] organizovao konferenciju kontrarevolucionarnih snaga kojoj je prisustvovalo oko 500 četničkih oficira koji su svi već bili pristupili saradnji s njemačkim okupatorom. Na konferenciji je, uz Vuksanovića, učestvovao i jedan broj članova Narodne uprave. Tom prilikom, usvojena je rezolucija kojom se zahtijevalo: {{izdvojeni citat|Da se svi članovi Narodne uprave odreknu svake partijsko-političke aktivnosti do potpunog uništenja komunizma, do svršetka rata... Da se u cilju efikasne borbe protiv komunizma stvori jedan jedinstveni antikomunistički srpski front s jedinstvenom komandom nad svim srpskim oružanim odredima, te u tom cilju, želimo, da general Nedić kao najstariji i kao najuvaženiji srpski oficir proširi svoju vlast i nad Crnom Gorom, jer je cio narod ovog kraja svestan svoje nemogućnosti da se sam pomaže i od komunizma brani. On očekuje spas od ovog jedinstva i od vojničkog starešine kakav je general Nedić.<ref>AII—T, X 1v—60 (44), Pismo majora Blaža Gojnića potpukovniku Petru Baćoviću iz januara 1944.</ref><ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Istorijski institut SR Crne Gore u Titogradu, Obod, Cetinje, 1977, str. 455-456.</ref>}} [[Brigadir]] [[Krsto Zrnov Popović]], vođ [[Crnogorski komiti|Božićnog ustanka]] i komandant kvislinške [[Lovćenska brigada|Lovćenske brigade]], ostavio je, u zabilješkama koje je vodio za period od jula 1943. do marta 1944. godine, zapis o formiranju Narodne uprave na [[Cetinje|Cetinju]]. Popović piše o nemogućnosti da se trojica predstavnika Crnogorske (federalističke) stranke (kojoj je i sâm pripadao tokom [[1930-e|tridesetih]] godina, po povratku iz emigracije), budući u manjini, novembra 1943. nametnu kao vođstvo u Upravi: {{izdvojeni citat|Naši su u Upravi sve ispustili, predsjedništvo, pa čak i vojsku. Mobilišu se četnici i u policiji i u žandarmeriji, rovare, rade na sve strane. Stvaraju zavjere, špijavaju, zatvaraju federaliste koga god mogu i hoće. Šajkače svuda i znakovi prave Srbije. Stižu agenti iz Srbije, rodom Crnogorci. Govori se da Nedić šalje pare, razumije se vojnim putem, preko povjerenika. Pjevaju se pjesme [[Petar I Karađorđević|Petru I]] i Srbiji. Stanje sve nesnosnije...<ref>Вељко Сјеклоћа, ''Крсто Поповић у историјској грађи и литератури''. Друго допуњено издање (Едиција „Свједочанства“), Издавачко предузеће „Обод“, Цетиње, 2001, стр. 253.</ref>}} U depeši koju je 21. decembra 1943. godine poslao Vrhovnoj komandi JVuO, major Đorđije Lašić (pseudonim »Kocev«) pozvao je generala Dražu Mihailovića na „izmirenje“ sa generalom Nedićem, s obzirom da je „danas najpotrebnije jedinstvo i sloga“: {{izdvojeni citat|Moja je dužnost da Vam predočim, apelujem da se ovo izgladi u interesu spasavanja ostataka Srpskoga naroda, jer je danas najpotrebnije jedinstvo i sloga. Za neuspeh snosićemo svi odgovornost... Ako ovo ne uradimo uspeha nema. Sve političke struje odbaciti radi jedinstva. Ako ne može mirno upotrebiti silu. Odbaciti sve što nije borbeno. [...] Za Vaše izmirenje sa Nedićem pozdravio bi ceo Srpski narod jednodušno, jer samo u tome vidi jedini spas. Lašić.<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref>}} Prethodno, iz obavještajnog odjeljenja [[2. oklopna armija (Wehrmacht)|2. oklopne armije]] javljeno je početkom decembra da je general Mihailović zatražio od majora Lašića, koji je uz Pavla Đurišića bio jedan od glavnih četničkih komandanta u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]], da se poveže sa srpskom kvislinškom vladom i generalom Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Čovjek za vezu javlja 1. decembra: Draža Mihailović se trenutno nalazi u Sandžaku i dao je nalog majoru Lašiću da preko političke osobe ponudi Nediću svoju saradnju i time potvrdi svoje odvajanje od Londona. Lašić je želio posjetiti generala Keipera i ovo mu staviti do znanja. Lašić je zatražio od Arsa Petrovića da pripremi akciju i otputuje za Beograd.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=140&rec=313&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456868.] <br /> ({{jez-njem|"7.12. meldet A.T. 174 : V–Mann meldet 1.12. : DM befindet sich z.Zt. in Sandzak und hat Mjr. Lasic den Auftrag gegeben, durch eine politische Person seine Mitarbeit Nedic anzubieten, womit er seine Trennung von London bestätigt. Lasic wollte General Keiper besuchen und ihm das zur Kenntnis bringen. Lasic hat Arso Petrovic ersucht, die Aktion vorzubereiten und nach Belgrad zu reisen."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}} U istom izvještaju je proslijeđena i poruka iz [[V SS brdskog korpusa]] od 8. decembra 1943, kojom obavještavaju svoje nadređene o namjeri slanja delegacije generalu Nediću i specijalnom izaslaniku Neubacheru od strane kapetana [[Milorad M. Popović|Milorada Popovića]], komandanta Nevesinjskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|5.SS brd. kor. za PzAOK 2 (8.12.43): Četnički kapetan Popović javlja da je srpsko nacionalno stanovništvo istočne Hercegovine potpuno opljačkano i da mu prijeti glad. Ovi nepodnošljivi uslovi ozbiljno ugrožavaju postojanje ovog sloja. Srbi iz istočne Hercegovine žele da pošalju deputaciju ambasadoru Neubacheru i generalu Nediću u Beograd i pitaju se da li i na koji način to može biti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=139&rec=313&roll=196 NARA, T313, Roll 196, frame no. 7456867.] <br /> ({{jez-njem|"8.12. V.SS.Geb.A.K. meldet : Cetnik–Hauptmann Popovic meldet, dass serbisch national gesinnte Bevölkerung der Ost–Herzegovina vollkommen ausgeplündert und vom Hunger bedroht ist. Durch diese untragbaren Zustände ist die Existenz dieser Schicht ärgstens bedroht. Die Serben der Ost–Herzegovina wollen Deputation zu Gesandten Neubacher und General Nedic nach Belgrad senden und fragen an, ob und auf welchem Wege dieses geschehen kann."}})</ref>|Dodatak dnevnom izvještaju obavještajnog odjeljenja za 9. decembar 1943.}} Kada je riječ o [[Istočna Hercegovina|istočnoj Hercegovini]], već u jednom njemačkom izvještaju iz prve polovine oktobra 1943. data je detaljna analiza okolnosti u kojima živi poglavito srpsko stanovništvo u ovoj oblasti. Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] i zauzimanja njihove bivše okupacione zone od strane njemačkih trupâ, obavještajni oficiri [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]] zapažaju da je raspoloženje hercegovačkih Srba (čiji se „najveći broj muških predstavnika i danas nalazi u četničkim redovima“) prevashodno uslovljeno zasićenošću ratom, tj. vojnim i političkim problemima. Ipak, kako navode njemački obavještajci, četničkom je vođstvu »borba protiv bandi« i dalje predstavljala osnovnu preokupaciju: {{izdvojeni citat|Kako ne bi zaostajalo za bandama, vođstvo hercegovačkih četnika je izgleda bilo odlučno paktirati sa svakim od koga se može nadati da će im pružiti olakšanje u borbi protiv komunizma. Ovo olakšanje se prvenstveno očekuje od njemačkog Wehrmachta. Viši četnički rukovoditelji su iznova tražili kontakt s divizijom i molili za podršku u borbi protiv bandi. Sam [[Dobroslav Jevđević|Jevđević]] je želio priznati [[Nezavisna Država Hrvatska|hrvatsku državu]] ako bi time mogao doći do bilo kakvog dogovora s njemačkim Wehrmachtom u pogledu borbe protiv komunizma. Vrijedi napomenuti i da se veliki dio hercegovačkih četnika, uključujući i starješine, zakleo na vjernost generalu Nediću i da je težio pripajanju Srbiji. Putovanje srpskog premijera u [[Adolf Hitler|Führer]]ov glavni štab pratila je ova grupa s velikim zanimanjem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1332&rec=314&roll=554 NARA, T314, Roll 554, frame no. 001326.] <br /> ({{jez-njem|"Die serbische Bevölkerung der Ost–Herzegowina, deren männliche Vertreter auch heute noch zum grössten Teil in den Reihen der Cetniks zu finden sind, ist zum grössten Teil kriegsmüde und nimmt allen politischen und militärischen Ereignissen gegenüber eine abwertende Haltung ein. Die Banden werden z.Zt. noch immer als Feind Nr. 1 angesehen, insbesondere von der Führung, die in der Bekämpfung der Banden in Hinblick auf eine allierte Landung und der Möglichkeit einer Entstehung des früheren Jugoslawiens in erster Linie eine innenpolitische Notwendigkeit sieht. Um gegenüber den Banden nicht ins Hintertreffen zu geraten, scheint die Führung der herzegowinischen Cetniks entschlossen zu sein, mit jedem zu paktieren, von dem sie sich eine Entlastung in Kampf gegen den Kommunismus erhoffen kann. In erster Linie wird diese Entlastung seitens der deutschen Wehrmacht erwartet. Höhere Cetnik–Führer haben wiederholt Verbindung zur Division gesucht und um Unterstützung in Kampf gegen die Banden gebeten. Jevdjević wollte selbst den kroatischen Staat anerkennen, wenn er dadurch zu irgendeiner Abmachung mit der deutschen Wehrmacht bezüglich des Kampfen gegen des Kommunismus kommen könnte. Bemerkenswert ist die Tatsache, dass ein grosser Teil der herzegowinischen Cetniks, darunter sich höhere Führer, sich zu General Nedić bekennt und einen Anschluss an Serbien erstrebt. Die Reise des serbischen Ministerpräsidenten ins Führerhauptquartier wurde seitens dieser Gruppe mit grossen Interesse verfolgt."}})</ref>|Procjena situacije štaba 7. SS divizije Prinz Eugen za mjesec septembar 1943. godine}} O entuzijazmu kod stanovnika istočne Hercegovine naklonjenog četnicima za priključenje Nedićevoj Srbiji piše i major [[Petar Baćović]] (pseudonim »Nav-Nav«) u depeši pristigloj 30. XII 1943. u VK JVuO: {{izdvojeni citat|Narod neće moći izdržati bez pomoći u hrani. Ovu pomoć primiće od svakog ko mu je pruži jer su u pitanju familije za koje se, uostalom, borba i vodi. Nemci su proneli glas da će istočna Bosna i Hercegovina se priključiti Nediću. Svi govore: »Neka samo dođe i zavede vlast i red, a mi znamo što smo. Nama je potrebno mira i hleba, jer se više ovako ne može voditi borba sa svim neprijateljima, a pomoći nema ni odkuda«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref>}} Iz izvještaja [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]], koji obuhvata period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944. godine, može se zaključiti i da vojvoda [[Uroš Drenović]], četnički zapovjednik u [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]], održava vezu sa generalom Milanom Nedićem: {{izdvojeni citat|Drenović, vođa četnika jz. od Banje Luke, namjeravao je otići za Srbiju. Kao razlog, naveo je iznova oživljeni ustaški teror, i njegovo toleriranje od strane njemačkih vlasti. Plan je do sada ostao neizvršen. Veze s Nedićem i Mihajlovićem mogu se smatrati sigurnima. Borbena vrijednost četnika pri komunističkom [[Prva banjalučka operacija|napadu na Banju Luku]] se pokazala kao mala. Uz samo jedan izuzetak, postigli su dobre rezultate u izviđanju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1088&rec=314&roll=563 NARA, T314, Roll 563, frame no. 001079.] <br /> ({{jez-njem|"Drenovic, der Führer der Cetniks SW Banja Luka, beabsichtigte nach Serbien zu gehen. Als Grund gab er den neu auflebenden Ustaschaterror und seine Duldung durch dtsch. Stellen an. Der Plan blieb bisher unausgeführt. Verbindungen mit Nedic und Mihajlovic dürfen als sicher gelten. Der Kampfwert der Cetniks beim komm. Angriff auf Banja Luka war gering. Sie leisteten mit einer Ausnahme allein gute Dienste bei der Aufklärung."}})</ref>|Izvještaj Obavještajnog odjeljenja 15. brdskog korpusa za period od 1. decembra 1943. do 10. januara 1944 (12. I 1944.).}} Takođe, 26. decembra 1943. vojvoda Drenović se sastao sa poručnikom Kirchnerom iz Wehrmachtove [[Brandenburger|divizije Brandenburg]]. Tom prilikom, pominjala se mogućnost odlaska komandanata bosanskih četnika za Srbiju i stavljanja na raspolaganje Milanu Nediću: {{izdvojeni citat|Drenović moli za dozvolu da evakuiše familiju u Beograd, pod njemačku zaštitu; [[Vukašin Marčetić|Marčetić]] također moli za propusnicu za put u Srbiju, gdje se želi staviti na raspolaganje Nediću. U razgovoru se pomenula mogućnost stvaranja Srpske legije pod njemačkom komandom; četnici su ovu mogućnost oduševljeno pozdravili. Također su izrazili spremnost da se, poslije uništenja komunizma u Bosni, bore u Rusiji; jedini uslov je da ova jedinica bude sastavljena isključivo od Srba.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=233&rec=314&roll=566 NARA, T314, Roll 566, frame no. 000229.]</ref>|Izvještaj sa sastanka poručnika Kirchnera i Uroša Drenovića u Karanovcu na dan 26. decembra 1943 (27. decembar 1943.).}} [[Boško N. Kostić]], lični sekretar [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]], bilježi u svojoj memoarskoj knjizi ''Za istoriju naših dana'', izdatoj 1949. godine u [[Lille]]u, kako su tokom 1943. i 1944. godine intenzivirani kontakti između zvaničnika kvislinških vlasti u Srbiji i pripadnika četničkog pokreta s teritorije marionetske [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]]. Prema Kostićevim navodima, tada je pri štabu Srpskog dobrovoljačkog korpusa uspostavljen bio i ''Spoljni otsek'', koji je imao za cilj da pomaže četničkim jedinicama van teritorije okupirane Srbije: {{izdvojeni citat|U toku 1943. i 1944. naročito su žive veze Beograda i četnika iz Bosne, Hercegovine, Dalmacije, Like i drugih krajeva. Redovno dolaze i kuriri i odmah stupaju u vezu sa đeneralom Nedićem i D. Ljotićem, ostaju izvesno vreme u Beogradu i vraćaju se potom u svoje krajeve, svojim jedinicama... Štab Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa bio je postao prihvatilište četnika i iz drugih naših krajeva, iz Like, Dalmacije, Bosne, Sandžaka... U štabu je bio osnovan takozvani Spoljni otsek kome je bio zadatak da prihvata, zbrinjava i pomaže četnike za vreme njihova boravka u Beogradu i da ih svojim kanalima prebacuje, posle svršena posla, na njihovu teritoriju. Spoljni otsek je dobijao od Srpske vlade novčana sretstva i slao ih u pojedine naše krajeve, nabavljao je, u granicama svojih mogućnosti, i oružje za četnike izvan okupiranog područja Srbije... Cilj je bio, da se ojačava i produbljuje ideja o potrebi jedinstvene nacionalne borbe na celom području srpskog naroda. Četnici, van okupiranog područja Srbije — tamo gde su se nalazili izmedju dva žrvnja, ustaškog i komunističkog, — vapili su za takvom borbom. I svi odreda osudjivali su svaku isključivost i netrpeljivost. Za njih su djeneral Draža Mihajlović, djeneral Milan Nedić i Dimitrije Ljotić vršili isti veliki narodni posao i stoga su smatrali kao nešto sasvim prirodno da posete i Nedića i Ljotića u Beogradu kad su posetili djenerala Dražu Mihajlovića na Ravnoj Gori ili na nekom drugom mestu u srpskim planinama.<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana - Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 139–142.</ref>}} == Saradnja sa Nedićevom vladom 1944. == {{main|Bitka za Srbiju 1944.|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}} {{izdvojeni citat|Da ojačamo položaj Nedića, bilo je u planu da Crnu Goru priključimo Srbiji. Crna Gora, koja je na početku i bila četničko leglo, izgledala je kao najpogodnije tlo odakle bi moglo da započne sakupljanje antikomunističkih snaga. Na zahtev Nojbahera, mi smo oslobodili jednog od četničkih vođa iz Crne Gore i ponudili smo mu da organizuje antikomunističke snage u njegovom kraju. On je za protivuslugu zamolio da Nemci puste iz zatvora 2.000 njegovih četnika. Nemačka komanda za Jugoistok podržala je 6. januara 1944. taj predlog i, uz saglasnost Hermana Nojbahera, odobrila, da se prvo oslobode 500 pristalica Pavla Đurišića. Hitler je, međutim, 10. januara 1944. odbacio taj plan. Krajem januara 1944, međutim, pokret Draže Mihailovića opet je krenuo drugim smerom. 26. januara 1944. održan je na Ravnoj gori [[Kongres u selu Ba|četnički kongres]], na kome je Mihailović prisutne delegate pozvao na borbu protiv okupatora. Ono što nam je posebno izgledalo opasno, da je sve češće dolazilo do saradnje između legalnih srpskih snaga Nedića i četnika, koji su ponovo ojačali. Time je kod Nemaca ugled Nedića pao.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Srbija i Mihailović zimi 1943/44.)}} {{izdvojeni citat|Nasuprot našem nacionalnom frontu postoji samo jedan – drugi front a to je komunistički. '''Sve naše oružane snage sa nacionalnim četnicima moraju se ujediniti'''... Sutra mora doći ne do podvojenih formacija, nego do jedne Srpske vojske koja će biti u jednoj ruci i raditi za spas Srpstva... I do sada među nama nacionalistima postojao je prećutan sporazum, a sada mora doći do formalnog sporazuma, jer smo mi svi sinovi jedne zemlje. Gde još postoje neke oštrice izglađujte ih. Ako ne budemo danas, a naročito sutra, jedna duša i jedno telo znajte, mi ćemo propasti.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 238–239.</ref>|General [[Milan Nedić]], o potrebi stvaranja „jedinstvenog nacionalnog fronta svih nacionalnih snaga u borbi protiv komunista“, jul–avgust 1944.}} {{izdvojeni citat|Političku slogu Nedić-Draža Mihajlović treba posmatrati kao činjenicu.<ref>{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-08-09 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=576&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000571.] <br /> ({{jez-njem|"Politische Einigung Nedic/D.M. ist als Faktum zu betrachten."}})</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Prvog dana 1944. godine, Okružno načelstvo u [[Užice|Užicu]] obavijestilo je svoje nadležne u Beogradu da se u tom kraju obje strane, tj. četnici i njemačka okupaciona sila, pridržavaju [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora potpisanih krajem 1943]]: {{izdvojeni citat|Pripadnici D.M. pokreta, koji su organizovani u borbi protiv partizana, održavaju i nadalje kontakt sa nemačkim trupama i vojnim vlastima, neposredno i preko komandanata SDS-a u Užicu.<ref>AVII, Nedićeva arhiva, 25-1-18.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 18.</ref>}} O prvim pozitivnim efektima potpisivanja četničko-njemačkih sporazuma po organizaciju JVuO na [[Kosovo|Kosovu]], major [[Radoslav Đurić]] (pseudonim »He-He«) javlja [[Dragoljub Mihailović|Draži Mihailoviću]] u depeši od 9. januara 1944: {{izdvojeni citat|U [[Kosovska Mitrovica|Mitrovici]] je oslobođeno 60 naših političkih krivaca. Građanstvo je klicalo doslovno pred Nemcima. Živeo Draža Mihailović, živeo Nedić. Nemci su uhvatili neke vojnike [[Radomir Cvetić|Cvetića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]] sa oružjem i odmah ih pustili. Nedić izdao naredbu da se naši ljudi slobodno mogu njemu javiti bez ikakve odgovornosti. Iz drugog kosovskog korpusa pobeglo je 5 naših vojnika Nediću.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} O javnom ispoljavanju podrške pučanstva četničkom pokretu u nazočnosti okupatora, Vrhovna komanda Jugoslovenske vojske u otadžbini bila je obaviještena i 26. januara od strane »Saše«, tj. majora [[Aleksandra Mihajlovića]], komandanta Beograda JVuO, koji navodi da se slična manifestacija održala u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]]: {{izdvojeni citat|U [[Zaječar]]u održan jedan veliki zbor 22 ov. m. u prisustvu Nemaca. Rečeno je da ima tri vlade koje se bore za spas srpskog naroda i to: vlada u [[Kairo|Kairu]], sa [[Petar II Karađorđević|Kraljem Petrom]], đenerala Nedića i Draže Mihailovića. Kad je narod čuo u najvećem oduševljenju pozdraviše Dražu Mihailovića i to u prisustvu Nemaca, koji su izjavili da će skoro napustiti Srbiju. Čika Uroš.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} U depešama poslatim 14. i 16. januara 1944. kapetan [[Nikola Kalabić]] (pseudonimi »Ras-Rasa« i »Švarc«) informiše generala Mihailovića o žestokim [[Bitka za Ivanjicu januara 1944.|borbama za Ivanjicu]] koje se vode protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|2. proleterske]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|5. krajiške divizije NOVJ]]. Kalabić piše da se snage JVuO bore rame uz rame sa okupatorima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|(14. I) 2700 Bugara otišlo na položaj prema partizanima. Sada se na položaju nalaze snage četničke i poljske straže. <br /> (14. I) U borbi kod Ivanjice poginula 55 partizana, 40 zarobljeno, a mnoge su sami poneli i sakrili. Poljske straže poginulo 20, Bugara 9, a jedan nemački oficir ranjen na pet mesta. Ivanjica je stradala od artiljerije i građanstvo je prilično stradalo. Komunisti oterali i pobili 5 Nemaca iz feldžandarmerije. Pored toga oterali jednog pomorskog kapetana, apotekara i nešto poljske straže. <br /> (16. I) Na Javoru kod Kušića i Katića još se vodi borba između komunista s jedne i četnika, poljske straže, Nemaca i Bugara s druge strane. Komunista ima oko 3500. Opkoljeni su i sada bi trebalo dotući ih.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}} Inspektor četničkih trupa pukovnik [[Jevrem Simić]] (pseudonimi »Stipe« i »Drška«) obavještava Vrhovnu komandu JVuO 17. januara te godine da se povezao sa funkcionerima Nedićeve [[Nacionalne službe rada za obnovu Srbije]]. Pukovniku Simiću su se pridružili i delegat JVuO u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] i jedan od Mihailovićevih najbližih saradnika od početka rata potpukovnik [[Dragoslav Pavlović]], kao i major [[Aleksandar Mihajlović]], komandant Beograda JVuO: {{izdvojeni citat|Inženjer major Simić iz nacionalne službe u Beogradu do danas meni nepoznat, tražeći vezu sa Pavlovićem došao meni i javio: sa Pavlovićem imao sastanak 20. novembra u Sibnici na Homolju i ovaj ga angažovao za pregovore sa Nedićem rekavši: Ovo što Vam govorim, govorim Vam kao da govori Draža. Ukratko zadatak mu je da u tvoje ime pregovara sa Nedićem, da Nedić daje novac za nas. Da može javno da te grdi, da on čuva Beograd, a Draža zemlju i još slično. Simić je imao više sastanaka sa Nedićem, donosi izveštaj i želi da po razgovoru sa Pavlovićem ide k tebi. Ja sam mu rekao da čeka dok preko tebe ne dobijem odgovor Pavlovića. Sumnjam da si ti Pavloviću dao ovaj zadatak, jer da treba sa Nedićem pregovarati, dao bi meni, pošto sam bliži. Pavlović mu je dao naziv šifre i naredio da se preko Saše javlja i traži vezu. Odgovori da znam šta Simiću da kažem. Mnogo priča o neredu kod naših u Beogradu. Veli, ranije je sarađivao sa [vojvodom] Tribrođaninom iz Homolja.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} 13. januara 1944, pukovnik Simić javlja generalu Draži Mihailoviću da se jedinice JVuO i SDS zajedno bore protiv NOVJ i u rejonu [[Aranđelovac|Aranđelovca]] i [[Lazarevac|Lazarevca]]: {{izdvojeni citat|U [[Velika Ivanča|Velikoj Ivanči]] grupa crvenih oko 300 opkoljena od Rasovih [Kalabićevih — prim.] trupa i straže. Borba se čuje i oko Aranđelovca. Rezultat još ne znam. Telefonom javljeno: Oko [[Arilje|Arilja]] i Ivanjice ogorčene borbe, učestvuju i švapski tenkovi. Ovi i našima dali municiju za borbu. Avijacija greškom pobila dosta Bugara i komandanta u Lisanskoj klisuri, ubili 150 partizana. Tvoj Drška.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} Pukovnik Simić implicitno podsjeća na kolaboraciju ravnogoraca sa kvislinškim strukturama kroz [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizaciju četnika u Srbiji]] (koja je nastavljena i nakon razoružavanja legalizovanih odredâ), sugerirajući Vrhovnoj komandi JVuO da u njegovoj zoni odgovornosti dođe do obustave ove prakse: „Upravo danas Paloša [potpukovnik Miodrag Palošević — prim.] teram na posao i pored dva naređenja nije još otišao u avalski korpus... Avalskom korpusu naredio sam da uz pomoć Paloša obrazuje jurišne brigade i ilegalne starešine da budu, a ne Nedićevi oficiri. Objasnio sam da sada nije starešina nad korpusom i da je korpus samostalan u svakom pogledu.“ U trenutku kada još nije bio poznat ishod [[Hermann Neubacher|Nojbaherove]] inicijative o formiranju ''Velikosrpske federacije'', četničko vođstvo računa na ovu mogućnost i pokušava profitirati iz te političke kombinacije. 22. januara 1944, potpukovnik [[Petar Baćović]] (pseudonim »Nav-Nav«) obavještava<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref> generala Mihailovića o povezivanju četnika u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Sandžak]]u sa sljedbom [[Dimitrije Ljotić|Dimitrija Ljotića]]: {{izdvojeni citat|Dolaskom Srbijanske vojske u Crnu Goru, jedinstvo Srpstva dolazi sve više do izražaja. Svuda se manifestuje nerazdvojenost Srbije i Crne Gore. To znatno pojačava duh za borbu protiv komunista. Dolaskom Ljotićevih »Belih Orlova« oseća se živa akcija među Ljotićevcima u Crnoj Gori i ima izgleda, da će naročito po varošima uskoro postati opasnost za nas u toliko više, što okupljaju oko sebe sve one ličnosti, koje su kompromitovane svojim vezama sa okupatorima, Italijanima i Nemcima. Oni otvoreno prete da će okupatoru prestaviti svakoga onog, koji ne bude sa njima. Svi vojni komandanti primili su saradnju sa Nemcima u borbi protivu komunista i potpisali poznatu obavezu... Da li da naši ljudi stupaju u [kvislinšku] žandarmeriju ili ne?}} Četnički komandant piše 24. januara 1944. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]]: „Izgleda da će Sandžak i Crna Gora biti priključeni Srbiji“. Istog dana, depešom je poslat i njegov odgovor potpukovniku Petru Baćoviću: {{izdvojeni citat|Da li su već stigli u Crnu Goru neki Nedićevi ili Ljotićevi odredi i kuda. Neće oni prestavljati veliku opasnost za nas. Jedinstvo srpstva treba i sa naše strane što više da se ističe i nerazdvojivost Crne Gore i Srbije. Borbu protiv komunista moramo voditi svim srestvima... Sa Ljotićevcima treba taktizirati, ali mi ne možemo ići njihovim putem... Svi komandanti, sa malim izuzetkom, sigurni su ljudi. Ako se na drugi način ne može doći do oružja izvesni delovi mogu stupiti u žandarmeriju, stim da polože zakletvu i pobegnu u pogodnom momentu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Od delegata VK JVuO za Crnu Goru, [[Boka kotorska|Boku]], Sandžak i [[Albanija|Albaniju]] majora [[Sava Vukadinovića]] (pseudonim »Dra-Dra«), koji će od proljeća 1944. biti načelnik štaba [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], 1. februara stiže potvrda o skorom dolasku srpskih kvislinških jedinica, kao pomoć crnogorskim četnicima u borbi protiv snaga NOVJ: {{izdvojeni citat|U Crnoj Gori se sa nestrpljenjem očekuje dolazak Nedićevih trupa koji je najavljen. Sprema im se doček. Dolaskom je narod oduševljen ne zbog simpatije naroda prema Nediću, već zbog toga što se dolaskom trupa Crna Gora nalazi ponovo uz bratsku Srbiju i time se manifestuje zajednička borba Srpstva protiv komunista. Dolaskom trupa pojačaće se moral Crnogoraca i rešenost za borbu do uništenja komunista, a u potpunosti [[Lovćenska brigada|zelenaše]] jednom za svagda likvidirati.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} Pukovnik Jevrem Simić javlja 28. januara generalu Draži Mihailoviću da je major [[Dušan Janjić]], komandant Sremsko-slavonskog četničkog odreda i komandant Psunjskog korpusa,<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 210.</ref> posjetio generala Nedića. Pukovnik Simić (»Stipe«) u depeši navodi: {{izdvojeni citat|Major Dušan Janjić, komandant našeg odreda u Banja Luci ponovo je bio [u] Beogradu i Božić proveo kod kuće. Nemci za ovo znali. Odlazio u kabinet Nedića. Tražio sam od Saše objašnjenje pošto mu je u kuću dolazio. Ovo me začuđuje. Znaš li ti šta treba ovo da znači.<ref name="ReferenceG">[https://znaci.org/00001/4_14_3_67.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 15. do 31. januara 1944. godine]</ref>}} Uz asistenciju lokalne SDS i prećutnu saglasnost njemačkih okupacionih vlasti, četnici Ivankovačkog korpusa JVuO su u noći između 1. i 2. februara 1944. godine izvršili [[Masakr u Pomoravlju|pokolj u tri grada u Pomoravlju]].<ref>Boško Živanović — Damnjan Popović — Miodrag Jovanović: ''Pomoravlje u narodnooslobodilačkoj borbi 1941—1945'', Svetozarevo 1961, str. 340—342.</ref> Potpukovnik [[Ljubomir Mihailović]] (pseudonim »Long«; nakon [[Legalizovani četnici|legalizacije]], bio je do polovine 1942. pomoćnik komandanta Srpske državne straže u [[Jagodina|Jagodini]]<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]</ref>), komandant Velikomoravske grupe korpusa (VMGK), izvještava 17. februara generala Mihailovića i Vrhovnu komandu o rezultatima četničke akcije: {{izdvojeni citat|Noću između 1/2 - II preduzeo sam čišćenje komunista po varošima. Rezultat je ovaj: u Jagodini 17 muškaraca i 7 ženskih, u Ćupriji 9 muškaraca i 1 ženska, u Paraćinu 11 muškaraca i 1 ženska, svega 37 muškaraca i 9 žena. Sa ovim likvidirane su glavne vođe i organizatori. Neki komunisti su izmakli, ali su preduzete mere da se pohvataju. Narod je ovim zadovoljan. Načinom izvršenja pokazali smo prijateljima i neprijateljima našu snagu jedinstvo i organizatorsku sposobnost.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} Nakon što je više četničkih komandanata u Srbiji potpisalo [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovore sa Wehrmachtom]], postala je saradnja stražara i „ilegalnih četnika DM“ pravilo, a ne izuzetak, tako da se pred Njemcima više nije ni pokušavala sakriti. O ovome vrlo ubjedljivo svjedoči i zvanični izvještaj Odeljenja za državnu zaštitu „o događajima u Srbiji od 11. do 17. februara 1944“: {{izdvojeni citat|Bilo je sukoba SDS kao i u okrugu zaječarskom u kojima su odredi Srpske vlade gotovo redovno pomagani od ilegalnih četnika DM, poražavali komuniste na svakom koraku. Ova jedinstvena akcija udruženih nacionalnih snaga dala je za poslednja dva meseca veoma zadovoljavajuće rezultate, tako da je u tome vremenu palo više komunističkih vođa poznatih još iz prvih dana njihove aktivnosti u Srbiji...<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 1–1/2–9, Pregled opšte situacije u zemlji po okruzima od 11. do 17. februara 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 221.</ref>}} Već 1. februara 1944. godine, u izvještaju koji je okružni načelnik u [[Užice|Užicu]] uputio lično generalu Milanu Nediću, između ostalog, stajalo je sljedeće: {{izdvojeni citat|Pošto su poslednje partizanske horde potisnute iz okruga, zahvaljujući oružanoj akciji nemačkih i bugarskih trupa, naših odreda Srpske državne poljske i granične straže, pripadnici DM, u saradnji sa našim odredima SDS, učestvuju u svim borbama protiv partizana.<ref>Arhiv Srbije, Fond MUP, br. 2093, neregistrovano.</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/295.</ref>}} 10. februara 1944. godine, u Vrhovnu komandu JVuO stiže više depešâ koje je poslao potpukovnik [[Ljubomir Jovanović Patak]] (pseudonim »Mihovil«), iz kojih se vidi da je ovaj četnički komandant iz [[Istočna Srbija|istočne Srbije]], prema uputima i uz znanje Draže Mihailovića, bio povezan s brojnim kvislinškim dužnosnicima. Konkretno, riječ je o generalu [[Panti Draškiću]], ministru u prvom sazivu Vlade nacionalnog spasa, uhićenom od strane Nijemaca baš zbog veza s JVuO; zatim jednom od čelnih ljudi SDS-a pukovniku [[Branimiru Živkoviću]]; te majoru [[Trifunu Mikiću]], bivšem načelniku štaba [[Četnici Koste Pećanca|Srpske Četničke Komande]] Koste Pećanca: {{izdvojeni citat|Pukovnik Branimir Živković načelnik štaba komande žandarmerije, na moj poziv pismom odgovorio je da želi da se ilegalizuje, o čemu je i Vas izvestio. Mislim da bi njegov dolazak kod nas dovukao veliki broj oficira, jer on uživa n[eograničeno?] poverenje, izrazio je želju da bude na ovom sektoru, trebalo bi mu poveriti veću komandu. Major Živojin Ristić, načelnik štaba pukovnika Pavlovića, obavestio me je da ste naredili da uhvatim vezu sa majorom Trifunom Mikićem, radi sastanka sa njim. Mikić je u redovima dobrovoljaca, verni saradnik Nemaca i naš otvoreni neprijatelj. Molim za izveštaj. [...] <br /> Đeneral Draškić, njegov tast moli za intervenciju, odnosno kome treba da se obrati u Beogradu radi njegovog oslobođenja.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} Istog dana, u štab Draže Mihailovića stiže i telegram poslat od strane pukovnika Jevrema Simića. Pukovnik Simić (»Drška«) obavještava komandanta JVuO da je od kapetana [[Milana Medića]], zamjenika komandanta Gorske kraljeve garde (tj. Nikole Kalabića), saznao da komandant Beograda JVuO major Aleksandar Mihajlović i dalje održava vezu sa Ilijom Paranosom, potpredsednikom Beogradske opštine i bliskim saradnikom [[Dragomir Dragi Jovanović|Dragog Jovanovića]]: {{izdvojeni citat|Medić mi javlja: Saša bio sa njim u mojoj blizini. Došao autom iz Beograda sa Paranosom, pomoćnikom u opštini Dragog Jovanovića, koga pretstavlja kao našeg najjačeg saradnika. Otkuda sad ovo kad ja znam ko je i šta Paranos i kakvi su odnosi između njega i Dragog.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} U vreme nešto intenzivnijih sukoba između četnika Draže Mihailovića i snaga nemačkog okupatora u pojedinim delovima Šumadije, naročito u kragujevačkom i mladenovačkom okrugu, od sredine februara do kraja maja 1944, dolazi do jednog naizgled paradoksalnog sastanka. Naime, u prvoj polovini marta 1944. u selu Vranići pokraj Čačka došlo je do sastanka između generala [[Miroslav Trifunović|Miroslava Trifunovića]], istaknutog člana Vrhovne komande JVuO, i predstavnika nemačkog okupatora Šterkera, na kome se razgovaralo o mogućnosti sporazuma između okupatora i četnika Draže Mihailovića u pogledu borbene saradnje protiv NOVJ, što bi podrazumevalo i naoružavanje četnika. Sastanku je prisustvovao i [[Milan Aćimović]], ministar unutrašnjih poslova u kvislinškoj vladi Milana Nedića.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/325.</ref> U izvještaju koji je 10. februara 1944. godine poručnik [[Jovan Pupavac]] (»Hugo«) poslao majoru [[Slavoljub Vranješević|Slavoljubu Vranješeviću]], komandantu Zapadne Bosne, kao jedan od razloga za napuštanje [[Dinarska divizija|Dinarske divizije]], Pupavac pominje i saradnju vojvode [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] sa [[Dimitrije Ljotić|Dimitrijem Ljotićem]]. Pupavac, koji je i u depeši od 23. decembra 1943. VK JVuO ukazivao na prisustvo Ljotićevih izaslanika u štabu vojvode Đujića, ali i na činjenicu da je ljudstvo divizije u potpunosti u službi Njemaca,<ref name="ReferenceA">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16-30. decembra 1943. godine]</ref> tvrdi da su ljotićevci veoma aktivni u Dinarskoj diviziji, te da se nalaze pod njemačkom zaštitom, kao i da Đujić ima puno povjerenje u njih: {{izdvojeni citat|U sastavu Dinarske oblasti, posle dolaska Nemaca, Ljotićevci su postali najaktivniji. Predstavnik njihov je Samodol Krešimir, Ljotićev sekretar za Dalmaciju. U Šibeniku imadu svoju komandu. Njihov je rad isti kao i u Srbiji i dolazi vrlo često do tuče između naših boraca i njih. Pop Đujić sve to tolerira i ako su oni pod komandom njegovom. Popovi kao Ljotićevci postali su vrlo aktivni od dolaska Nemaca, a na žalost ima ih dosta pošto su ih zaštitili Talijani za vreme uprave u Dalmaciji. Pop Đujić ih smatra najvećim saradnicima i oni zajednički rešavaju sve stvari.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} <div style="text-align:center;font-size:85%;"><gallery mode="packed" heights="200"> Ljotic i djujic.png|Dimitrije Ljotić i Momčilo Đujić sa saradnicima u Sloveniji, zima 1944/1945. </gallery></div> Pet dana nakon Pupavčeva izvještaja, sâm Momčilo Đujić (pseudonim »Dal-Dal«) javlja Draži Mihailoviću da je uspostavio kontakt sa Rokom Kalebom, pristalicom Ljotićevog [[ZBOR]]-a iz [[Dalmacije]]. Vojvoda Đujić traži od Mihailovića instrukcije za postupanje u vezi ponude za saradnju koju mu je upućena: {{izdvojeni citat|Poručio mi je, da želi sa mnom razgovarati po pitanjima koja se tiču sudbine srpskog naroda u ovim krajevima i uspostave veze između đenerala Mihailovića i Nedića i Ljotića. Naglasio je, da je radi toga ovamo poslat od Ljotića i da mora sačekati moj odgovor. Ukoliko smatrate za vajdu pošaljite mi potrebne instrukcije i ovlastite me za ovaj razgovor.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića septembar 1943. — jul 1944, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dok. 84, str. 419.</ref>}} Ni sudski kapetan u Dinarskoj diviziji Ilija Jevtić nije bio ništa manje eksplicitniji kada je svojim nadređenim slao informacije o kolaboraciji pripadnika JVuO s okupatorom na teritoriji NDH a koja je nekad pripadala italijanskoj okupacionoj zoni. Kapetan Jevtić piše 20. februara 1944. majoru Slavoljubu Vranješeviću o četničkim odredima u [[Šibenik]]u, kao i u ostalim mjestima u [[Dalmacija|Dalmaciji]]: {{izdvojeni citat|Četnika ima u Šibeniku. To je posebna grupa četnika, koji imaju vođstvo Ljotićevaca, sem njihovog političkog prestavnika bivšeg narodnog poslanika Slavka Grubišića, lekara, iz Šibenika, koji me je uveravao da je on kao veliki [[Jugosloveni|Jugosloven]] i [[Hrvati|Hrvat]] i dušom i srcem za Dražu Mihailovića. Ova grupa četnika drži Dalmatinsko primorje naravno sa Nemcima, čije su snage minimalne i koji nadoknađuju svoju snagu četnicima. U Splitu u ovo vreme nije bilo četnika odn. četničke komande, mada su četnici i njihove starešine odlazile u taj grad. U Drnišu, Kninu, Gračacu, Zadru, Obrovcu i drugim manjim mestima ima četnika i njihove komande. Četnici stanuju u kasarnama zajedno ili u blizini nemačkih vojnika. Sve se akcije izvode zajednički, ali po naređenju Nemaca i njihovih oficira. Četnici su vodiči i prethodnice. Sem nekoliko sela u svim drugim mestima gde se nalaze Nemci tu se nalaze i četnici. A kada Nemci izvrše zauzimanje kakvog mesta starešine četničke prave sebi reklamu da su to četnici učinili odn. tako se to javlja Vrhovnoj komandi.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_78.htm Izveštaj kapetana Ilije Jevtića od 20. februara 1944. komandantu zapadne Bosne o svom radu i saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji i Lici]</ref>}} Na jednom skupu četničke emigracije, decenijama nakon Drugog svjetskog rata (vjerovatno početkom [[1990-e|90-ih]] godina), vojvoda Momčilo Đujić je o generalu Milanu Nediću izjavio sljedeće: „Milan Nedić je spasio više od pola miliona Srba i 80 hiljada djece srpske, koja su uspjela da pobjegnu sa [[Ustaše|ustaškog]] noža. Milan Nedić je imao tešku ulogu, braćo i sestre... Da je mene neko pitao u početku rata: 'Hoćeš sa Milanom Nedićem ili sa Dražom u šumu?' — ja ne bih išao uz Nedića. Ja bih otišao u šumu kod Draže, jer u šumi je bilo lako. Mi smo bili svoji gospodari — puška ti, puška mi! A u Beogradu je trebalo klanjati pred Nijemcima i spašavati Srbiju da je ne raskopaju Bugari, Mađari, Arnauti i ostali neprijatelji... Braćo i sestre, nemojte se varati, to Vam kaže vojvoda Đujić...“ O saradnji Mihailovićevih četnika sa Nedićevom vladom, vojvoda Momčilo Đujić kaže: „Draža je govorio: 'Pošalji svoje kurire u Beograd, u tu ulicu, i u tu kuću...' I u toj kući bio je ministar finansija [[Bogoljub Kujundžić]]{{efn|U prvom sazivu Nedićeve Vlade nacionalnog spasa (od 29. avgusta 1941. do 7. novembra 1942. godine), Bogoljub Kujundžić se nalazio na čelu Ministarstva poljoprivrede i ishrane, da bi od 10. novembra 1942. do kraja okupacije obnašao funkciju ministra pravosuđa.}}, i taj je ministar finansija iz Nedićeve vlade, iz Nedićeve kase slao, i na Ravnu goru i meni na Dinaru, pune vreće novaca: [[Ante Pavelić|Pavelićevih]] kuna, talijanskih lira, bivših [jugoslovenskih — prim.] dinara... Dakle, oni [Mihailović i Nedić — prim.] su radili zajedno, umrli su zajedno, i tako, braćo...“<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=hmznK0Z_XX8 YouTube: Vojvoda Momcilo Djujic]</ref> Kakvo je raspoloženje vladalo u srpskim kvislinškim redovima vis-à-vis saradnje sa ravnogorcima, Draža Mihailović je informisan u depeši od 13. februara 1944.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref> od strane majora [[Vladimira Komarčevića]] (»Dum-Dum«), komandanta Kolubarskog korpusa: {{izdvojeni citat|Nedić u Beogradu sazvao sve komandante okružnih straža. Rekao im, sa Dražom pregovori privode se kraju i to će biti u redu. Komandanti se bunili zašto se Ljotićevcima daje sve, a straži ništa. Na ovo Nedić je zaplakao i uspeo da im objasni, zašto to mora tako da bude. Na jednoj večeri u Valjevu, Ljotić se u poverenju žalio svojim prijateljima da Dragi Jovanović pomoću Majsnera i drugih Švaba hoće da uzme vlast od Nedića. Dragi Jovanović uverava Švabe da im organizacija Dražina nije opasna, nego im je Nedić opasniji. On će ih u datom momentu udariti u leđa. Nedića štiti Nojbaher i neće Dragi Jovanović uspeti. Ljotić u Valjevu po završenim predavanjima skupio dobrovoljačke oficire i u poverenju rekao im: »Gospodo, vlast u ruke što čvršće. Dosta smo bili na dnu mora, sad moramo na površinu. Sa ovima se moramo obračunati.« Ovo se odnosi na nas. Dalje je kazao: »Sporazumevaju se sa Nemcima, a sa nama neće. Oni su prema tome osovina, a nas zovu peta kolona. U Beogradu možete nositi firmu Dražinu na grudima, Nemci neće da ih hapse«.}} Kroz dvije će nedjelje major Komarčević obavijestiti generala Mihailovića i Vrhovnu komandu JVuO i o svojevrsnoj Ljotićevoj ponudi upućenoj četnicima: {{izdvojeni citat|Po jednom čoveku Ljotić nam poručuje da sa nama neće primirje nego stalan mir i to znači da mi njemu priznamo rad sa okupatorom kao ispravan. Njihova uloga sa Nemcima da bude ravna našoj ulozi sa saveznicima i onda smo ravni. Po ovome trebao bi ovlašćen delegat od Čiče da govori. Podneću detaljan izveštaj. Major Komarčević.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} [[Živorad Vukosavljević]] (pseudonim »Knap«), načelnik štaba Severnih pokrajina JVuO, tj. Komande [[Vojvodina|Vojvodine]] i [[Slavonija|Slavonije]], na čijem se čelu nalazio general [[Svetomir Đukić]], piše 17. februara 1944. četničkoj Vrhovnoj komandi da se sastao sa Milanom Nedićem (u depeši od prethodnog dana, Vukosavljević za generala Nedića koristi pseudonim »Otac«), kao i sa komandantom SDS generalom Jonićem te tvrdi da su mu oni ponudili svakovrsnu pomoć i saradnju: {{izdvojeni citat|Izvestio sam opširno o sastanku sa Nedićem i sa komandantom straže Jonjićem. Nedić traži stalnu vezu radi ujedinjenja srpskog fronta i daje sugestije za spasavanje Srba. Davaće obaveštenja i materijalnu pomoć. Veza da bude tajna, Jonjić se potpuno Vama stavlja na raspoloženje bez obzira na Nedića i on traži stalnu vezu a učiniće dosta u materijalnom smislu. Neke stvari mogu samo lično da Vam saopštim. Ostalo je za sada da Vam prenesem njihove želje i dobijem instrukcije. Šteta bi bilo ne iskoristiti ovo što nude.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} General Mihailović (alias »Laz-Laz«) odobrava Vukosavljeviću da se iskoristi veza sa Nedićem i Jonićem, budući da nakon šest dana naređuje: {{izdvojeni citat|Pitajte Dragoslava Pavlovića, da li je zaista slao jednog čoveka kod oca Srbije. Preko Vukosavljevića treba pumpati oca Srbije a da to ne zna Sveta Đukić. Neka Vukosavljević iskoristi i komandanta straže [Jonića — prim.] i oca Srbije [Nedića].<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 428.</ref>}} Kapetan [[Miloš Vignjević]] (pseudonim »Azed«), načelnik Štaba Zlatiborskog korpusa JVuO, u depeši od 23. februara 1944. obavještava Vrhovnu komandu: {{izdvojeni citat|Nedić dodelio Pavlu Đurišiću i Lukačeviću 5 miliona dinara i 5 vagona žita, koje će se prebaciti vozom do Priboja. Opštine dobile naređenja iz Beograda da se prekinu odnosi sa četnicima D.M., tako glasi depeša. Nemački oficir za vezu u Užicama, Sigfrid izjavio jednom našem čoveku da se ovo odnosi samo na jednu jedinicu kod Beograda, a da ovde ostaje po starom. Ovaj korpus nije imao do sada nikakve veze sa okupatorom. Kapetan Vignjević.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_3_84.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 13. do 29. februara 1944. godine]</ref>}} Krajem februara 1944. godine, dvije čete iz sastava 1. bataljona [[Četvrta vojvođanska udarna brigada|4. vojvođanske NOU brigade]] pokušale su, prelazom u [[Mačva|Mačvu]] preko [[Sava|Save]], izvršiti napad na lokalne četničke jedinice i pripadnike kvislinške [[Srpske granične straže]] (SGS). Međutim, usljed jakog otpora četnika i graničara u utvrđenim ogradama i bunkerima, napad je odbijen, dok je gotovo 40 boraca 4. vojvođanske brigade poginulo. Kapetan [[Vojislav Tufegdžić]], komandant Cerskog korpusa JVuO, pretpostavljene je 2. marta izvijestio o ishodu borbe: {{izdvojeni citat|27 februara o.g. komunisti su ponovo izvršili prelaz u Mačvu kod sela Ravnja. Prelaz je trebao biti izvršen sa jačim snagama, ali je od naših delova i graničara primećen na vreme, te je uspeo samo izvestan deo da se prebaci, jer je još dok su bili na vodi, na njih otvorena jaka vatra iz automatskih oružja, te su im nanešeni veliki gubitci. Sa prebačenom grupom vođena je duža borba, u kojoj je poginulo - izbrojano 42 komunista i 29 zarobljeno, od kojih i dve žene. Ostatak je razbijen i nateran ponovo na reku te su se mnogi još i podavili. Zarobljeni komunisti su odmah na licu mesta pobijeni. Naši delovi nisu imali gubitaka u opšte, dok je poginulo 2—3 graničara i njihov komandant poručnik Bogić, inače odličan oficir iz naše organizacije. Nemci i dobrovoljci iz Šapca u opšte nisu krenuli u ovu borbu. Tako su komunisti i ovog puta dobili dobru lekciju i baš na terenu gde su mislili da imaju svojih pristalica.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_85.htm Izveštaj komandanta Cerskog korpusa od 2. marta 1944. o borbama protiv delova 4. vojvođanske brigade kod s. Ravnje]</ref>}} Nekoliko sedmicâ ranije, i major [[Dragoslav Račić]] (pseudonim »Jo-Jo«), komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, izvještava o prebacivanju mačvanskih partizana iz [[Semberija|Semberije]] u [[Zapadna Srbija|zapadnu Srbiju]]: {{izdvojeni citat|Noću između 8/9 -II- prebacile su se jače komunističke snage iz Semberije u Mačvu kod sela Badovinaca. Sa letećim brigadama krećem za Mačvu. Žandarmerija [tj. SDS — prim.] se već bori. Naredite Komarčeviću da prikupi sve snage i bude spreman za pokret. Svakoga dana javljaću situaciju.<ref name="ReferenceI">[https://znaci.org/00001/4_14_3_74.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 11. februara 1944. godine]</ref>}} O spremnosti kvislinških struktura na saradnju sa Mihailovićevim četnicima svjedoči i tekst Božidara Nedića, brata generala Milana Nedića, objavljen 24. marta 1944. godine u listu ''Novo vreme'', u kom se ističe jasan i nedvosmislen zaključak: {{izdvojeni citat|Kažite svakom ko vam kaže da ima još nedićevaca, dražinovaca, ljotićevaca da je to laž, jer od danas ima samo Srba, s jedne, i komunista, s druge strane.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/326.</ref>}} U sličnom je tonu i general Milan Nedić poručivao srpskoj javnosti da napravi izbor između dvije strane. U tekstu pod naslovom “Glas Srbije”, objavljenom u listu „Srpski narod“ 8. aprila 1944. godine, on piše: {{izdvojeni citat|Grokću puške, štepuju mitraljezi, trešte bombe, gruvaju topovi. To je odgovor Srbije [[Josif Visarionovič Staljin|Staljin]]u, [[Winston Churchill|Čerčil]]u, [[Dušan Simović|Dušanu Simoviću]] i svima i starim i novopečenim crvenjacima. […] Na oružje, Srbi, svi složno protivu crvenih dušmana. […] Neka svima budu primer udružene srpske oružane snage, koje se bratski, rame uz rame bore u [[Ibarska dolina|Ibarskoj dolini]]. Gorko se srpski demon [[Josip Broz Tito|Tito]] prevario u računu. Padaju njegovi partizansko-oslobodilački redovi. Kose srpski mitraljezi njegove partizane i partizanke kao snoplje. […] Kao brat do brata bore se tu divovski jedan pored drugog srpski dobrovoljci, srpski stražari i srpski četnici.<ref>Olivera Milosavljević, Potisnuta istina. Kolaboracija u Srbiji 1941-1944. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd, 2006, str. 387.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} Kapetan [[Predrag Raković]], komandant Drugog ravnogorskog korpusa JVuO, sastao se 21. marta 1944. sa [[Obersturmführer|obersturmführerom]] [[Schutzstaffel|SS]]-a Biermannom, njemačkim zapovjednikom [[Čačak|Čačka]]. Tom prilikom, kapetan Raković je okupacionom oficiru pružio „sigurne (pisane) garantije da ne postoje ni najmanje namere da se planira opšti ustanak“ ili sabotaže protiv Nijemaca, kao i da, što se jedinicâ JVuO tiče, na [[Područje Vojnog zapovednika Srbije|području Vojnog zapovednika Srbije]] i dalje važi primirje između četnika i okupatora. Pored toga, Raković je izrazio i „spremnost za borbu protiv komunista i izvan Srbije, uz isporuke municije“, uključujući tu i borbu „na drugim evropskim frontovima“. Sa svoje strane, obersturmführer Biermann je Rakovića, glede snabdijevanja četničkih trupa na frontu prema partizanima, uputio na lokalne postaje kvislinške policije (tj. Srpske državne straže): {{izdvojeni citat|Hiljadu četnika, koji se pominju u poslednjem dopisu (od 21. III), krenuće ovih dana. R.[aković] moli da stalno dobija vagone za prevoz već pripremljenih namirnica za četnike u borbi, i to od Čačka do odredišne stanice. Gospodin major Nisen (FK 610) naknadno će mu saopštiti da se u vezi s tim obrati potpukovniku Milovanoviću iz Okružnog pol.[icijskog] načelstva u Užicu, koji raspolaže tovarnim prostorom za četničke jedinice.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=281&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000268—000269.] <br /> ({{jez-njem|"An präzisen macht Rakovic neuerlich im Auftrag von DM folgende: </br> 1.) Sichere (schriftliche) Garantie, dass die geringsten Absichten bestehen, einen allgemeinen Aufstand zu planen oder Sabotagemassnahmen durchzuführen. </br> 2.) Waffenstillstand im Territorium Serbien. </br> 3.) Bereitschaft zur Bekämpfung der Kommunisten gegen Überlassung von Munition, auch ausserhalb Serbiens. </br> 4.) Wunsch für eine Konferenz zwischen einem deutschen Bevollmächtigten und General Trifunovic. </br> Dazu habe er in den letzten Tagen wiederholt auf funkentelegrafischem Wege den Auftrag von DM erhalten. Die im letzten Schreiben (21.3.) erwählten 1000 Cetniks würden in diesen Tagen abmarschieren. R. bat, laufend Waggons für bereitgehaltene Nahrungsmittel für die kämpfenden Cetniks ab Cacak bis zum Zielbahnhof zu erhalten. Nach Rücksprache mit Herrn Major Niessen (FK 610) wird ihm mitgeteilt, dass er sich dieserhalb an Oberstltn. Milovanovic von der Pol.Kreisstelle Uzice wenden müsse, der über den Frachtraum für Cetnikeinheiten verfüge. Rakovic teilt ferner mit, dass im DM–Hauptquartier über die Fortschritte der Russen an der Ostfront Besorgnis bestünde. Die Cetniks stünden auch für den Kampf gegen den Kommunismus an anderen europäischen Fronten bereit."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_269.htm Izveštaj Feldkomandanture u Čačku od 25. marta 1944. komandantu Jugoistoka o pregovorima sa komandantom 2. ravnogorskog korpusa]</ref>|Njemački izvještaj od 25. marta 1944. o pregovorima šefa Sicherheitdiensta u Čačku obersturmführera Biermanna sa kapetanom Predragom Rakovićem, komandantom 2. ravnogorskog korpusa JVuO}} Tokom 1944, pripadnici 2. gvozdenog puka SDS pod komandom pukovnika [[Radovana Kusovca]] i pripadnici okružnog odreda SDS iz [[Leskovac|Leskovca]] pod komandom majora [[Aleksandra Stikića]] bili su nosioci terora nad stanovništvom [[Južna Srbija|južne Srbije]] koje je bilo naklonjeno partizanima. 2. gvozdeni puk je brojao oko 300 ljudi i imao je zadatak da vrši obezbeđivanje željezničke pruge [[Beograd]]—[[Solun]] u cilju sprečavanja partizana da vrše diverzije. Pod neposrednom komandom majora Stikića i kapetana [[Mihajla Zotovića]], puk je vršio upade u veći broj sela između Leskovca i [[Doljevac|Doljevca]]. Prilikom tih akcija počinjeni su razni zločini nad nenaoružanim meštanima za koje se sumnjalo da pomažu [[NOP]]. Kapetan Zotović je prednjačio u ovim zločinima, uzevši neposrednog učešća u ubijanju. U istrazi 1945. godine, podatke o nastanku ove formacije pružio je [[Dragutin Keserović]] (koji se tim povodom sastao sa pukovnikom Kusovcem), jedan od najistaknutijih komandanata JVuO u Srbiji: {{izdvojeni citat|Marta 1944. dobio sam naređenje od Draže u kome mi naređuje da pomognem pukovnika Kusovca u formiranju 2. gvozdenog puka na terenu Prokuplja, tj. da mu stavim [na raspolaganje] potreban broj obveznika sa teritorije Toplice. Marta meseca došao je Kusovac kod mene u civilnom odelu u blizini Kuršumlijske banje kuda sam prolazio idući ka Rači. Pokazao mi je punomoćje D. M. datirano februara ili marta meseca, u kome ga Draža ovlašćuje da formira II gvozdeni Nedićev puk na teritoriji Prokuplja. U punomoćju je naznačeno da treba da se obrati meni da mu dozvolim da vrbuje potreban broj ljudi na teritoriji Toplice. U razgovoru sam mu saopštio da nemam ništa protiv toga da on formira, odnosno popuni, Gvozdeni puk na mojoj teritoriji i da mu neću praviti u tom pogledu nikakve smetnje. Gvozdeni puk formiran je kao Nedićeva jedinica, ali je bio u stvari pod komandom Dražinom. Ljudstvo je dao Draža, a oružje i opremu Nedić.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2014, стр. 418.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 317-318.</ref>|Pukovnik [[Dragutin Keserović]]}} 11. aprila 1944. godine Nojbaher je razgovarao sa generalom Hansom Felberom, a potom i sa Nedićem, o odnosu prema prema četnicima Draže Mihailovića. Nakon razgovora Felber je 12. aprila izvestio Komandu Vermahta: {{izdvojeni citat|U jučerašnjem razgovoru ministar-predsednik Nedić je saopštio gospodinu poslaniku Nojbaheru o dosadašnjem toku njegovih 'pregovora' sa Dražom Mihailovićem sledeće: # Nedić je poručio D. M. da je nacionalno jedinstvo pred komunističkom opasnošću životna potreba svih Srba. # Pretpostavka za saradnju je da odredi D. M. potpuno obustave sve akcije ne samo protiv Nemaca već i protiv Nedićevih vlasti. # Najbolje bi bilo kad bi D. M. napustio zemlju, ali Nedić je saglasan da i dalje trpi njegov (Dražin) boravak u šumi, kao i brojno ograničenu gardu, za čije bi se izdržavanje sam Nedić brinuo. # Tajne pregovore, bez znanja nemačkih službenih mesta, on (Nedić) odbija. Svi njegovi predlozi bili bi dati pod uslovom da Nemci na njih pristanu.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/11_62.htm |title=Nikola Milovanovic - DRAZA MIHAILOVIC |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=464&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000460—000461.] <br /> ({{jez-njem|"I. In der gestrigen Besprechung teilte Ministerpräsident Nedić Herrn Gesandten Neubacher über den bisherigen Verlauf seiner "Verhandlungen" mit DM folgendes mit: <br /> 1) Nedić hat DM sagen lassen, die nationale Einigkeit sei angesichts der kommunistischen Gefahr ein auch von Nedić anerkanntes Erfordernis. <br /> 2) Voraussetzung für ein Zusammengehen sei die vollkommene Einstellung jeder Opposition nicht nur gegen die deutsche Wehrmacht, sondern vor allem auch gegen die serbischen Behörden, sowie die Unterlassung jeglicher selbständigen Aktionen gegenüber der Bevölkerung. <br /> 3) Am besten wäre es, wenn DM das Land verlassen würde. Nedić sei aber bereit, einen weiteren Aufenthalt im Walde zu dulden, desgleichen eine beschränkte Garde, für deren Unterhalt er auch aufkommen würde. Das Gros hätte er zu entlassen und auf die Felder zu schicken. <br /> 4) Geheime Verhandlungen ohne Wissen der deutschen Dienststellen lehne er ab. Alle seine Vorschläge trügen den Vorbehalt der deutschen Zustimmung."}})</ref>}} U proljeće 1944. godine, Nijemci, Nedić i Ljotić su pomogli [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] pri stvaranju [[Crnogorski dobrovoljački korpus|Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa]], čije su jedinice prvi put upotrijebljene u [[Sandžak]]u, a kasnije po cijeloj [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Tada je iz [[Kruševac|Kruševca]] u Sandžak poslan II bataljon Petog puka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]] pod komandom kapetana I klase Vojislava Najdanovića sa 893 dobrovoljca kako bi pomogao Đurišiću,<ref>Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 280.</ref> a [[Mihailo Olćan]], bivši ministar narodne privrede u Nedićevoj vladi i Ljotićev bliski drug, došao je s ovim bataljonom u Sandžak kao oficir za vezu između Đurišića i Nedića. Neko vrijeme je kao oficir za vezu služio i novinar [[Ratko Parežanin]]. Peti puk SDK je aprila 1944, zajedno sa Đurišićevim četnicima, učestvovao i u [[Operacija Frühlingserwachen (1944)|operaciji »Frühlingserwachen«]].<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=364&rec=314&roll=663 NARA, T314, Roll 663, frame no. 000357.]</ref> Crnogorski dobrovoljački korpus (CDK) dijelom su sačinjavale bivše Đurišićeve trupe koje su Nijemci [[Razoružanje četnika|pustili iz zarobljeništva]], ali većinom je bila riječ o četnicima, koji su pod imenom »nacionalnih snaga« ostali u Crnoj Gori. Što se tiče organizacije, formalne lojalnosti, komandnih kanala i opskrbe, Đurišićeve snage su bile dio kvislinških trupâ koje su organizirali i izdržavali Nijemci, ali tijesno povezane sa Ljotićevim Srpskim dobrovoljačkim korpusom (SDK). Usprkos svemu tome, Đurišić, pa tako i njegove trupe, nastavile su sa svojom prvotnom odanošću Draži Mihailoviću i njegovoj organizaciji.<ref>[https://znaci.org/00001/40_64.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje KOLABORACIJA IZVAN SRBIJE DO OKTOBRA 1944.]</ref> CDK je imao oko 5.000 pripadnika. General Nedić je Đurišića tada unaprijedio u čin potpukovnika. Prethodno, u isti čin ga je unaprijedio i [[Petar II Karađorđević|kralj Petar II]], i to na Mihailovićev prijedlog.<ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472.</ref> {{izdvojeni citat|Nemci su naoružali 5. 649 crnogorskih dobrovoljaca, ali je [[Adolf Hitler|Firer]] zabranio, da se oni stave pod zajedničku komandu Srpskog dobrovoljačkog korpusa.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}} [[Ratko Parežanin]], kao jedan od ljudi koji je 1935. skupa sa Dimitrijem Ljotićem utemeljio JNP Zbor, bio je za vrijeme okupacije na poziciji šefa Vaspitnog odseka SDK. Nakon rata, Parežanin je posvjedočio koliko je savez Đurišić—Nedić—Ljotić bio čvrst, kao i kakva je bila njegova uloga u održavanju veze između četnika Pavla Đurišića i kvislinške vlade u Beogradu: {{izdvojeni citat|Od dolaska 2. bataljona 5. puka Srpskog dobrovoljačkog korpusa u Sandžak kod vojvode Pavla Đurišića — februara 1944. godine — dobrovoljci su bili u stalnim vezama sa četničkim odredima Crne Gore i Sandžaka. Iz dana u dan te veze su se pojačavale. Posle kraćeg vremena došlo je i do formalnog ujedinjavanja naših jedinica... U to vreme od strane Nedića naimenovan je Đurišić za pomoćnika Koste Mušickog, komandanta SDK i unapređen u čin potpukovnika... Od starijih najpre je bio Mihailo Olćan veza sa Pavlom i njegovim četnicima. Docnije sam ja pridodat Olćanu sa nekoliko mlađih drugova. Kad je Olćan napustio ovo mesto, Ljotić je preporučio Nediću da me postavi za vezu između Nedićeve Srbije i četnika Crne Gore i Sandžaka. Nedić je prihvatio ovaj predlog i odredio me pismenim aktom za neku vrstu „zamenika” kod vojvode Đurišića.<ref>[https://www.antenam.net/istorija/362442-jesen-cetnika-u-crnoj-gori-1944 Vladimir Jovanović: Jesen četnika – u Crnoj Gori 1944. (Antena M)]</ref>}} Parežanin dopisuje: „U poslednje vreme Pavle Đurišić je imao svoju stalnu delegaciju u štabu SDK. Njen je zadatak bio održavanje veze sa dobrovoljcima i snabdevanje četničkih jedinica u Sandžaku od strane Nedićeve vlade (oružje, odeća, obuća, pa i novac).” U kvislinškim [[mediji]]ma u Srbiji tog vremena, kao pozitivan primjer upravo se izdvajala saradnja jedinicâ vlade Milana Nedića i snagâ pod komandom Pavla Đurišića. U prvoj polovini maja 1944. Đurišić je otputovao za Beograd, gdje se sastao sa Nedićem, [[Hermann Neubacher|Hermannom Neubacherom]] i [[Maximilian von Weichs|Maximilianom von Weichsom]], komandantom Jugoistoka, a postavljen je i za pomoćnika komandanta SDK generala [[Koste Mušickog]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_161.htm Izveštaj komandanta Vučedolske brigade od 22. maja 1944. Komandi operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine i Komandi Trebinjskog korpusa o teškoj situaciji kod četničkih jedinica u Crnoj Gori]</ref> Pavle Đurišić se tada srio i sa Mihailom Olćanom, u tom periodu političkim komesarom SDK.<ref>{{Cite web|url=https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|title=Mihailo Olćan|last=|first=|date=|website=|publisher=Zanimljiva istorija|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923112219/https://zanimljivaistorija.com/2017/12/12/mihailo-olcan/|archive-date=23. 09. 2021|dead-url=|access-date=}}</ref> U „Novom vremenu“, u broju od 21. i 22. maja 1944 (u tekstu naslovljenom “Crna Gora zahteva slogu svih Srba”), objavljena je fotografija Olćana i Đurišića. Major Pavle Đurišić je tom prilikom obećao: „Jedno mogu da garantujem a to je da ću očistiti od komunista krajeve Sandžaka i Crne Gore.”<ref>[https://www.antenam.net/drustvo/religija/296066-novi-cetnicki-parastos-micovic-i-ostojic-krivotvore-istoriju-sada-na-krnovu Vladimir Jovanović — Novi četnički parastos: Mićović i Ostojić krivotvore istoriju, sada na Krnovu]</ref> 13. jula 1944. godine, [[Radio Beograd]] je pohvalio Đurišića za službu [[Sile Osovine|silama Osovine]].{{sfn|Maclean|1957|p=210.}} Prethodno, list „Novo vreme“ u broju od 12. juna 1944. prenosi riječi generala Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Moje staro vojničko srce zadrhtalo je kada sam čuo za podvige junačkih četa sokola Pavla Đurišića, kada su počele da stižu vesti da uz moje oružane odrede bratski pristupaju u borbu protiv srpskih dušmana i ostali srpski nacionalni borci.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/329.</ref>}} [[File:Vojvoda Pavle Đurišić u Beogradu, s nemačkim oficirom u nemačkom automobilu ispred zgrade Narodne skupštine.jpg|thumb|Prilikom posjete [[Beograd]]u maja 1944. godine, komandant crnogorskih četnika [[Pavle Đurišić]] (na zadnjem sjedištu, u sredini) otvoreno se stavlja u službu okupacionih i kvislinških vlasti u Srbiji. Fotografija je načinjena ispred zdanja [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodne skupštine]].]] O kontaktima potpukovnika Đurišića s Nedićem, Nijemcima i ljotićevcima u Beogradu, obaviješten je bio i general Dragoljub Mihailović, i to od strane majora [[Aleksandra Mihajlovića Vilija]], komandanta beogradskih ravnogoraca. Naime, 20. maja 1944. godine, major Mihajlović piše: „Iz redova SDK predviđa se formiranje jedne crnogorske jedinice. Naziv, jačina i sastav za sada nepoznati”.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 277, reg. br. 6/1.</ref> U drugom radiogramu poslatom tog dana, major Mihajlović prenosi VK JVuO dodatne informacije: {{izdvojeni citat|Kako saznajemo major Pavle Đurišić nalazi se u Beogradu, gde je primljen od strane Nedića. Saznaje se da mu je odobreno formiranje odreda od 7.000 ljudi. Dobio je 10.000 metara platna i dva kamiona. Formiranje i opremu odobrili Nemci.<ref>AVII, ČA, K—277, reg. br. 6/1.</ref>}} Svjestan da bi ovakvo Đurišićevo javno istupanje moglo prouzročiti veliku političku štetu JVuO, kako u zemlji tako i u inostranstvu, general Mihailović je 24. maja poslao depešu majoru [[Vojislav Lukačević|Vojislavu Lukačeviću]] (pseudonim »Ram-Ram«), kojom ga upozorava: {{izdvojeni citat|U »Novom Vremenu« od 21. i 22. maja, izašla je Pavlova slika sa ministrom Olćanom, kao i Pavlova izjava Vremenu. Hitno smo ovo demantovali preko demokratske Jugoslavije. Pavlu preporučujem da nam ne pravi ovakve nezgode jer posle toga dolaze otvoreni napadi preko Londona, koje nam škodi u narodu.<ref name="ReferenceJ">[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} Po povratku iz Beograda, potpukovnik Đurišić preduzima užurbane pripreme za formiranje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa. Procijenivši da CDK može mobilisati 5.649 ljudi, Đurišić u pismu od 12. juna moli generala Nedića da razliku preko 5.000 uvaži.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Beograd, Četnička arhiva, CG—X—444, Pismo Pavla Đurišića Milanu Nediću od 12. juna 1944.</ref> Na temelju razgovora u Beogradu, Đurišić je za CDK sačinio prijedlog budžeta, koji je početkom juna dostavio Nediću. U njemu se za period od 1. juna do 31. decembra 1944. godine, na ime redovnih i ličnih, materijalnih i vanrednih izdataka, traži 289,976.800 [[dinar]]a. Prijedlogom budžeta nijesu predviđena sredstva za nabavku oružja, odjeće i posteljine, budući da su to obećale obezbijediti njemačke okupacione snage.<ref>AVII, ČA, CG—X—444, Predlog budžeta za CDK.</ref> Iz Đurišićeva pisma Nediću se doznaje da je već oko 20. maja Đurišić za Beograd poslao delegaciju koju su sačinjavali: Dušan Arsović, načelnik Đurišićevog štaba, Veljko Tomović, Đurišićev ađutant, kao i potporučnik Hojs, njemački oficir za vezu<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=174&rec=313&roll=488 NARA, T313, Roll 488, frame no. 000171.] <br /> ({{jez-njem|"Lt.Heuß, Verbindungsoffizier zu major Lukacevic, wird bis auf weiteres zu Cetnik–Führer Djurisic abgestellt. Rgt.Pfeiffer stellt geiegneten Vertreter für Heuß für begrenzte Zeit."}})</ref> pri Đurišićevom štabu. Delegacija se vratila početkom juna sa pozitivnim vijestima za komandanta četnika u Crnoj Gori i Sandžaku. Naime, Milan Nedić je po Arsoviću obavijestio Pavla Đurišića da mu je, u cilju opremanja CDK, uputio deset vagona [[Žito|žita]] (od čega pet za potrebe vojske), zatim tri vagona ratne opreme (oko 3.000 pušaka, 150 automata, oko 80 teških mitraljeza, 38 minobacača, šest topova, 2.000 pari cipela, 300 litara nafte, odjeća), kao i 20 kamiona koji će svu opremu iz [[Raška|Raške]] prebaciti do Đurišićevog štaba u [[Prijepolje|Prijepolju]]. General Nedić je takođe odobrio i kredit od pet miliona dinara, namijenjen za područje [[Stara Crna Gora|stare Crne Gore]].<ref>Dr Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941—1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 472—474.</ref> Pored Đurišića, general Milan Nedić je pokušavao od okupatora obezbijediti izvor snabdijevanja i za potpukovnika [[Đorđije Lašić|Đorđija Lašića]], jednog od četničkih komandanata u [[Drugi svjetski rat u Crnoj Gori|okupiranoj Crnoj Gori]]. U izvještaju komande Jugoistoka od 6. maja 1944. godine (samo dan nakon pogibije Đorđija Lašića u [[Savezničko bombardovanje Podgorice|savezničkom bombardovanju Podgorice]]), navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Predsjednik srpske vlade Nedić nekoliko puta dolazio radi snabdijevanja majora Lašića [Đorđe] sa 20-30 mitraljeza i 1000 kompleta italijanske opreme; rečeno mu je da se Lašić obrati direktno Feldkomandanturi 1040; Feldkomandantura će ispitati da li je Lašić pouzdan i voljan za borbu na strani Wehrmachta; ukoliko jeste, Feldkomandantura će ga snabdijeti u okviru svojih mogućnosti, a naročito mitraljezima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=695&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000691.] <br /> ({{jez-njem|"Der serb. Ministerpräsident Nedic wurde schon des öfteren hier wegen Unterstützung des Major Lasic Djordje aus Podgorica im Kampfe gegen die Kommunisten vorstellig. Insbesondere bittet er um Zuteilung von 20 – 30 MG und insgesamt 1000 komplette Ausrüstungen aus italienischen Beutebeständen. Der Ministerpräsident wurde gebeten, den Major Lasic Djordje an die F.K.1040 zu verweisen. Es ist zu prüfen, ob die Leute des Major Lasic Djordje zuverlässig und einsatzbereit an Seite der deutschen Wehrmacht kämpfen. Bei positivem Ergebnis ist der Major Lasic Djordje im Rahmen der bisherigen Unterstützung nationaler Verbände nach fen vorhandenen Mitteln, insbesonders mit MG, zu unterstützen."}})</ref>|Opunomoćeni komandant Jugoistoka za Feldkomandanturu 1040, Crna Gora (6. maj 1944.)}} Krajem aprila 1944. u selu Trbušanima pokraj Čačka ponovo je došlo do sastanka četnika Draže Mihailovića sa Milanom Aćimovićem i nemačkim predstavnikom Šterkerom. Izaslanici Draže Mihailovića na ovom sastanku su, sem generala Trifunovića, bili dr [[Živko Topalović]] i kapetan [[Predrag Raković]]. Na sastanku su četnički predstavnici podneli zahteve o potrebi u oružju i municiji.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/327.</ref> Tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanskog prodora u Srbiju]], ravnogorske snage su se borile zajedno sa njemačkim, bugarskim i kvislinškim snagama ([[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Ruski zaštitni korpus|RZK]]) protiv [[2. proleterska divizija NOVJ|Druge]] i [[5. krajiška divizija NOVJ|Pete divizije]] NOVJ. U publikaciji ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', izdatoj u emigraciji, pristalica Ljotićeva [[ZBOR]]-a [[Borivoje Karapandžić]] navodi poimence ljotićevske, nedićevske i četničke komandante koji su se nalazili na čelu odredâ raspoređenih u jugozapadnoj Srbiji, kako bi pokušali zaustaviti ofanzivu snagâ NOVJ: {{izdvojeni citat|Komunističke divizije izvršile su snažan pokušaj forsiranja reke Ibra. Njima su se suprotstavile sledeće nacionalne snage: IV puk Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa (Komandant major Voja Dimitrijević), II puk SDK (Komandant major Marisav Petrović), Drugi bataljon I puka SDK (Komandant kapetan Mijat Bardak), Prvi bataljon III puka SDK (Komandant kapetan Mladen Štaljanić), Javorski Korpus (Komandant major Radomir Cvetić), Prvi Ravnogorski korpus (Komandant poručnik Zvonko Vučković), Drugi Ravnogorski korpus (Komandant kapetan Predrag Raković), Kosovski korpus (Komandant kapetan Žika Marković) i jedinice Srpske državne straže pod komandom potpukovnika Dragutina Redića, Komandanta SDS Oblasti kraljevačke. Borbom je rukovodio zajednički Operativni štab, na čijem je čelu stajao Načelnik štaba Srpskog Dobrovoljačkog Korpusa potpukovnik Radoslav Tatalović.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 261—262.</ref>}} U knjizi “Moja misija u Crnoj Gori”, Ratko Parežanin potvrđuje Karapandžićeve navode o zajedničkoj borbi Mihailovićevih četnika i Ljotićevih dobrovoljaca u vrijeme izvođenja »Titove ofanzive prema Ibru«: {{izdvojeni citat|U Srbiji se, naročito u poslednje vreme, radilo mnogo na objedinjavanju četnika i dobrovoljaca, ali sve je išlo nekako mučno i sporo. Bilo je s vremena na vreme saradnje i međusobnog pomaganja na terenu, pojedinačno, ali je na drugim mestima opet dolazilo do razmirica pa i do sukoba. Nade za jedinstvo bile su naročito oživele prilikom Titove ofanzive prema Ibru. Tada smo se zajednički borili sa četnicima na raznim sektorima. Lično sam gledao veće četničke jedinice gde se zajednički bore sa dobrovoljcima — oko [[Kraljevo|Kraljeva]] i [[Čačak|Čačka]] — sreo sam se jednom prilikom i sa Zvonkom Vučkovićem. Tada su se Marisav Petrović, Vlado Lenac i Zvonko zajedno i slikali. Naši su u ovo vreme sve činili da se četnicima pomaže i direktno u borbama i u pozadini... '''Verovali smo da će ovo bratstvo u oružju i zajednički prolivenoj krvi mnogo štošta iz nesrećne bliske prošlosti prekriti velom zaborava i da će nam omogućiti bratsku saradnju i borbu u odbrani od najvećeg protivnika, komunizma'''... Ljotić je u tom pogledu bio neumoran. Slao je kurire i posrednike do Draže Mihajlovića i zalagao se stalno za izmirenje i jedinstveni front. Nastojao je na razne načine da dođe u neposredan kontakt sa Dražom. Između Ljotića i Nedića postojala je puna saglasnost.<ref>Ратко Парежанин, Моја мисија у Црној Гори, Нова Искра, Минхен, 1974, стр. 8—9.</ref>}} [[Radosav Grujičić]] (pseudonim »Radovan«), inspektor [[Specijalne policije]] [[Uprave grada Beograda]], javlja 27. marta 1944. Draži Mihailoviću (»Br. 88«) da je dva dana ranije u [[Užice|Užicu]] primio znatnu količinu oružja od okupatora, i to preko 144 hiljade metaka, 400 mina za minobacače i 400 granata za topove kalibra 45&nbsp;mm.<ref>AVII, ČA, kut. 18, reg. br. 10/7—2.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji 1943—1944, Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 356.</ref> Grujičić obavještava Mihailovića i o položajima koje prema snagama NOVJ zauzimaju četnici, kvislinzi i okupatori u jugozapadnoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Za sada u okolini Ivanjice nalaze se sledeće snage: Cvetić i Marković na liniji Mučanj — Kušiće, jedan bataljon bugara Katići, jedan bataljon bugara Prilike plus 4 tenka, puk dobrovoljaca dve čete rusa i 4 tenka, Ivanjica tri bataljona bugara i dve čete nemaca koji su ovog momenta stigli.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_100.htm Izveštaj obaveštajca Radovana od 27. marta 1944. Draži Mihailoviću o dobijenoj municiji od okupatora u Užicu]</ref>}} General Dragoljub Mihailović (alias »88«) istog dana naređuje kapetanu Miloradu Mitiću (»Ratibor«), komandantu iz zapadne Srbije, koordinaciju borbenih manevara sa Nijemcima, Bugarima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|Vrlo dobro je što su prešli u napad SDS. B.[ugari] N.[emci] Naše jedinice stalno vrše napade. Ovo je zgodna prilika da se uništi ova komunistička grupa, samo jedinice N. SDS. LJ.[otićevci] B. treba da napadaju, a ne da se brane. Mi ćemo još prikupiti snaga, koje će takođe preduzeti napade. [...] Inače svima ostalim našim jedinicama, koje su sada u dodiru sa komunistima, naređeno je da najenergičnije napadaju, i da komunistima nedaju mira. Za municiju se i dalje starajte... Morate voditi računa da nedolazi do intimnijeg dodira naših snaga i onih drugih, jer bi to bilo nezgodno. Naši će biti aktivni i bez toga.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_101.htm Pismo Draže Mihailovića od 27. marta 1944. kapetanu Miloradu Mitiću o saradnji četnika i okupatora u borbama protiv NOVJ u jugozapadnoj Srbiji]</ref>}} U izvještaju od 8. aprila 1944. koji je kapetan [[Živojin Marković]], komandant 2. kosovskog korpusa poslao Draži Mihailoviću u kome ga obavještava o stanju četničkih organizacija na [[Kosovo (oblast)|Kosovu]], pored ostalog, piše: {{izdvojeni citat|Pojedini korpusi učestvuju u zajednici sa okupatorom i sa satelitima u borbi protiv partizana. Po onome gde je pretežnija opasnost od partizana kao što je bio slučaj u Ibru, gde su se našli, na jednoj liniji jednovremeno Ljotićevci, Nedićevci, Arnautska Šuc policija, Bugari, Nemci i Javorski korpus (major Cvetić). To ima psiholoških reperkusija na narod. Treba, po mom mišljenju, raditi da se Nemci, Ljotićevci, Arnauti i drugi nađu u prvim linijama, a ne naši redovi... Cvetićevi vojnici slobodno šetaju po Raškoj i Ibarskom dolinom, a okupator to gleda.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 101, reg. br. 10/3.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_256.htm Obaveštenje brigadira Armstronga od 8. aprila 1944. Draži Mihailoviću o poruci generala Padžeta da četnički komandanti sarađuju sa Nemcima i opasnosti da članovi britanske misije kod četnika padnu u ruke Nemaca]</ref>}} Pukovnik Jevrem Simić dostavio je pismom od 18. aprila 1944. generalu Draži Mihailoviću informacije o borbenom rasporedu snagâ JVuO, SDK, SDS i njemačkog Wehrmachta u jugozapadnoj Srbiji, naspram jedinicâ [[NOV i POJ]] koje ih napadaju: {{izdvojeni citat|Raspored Nemačko-satelističkih snaga je: Krdžaliski [dobrovoljački — prim.] drugi puk pod komandom Marisava [Petrovića] u Čajetini, a jedan bataljon je 17 ovog meseca otišao iz Bele reke verovatno ka Katićima. Nemci: 4.000 sa nešto lakih topova, na prostoru Čajetina — Palisad — Kraljeve vode — Kokin Brod. Bugari: Na utvrđenoj Borovoj glavi ovu ojačavaju i ima ih 1.500. S.D.S.: Njih 230 u utvrđenjima sela Rožanstvo. Marković: 360 ljudi zatvara Visoku. Odredi su istureni na Okruglici. Kondor: sa 1340 ljudi na liniji Klekovo — Ljubiš — Sirogojne. Grupno zatvara sve pravce sa rezervom spremnom za udar. Kalait: jedan bataljon sa 80 Nemaca u Štitkovu, a dve čete na Pavlovića Brodu. Sam Kalait sa ostalim odredima je sa Pavlom. Cvetić: sa njim veze nemam. Zvonkov odred pod komandom poručnika Nenadića zajedno sa Nemcima je u Negbini. U toku 17 ovog meseca Marković je do 11 časova vodio borbu sa crvenima napadnut od tri njegove kolone. Posle borbe od tri sata gde je dolazilo i do borbe prsa u prsa, povukao je se. Crveni su zauzeli Katiće, Maću, Vodice, Šarenik i tu se zadržali. Rezultat: Marković ima 6 mrtvih i 4 ranjena. Nađeno je 21 mrtvih kod crvenih.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_120.htm Pismo delegata Vrhovne komande od 18. aprila 1944. Draži Mihailoviću o saradnji četnika sa nemačkim i bugarskim trupama u borbama protiv NOVJ u jugozapadnom delu Srbije]</ref>}} Potpukovnik [[Radoslav Tatalović]], načelnik štaba Srpskog dobrovoljačkog korpusa, 18. aprila 1944. podnosi izvještaj generalu [[Hans Felber|Hansu Felberu]] (od avgusta 1943. opunomoćeni komandant Jugoistoka; okupirana Srbija spadala je u njegovu zonu odgovornosti) u kome izražava zadovoljstvo saradnjom sa Javorskim korpusom JVuO pod komandom majora [[Radomir Cvetić|Radomira Cvetića]]: {{izdvojeni citat|Saradnja sa četničkom grupom Cvetić je veoma dobra.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=255&broj=811 NARA, T501, Roll 255, frame no. 000807.] ({{jez-njem|"Die Zusammenarbeit mit der Cetnikgruppe Cvetic ist sehr gut."}})</ref><ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref>|Zapisi o obilasku Vojnog zapovjednika Jugoistoka [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|operacije Kammerjäger]] (18-20. april 1944. godine)}} U izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa Felbera od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Wehrmachta, još jednom se notira potpora koju trupe potpukovnika Tatalovića pružaju četnicima Draže Mihailovića, u ovom slučaju na teritoriji NDH: {{izdvojeni citat| D) Grupa “Tatalović” Srpski dobrovoljački korpus uključio se kod [[Ljubovija|Ljubovije]] u borbe na hrvatskoj obali Drine i prihvatio četnike koji su se povlačili.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=736 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000732.] <br /> ({{jez-njem|"Gruppe Tatalovic. Bei Ljubovija griff SFK in Kämpfe auf kroat.Drina–Ufer ein u. nahm ausweichende Cetniks auf."}})</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_57.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 13. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o borbama sa 2. i 5. NOU divizijom na komunikaciji Užice - Višegrad]</ref>}} Referišući o situaciji u Srbiji, general Felber je u svom izvještaju od 22. aprila 1944. o suradnji četnika sa Nijemcima i kvislinzima zabilježio sljedeće: {{izdvojeni citat| Srbija: Pod pritiskom crvenih snaga koje su prodrle u južnu Srbiju, ponovo je porasla spremnost svih nacionalno orijentisanih krugova pod vođstvom okupacione vlasti da poduzmu borbu protiv komunizma. Javljeno je da je sâm Draža Mihailović u jednom govoru tražio lojalnu suradnju s okupacionim snagama kako bi otklonio komunističku opasnost u Srbiji. Vidljiv znak ovog novog razvoja je činjenica da se u južnoj Srbiji Nijemci, Srpski dobrovoljački korpus i DM–četnici bore rame uz rame.<ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=553&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000549.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien: Unter dem Druck der in S–Serbien eingedrungenen roten Kräfte ist die Bereitschaft aller nationalgesinnten Kreise unter Führung der Besatzungsmacht, den Kampf gegen den Kommunismus aufzunehmen, wieder gewachsen. DM selbst soll in einer Rede zu loyaler Zusammenarbeit mit Okkupator aufgefordert haben, um die kommunistische Gefahr in Serbien zu beseitigen. <br /> Einen sichtbaren Ausdruck hat diese Entwicklung darin gefunden, dass in S–Serbien Deutsche, SFK und DM–Cetniks Seite an Seite kämpfen."}})</ref>}} U izvještaju koji su aprila 1944. sačinili službenici [[Ured za strateške usluge|Ureda za strateške usluge]] (''Office of Strategic Services (OSS)''; preteča savremene [[CIA|Centralne obavještajne agencije]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), sugeriše se da bi „generala [Mihailovića] trebalo promatrati u istom svjetlu kao i Nedića, Ljotića i bugarske okupacione snage“.<ref>Sabrina P. Ramet, ''The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918-2005'', Indiana University Press, 2006, pp. 134.</ref> U noći 28/29. aprila 1944, pripadnici Resavske brigade JVuO pod komandom Vukašina Petkovića i lokalna SDS uhvatili su devet stanovnika [[Svilajnac|Svilajnca]]. Jedan uhapšenik je uspeo da pobegne, a ostali su sprovedeni u selo [[Дивостин|Divostin]] gde su zaklani. Sačuvano je potresno svedočenje Radosava Vidulovića, četnika pod Petkovićevom komandom, koji je 1944. ostavio pisanu belešku o pokolju u Divostinu: {{izdvojeni citat|Jedne noći, kad smo bivakovali kod sela Crkvenca, Vukašin [Petković] je došao u našu sobu i pitao: ’Ko hoće da ide sa mnom, imamo večeras da koljemo?’ Svi smo digli ruke uvis, jer, kako sam čuo, ko ne digne ruku, rđavo prolazi. Vukašin je odvojio pet trojki i otišao sa njima u nepoznatom pravcu. Posle pola sata vratili su se sa krvavim rukama i jedan sa prebijenom puškom. Svi koji su došli rekli su nam: ’'''Ala smo ih klali'''.’ Jedan je pričao kako mu se puška prebila kad je jednog udario po glavi. Jer oni prvo udare čoveka puškom u potiljak pa, kada padne, onda ga jedan prekolje. Svi su se smejali kako su ih poklali. Po izvršenom delu, vojnici su se prali od krvi, a takođe i kame koje su bile krvave.<ref>Коста Николић, „О неким проблемима у раду организације Југословенске војске у отаџбини на југу Србије 1942-1944.“, Лесковачки зборник, LI, Лесковац, 2011, стр. 263.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 151.</ref>}} U jednom izvještaju od 5. maja 1944, neimenovani pripadnik ravnogorskog pokreta se žali na stanje u Resavskom korpusu, kao i na poručnika Vukašina Petkovića, navodeći da je stanovništvo okupirane Srbije ogorčeno zbog četničkih zločina te njihove neskrivene saradnje sa kvislinzima i okupatorom: {{izdvojeni citat|Najgori je poručnik Vukašin Petković. U aprilu je ubio: Iliju Bućina, sveštenika, poznatog nacionalnog radnika; Mihaila Jovanovića, nacionalnog borca iz Južne Srbije i ličnog prijatelja [[Aleksandar I Karađorđević|kralja Aleksandra]]; Čedomira Protića, Ivana Dimitrijevića i još dva obućara, pod optužbom da su komunisti! Poručnik Petković u narodu dobio ime “Car grkljan”. Nečuveni teror nad narodom. '''Narod nas smatra izvršiocem Nedićevih želja, nemačkim slugama'''. Stradalo je mnogo žena koje nisu htele da budu ljubavnice pojedinim starešinama. Ko može ovakvim zulumima i zverstvima stati na put?<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 87–2–12.</ref><ref>Коста Николић, н. ч., стр. 272.</ref>}} Na zajedničkoj konferenciji svih kolaboracionističkih oružanih formacija, koja je održana 2. maja 1944. godine, [[Marisav Petrović]], jedan od komandanata SDK, optužio je generala [[Borivoje Jonić|Borivoja Jonića]] da su njegove jedinice (tj. SDS) „saradnici DM“ i dodao da „DM na ovaj način ima 95% pristalica u Srbiji“.<ref>Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 545.</ref> I sâm Borivoje Jonić će u svojim poslijeratnim zapisima istaći do koje mjere je bila izražena saradnja SDS sa Dragoljubom Mihailovićem i JVuO: {{izdvojeni citat|S.D.S. ne samo da je od svoga osnivanja sarađivala sa četničkom organizacijom, no je iste za svo vreme snabdevala oružjem, municijom, obućom, odećom i drugim potrebama. Zbog ove saradnje koju su Nemci progonili i kažnjavali smrću, brojno stanje straže smanjivalo se i bezbroj puta popunjavalo. '''Straža je bila glavni depo za popunu četničke organizacije u Srbiji'''. Preko straže išla je glavna obaveštajna služba četničke organizacije – u sve pravce i izvan Srbije... Može se slobodno reći i tvrditi da je 50% starešina i 25% ljudstva S. D. S. eliminisano iz njenih redova zbog saradnje i povezanosti sa ravnogorskim pokretom.<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2020, str. 312-313.</ref>}} General Jonić precizira na koje je sve još načine Straža ukazivala pomoć Mihailovićevim četnicima: {{izdvojeni citat|Dotur novca, obuće, odeće i životnih potreba; štampanje novina i propagandnog materijala i rasturanje istog; snabdevanjem sa oružjem i municijom do najviših mogućih granica; fingirana otmica novca i drugih potreba za D. M. iz vozova i kamiona gde je S. D. S. u pripremama i izvršavanju učestvovala; ranjenici i bolesnici D. M. lečili su se u vojnim i građanskim bolnicama kao pripadnici S. D. S; snabdevanje lekovima i sanitetskim materijalom četnika, što je uzimato za S. D. S; ukazivanje specijalnih usluga savezničkim misijama kod D. M. od strane S. D. S. a posebno engleskom pukovniku Beliju u Šapcu, američkom pukovniku Mak Daulu sa misijom u Mačvi i u selu Vrčinu kod Beograda; preuzimanje u više slučajeva savezničkih padobranaca i predaja istih četnicima radi transportovanja u njihove baze, i. t. d.<ref>Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 362-364.</ref>|General [[Borivoje Jonić]], komandant Srpske državne straže od 1942. do 1944. godine}} Takođe, u ratnim memoarima kapetana [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], komandanta 1. ravnogorskog korpusa, nailazi se na potvrdu ocjene o naklonjenosti velike većine pripadnika SDS-a Mihailovićevom pokretu: {{izdvojeni citat|Viši oficiri u štabu vrhovne komande, pomagani od nekih političara koji se nisu mirili sa odlukama [[Svetosavski kongres|Baškog kongresa]], vršili su pritisak na Dražu da bez odlaganja prihvati saradnju generala Nedića. Oni su morali znati da nama ta saradnja nije bila potrebna, jer je skoro cela SDS bila na našoj strani, ali saradnja sa Nedićem značila je u stvari saradnju sa onima koji iza njega stoje, a oni su verovali da mi sa te strane možemo izvući neku značajnu korist...<ref>Звонимир Вучковић, Сећања из рата. Од отпора до грађанског рата, Ваљево, 2005, стр. 384.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n.d, str. 313.</ref>}} Major [[Aleksandar M. Mihajlović]], komandant Beograda JVuO, u izvještaju koji je Draži Mihailoviću poslao 22. aprila 1944. godine, svjedoči iz prve ruke o potpuno haotičnom stanju u redovima okupatora i kvislinga nakon [[Savezničko bombardovanje Jugoslavije|savezničkog bombardovanja glavnog grada Jugoslavije]] za [[Uskrs]] 1944: „Što se tiče vlasti, naših i nemačkih, ona je potpuno dezorijentisana i razbijena. Tri dana u Beogradu nije bilo takoreći nikakve vlasti. Svi su oni bili pogubili glave. Vlada je izbegla na Avalu, Uprava grada sklonila se na periferiju, komanda SDS takođe je izbegla na periferiju, Nemci se evakuišu preko Save i Dunava... Jedino su se kvartovski odredi SDS držali prilično dobro i požrtvovano su se zalagali za spasavanje stanovništva.“ Major Mihajlović piše i da je vanredna situacija rezultirala novim približavanjem srpskih nacionalističkih i kolaboracionističkih snagâ: {{izdvojeni citat|Opšti zaključak: bombardovanje saveznika je uspelo, ali sa srazmernim ogromnim žrtvama našeg življa. <br /> II. — Čim je nestalo dosadašnje vlasti u Beogradu svi su požurili da mi se stave na raspoloženje. Jedan od prvih bio je đeneral Jonić. Ja sam se sastao sa njim sada prvi put. Rekao mi je da je od Vas dobio naređenje da naš odred snabdeva oružjem i municijom i izjavio mi je gotovost da ovo izvrši. Međutim, ogradio se da on ne raspolaže ni oružjem ni municijom, već mi treba da na terenu sa njihovim odredima uhvatimo vezu i da od njih ovo dobijemo, jer su oni u mogućnosti da to pred Nemcima rashoduju. Kako se bio proneo glas da je invazija Balkana otpočela, stavio mi se potpuno na raspoloženje u slučaju da naša akcija sad otpočne. Pored Jonića došao mi je i Dragi Jovanović. I sa njim sam se sastao. S njegove strane tražio je da se kod saveznika interveniše da se Beograd više ne bombarduje, jer mnogo strada naše nedužno stanovništvo. Molio je da ova intervencija potekne sa Vaše strane. Zatim, razgovarali smo u vezi njegovog postavljenja za komesara na teritoriji koja se poklapa sa Avalskim korpusom. Glavna tema je bila prihvat izbeglica i njihovo zbrinjavanje, pošto se to na terenu bez asistencije naših NRO [Narodnih ravnogorskih odbora] ne može sprovesti. Sa svoje strane tražio sam od njega da za sada nastane da se održi red u Beogradu, jer dok su Nemci u njemu ja nemam nameru da intervenišem u slučaju nekih nemira, tražio sam hranu za izdržavanje beogradskih izbeglica i pomoć od njega u oružju i municiji.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, документ бр. 711, стр. 625—628.</ref>}} U dnevnom izvještaju Komande Jugoistoka za 16. maj 1944.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=908&rec=78&roll=331 National Archive Washington, T78, Roll 331, frame no. 6288808.] <br /> ({{jez-njem|"LAGE SW– SERBIEN: </br> RESTE 2. UND 5. DIV. IM ZLATAR– GEB. (S NOVA VAROS) VEREINIGT. </br> DAMIT HAT DIE DIV.– GRUPPE MORACA, IN ZWEIMONATIGEN KAEMPFEN DEZIMIERT, DEN TITO– AUFTRAG, IN SO– SERBIEN EINE KOMM. BASIS ZU SCHAFFEN, ZUNAECHST AUFGEBEN MUESSEN.– </br> BEI GERINGEN DEUTSCHEN, Z. T. ERHEBL. CETNIK– UND SFK– VERLUSTEN VERLOR DER FEIND IM VERLAUF DIESER KAEMPFE 2736 TOTE, 108 GEF. UND 64 UEBERLAEUFER."}})</ref> upućenom Vrhovnoj komandi oružanih snaga [[Treći Rajh|Velikonjemačkog Rajha]], govori se o žestokim borbama okupatora i kolaboracionista protiv snagâ NOVJ prilikom partizanske ofanzive ka Srbiji: {{izdvojeni citat|Srbija: ostaci 2. i 5. divizije su se sjedinili na planini Zlatar (južno od Nove Varoši). Time je nakon dva mjeseca skončao pokušaj div. grupe Morača, koja je izgubila tri četvrtine svoje snage, da izvrši Titovu naredbu o stvaranju komunističke baze u jugoistočnoj Srbiji. Nasuprot malim njemačkim i na nekim mjestima priličnim četničkim i dobrovoljačkim gubicima, neprijatelj je izgubio 2736 mrtvih, 108 zarobljenih i 64 prebjega.}} General-major [[Kurt von Geitner]], načelnik štaba njemačkog komandanta Srbije Hansa Felbera, u drugoj polovini maja 1944. izvještava da četničke jedinice, zajedno sa SDK i stražarima, obezbjeđuju granicu okupirane Srbije od partizanskog upada: {{izdvojeni citat|Četničke jedinice pod majorom Weyelom, SDK i policija osiguravaju jugozapadnu granicu; Usljed pritiska crvenih, te pomanjkanja municije, čak i oni četnički komandanti koji su dosad bili suzdržani, sada žele da pregovaraju.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=771&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] <br /> ({{jez-njem|"Cetnikverbände unter Major Weyel mit I./Pol.5 und I./SFK 1 sichern an SW–Grenze und sperren Strasse Nova Varos – Bistrica. </br> Unter rotem Druck und wegen Mun. Mangel zunehmende Verhandlungsbereitschaft bisher zurückhaltender Cetnik–Verbände."}})</ref>|Dnevni izvještaj Komande Jugoistoka za 19. maj 1944.}} General von Geitner zapaža još jedan primjer lokalne saradnje ravnogoraca i jedinicâ srpske kvislinške vlade: „U rejonu Aranđelovca, tokom borbi između manjih komunističkih bandi i snagâ DM [skupa] sa SDS-om, navodno ubijen 21 komunist, osmero zarobljenih, koji su od strane četnika strijeljani.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=771&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000767.] <br /> ({{jez-njem|"Im Raum Arandjelovac bei Kämpfen zwischen kleinerem ko. Banden und DM mit SSW angeblich 21 Komm. tot, 8 Gefangene, die von Cetniks erschossen wurden."}})</ref> Istovremeno, u ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Vermaht]]a se odaje priznanje četnicima i dobrovoljcima za odbacivanje snaga NOVJ iz Srbije: {{izdvojeni citat|Srpski dobrovoljački korpus i četnici pokazali su se kao dobri i pouzdani borci u borbama sa komunistima marta, aprila i maja, kada je Tito pokušao, bezuspešno, da prodre u Srbiju.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Balkan od 1. aprila do 31. decembra 1944.)}} Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga uočava da je i u tom periodu glavni povod za zbližavanje Nedića i Mihailovića bio »porast komunističke opasnosti«, kao i da se ova saradnja pokušala sakriti od nadležnih njemačkih komandi u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Koncem maja 1944. došlo je do drugog pokušaja Tita da upadne u Srbiju, ali je njegov pokušaj ponovo propao, pa nije ni prešao reku Ibar. Zasluge za to imaju dobrovoljci Dimitrija Ljotića, koji su zaustavili komuniste. Sa porastom komunističke opasnosti, od godine 1944, došlo je do neslužbenog približavanja između Nedića i Mihailovića, ali nemačka strana nije mogla da dozna sve pojedinosti tog razvoja.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} Autori dnevnika ocjenjuju da je u posljednjoj godini okupacije došlo i do otopljavanja odnosa na liniji Ljotić—Mihailović: „Napetost i neslaganje sa pokretom Draže Mihailovića tek je popustila godine 1944. Do tada su četnici čak vršili represalije nad porodicama Dobrovoljačkog korpusa.“<ref name="Živković"/> U zabilješci iz ratnog dnevnika ađutanta generala Hansa Felbera od 7. maja 1944. godine, pominje se Felberov obilazak jedinicâ na frontu u zapadnoj Srbiji, gdje se nalaze »u borbi protiv bandi«, tj. partizana: {{izdvojeni citat|(7.5.44) Putovanje glavnokomandujućeg generala pješadije Felbera u pratnji rittmeistera Geschera, kapetana Gölsa i sonderführera Horaka u oblast Valjevo—Kosjerić—Užice—Kremna—Višegrad—Dobrun—Bajina Bašta. Posvuda sastanci s čelnicima jedinicâ koje su tamo raspoređene u borbi protiv bandi: [[Brandenburger|puka Brandenburg]], 696. odreda poljske žandarmerije, Bugara i SDK, kao i sa četničkim vođama Rakovićem i Kalabićem. Povratak putem Kragujevac—Topola 11. maja, dolazak u Beograd u 19 sati.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000803—000804.] ({{jez-njem|"7.5.44 Fahrt des O.B. Gen.d.Inf. Felber in Begleitung von Rittm. Gescher, Hptm. Göls und Sdf. Horak in das Gebiet von Valjevo—Kosjerici—Uzice—Kremna—Visegrad—Dobrun—Bajina Basta. Überall Besprechungen mit den Führern der dort im Kampf gegen die Banden eingesetzten Verbände des Rgt. Brandenburg, der Feldgend.Abt. 696, der Bulgaren und des SFK, sowie mit den Cetniks—Führern Rakovic und Kalabic. Rückfahrt über Kragujevac—Topola am 11.5., Eintreffen in Belgrad 19.00 Uhr."}})</ref>}} U izvještaju poslatom 17. maja te godine od strane Vojnog zapovjednika Jugoistoka je primijećeno: „U posljednje vrijeme povećan broj dezerterstava iz Srpske državne straže kod Draže Mihailovića.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&roll=256&broj=757 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000753.] ({{jez-njem| <br /> "In letzter Zeit erhöhte Desertierungen der SSW zu DM."}})</ref> Četiri dana ranije, u izvještaju poslatom Glavnom komandantu Jugoistoka feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|von Weichsu]], general Felber u kratkim crtama ocjenjuje ulogu SDS: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža ostaje nepouzdana. Prisan odnos sa četnicima.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000723.] ({{jez-njem|"SSW nach wie vor unzuverlässig. Innige Beziehung zu den Cetniks."}})</ref>|Raport generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]] feldmaršalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]], 13. maj 1944. godine}} Početkom maja 1944. [[Dimitrije Ljotić]], šef JNP [[Zbor]], pokrenuo je inicijativu za saradnju sa Mihailovićevim snagama. Ljotić i njegov sekretar [[Boško Kostić]] susreli su se 17. maja 1944. u selu Brđani kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]] sa generalom [[Miroslav Trifunović|Miroslavom Trifunovićem]]. Razgovori su trajali tri dana.<ref>Koстa Николић, Бојан Б. Димитријевић, н. д., стр. 380.</ref> Prema sećanju Boška Kostića, objavljenom 1949, na sastanku između Ljotića i Mihailovićevih predstavnika dogovoreno je sledeće: {{izdvojeni citat|Rezultat tih razgovora bio je sledeći: zajednička borba protiv komunizma; organizacija DM ostaje potpuna; sporazumno sa DM postavljanje okružnih i sreskih načelnika; četnici DM neće napadati nedićevce; u svim bitnim stvarima Nedić ima da se sporazume sa DM. Inače, u ostalim stvarima Nedićeve odluke imaju se izvršavati; DM prima u načelu izdržavanje u novcu i namirnicama od Nedićeve vlade u kom cilju (DM) saopštava vladi svoj normalni sastav; DM ima svog delegata kod Nedića; regrutovanju za Nedićeve oružane jedinice neće se činiti nikakve prepreke od strane DM; zajednički antikomunistički front u srpstvu izvan Srbije, Nedić će odmah potpomoći stvaranje četničkih odreda radi čišćenja Srema od komunizma, u kom cilju će pomoći u oružjem, municijom i ostalom spremom do 4.000 ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/327-328.</ref>}} [[Josef Matl]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Slavistika|slavista]] i kapetan njemačke vojne obavještajne službe (''[[Abwehr]]''), bio je autoritativni poznavalac četničkog pitanja i osoba koja je tokom rata održavala kontakte sa brojnim Mihailovićevim povjerenicima. O sastanku Ljotića sa Trifunovićem, kao i o povezivanju kvislinških struktura sa Pavlom Đurišićem, Matl nakon rata piše: {{izdvojeni citat|U toku nove nemačke politike koja je započela u jesen 1943. naimenovanjem Hermana Nojbahera za specijalnog opunomoćenika za Jugoistok, koji je dobio zadatak da na celom području Jugoistoka prikupi sve antikomunističke snage, došlo je do sporazuma između Nedića, Ljotića i Pavla Đurišića, komandanta četničkih odreda u Crnoj Gori i Sandžaku. Ovim sporazumom trebalo je koordinirati borbu srpskih dobrovoljačkih jedinica i četničkih odreda Pavla Đurišića, no usled stalnih intriga u štabu Mihailovića protiv saradnje sa Nedićem i Ljotićem, tek na osnovu pregovora između Ljotića i generala Miroslava Trifunovića, Mihailovićevog opunomoćenika, između 17. i 19. maja 1944. došlo je do stvarnog ujedinjavanja svih nacionalnih snaga [...] i do odgovarajućeg koordiniranja političkih zadataka u duhu zajedničkog antikomunističkog fronta.<ref>Josef Matl, ''Jugoslawien im zweiten Weltkrieg'', Osteuropa Handbuch, Bd. 1, Jugoslawien, hg. v. Werner Markert, Köln—Graz 1954, s. 99—121.</ref><ref>Venceslav Glišić, Teror i zločini nacističke Nemačke u Srbiji 1941-1945, Institut za istoriju radničkog pokreta Srbije, Rad, Beograd, 1970, str. 225, fus. 44.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стp. 344.</ref>}} Borivoje Karapandžić navodi da je „dobar deo sporazuma“ sproveden, ali ne „u celosti“, zbog četničkih napada na pojedine dobrovoljačke komandante (poput Marisava Petrovića), ili predstavnike Nedićevih vlasti. Ipak, on piše: {{izdvojeni citat|Đeneral Mihailović poslao je odmah u Beograd kao svoga punomoćnika kod đenerala Milana Nedića kapetana Predraga Rakovića, Komandanta Drugog Ravnogorskog korpusa, čija je kancelarija bila u samom Predsedništvu Vlade, a kome je po izričnoj Dražinoj želji bio politički savetnik [[Aleksandar Cincar-Marković|Aleksandar Cincar — Marković]], Ministar Spoljnih poslova u Vladi Cvetković — Maček, koja je zaključila [[Vojni puč 27. marta 1941.|Pakt s Nemcima]] 25. marta 1941. Zatim je data celokupna sprema sa oružjem i municijom, tako da je u samom Sremu formiran Sremski četnički odred na čelu s majorom Srdićem, dok je Komandant Sremskog korpusa sa sedištem u Srbiji bio divizijski đeneral Sveta Đukić. Pa, onda, đeneral Milan Nedić izdao je naređenje Narodnoj Banci, koja je dostavila đeneralu Mihailoviću veću sumu novca za potrebe “Jugoslovenske Vojske u Otadžbini”, itd.<ref>Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 282.</ref>}} 5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]] održan je sastanak pripadnika kvislinških struktura iz [[Šabac|šabačkog]] okruga sa majorom [[Dragoslav Račić|Dragoslavom Račićem]], komandantom Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, na kom se raspravljalo o modalitetima saradnje dviju stranâ. U zapisniku sa sastanka prenesen je govor okružnog načelnika Stevanovića: {{izdvojeni citat|U svom govoru od 26 marta t.g. general Nedić pozvao je nacionaliste da prestanu sa međusobnim raspravama i borbama i da se ujedine u borbu protiv najvećeg neprijatelja Srpstva — komunizma. Taj apel naišao je na puno razumevanje kod četničkih organizacija D.M. u mnogim okruzima i tako je postignuta puna saradnja. Od strane nemačke sile dato je odobrenje i pomoć da ova saradnja dođe do punog izražaja. U želji da se takva saradnja postigne i u Okrugu Šabačkom Okružni načelnik sa svojim komandantima čini apel na majora Račića, kao najvišeg funkcionera organizacije D.M. u Okrugu, da i on u tom pogledu izvrši svoju srpsku dužnost. Ovo je naročito nužno učiniti zbog toga, jer su komunističke bande već otpočele svoj pakleni posao i u ovom okrugu.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]</ref>}} Već sjutradan je Račić donio naredbu kojom se zabranjuje vođenje pregovorâ s okupatorom bez njegova znanja i dopuštenja, dok je za kvislinške jedinice, koje je trebalo da posluže za posrednu nabavku naoružanja za JVuO, preporučio sljedeće: {{izdvojeni citat|Pošto je u izgledu da će Nemci dati još oružja za odrede srpske državne straže, granične straže i dobrovoljačkih jedinica, a imamo sigurnih podataka da će to oružje biti u najkraćem roku pod našom komandom to, — naređujem; 1. — Da komandanti srezova odobre da ode u Srpsku državnu stražu, graničnu stražu i dobrovoljačke odrede onoliko ljudi koliko bude traženo. Samo voditi računa da ljudstvo bude obrađeno u našem duhu i u nacionalnom pogledu ispravno. Ljudstvo obraditi u duhu naređenja koje je izdato u ovom pogledu. Do daljeg naređenja ne činiti pritisak na familije onih koji su u Nedićevim odredima i ne zahtevati da iz istih beže. A ako neko od njih pobegne posavetovati ga da se za sada vrati na svoje mesto i staviti mu na znanje da neće iskusiti nikakvu kaznu što se za izvesno vreme udaljio iz ovih jedinica. Za ovo imamo sigurnih podataka.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, str. 548—550.</ref>}} O neuspjehu partizanske ofanzive u Srbiji u proljeće 1944, kao i o intenzitetu i žestini borbi koje su se vodile, svjedoči i izvještaj od 8. maja 1944. poslat Draži Mihailoviću od strane komandanta Zlatiborskog korpusa JVuO kapetana [[Dušana Radovića Kondora]] (pseudonim »Debol«) u kom je navedeno sljedeće: {{izdvojeni citat|Celog dana 7-og maja, Nemci, Bugari, Dobrovoljci i moje zlatiborske i račanske snage vodile su jaku borbu sa kolonama crvenih na prostoru Solotuša, Bioska, Kadinjača, Zaglavak, Dub. Bugarska artiljerija dejstvuje vrlo uspešno. Odred nemačkih padobranaca na Kadinjači naneo mnogo gubitaka crvenima. Po prikupljenim podacima na brzu ruku na prostoru Ponikava ima oko 500 komunističkih leševa. U toku noći crveni otstupaju u neredu preko Tare u pravcu Zaovina i Mokre Gore, a izvesni delovi u pravcu Šljivovice. Okupator ih goni. Sa brigadama produžujem gonjenje. Juče smo ubili ili zarobili najmanje 80 komunista.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 101.</ref>}} Jedinice JVuO, koje tada sudjeluju na strani okupatorsko-kvislinških formacijâ u okviru ''Borbene grupe Weyel'', ubrojane su u »Sopstvene snage« u izvještaju Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera za 10. maj 1944.: {{izdvojeni citat|II. ''Situacija kod naših snaga''. A) Grupa »Holman« je, posle odbijanja jačih neprijateljevih napada na isturenu četu III. bat. kod Bioska (6 km sz. od Kremne) i ponovnih pokušaja noćnog proboja kod Mokre Gore, danas izjutra otpočela pokret sa III/ »Brdbg.«, 297. izv. bat., 698. bat. Feldžand. i II/»Brdbg.« u cilju napada na neprijatelja na planini Tari. I. bat. sa novodovedenim četnicima i SDS goni neprijatelja u rejonu Jablanica — Semegnjevo. B) Borbena grupa »Vajel« je sa Severnom četničkom kolonom u nastupanju preko puta Užice — Bioska u pravcu Šljivovica i sa Južnom četničkom grupom vrši zaprečavanje puta Užice — Ljubiš i južno odatle. C) 24. bug. div. učestvuje u napadu protiv neprijatelja na Tari sa 2 čete 11/64. i tenkovima preko manastira Rače (6 km jjz. od Bajine Bašte), a sa I/64. u pokretu iz Dervente prema jugoistoku u pravcu Bjeluša. III/64, nalazi se kod Kremne, sa zadatkom osiguravanja puta. Z.[apadno] odatle nalazi se i 200 četnika sa istim zadatkom. Ojačani I/63. dostigao je Čajetinu. Na dodeljenu 13. btr/1. izvršen je napad kod Mačkata. Bliži izveštaj još nije dostavljen. D) Grupa »Tatalović«. Angažovanjem minobacača od strane 1/2. SDK rasteran je neprijatelj, koji je s. od Fakovića, na obali Drine, sa hrvatske strane, izgradio položaje. I/l. SDK stigao je kod II/l. SDK u rejonu Zaglavak. III. ''Namere''. Gonjenje neprijatelja na Tari i u planini Zlatiboru uz dovlačenje novih raspoloživih bug. i četničkih snaga i snaga SDK. ''Ostali deo Srbije''. Prema izveštajima stanovnika, snage DM u rejonu j. od Kruševca vode žestoke odbrambene borbe protiv nadmoćnih kom. bandi. 20 km sz. od Prokuplja otpočeo je poduhvat lovačkih četa 27. bug. div. sa 4 nem. jurišna topa i 1 četom SDS. Na strani neprijatelja 15 mrtvih. Zaplenjena su tri skladišta životnih namirnica.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_53.htm Izveštaj vojnoupravnog komandanta Jugoistoka od 10. maja 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o dejstvima protiv 2. i 5. NOU divizije na komunikaciji Užice — Višegrad], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd — dokument 53.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=713&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 000709—000710.] <br /> ({{jez-njem|"Serbien. II. Eigene Lage. </br> A) Gruppe Hollmann trat nach Abwehr stärkerer Feindangriffe gegen vorgeschobene Kp. des III.Btl. bei Visoka (6 NW Kremna) und erneuter nächtlicher Durchbruchsversuche bei Mokra Gora heute morgen mit III./Brdbg., A.A.297, Fg.Abt.696 und II./Brdbg. zum Angriff gegen Feind in der Tara planina an. </br> I.Btl. jagt mit neu herangeführten Cetniks und SSW Feind im Raum Jablanica–Semegnevo. </br> B) Gruppe Weyel ist mit nördlicher Cetnikkolonne über Strasse Uzice – Bioska in Richtung Slivovica im Vorgehen und sperrt mit südlicher Cetnikgruppe Strasse Uzice – Ljubis und südlich davon. </br> C) 24.bulg.Div. beteiligt sich an Angriff gegen Feind in der Tara mit 2 Kp. II./64 und Panzern über Kloster Raca (6 SSW Bajina Basta), I./64 von Derventa antretend nach Südosten in Richtung Bijelusa. </br> III./64 zur Strassensicherung bei Kremna. W davon 200 Cetniks mit dem gleichen Auftrag. </br> Verstärktes I./63 hat Cajetina erreicht. Zugeteilte Battr. 13/1 wurde bei Mackat angegriffen. Nähere Meldung steht noch aus. </br> D) Gruppe Tatalovic. Feind, der N Fakovic auf kroat.Drina–Ufer Stellungen ausbaute, durch Gr.We.Einsatz von I./SFK 2 vertrieben. </br> I./SFK l bei II./SFK l im Raum Zaglavak eingetroffen. </br> III. Absichten. </br> Jagen des Feindes in der Tara und im Zlatibor–Gebirge unter Herausziehen weiterer verfügbarer bulg., SFK– und Cetnik–Kräfte. </br> Übriges Serbien. </br> Nach Einwohnermeldungen sollen DM–Kräfte im Raum S Krusevac in heftigen Abwehrkämpfen gegen überlegene komm. Banden stehen. </br> 20 NW Prokuplje Unternehmen Jagdkpn.27.b.Div. mit 4 dt. Sturmgeschützen und 1 Kp. SSW angelaufen. 15 Feindtote, 3 Lebensmittellager erbeutet."}})</ref>}} 11. maja 1944. godine, general Dragoljub Mihailović šalje naređenje četničkim komandantima u Srbiji, između ostalih i potpukovniku Dragutinu Keseroviću (pseudonim »Orel«), urgirajući da se iskoristi akcija okupatora i kvislinga protiv partizanskih snaga: {{izdvojeni citat|Dali ima nekih priprema od strane Nemaca i Nedićevaca za akciju protiv komunista na Jastrebcu i u Moravskom srezu. Javite koju prostoriju sada drže komunisti. Iskoristite svaku akciju okupatora i nedićevaca protiv crvenih samo na pogodan način.<ref name="ReferenceJ">[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]</ref>}} Sinhronizovano djelovanje [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]] i obavještajne službe Komande Beograda JVuO u borbi protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]] i ilegalne [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] nastavljeno je tokom 1944. godine. Major Aleksandar Saša Mihajlović (pseudonim »Vili«) izvještava Dražu Mihailovića 13. maja da su saradnici NOP-a iz Beograda nastavili sa svojim propagandnim radom u bližoj okolini grada, gdje su se sklonili nakon bombardovanja. Kako bi spriječio njihovu aktivnost, major Mihajlović piše da je poduzeo navedene mjere: {{izdvojeni citat|Po svim selima odmah su sačinjeni spiskovi svih izbeglica i ovi su dostavljeni Specijalnoj policiji u svrhu provere da se među njima ne nalaze i komunisti. Nezavisno od ovih proveravanja Specijalne policije naša obaveštajna služba, putem sopstvenih organa, uspela je da prikupi mnogo podataka o komunistima koji se sada sređuju i koji će biti kroz neki dan dostavljeni Specijalnoj policiji sa nalogom da se odmah pristupi hapšenju.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1200.</ref>}} U noći između 29. i 30. maja 1944, vojnici Posavske brigade JVuO opljačkali su magacin oružja SDS u [[Obrenovac|Obrenovcu]], ali je komandant Posavsko-kolubarske grupe korpusa major Vladimir Komarčević naredio da se oružje vrati. Svoj postupak prema pripadnicima SDS major Komarčević obrazlaže na sljedeći način: {{izdvojeni citat|'''Niko više ne postoji u našoj organizaciji kome nije jasno da je celokupan SDS u najtešnjoj saradnji sa nama'''. Ovde vidim samo samovolju i neozbiljne postupke ljudi nedoraslih položaju na kome se nalaze.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 71, reg. br. 4/5.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 322.</ref>}} General Hans Felber, vojnoupravni komandant Jugoistoka, poslao je posljednjeg dana maja 1944. godine Komandi Jugoistoka (“na ruke” general-majora Arthura Wintera, načelnika štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]]) prijedlog koji je sadržavao sljedeće: {{izdvojeni citat|Prema koncepciji vojnog zapovjednika Jugoistoka, tješnje povezivanje Crne Gore i Sandžaka sa Srbijom jest poželjno i sa vojnog stanovišta. To će prije svega ojačati poziciju premijera Nedića, a samim tim će pokret Draže Mihailovića, koji je veoma jak u zemlji, približiti premijeru Nediću. Isto tako, i otpor DM–pokreta prema njemačkoj okupacijskoj vlasti biće ublažen. Tada bi bilo lakše iskoristiti snage okupljene u pokretu DM za borbu protiv komunista; s druge strane bi se povećala brojnost ove jedinice, što je trenutno otežano zbog snažnog protivljenja Srpskog dobrovoljačkog korpusa. Unutar Srbije smanjili bi se unutarstranački sukobi i nemiri, a sve bi se snage mogle upotrijebiti za odbranu od komunističkih prijetnji. Na istoj je liniji i željeno usklađivanje Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa sa [u borbi] dokazanim SDK-om.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=871&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000867.] <br /> ({{jez-njem|"Nach Auffassung Militärbefehlshaber Südost ist auch vom militärischen Standpunkt aus die Herbeiführung einer engeren Bindung von Montenegro und des Sandschak an Serbien erwünscht. Dadurch wird vor allem die Position des Minister–präsidenten Nedic gestärkt und damit die in Lande sehr starke DM–Bewegung an den Min.Präs. Nedic herangeführt. Ebenso wird auch die Gegnerschaft der DM–Bewegung gegen die deutsche Besatzungsmacht gemildert werden. Es wäre dann leichter, für den Kampf gegen die Kommunisten die in der DM–Bewegung steckenden Kräfte auszunutzen und andererseits die z.Zt. durch die erhebliche Gegnerschaft zum SFK erschwerte Aufstockung dieses Verbandes durchzuführen. Innerhalb Serbiens würden die Parteikämpfe und die Unruhen abnehmen und alle Kräfte gegen die Abwehr kommunistischer Bedrohungen eingesetzt werden können. Auch die erwünschte Gleichschaltung des Montenegrinischen Freiwilligen Korps mit den bewährten S.F.K. liegt auf der gleichen Linie."}})</ref>}} Kapetan [[Dragomir Gaga Topalović]], komandant Rudničkog korpusa JVuO, u pismu od 3. juna 1944. upućenom komandantu Kačerske brigade potporučniku Milovanu Nedeljkoviću, naređuje usklađivanje dejstava četničkih jedinicâ u okolini Beograda sa onima kvislinške vlade te njemačkog i bugarskog okupatora, a protiv [[Kosmajski NOP odred|Kosmajskog odreda]]: {{izdvojeni citat|Prema podacima s kojima raspolažem komunci nalaze se na vrh [[Bukulja|Bukulje]]. S njima je, priča se, i sam [[Radivoje Jovanović|Bradonja]]. Njihova jačina iznosi oko 120—150. Pošto su zauzeli dobar položaj, ja sam predložio kapetanu Mihajloviću da izvršimo blokadu cele Bukulje, pa da ih napadnemo i uništimo po sledećem planu: 1. — Bugari ima da napadnu iz [[Aranđelovac|Aranđelovca]] samu Bukulju. 2. — Nemci ima da posednu Garaše prema Darosavi, do škole. 3. — Poljska straža iz [[Belanovica|Belanovice]] da uhvati vezu sa Nemcima iz Aranđelovca do Jelovika. 4. — Kačerska brigada [JVuO — prim.] ima da hvata vezu sa S.D.S. iz Belanovice i dalje put ka Jeloviku i Vukosavcima. 5. — S.D.S. iz Aranđelovca da nastavi putem između Bukulje i Jelovika — Vukosavca u produženju sve do Kamenara. 6. — 2 brigada K.G.G. [Korpus Gorske garde JVuO — prim.] od Kamenara do Brezovca. I dalje na [[Venčac]]. Čekam odgovor od kapetana Mihajlovića i ako on uspe da natera njih onda treba da krenemo zajedno u akciju. Čas polaska javiću. Vi ostanite na mestu gde ste sad, a ja ću da krenem bliže Kamenaru, kako bi bio bliže mestu odakle treba da počne akcija. Vi stupite u vezu sa poljskom stražom iz Belanovice.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_173.htm Pismo komandanta Rudničkog korpusa od 3. juna 1944. komandantu Kačerske brigade o potrebi sadejstva četnika sa okupatorskim trupama i nedićevcima za napad na delove Kosmajskog NOP odreda na Bukulji]</ref>}} Komandant Borbene grupe »Željezna vrata« koja je bila stacionirana u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]], u izvještaju od 7. juna 1944. piše o sastanku oficira [[Srpske granične straže]] kapetana Ivaniševića i poručnika Bogdana Price, komandanta Ramske brigade JVUO, u selu [[Carevac]] kod [[Veliko Gradište|Velikog Gradišta]]. Poručnik Prica je tom prilikom navodno obećao kapetanu SGS da četnici „za sada neće preduzimati nikakva neprijateljstva protiv njemačkih okupacionih trupâ“.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=501&broj=1236&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001232.] <br /> ({{jez-njem|"Gelegentlich einer Reise im Grenzbezirk ist der Kommandeur der SGW–Kreisgrenzabteilung Pozarevac, Hptm. Ivanisevic im Dorfe C a r e v a c (10 südl. Gradiste) mit dem Cetnikführer und Kommandeur der Ramski brigade, Oblt. Bogdan P r i c a zusammengetroffen und mit demselben in ein Gespräch gekommen. </br> 3. Der Cetnikführer hat sich auch dahingehend ausgeschprochen, daß sie z.Zt. keine Feindseligkeiten gegen die deutsche Besatzungstruppe unternehmen werden."}})</ref> U kvislinškom listu „Novo vreme“ od 13. juna ovako se opisuje situacija ljeta 1944. u okupiranoj Srbiji: {{izdvojeni citat|Nacionalni četnici su se u velikom broju stavili pod nemačku komandu za borbu protiv boljševičkih Titovih partizana, koji su tokom poslednja dva meseca uzaludno pokušavali da iz istočne Bosne prodru u srpsku oblast. Četnici se bore rame uz rame sa odredima SDK i SDS. Usled boljševičke opasnosti okupile su se na taj način sve nacionalne snage srpskog naroda za zajedničku borbu protiv glavnog neprijatelja boljševizma.<ref>Бранислав Божовић, н. д., стр. 323.</ref>}} Povezanost Draže Mihailovića i Milana Nedića nije predstavljala nepoznanicu ni za [[Edmund Glaise von Horstenau|Edmunda Glaisea von Horstenaua]], njemačkog opunomoćenog generala u [[NDH|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]]. General Horstenau je u drugoj polovini juna 1944. boravio u Beogradu, gdje je deset dana vršio dužnost komandanta Jugoistoka umjesto generala Hansa Felbera. U svom ratnom dnevniku, Edmund Glaise von Horstenau zapisuje: {{izdvojeni citat|U nedelju uveče, 25. juna 1944, avionom sam otišao iz Beograda. Moje slavno vreme kao vojnog zapovednika za Jugoistok bilo je time okončano. Kada sam napustio Srbiju, imao sam osećaj da je nemačka pozicija i ovde obična kula od karata. Najuticajniji čovek u Srbiji i dalje je Draža Mihailović. Nije mu naškodio ni poraz koji je doživeo od Tita na području NDH. Pripadnici Draže Mihailovića nalaze se i u kabinetu Milana Nedića. Sa Nedićem sam se sreo dva puta. On je čovek koga treba uzeti ozbiljno. Danas bi on sigurno dobro razmislio da li da prihvati ponuđeno mesto predsednika srpske vlade.<ref>Glez fon Horstenau, Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala, Nolit, Beograd, 2007, str. 508.</ref>}} Prilježni autori ratnog dnevnika Vrhovne komande Wehrmachta koriste identičnu formulaciju za uzak krug ljudi oko predsjednika srpske kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|Ponovo se potvrdilo staro iskustvo, da radikalni pokreti imaju najveći broj pristalica, pa su se tako pristalice Mihailovića mogle naći i u najbližem okruženju Milana Nedića i njegove Straže.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta}} U svojim ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]] navodi da je u proljeće 1944. došlo do uspostavljanja „službenih veza“ između Mihailovića i Nedića: {{izdvojeni citat|Nedić je moje dosadašnje kontakte sa Glavnim štabom Draže Mihailovića pratio sa ljubomorom i nepoverenjem. On se bojao da se Nemačka sprema da zaigra na četničku kartu, a oni su bili njegovi protivnici. Kada je Nedić uvideo da nema ništa od toga da se ojača njegov položaj time što bi zabeležio uspehe na unutrašnjem i spoljnopolitičkom planu, kako sam ja predlagao, onda je i sam počeo da traži kontakte sa četnicima. U vladu je uveo jednog Dražinog pristalicu [riječ je o generalu [[Miodrag Damjanović|Miodragu Damjanoviću]] — prim.], koji je došao na mesto ubijenog [u atentatu od strane četnika — prim.] državnog sekretara [Cvetana] Đorđevića. Na ovaj način su uspostavljene službene veze sa Glavnim štabom Draže Mihailovića. O tim stvarima sam bio obavešten. Najzad, ja sam i sâm nameravao da dođe do toga i to tako što bih ojačao položaj Nedića, koji bi bio ovenčan uspehom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, str. 158.</ref>}} Još u martu te godine, najviši okupacioni dužnosnici zapazili su ovu tendenciju kod najbližih Nedićevih saradnika. Dnevni red sastanka između generala Felbera i poslanika [[Hermann Neubacher|Neubachera]], održanom kod vojnog komandanta Jugoistoka 4. marta 1944, uključivao je pitanje: »Gdje se sada skriva [[Vojislav Lukačević|Lukačević]]?«, nakon što su Nijemci uhapsili njegovog načelnika štaba majora [[Rudolfa Perhineka]].<ref name="ReferenceH">[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> Takođe, jedna od na sastanku pretresenih tačaka bila je i posjeta [[Đorđa Perića]], šefa Srpske državne propagande pri Predsedništvu kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|Posjeta šefa srpske državne propagande Perića Ic (Ob. odjeljenje). <br /> Predmet razgovora: Nedić, bez političke inicijative, vojnik koji izvršava naređenja. Njegovo okruženje je više za Dražu Mihailovića, pokušavajući izmijeniti Nedićev negativan stav. Cijela stvar je pokušaj da nam se pruži podrška za pregovore s Dražom Mihailovićem.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=222&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000218.] <br /> ({{jez-njem|"Besuch Peritsch, Chef der Serb.Staatspropaganda bei Ic. Gegenstand: Nedic, ohne politische Initiative, Soldat, der Befehl ausführt. Seine Umgebung ist mehr für DM, versucht, Nedic ablehnende Einstellung zu ändern. Das Ganze ein Versuch, ist bei uns Rückendeckung für Unterhandlungen mit DM zu schaffen."}})</ref>}} Samo tri dana potom, major Aleksandar Mihajlović, komandant Beograda JVuO, izvještava generala Mihailovića o uspostavljenim kontaktima sa Perićem: {{izdvojeni citat|U svrhu da se obaveštajna služba, kako ona čisto vojne prirode, tako i politička, postavi na što solidniju osnovu i postignu što je moguće bolji rezultati, ovaj štab je preduzeo mere da se stavi u vezu sa ljudima koji po prirodi svoga položaja mogu da budu dobro informisani. Tako je, ovih dana, između ostalih, uspostavljena veza i sa šefom Nedićeve propagande Đorđem Perićem, koji je izjavio gotovost da sa nama sarađuje.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/11_55.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje »OBAVEŠTAJNI CENTAR ŠTABA BR. 2«]</ref><ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—W—1189.</ref>}} O stepenu infiltriranosti pripadnika Mihailovićeve organizacije u institucijama Nedićeve kvislinške uprave svjedoči i general-major [[August Winter]], načelnik štaba [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]], u izvještaju koji će 5. jula 1944. godine, ispred Komande Jugoistoka, poslati Vrhovnoj komandi [[Wehrmacht]]a u [[Berlin]]u. General Winter informiše nadređene o „gubitku autoriteta Nedićevih upravnih organa u zemlji“, kao i o tome da oni „svoje zadatke mogu da izvršavaju samo utoliko ukoliko nalogoprimci Draže Mihailovića ili mesni četnički rukovodioci to dopuste“, te zaključuje: {{izdvojeni citat|Nedićev upravni aparat je, zahvaljujući datim unutrašnjim političkim odnosima, duboko prožet pristalicama D. M. sve do vrha.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_87.htm Izveštaj komandanta Jugoistoka od 5. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta o vojno-političkoj situaciji u Srbiji i mogućnostima saradnje sa četnicima]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=675&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000770—000773.] ({{jez-njem|"Hiermit im Zusammenhang steht der Autoritätsverlust der Nedić–Verwaltungsorgane im Lande, die ihre Aufgaben nur soweit durchführen können, als die D.M.–Beauftragten oder örtlichen Cetnik–Führer solchen zuzulassen belieben. Ein entsprechender und ausreichender Nachdruck durch deutsche Polizeiorgane ist bei der geringen Zahl der in der Masse nicht reichdeutschen Kräfte praktisch ausgeschlossen. Die Nedić–Verwaltungsapparat ist in Auswirkung der gegebenen innerpolitischen Verhältnisse weitgehend mit D.M.–Anhängern bis in die Spitzen durchsetzt."}})</ref>}} Posredstvom komandanta IV puka SDK majora Vojislava Dimitrijevića i Moačanina, člana najvišeg rukovodstva četničke omladinske organizacije Srbije, u julu 1944. došlo je do sastanka između Dimitrija Ljotića i majora [[Ljubiše Terzića]], jednog od četničkih komandanta, u selu [[Lipe (Smederevo)|Lipe]] kod [[Smederevo|Smedereva]]. (U vrijeme sastanka sa Ljotićem, major Terzić je načelnik štaba Velikomoravske grupe korpusa JVuO; od septembra 1943. do januara 1944. bio je načelnik ađutanture Vrhovne komande JVuO.) Sastanak je trajao jedan dan, a glavna tema razgovora i ovom prilikom bila je kako ujediniti sve „nacionalne snage za borbu protiv komunizma“.<ref>[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.], str. II/330.</ref> O ovom sastanku je Boško Kostić, sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio sljedeći zapis: {{izdvojeni citat|Terzić je jednako gledao na situaciju kao i Ljotić. Njemu je bilo jasno da će Saveznici otsad pomagati samo Tita, pa utoliko pre nacionalisti treba da se drže zajednički. O pojedinim ličnostima iz okoline djenerala Draže Mihajlovića izražavao se vrlo nepovoljno. Major Terzić rekao je Ljotiću da pojedini ljudi iz okoline djenerala Mihajlovića ometaju definitivni sporazum nacionalista, jer se plaše da ne izgube svoje položaje. Oni znaju da svi četnički odredi u Srbiji saradjuju sa dobrovoljcima i stražarima, ali, eto, opet ometaju sporazum...<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 158.</ref>}} Povodom sastanka sa generalom Miroslavom Trifunovićem, Dimitrije Ljotić je 14. jula 1944. poslao pismo<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 18, registarski broj 7/22.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 334.</ref> Draži Mihailoviću u kome se navodi: {{izdvojeni citat|Gospodine generale, 18. maja imao sam sreću da se sastanem, kao delegat generala Nedića, sa generalom Trifunovićem. Iako je taj sastanak doveo do jednog sporazuma, od njega praktično još ništa nije bilo, mada bi zaista trebalo, s obzirom na vrlo teška vremena. Mnogo puta sam tražio sastanak sa Vama, za ove tri godine, ali do njega nikada nije došlo, jer Vi to niste hteli. Gotov sam opet da Vam to ponudim, ako Vi smatrate da to možete prihvatiti. Nalazim da bi to bilo od koristi za naš narod. Ko god je bio kod Vas, govori o Vama sa velikim pohvalama, kao o čoveku krotkom, skromnom, širokogrudom i ljudi koji su sa Vama govorili ne mogu verovati da biste Vi ovako odgovorili na ovako širokogrudu ponudu generala Nedića.}} Tokom [[Topličko-jablanička operacija|operacije »Trumpf«]] u [[Južna Srbija|južnoj Srbiji]], od početka jula do početka avgusta 1944. godine, nastavilo se taktičko potčinjavanje četničkih jedinicâ njemačkoj ''Borbenoj grupi Weyel''. U izvještaju Komande Jugoistoka od 14. jula 1944. pominje se i sadejstvo ravnogorskih četnika i formacijâ kvislinške vlade: {{izdvojeni citat|U planinama jugoistočno od [[Niš]]a, četnici i Srpska granična straža u borbi sa tamošnjim crvenim neprijateljskim snagama (22. crvena banditska divizija). Drum [[Leskovac]] — [[Lebane]] ponovo miniran. Srpska državna straža i četnici u borbi s komunistima jugoist. od [[Lazarevac|Lazarevca]]; navodno 23 neprijatelja ubijena.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=756&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frames no. 000927—000932.] </br> ({{jez-njem|"Im Gebirge SO Nisch Cetniks und SGW im Kampf mit dort. roten Feindkräften (22. rote Banden–Div.) </br> Strasse Leskovac – Lebane erneut vermint. SSW und Cetniks bei Kampf mit Komm. SO Lazarevac angebl. 23 Fd.– Tote."}})</ref>|Izveštaj komandanta Jugoistoka od 14. jula 1944. Vrhovnoj komandi Vermahta}} Želja okupatora da se sa svim kvislinškim i kolaboracionističkim snagama, pod svaku cijenu i uz što manje sopstvenih gubitaka, spriječi prodor snagâ NOVJ iz Crne Gore i Bosne i Hercegovine u Srbiju, izražena je i u izvještaju Operativnog odeljenja Beograd — Dedinje Armijske grupe »F« od 19. jula: {{izdvojeni citat|Srbija: Pokreti crvenih divizija u južnom delu Srbije su od sve većeg značaja. [[Topličko-jablanička operacija|Operacija »Keraus«]]: glavnina 27. bugarske divizije krenula je 19. 7. iz doline Toplice u pravcu juga. Borbena grupa »Dizener« (5 bataljona Srpskog dobrovoljačkog korpusa i 1 tenkovska četa) kreće 20. 7. sa linije [[Leskovac]] — [[Lebane]] u pravcu severozapada. Četnička grupa »Vajel« sa zadatkom zaprečavanja linije Matorovska — Tulari nalazi se u naizmeničnim borbama sa crvenim snagama koje su prodrle preko Toplice u pravcu zapada sve do prostora [[Brus]]a. Južno od toga isturene jedinice komunista doprle su u pravcu [[Ibar|Ibra]] do prostora severno od [[Podujevo|Podujeva]]. Za ojačanje Ibarske doline upućen je dodatni ruski bataljon (I bataljon 5. puka [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog zaštitnog korpusa]]). Na zapadnim granicama Srbije produžava se Titov marš, 9 — 12 crvеnih divizija prikupljeno je u prostoru [[Berane]] — [[Zvornik]] sa zadatkom upada u Srbiju. Borbe za [[Prokuplje]] — Brus se još ne mogu sagledati.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm ZBORNIK DOKUMENATA VOJNOISTORIJSKOG INSTITUTA: TOM XII — DOKUMENTI NEMAČKOG RAJHA — KNJIGA 4]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=980&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000839—000840.] </br> ({{jez-njem|"Serbien: </br> Bewegungen roter Divisionen in Südserbien von wachsender Bedeutung. </br> "Kehraus": Masse 27.bulg.Div. aus Toplica–Tal 19.7. nach S angetreten. Kgr. Diesener (5 SFK–Btlne. und 1 Pz.Kp.) antritt 20.7. aus Linie Leskovac – Lebane nach NW. </br> Cetnik–Gruppe Weyel mit Sperrauftrag in Linie Matorovska – Tulari mit Tn. in wechselvollen Kämpfen gegen–über Toplica nach W bis in Raum Brus vorgedrungene rote Kräfte. S davon vorderste Tle.Komm. N Podujevo Richtung Ibar. </br> Zur Verstärkung Ibartal ein weiteres Russen–Btl. (I./RZK 5) dorthin abgedreht. </br> An der W–Grenze Serbiens geht der Aufmarsch der Tito–Kräfte weiter, 9 – 12 rote Divisionen versammeln sich im Raum Berane – Zvornik mit dem Auftrag, nach Serbien einzufallen. </br> Die Kämpfe um Prokuplje – Brus sind noch nicht zu übersehen."}})</ref>|Izvod iz ratnog dnevnika Grupe armija »F« za period od 1. jula do 31. decembra 1944. godine}} Narednog će mjeseca njemački nadležni organi javljati i o zajedničkim defanzivnim akcijama kvislinške SDS i JVuO. Tako je 15. VIII 1944. štab Armijske grupe »F« izviješten od strane Komande Jugoistoka: „Četničke jedinice iz pravca [[Trstenik]]a i [[Kruševac|Kruševca]], koje napreduju ka jugu, zauzele su [[Aleksandrovac]] uz slab otpor neprijatelja. Napadi crvenih na [[Vlasotince]] i [[Grdelica|Grdelicu]] odbijeni od strane Srpske granične straže i četnikâ.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=410&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289663.] <br /> ({{jez-njem|"CETNIK – VERBAENDE AUS TRSTENIK– KRUSEVAC NACH S ANGETRETEN GEGEN SCHWACHEN FD.–WIDERSTAND ALEKSANDROVAC GENOMMEN.– </br> ROTE ANGRIFFE AUF VLASETINCE [sic] UND GRDELICA DURCH SGW UND CETNIKS ABGEWEHRT.–"}})</ref> 28. avgusta, iz istog je izvora u Armijsku grupu »F« stigla i sljedeća informacija: „Nakon teških borbi sa SDS-om i četnicima, kom[unističke] snage spalile [[Boljevac]] a zatim se premjestile u pravcu sjeverozapada.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=318&rec=78&roll=332 NARA, T78, Roll 332, frame no. 6289571.] <br /> ({{jez-njem|"KOMM KRAEFTE NACH SCHWEREN KAEMPFEN MIT SSW UND CETNIKS BOLJEVAC IN BRAND GESTECKT UND DANN IN NW– RICHTUNG ABGESETZT."}})</ref> Nakon što je napustio Srbiju posljednjeg dana maja 1944, predsjednik četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]] [[Živko Topalović]] je početkom avgusta te godine sastavio memorandum, u kom se bavi situacijom u zemlji i raspoloženjem stanovništva okupirane Jugoslavije, a koji je uputio vladama [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|savezničkih zemalja]]. Topalović donosi podatke o [[Lista njemačkih operacija protiv četnika u Drugom svjetskom ratu|antičetničkoj]] »[[Operacija Hajka|operaciji Treibjagd]]« i navodi da je pitanje učešća srpskih jedinica u njemačkoj operaciji izazvalo podjelu u kvislinškom taboru, kao i još jednu od brojnih kriza kabineta generala Milana Nedića: {{izdvojeni citat|U Nedićevoj vladi i među njegovim saradnicima izbio je rascep oko toga: treba li ili ne, da i Nedićeve i Ljotićeve oružane snage zajedno sa Nemcima napadnu na vojne odrede Mihailovićeve. Veliki broj političkih saradnika Nedićevih i Ljotićevih, a gotovo svi komandanti S.D.S. i izvestan broj komandanata dobrovoljačkog korpusa (Ljotićevci) izjasnili su se protivu takve oružane akcije sa motivacijom: da je sav narod u Srbiji uz Dražu Mihailovića, da bi se u toku borbe njihove snage priključile Mihailoviću i da bi takva borba imala za jedini rezultat opustošenje mnogih srpskih sela. U ovoj dubokoj režimskoj krizi, Nedić je dao ostavku, koju mu Nemci nisu uvažili, ali on dugo vremena nije dolazio u kancelariju, niti je napuštao svoju kuću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_5.htm Memorandum Živka Topalovića, predsednika četničkog Centralnog nacionalnog komiteta, od 4. avgusta 1944. o stanju u Jugoslaviji krajem maja 1944. upućen savezničkim vladama]</ref>}} === Sporazum Nedića i Mihailovića === {{main|Durmitorska operacija|Sporazum Nedića i Mihailovića 1944.}} {{izdvojeni citat|Nemačka komanda javlja, da je Nedić ponudio, nakon upada komunista u Srbiju, u ime veoma ozbiljno ugoženog Srpstva, vojnu saradnju svih srpskih snaga. Nedić je naglasio, da on takođe službeno govori i u ime Mihailovića, koga je nedavno posetio. Od nemačkih vojnih vlasti zatražio je dozvolu, da odmah formira srpsku vojsku u snazi od 50.000 boraca, koja bi se regrutovala iz četničkih jedinica. Komanda Vermahta za Jugoistok, posle razgovora sa Hermanom Nojbaherom, rešila je da se izađe u susret Nedićevoj molbi.<ref name="Živković">{{cite web |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |publisher=Scribd.com |date= |accessdate=2014-03-16 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 17. avgusta 1944.}} Od 30. jula do 1. avgusta 1944. godine, u sjedištu Vlade nacionalnog spasa u [[Beograd]]u, održana je trodnevna konferencija kojoj su prisustvovali svi okružni načelnici i komandanti okrugâ u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]]. Na tom sastanku, general Nedić je izrazio želju za ujedinjenjem svih [[Nacionalizam|nacionalističkih]] snaga u zemlji: {{izdvojeni citat|Otadžbina je u opasnosti! Došli smo do pravog srpskog puta koji predstavlja ujedinjeno srpstvo. Sloga i bratstvo svih Srba mora se sprovesti do kraja. Odbijen je moj predlog o učešću dva ministra, naklonjena organizaciji D.M., u moju vladu. Predlog je odbijen od Draže Mihajlovića, ali i to je pravilno gledište s obzirom na današnje prilike. Događaji lete strahovito brzo. Rešavajući momenti su blizu. Istrebljenje Srpstva moramo sprečiti. '''Sve naše oružane snage moraju se ujediniti sa nacionalnim četnicima. To je vrhovni zakon Otadžbine, jer to hoće ceo srpski narod.''' Jedna nacionalna snaga u jedinstvenom duhu mora da se ispolji na jednom putu i u jednom pravcu. Krv naše krvi mora da progovori.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Nedićeva arhiva, 121–4–21</ref><ref>[http://www.znaci.org/00001/172_1.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230415161748/https://znaci.org/00001/172_1.pdf |date=2023-04-15 }}, str. 26.</ref>|General [[Milan Nedić]]}} U ljeto 1944. godine, konačno je sazrela ideja o sastanku generalâ Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića. O sastanku sa Mihailovićem Nedić je pred jugoslovenskim istražnim organima, 9. januara 1946. godine, pored ostalog, izjavio sljedeće: {{izdvojeni citat|U 1944. godini Draža Mihailović je tražio da odredim izvesne delegate radi pregovora. Sa svoje strane sam odredio Iliju Mihailovića i Dimitrija Ljotića. Ilija Mihailović [bivši narodni poslanik i član najužeg vođstva bivše [[Jugoslovenska nacionalna stranka|Jugoslovenske nacionalne stranke]] (JNS) — nap.] je u više navrata odlazio kod Draže i bio je uvek primljen, dok je Ljotić bio dva puta, ali samo u štabu, dok od strane Draže Mihailovića nije bio lično primljen. Jula meseca, posredstvom Dragog Jovanovića, došlo je do prvog sastanka [sastanak je održan u avgustu, a ne u julu — nap.] između mene i D. M. Na ovom sastanku radilo se o tome da se stvori aparat koji će u datom momentu posle nemačkog sloma da preuzme vlast u zemlji. Tom prilikom postavljeni su mi od Draže uslovi za liferovanje oružja. Njegovi zahtevi u ovom pogledu bili su suviše veliki, ali su delimično od moje strane prihvaćeni i ispunjeni.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref><ref>AVII, Izjava Milana Nedića pred istražnim organima 1946. godine.</ref>}} Draža Mihailović i Milan Nedić sastali su se 12. i 13. avgusta 1944. u selu [[Ražana]] pokraj Kosjerića. Na sastanku su prisustvovali četnički komandanti: pukovnik [[Luka Baletić]], potpukovnik [[Mirko Lalatović]], major [[Dragoslav Račić]], major [[Nikola Kalabić]], a od Nedićevih saradnika: [[Dragomir Jovanović|Dragi Jovanović]], šef kvislinške policije i upravnik grada Beograda, kao i general [[Miodrag Damjanović]], šef Nedićevog kabineta. Sastanak je ugovorio, kako je priznao pred istražnim organima 1946, Dragi Jovanović. On se prethodno u Aranđelovcu sastao sa četničkim komandantima Račićem, Kalabićem i [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]]. Na sastanku je dogovoreno da se radi na susretu Nedića i Mihailovića u cilju objedinjavanja antikomunističkih snaga. Jovanović se potom vratio u Beograd gde je dobio Nedićevu saglasnost za organizovanje sastanka sa Mihailovićem.<ref>Бранко Латас, Милован Џелебџић, Четнички покрет Драже Михаиловића 1941-1945, Београд, 1979, стр. 311-312.</ref> Milan Nedić se u istrazi 1946. prisjetio još nekih detalja s ovog sastanka: {{izdvojeni citat|Susret, kako između mene i Draže, tako i ostalih oficira, bio je srdačan i prijateljski. Sećam se da sam se sa Kalabićem poljubio, a on mi je rekao: 'Zaštitniče moga jadnog oca!', stavljajući mi glavu na grudi. Draža je tražio od mene da mu izložim opštu situaciju i razvoj budućih događaja. Ja sam mu kazao da Nemci propadaju i da će morati uskoro da se povuku iz zemlje. Predočio sam mu opasnost od komunista koji nadiru sa sviju strana, pa je stoga potrebno da se obrazuje jedan srpski front od mojih odreda i četničkih, pa da ujedinjeni brzo i efikasno spasimo Srpstvo i Srbiju od komunističkih upada. Draža me je saslušao i prihvatio moj predlog. Sporazumeli smo se da oružje i municiju izdejstvujemo preko Nemaca, pošto će na tome raditi Raković. U pogledu novca, bilo je odlučeno da moja vlada mesečno daje po 100 miliona dinara. '''Dalje smo se sporazumeli da se sve oružane formacije vlade stave pod komandu Draže Mihailovića radi koordinacije u borbi protiv komunista.'''<ref>Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д., стр. 389, фус. 79.</ref>}} {{izdvojeni citat| * Vlada stavlja odmah na raspoloženje generalu Draži Mihailoviću za plate oficirima, podoficirima i ostalima 10 miliona dinara, s tim da prestane pljačkanje državnih pošta i ostalog. * General Nedić, odnosno vlada, preuzimaju na sebe obavezu da kod Nemaca izdejstvuje odmah 30.000 pušaka, 3 miliona puščanih i mitraljeskih metaka, 500 puško-mitraljeza i 500 bacača granata. * General Mihailović garantuje Nediću, a ovaj preuzima obavezu pred Nemcima, da se ovo oružje neće ni u kom slučaju upotrebiti protiv Nemaca. * Nedić i vlada, voljni su, ukoliko okupator dozvoljava, da se i sve oružane formacije vlade radi koordiniranja akcije protiv komunista, stave pod komandu Draže Mihailovića. * Vlada je voljna, ukoliko dobavi, da mu odmah stavi na raspoloženje i neodređeni broj uniformi i obuće!<ref name="Saslušanje"/>|Tačke sporazuma Nedića i Mihailovića od avgusta 1944.}} Na [[Beogradski proces|Beogradskom procesu]] 1946. godine, na pitanja predsednika sudskog veća o neposrednim rezultatima sastanka sa generalom Milanom Nedićem general Draža Mihailović se ovako odredio: {{izdvojeni citat|Pretsednik: Da li ste vi posle razgovora preko Nedića primili od Nemaca izvesnu količinu oružja? Optuženi: Sve što sam iz Beograda primao preko [[Predrag Raković|Raković]]a, koji je radio stvarno po mom nalogu sa [[Miodrag Damjanović|Damjanovićem]], primio sam. Pretsednik: Da li je bilo iz nemačkih magazina? Optuženi: Ne znam. Pretsednik: Koliko ste pušaka primili? Optuženi: Ne znam. Pretsednik: Veće količine? Otprilike? Optuženi: Ne znam. Pretsednik: Je li dve, 20, 30? Optuženi: Ne, to ne znam tačno. Pretsednik: Primali ste. Optuženi: To je primljeno. Pretsednik: Pa vidite, vi ste primili 10.000 pušaka. Optuženi: Može da bude, ja broj ne znam. Pretsednik: Dozvoljavate li tu mogućnost? Optuženi: Ne, ne znam cifru. Pretsednik: Možda sedam, jedanaest ili petnaest hiljada. Optuženi: Može da bude 10.000. Pretsednik: Kako ste pokušali tih 10.000 pušaka da izvučete iz Beograda? Optuženi: Mogle su se izvlačiti kamionima za naoružanje Srpske državne straže, trebalo je da se popune obveznici. Pretsednik: Koliko je broj trupa imala Srpska državna straža? Optuženi: Mislim ukupno oko 20.000.<ref>Издајник и ратни злочинац Дража Михаиловић пред судом: Стенографске белешке и документа са суђења Драгољубу-Дражи Михаиловићу, Београд, 1946, стр. 236–237.</ref>}} Na temelju postignutog sporazuma, general Milan Nedić je, sada s mnogo više samopouzdanja nego ranije, mogao istupiti pred dužnosnike njemačke okupacione sile u pogledu zahtjeva za naoružanjem: {{izdvojeni citat|Srpski ministar predsjednik Nedić, prilikom prijema kod komandanta Jugoistoka 17. 8, po nalogu srpske vlade a jednovremeno po nalogu i Draže Mihailovića, ukazujući na akutnu opasnost za Srbiju od komunizma, kao i na razvoj situacije u Bugarskoj, zatim na dosadašnju skoro besplodnu lojalnost prema njemačkoj okupacionoj sili, postavio je zahtjev za odobrenje jačih srpskih trupnih kontingenata uključujući tu i zahtjev za teškim oružjem. O detaljima pregovora sa ministrom predsjednikom Nedićem biće poslat poseban izvještaj Vrhovnoj komandi Wehrmachta.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1099&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000957.] <br /> ({{jez-njem|"Der serbische Ministerpräsident Nedic hat am 17.8. beim Empfang durch dem Mil.Befh.Südost im Auftrag der serbischen Regierung und zugleich des DM unter Hinweis auf die akute Gefährdung Serbiens durch den Kommunismus und auf die Entwicklung der bulgarischen Lage sowie bisher fast fruchtloser Loyalität serbischer Regierung der deutschen Besatzungsmacht gegenüber den Antrag auf Genehmigung starker serbischer Truppenkontingente einschliesslich schwerer Waffen gestellt. Über die Einzelheiten der Verhandlungen mit Ministerpräsident Nedic wird an OKW eine besondere Meldung noch ergehen."}})</ref>}} U [[teleks]]u poslatom 19. avgusta 1944. iz [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] Vrhovnoj komandi Wehrmachta urgira se za prihvatanje ponude Nedića i Mihailovića, ali i upozorava na dalekosežne posljedice kako za njemačku vojsku, tako i za privredu Trećeg Reicha, ukoliko bi rukovodstvo u [[Berlin]]u odbilo ovu ponudu: {{izdvojeni citat|Nedić je postavio zahtev za hitnu isporuku 3 miliona metaka pešadijske municije, odobrenje za formiranje srpske vojske koja bi brojala 50.000 ljudi, čije regrutovanje bi trebalo da usledi od četničkih jedinica Draže Mihailovića, te isporuku oružja uključujući pritom i teško naoružanje. U iscrpnom razgovoru između komandanta Jugoistoka, specijalnog opunomoćenika Ministarstva inostranih poslova za Jugoistok i vojnoupravnog komandanta Jugoistoka utvrđeno je sledeće: a) da razvoj komunističke opasnosti u i oko Srbije zahteva korišćenje svih antikomunističkih snaga, b) da bi principijelno odbijanje ponude Nedića i Draže Mihailovića silom prilika dovelo do: postavljanja svih Srba protiv nemačke okupacione sile, do prelaza pojedinih četničkih jedinica u komunistički zaraženu Narodnooslobodilačku vojsku, u slučaju generalnog otkaza pomoći, dalje bi dovelo do većih uspeha dobro naoružanih Titovih bandi protiv slabih jedinica Draže Mihailovića na srpskom prostoru, dovelo bi i do konačnog prekida svih komunikacija, naročito prema Grčkoj, konačno bi dovelo do prekida mogućnosti korišćenja izvora ratne privrede neophodne za Vermaht i otadžbinu (žitarice, drvo, antimon, bakar, ruda hroma).<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=648&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000643—000644.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Unter eindringlichem Hinweis auf ein notwendigesvolles deutsches Vertrauen, das allein den Erfolg einer gemeinsamen Kampfführung herbeiführen könne, hat Nedic den Antrag gestellt auf : </br> a) Sofortlieferung von 3 Mill. Schuss Inf.Munition, deren Verteilung er sich vorbehälten werde, </br> b) Genehmigung der Sofortaufstellung eines 50 000 Mann zählenden serbischen Heereskörpers, dessen Rekrutierung aus den im Kampf erprobten Cetnik–Verbänden des Draja Mihailovic erfolgen soll, </br> c) Waffenlieferung hierzu einschl. schwerer Waffen. </br> 3.) In eingehender Aussprache zwischen O.B.Südost, Mil.Bef.Südost und den Sonderbevollmächtigten des Auswärtigen Amtes für den Südosten wurde festgestellt und wird hiermit gemeldet : </br> a) Die Entwicklung der kommunistischen Gefahr in und um Serbien verlangt die Nutzbarmachung aller antikommunistischen Kräfte, </br> b) eine grundsätzliche Ablehnung des Nedic–DM–Angebotes führt zwingend : </br> b1) zu einer Einstellung aller Serben insbesondere der kampfwilligen Verbände gegen die Besatzungsmacht, </br> b2) für den Fall einer generellen Absage zu einem Abgleiten einzelner Cetnikteile zum kommunistisch verseuchten V.B.–Heer, </br> b3) zu weiteren Grosserfolgen der gut ausgerüsteten Tito–Banden gegen die schwachen DM–Verbände im serbischen Raum, </br> b4) zu einer endgültigen Unterbindung aller Verkehrswege insbesondere nach Griechenland. </br> b5) zu einem Ausfall der für Wehrmacht und Heimat notwendigen kriegswirtschaftlichen Ausnutzung des Landes (Getreide, Holz, Antimon, Kupfer, Chromerz)."}})</ref>}} Posle sastanka u Ražani, postojala je stalna veza između štaba DM i Nedićeve vlade. Glavni posrednik u svemu ovome bio je [[Milan Aćimović]]. Za delegata za vezu sa Nedićem, Draža Mihailović je odredio kapetana [[Predrag Raković|Predraga Rakovića]], a Nedić Iliju Mihailovića. Došavši u Beograd, Predrag Raković se nastanio kod Milana Aćimovića i svakodnevno odlazio generalu Nediću. Raković je koordinirao rad oružanih odreda Nedićeve vlade i Mihailovićevih jedinica u borbi protiv NOP-a u Srbiji. Preko Rakovića, Milan Nedić je upućivao oružje i municiju za Mihailovićeve jedinice. Ubrzo po njegovom dolasku u Beograd, Nedić je Rakovića doveo u vezu sa komandantom Jugoistoka generalom Felberom i njegovim načelnikom štaba Gajtnerom. Od tada je kapetan Raković održavao vezu i između generalâ Felbera i Mihailovića, koristeći se tom vezom za dobijanje oružja i municije, ali i za efikasnije koordiniranje borbenih dejstava nemačkih i četničkih jedinica u Srbiji u borbama protiv NOVJ.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref> U narednom periodu, Dragomir Jovanović je nastavio održavati kontakte sa ravnogorskom organizacijom. Prema ličnom priznanju pred isljednicima [[OZNA]]-e, vrlo brzo je ugovorio i svoj sastanak sa generalom Mihailovićem. Jovanović svjedoči da se taj sastanak odigrao 28. avgusta, u [[Pranjani]]ma kod [[Gornji Milanovac|Gornjeg Milanovca]]. Tom prilikom, navodno je Mihailovića informisao o pripremama Njemaca za povlačenje i prenio mu informacije o oskudnim vojnim jedinicama kojima je u tom trenutku okupator raspolagao.<ref>Радосав Р. Туцовић, Полицијски репресивни апарат нацистичке Немачке и његови домаћи инструменти: Анализа делатности Драгомира Јовановића и Аугуста Мајснера у окупираној Србији (1941–1944). Докторска дисертација, Филозофски факултет Универзитетa у Београду, 2021, стр. 292.</ref> === Nemačka ocena Mihailovića === [[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan Wrede i četnički komandanti [[Nikola Kalabić]], Dragoslav Račić i [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')<ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_536.jpg Wredeova zabeleška str.1]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_537.jpg Wredeova zabeleška str.2]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_538.jpg Wredeova zabeleška str.3]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://www.znaci.org/temp/T-311-R-286_539.jpg Wredeova zabeleška str.4]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] Neposredno uoči sastanka između Nedića i Mihailovića, u [[Topola|Topoli]] se 11. avgusta 1944. odigrao sastanak između predstavnika nemačke komande Jugoistoka i predstavnika Draže Mihailovića, na kome je major [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] [[Dragoslav Račić]] uverio nemačke predstavnike u spremnost na saradnju Mihailovićevog pokreta sa nemačkim okupatorom: {{izdvojeni citat|Političko zauzimanje stava Draže Mihailovića i njegovog pokreta potpuno se izmenilo. Oni su spremni da u potpunosti sa nama sarađuju. Oni predlažu stvaranje jednog nacionalnog fronta koji bi obuhvatio Srpsku državnu stražu, Srpski dobrovoljački korpus, formacije Draže Mihailovića i sve nacionalne snage orijentisane protiv komunista. Pokret Draže Mihailovića je spreman da ide u celosti u ovaj front. Osnovni zadatak je opšta mobilizacija i stvaranje jedne srpske nacionalne armije, za uništenje komunizma u Srbiji. Kada komunizam u Srbiji bude pobeđen, DM—pokret je spreman da se uključi prema naređenju nemačkog rukovodstva na Balkanu i ma gde drugo.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=535&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frame no. 000501.]</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1069.</ref>}} Na istom sastanku, kapetan knez Vrede (Rittmeister Fürst Wrede) sumirao je prijedloge predstavnika Draže Mihailovića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|1) DM želi da razgovara sa opunomoćenikom [[adolf Hitler|firera]] za jugoistočni prostor. 2) On teži okupljanju svih nacionalnih srpskih snaga. 3) Mobilizacija i naoružavanje svih za oružje sposobnih Srba za borbu protiv komunizma. Naoružavanje i vođstvo pod nemačkim Vermahtom. 4) DM moli da sam ostane u ilegali. 5) Pripadnici DM—pokreta ne treba da budu u nemačkim uniformama. 6) Mesto sastanka ne treba ni u kom slučaju da bude Beograd ili neki veći grad.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230818195525/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_227.htm |date=2023-08-18 }}, str. 1070.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=536&rec=311&roll=286 NARA, T311, Roll 286, frames no. 000502—000503.] <br /> ({{jez-njem|"1.) DM wünscht mit dem Bevollm. des Führers für den Südostraum zu sprechen. </br> 2.) Er fordert Zusammenschluss aller nat. serb. Kräfte. </br> 3.) Mobilisierung und Bewaffnung aller waffenfähigen nat. Serben zum Kampf gegen den Kommunismus. Ausrüstung und Führung durch die deutsche Wehrmacht. </br> 4.) DM bittet selbst illegal bleiben zu können </br> 5.) Die Angeh. der DM–Bewegung sollen nicht in dt. Uniform gekleidet werden. </br> 6.) Ort der Zusammenkunft soll keinesfalls Belgrad oder eine grössere Stadt sein."}})</ref>}} [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-S33882, Adolf Hitler retouched.jpg|thumb|175px|Vođa [[Treći Reich|Njemačkog Reicha]] [[Adolf Hitler]] smatrao je Dražu Mihailovića nepouzdanim i dopuštao je samo taktičku saradnju sa četnicima u borbi protiv partizanskog pokreta.]] Sledeće sedmice, 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Mihailovićevi predlozi: {{izdvojeni citat| a) Bezuslovno obećanje, da nijedan nemački vojnik neće biti napadnut od četnika. Davanje talaca.<br/> b) Zajednička borba isključivo protiv komunista u cilju uspostavljanja mira i reda. Nemci i četnici ne moraju biti neprijatelji. <br/> c) Neprijatelj br. 1 su komunisti i svi oni koji ih podržavaju ili ne sadejstvuju u borbi protiv komunista. <br/> d) Draža Mihajlović moli, da ga se privuče organizovanju Srpskog dobrovoljačkog korpusa i organizovanju Dobrovoljačkog korpusa. <br/> e) Bilo kakva veza s partizanima je nemoguća.<br/> f) Draža Mihailović moli da se stvori prijateljskije raspoloženje, da bi se oslobodilo četnike, koji su uhapšeni u Srbiji, bez posredovanja četnika. <br/> g) U slučaju invazije nema borbe protiv Nemaca. Borba protiv komunista će se produžiti. Četnici hoće da spreče vezu partizana s invazionim trupama. <br /> h) Draža Mihajlović nema veze s Englezima. On i ne želi više da je ima, odgovarajući engleskom držanju prema srpskom narodu.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=570&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frames no. 000565—000566.] <br /> ({{jez-njem|"2.) Das Verhandlungsangebot des DM sieht folgende wesentlichen Punkte vor: </br> a) Unbedingtes Versprechen, kein deutscher Soldat werde von Cetniken überfällen. Geiselgestellung. </br> b) Gemeinsamer Kampf ausschliesslich gegen Kommunisten zur Herstellung von Ruhe und Ordnung. Deutsche und Cetniken brauchen nicht Feinde zu sein. </br> c) Feind Nr. 1 sind Kommunisten und alle, die sie unterstützen oder im Kampfe gegen Kommunisten nicht mitwirken. </br> d) DM bittet, ihn zu Ausbau des SFK und Aufbau Freikorps heranzuziehen. </br> e) Irgendeine Verbindung mit Partisanen ist unmöglich. </br> f) DM bittet zur Hebung freundschaftlicher Stimmung um Freilassung der in Serbien verhafteten Cetniken ohne Vermittlung der Cetniken. </br> g) Im Invasionsfall kein Kampf gegen Deutsche. Kampf gegen Kommunisten wird weitergeführt. Verbindung der Partisanen zu Invasionstruppen wollen Cetniken verhindern. </br> h) DM ohne Verbindung zu Engländern. Er will auch keine mehr haben, entsprechend engl. Verhalten gegen serb. Volk."}})</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072.</ref>}} Na sastanku je specijalni nemački izaslanik za Balkan [[Hermann Neubacher]] ocenio da obećanja Draže Mihailovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on „da je toliki antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom“. Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]], a koju bi opremila nacistička Nemačka. U izvještaju sa sastanka naglašava se da „treba pozdraviti predlog za formiranje srpskog jedinstvenog fronta“,<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1072-1080.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=584&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000579.] <br/> ({{jez-njem|"Der Vorschlag zur Bildung einer serbischen Einheitsfront ist zu begrüssen."}})</ref> te zaključuje sljedeće: {{izdvojeni citat|Svaki dogovor s D. Mihailovićem mora da dovede do odluka koje će imati naročiti profil. Namera D. Mihailovića, da sam ostane u pozadini a Nedića da upotrebi kao reklamnu tablu, politički nam nije nepoželjna.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=578&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000573.] <br/> ({{jez-njem|"Jede Besprechung mit D.M. muss zu profilierten Entscheidungen führen. Die Absicht D–M.'s, selbst im Hintergrund zu bleiben und Nedic als Aushängeschild zu benutzen, ist uns politisch nicht unerwünscht."}})</ref>}} U dnevnom izvještaju Operativnog odeljenja [[Beograd]] — [[Dedinje]] [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] od 17. avgusta 1944, konstatuje se da „vojno-politička situacija na Jugoistoku trenutno se karakteriše sa dva teška vojnopolitička problema“, te da je drugi „problem“ — četnička ponuda kvislinškim i okupacionim vlastima: {{izdvojeni citat|Ponuda Draže Mihailovića da se četničke jedinice potčine nemačkom komandovanju za zajedničku borbu protiv komunista i njegov zahtev za oružjem. Draža Mihailović se pri tom oficijelno priključio ministru predsedniku Nediću, koji je bio zamolio za razgovor sa komandantom Jugoistoka. Prijem srpskog ministra-predsednika Nedića kod komandanta Jugoistoka utvrđen je za 17. 8. uveče. Pre toga održan je razgovor, pod rukovodstvom general-feldmaršala barona fon Vajksa, o ponudi za pregovore Draže Mihailovića. Učesnici ovog sastanka su bili: Gospodin general-feldmaršal baron fon Vajks, naročiti opunomoćenik Ministarstva inostranih poslova ministar Nojbaher, vojnoupravni komandant Jugoistoka general pešadije Felber, general-major Gajtner, načelnik Operativnog odeljenja generalštabni pukovnik Zelmajer, koji zastupa načelnika štaba komandanta Jugoistoka, načelnik Obaveštajnog odeljenja generalštabni potpukovnik Harling, ađutant komandanta Jugoistoka potporučnik Riter. Gospodin komandant i ministar Nojbaher izjasnili su se za prihvatanje ponude o pregovorima sa Dražom Mihailovićem.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000952—000953.]</ref>}} General [[Hermann Behrends]], viši vođa [[Schutzstaffel|SS]] i policije u okupiranoj Srbiji, u izvještaju poslatom Vrhovnoj komandi Wehrmachta za period od 1. do 31. avgusta 1944. godine, svojim pretpostavljenim dostavlja podatke o sastanku Nedića sa Mihailovićem, kao i o Nedićevom zahtjevu za formiranjem „srpske nacionalne vojske“ upućenom Komandi Jugoistoka: {{izdvojeni citat|Crvena opasnost, koja počinje sve više da preti, a prema kojoj se srpski narod i danas još u svojoj pretežnoj većini drži negativno, ubrzala je, pre svega, u nacionalnim krugovima razvoj, koji pod zanemarivanjem svih dosada postojećih suprotnosti, hoće da stvori mogućnost efikasne odbrane stvaranjem jednog nacionalnog bloka. Kako kod pokreta DM, tako i kod rukovodstva Srpskog dobrovoljačkog korpusa, ispoljile su se u izveštajnom periodu težnje istoga pravca i u velikoj meri dovele do zbližavanja između ovih dosada neprijateljskih nacionalnih grupa. Takođe i Nedićeva vlada je u toku ovog razvoja otkrila svoje dosada manje ili više ilegalne veze sa pokretom DM-a i sada uspostavila zvaničan dodir sa pokretom DM-a. Ovaj osnovni unutrašnjo-politički preokret došao je do vidljivog izraza sastankom između ministra pretsednika Nedića i Draže Mihajlovića, koji je održan 12 i 13.8. u Donjoj Šatornji. Prilikom ovog razgovora očigledno je došlo do sporazuma, koji je imao za posledicu da se srpska vlada sada u velikoj meri i javno identifikuje sa željama pokreta DM-a. Nekoliko dana docnije, usledila je poseta cele vlade Vojnom zapovedniku za Jugoistok, prilikom koje je ministar pretsednik Nedić ultimativno tražio formiranje, opremanje i naoružavanje jedne srpske nacionalne vojske od približno 50.000 ljudi, čiji bi temelj, izgleda, obrazovao Srpski dobrovoljački korpus, a u koju bi se uključili borbeni odredi pokreta DM.<ref name="ReferenceK">[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.</ref>}} General Behrends je zabilježio i da se u [[Šumadija|Šumadiji]], nadomak [[Beograd]]a, provodi „velika akcija“ protiv jedinicâ NOVJ, u kojoj učestvuju združene snage [[Nikola Kalabić|Kalabićevih]] četnika, kvislinških trupâ i okupatora: {{izdvojeni citat|''Situacija kod neprijatelja u Srbiji'': ''Okrug Beograd'': <br /> ''Komunisti'': Znatno pojačana dejstva Šumadijske, Kosmajske i Podunavske brigade u prostoru Sopot — Lazarevac — Aranđelovac — Azanja — Drugovac. Prepadi na opštine, uništenje znatnog broja vršalica, ubistva činovnika i pojedinih seljaka. U dva maha infiltriranje komunističkih bandi iz Srema u jačini od 150—200 ljudi preko Save na prostoru zapadno od Umke. Obrazovanje baza komunističke delatnosti na planini Kosmaj kao i u prostoru Azanje. ''DM'': Neprekidne borbe protiv gore navedenih komunističkih bandi. Velika akcija komandanta DM-a, majora Kalabića, sa oko 4.000 ljudi, potpomognuta Srpskim dobrovoljačkim korpusom — Srpskom državnom stražom i nemačkim jedinicama, još je u toku.<ref name="ReferenceK">[https://znaci.org/00003/522.htm ''Nemačka obaveštajna služba'', knjiga VIII, Beograd, 1956], dokument br. 312, strane 903—921.</ref>}} I Hermann Neubacher se u svojim memoarima osvrnuo na uspostavljanje »antikomunističkog fronta«, kao i na sastanak Nedića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|Crvena armija napredovala je i približavala se granicama Srbije, Tito je postajao sve moćniji na čitavom jugoslovenskom prostoru, pa je u toj situaciji Nedić hteo da sebi osigura pozicije time što će da se poveže sa svojim jačim, nacionalističkim konkurentom, sa Dražom. S druge strane, Mihailoviću je, takođe, bio potreban Nedić, premda ga nije ozbiljno uzimao kao budući faktor moći, ali se nadao da će uz njegovu pomoć da se dokopa nemačkog oružja, pre nego što započne povlačenje Vermahta iz Srbije. U avgustu 1944. došlo je do susreta Nedića i Draže Mihailovića. Oni su se sreli u prostoriji koja je bila potpuno zamračena. Na taj način, niko od njih dvojice nije mogao da dokaže da su se stvarno sreli. I ovo je tipično za balkanske metode zavere. Komunisti su pretili da će da zavladaju celom zemljom, i zato je Mihailović zahtevao od Nedića da mu pruži finansijsku pomoć, te da pokuša sve da bi od Nemaca dobio toliko oružja da može da naoruža pedeset hiljada svojih pristalica. Na taj bi se način Nedić iskupio kod četnika i boraca pokreta otpora, jer je prethodno godinama sarađivao sa Nemcima. Tako bi se stvorio zajednički antikomunistički front.<ref>[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd, 2005, strane 158—159.</ref>}} Zabrinutost najviših njemačkih instanci uslovljena prodorom snaga [[NOVJ]] s juga, tj. iz pravca [[Crna Gora|Crne Gore]], bila je očigledna. U procjeni situacije u Srbiji od 9. avgusta 1944. godine, feldmaršal [[Maximilian von Weichs]], komandant Jugoistoka, zapisuje sljedeće: {{izdvojeni citat|U Srbiji upad više Titovih operativnih jedinica. U prostoru između Ibra i Morave jake crvene snage iz Crne Gore nalaze se u napredovanju protiv četničkih jedinica, policije, Srpskog dobrovoljačkog korpusa i bugarskih bataljona koji su im bačeni u susret. Radi se, što više ne predstavlja neki znak pitanja, o II korpusu sa oko 3 crvene divizije. Crvena 37. divizija nalaza se trenutno u napredovanju iz prostora severno od Prijepolja za Ivanjicu. Treba računati da će ona ubrzo dostići odsek Ibra severno od Ušća. Divizijama XII korpusa je pošlo za rukom, kako im je bilo i naređeno, da krenu maršem u pravcu severnog dela Crne Gore. Uprkos preduzetog gonjenja od strane 7. SS-divizije, mora se računati sa njihovim prispećem u predeo Pljevalja u toku par dana. Ukratko, dobila se slika o jednom velikom i skoro planskom toku Titove ofanzive, koja je već dugo očekivana u cilju zauzimanja južnog dela Srbije, čak i ako su pojedinačne jedinice koje učestvuju potučene i mada se XII korpus bori sa velikim poteškoćama oko snabdevanja. Na osnovu podataka iz pouzdanih izvora, može se zaključiti da crvene snage koje su prispele u Srbiju, posle njihovog sjedinjenja sa jedinicama Glavnog štaba Srbije, žele da se učvrste sa obe strane železničke pruge Stalać — Niš — Đevđelija i da glavne saobraćajne arterije Jugoistoka potpuno prekinu, te da južni deo Srbije isključe od svih uticaja četnika DM, kako bi ga učinili oblašću komunističkog gospodarenja.<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1065&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frames no. 000923—000924.] <br /> ({{jez-njem|"In Serbien Einbruch mehrer Tito–Verbände. Im Raum zwischen Ibar und Morava starke rote Kräfte aus Montenegro im Vorgehen gegen die ihnen entgegengeworfenen Cetnik–Verbänden, Polizei, SFK und Bulgaren–Btlne. Es handelt sich fraglos um das II. Korps mit etwa 3 roten Divisionen. </br> Die rote 37. Div. befindet sich z.Zt. im Vorgehen aus Raum nördlich Prije Polje auf Ivanjica. In Kürze ist mit ihrem Auftreten am Ibarabschnitt nördlich Usce zu rechnen. </br> Den Divisionen des XII. Korps ist es gelungen, sich wie befohlen in Richtung N–Montenegro in Marsch zu setzen. Trotz sofort eingeleiterer Verfolgung durch Teile 7.SS–Div. muss mit Eintreffen in Gegend Pljevlja in wenigen Tagen gerechnet werden. </br> Zusammenfassend ergibt sich das Bild eines in grossem fast planmässigen Verlaufs der seit langem erwarteten Tito–Offensive zur Inbesitznahme S–Serbiens, wenn auch einzelne der beteiligten Verbände angeschlagen sind und das XII. Korps mit grossen Versorgungsschwerigkeiten zu kämpfen hat. Aus sicheren Quellen kann geschlossen werden, dass die in Serbien eingetroffenen roten Kräfte nach ihrer Vereinigung mit den Verbände des Hauptstabes Serbien sich beiderseits der Eisenbahn Stalac – Nisch – Grdelica festsetzen wollen, um die Hauptverkehrsader des Südostens nachhaltig zu unterbrechen und Süd–Serbien unter Ausschaltung aller DM–Einflüsse zum kommunistischen Herrschaftsgebiet zu machen."}})</ref>}} Nemačke snage u Srbiji sve do kraja leta 1944. nisu bile dovoljno velike kako bi same uspešno mogle zaustaviti nekoliko partizanskih ofanziva. Zbog toga je nemački okupator bio prinuđen da angažuje snage [[Bugari|bugarskog]] okupatora, zatim snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]] i [[Srpska državna straža|SDS]]. O značaju koje su snage JVuO, SDK i SDS odigrale u ovim borbama kao pomoćne nemačke snage, svedoči jedan sumarni nemački izveštaj iz druge polovine avgusta 1944. u kome se navode gubici SDK, SDS i „lojalnih četnika” (jedinice JVuO koje su sarađivale sa okupatorom u vojnim akcijama) od 15. marta do 15. avgusta 1944. U izveštaju se navodi da su snage „lojalnih četnika” u tom razdoblju imale gubitke od 1.749 poginulih, 2.089 ranjenih i 120 nestalih, snage SDS (skupa sa [[Srpskom graničnom stražom]]) imale su gubitke od 160 poginulih, 120 ranjenih i 28 nestalih, dok su dobrovoljci izgubili 140 vojnika, uz 312 ranjenih i 89 nestalih.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=978&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000968.]</ref><ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941-1944.'' — Dokumenti (priredio Jovan Marjanović), Arhivski pregled, Beograd, 1976, str. 116.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 200.</ref> U izvještaju Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka upućenom 15. avgusta 1944. komandi Jugoistoka, navodi se sljedeće: {{izdvojeni citat|Sada je u toku formiranje nacionalnog srpskog jedinstvenog fronta protiv komunizma sa ciljem potpunog razumevanja između Nedićeve vlade i pokreta D. M. da se zajedničkom borbom spreči boljševizacija Srbije. Za vođenje ove borbe, uz formiranje nacionalne srpske armije, zahteva se od nemačkog Vermahta pomoć u opremi i naoružanju. Dok će onda vojni delovi srpskog nacionalnog pokreta biti spremni da se bezuslovno stave pod nemačku komandu, dotle je držanje političkog sektora još nejasno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_4_109.htm Izveštaj Vojnoprivrednog štaba Jugoistoka od 15. avgusta 1944. komandantu Jugoistoka o vojno-političkoj i privrednoj situaciji u Srbiji]</ref>}} Hermann Neubacher je, kao pristalica elastičnije politike prema Mihailoviću, sugerisao preko komande Jugoistoka da se od zaplijenjenog oružja, koje se nalazilo u [[Mađarska|Mađarskoj]], izvjesna količina dodijeli Mihailoviću. U izvještaju upućenom 16. avgusta 1944. [[Joachim von Ribbentrop|Joachimu von Ribbentropu]], ministru inostranih poslova Reicha, Neubacher posebno naglašava: {{izdvojeni citat|Treba pretpostaviti da se Draža Mihailović poslednjih nedelja preko posrednika u velikoj meri složio i s Nedićem o opasnosti situacije i o potrebi za zajedničkim nastupanjem nacionalnih trupa. U svakom slučaju, i Nedić sa svojim sledbenicima ne vidi, već na osnovu slabljenja sopstvenog političkog položaja u zemlji, sada nikakav drugi put za spasavanje nacionalnog srpstva do pakta sa Dražom Mihailovićem.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]</ref><ref>AVII, Mikroteka, N—T—312, rolna 780, snimak 371754.</ref>}} Milan Nedić se 18. avgusta 1944. na zajedničkoj sednici kvislinške vlade sa nemačkim glavnim komandantom za Jugoistok, garantovao je da će se pokret pod komandom generala Mihailovića suzdržati od "neprijateljskih dejstava protiv Nemaca". Nedić je garantovao nemačkom okupatoru: {{izdvojeni citat|Ljudstvo Draže Mihailovića u buduće će osiguravati bezbednost cesta, železnice, transporta žita, rudnika i ostale pogone koji su od značaja za Nemce. Srpske nacionalne jedinice su pod Nedićevom komandom, koga priznaje pokret Draže Mihailovića, spremne za odlučnu borbu protiv komunizma. Nedić je istovremeno izjavio da je samo u tom slučaju sposoban da preuzme odgovornost vlade, u koliko bude bezodvlačno potpomognut nemačkim oružjem...<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_230.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.], str. 1081.</ref>}} U ratnom dnevniku<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref> komande Grupe armija »F« se navodi da se vrše posljednje pripreme za sastanak na vrhu u Berlinu (Hitler — Neubacher — von Weichs): {{izdvojeni citat| 20. 8. 1944 Operativno odeljenje Beograd — Dedinje 18.15 časova: Generalštabni major Brudermiler saopštava generalštabnom pukovniku Zelmajeru telefonski da je Vrhovna komanda Vermahta saglasna sa svim predlozima i da će tu svoju saglasnost potvrditi i telegramom. Na pitanje generalštabnog majora Brudermilera po predmetu ponude Nedić—Draža Mihailović, generalštabni pukovnik Zelmajer mu je odgovorio da je komandant Jugoistoka dopisom Obaveštajno odeljenje/oficir Abvera str. pov. 6630/44 od 19. 8. 44 (uporedi operacijski dnevnik, prilog 143/VIII) izvestio Vrhovnu komandu Vermahta sledeće: 1.) šta je Draža Mihailović zahtevao preko Nedića, 2.) stav po ovom komandanta Jugoistoka, 3.) da general-feldmaršal baron fon Vajks i ministar Nojbaher žele da zajedno podnesu referat Fireru.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1110&rec=311&roll=190 NARA, T311, Roll 190, frame no. 000968.]</ref>}} U zabilješkama koje je osoblje komandanta Jugoistoka feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichs]]a pripremilo za njegov sastanak s Hitlerom 22. augusta 1944. godine, razmotrena je vojno-politička situacija u Srbiji i Jugoslaviji. U dokumentu se daje ocjena dosadašnjih odnosa generalâ Nedića i Mihailovića i tvrdi da, iako je imao stanovite zadrške prema generalu Mihailoviću, general Nedić sada postao jedan od Mihailovićevih zagovornika pred Nijemcima, tako da se konačno može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku više od „90% svih Srba“.<ref name="ReferenceH"/><ref>Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimak 961.</ref> U vrijeme kad je von Weichs morao napustiti Beograd da podnese izvještaj Hitleru, došlo je do sastanka između Nedića i Mihailovića. Prema obavijesti<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] <br /> ({{jez-njem|"DM will sich aus Rücksicht auf die eigene Bevölkerung und im Hinblick auf die Zukunft wie bisher zurückhalten. Er will den Kampf gegen den Kommunismus führen, die politischen Bindungen zur Besatzungsmacht sollen Reservat des Minister-präsidenten sein und bleiben."}})</ref> koju je primio von Weichs, položaj dvojice generala u ovoj novoj kombinaciji bio je politički uvjetovan: {{izdvojeni citat|Iz obzira prema srpskom narodu i s obzirom na budućnost, Draža Mihailović će kao i do sada ostati u pozadini. Borbu protiv komunizma vodit će ipak on, dok će političke veze sa okupacionom silom i dalje ostati u domeni predsjednika vlade Nedića.}} U ratnom dnevniku Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a za 22. avgust 1944. godine, preneseni su zaključci sa sastanka održanog u [[Berlin]]u između Adolfa Hitlera, Hermanna Neubachera i Maximiliana von Weichsa. Hitler je odbacio ideju Neubachera i von Weichsa o naoružavanju armije od pedeset hiljada ljudi, zato što je po interese [[Treći Reich|Velikonjemačkog Reicha]] smatrao opasnim potpuno zbližavanje Nedića i Mihailovića, dozvolivši ipak da se „delimično ispune srpske želje“: {{izdvojeni citat|Nojbaher i general fon Vajks predočili su Fireru stanje u Srbiji: očekivani upad Tita u Srbiju i skoro povlačenje bugarskog okupacione vojske iz Srbije biće veoma nepovoljno po Vermaht, jer naše snage u Srbiji danas nisu dovoljne da se efikasno suoče sa novonastalom situacijom. Četnici su u Srbiji od marta do avgusta 1944. izgubili u borbama sa komunistima oko 5.000 boraca, a prema nemačkoj okupacionoj sili u poslednje vreme nisu više neprijateljski raspoloženi. Oko 10.000 četnika bore se zajedno sa nemačkim trupama u južnoj Srbiji i to pod komandom nemačkog majora Vajela. Da je došlo do jedinstva između Nedića i Mihailovića znači da je došlo do ujedinjenja svih Srba i obojici to obezbeđuje podršku 90% naroda.<ref name="Živković"/>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (“Susret Tita sa Čerčilom u Rimu“)}} Dakle, uprkos zalaganju nemačke komande Balkana, nemački vrhovni vođa [[Adolf Hitler]] je 22. avgusta 1944. odbacio Mihailovićevu inicijativu, ocenjujući da će to oružje "jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca." On je odobrio samo taktičku saradnju sa četnicima.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%A5%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BE_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%9A%D0%B5_%D1%81%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_22.8.1944 Službena beleška sa referisanja Hitleru o planu saradnje sa četnicima od 22.8.1944.]{{dead link}}</ref> 28. avgusta 1944, Operativno odjeljenje Beograd — Dedinje Armijske grupe »F« obavještava nadležne u Berlinu da Nedić, i pored Hitlerove suzdržanosti, insistira na ustupanju neophodnog oružja četnicima: {{izdvojeni citat|Kod srbijanskih četnika nervoza je u porastu zbog razvoja situacije u Rumuniji i Bugarskoj. Predsednik vlade Nedić je ipak juče izjavio da će i dalje ostati lojalan prema nama (generalštabni potpukovnik fon Harling: Nedić vrši najoštriji pritisak da se izda obećano oružje odredima Draže Mihailovića).<ref name="ZA PERIOD OD 1 1944">[https://znaci.org/00001/4_12_4_218.htm IZVOD IZ RATNOG DNEVNIKA KOMANDE GRUPE ARMIJA »F« ZA PERIOD OD 1. JULA DO 31. DECEMBRA 1944. GODINE]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=24&rec=311&roll=191 NARA, T311, Roll 191, frame no. 000018.] <br /> ({{jez-njem|"Bei dem serbischen Cetniks zunehmende Nervosität infolge der Entwicklung der Lage in Rumänien und Bulgarien. Ministerpräsident Nedic hat jedoch gestern erklärt, dass er weiter zu uns lojal stehen werde. (Oberstlt.i.G.v.Harling: Nedic drängt schärfstens nach zugesagter Waffenlieferung an die DM—Verbände.)"}})</ref>}} Nasuprot Hitlerovom mišljenju, Nojbaher je [[30. 8.|30. avgusta]] i dalje tvrdio da Draža Mihailović, poput Milana Nedića, verno služi nemačkim interesima, i da se "do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru". To isto smatra i za ostale vodeće Srbe, koji su se, pod parolom »dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«, lojalno držali.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/4_14_4_231.htm |title=Zabeleška obaveštajne grupe nemačkih komandi na Jugoistoku od 30. avgusta 1944. sa savetovanja u štabu komande Jugoistoka o aktuelnim pitanjima saradnje sa Dražom Mihailovićem i razvoju celokupne situacije na području Jugoistoka |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref> === Posljedice sporazuma === [[26. 8.|26. avgusta]] 1944. godine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska izbeglička vlada]] priznala je [[Josip Broz Tito|Tita]] za svog legitimnog predstavnika i vođu, a [[Ivan Šubašić]] je zadržao mesto predsednika Jugoslovenske izbegličke vlade. Vrhovna komanda njemačkih oružanih snaga zapazila je tom prilikom: {{izdvojeni citat|Sporazum Tita sa londonskom vladom u izbjeglištvu značio je težak, ako ne i smrtonosni, udarac za Nedićevu vladu i četnike.<ref name="Živković"/> <br /> ({{jez-njem|"Die Einigung Titos mit der Londoner Exilregierung bedeutete einen schweren, wenn nicht tödlichen Schlag für die Regierung Nedic und die Cetniks."}})}} Na osnovu avgustovskog sporazuma sa Nedićem, Mihailovićevim četnicima je isporučena veća količinu oružja, municije i opreme, iz nemačkih magacina.<ref name="Saslušanje"/> Odluka o objedinjavanju svih domaćih antipartizanskih snaga i njihovom ulasku u sastav JVuO donijeta je na sastancima između predstavnika kvislinške vlade i kvislinških vojnih formacija sa predstavnicima JVuO, održanim početkom septembra, najprije u [[Beograd]]u, potom u [[Pranjani]]ma. Na inicijativu Nedićevog ministra prosvete [[Velibor Jonić|Velibora Jonića]], 2. septembra održan je u Beogradu sastanak na kome su se okupili komandant SDK general [[Kosta Mušicki]], komandant SDS general [[Borivoje Jonić]], bivši komandant SDS general [[Stevan Radovanović]], povjerenik JVuO za Beograd Ivan Pavlović, [[Boško Bećarević]], šef Antikomunističkog odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda, kao i upravnik grada Beograda [[Dragomir Dragi Jovanović]]. Prema Jonićevu svjedočenju pred istražnim organima po završetku rata, glavna tema sastanka je bilo vojničko objedinjavanje i izrada zajedničkog plana za „odbranu Beograda i sprečavanje nereda na taj način što će se onemogućiti pobuna komunista i simpatizera NOP-a u Beogradu, što će se oduzeti od Nemaca vojni i značajni objekti da ne bi bili bačeni u vazduh, jednom rečju da se Beograd vojnički osvoji i na taj način spreči ulazak NOV-a i Crvene Armije... Računalo se posle toga da se pozove i kralj, obrazuje vlada i cela Jugoslavija stavi pod njegovom upravom...“<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu]], 2020, str. 240-241.</ref> Istog dana, neposredno nakon ovog sastanka, komandant SDS Borivoje Jonić (rođeni brat ministra Velibora Jonića) izdao je „Instrukciju za rad SDS“. General Borivoje Jonić navodi da se „jednodušno i spontano, ceo Srpski narod opredelio za Kralja, monarhiju i slobodnu i nezavisnu državu, zasnovanu na demokratskim principima“. U „Instrukciji“ piše: {{izdvojeni citat|U vezi s tim i sve današnje oružane Srpske snage ujedinjene su i bore se na braniku Srpskog nacionalizma. Svaka Srpska nacionalna oružana snaga ima za sobom svoj rad, život i borbu. Svaka od njih imala je i opravdanih razloga za svoje ustrojstvo i današnje postojanje. Sve postojeće male razlike u zadatku i dodeljenoj ulozi u završnici ovog rata nestale su, '''TAKO DA DANAS IMAMO JEDNU JEDINSTVENU I NEDELJIVU SRPSKU VOJSKU''', sa kojom hteli — ne hteli, moraju računati svi naši prijatelji i neprijatelji... U ostvarenju postavljenog jednog cilja, vođeni jednom idejom vodiljom, jednodušni i ujedinjeni, svi Srpski oružani odredi — '''NACIONALNI ČETNICI, STRAŽARI, GRANIČARI, DOBROVOLJCI I GARDISTI''', dobili su i u završnici rata svaki svoju ulogu i svoj zadatak... Na Srpsku državnu stražu se računa da ona u interesu Kralja, Otadžbine i naroda mora svoj zadatak u potpunosti da izvrši.<ref>Vojni arhiv, Nedićeva arhiva, 140–4–3, Instrukcija za rad SDS, 2. septembar 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 241.</ref>}} Već narednog dana, 3. septembra, general Jonić je izdao naredbu u kojoj najprije konstatuje da „u poslednje vreme dešava se, da pojedini oficiri i ostali pripadnici SDS, dobijaju neposredno naređenje od pojedinih četničkih komanada na terenu da pređu na službu u četničke jedinice“. Stoga, general Jonić podcrtava svojim potčinjenim da je „Načelnik štaba Vrhovne komande, armiski đeneral Gospodin Draža Mihailović saopštio Pretsedniku Srpske vlade: da oficiri i svi ostali pripadnici SDS imaju ostati na službi u SDS, da nije potrebno da pomenuta lica prelaze u sastav četničkih jedinica bez njegovog zahteva upućenog Pretsedniku Srpske vlade i po dobivenoj saglasnosti Pretsednika Srpske vlade“.<ref>VA, NdA, 140–4–4, Komanda SDS svim štabovima i jedinicama SDS, 3. septembra 1944.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 242.</ref> Nakon sastanka od 2. septembra, 6. septembra je uslijedio novi sastanak. Na poziv ravnogorske komande Beograda, u selo Pranjani (nedaleko od [[Ravna gora|Ravne gore]], blizu [[Čačak|Čačka]]) su došli predstavnici svih kolaboracionističkih vojnih formacija na sastanak sa Dražom Mihailovićem. Predstavnik SDK je bio kapetan Radoslav Protić, ispred SDS je bio prisutan major Ljubiša Mikić, dok je [[Srpsku graničnu stražu]] predstavljao major Dragiša Jevtić. Pored Mihailovića, ispred Vrhovne komande JVuO, sastanku su prisustvovali potpukovnici [[Mirko Lalatović]] i [[Luka Baletić]]. Kako navodi [[Dimitrije Ljotić|Ljotićev]] sekretar [[Boško Kostić]], Mihailović je tada donio odluku o objedinjavanju svih „nacionalnih snaga“ i njihovom ulaženju u sastav Jugoslovenske vojske u otadžbini. Sve tri kolaboracionističke formacije trebalo je privremeno da zadrže svoju strukturu i starješinski kadar.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 242—243.</ref> Kostić bilježi i riječi Draže Mihailovića sa sastanka: {{izdvojeni citat|Ovom prilikom đeneral Draža Mihajlović je rekao delegatima: <br /> „Vi legalni odredi treba da činite jezgro naše buduće vojske...“<ref>Boško N. Kostić, Za istoriju naših dana — Odlomci iz zapisa za vreme okupacije, Lil (Francuska), 1949, str. 165.</ref>}} [[6. 9.|6. septembra]] [[1944]]. [[Srpska državna straža]] je stavljena pod komandu generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]].<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Zbornik NOR-a, XIV/4, Beograd, 1985.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221024030236/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm |date=2022-10-24 }}, str. 211-212.</ref> Sjutradan je general [[Miroslav Trifunović|Miroslav Trifunović Dronja]], četnički komandant Srbije, radiogramom obavijestio Dražu Mihailovića: {{izdvojeni citat|Na dan 6. septembra 1944. javio mi se komandant Srpske državne straže đeneral Borivoje Jonić, koji mi je stavio pod komandu Srpsku državnu stražu. To isto je učinio i đeneral Kosta Mušicki sa svojim dobrovoljcima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/11_73.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje OBMANE DRAŽE MIHAILOVIĆA]</ref>}} Samo dan ranije, general Draža Mihailović primio je u Koceljevi kod [[Šabac|Šapca]] generala Kostu Mušickog i razgovarao s njim o koordiniranju dejstava snagâ JVuO i SDK u borbi protiv NOVJ.<ref name="Milan Borković 1944">[http://www.znaci.org/00001/155_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_4.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/337.</ref><ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 166.</ref> General Miroslav Trifunović je 7. septembra 1944. obavijestio potčinjene da je Srpska državna straža u potpunosti integrisana u Mihailovićevu JVuO, i da će nadalje biti pod njegovom neposrednom komandom: {{izdvojeni citat|Pošto je SDS ušla u sastav naše vojske i dobila specijalan zadatak, to zabranjujem pozivanje i uzimanje oficira, podoficira i vojnika iz njenog sastava bez moga odobrenja. Isto tako zabranjujem uzimanje prevoznih sredstava i oružja SDS. Ako se gde desio koji slučaj pozivanja i uzimanja ljudstva, ono se ima odmah vratiti u svoju jedinicu. Naročito odmah vratiti oduzeto oružje i prevozna sredstva jer se na njih računa pri izvršenju datog im zadatka. Straža stoji u pogledu zadataka pod mojom komandom i ako se ima potrebe za njeno korišćenje tražiti ga od mene.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 127, registarski broj 38/1.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_61.htm Obaveštenje štaba Komande Srbije od 7. septembra 1944. potčinjenim jedinicama o ulasku jedinica Srpske državne straže u sastav četničkih jedinica pod komandom štaba Komande Srbije], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 61.</ref>|General [[Miroslav Trifunović]], komandant Srbije JVuO}} Poslije sastanka u Pranjanima, 8. septembra 1944. godine, komandant Srbije JVuO general Miroslav Trifunović iznova je naredio da se „ništa ne uzima od Srpske državne straže“ jer „ovi delovi oružane sile imaju se smatrati kao naše jedinice. Svako vrbovanje, odvođenje i primanje pripadnika Državne i Granične straže ima se potpuno obustaviti.“<ref>Vojni arhiv Beograd, Četnička arhiva, 77–4–10.</ref><ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 312, fus. 831.</ref> I njemački je okupator registrovao stavljanje srpskih kvislinških formacijâ pod komandu generala Mihailovića. Tako će se na kraju jednog izvještaja o situaciji u okupiranoj Jugoslaviji od 8. novembra 1944, sačinjenog za potrebe [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] u vrijeme povlačenja s [[Balkan]]a, naći i sljedeći podatak: „Potvrđeno: General Jonić prenio 12. IX naređenje generala Mihailovića Srpskoj državnoj straži.“<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=707&rec=311&roll=189 NARA, T311, Roll 189, frame no. 001193.] <br /> ({{jez-njem|"Bestätigt: General Jonic, übermittelte 12.9. Befehle des General Mihajlovic an die SSW."}})</ref> Nakon što su jedinice [[Prvi proleterski korpus NOVJ|Prvog proleterskog korpusa NOVJ]] zauzele [[Požega|Požegu]], major [[Dragoslav Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]], elitne četničke formacije tokom [[Bitka za Srbiju|bitke za Srbiju]], izdao je potčinjenim komandantima sljedeće naređenje: {{izdvojeni citat|Prva, šesta i 37. komunistička divizija sa glavninom svojih snaga nalazi se južno od Užica u oblasti Čajetine. Sa prednjim delovima komunisti su blokirali Užice i zauzeli Požegu držeći i položaje između Požege i Užica. U Užicu nalaze se jedan bataljon Nemaca, jedan Bataljon Dobrovoljaca i bataljon SDS. Na Jelovoj Gori Zlatiborski korpus. U oblasti Karana naš četvrti jurišni korpus, a između Karana i Požege Zapadno Moravska grupa kapetana Miloševića. U Jančićima novoformirani prvi korpus. Iz Čačka danas su krenuli dva bataljona Nemaca. U Čačku kao rezerva ostaju dva bataljona dobrovoljaca. Četvrta grupa jurišnih korpusa izvršiće koncentrični napad na Požegu, gde će se koncentrisati naše snage i produžiti u pravcu Užica.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_58.htm Zapovest Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 4. septembra 1944. komandantima 1, 3. i 5. jurišnog korpusa i Šumadijske brigade za napad na jedinice 1. proleterskog korpusa NOVJ u rejonu Užičke Požege], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1985 – dokument broj 58, strane 201—205.</ref>|Major [[Dragoslav Račić|Dragoslav S. Račić]], komandant [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]]}} Kako bi naglasio strateški značaj ponovnog zauzimanja Požege za održanje ravnogorskih četnikâ u Srbiji, njihovom ključnom uporištu, major Račić je istog dana (4. IX), kada je formirana operativna grupa od 1500 ljudi iz sastava 1. ravnogorskog korpusa JVuO, u direktivi<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 77, registarski broj 48/3.</ref> tim povodom zapisao: „Po padu Požege udruženim snagama očistiće se prostor do Užica odakle će se preduzeti opšta akcija svih antikomunističkih snaga prema Zlatiboru i prema Višegradu za tučenje komunističkih snaga i izbacivanje iz Srbije. Naša ideja manevra je tući komuniste u oblasti Požege i Užica, a potom prikupiti sve snage za dalje uništenje crvenih na prostoru Srbije... '''Prema tome borba u koju stupamo je odlučujuća za Srbiju, odlučujuća za Jugoslaviju i za ceo Balkan, jer od naše pobede ili poraza i od brzine rada zavisi da li će na naše tlo Amerikanci ili Sovjeti'''.“ U ovom periodu, ravnogorski odredi su pomagali i mobilizaciju snaga Vlade nacionalnog spasa. Prema naredbi od 25. avgusta 1944. ponovo je formiran 1. bataljon SDS u Beogradu. 3. septembra 1944, popunu u ljudstvu za 1. bataljon obezbijedio je kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Gorske garde]] JVuO. Ovaj je bataljon 5. septembra upućen u [[Sopot]], da bi već sljedećeg dana ušao u sastav JVuO. Na licu mjesta su od ovog bataljona stvorena dva i upućena ka [[Aranđelovac|Aranđelovcu]], ali su kasnije uništena od strane [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]].<ref>Kоста Николић, Историја Равногорског покрета 1941-1945, књига друга, Београд, 1999, стр. 243-244, 268.</ref><ref>Борис Томанић, Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини. Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања – Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 129.</ref> I u Šabačkom okrugu, shodno sporazumu sa komandantom III puka SDK, ravnogorske okružne vlasti su po naređenju majora Dragoslava Račića, komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, odobrile mobilizaciju 520 ljudi za popunu III dobrovoljačkog puka u [[Šabac|Šapcu]].<ref>AVII, Ča, kut. 77, reg. br. 42/3.</ref><ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Београд, 2011, стр. 346.</ref> Kolaboracija jedinica Srpskog dobrovoljačkog korpusa sa snagama JVuO pod komandom Draže Mihailovića dostigla je vrhunac tokom ključne bitke za oslobođenje Srbije. Riječ je o [[Bitka na Jelovoj gori|bici na Jelovoj gori]], u kojoj su četnici bili poraženi te praktično izbačeni iz Srbije. Naime, u blizini [[Valjevo|Valjeva]], 11. septembra 1944. partizani su napali kolonu u kojoj se nalazio Dragoljub Mihailović, četnička Vrhovna komanda, [[Centralni nacionalni komitet]] i američka vojna misija sa pukovnikom [[Robert Harbold McDowell|McDowellom]] na čelu.<ref>[https://znaci.org/00001/40_72.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje SLOM NJEMAČKO-ČETNIČKE OBRANE U ZAPADNOJ SRBIJI]</ref> Jedinice NOVJ su nastavile da gone ovu četničku grupu i 13. septembra opkolili su Mihailovića na sektoru [[Divci]]—[[Mionica]]. Našavši se u gotovo bezizlaznoj situaciji, Mihailović se radio-vezom obratio za pomoć [[Kosta Mušicki|Kosti Mušickom]], komandantu SDK. General Mušicki je telefonom naredio III bataljonu Prvog puka SDK iz Valjeva da krene Mihailoviću u pomoć. Ljotićevci su stigli u posljednji čas i znatno pomogli četnicima s Mihailovićem na čelu da se izvuku iz partizanskog obruča i upute prema [[Koceljeva|Koceljevi]].<ref>Младен Стефановић, Збор Димитрија Љотића, Београд, Народна књига, 1984, стр. 287.</ref> Ovom prilikom, partizani su zaplijenili arhive četničke Vrhovne komande i Centralnog nacionalnog komiteta.<ref>[https://www.znaci.org/00001/77.htm Đorđe Orlović: Šesta lička proleterska divizija „Nikola Tesla“, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1990, str. 424.]</ref> [[Datoteka:Dimitrije Ljotić i supružnici Dragojla i Milovan Popović izlaze iz Zavoda za prinudno vaspitanje omladine.png|200px|mini|desno|Supružnici Dragojla i Milovan Popović u društvu Dimitrija Ljotića prilikom njegove posjete Zavodu za prinudno vaspitanje omladine u Smederevskoj Palanci.]] [[Milovan Popović]], upravnik [[Zavod za prinudno vaspitanje omladine|Zavoda za prinudno vaspitanje omladine]] u [[Smederevska Palanka|Smederevskoj Palanci]] i simpatizer Ljotićevog [[ZBOR]]-a, napustio je Zavod 10. septembra 1944. i pridružio se Mihailovićevim četnicima, dok je Zavod formalno prestao da postoji 3. oktobra 1944.<ref>Александар Стојановић, Завод за принудно васпитање омладине у Смедеревској Паланци: старе контроверзе и нова тумачења. Институт за новију историју Србије, 2016, стр. 61.</ref> 4. septembra 1944, upravnik Milovan Popović depešom obavještava Velibora Jonića, ministra prosvete i vera u vladi Milana Nedića: {{izdvojeni citat|Čast mi je izvestiti Vas da sam u vezi Vašeg strogo poverljivog akta br. 16 od 30 avgusta 1944 godine poslao danas u srpske oružane odrede po dobrovoljnoj prijavi i slobodnom izboru 104 pitomca i to: u Srpski dobrovoljački korpus 53, u Srpsku državnu stražu 26 i u odrede Draže Mihailovića 25.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 653, стр. 548.</ref>}} Prije rata, Milovan Popović se nalazio na čelu [[Antikomunističke lige]],<ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 498, фус. 187.</ref> a bio je i asistent na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu]] u Beogradu. Popović je bio jedan od organizatora [[Antimasonska izložba|Antimasonske izložbe]] oktobra 1941. Zavod za prinudno vaspitanje omladine bio je specijalni logor za izolaciju i ideološku indoktrinaciju prokomunističke omladine, formiran od strane kvislinških vlasti u Smederevskoj Palanci, 22. septembra 1942. Osnivanje logora bilo je omogućeno Uredbom o prinudnom vaspitanju omladine (15. jul 1942), koju je potpisao predsednik kvislinške vlade Milan Nedić. Tokom dve godine postojanja logora, kroz to mesto za izolaciju prošlo je 1.270 omladinaca i omladinki, od kojih je skoro polovina bila iz Beograda (mahom aktivisti i aktivni simpatizeri srednjoškolske organizacije [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a). Zatvorena omladina je bila podvrgnuta sistematskom ideološkom prevaspitanju, koje su vršili logorski „vaspitači“ – pripadnici organizacije NP Zbor. Zamenica upravnika logora i upravnica ženskog dela logora bila je Popovićeva supruga, Dragojla Ostojić Popović.<ref>Mesta stradanja i antifašističke borbe u Beogradu 1941–44. Priručnik za čitanje grada. Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2016, str. 71-72.</ref> Upravnik Popović je tretman zatočenika Zavoda okarakterisao kao „blag režim, ali uvek pod znakom mača“.<ref>Александар Стојановић, н. ч., стр. 52.</ref> U depeši poslatoj 21. marta 1945. vojvodi [[Momčilo Đujić|Momčilu Đujiću]], general Mihailović o Popoviću zapisuje kratku opasku: „Potpukovnik Milovan Popović, zabušant, neupotrebljiv.”<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref> Popović je ostao u JVuO sve do kraja rata i poginuo je 1945. godine u [[Bosna (regija)|Bosni]] kao četnički odmetnik.<ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 298.</ref> Isljednik IV (antikomunističkog) odseka beogradske Specijalne policije [[Sergije Golubjev]] posvjedočio je poslije rata o Popovićevoj pogibiji u redovima JVuO: {{izdvojeni citat|Znam da je logor u Smederevskoj Palanci bio raspušten 1944. godine... Upravnik istog Popović (Milovan) sa odredom straže koja je čuvala logor i sa nekoliko vaspitača pobegao [je] iz logora i priključio se štabu DM. Prilikom nekog napada on je poginuo, dok je njegova žena dr Dragojla uspela da pobegne u Nemačku, gde sam je lično video u Beču.<ref>Историјски архив Београда, 4224/МГ — 626.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941-1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 367, фус. 791.</ref>}} Boško N. Kostić, lični sekretar Dimitrija Ljotića, ostavio je u emigraciji zapis o Popovićevom prisustvu u Mihailovićevom štabu.<ref>Boško N. Kostić, n. d., str. 215.</ref> On navodi da je Mihailovića zamolio da Popović, zajedno s njim (Kostićem) pođe za [[Slovenija|Sloveniju]], gdje su se okupile sve nacionalne snage pod komandom generala [[Miodrag Damjanović|Miodraga Damjanovića]]: {{izdvojeni citat|Zamolih đenerala Mihajlovića da pošalje s nama i Milovana Popovića, koji je bio šef antikomunističkog odeljenja u štabu Draže Mihajlovića. Popovića traži [[Matija Parac|đeneral Parac]] za propagandu, a mi bi ga, eventualno, poslali u [[Švajcarska|Švajcarsku]] radi naše nacionalne propagande, jer njega svi smatramo jednim od najboljih poznavalaca komunizma. Đeneral Mihajlović je odgovorio da nema ništa protiv, smatra čak da je ideja dobra i naredio je da se odmah pozove Milovan Popović. Kako se M. Popović nalazio u dvorištu, ubrzo uđe unutra našto mu đeneral Mihajlović reče: „Vas traži đeneral Parac. Spremite se da s g. Kostićem putujete u Sloveniju.“}} Kostićevo svjedočenje se u potpunosti poklapa sa navodima još jednog ljotićevskog emigranta. Riječ je o [[Borivoju Karapandžiću]], predratnom članu JNP ZBOR, koji je za vrijeme okupacije bio referent Odeljenja državne propagande za Okrug valjevski<ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 249, fus. 653.</ref> i prosvetar u jedinicama SDK. U knjizi ''Građanski rat u Srbiji 1941—1945'', objavljenoj [[1958]]. godine u [[Cleveland, Ohio|Clevelandu]] ([[Sjedinjene Američke Države|SAD]]), Karapandžić piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Za Upravnika Zavoda u Smederevskoj Palanci đeneral Nedić postavio je Generalnog sekretara predratnog Jugoslovenskog Antimarksističkog Komiteta Milovana Popovića (bio posle Ratka Živadinovića), jednog od najspremnijih antimarksističkih teoretičara i najbeskompromisnijih antikomunističkih boraca, koga je 1944. godine Draža Mihailović postavio za Šefa propagande Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u Otadžbini.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 149.</ref>}} U neposrednoj okolini Beograda, izvršeno je okupljanje jedinicâ Srpske državne straže, Srpske granične straže, kao i raznih četničkih grupâ. 5. oktobra 1944, sve ove jedinice su napustile Beograd i uputile se ka [[Jagodina|Jagodini]]. Nakon dolaska u Jagodinu 6. oktobra, a u dogovoru sa Mihailovićevim komandantom Srbije generalom Miroslavom Trifunovićem, od tih je od jedinica formiran [[Srpska državna straža|Srpski udarni korpus]] (SUK) sa tri divizije. Za komandanta korpusa imenovan je divizijski general [[Stevan Radovanović]], za njegovog pomoćnika brigadni general Borivoje Jonić (komandant SDS), za načelnika štaba major [[Danilo Dača Stojanović]], dok su za komandante divizijâ imenovani: [[Branimir Brana Živković]] (do tada načelnik Operativnog odeljenja SDS), Dragutin Redić (do tada komandant SDS Kraljevačke oblasti) i [[Ljudevit Pogačar]] (do tada komandant SGS), svi pukovnici. SUK je tada brojao oko 6.800 ljudi.<ref>Боривоје М. Карапанџић, н. д., стр. 337.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 211, fus. 2.</ref> Kao dio Mihailovićeve vojske, SUK se konstantno borio sa jedinicama [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Zajedno sa nemačkom vojskom i četnicima iz Srbije tokom novembra [[1944]], SUK učestvuje u [[proboj četnika i Nemaca iz Srbije|proboju Armijske grupe E kroz Sandžak]] i [[Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|istočnu Bosnu]]. Ipak, jedinice SDK nisu se povukle iz Srbije u pravcu Bosne, kako su to učinile objedinjene jedinice JVuO i SDS, već u pravcu [[Slovenija|Slovenije]], preko teritorije [[Srem]]a i [[Slavonija|Slavonije]] odnosno preko teritorije [[NDH]]. Jedinice JVuO i SDS napustile su teritoriju Srbije 15-20. oktobra 1944. Nemci su izvršili evakuaciju jedinica SDK kako bi ih spasili od uništenja u sukobu sa [[Crvena armija|Crvenom armijom]] i NOVJ. Dimitrije Ljotić je 4. oktobra 1944. uputio delegaciju od 33 pripadnika SDK i fašističkog pokreta Zbor u Crnu Goru, kako bi ubedili [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]], komandanta crnogorskih četnika da se evakuišu u pravcu Slovenije, gde je planirano da se povuku i Ljotićeve jedinice. Njemačke vojne vlasti su 1. oktobra izvijestile generala Nedića da je njegova vlada razriješena dužnosti, te da Beograd od 3. oktobra postaje operativna vojna zona. Nakon rata, general Borivoje Jonić će posvjedočiti da je u Nedićevom kabinetu 2. oktobra održan sastanak kojem su, pored Nedića i Jonića, prisustvovali general [[Miodrag Damjanović]], šef kabineta Milana Nedića, zatim komandant SDK general Kosta Mušicki i pukovnik Ljudevit Pogačar, komandant Srpske granične straže. Na sastanku je Nedić prisutne obavijestio da će se sa članovima vlade evakuisati u [[Austrija|Austriju]] i da su svi oslobođeni položene zakletve. Generalu Joniću je poručio da bi pripadnici SDS i SGS trebalo da se priključe odredima JVuO.<ref>Nebojša Stambolija, n. d., str. 263.</ref> Kao razlog(e) za pridruživanje kvislinških snaga Mihailoviću, general Milan Nedić je naveo: {{izdvojeni citat|Situacija je po našu nacionalnu stvar propala. Sovjetska armija ulazi u Srbiju, a za njima i komunisti koji će uzeti vlast. Mi se moramo ukloniti. Ja sa članovima vlade odlazim u Austriju. Dobrovoljački korpus doneo je odluku da ide u Sloveniju. Vas, Joniću, Srpsku državnu stražu i ceo srpski narod ostavljam Draži Mihailoviću, jer ste vi od početka pripadali njemu!<ref>Петар Мартиновић Бајица, ''Милан Недић'', Београд, 2003, стр. 371.</ref><ref>Branislav Božović – Mladen Stefanović: MILAN AĆIMOVIĆ – DRAGI JOVANOVIĆ – DIMITRIJE LJOTIĆ, Centar za informacije i publicitet, Zagreb, 1985, str. 274.</ref>}} Trećeg oktobra, Milan Nedić je održao posljednju sjednicu Vlade u Beogradu i tom prilikom saopštio ministrima da njihova evakuacija može početi svakog trenutka. Jedan primarni izvor najbolje oslikava kakva je panika zavladala među pripadnicima kvislinškog aparata i članovima Mihailovićeve organizacije neposredno prije povlačenja iz glavnog grada. Riječ je o pismu<ref>AVII, Nedićeva arhiva, reg. br. 2/2, fas. 2, kut. 164.</ref> koje je (u ponoć istog dana) sastavio Nedićev ministar privrede dr [[Milorad Nedeljković]], a koje je namijenio Odeljenju državne propagande pri Predsedništvu Ministarskog saveta. U pismu dr Nedeljkovića, između ostalog, navedeno je i sljedeće: {{izdvojeni citat|Danas na sednici Vlade donesene su važne, sudbonosne odluke... Gospodin predsednik nam je saopštio da je nemački komandant za Jugoistok večeras proglasio Beograd i Srbiju operativnim područjem u najstrožem smislu. Od ovog trenutka (ponoć) važi opsadno stanje u Beogradu. Funkciju srpske vlade preuzimaju nemačke vlasti. Srpska vlada premešta se u Nemačku da preuzme tamo svoju političku i nacionalnu dužnost, okupljajući oko sebe sve Srbe koji se tamo nalaze (preko 300.000), kao i one koji će se ovih dana evakuisati, i to je sva naša inteligencija, činovništvo i srpski oružani odredi (S.D. straža, S.D. korpus, Granična straža i Srpska garda). Danas su dobili pasoš u Nemačkom poslanstvu i svi članovi Ravnogorskog pokreta i mnogi političari iz demokratskih frakcija. Saopštavam Vama i svima činovnicima, ko god želi da se evakuiše, neka se javi u Predsedništvu Vlade. Voz za vozom ići će neprekidno, sve će formalno svršavati Kabinet Predsedništva. U šumu je nemoguće ići, jer je usled odlaska Draže Mihailovića preko Drine za Hercegovinu (Italiju) izazvano rasulo u njegovim odredima i četnici se razilaze i neće više da se biju. Ovo je njihovo usmeno zvanično izjavljivanje u Predsedništvu danas ceo dan.<ref>Бранислав Божовић, н. д., Београд, 2014, стр. 369.</ref>}} General [[Hans-Gustav Felber]], vojnoupravni komandant Jugoistoka, izdao je 6. oktobra 1944. naređenje da komanda nad odredima Srpske državne straže i Granične straže ima preći u ruke generala Miodraga Damjanovića, šefa kabineta generala Nedića: {{izdvojeni citat|Gospodine premijeru [Nediću]! <br /> Slažem se da se general-majoru Damjanoviću povjeri zapovjedništvo nad srpskim oružanim snagama, s izuzetkom [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]. Po mom mišljenju, ovaj korpus mora ostati u provjerenim rukama generala Mušickog.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=875&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frame no. 000871.] <br /> ({{jez-njem|"An den Präsidenten den serbischen Ministerrates Herrn Generaloberst Nedić. Herr Ministerpräsident! <br /> Ich bin damit einverstanden, dass der Generalmajor Damjanović mit der Führung der serbischen bewaffneten Verbände mit Ausnahme des SFK betraut wird. Dieses Korps muss meiner Auffassung noch in den bewährten Händen des General Mušićki [sic!] bleiben. Mit dem Ausdruck meiner vorzüglichen Hochachtung."}})</ref>|Naredba generala Hansa Felbera od 6. X 1944. godine}} Kao glavni Mihailovićev pouzdanik u Nedićevoj upravi, general Damjanović se sa komandantima Straže odmah stavio pod komandu JVuO. Ove jedinice, preimenovane u Srpski udarni korpus, pridružile su se tako ostalim četničkim trupama u povlačenju prema Sandžaku. Ovo je savezništvo, pak, bilo kratkog daha i ubrzo će se raspasti.<ref>[https://znaci.org/00001/40_74.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje ČETNICI SE POVLAČE IZ SRBIJE]</ref> Pripadnici SDS su iz Jagodine, preko Kruševca, 14. oktobra 1944. pristigli u Kraljevo gde su se sastali sa četnicima i stavili se pod Mihailovićevu komandu. Pravac povlačenja SDS i glavnine JVuO išao je od Kraljeva preko Raške, Novog Pazara, Sjenice, Prijepolja i Pljevalja ka istočnoj Bosni, uz učestale sukobe sa NOVJ i evidentne gubitke.<ref>[https://www.znaci.org/00001/155_5.pdf Milan Borković, n. d., Beograd, 1979.], str. II/355-359.</ref> [[Božidar Bećarević|Božidar Boško Bećarević]], prije nego što je početkom oktobra 1944. pobjegao iz Srbije u [[Beč]], bio je šef IV (antikomunističkog) odseka Specijalne policije Uprave grada Beograda. U Beču je, po nalogu [[Gestapo]]a, radio na organizovanju i pripremanju [[Lovačke grupe Jugoistok|grupa za izvršenje diverzantsko-terorističkih zadataka]] u Srbiji. Draža Mihailović je 1. decembra 1944. uputio pismo pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]], komandantu Romanijskog korpusa JVuO u kome ga obavještava o ubacivanju diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju i ulozi Vrhovne komande JVuO u tome. Pukovnika Borotu, koji je bio četnički oficir za vezu sa njemačkim snagama u [[Sarajevo|Sarajevu]], general Mihailović obavještava da bi Bećarević trebalo da bude jedan od organizatora ovih skupina u službi Gestapoa: {{izdvojeni citat|Beć.[arević] sa njegovim ljudstvom može biti primljen i prebačen u Srbiju. Veoma je važno da niko ne zna za njihovo ubacivanje u Srbiju, pa čak ni dolazak kod nas. Naš svet suviše mnogo priča i ja dobro krijem još odavde sve one koje ubacujem. Zato ćemo prihvat Beć. sa njegovim ljudima organizovati tako da niko ovde ne zna za njih. Pitanje je samo da li je bolje da ih prebacimo iz oblasti Semberije ili u oblasti Višegrada. To kao i sve detalje dogovorićemo se kad dođete kod mene.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_114.htm Pismo Draže Mihailovića od 1. decembra 1944. komandantu Komande Sarajeva o ubacivanju četničkih i gestapovskih diverzantsko-terorističkih grupa u Srbiju]</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 515, fus. 1385.</ref>}} Kako je u praksi izgledalo rukovođenje Srpskim udarnim korpusom (SUK) od strane generala Draže Mihailovića, može se vidjeti i iz njegova naređenja od 26. decembra 1944. godine za napad na [[Tuzla|Tuzlu]]: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: 1. — Diviziski đeneral [[Steva Radovanović]] zadržaće pod svojom neposrednom komandom I i II diviziju SUK-a i Vlaseničku brigadu kapetana Tuševljakovića. Komandu nad II divizijom na mesto poč. puk. Redića privremeno da primi đeneral straže Borivoje Jonić. General Radovanović sa I i II divizijom i Vlaseničkom brigadom izvršiće širi bočni obuhvat prema komunističkom levom boku i zato sve svoje snage da krene pravcem: s. Zukići — s. Naseoci — s. Svojat — s. Lukavica — s. Bašigovci i dalje na severni deo s. Đurđevika. General Radovanović neka odmah sastavi radio stanicu I divizije iz svoga korpusa i neka veštiji radio telegrafista uspostavi vezu samnom sa ispravnom stanicom, a neispravnu stanicu poslati odmah u Vrhovnu komandu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_127.htm Zapovest štaba Vrhovne komande JVUO od 26. decembra 1944. potčinjenim jedinicama za napad na Tuzlu]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Mjesec dana ranije, general Borivoje Jonić je od štaba Draže Mihailovića zatražio da se ljudstvo SUK-a preda [[Saveznici u Drugom svetskom ratu|savezničkim]] snagama. General Jonić moli 26. novembra 1944. da se „izveštaj dostavi Vrhovnoj Komandi kojoj sam ja kao i svi pripadnici SUK-a svom dušom odan i za koju sam radio i žrtvovao se do maksimuma od 1941. godine pa do danas“. Istog dana, general Stevan Radovanović (Jonićev pretpostavljeni), u dopisu komandantu Srbije JVuO generalu Miroslavu Trifunoviću, sumira ratni angažman generala Jonića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Prednji raport pomoćnika mog dostavljam Komandantu s molbom da se dostavi Vrhovnoj Komandi. G. đeneral Jonić bio je komandant Srpske državne straže i kao takav stavio je Srpsku državnu stražu na raspoloženje Vrhovnoj Komandi, ma da je mogao svu SDS da raspusti, kako je i dobio naređenje od đenerala Nedića. On, kao nacionalista koji je za 2 1/2 godine svoje službe to i pokazao pomažući pokret đenerala Draže Mihailovića u svima pravcima nije hteo da SDS raspusti već ju je stavio na raspoloženje Vrhovnoj Komandi i đeneralu Draži Mihailoviću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_107.htm Raport pomoćnika komandanta Srpskog udarnog korpusa od 26. novembra 1944. komandantu korpusa da se korpus preda anglo-američkim trupama]</ref>|General [[Stevan Radovanović]], komandant [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa Jugoslovenske vojske u Otadžbini]]}} == Suđenje Mihailoviću i kolaboracionistima 1946. == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Draža pred sudom.jpg|thumb|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović]] na [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] [[1946]].]] Na posleratnom [[Beogradski proces|suđenju u Beogradu]] 1946. godine Draži Mihailoviću je, između ostalog, stavljena na teret saradnja sa [[vojna uprava u Srbiji|kvislinškom upravom u Srbiji]]. Mihailović se branio kako je saradnja sa kvislinškom vladom išla slučajno, mimo njegove želje: :Optuženi Mihailović: Sa Nedićem je bio sastanak... je taj sastanak za mene došao neočekivano, nisam ga želeo ni u kom slučaju. To se desilo jedno posle podne kada sam se odlučio da dođem na taj sastanak, da jedanput vidim šta hoće. Bio sam tada u selu Skakavicama. Uveče je došlo do toga sastanka, za koji, ponavljam, nisam nikakve želje imao. Šta me je upravo navelo na to, sam ne znam. :Pretsednik: Ko je bio prisutan na tome sastanku? :Optuženi: [[Luka Baletić]], [[Mirko Lalatović]], a ovde se još pominju i [[Nikola Kalabić]], [[Dragoslav Račić]], Damjanović i Nedić. :Pretsednik: Kakav je bio tok tih pregovora i šta se imalo na tome sastanku da postigne između vas i Nedića? :Optuženi: Ništa. Da kažem svašta i ništa... :Pretsednik: Pa kakvi su onda zaključci? :Optuženi: Nikakvi. Nešto su trabunjali oni koji su doveli do toga sastanka. Na insistiranje predsednika suda čemu taj sastanak sa Nedićem, Mihailović je na kraju izjavio da je na sastanak otišao "iz dosade": :Pretsednik: Kad na tom sastanku uopšte ništa nije postignuto, tako da je to bio jalov razgovor, zašto vam je bio potreban taj sastanak? :Optuženi: Uopšte je bio nepotreban. Verujem da je to bilo iz dosade, što me je moralo pritiskivati neko traženje, inače nikakvog razloga nije bilo. U nastavku odbrane, optuženi Mihailović je nastojao da prikaže kako je čak i liferovanje oružja od strane Nemaca išlo gotovo mimo njegove volje: :Pretsednik: Da nastavimo s ovim vašim sastankom sa Milanom Nedićem avgusta 1944 god. Da li vam je Nedić obećao ili se obavezao da će preko Nemaca uspeti da vam se liferuje veća količina oružja? :Optuženi: Ja nisam tražio da se meni liferuje od Nemaca. :Pretsednik: A da li vam je on obećao? :Optuženi: Nisam tražio. :Pretsednik: A da li vam je obećao, Sud to pita, da li vam je Nedić obećao ili se obavezao? :Optuženi: Ja sam kazao da neću od njih. :Pretsednik: Jeste li hteli da primite od [[Srpska državna straža|SDS]]. :Optuženi: Uvek. Zato sam kroz sve vreme i uzimao. :Pretsednik: Ko je snabdevao obućom, hranom i odećom SDS? :Optuženi: Sve su to snabdevali Nemci.<ref name="Saslušanje"/> Praveći analogiju sa partizanskom taktikom vršenja [[Napadi na garnizone NDH|napada na garnizone NDH]] u cilju dolaženja do veće količine oružja i municije, u završnoj je riječi general Mihailović pravdao četničku saradnju sa oružanim formacijama vlade generala Nedića na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Sa nekoliko reči da se osvrnem na SDS i njeno iskorišćavanje. Nemam oružja i do njega nisam mogao da dođem na drugi način. Partizani nisu ništa drukčije radili sa domobranima. Ja verujem i znam da su neki domobrani po tri puta hvatani i opet puštani. SDS rad nije bio dobar. Kad smo počeli rad odozdo on nije uspevao, a kad smo počeli odozgo uspevali smo. Upisivali smo vojnike. Pod zakletvom smo slali vojnike i naredili da ne pođu pojedinačno nego po nekoliko njih i više zajedno u jedinice SDS. Tako smo dosta uradili.<ref name="Završna reč">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_21.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Završna reč optuženog Dragoljuba Mihailovića}} Uprkos ovakvoj odbrani, sudsko veće je u članu 3. presude utvrdilo da je Mihailović kriv: {{izdvojeni citat|Što je od samog početka svoje izdajničke delatnosti stupio u vezu sa Nedićem i drugim kvislinzima, otvorenim slugama okupatora, u cilju da održi okupaciju i objedini sve izdajničke snage protiv oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije;<ref name="Presuda">{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>|Presuda Dragoljubu Mihailoviću}} == Tumačenja == Brojni domaći i strani autori ukazivali su na saradnju četničkog pokreta Draže Mihailovića sa kvislinškom vladom Milana Nedića, kao na pojavu specifičnu za [[Nedićeva Srbija|teritoriju okupirane Srbije u Drugom svjetskom ratu]]. [[Stanislav Krakov]], predratni pripadnik [[Dimitrije Ljotić|Ljotićevog]] [[ZBOR]]-a, sestrić generala Milana Nedića i jedan od najbližih saradnika predsjednika srpske kvislinške vlade, piše o savezništvu Nedića i Mihailovića: {{izdvojeni citat|U istoriji okupirane Srbije i Jugoslavije može se zabeležiti sa nepobitnom tačnošću, da nijedan jedini put, ni u kakvoj prilici i na ma kome mestu nije došlo ni do jednog sukoba između četnika Draže Mihailovića i Oružanih odreda Nedićevih koji su potom dobili ime Srpske državne straže. Na protiv, od samog početka osnivanja tih Nedićevih oružanih odreda, pa do zavođenja komunističke vladavine u Jugoslaviji, vladala je bratska saradnja između odreda Nedićevih i Mihailovićevih, te su ovi drugi, kada god im je pretilo uništenje od nemačkih trupa, nalazili utočište u Nedićevim trupama, ulazeći tu kao „[[Legalizovani četnici|legalizovani odredi]]”. Iako je general Nedić bio stavljen kroz londonski radio pod [[Crne trojke|slovo „Z”]] kao „narodni izdajnik”, on je i pre i posle ovog nedostojnog, recimo iz taktičkih potreba proisteklog sramoćenja, bio najbolji snabdevač jedinica Draže Mihailovića i izliferovao im je bar deset puta više oružja, municije, svake spreme i novca, nego što su to mogli da učine [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Jugoslovenska vlada u egzilu]] i hteli da učine oni engleski naredbodavci pred kojima se drhtalo, a koji su tretirali ceo junački nacionalni pokret otpora Mihailovićev kao jednu kolonijalnu trupu koja mora da izvršava svako njihovo naređenje, pa makar ono vodilo uništenju srpskog naroda ili izdaji Kraljevine Jugoslavije u to vreme sovjetskim satelitima — komunističkim partizanima.<ref>Станислав Краков, Генерал Милан Недић, Књига друга: Прeпуна чаша чемера, Минхен, Штампарија Искра, 1968, стр. 346.</ref>}} Novinar i književnik [[Ratko Parežanin]], urednik časopisa „Iskra”, ljotićevskog glasila štampanog u [[Minhen]]u, za vrijeme okupacije se nalazio na mjestu šefa Vaspitnog odseka [[Srpski dobrovoljački korpus|Srpskog dobrovoljačkog korpusa]].<ref>Petranović, Branko (1992). ''Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945''. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar, str. 416.</ref> Decenijama po okončanju rata, Parežanin reinterpretira politiku generala Nedića i njegov rezon da se upusti u kolaboraciju, kao i odnos koji su Nedić i Ljotić imali prema Draži Mihailoviću: {{izdvojeni citat|Suština Nedićeve politike u okupiranoj Srbiji bila je u ovome: <br /> Rat će trajati dugo. Jedini način da se srpski narod, pod okolnostima u kojima se našao, održi jeste da se uspostavi red i mir u okupiranoj Srbiji. Okupator će jednog dana morati da ode. Srbi ga danas ne mogu oterati niti doprineti njegovom odlasku... Od prvog dana Nedićeve vlade težilo se sporazumu sa četnicima Draže Mihailovića. Nedić ih je, u sporazumu sa Ljotićem, pomagao novcem, oružjem, intervencijama kod Nemaca kadgod je to bilo moguće. Molio je četnike da ne ruše vlast i red u zemlji koje on drži i stvara. Poručivao je Draži Mihailoviću da nema potrebe da ruši njegovu vlast u zemlji, jer je on spreman svakoga trenutka ustupiti svoje mesto njemu ili onom licu koje on odredi. Nedić je bez prestanka bio svom dušom odan srpskom narodu i [[Petar II Karađorđević|Kralju Petru II]], po svojim osećanjima bio je na strani zapadnih saveznika, ali je smatrao kao svoju svetu dužnost, kao nešto najpreče i najvažnije, očuvati srpski narod od biološkog istrebljenja, naročito posle već podnetih žrtava koje su do tada iznosile više stotina hiljada mrtvih.<ref>Ратко Парежанин, Други светски рат и Димитрије В. Љотић, Минхен, 1971, стр. 339—340.</ref>}} [[Srbi|Srpski]] crkveni istoričar dr [[Đoko Slijepčević]], saradnik Ratka Parežanina u Vaspitnom odseku SDK, u knjizi “Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata“ uočava kvalitativnu razliku u relacijama koje su sa Milanom Nedićem gajili četnici van okupirane Srbije na jednoj, te pripadnici JVuO u Srbiji na drugoj strani: {{izdvojeni citat|General Milan Nedić je bio prijatelj četnika i pomagao ih gde je, kako je i kada je mogao. Odnos četnika prema njemu nije, međutim, bio isti: dok su svi četnici i svi nacionalni borci izvan okupiranog područja Srbije osećali i poštovanje i divljenje prema generalu Milanu Nediću, jer im je on pomagao u granicama svojih mogućnosti, četnici sa okupiranog područja Srbije nisu uvek imali korektan i pošten stav prema generalu Milanu Nediću.<ref>Dr Đoko Slijepčević, Jugoslavija uoči i za vreme Drugog svetskog rata, Minhen, 1978, str. 361.</ref>}} I [[Borivoje Karapandžić]], takođe ljotićevski emigrant, ukazuje u svojoj knjizi “Građanski rat u Srbiji 1941—1945“ na „neminovnost saradnje” JVuO sa SDK i SDS, i tvrdi da je ova saradnja gotovo isključivo proishodila iz obostranog straha od »komunističke opasnosti«: {{izdvojeni citat|Ma koliko da su se nacionalni borci između sebe gložili, pa čak i s oružjem jedni druge napadali, činjenica je — da su nacionalni odredi u Srbiji često između sebe sarađivali i borili se rame uz rame protivu zajedničkog neprijatelja. Kadgod se na pomolu ukazala ma i najmanja komunistička opasnost, a naročito kada su komunisti pokazivali nameru da iz Pavelićeve „Nezavisne Države Hrvatske” prodru u Nedićevu Srbiju, uvek se, tada, stvarao zajednički nacionalni front protivu komunizma. Međusobno su sarađivali i zajednički išli u borbu protivu istih dušmana i četničke jedinice đenerala Mihailovića i Srpski dobrovoljci i pripadnici Srpske Državne Straže. [...] Što je dolazilo do ove neminovne saradnje, najpre se ima zahvaliti samim srpskim nacionalnim borcima, koji su se u časovima opšte opasnosti od komunizma instinktivno oslanjali jedni na druge. A zatim, velika zasluga za ovo pripada đeneralu Milanu Nediću i Dimitriju Ljotiću, koji su, neprestano, sve od sebe činili da se sporazumu sa đeneralom Dražom Mihailovićem u pogledu zajedničke saradnje i ostvarenja jedinstvenog nacionalnog fronta. U tome smislu, obojica su preduzimali čitav niz mera, da bi se sastali i sa đeneralom Mihailovićem i sa njegovim odgovornim komandantima da bi ih pridobili za zajedničku antikomunističku saradnju.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 259.</ref>}} [[Lazo M. Kostić]], predratni profesor [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]], u prvim mjesecima okupacije se nalazio na poziciji komesara (ministra) saobraćaja u [[Komesarskoj upravi]] [[Milan Aćimović|Milana Aćimovića]]. U apologetskoj knjizi “Armijski đeneral Milan Nedić — Njegova uloga i delovanje u poslednjem ratu“, izdatoj u [[Melbourne]]u [[1976]]. godine, profesor Kostić piše: {{izdvojeni citat|Kad su Sovjetske trupe, u jesen 1944, došle pred Beograd, Nedić je raspustio svoje vojne snage, koje su tada sa njegovim šefom kabineta, đeneralom [[Miodrag Damjanović|Miodragom Damjanovićem]], definitivno prišle đeneralu Draži Mihailoviću i od tada su bile deo njegovih trupa. I do tada su Nedićeve trupe samo po formi bile legalne, dok su ustvari to bili najbolji Dražini vojnici. To je sam Draža rekao pri smotri Srpske državne straže, u selu [[Vrapci (Sokolac)|Vrapci]], u Istočnoj Bosni, u početku 1945. Tada je Draža u govoru, održanom pred postrojenom Stražom, rekao da je Straža pretstavljala pluća njegove organizacije i da se nada da će ona to biti i dalje, u toliko više, što “Srbi nemaju saveznika ni prijatelja nigde u svetu, te ima da se borba nastavi do pobede ili do smrti“.<ref>Проф. Лазо Костић, ''Армијски ђенерал Милан Недић. Његова улога и деловање у последњем рату'', Приватно издање, Мелбурн (Аустралија), 1976, стр. 8.</ref>}} [[Jozo Tomasevich]], [[Sjedinjene Američke Države|američki]] istoričar [[Jugoslavija|jugoslovenskog]] porijekla, u svojoj posthumno objavljenoj knjizi ''War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration'' (“Rat i revolucija u Jugoslaviji, 1941-1945. Okupacija i kolaboracija“) iz 2001. godine, šire elaborira saradnju [[Vlada narodnog spasa Milana Nedića|Vlade narodnog spasa Milana Nedića]] i [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], tvrdeći da se ona odvijala u više faza. Tomasevich navodi da je saradnja dviju stranâ počela ujesen 1941. godine, te da je trajala sve do kraja okupacije: {{izdvojeni citat|Svojevrsna suradnja između Nedićeve administracije i Mihailovićevih snaga koja je počela u jesen 1941. godine, trajala je do kraja njemačke okupacije. Prošla je kroz faze različitog intenziteta: isprva s Nedićem, zatim sa Mihailovićem u glavnoj ulozi. Također, treba napomenuti da su odnosi tijekom prve dvije godine okupacije, kad su Nedić i brojni ljudi u Srbiji mislili da će Njemačka dobiti rat, bili drugačiji od onoga što su postali tijekom druge polovice okupacije, kada je poraz Njemačke postao izvjesniji. Ali, glavni ciljevi dviju strana nikada se nisu promijenili. Zajednički cilj bio je boriti se protiv partizana i spriječiti njihovo pojavljivanje kao dominantne oružane skupine na kraju rata. I jedni i drugi su isto tako željeli svesti srpske gubitke na najmanju moguću mjeru, što se moglo učiniti samo sprječavanjem sabotaža i oružanog otpora njemačkim i bugarskim okupacijskim snagama, budući da su takvi činovi uvijek donosili krvave odmazde. Za četnike, dodatni motiv u suradnji s Nedićevom vladom je bilo stjecanje solidne baze u vojnom, upravnom i policijskom aparatu režima, tako da kada Nijemci i Bugari konačno odu, četnici mogu zauzeti državnu upravu i oružane snage prije partizana.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=214. <br /> ({{jez-eng|"The collaboration of sorts between the Nedić administration and the Mihailović forces that began in the fall of 1941 lasted to the end of the German occupation. It went through phases of varying intensity with first Nedić, then Mihailović, playing the principal role. It should also be noted that during the first two years or so of occupation, when Nedić and many people in Serbia thought that Germany would win the war, relations were different from what they became during the latter half of the occupation, when Germany's defeat became more certain. But the main objectives of the two parties never changed. The common goal was to fight the Partisans and keep them from emerging as the dominant armed group at the end of the war. Both also wanted to keep Serbian losses to a minimum, which could only be done by preventing acts of sabotage and armed resistance against the German and Bulgarian occupation forces, since such acts invariably brought bloody reprisals. For the Chetniks, a further motive in collaborating with the Nedić government was to gain a solid base in the military, administrative, and police apparatus of the regime, so that when the Germans and Bulgarians finally left, the Chetniks could seize the government organization and armed forces before the Partisans did."}})}}}} Sir [[William Deakin]], profesor [[Istorija|istorije]] na [[Univerzitet u Oxfordu|Univerzitetu u Oxfordu]] i saradnik britanskog premijera [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]] nakon rata, u svojoj knjizi ''The Embattled Mountain'' (objavljena 1973. u prevodu na [[srpskohrvatski jezik]] pod naslovom “Bojovna planina“), slaže se sa tezom da je važan čimbenik približavanja Dragoljuba Mihailovića i Milana Nedića predstavljala politika odmazde njemačkog okupatora: {{izdvojeni citat|Divljačke mere odmazde Nemaca prilikom ugušivanja ustanka u Srbiji u jesen i zimu 1941, sećanja na slične austrijske i bugarske kaznene ekspedicije u Srbiji i Makedoniji za vreme prvog svetskog rata, kao i oskudne britanske avionske pošiljke upućivane Mihailoviću od novembra 1941, bili su mu argumenti za njegov tadašnji stav potpune pasivnosti i sračunate saradnje s Nedićevim vlastima. Svaki neposredni otpor naneo bi zlo srpskom stanovništvu, naročito u ravnicama i dolinama, izazvao bi obnovljene masovne neprijateljske represalije, koje bi stanovništvo desetkovale i učinile nemogućim neki uspešan budući ustanak u saradnji sa britanskim ili američkim iskrcavanjem.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin — EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2014-03-16}}</ref>}} Pukovnik [[William Bailey|Stanley William Bailey]], koji je od 25. decembra 1942. do 29. januara 1944. bio oficir za vezu u štabu generala Mihailovića, gdje je predvodio misiju [[Britanska imperija|britanske]] [[Uprava za specijalne operacije|Uprave za specijalne operacije]] u okupiranoj Jugoslaviji, u svom osvrtu na događaje iz Drugog svjetskog rata zaključuje da je Mihailović četničku kolaboraciju sa kvislinškim strukturama u Srbiji smatrao ratnim lukavstvom, ali da ga je „na kraju upropastila“ upravo taktika koju je sâm odabrao: {{izdvojeni citat|Jedan od načina kojima su se Mihailovićeve pristaše i sljedbenici služili da prikriju svoju pravu prirodu sastojao se u tome da su stupali ili u jedinice srpskog kvislinga generala Nedića, predsjednika marionetske vlade u Beogradu, ili u odrede Dimitrija Ljotića, zloglasnog srpskog fašista. Mihailović je tvrdio da to lukavstvo predstavlja dopustiv postupak jer će te njegove pristaše ionako prijeći na njegovu stranu čim im on naredi, a tada će, u najmanju ruku, donijeti sa sobom i svoje oružje i opremu, možda i dovesti svoje drugove. Međutim, u očima drugih promatrača ta je praksa bila manje opravdana. Kako bilo da bilo, jedno je sigurno. Mihailović se tim potezom prvi put izložio optužbi da surađuje s neprijateljem, da se upustio u kolaboraciju, koja ga je na kraju upropastila.<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}, str. 326.</ref>}} Profesor istorije Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]] [[Branko Petranović]] posmatra saradnju sa kvislinškim strukturama u Srbiji i Jugoslaviji kao specijalni slučaj šireg fenomena kolaboracije JVuO s okupatorom. Petranović uočava da je glavni ideološki motiv četničke kolaboracije bio [[antikomunizam]]: {{izdvojeni citat|Kao vrhovni komandant Jugoslovenske vojske u otadžbini, Mihailović je dozvoljavao saradnju svojih jedinica sa silama Osovine i kvislinzima, posredno (legalizacija) ili direktno. Saradnja se ostvarivala lečenjem četnika u italijanskim, nemačkim i kvislinškim bolnicama, dobijanjem naoružanja i municije, hrane, zajedničkim dejstvima na sektorima fronta ugroženim od partizana. Saradnja je proizilazila i iz činjenice da je četnička strategija polazila od uništenja komunista posredstvom okupatora u okviru Drugog svetskog rata.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Beograd, Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, str. 391.</ref>}} Dr [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], oslanja se upravo na tezu profesora Petranovića o antikomunizmu kao ključnom okidaču za kolaboraciju četnika s okupatorima i kvislinzima. U monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta (Forum Roma Srbije)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> dr Pisarri eksplicira ovu epizodu iz istorije Drugog svjetskog rata i okupacije Jugoslavije na sljedeći način: {{izdvojeni citat|Između snaga četnika i kvislinga, pre svega je postojao zajednički stav da su komunisti najveći neprijatelji: ako su oni za kvislinge predstavljali zlo koje je trebalo uništiti, jer je bila reč o najvećem neprijatelju nacionalsocijalističkog poretka, za četnike su oni bili ozbiljna i realna pretnja za ponovno uspostavljanje centralističke monarhije, sa Srbijom i Srbima na čelu. Ratne okolnosti su dozvolile da se u ime tog zajedničkog interesa oružje uperi upravo protiv komunista, i to u više navrata, sve do kraja rata. Upravo u ime antikomunizma, posle [[Sastanak u Divcima|pregovora s Nemcima]] u novembru 1941. godine, započela je posebna vrsta saradnje između vlade Milana Nedića i Jugoslovenske vojske u otadžbini, koju je Mihailović dozvoljavao preko legalizacije određenog broja njegovih odreda, preko dobijanja oružja, finansijske pomoći, hrane ili preko zajedničkog dejstva u oblastima ugroženim od partizana.<ref>Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 54.</ref>}} U doktorskoj tezi ''The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas'' (“Transformacija Mihailovićevog četničkog pokreta: Od rojalističkih jugoslovenskih snaga do srpske nacionalističke gerile“), odbranjenoj 2011. godine na [[Simon Fraser University]] u [[Britanska Kolumbija|Britanskoj Kolumbiji]] ([[Kanada]]), srpski istoričar [[Aleksandar Petrović (istoričar)|Aleksandar Petrović]], na osnovu jedne naredbe<ref>AVII, ČA, K—299, reg. br. 3/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref> Draže Mihailovića od 29. juna 1942. godine, izvlači sveobuhvatan zaključak o prirodi kolaboracije četnika s okupatorima i kvislinzima: {{izdvojeni citat|Iako je ovo očito bila Mihailovićeva direktiva jednom od njegovih zapovjednika u Srbiji, ta izjava je uhvatila samu suštinu četničke strateške linije razmišljanja u čitavoj okupiranoj Jugoslaviji. Budući da su bile dopuštene ‘sve prevare’, četnici su stupili u saradnju s njemačkim i italijanskim okupacijskim trupama, kao i sa njihovim domaćim kvislinzima u Srbiji, Crnoj Gori i NDH; četničke trupe pod ‘dvostrukim zapovjedništvom’ (nominalno zapovjedništvo [[Sile Osovine|Osovine]] i skriveno zapovjedništvo Mihailovića) krile su se pod raznim etiketama: [[Dobrovoljačka antikomunistička milicija|MVAC]] u italijanskim krajevima, [[Srpska državna straža|SDS]] pa čak i [[Četnici Koste Pećanca|Pećančeve trupe]] u Srbiji. Kao rezultat, Mihailović je, u teoriji, imao na raspolaganju značajne snage koje su nominalno pripadale taboru Osovine, ali spremne da se pridruže jezgru njegovih ‘ilegalnih’ trupa u trenutku kada se proglasi opšti ustanak.<ref>Aleksandar Petrovic, The Transformation of Mihailović’s Chetnik Movement: From Royalist Yugoslav Forces to Serb Nationalist Guerrillas (PhD Thesis), Simon Fraser University, Fall 2011, p. 100. <br /> ({{jez-eng|"Although this was clearly Mihailović’s directive to one of his commanders in Serbia, the statement captured the quintessential Chetnik strategic line of thinking throughout occupied Yugoslavia. Given that ‘all trickeries’ were allowed, the Chetniks entered into collaboration with German and Italian occupation troops as well as their domestic quislings in Serbia, Montenegro and the ISC; Chetnik troops under a ‘double command’ (Axis nominal command and Mihailović’s hidden command) were hiding under a variety of labels: MVAC in the Italian areas, the SSG and even Pećanac’s troops in Serbia. As a result, Mihailović, in theory, had a significant force at his disposal nominally belonging to the Axis camp, but ready to join his core ‘illegal’ troops the moment a general uprising was proclaimed."}})</ref>}} [[Bojan Dimitrijević]], saradnik [[Institut za savremenu istoriju|Instituta za savremenu istoriju]] u [[Beograd]]u, u analizi odnosa kvislinških vlasti u Srbiji prema četničkom pokretu u jesen 1942, kada Nijemci razoružavaju legalizovane Mihailovićeve i Pećančeve odrede, iznosi sljedeći zaključak: {{izdvojeni citat|Odnos JVuO s aparatom Vlade generala Nedića, pre svega sa snagama SDS i SGS, bio je kompleksan u ovom periodu i delikatan za razumevanje. Mnogi od Nedićevih pripadnika ovih delova bili su patrioti koji su pružali značajnu pomoć Mihailovićevoj organizaciji. Ove pristalice ravnogorske borbe činile su sve što je u njihovoj moći da pomognu JVuO.<ref>Бојан Б. Димитријевић, Војска Недићеве Србије 1941-1945, Институт за савремену историју, Београд, 2011, стр. 405.</ref>}} U doktorskoj disertaciji “Partizanski pokret u Srbiji 1941—1944“, srpskog istoričara mlađe generacije [[Nemanje Ž. Devića]], tvrdi se da [[Legalizacija četnika u Srbiji|legalizacija četnikâ]] kod Vlade nacionalnog spasa nije došla kao plod Mihailovićeve naredbe „već stihijski i u skladu sa shvatanjima stanja na terenu od strane pojedinih komandanata“, te da je „većina Mihailovićevih bližih saradnika i komandanata iz 1941. ostala (je) u ilegali“.<ref>Немања Девић, Партизански покрет у Србији: 1941–1944. Докторска дисертација, Универзитет у Београду, Филозофски факултет, 2019, стр. 280–281.</ref> Ipak, Dević ne poriče da je postojala sustavna kolaboracija pripadnika Mihailovićeve organizacije sa Nedićevim strukturama, često i na osnovi staleške solidarnosti među oficirima vojske, žandarmerije ili tajne službe prve Jugoslavije, a koji će po okupaciji otići u JVuO ili kvislinški tabor: {{izdvojeni citat|Tako dolazi i do procesa tzv. legalizacije, odnosno ulaska dela Mihailovićevih snaga u sastav oružanih snaga vlade generala Nedića... Za kontakt sa prvim Nedićevim snagama i ovog puta je poslužio [[Milan Kalabić]]; potom su se spone uspostavljale često i na ličnoj osnovi i kroz predratna poznanstva kolega i klasnih drugova... Oni koji su prišli Nediću, ušli su u već postojeće Pećančeve odrede, ili [su] raspoređeni u novu kategoriju ''nezavisnih četničkih odreda''. Nediću je ovaj proces dobro došao iz više razloga, ali najviše zbog priliva ljudstva koje je uključio u svoje planove i, prvenstveno, u borbu protiv partizana. Mihailović je, opet, korist ostvario time što je dobio svoje ljude duboko infiltrirane u okupacioni sistem, sa alibijem pred Nemcima, a koji će mu u narednom periodu biti od nemerljive vrednosti za dostavljanje oružja, municije, podataka... Međutim, kad se pojedini Mihailovićevi oficiri, pogotovo u zapadnoj Srbiji, budu uneli u ulogu Pećančevih i Nedićevih komandanata, ogreznuvši u kolaboraciju ili u vršenje zločina nad partizanima, čak ih i, zarobljene, predajući Nemcima – pa se 1943. vratiti u strukturu JVuO – to će stvoriti ogromne poteškoće ravnogorskoj organizaciji, jer se imidž kompromitovanih nije dao lako ispraviti. Jednom viđeni u društvu Nemaca, takvi oficiri bili su u narodu, čak i među ravnogorcima koji su 1941–1943. ostali u šumi, zauvek obeleženi kao sumnjivi i nepoželjni.}} U završnom poglavlju monografije o ratnom putu komandanta Prvog ravnogorskog korpusa [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]], srpski istoričar dr Miloš Timotijević promatra odnos Milana Nedića i Dragoljuba Mihailovića kroz prizmu četničke kolaboracije sa okupatorima, za koju tvrdi da je isprva bila taktička, ali da je vremenom poprimila strateški karakter: {{izdvojeni citat|Slabost pokreta generala Mihailovića uslovila je taktičku saradnju sa svim protivnicima partizana, a u Srbiji i sa Nemcima. Prećutna legalizacija ravnogoraca kod vlade Milana Nedića omogućila je njihov biološki opstanak i uništavanje partizana 1942, a kontakti pojedinih komandanata sa okupatorom nisu bili samo vojne, već i obaveštajne prirode. Ti odnosi bili su duboki, razgranati, dugotrajni. Takva saradnja sa okupatorom nije bila incident i prolazna pojava, već opredeljenje da se uz pomoć Nemaca suzbije ili potpuno uništi suparnički partizanski pokret i spremno dočeka iskrcavanje zapadnih saveznika. Taktička saradnja na mnogim područjima prerasla je u strateško delovanje na samom terenu s ciljem progona komunista, što se najčešće pretvaralo u kažnjavanje njihovih simpatizera i porodica. Posledice takvog delovanja JVuO bile su katastrofalne po samu organizaciju generala Mihailovića, a na isti način narod je osuđivao preventivna ubistva partizana. I dalje ostaje otvoreno pitanje da li je to dovoljno da se ravnogorcima odrekne antifašistički karakter. [...] Milan Nedić i Dimitrije Ljotić optuživani su za otvorenu saradnju sa okupatorom i nacionalnu izdaju. Tek pod pritiskom partizana došlo je do saradnje u okviru „nacionalnog fronta“, pred sam kraj nemačke okupacije Srbije, nevoljno, nedosledno, i uz insistiranje na potpunoj kontroli ravnogoraca u sklopu zalaganja za vezivanje sa zapadnim saveznicima.<ref>Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449, 451.</ref>}} U disertaciji “Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941—1944)“ odbranjenoj 2019. godine na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu|Filozofskom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu]], dr [[Rade Ristanović]], naučni saradnik Instituta za savremenu istoriju u Beogradu, piše da se saradnja četnika Draže Mihailovića sa Srpskom državnom stražom odvijala tokom čitavog perioda okupacije: {{izdvojeni citat|Srpska državna straža predstavljala je svojevrsnu čekaonicu, magacin i obaveštajni kanal za Ravnogorski pokret otpora tokom celokupnog perioda okupacije.<ref name="Rade Ristanović 1944">Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 549.</ref>}} Dr [[Nebojša Stambolija]] tvrdi u svojoj disertaciji “Srpska državna straža 1942—1944.“ da je dinamiku odnosa ravnogorskih četnika i Nedićevih struktura diktirala „suprotnost javnog i tajnog delovanja“: {{izdvojeni citat|Odnos monarhističkog pokreta otpora pod vođstvom Draže Mihailovića i pripadnika Nedićevog aparata vlasti je tokom okupacije odlikovala suprotnost javnog i tajnog delovanja. Javno, organi kolaboracionističke vlade gotovo u jednaku ravan stavljaju „komuniste“ i „dražinovce“, čak ponekad ističući kao veću opasnost pokret Draže Mihailovića. Sa druge strane, tajno, veliki broj visokih predstavnika kolaboracionističkog aparata pomažu ravnogorski pokret na razne načine (obaveštajno, finansijski, materijalno, naoružanjem). Logistika za izvođenje ove „tajne“ saradnje bili su ljudi na terenu, pripadnici vladinih oružanih odreda, legalizovani četnici, žandarmerija, a nakon marta 1942. tu ulogu preuzimaju pripadnici Srpske državne straže. [...] Reorganizacija sistema bezbednosti stvaranjem Srpske državne straže bila je signal za Mihailovićeve ljude da kontaktom sa kolegama oficirima koji su ušli u sastav straže pokušaju da se infiltriraju kako bi došli do naoružanja i informacija ili, kasnije kada prilike budu povoljnije, stave te odrede pod svoju kontrolu. [...] Jedan od presudnih razloga velikog uticaja [Mihailovićevih četnikâ na SDS — prim.] bilo je i veliko prisustvo bivših ravnogoraca u oružanim odredima „srpske vlade“, a potom i u SDS, kao posledica njihove legalizacije nakon nemačke ofanzive krajem 1941. i uništenja ustaničke teritorije u zapadnoj Srbiji.<ref name="Nebojša Stambolija 1944">Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 306–307.</ref>}} == Literatura == * {{cite book | last = Tomasevich | first = Jozo | authorlink = Jozo Tomasevich | year = 1975 | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks | publisher = Stanford University Press | location = Stanford | isbn = 978-0-8047-0857-9 | url = http://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ&printsec=frontcover | ref = harv }} * {{cite book | last = Tomasevich | first = Jozo | year = 2001 | title = War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration | publisher = Stanford University Press | location = Stanford | isbn = 978-0-8047-3615-2 | url = http://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC&printsec=frontcover | ref = harv }} * {{cite book|ref=harv|last=Живковић|first=Милутин Д.|title=Санџак 1941–1943|url=|year=2017|publisher=Филозофски Факултет, Универзитет у Београду|isbn=}} == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Nedićeva Srbija]] * [[Ustanak u Srbiji 1941.]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] * [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] * [[Legalizacija četnika u Srbiji]] == References == <references /> {{Kolaboracija u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Ustanak u Srbiji (1941.)]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] [[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] [[Kategorija:Odnosi između učesnika u Drugom svetskom ratu u Jugoslaviji]] 3c2znn79aa6nzbeuxtc1qfjigwm7t8g Derviš i smrt 0 182750 42683435 42486071 2026-09-05T19:42:34Z Rotondus 40210 /* Vanjske veze */ Šablon 42683435 wikitext text/x-wiki {{for|istoimeni igrani film|Derviš i smrt (film)}}{{Infokutija knjiga|!=*|naslov=Derviš i smrt|slika=[[Datoteka:Derviš i smrt.jpg|220px]]|autor=[[Meša Selimović]]|zemlja={{flagicon|SFRJ}} [[SFR Jugoslavija]]|jezik=[[srpskohrvatski]]|izdavač=Svjetlost, [[Sarajevo]]|žanr=[[roman]]|datum_izdanja=1966.|slijedi=[[Tvrđava (roman)|''Tvrđava'']]|opis_slike=korice prvog izdanja knjige}} '''''Derviš i smrt''''' je najuspešniji roman jugoslovenskog pisca [[Meša Selimović|Meše Selimovića]], objavljen 1966. godine.<ref>{{cite web|url=http://www.publishersweekly.com/978-0-8101-1297-1|title=Death and the Dervish|publisher=Publishers Weekly|date=|accessdate=29 March 2015|language=en}}</ref> Delo je žanrovski okarakterisano kao poetsko-psihološki i refleksivno-filozofski roman. == Radnja == [[Ahmed Nurudin]] je poštovani [[derviš]] u islamskom manastiru u Bosni tokom 18. veka. On počinje priču kao zapis o sebi, iz želje da ostavi nešto za sobom. Piše o svom bratu, Harunu, koji je zatvoren u tvrđavi. Nurudin odlazi kod [[Kadija|kadije]] s nadom da će razgovarati o svom bratu, ali pričaju o kadijinom bratu Hasanu. [[Jurjevo|Đurđevdan]] je i svi slave praznik sem Nurudina. Jedno veče dolazi begunac od vlasti, Ishak. Derviš ga krije i poistovećuje ga sa svojim bratom. Derviš priča Mula Jusufu o beguncu, ali kada Jusuf pozove policiju, vide da je Ishak već pobegao. Dolazi Ahmedov i Harunov otac kako bi posetio sina u zatvoru. Kasnije Ahmed sreće Hasana i priča mu zbog čega je njegov brat zatvoren. Harun je radio kao pisar i došao je do dokumenata u kojima je saznao previše, zbog čega je uhapšen. Hasan predlaže Nurudinu da odu do tvrđave i pomognu Hasanu da pobegne, ali derviš odbija jer veruje u pravdu i misli da će ga vlast osloboditi. Dok se Nurudin šeta sretne čoveka koji mu je zapreti da prestane da pokušava da oslobodi brata. Vraća se u [[Tekija|tekiju]] i od Hafiz Muhameda saznaje da su Haruna ubili u zatvoru pre tri dana. Nurudin pada u očaj i odaje počast bratu posle molitve u [[Džamija|džamiji]]. Dok se šeta, napadaju ga četiri muškarca i odvode ga u zatvor. Zatočen je deset dana. On tamo počinje da ludi, pričinjava mu se Ishak sa kojim misli da priča. Nakon desetog dana biva pušten iz zatvora. Na početku drugog dela romana Nurudin priča kako je upoznao Mulu Jusufa. Jusufova majka je bila prostitutka i, dok je Ahmed bio u vojsci, ubili su je vojnici zbog njenih odnosa sa neprijateljskim vojnikom. On se sažalio na malog Jusufa i poveo ga sa sobom u tekiju. Razgovara sa Hasanom i Hafizom Muhamedom o Jusufu. Muhamed mu govori da je viđao Mula Jusufa oko kadijine kuće. Derviš shvata da je upravo Jusuf izdao Haruna i da je zbog njega on završio u zatvoru. Mula Jusuf se kaje i traži oproštaj, a potom pokuša i da izvrši samoubistvo. Derviš odlazi u tvrđavu i nosi zatvorenicima hranu. Dozvoljeno mu je da sahrani brata. Nurudin piše dosta o Hasanu i njegovom životu, kako se školovao i nesrećno zaljubio u udatu ženu. Dešava se revolucija i prethodni kadija biva ubijen. Ahmed postaje novi kadija. Primoran je da naredi Hasanovo hapšenje, ali Hasan beži i svi misle da je Nurudin imao veze sa tim. Na kraju romana on sreće jednog momka i shvata da je njegova majka bila njegova prva ljubav. Njeni roditelji im nisu dozvolili da se uzmu. Nurudin je upravo zbog te nesrećno završene ljubavi postao derviš. == O delu == Roman je pisan u razdoblju od četiri godine (1962-1966) u piščevom poodmaklom dobu. Inspirisan je tragičnom smrću njegovog starijeg brata [[Šefkija Selimović|Šefkije Selimovića]].<ref>{{Cite web|title=Zašto je streljan Šefkija|url=http://www.vesti-online.com/Stampano-izdanje/24-11-2010/Feljton/98911/Zasto-je-streljan-Sefkija-/print|access-date=2012-09-17|archivedate=2016-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305105841/http://www.vesti-online.com/Stampano-izdanje/24-11-2010/Feljton/98911/Zasto-je-streljan-Sefkija-/print|deadurl=yes}}</ref> Objavljen je 1966. godine od strane izdavačke kuće Svjetlost iz [[Sarajevo|Sarajeva]]<ref>{{Cite web|title=Meša Selimović: Derviš i smrt - 1|url=https://www.borut.com/library/texts/selimovic/dervis/index.htm|website=www.borut.com|access-date=2024-06-06}}</ref> i doživeo je veliki uspeh u okvirima čitalačke javnosti tadašnje [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]]. Roman je Selimoviću doneo mnogobrojne najviše jugoslavenske nagrade, između ostalih Njegoševu, Goranovu i [[NIN-ova nagrada|NIN-ovu nagradu]].<ref>{{Cite web|title=KAKO JE NASTAO “DERVIŠ I SMRT”: Mešina priča o ljubavi, tragediji čoveka i njegovoj dogmi|url=https://www.novosti.rs/drustvo/feljton/905910/kako-nastao-dervis-smrt-mesina-prica-ljubavi-tragediji-coveka-njegovoj-dogmi|website=NOVOSTI|access-date=2024-06-06|language=}}</ref> Kasnije je Selimović izdao svojevrsni produžetak ovog dela u obliku romana [[Tvrđava (roman)|''Tvrđava'']] ([[1970]]). Prema rezimeu na koricama 2. izdanja [[Zgrada BIGZ-a|BIGZ]]-a ([[Beograd]], 1986):{{Citat|tekst=Klasičan sklad Selimovićevog pripovjedanja, prateći u nečemu Andrićev nenadmašni uzor, obogaćen izuzetnim filosofskim i lirskim sjenčenjima, u kojima duhovna drama šejha Nurudina zvuči u složenom akordu: prisutni su i andrićevski motivi bosanske kasabe i njenih šarolikih prizora i surovih naravi, ali i posebna orijentalna poezija i duhovnost. Povrh svega, tragedija Selimovićevog derviša, suočenog sa zamkama postojanja i sa neminovnošću propasti ljudskih vrijednosti, uzdignuta je do univerzalne slike ljudske sudbine u žrvnju nečovječne historije i totalitarne ideologije. Selimović je tako odista dao jednu od najuzbudljivijih knjiga naše epohe, pritom, knjigu „za sva vremena“.}} == Kritike romana == Miloš I. Bandić ([[Politika (novine)|Politika]]): {{Citat|tekst=Najstarija stategija romana, pričanje u prvom licu – pokazala se u Selimovićevom slučaju kao najefikasnija. Primenivši tu tehniku i u Tišinama, Selimović ju je sad, u romanu Derviš i smrt, iskoristio maksimalno i gotovo virtuozno. Njegov protagonista je intelektualac, hroničar, pisac, budan, receptivan duh koji, pričajući roman istovremeno priča i komentariše njegov nastanak, svrhu, razvoj, tako da je Derviš i smrt povest o jednom čoveku, o ljudskoj sudbini, i, takođe, priča o romanu, autokritika i svest koju delo poseduje samo o sebi. Roman je oduvek bio predmet romana. Pričajući o sebi i o svetu oko sebe glavni junak se višestruko otkriva: kao samosvesna ličnost u fenomenološkom smislu, kao subjekt čiste instropekcije; ukazuje se zatim kao nosilac tzv. tačke gledišta, kao svest i savest onoga što se zbiva; i vidimo ga najzad kao delatnog čoveka, u procesu promene iz refleksivne u aktivnu i afektivnu, tragičnu ličnost. Selimovićev derviš Ahmed je velika ljudska i pesnička kreacija.<ref>{{Cite web|title=Meša Selimović - "Derviš i smrt"|url=https://www.nin.rs/nin-ova-nagrada/iz-arhive/41371/mesa-selimovic-dervis-i-smrt|website=Nin online|access-date=2024-06-06|language=|last=NIN}}</ref>}} Vuk Krnjević ([[Borba (novine)|Borba]]): {{Citat|tekst=Glavni junak ovoga romana, Ahmed Nurudin, šejh tekije mevlevijskog reda, biva pomjeren iz svoje spokojne, religijske izdvojenosti iz svakodnevnice svijeta u trenutku kada saznaje da mu je brat uhapšen. Od toga trenutka odmotava se za njega klupko mnogih iskušenja koje će ga ne samo izbaciti iz njegova duhovnoga prepuštanja religiji nego će ga dovesti do niza akcija koje imaju karakter političke borbe za vlast i moć. Na taj način, roman Derviš i smrt pokazuje razvoj i sudbinu jednoga čovjeka koji iz najintimnijih potreba dolazi u situaciju da, napuštajući jedan način mišljenja i osjećanja za koje se godinama spremao, napuštajući samoću i ulazeći u igru svijeta, puštajući samoću i ulazeći u igru svijeta, ljudske zajednice, kasabe, postaje čovjekom od akcije, od životne, iskustvene mudrosti.<ref>{{Cite web|title=Meša Selimović - "Derviš i smrt"|url=https://www.nin.rs/nin-ova-nagrada/iz-arhive/41371/mesa-selimovic-dervis-i-smrt|website=Nin online|access-date=2024-06-06|language=|last=NIN}}</ref>}} == Ekranizacije == Roman je doživeo ekranizaciju 1972. godine, u režiji [[Sava Mrmak|Save Mrmaka]] i sa [[Zoran Radmilović|Zoranom Radmilovićem]] u glavnoj ulozi, u obliku [[Derviš i smrt (TV drama)|istoimene]] [[TV drama|TV drame]].<ref>{{Citation|title=Derviš i smrt - IMDb|url=https://www.imdb.com/title/tt0427141/|access-date=|type=|first=|last=|first2=|last2=|others=}}</ref> Godine 1974. snimljen je i film ''[[Derviš i smrt (film)|Derviš i smrt]]'' u režiji [[Zdravko Velimirović|Zdravka Velimirovića]], sa [[Voja Mirić|Vojom Mirićem]] u glavnoj, i [[Velimir Bata Živojinović|Batom Živojinovićem]], [[Boris Dvornik|Borisom Dvornikom]], [[Pavle Vuisić|Pavlom Vuisićem]], [[Abdurrahman Šaljo|Abdurrahmanom Šaljom]], [[Faruk Begolli|Farukom Begollijem]] i drugima u sporednim ulogama.<ref>{{Cite web|title=Pola veka filma „Derviš i smrt”|url=https://www.politika.rs/sr/clanak/601819/Pola-veka-filma-Dervis-i-smrt|website=Politika Online|access-date=2024-06-05|first=Marina|last=Vulićević}}</ref> == Izvori == {{Izvori}} == Vanjske veze == * Esad Duraković, "[http://aduproduction.info/produkcija/pozoriste/poeti%C4%8Dke-i-stilske-funkcije-mota/epigrafa-u-romanu-dervis-i-smrt-mese-selimovi%C4%87a.html?print=1&tmpl=component Poetičke i stilske funkcije mota/epigrafa u romanu Derviš i smrt Meše Selimovića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114132704/http://aduproduction.info/produkcija/pozoriste/poeti%C4%8Dke-i-stilske-funkcije-mota/epigrafa-u-romanu-dervis-i-smrt-mese-selimovi%C4%87a.html?print=1&tmpl=component |date=2011-11-14 }}", ''ADUproduction'', februar 2010. * Nihad Agić, "[http://www.openbook.ba/izraz/no13/13_nihad_agic.htm O modelima perspektiviranja u romanu Derviš i smrt Meše Selimovića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110223729/http://www.openbook.ba/izraz/no13/13_nihad_agic.htm |date=2011-11-10 }}", ''Novi izraz: Časopis za književnu i umjetničku kritiku'', br 13 (2000). * Atifa Šaljić, "[http://www.bicent.com/kultura/motiv-pehlivanstva-u-romanu-dervis-i-smrt-mehmeda-mese-selimovica Motiv pehlivanstva u romanu Derviš i smrt Mehmeda Meše Selimovića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110140427/http://www.bicent.com/kultura/motiv-pehlivanstva-u-romanu-dervis-i-smrt-mehmeda-mese-selimovica |date=2011-11-10 }}", ''Bicent'', 13-05-2010. * Nadija Rebronja, "[http://np-rs.academia.edu/NadijaRebronja/Books/822326/Dervis_ili_covek_zivot_i_smrt._Religijski_podtekst_romana_Dervis_i_smrt_Mese_Selimovica Derviš ili čovek, život i smrt. Religijski podtekst romana Derviš i smrt Meše Selimovića]", Službeni glasnik, Beograd, 2010. * Branka Tarbuk-Topić, "[http://www.skolarac.net/index.php?option=com_k2&view=item&id=499:tematsko-motivski-kompleks-u-romanu-dervi%C5%A1-i-smrt-me%C5%A1e-selimovi%C4%87a&Itemid=221 Tematsko-motivski kompleks u romanu "Derviš i smrt" Meše Selimovića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616080354/http://skolarac.net/index.php?option=com_k2&view=item&id=499:tematsko-motivski-kompleks-u-romanu-dervi%C5%A1-i-smrt-me%C5%A1e-selimovi%C4%87a&Itemid=221 |date=2012-06-16 }}", Beograd, 2000 * Enver Kazaz, "[http://www.scribd.com/doc/91707117/Godi%C5%A1njak-Preporod-2010 Sjećanja kao dokumentarni okvir političke parabole u "Dervišu i smrti" i "Tvrđavi" Meše Selimovića]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", Preporod, 2010 {{Dobitnici NIN-ove nagrade}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bosanskohercegovačka književnost]] [[Kategorija:Jugoslavenska književnost]] [[Kategorija:Romani 1966.]] [[Kategorija:Meša Selimović]] [[Kategorija:Historijske knjige]] nwr1yn9k5c7vpteuul57phfqzdkx1m8 Čukotsko poluostrvo 0 189349 42683457 40912781 2026-09-05T23:30:29Z SrpskiAnonimac 101643 42683457 wikitext text/x-wiki {{coor title dm|66|00|N|169|00|W|| SG Š| ZGD}} [[Datoteka:Bering Strait.jpeg|mini|250px|desno|Beringov moreuz. Čukotsko poluostrvo se nalazi na levoj]] '''Čukotsko poluostrvo''' je [[poluostrvo]] u [[Rusija|Rusiji]]. Nalazi se u severoistočnoj [[Azija|Aziji]] između [[Čukotsko more|Čukotskog]] i [[Beringovo more|Beringovog mora]] odvojeno od [[Severna Amerika|Severne Amerike]] [[Beringov moreuz|Beringovim morezuom]]. Njegova najistočnija tačka je [[rt Dežnjev]], ujedno je i najistočnija tačka Azije. U reljefu poluostrva prevladavaju kupolasta uzvišenja. Najviši vrh je Inimngej 1250 m. Znatna su nalazišta ruda [[kalaj]]a i [[volfram]]a, a ima i zlatonosnih ruda. Najvećim delom je pod [[tundra|tundrom]]. Stanovnici su [[Čukči]] i [[Eskimi]]. Bave se lovom i ribolovom. Najveća naselja su [[Proviđenje]] na Beringovom moru i [[Uzlen]] na Čukotskom moru. Po njemu je ime dobio [[Čukotski autonomni okrug]], također poznat kao Čukotka. {{Commonscat|Chukotka}} {{klica-geografija}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Poluotoci u Rusiji]] [[Kategorija:Poluotoci Arktičkog oceana]] [[Kategorija:Poluotoci Tihog oceana]] [[Kategorija:Čukotski autonomni okrug]] l6o6r4e71nyp4x5jn5kflopfqurz94n Trehaloza 0 215783 42683469 42424131 2026-09-06T02:04:06Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683469 wikitext text/x-wiki {{chembox-lat | Verifiedfields = | verifiedrevid = 477174498 | ImageFile_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageFile = Trehalose.svg | ImageSize = | ImageFile1 = Trehalose-from-xtal-2008-CM-3D-balls.png | ImageFile2 = Trehalose-from-xtal-2008-CM-3D-SF.png | OtherNames = α,α‐Trehaloza; α-<small>D</small>-glukopiranozil-(1→1)-α-<small>D</small>-glukopiranozid | IUPACName = (2''R'',3''S'',4''S'',5''R'',6''R'')-2-(hidroksimetil)-6-[(2''R'',3''R'',4''S'',5''S'',6''R'')-3,4, 5-trihidroksi-6-(hidroksimetil)oksan-2-il]oksioksn-3,4,5-triol | IUPACName_hidden=yes | Section1 = {{Chembox Identifiers-lat | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 7149 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 1236395 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = B8WCK70T7I | InChI = 1/C12H22O11/c13-1-3-5(15)7(17)9(19)11(21-3)23-12-10(20)8(18)6(16)4(2-14)22-12/h3-20H,1-2H2/t3-,4-,5-,6-,7+,8+,9-,10-,11-,12-/m1/s1 | InChIKey = HDTRYLNUVZCQOY-LIZSDCNHBN | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 16551 | SMILES = C([C@@H]1[C@H]([C@@H]([C@H]([C@H](O1)O[C@@H]2[C@@H]([C@H]([C@@H]([C@H](O2)CO)O)O)O)O)O)O)O | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C12H22O11/c13-1-3-5(15)7(17)9(19)11(21-3)23-12-10(20)8(18)6(16)4(2-14)22-12/h3-20H,1-2H2/t3-,4-,5-,6-,7+,8+,9-,10-,11-,12-/m1/s1 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | Beilstein = | Gmelin = | 3DMet = | StdInChIKey = HDTRYLNUVZCQOY-LIZSDCNHSA-N | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNo =99-20-7 | CASOther = (anhidrid) <br />[6138-23-4] (dihidrat) | PubChem = 7427 | RTECS = }} | Section2 = {{Chembox Properties-lat | Formula = C<sub>12</sub>H<sub>22</sub>O<sub>11</sub> (anhidrid) | MolarMass= 342,296 g/mol (anhidrat)<br />378,33 g/mol (dihidrat) | Appearance = Beli [[Rombična kristalna sistema|ortorombni]] kristali | Density = 1,58 g/cm<sup>3</sup> na 24&nbsp;°C | MeltingPt = 203&nbsp;°C (anhidrat)<br />97&nbsp;°C (dihidrat) | Melting_notes = | BoilingPt = | Boiling_notes = | Solubility = 68,9 g po 100 g rastvora na 20&nbsp;°C<ref>{{Cite journal|url=http://www.iupac.org/publications/pac/2002/pdf/7407x1263.pdf |journal= Pure Appl. Chem. |volume=74|issue=7|pages=1263–1269|year=2002|doi=10.1351/pac200274071263|title=Novel functions and applications of trehalose|last1=Higashiyama|first1=Takanobu}}</ref> | SolubleOther = rastvorna u [[etanol]]u, nerastvorna u [[dietil etar|dietil etru]] i [[benzen]]u<ref name="hand"> {{Cite book | last = Lide | first = David R. | author-link = | last2 = | first2 = | author2-link = | publication-date = | date = | year = 1998 | title = Handbook of Chemistry and Physics | edition = 87 | volume = | series = | publication-place = Boca Raton, FL | place = | publisher = CRC Press | id = | isbn = 0-8493-0594-2 | doi = | oclc = | pages = [https://archive.org/details/isbn_9780849305948/page/3 3]–534 | url = https://archive.org/details/isbn_9780849305948 | accessdate = | postscript = <!--None--> }}</ref> | Solvent = | pKa = | pKb = }} | Section3 = {{Chembox Structure-lat | CrystalStruct = | Coordination = | MolShape = }} | Section4 = {{Chembox Thermochemistry-lat | DeltaHf = | DeltaHc = | Entropy = | HeatCapacity = }} | Section5 = {{Chembox Pharmacology-lat | AdminRoutes = | Bioavail = | Metabolism = | HalfLife = | ProteinBound = | Excretion = | Legal_status = | Legal_US = | Legal_UK = | Legal_AU = | Legal_CA = | PregCat = | PregCat_AU = | PregCat_US = }} | Section6 = {{Chembox Explosive-lat | ShockSens = | FrictionSens = | ExplosiveV = | REFactor = }} | Section7 = {{Chembox Hazards-lat | ExternalMSDS = | EUClass = | EUIndex = | MainHazards = | NFPA-H = | NFPA-F = | NFPA-R = | NFPA-O = | RPhrases = | SPhrases = | RSPhrases = | FlashPt = | Autoignition = | ExploLimits = | PEL = }} | Section8 = {{Chembox Related-lat | OtherAnions = | OtherCations = | OtherFunctn = | Function = | OtherCpds = }} }} '''Trehaloza''' (''mikoza'', ''tremaloza'') je prirodni alfa vezani [[disaharid]] formiran putem α,α-1,1-glukozidne veze između dve α-[[glukoza|glukozne]] jedinice. H.A.L. Vigers je otkrio trehalozu [[1832]] u [[ergot]]u raži.<ref>{{cite journal | author= Wiggers, H. A. L.| title=Untersuchung über das Mutterkorn, Secale cornutum | journal=Annalen der Pharmacie | volume=1 | issue=2 | year=1832 | pages=129–182 | doi=10.1002/jlac.18320010202}}</ref> [[Marcelin Bertelot]] ju je izolovao [[1859]]. iz [[trehala manna]], supstance koju formiraju insekti iz porodice [[Curculionoidea]], i imenovao je trehaloza.<ref>{{cite journal|pmid= 20027793|year= 2009|last1= Tillequin|first1= F|title= Trehala, a meeting point between zoology, botany, chemistry, and biochemistry|volume= 57|issue= 362|pages= 163–72|journal= Revue d'histoire de la pharmacie}}</ref> Ovaj šećer mogu da sintetišu bakterije,<ref>{{Cite journal|last=Streeter|first= J. G.|year= 1985|title=Accumulation of α,α-trehalose by Rhizobium bacteria and bacteroids|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-bacteriology_1985-10_164_1/page/78|journal= J. Bacteriol.|volume= 164|pages=78–84|pmid=4044531|issue=1|pmc=214213}}</ref> plesni, biljke i beskičmenjaci. Ona je jedan od činilaca [[kriptobioza|anhidrobioze]] – sposobnosti [[biljka|biljaka]] i [[životinje|životinja]] da podnesu duže periode [[desikacija|desikacije]]. Ona ima visoku sposobnost retenzije vode, te se koristi u hrani i kozmetici. Smatra se da ovaj šećer formira gel kao [[ćelija|ćelijski]] [[dehidrat]] koji sprečava oštećenja ćelijskih [[organela]]. Ponovna hidratacija zatim omogućava obnavljanje normalne ćelijske aktivnosti. Trehaloza je isto tako [[antioksidans]]. Ekstrakcija trehaloze je ranije bila komplikovan i skup proces. Nedavno je kompanija Hajajibara (Okajama, Japan) razvila ekonomičnu tehnologiju ekstrakcije iz [[škrob|skroba]].<ref>{{cite news | last = Cargill, Incorporated | title = Cargill, Hayashibara to Introduce Trehalose Sweetener to the Americas | publisher = PR Newswire | date = 30 May 2011 | url = http://www.prnewswire.com/news-releases/cargill-hayashibara-to-introduce-trehalose-sweetener-to-the-americas-73349167.html | accessdate = 2011-07-31 }}</ref> Trehaloza ima širok spektrar primena. == Reference == {{Reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.benbest.com/cryonics/vitrify.html#sugars Cryopreservation with Sugars] * [http://www.iupac.org/publications/pac/2002/pdf/7407x1263.pdf Novel functions and applications of trehalose] * [http://www.freepatentsonline.com/5484714.html Tremalose] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120927022050/http://www.freepatentsonline.com/5484714.html |date=2012-09-27 }} {{-}} {{Ugljeni hidrati}} [[Kategorija:Disaharidi]] 9sjm165w0y4az6s9oghb3yxdkwp3q68 The God Delusion 0 216017 42683449 42674678 2026-09-05T21:14:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683449 wikitext text/x-wiki :''Za dokumentarni film vidi [[Korijen svega zla?]]'' {{Infokutija knjiga | autor = [[Richard Dawkins]] | naslov = ''The God Delusion'' | zemlja = {{flagcountry|GBR}} | jezik = engleski | tema = [[kritika religije]] | žanr = nauka, filozofija | izdavač = [[Bantam Books]] | datum_izd = 2. oktobar 2006 | medij_tip = tvrdi, meki uvez, [[Audio knjigfa]], [[E-knjiga]] at [http://books.google.com/books?id=yq1xDpicghkC Google Books] | isbn = 0-618-68000-4 | dewey = 211/.8 22 | congress = BL2775.3 .D39 2006 | oclc = 68965666 | prethodi = [[The Ancestor's Tale]] | slijedi = [[The Greatest Show on Earth: The Evidence for Evolution]] | slika = [[Datoteka:God delusion.JPG|150px]] }} [[File:-Dawkins at UT Austin 2 crop.jpg|thumb|[[Richard Dawkins]]]] '''''The God Delusion''''' ({{jez-sh|Deluzija o Bogu}})<ref>Napomena: Naslov djela dostupnog u knjižarama pogrešno je prevedeno kao ''Iluzija o Bogu'' jer iluzija označava tek "pogrešnu percepciju stvarnog izvanjskog podražaja, varku u opažanju", "pričin, privid", dok deluzija označava "bolesno umišljanje odn. vjerovanje koje se opire svim protuargumentima", "sumanutost".</ref> jest najprodavanija<ref>{{cite journal|last=Orr|first=H. Allen|authorlink= |date= 2007-01-11|title=A Mission to Convert|journal=[[New York Review of Books]]|location=New York|volume=54|issue=1|url=http://www.nybooks.com/articles/19775}}</ref> nefikcijska knjiga iz 2006. godine engleskog biologa [[Richard Dawkins|Richarda Dawkinsa]], redovitog profesora na [[Novi kolegij u Oxfordu|Novom kolegiju u Oxfordu]]<ref>{{cite web |url=http://www.edge.org/3rd_culture/bios/dawkins.html |title=The Third Culture: Richard Dawkins |accessdate=8. ožujka 2008 |publisher=Edge.org}}</ref><ref>{{cite book|last=Staff|title=Who's Who|publisher=[[A & C Black]]|location=London|year=2008.|chapter=(Clinton) Richard Dawkins|accessdate=29. srpnja 2008.}}</ref> i bivšeg pročelnika Katedre [[Charles Simonyi|Charlesa Simonyija]] za javno razumijevanje znanosti na Sveučilištu u Oxfordu. U ''Deluziji o Bogu'' Dawkins tvrdi da [[Bog|nadnaravni tvorac]] gotovo sigurno ne postoji i da vjerovanje u [[osoban bog|osobna boga]] kvalificira kao [[deluzija|deluziju]], koju definira kao perzistentno lažno uvjerenje koje se drži unatoč predočenju snažna kontradiktorna [[dokaz]]a. On simpatizira tvrdnju [[Robert Pirsig|Roberta Pirsiga]] u ''[[Lila: Uvid u moral|Lili]]'' da "kada jedna osoba pati od deluzije, to se naziva ludošću. Kada mnogo ljudi pati od deluzije, to se zove religijom."<ref name="preface">{{cite book |last=Dawkins |first=Richard |title=The God Delusion |url=https://archive.org/details/goddelusion00dawk |publisher=Houghton Mifflin |location=Boston |year=2006. |isbn=0-618-68000-4 |oclc= | authorlink = Richard Dawkins |page=[https://archive.org/details/goddelusion00dawk/page/406 406]}}; [https://web.archive.org/web/20061202170446/http://www.randomhouse.com.au/Downloads/News/GodDelusion_extract_revised.pdf on-line]</ref> Do siječnja 2010. godine engleska je inačica ''Deluzije o Bogu'' prodana u preko 2 milijuna kopija.<ref>{{cite web |url=http://richarddawkins.net/articles/5000#455619 |publisher=Richard Dawkins at RichardDawkins.net |title=The God Delusion – back on the Times extended list at No.24 |accessdate=6. veljače 2010 |date=27. siječnja 2010 |archive-date=2012-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720113043/http://richarddawkins.net/articles/5000#455619 |dead-url=yes }}</ref> Dosegla je 2. mjesto na popisu najprodavanijih knjiga na [[Amazon.com]]u u studenome 2006. godine.<ref>"Amazon.com book page – search for sales rank for current position". [[Amazon Standard Identification Number|ASIN]] [http://www.amazon.com/dp/0618680004 0618680004]</ref><ref>{{Cite news | title=Atheists top book charts by deconstructing God | author=Jamie Doward | work=The Observer | url=http://books.guardian.co.uk/news/articles/0,,1934353,00.html | date=29. listopada 2006. | accessdate=25. studenoga 2006. | location=London}}</ref> Početkom prosinca 2006. godine dosegla je 4. mjesto na popisu [[popis najprodavanijih knjiga New York Timesa|najprodavanijih nefikcijskih tvrdouvezanih knjiga ''New York Timesa'']] nakon devet tjedana provedenih na popisu.<ref>{{cite news | title=Hardcover Nonfiction – New York Times | url=http://www.nytimes.com/2006/12/03/books/bestseller/1203besthardnonfiction.html?_r=1&oref=slogin | accessdate=2. prosinca 2006. | work=The New York Times | date=3. prosinca 2006. | archivedate=2013-05-12 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130512223744/http://www.nytimes.com/2006/12/03/books/bestseller/1203besthardnonfiction.html?_r=1&oref=slogin | deadurl=yes }}</ref> Na popisu je ostala sljedeći 51 tjedan sve do 30. rujna 2007.<ref>{{cite web |title=''The God Delusion'' One-Year Countdown |url=http://richarddawkins.net/article,1599,The-God-Delusion-One-Year-Countdown,RichardDawkinsnet |work=RichardDawkins.net |accessdate=5. listopada 2007. |archivedate=2008-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828171533/http://richarddawkins.net/article,1599,The-God-Delusion-One-Year-Countdown,RichardDawkinsnet |deadurl=yes }}</ref> Njemačka inačica naslovljena ''Der Gotteswahn'' prodana je u preko 260 000 kopija do 28. siječnja 2010. godine.<ref>{{cite web |title=''The God Delusion'' One-Year Countdown |url=http://richarddawkins.net/articleComments,5000,The-God-Delusion---back-on-the-Times-extended-list-at-24,Richard-Dawkins,page1#455798,RichardDawkinsnet |work=RichardDawkins.net |accessdate=9. ožujka 2010. }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Knjiga je privukla komentare sa svih strana, a mnogo je knjiga napisano kao odgovor na nju. == Pozadina == Dawkins je u svojim prethodnim djelima o [[evolucija|evoluciji]] raspravljao protiv [[kreacionizam|kreacionističkih]] objašnjenja života. Tema ''[[Slijepi urar|Slijepog urara]]'', objavljenog 1986. godine, govori o tome da evolucija može objasniti prividan dizajn u prirodi. U ''Deluziji o Bogu'' on se fokusira izravno na širok raspon argumenata rabljenih za i protiv vjerovanja u egzistenciju boga (ili bogova). Dawkins opetovano identificira sebe kao ateista, dok također ističe da je, u jednom smislu, on i agnostik, iako "samo do one razine do koje sam agnostik u pogledu vila pri dnu vrta". Dawkins je dugo želio napisati knjigu u kojoj otvoreno [[kritika religije|kritizira religiju]], no njegov ga je izdavač odgovarao od toga. Do 2006. godine njegov se izdavač zagrijao za ideju. Dawkins ovu promjenu uma pripisuje "četirima [[George W. Bush|Bushevim]] godinama".<ref>{{cite web |first=Richard |last=Dawkins |authorlink=Richard Dawkins |title=Richard Dawkins explains his latest book |work=RichardDawkins.net |url=http://richarddawkins.net/mainPage.php?bodyPage=article_body.php&id=170 |accessdate=14. rujna 2007. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071013220047/http://richarddawkins.net/mainPage.php?bodyPage=article_body.php&id=170 |archivedate=2007-10-13 |deadurl=no }}</ref> Do tog je trenutka jedan broj pisaca uključujući [[Sam Harris|Sama Harrisa]] i [[Christopher Hitchens|Christophera Hitchensa]], koje je zajedno s Dawkinsom Robert Weitzel označio "Nesvetim Trojstvom", već bio napisao knjige koje otvoreno napadaju religiju.<ref>{{cite news |first=Robert |last=Weitzel |title=Hitchens, Dawkins, Harris: The Unholy Trinity... Thank God |work=Atlantic Free Press |url=http://www.atlanticfreepress.com/content/view/2112/1/ |accessdate=14. rujna 2007. |archive-date=2007-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070915142352/http://www.atlanticfreepress.com/content/view/2112/1/ |dead-url=yes }}</ref> Prema mrežnom mjestu [[Amazon.com|Amazon.co.uk]] knjiga je dovela do rasta od 50 % u njihovoj prodaji knjiga o religiji i duhovnosti (uključujući antireligijske knjige poput Hitchensova ''[[God Is Not Great|Bog nije velik: Kako religija truje sve]]'') i pada od 120 % u prodaji Biblije.<ref>{{cite news |first=David |last=Smith |title=Believe it or not: the sceptics beat God in bestseller battle |work=The Observer |url=http://books.guardian.co.uk/news/articles/0,,2147152,00.html |accessdate=5. listopada 2007. | location=London | date=12. kolovoza 2007.}}</ref> == Sinopsis == Dawkins posvećuje knjigu [[Douglas Adams|Douglasu Adamsu]] i citira ovog romanopisca: "Zar nije dovoljno smatrati da je vrt lijep bez potrebe da se vjeruje da se pri njegovu dnu također nalaze vile?" Knjiga sadrži deset poglavlja. Prvih nekoliko poglavlja govori o tome da Bog gotovo sigurno ne postoji dok se u ostatku raspravlja o religiji i moralu. Dawkins piše da ''Deluzija o Bogu'' sadrži četiri "osvješćujuće" poruke: # [[ateizam|Ateisti]] mogu biti sretni, uravnoteženi, moralni i intelektualno ispunjeni. # [[Prirodna selekcija]] i slične znanstvene teorije superiorne su "hipotezi o Bogu" – iluziji [[inteligentni dizajn|inteligentnog dizajna]] – u objašnjenju živog svijeta i kozmosa. # Djeca ne bi trebala biti obilježena religijom svojih roditelja. Pojmovi poput "katoličkog djeteta" ili "muslimanskog djeteta" trebali bi ljude činiti udvornima. # Ateisti bi trebali biti ponosni, ne apologetički, jer ateizam je dokaz zdrava, neovisna uma.<ref name="preface"/> === Hipoteza o Bogu === Na početku knjige Dawkins razlikuje ono što naziva "ajnštajnskom religijom" od nadnaravne religije, tvrdeći da potonju ne bi trebalo brkati s prethodnom. Einstein je napisao da je bio religiozan u tom smislu da je bio svjestan stvari izvan dohvata uma, "čija nas ljepota i sublimnost doseže tek neizravno i poput slaba odraza". No, Dawkins tvrdi, ovaj bog "je svjetlosnim godinama udaljen od intervencionističkog biblijskog Boga koji čudima slama, misli čita, grijehe kažnjava i na molitve odgovara".<ref>''The God Delusion'', str. 13, 19.</ref> Predložena egzistencija ovog intervencionističkog Boga, koju Dawkins naziva "hipotezom o Bogu", postaje važna tema u knjizi.<ref>''The God Delusion'', str. 31.</ref> On drži da bi egzistencija takva Boga imala učinke na fizički svemir i – poput svake druge hipoteze – može se testirati i falsificirati.<ref>''The God Delusion'', str. 50.</ref> Dawkins ukratko elaborira glavne filozofske argumente u korist [[egzistencija Boga|Božje egzistencije]]. Od raznih filozofskih dokaza o kojima raspravlja, izdvaja [[teleološki argument|argument iz dizajna]] radi podužeg razmatranja. Dawkins zaključuje da [[prirodna selekcija#Evolucija posredstvom prirodne selekcije|evolucija prirodnom selekcijom]] može objasniti prividan dizajn u prirodi.<ref name=preface /> On piše da je jedan od najvećih izazova ljudskom intelektu bio objasniti "kako nastaje složeni, nevjerojatan dizajn svemira", i predlaže da postoje dva nadmetajuća objašnjenja: # Hipoteza koja uključuje dizajnera, to jest, složeno biće odgovorno za složenost koju vidimo. # Hipoteza, s podupirućim teorijama, koja objašnjava kako od jednostavnih početaka i principa može nastati nešto složenije. Ovo je osnovni postav njegova argumenta protiv egzistencije Boga, [[gambit ultimativnog Boeinga 747]],<ref>''The God Delusion'', str. 114.</ref> u kojem raspravlja da je prvi pokušaj samoodbacivački, dok je drugi pristup korak unaprijed.<ref>Ova interpretacija argumenta zasnovana je na recenzijama [[Daniel Dennett|Daniela Dennetta]] i [[PZ Myers|PZ-a Myersa]].</ref> Pri kraju četvrtog poglavlja ''Zašto gotovo sigurno nema Boga'' Dawkins sumira svoje argumente i izjavljuje, "iskušenje [da se pripiše izgled dizajna samom stvarnom dizajnu] jest lažno zato što hipoteza o dizajneru odmah postavlja još veći problem o tome tko je dizajnirao dizajnera. Čitav problem s kojim smo započeli bio je problem objašnjavanja statističke nevjerojatnosti. Očito je da rješenje nije postulirati nešto još nevjerojatnije".<ref>''The God Delusion'', str. 158.</ref> Štoviše, u četvrtom se poglavlju iznosi da alternativa hipotezi o dizajneru nije ''[[vjerojatnost|izgled]]'' nego ''[[prirodna selekcija]]''. Dawkins ne tvrdi da je dokazima pobio Boga apsolutnom sigurnošću. Umjesto toga predlaže da kao opći princip prednost imaju jednostavnija objašnjenja (vidi [[Occamova oštrica|Ockhamova britva]]) i da bi [[omniscijencija|sveznajući]] i [[omnipotencija|svemogući]] Bog morao biti krajnje složen. Upravo stoga on tvrdi da teorija svemira bez Boga ima prednost pred teorijom svemira s Bogom.<ref>''The God Delusion'', str. 147-150.</ref> === Religija i moral === Druga polovica knjige počinje istraživanjem korijenâ religije i traženja objašnjenja njezina ubikviteta diljem ljudskih kultura. Dawkins zagovara "teoriju religije kao slučajna nusproizvoda – zatajivanja nečeg korisna"<ref>"The general theory of religion as an accidental by-product – a misfiring of something useful – is the one I wish to advocate" ''The God Delusion'', p. 188</ref> kao na primjer umnog angažmana [[intencionalni stav|intencionalnog stava]]. Dawkins predlaže da teorija [[mem]]a, a naročito ljudska susceptibilnost na religijske meme, može objasniti kako su se religije mogle širiti poput "umnih virusa" diljem društava.<ref>"the purpose of this section is to ''ask'' whether meme theory might work for the special case of religion" (ukošeno u izvorniku, referirajući na jedan od pet odsječaka u petom poglavlju), ''The God Delusion'', str. 191.</ref> Zatim prelazi na temu [[moral]]a držeći da nam religija ne treba da budemo dobri. Naprotiv, naš moral ima [[darvinizam|darvinističko]] objašnjenje: altruistični geni, selektirani u procesu evolucije, daju ljudima prirodnu empatiju. Pita se, "biste li počinili ubojstvo, silovanje ili pljačku ako biste znali da ne postoji Bog?" On tvrdi da bi vrlo malo ljudi odgovorilo s "da" potkopavajući tvrdnju da je religija potrebna da se ponašamo moralno. U prilog ovome pogledu on elaborira povijest morala tvrdeći da postoji moralan [[Duh vremena|Zeitgeist]] koji kontinuirano evoluira u društvu, općenito napredujući prema liberalizmu. Kako on napreduje, ovaj moralni konsenzus utječe na to kako religijski vođe interpretiraju svoja sveta pisma. Stoga, Dawkins tvrdi, moral nema korijene u Bibliji, već nas napredak vlastita morala informira o dijelu Biblije koji kršćani prihvaćaju i onaj koji danas odbacuju.<ref>Davši nekoliko primjera onoga što smatra brutalnim moralom Starog zavjeta, Dawkins piše, "Of course, irritated theologians will protest that we don't take the book of Genesis literally any more. But that is my whole point! We pick and choose which bits of scripture to believe, which bits to write off as symbols and allegories." ''The God Delusion'', str. 238.</ref> ''Deluzija o Bogu'' nije tek obrana ateizma, već također prelazi u napad protiv religije. Dawkins gleda na religiju kao na subverzivnu znanost koja potiče [[fanatizam]], hrabri bigotnost protiv homoseksualaca i utječe na društvo na ostale negativne načine.<ref>On daje primjere slučajeva gdje su se [[blasfemija#Zakoni o blasfemiji|zakoni o blasfemiji]] rabili za osuđivanje ljudi na smrt kada su se pogrebi gejeva i njihovih simpatizera piketirali. Dawkins tvrdi da su se propovjednici u južnim dijelovima Sjedinjenih Država koristili Biblijom radi opravdanja ropstva tvrdeći da su Afrikanci bili potomci [[Noa|Noina]] grešnog sina [[Ham (Noin sin)|Hama]]. Tijekom [[križarski ratovi|križarskih ratova]] pagani i heretici koji se ne bi preobratili na kršćanstvo bivali su ubijani. U ekstremnu primjeru iz modernih vremena on citira slučaj velečasnog [[Paul Jennings Hill|Paula Hilla]], koji se radovao u sebi svojstvenom mučeništvu: "Očekujem veliku nagradu na nebesima... gledam unaprijed radi slave," objavio je pri suočavanju sa smrtnom kaznom zbog ubojstva liječnika koji je izvodio pobačaje na Floridi u SAD-u.</ref> Najviše ga razbješnuje poučavanje religije u školama što smatra indoktrinacijskim procesom. On izjednačava [[religija i djeca|religijsko poučavanje djece]] koje provode roditelji i učitelji u [[vjerska škola|vjerskim školama]] s oblikom mentalnog zlostavljanja. Dawkins smatra oznake "muslimansko dijete" ili "katoličko dijete" jednako pogrešno primjenjivim poput opisa "[[marksizam|marksističko]] dijete" ili "[[torijevci|torijevsko]] dijete" jer se čudi kako se mlado dijete može smatrati dovoljno razvijenim da ima takve neovisne poglede na kozmos i mjesto čovječanstva u njemu. Knjiga završava pitanjem da li religija, unatoč svojim navedenim problemima, ispunjava "toliko potreban jaz", pružajući utjehu i nadahnuće ljudima koji je trebaju. Prema Dawkinsu, ove su potrebe puno bolje ispunjene nereligijskim sredstvima poput filozofije i znanosti. On predlaže da je ateistički svjetonazor životno afirmativan na način na koji religija, sa svojim nezadovoljavajućim "odgovorima" na životne misterije, nikad neće biti. U dodatku se navode adrese za one "kojima je potrebna podrška u bijegu od religije". == Kritička recepcija == Knjiga je izazvala neposredan odgovor, kako pozitivan tako i negativan, te je bila izdana s odobrenjem znanstvenika poput nobelovca i supronalazača strukture DNA [[James D. Watson|Jamesa D. Watsona]], harvardskog psihologa [[Steven Pinker|Stevena Pinkera]], ali i popularnih pisaca fikcije i iluzionista [[Penn i Teller|Penna i Tellera]].<ref>{{cite web |url=http://richarddawkins.net/godDelusionReviews |title=''The God Delusion'' – Reviews |accessdate=8. travnja 2008. |date= |publisher=RichardDawkins.net |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080401045656/http://richarddawkins.net/godDelusionReviews |archivedate=2008-04-01 |deadurl=no }}</ref> Unatoč svemu knjiga je dobila podijeljene ocjene kritičara: [[Metacritic]] je izvijestio da je knjiga stekla prosječnu ocjenu 59 od 100<ref>{{cite web |url=http://www.metacritic.com/books/authors/dawkinsrichard/goddelusion |title=''The God Delusion'' by Richard Dawkins: Reviews |accessdate=13. ožujka 2008. |publisher=[[Metacritic]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080218061427/http://www.metacritic.com/books/authors/dawkinsrichard/goddelusion |archivedate=2008-02-18 |deadurl=no }}</ref> dok je ''[[London Review of Books]]'' kritizirao Richarda Dawkinsa zbog neprovođenja pravog istraživanja o ovoj temi svojega djela, religiji, i postavljanja [[slamnati čovjek|slamnatog čovjeka]] da bi svoje argumente protiv teizma učinio valjanima.<ref>{{cite web |title= Lunging, Flailing, Mispunching: The God Delusion by Richard Dawkins | url=http://www.lrb.co.uk/v28/n20/terry-eagleton/lunging-flailing-mispunching}}</ref> Knjiga je nominirana za Najbolju knjigu na [[Britanske knjižne nagrade|Britanskim knjižnim nagradama]] na kojima je Richard Dawkins imenovan Piscem godine.<ref>{{cite web |title=Winners & Shortlists 2007 |url=http://www.britishbookawards.co.uk/pnbb_winners2007.asp |work=Galaxy British Book Awards |accessdate=12. rujna 2007. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080424105746/http://www.britishbookawards.co.uk/pnbb_winners2007.asp |archivedate=2008-04-24 |deadurl=yes }}</ref> ''Deluzija o Bogu'' potaknula je odgovore kako religijskih tako i ateističkih komentatora.<ref>također (Wilson 2007 http://www.skeptic.com/eskeptic/07-07-04#feature). Dawkins je nazvao ovu potonju vrstu kritike, "Ja sam ateistička ostava za piće"{{cite web |first=Richard |last=Dawkins |title=I'm an atheist, BUT.. |url=http://old.richarddawkins.net/articles/318-i-39-m-an-atheist-but |work=RichardDawkins.net |accessdate=12. rujna 2007. |archivedate=2013-02-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130212162245/http://old.richarddawkins.net/articles/318-i-39-m-an-atheist-but |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://yalepress.yale.edu/yupbooks/book.asp?isbn=9780300111903 |title=''[[Atheist Delusions]]: The Christian Revolution and Its Fashionable Enemies'' [[David Bentley Hart|Davida Bentleyja Harta]] |accessdate=24. srpnja 2009. |publisher=New Haven, CT: [[Yale University Press]] 2009 }}</ref> Oksfordski teolog [[Alister McGrath]] (pisac ''[[Dawkinsova deluzija?|Dawkinsove deluzije?]]'' i ''[[Dawkinsov Bog: Geni, memi i smisao života|Dawkinsova Boga]]'') tvrdi da je Dawkins ignorant o [[kršćanska teologija|kršćanskoj teologiji]] i stoga nesposoban inteligentno se angažirati o religiji i vjeri.<ref>{{cite book |last= McGrath |first=Alister |authorlink=Alister McGrath |title=Dawkins' God: Genes, Memes, and the Meaning of Life |url= https://archive.org/details/dawkinsgodgenesm0000mcgr |year=2004. |publisher=Blackwell Publishing |location=Oxford, England |isbn=1-4051-2538-1 |page=[https://archive.org/details/dawkinsgodgenesm0000mcgr/page/81 81]}}</ref> Dawkins odgovara na ovo pitanjem "morate li čitati o leprekologiji prije nego što se razuvjerite u [[irski vilenjak|leprekone]]?",<ref>{{cite web |url=http://old.richarddawkins.net/articles/1647 |title=Do you have to read up on leprechology before disbelieving in them? |accessdate=14. studenoga 2007. |author=Dawkins, Richard |date=17. rujna 2007. |publisher=RichardDawkins.net |archivedate=2014-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140106194926/http://old.richarddawkins.net/articles/1647 |deadurl=yes }}</ref> a – u mekouveznom izdanju ''Deluzije o Bogu'' – referira se na američkog biologa [[PZ Myers|PZ-a Myersa]] koji je satirizirao ovaj redak argumenta kao "[[dvoraninov odgovor]]".<ref name='Pharyngula 2006-12-24'>{{cite web |url=http://scienceblogs.com/pharyngula/2006/12/the_courtiers_reply.php |title=The Courtier's Reply |accessdate=14. studenoga 2007. |author=Myers, PZ |date=24. prosinca 2006. |work=[[Pharyngula (blog)|Pharyngula]] |archivedate=2012-02-18 |archiveurl=https://www.webcitation.org/65XmaOfwg?url=http://scienceblogs.com/pharyngula/2006/12/the_courtiers_reply.php |deadurl=yes }}</ref> Dawkins je imao proširenu debatu s McGrathom na Književnom festivalu ''[[Sunday Times]]a'' 2007. godine.<ref>{{cite news |url=http://old.richarddawkins.net/audio/802-richard-dawkins-at-the-sunday-times-oxford-literary-festival |title=Richard Dawkins at The Sunday Times Oxford Literary Festival |accessdate=4. ožujka 2008. |author=Cole, Judith |date=26. ožujka 2007. |work=The Times |location=London |archivedate=2014-01-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140121195208/http://old.richarddawkins.net/audio/802-richard-dawkins-at-the-sunday-times-oxford-literary-festival |deadurl=yes }}</ref> Kršćanski filozof [[Keith Ward]], u svojoj knjizi ''[[Je li religija opasna?]]'' iz 2006. godine, raspravlja protiv nazora Dawkinsa i ostalih da je religija društveno opasna. [[Etičarka]] [[Margaret Somerville]]<ref>{{cite news |url=http://www.smh.com.au/news/national/aiming-for-knockout-blow-in-god-wars/2007/05/24/1179601500045.html |title=Aiming for knockout blow in god wars |accessdate=27. svibnja 2007. |author=Huxley, John |date=24. svibnja 2007. |publisher=The Sydney Morning Herald }}</ref> sugerira da Dawkins "precjenjuje slučaj protiv religije",<ref>{{cite web |url=http://www.beliefnet.com/story/202/story_20279_1.html |title=Does God Believe in Richard Dawkins? |author=Easterbrook, Gregg |publisher=Beliefnet |accessdate=26. svibnja 2007.}}</ref> pogotovo njezinu ulogu u ljudskom sukobu. Mnogi Dawkinsovi branitelji tvrde da su kritičari općenito pogrešno razumjeli njegovu stvarnu misao. Tijekom debate na hongkonškom Radiju 3 David Nicholls, pisac i predsjednik [[Australska ateistička zaklada|Australske ateističke zaklade]], ponovio je Dawkinsove osjećaje da je religija "nepotreban" aspekt globalnih problema.<ref>{{cite web| title=Is God a Delusion?| publisher=Radio 3, Hong Kong| date=4. travnja 2007.| url=http://www.rthk.org.hk/rthk/radio3/backchat/20070404.html| access-date=2013-04-17| archive-date=2008-04-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20080430003341/http://www.rthk.org.hk/rthk/radio3/backchat/20070404.html| dead-url=yes}}</ref> Dawkins tvrdi da je "egzistencija Boga [je] znanstvena hipoteza poput svake druge".<ref>{{cite book |title=The God Delusion |url=https://archive.org/details/goddelusion00dawk |last=Dawkins |first=Richard |year=2006. |isbn=0-618-68000-4 |page=[https://archive.org/details/goddelusion00dawk/page/50 50] |publisher=Houghton Mifflin Co. |location=Boston}}</ref> On se ne slaže s [[Stephen Jay Gould|Gouldovim]] principom [[nepreklapajući magisteriji|nepreklapajućih magisterija]] (NOMA, engl. ''non-overlapping magisteria''). U intervjuu u časopisu ''TIME'' Dawkins je izjavio: <blockquote> Mislim da su Gouldovi zasebni odjeljci bili čisto politički posao u pridobivanju srednjoputaških religioznih ljudi za znanstveni tabor. No radi se o prilično ispraznoj ideji. Postoji mnoštvo područja gdje religija ne mari zbog hodanja po znanstvenim travnjacima. Svako vjerovanje u čuda izravno proturiječi ne samo znanstvenim činjenicama nego i znanstvenom duhu.<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1555132-3,00.html |title=God vs. Science (3) |accessdate=3. travnja 2008. |date=5. studenoga 2006. |author=Van Biema, David |publisher=[[Time (Magazine)|Time]] |archivedate=2012-02-18 |archiveurl=https://www.webcitation.org/65XmbJal2?url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1555132-3,00.html |deadurl=yes }}</ref></blockquote> Astrofizičar [[Martin Rees, baron Rees Ludlowski|Martin Rees]] sugerirao je da Dawkinsov napad na matičnu religiju nije koristan.<ref>{{cite news |url=http://books.guardian.co.uk/hay2007/story/0,,2089947,00.html |title=Scientists divided over alliance with religion |accessdate=17. ožujka 2008. |author=Jha, Alok |date=29. svibnja 2007. |work=The Guardian |location=UK }}</ref> S obzirom na Reesove tvrdnje u njegovoj knjizi ''Naše kozmičko stanište'' da "takva pitanja leže izvan znanosti; no ona su područje filozofa i teologa", Dawkins kaže "koje ekspertize teolozi mogu izreći o dubokim kozmološkim pitanjima, a znanstvenici ne mogu?"<ref>{{cite web |url=http://www.secularhumanism.org/library/fi/dawkins_18_2.html |title=When Religion Steps on Science's Turf |accessdate=3. travnja 2008. |author=Dawkins, Richard |year=2006. |publisher=Free Inquiry magazine}}</ref><ref>{{cite book |title=The God Delusion |url=https://archive.org/details/goddelusion00dawk |last=Dawkins |first=Richard |year=2006. |isbn=0-618-68000-4 |pages=[https://archive.org/details/goddelusion00dawk/page/55 55]–56 |publisher=Houghton Mifflin Co. |location=Boston}}</ref> Drugdje je Dawkins napisao da "postoji potpuna razlika u svijetu između vjerovanja koje je netko spreman braniti navodeći dokaze i logiku, te vjerovanja koje je poduprto ničim više od tradicije, autoriteta ili objave."<ref name="Is Science a Religion?">{{cite web | author=Dawkins, Richard | date=siječanj/veljača 1997. | url=http://www.thehumanist.org/humanist/articles/dawkins.html | title=Is Science a Religion? | accessdate=15. ožujka 2008. | publisher=American Humanist Association | archive-date=2012-10-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121030144700/http://www.thehumanist.org/humanist/articles/dawkins.html | dead-url=yes }}</ref> === Debata o ''Deluziji o Bogu'' === Dana 3. listopada 2007. [[John Lennox]], profesor matematike na oksfordskom sveučilištu, javno je debatirao s [[Richard Dawkins|Richardom Dawkinsom]] na [[Alabamsko sveučilište u Birminghamu|Alabamskom sveučilištu u Birminghamu]] o Dawkinsovim nazorima izraženima u ''Deluziji o Bogu'', te njihovoj valjanosti nad kršćanskom vjerom i protiv nje.<ref name="Fixed Point Foundation">{{cite web|url=http://fixed-point.org/index.php/video/35-full-length/164-the-dawkins-lennox-debate|title=The God Delusion Debate (Dawkins-Lennox)|publisher=Fixed Point Foundation|accessdate=10. studenoga 2009.|archivedate=2009-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090817002138/http://www.fixed-point.org/index.php/video/35-full-length/164-the-dawkins-lennox-debate|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article2588509.ece|title=Richard Dawkins Debates in the Bible Belt|author=Joanna Sugden|work=The Times|location=UK|date=4. listopada 2007.|accessdate=10. studenoga 2009.|archive-date=2011-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429093533/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article2588509.ece}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.al.com/spotnews/2007/10/scholars_match_wits_over_gods.html|title=Scholars match wits over God's existence|author=Kristen Record|publisher=The Birmingham News|date=4. listopada 2007.|accessdate=10. studenoga 2009.}}</ref> "Debata o deluziji o Bogu" označila je Dawkinsov prvi posjet Starom jugu i prvu značajnu raspravu o ovoj temi u "Biblijskom pojasu".<ref>{{cite web|url=http://richarddawkins.net/article,1707,Debate-between-Richard-Dawkins-and-John-Lennox,Richard-Dawkins-John-Lennox|title=Debate between Richard Dawkins and John Lennox|publisher=RichardDawkins.net|accessdate=10. studenoga 2009.|archivedate=2009-08-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090823045702/http://richarddawkins.net/article,1707,Debate-between-Richard-Dawkins-and-John-Lennox,Richard-Dawkins-John-Lennox|deadurl=yes}}</ref> Događaj je bio rasprodan, a ''[[Wall Street Journal]]'' nazvao ga je "objava: u Alabami, civilna debata o Božjoj egzistenciji."<ref>{{cite web|url=http://www.opinionjournal.com/forms/printThis.html?id=110010724|title=A Revelation: In Alabama, A Civil Debate Over God's Existence|author=Naomi Schaefer Riley|publisher=The Wall Street Journal|date=12. listopada 2007.|accessdate=10. studenoga 2009.|archive-date=2009-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090311134704/http://www.opinionjournal.com/forms/printThis.html?id=110010724|dead-url=}}</ref><ref>{{Cite web |title=Video of The God Delusion Debate (Dawkins – Lennox). |url=http://fixed-point.org/index.php/video/35-full-length/164-the-dawkins-lennox-debate |access-date=2013-04-17 |archivedate=2009-08-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090817002138/http://www.fixed-point.org/index.php/video/35-full-length/164-the-dawkins-lennox-debate |deadurl=yes }}</ref> Dawkins je debatirao s Lennoxom po drugi put u [[Prirodoslovni muzej Sveučilišta u Oxfordu|Prirodoslovnom muzeju Sveučilišta u Oxfordu]] u listopadu 2008. godine. Debata je bila naslovljena "Je li znanost pokopala Boga?" u kojoj je Dawkins rekao da, iako ga ne želi prihvatiti, može se postaviti razumno respektabilan slučaj za "deističkog boga, nekakva boga fizičara, boga nekoga poput [[Paul Davies|Paula Daviesa]], koji je smislio zakone fizike, boga matematičara, boga koji je sastavio kozmos na prvom mjestu, a zatim se posjeo i gledao sve kako se zbiva", no ne za teističkog boga.<ref>{{cite web|url=http://fixed-point.org/index.php/events/1-latest/5-has-science-buried-god|title=Has Science Buried God?|publisher=Fixed Point Foundation|accessdate=1. veljače 2010.|archivedate=2009-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091230135546/http://www.fixed-point.org/index.php/events/1-latest/5-has-science-buried-god|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.spectator.co.uk/melaniephillips/2543431/is-richard-dawkins-still-evolving.thtml|title=Is Richard Dawkins Still Evolving?|author=Melanie Phillips|work=The Spectator|location=UK|date=23. listopada 2008.|accessdate=1. veljače 2010.|archivedate=2010-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100404034633/http://www.spectator.co.uk/melaniephillips/2543431/is-richard-dawkins-still-evolving.thtml|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/oxford/content/articles/2008/10/15/lennox_dawkins.shtml|title='Has Science Buried God?'|publisher=BBC Oxford|date=15. listopada 2008.|accessdate=1. veljače 2010.}}</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=DxD-HPMpTto video of 11 minutes of the "Has Science Buried God?" debate]</ref> === Recenzije i odgovori === * [[Alvin Plantinga]] Dawkinsova konfuzija<ref name='Plantinga'>{{cite web | url=http://richarddawkins.net/articles/676-the-dawkins-confusion-naturalism-ad-absurdum | title=The Dawkins Confusion – Naturalism ad absurdum | author=[[Alvin Plantinga]] | year=2007. | accessdate=21. studenoga 2011. | archivedate=2011-10-28 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111028173347/http://richarddawkins.net/articles/676-the-dawkins-confusion-naturalism-ad-absurdum | deadurl=yes }}</ref> * [[Anthony Kenny]] Znanje, vjerovanje i vjera<ref>{{cite journal |first=Anthony |last=Kenny |authorlink=Anthony Kenny |title=Knowledge, Belief, and Faith |journal=Philosophy |volume=82 |issue=3 |pages=381–397 |date=July 2007 |doi=10.1017/S0031819107000010| issn=0031-8191}}</ref> * [[Thomas Nagel]] Strah od religije<ref>{{cite news |first=Thomas |last=Nagel |authorlink=Thomas Nagel |title=The Fear of Religion |work=[[The New Republic]] |url=http://www.tnr.com/article/the-fear-religion | date=23. listopada 2006. |accessdate=12. rujna 2007.}}</ref> * [[Michael Ruse]] Chicago Journals Review<ref>{{cite web |url=http://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/529280 | title=Richard Dawkins: ''The God Delusion'' | work=Chicago Journals | author=[[Michael Ruse]] |date=prosinac 2007. | accessdate=31. svibnja 2008.}}</ref> * [[Richard Swinburne]] Odgovor Richardu Dawkinsu<ref>{{cite web|url=http://users.ox.ac.uk/~orie0087/pdf_files/Responses%20to%20Controversies/Response%20to%20Dawkins%27%20The%20God%20Delusion%20(revised)_copy(1).pdf|title=Response to Richard Dawkins' comments on my writings in his book ''The God Delusion'' | accessdate =10. ožujka 2010.|last=Swinburne|first=Richard| format = PDF}}</ref> * [[John Cornwell (pisac)|John Cornwell]] Pitanje poštovanja<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2102-2375182.html |title=A question of respect |work=The Times |location=UK |author=John Cornwell |accessdate=6. studenoga 2006. |date=1. listopada 2006. |archive-date=2021-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210219113832/https://www.thetimes.co.uk/ }}</ref> * [[Alister McGrath]] i Joanna Collicutt McGrath ''[[Dawkinsova deluzija?]]''<ref>{{cite book |first=Alister |last=McGrath |authorlink=Alister McGrath |title=[[The Dawkins Delusion?]] |publisher=[[SPCK]] |year=2007. |page=[https://archive.org/details/isbn_0281059276/page/20 20]}} Također izraženo u njegovoj recenziji [http://www.theosthinktank.co.uk/The_Dawkins_Delusion.aspx?ArticleID=50&PageID=47&RefPageID=11 "The Dawkins Delusion"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070223201549/http://www.theosthinktank.co.uk/The_Dawkins_Delusion.aspx?ArticleID=50&PageID=47&RefPageID=11 |date=2007-02-23 }}.</ref> * [[H. Allen Orr]] Misija za preobraćenje<ref>{{Cite journal | title=A Mission to Convert | author=H. Allen Orr | issue=54.1 |date=January 2007 | journal=New York Review of Books | url=http://www.nybooks.com/articles/19775 | accessdate= 2007-03-03}}</ref> * [[Terry Eagleton]] ''[[London Review of Books]]'' Zamahivanje, mlaćenje, udaranje u prazno:<ref name=eagleton>{{Cite journal | title=Lunging, Flailing, Mispunching | author=Terry Eagleton | journal=London Review of Books | url=http://www.lrb.co.uk/v28/n20/eagl01_.html | volume=28 | issue=20 | date= 2006-11-19 | accessdate= 2006-11-26}}</ref> * [[Antony Flew]] Recenzija Deluzije o Bogu<ref>{{cite web |url=http://www.bethinking.org/science-christianity/intermediate/flew-speaks-out-professor-antony-flew-reviews-the-god-delusion.htm | title=Flew Speaks Out: Professor Antony Flew reviews ''The God Delusion'' |work=bethinking.org | author=Anthony Flew | accessdate=25. prosinca 2008.}}</ref> – Dawkinsov odgovor<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/earth/main.jhtml?xml=/earth/2008/08/01/scidawkin101.xml |title=Richard Dawkins branded 'secularist bigot' by veteran philosopher |work=The Daily Telegraph |location=UK |author=Martin Beckford |accessdate=29. prosinca 2008. |date=2. kolovoza 2008. |archivedate=2008-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081028175434/http://www.telegraph.co.uk/earth/main.jhtml?xml=%2Fearth%2F2008%2F08%2F01%2Fscidawkin101.xml |deadurl=yes }}</ref> * Murrough O'Brien iz ''[[The Independent]]a'' Čajniče naš koji jesi na nebesima<ref>Murrough O'Brien, [http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-god-delusion-by-richard-dawkins-425934.html "Our Teapot, which art in heaven,"] [[The Independent]], 26. studenoga 2006.</ref> Dawkins odgovara:<ref name='Dawkins 2007-09-17'>{{cite web |url=http://old.richarddawkins.net/articles/1647 |title=Do you have to read up on leprechology before disbelieving in them? |accessdate=14. studenoga 2007. |last=Dawkins |first=Richard |date=17. rujna 2007. |work=RichardDawkins.net |archivedate=2014-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140106194926/http://old.richarddawkins.net/articles/1647 |deadurl=yes }}</ref> * [[Marilynne Robinson]] Recenzija Deluzije o Bogu, Harper's Magazine 2006<ref>{{cite web|url=http://solutions.synearth.net/2006/10/20/|title=The God Delusion|work=solutions.synearth.net|author=Marilynne Robinson|accessdate=4. travnja 2010.|archivedate=2010-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100312033819/http://solutions.synearth.net/2006/10/20/|deadurl=yes}}</ref> * Simon Watson, Dawkinsova Deluzija o Bogu i ateistički fundamentalizam, antropoetika: The Journal of [[generativna antropologija|Generative Anthropology]] (proljeće 2010.)<ref>{{cite web | url=http://www.anthropoetics.ucla.edu/ap1502/1502Watson.htm | title=Richard Dawkins' The God Delusion and Atheist Fundamentalism | work=Anthropoetics: The Journal of [[generativna antropologija|Generative Anthropology]] 15, br. 2 | author=Simon Watson | date=proljeće 2010. | accessdate=14. kolovoza 2010. | archive-date=2010-07-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100707022409/http://www.anthropoetics.ucla.edu/ap1502/1502Watson.htm | url-status=dead }}</ref> * [[The Pod Delusion]], tjedni [[podcast]] urednika Jamesa O'Malleyja u kojoj se iznose monolozi amaterskih doprinositelja koji dijele Dawkinsov svjetonazor. === Knjižni odgovori === Kritičari su reagirali snažno na Dawkinsove argumente, a mnoge su knjige napisane kao odgovor na ''Deluziju o Bogu''.<ref name="RDF-responding books">{{cite web|title=Two new fleas are discovered!|url=http://old.richarddawkins.net/articles/3216-two-new-fleas-are-discovered|date=5. listopada 2008.|publisher=The Richard Dawkins Foundation for Reason and Science|accessdate=21. prosinca 2012.|archivedate=2015-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150512050010/http://old.richarddawkins.net/articles/3216-two-new-fleas-are-discovered|deadurl=yes}}</ref> Na primjer: * ''Vražja deluzija'' [[David Berlinski|Davida Berlinskog]] * ''[[Darwinov anđeo]]'' [[John Cornwell (pisac)|Johna Cornwella]] * ''Božji poduzetnik: Je li znanost pokopala Boga?'' [[John Lennox|Johna Lennoxa]] (Oxford: Lion, 2009.) * ''[[Dawkinsova deluzija?]]'' [[Alister McGrath|Alistera McGratha]] i Joanne Collicutt McGrath <!--The consensus at this page has been that more examples should not be added here, to prevent the list from becoming overly long. Before adding another book, please discuss it on the article talk page, or it will likely be reverted.--> == Pravne reperkusije u Turskoj == <!-- Deleted image removed: [[File:DawkinsTYsmall.jpg|thumb|right|85px|The Turkish edition of the book, published by Kuzey Yayınları]] --> U [[Turska|Turskoj]], gdje je knjiga bila prodana u najmanje 6000 kopija,<ref name='Turkish Daily'>{{cite news | first=Sylvia | last=Tiryaki | title=''The God Delusion'' in Turkey | date=3. prosinca 2007. | publisher=[[Turkish Daily News]] | url=http://www.hurriyetdailynews.com/h.php?news=the-god-delusion-in-turkey-2007-12-03 | pages= | accessdate=18. veljače 2008. | archivedate=2020-11-21 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121060452/https://www.hurriyetdailynews.com/ | deadurl=yes }}</ref> jedan je tužilac pokrenuo spor o tome da li je ''Deluzija o Bogu'' bila "napad na svete vrijednosti" nakon koje je slijedila žalba u studenome 2007. godine. Da je osuđen, turski izdavač i prevodilac Erol Karaaslan suočio bi se sa zatvorskom kaznom zbog poticanja religijske mržnje i vrijeđanja religijskih vrijednosti.<ref name='CNN 2007-11-28'>{{cite news | last= | title=Turkey probes atheist's 'God' book | date=28. studenoga 2007. | publisher=AP, CNN | url=http://edition.cnn.com/2007/WORLD/europe/11/28/dawkins.turkey.ap/index.html | pages= | accessdate=28. studenoga 2007. | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071129222236/http://edition.cnn.com/2007/WORLD/europe/11/28/dawkins.turkey.ap/index.html | archivedate=2007-11-29 | deadurl=no }}</ref> U travnju 2008. godine sud je oslobodio branjenika. U odbacivanju potrebe za konfiskacijom kopija knjige predsjedavajući sudac izjavio je da bi njezina zabrana "iz temelja ograničila slobodu mišljenja".<ref name='NTVMSNBC 2008-04-02'>{{cite news | last= | title='Tanrı Yanılgısı' kitabı beraat etti | date= 2. travnja 2008. | publisher=AA | url =http://www.ntvmsnbc.com/news/441428.asp | accessdate =2. travnja 2008. | language = turski}}</ref> Dawkinsovo mrežno mjesto richarddawkins.net bilo je zabranjeno u Turskoj iste godine nešto poslije, nakon pritužaba kreacionista [[Adnan Oktar|Adnana Oktara]] (Haruna Yahye) zbog navodne difamacije.<ref>{{cite web|url=http://www.monstersandcritics.com/science/news/article_1431422.php/Turkey_bans_biologist_Richard_Dawkins_website|title=Turkey bans biologist Richard Dawkins' website – Monsters and Critics|accessdate=27. listopada 2009.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090918003024/http://www.monstersandcritics.com/science/news/article_1431422.php/Turkey_bans_biologist_Richard_Dawkins_website|archivedate=2009-09-18|deadurl=yes}}</ref> Do srpnja 2011. godine zabrana je bila ukinuta.<ref>{{cite web | url=http://richarddawkins.net/articles/642074-rd-net-no-longer-banned-in-turkey | title=RD.net no longer banned in Turkey! | work=RichardDawkins.net | author= |date=srpanj 2011. | accessdate=6. kolovoza 2011. | archivedate=2011-11-05 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111105060322/http://richarddawkins.net/articles/642074-rd-net-no-longer-banned-in-turkey | deadurl=yes }}</ref> == Povezano == {| class="multicol" style="background:transparent; width:100%;" | width="50%" align="left" valign="top" | * [[antropski princip]] * [[argument ljepote]] * [[argument religijskog iskustva]] * ''[[Ateizam: Slučaj protiv Boga]]'' (1974.) [[George H. Smith|Georgea H. Smitha]] * [[Bog jazova]] * [[detekcija agenta]] * [[evolucijska psihologija religije]] * [[humanizam]] * [[ireducibilna kompleksnost]] * ''[[Kada religija postane zlo]]'' * [[kult tereta]] | width="50%" align="left" valign="top" | * [[moral bez religije]] * [[ontološki argument]] * [[Pascalova oklada]] * ''[[Prekidanje čarolije: Religija kao prirodan fenomen]],'' (2006.) slična knjiga [[Daniel Dennett|Daniela Dennetta]] * [[religijsko obrazovanje]] * [[Russellov čajnik]] * [[selekcija grupe]] * [[Tko slama leptira na kolu?]] * [[učinkovitost molitve]] |} == Izvori == {{izvori|2}} == Intervjui == * [http://www.salon.com/books/int/2006/10/13/dawkins/index.html "The flying spaghetti monster"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110821014021/http://www.salon.com/books/int/2006/10/13/dawkins/index.html |date=2011-08-21 }}, intervju sa Steveom Paulsonom, ''[[Salon.com]]'', 13. listopada 2006. * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1555132,00.html "God vs. Science"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823131007/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1555132,00.html |date=2013-08-23 }}, rasprava s [[Francis Collins|Francisom Collinsom]], ''TIME'', 13. studenoga 2006. * [http://www.cbc.ca/thehour/video.php?id=1563 "''The God Delusion''"], intervju s ''[[George Stroumboulopoulos|Georgeom Stroumboulopoulosom]]'', ''[[The Hour (kanadska TV serija)|The Hour]]'', 5. svibnja 2007. * [http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article1767506.ece "God&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;. in other words"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100530131446/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article1767506.ece |date=2010-05-30 }}, intervju s [[Ruth Gledhill]], ''[[The Times]]'', 10. svibnja 2007. * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=87949769 "Richard Dawkins: An Argument for Atheism"], intervju s [[Terry Gross|Terryjem Grossom]], [[Fresh Air]], 7. ožujka 2008. == Preporučena literatura == kronološki red izdavanja (najstariji na početku) * [[Stephen D. Unwin]]: [http://www.guardian.co.uk/commentisfree/story/0,,1883586,00.html ''Dawkins needs to show some doubt''], The Guardian, 29. rujna 2006. * [[Crispin Tickell]]: [http://www.ft.com/cms/s/824a87e6-501f-11db-9d85-0000779e2340.html ''Heaven can wait''], [[The Financial Times]], 30. rujna 2006. * Paul Riddell: [http://living.scotsman.com/books.cfm?id=1483032006 ''Did Man really create God?''], [[The Scotsman]], 6. listopada 2006. * [[Mary Midgley]]: [http://www.newscientist.com/channel/opinion/mg19225721.600-review-ithe-god-delusioni-by-richard-dawkins.html review], [[New Scientist]] (zahtijeva predbilježbu). 7. listopada 2006. * Troy Jollimore: [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/10/15/RVGH2LN2021.DTL ''Better Living Without God?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516080752/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/10/15/RVGH2LN2021.DTL |date=2012-05-16 }}, [[San Francisco Chronicle]]. 15. listopada 2006. * [[PZ Myers]]: [http://www.seedmagazine.com/news/2006/10/bad_religion.php ''Bad Religion''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012091452/http://www.seedmagazine.com/news/2006/10/bad_religion.php |date=2008-10-12 }}, [[Seed magazine]]. 22. listopada 2006. * Jim Holt: [http://www.nytimes.com/2006/10/22/books/review/Holt.t.html?_r=1&oref=slogin ''Beyond belief''], [[The New York Times]], 22. listopada 2006. * [[Terry Eagleton]], [http://www.lrb.co.uk/v28/n20/eagl01_.html "Lunging, Flailing, Mispunching"], [[London Review of Books]], sv. 28, br. 20, 19. listopada 2006. * [[Marilynne Robinson]], [http://solutions.synearth.net/2006/10/20 ''The God Delusion''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413231110/http://solutions.synearth.net/2006/10/20 |date=2016-04-13 }}, [[Harper's Magazine]], studeni 2006. * Eric W. Lin: [http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=515434 ''Dawkins Says God Is Not Dead, But He Should Be''], [[The Harvard Crimson]], 1. studenoga 2006. * [[James Wood (kritičar)|James Wood]], [http://www.samharris.org/site/full_text/the-celestial-teapot/ "The Celestial Teapot"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160712112305/http://www.samharris.org/site/full_text/the-celestial-teapot/ |date=2016-07-12 }} [[The New Republic]], prosinac 2006. * Michael Fitzpatrick [http://www.spiked-online.com/index.php?/site/article/2503/ "The Dawkins delusion"], [[Spiked (magazin)|Spiked]] 18. prosinca 2006. * Bill Muehlenberg, ''A Review of The God Delusion'' [http://www.billmuehlenberg.com/2006/12/29/a-review-of-the-god-delusion-by-richard-dawkins-part-1/ Part 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220927133942/https://billmuehlenberg.com/2006/12/29/a-review-of-the-god-delusion-by-richard-dawkins-part-1/ |date=2022-09-27 }}, [http://www.billmuehlenberg.com/2006/12/29/a-review-of-the-god-delusion-by-richard-dawkins-part-2/ Part 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220927131851/https://billmuehlenberg.com/2006/12/29/a-review-of-the-god-delusion-by-richard-dawkins-part-2/ |date=2022-09-27 }}, na blogu australskog komentatora CultureWatcha * Robert Stewart: [http://www.evolutionary-philosophy.net/review_god_delusion.html ''A detailed summary and review of The God Delusion''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070331101137/http://www.evolutionary-philosophy.net/review_god_delusion.html |date=2007-03-31 }}, The Journal of Evolutionary Philosophy. 2006. * H. Allen Orr. [http://www.nybooks.com/articles/19775 "A Mission to Convert"], u [[The New York Review of Books]], 11. siječnja 2007. * [[Steven Weinberg]]: [http://tls.timesonline.co.uk/article/0,,25349-2552017,00.html "A deadly certitude"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916014725/http://tls.timesonline.co.uk/article/0,,25349-2552017,00.html |date=2009-09-16 }} (zahtijeva predbilježbu), [[The Times Literary Supplement]], 17. siječnja 2007. * [[Alister McGrath]]: ''[[The Dawkins Delusion]]'', 15. veljače 2007. * [[Scott Hahn]]: ''Answering the New Atheism: Dismantling Dawkins' Case Against God'', Emmaus Road Publishing, 2008. {{ISBN|978-1-931018-48-7}} == Vanjske veze == * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/newsnight/5372458.stm Newsnight Book Club] – izvadci iz ''Deluzije o Bogu'' * [http://newhumanist.org.uk/1521 Richard Dawkins interviewed by Laurie Taylor in New Humanist magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001135634/http://newhumanist.org.uk/1521 |date=2011-10-01 }} * [http://www.wnyc.org/shows/bl/episodes/2007/04/23 Audio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109082131/http://www.wnyc.org/shows/bl/episodes/2007/04/23 |date=2009-01-09 }}: Richard Dawkins u intervjuu s [[Brian Lehrer|Brianom Lehrerom]] * [http://www.fixed-point.org/index.php/video/35-full-length/164-the-dawkins-lennox-debate Video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625134059/http://www.fixed-point.org/index.php/video/35-full-length/164-the-dawkins-lennox-debate |date=2011-06-25 }} Debata o Deluziji o Bogu (Dawkins – Lennox) (3. listopada 2007.) {{Richard Dawkins}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:God Delusion, The}} [[Kategorija:Knjige 2006.]] [[Kategorija:Knjige o ateizmu]] n08pory0l97ut9vngo8qy5mwvgk5n57 1208. 0 223612 42683494 42683008 2026-09-06T09:44:14Z Alekol 2231 42683494 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{godina u drugim kalendarima|1208}} Godina '''1208.''' ('''[[rimske brojke|MCCVIII]]''') bila je [[prijestupna godina koja počinje u utorak]] po [[julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] (1. jan/sij.). == Događaji == === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[15. 1.]] - Papin legat [[Pierre de Castelnau]] je ubijen na jugu današnje Francuske. Papa [[Inocent III]] okrivljuje za ovo grofa [[Raymond VI od Toulousea|Raymonda VI od Toulousea]], koji je ekskomuniciran, a dogodine počinje [[Katarski križarski rat]] (de Castelnau je ove godine beatificiran). * [[31. 1.]] - Bitka kod Lene, u Švedskoj: kralj [[Sverker II od Švedske|Sverker II]], kome su pomagali Danci, poražen je od strane Erika Knutssona, koji postaje kralj [[Erik X od Švedske|Erik X]] (do 1216). * [[19. 2.]] - [[Sava Nemanjić]] je, na poziv braće [[Stefan Nemanjić|Stefana]] i [[Vukan Nemanjić|Vukana]], koji su ga dočekali u [[Hvosno|Hvosnu]], doneo telo [[Stefan Nemanja|Stefana Nemanje]], monaha Simeona, u Srbiju - ponovo je sahranjen u [[Manastir Studenica|Studenici]] (po drugim izvorima to je bilo 1206. ili '07.<ref>''Istorija s. n. I'', 270-1</ref> ). ** Sava postaje arhimandrit Studenice.<ref name="VCorLcissk">[https://www.rastko.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/3_2_l.html Latinsko Carstvo i stvaranje Srpske Kraljevine]. rastko.rs</ref> Propisao je Studenički tipik, prilagođeni Hilandarski, tj. propise za život u manastiru,<ref>''Istorija s. n. I'', 333</ref> u čijem se uvodu nalazi razvijenije žitije Simeona Nemanje.<ref>''Istorija s. n. I'', 334</ref> ** Monaštvo u Srbiji kreće "odlučnije putem svetogorskih uzora".<ref>''Istorija s. n. I'', 326</ref> U [[Manastir Žiča|manastiru Žiča]] se gradi crkva Svetog Spasa, koja će u 13. veku biti uzor [[Raški stil|Raškog stila]].<ref>''Istorija s. n. I'', 390</ref> [[Datoteka:Grob Stefana Nemanje, manastir Studenica.jpg|mini|lijevo|Grob Stefana Nemanje - Simeona u Studenici]] * [[20. 3.]] - [[Mihajlo IV Carigradski|Mihajlo IV]] je izabran za vaseljenskog patrijarha u Nikeji (do 1212). * [[23. 3.]] - Papa stavio Englesku s Velsom pod [[interdikt]] (do 1214), povodom spora za kraljem [[John od Engleske|Johnom]] oko izbora [[Canterburyjski nadbiskup|canterburyjskog nadbiskupa]]. === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[6. 4.]] (Uskrs) - Novoizabrani patrijarh je krunisao i miropomazao cara [[Teodor I Laskaris|Teodora I Laskarisa]], proglašenog 1205. Teodorov sin Nikola je suvladar, ali izgleda da je umro 1210. * 15. 4. - [[Hangzhou]], glavni grad južne [[Dinastija Sung|dinastije Sung]], pogođen je velikim požarom. * maj - Bugarski car [[Boril]] kreće u Trakiju da je povrati od grčkih pobunjenika, kojima pomažu Latini iz Carigrada. U junu je porazio Latine kod Beroje/Stare Zagore. Zauzeo je delove teritorije [[Aleksije Sloven|Aleksija Slovena]]. * [[21. 6.]] - Rimsko-njemački kralj [[Filip Švapski]] je ubijen u Bambergu. Bio je na svadbi svoje nećake [[Beatrica II. Burgundska|Beatrice II. Burgundske]] sa [[Otto I, vojvoda Meranije|Ottom I, vojvodom Meranije]]. Počinilac je bavarski palatinski grof Otto VIII, izgleda zbog razvrgnute zaruke sa Filipovom kćeri. ** Njegov rival [[Otto IV, car Svetog Rimskog Carstva|Otto IV]] ostaje jedini kralj u Njemačkoj. ** Filipova supruga, vizantijska princeza iz porodice Angel, [[Irina Angelina]] umire 27. 8. na porođaju, sa petom kćerkom. ** Braća ugarske kraljice [[Gertruda Meranska|Gertrude]], [[Ekbert Andechs-Meranski|Ekbert]], knez-biskup Bamberga i [[Henrik II., markgrof Istre]], bježe u Ugarsku, pošto su optuženi za učešće (najmlađi kraljičin brat [[Bertold VII. Andechs-Meranski|Bertold]] je od 1206. kaločki nadbiskup). * [[30. 6.]] (8. 7., 2. 8.?<ref name="VCorLcissk" />) - Bitka kod Filipopolisa/Plovdiva: Latini su porazili bugarskog cara Borila. ** [[Strez]], rođak bugarskog cara Borila, učvrstio se u centralnoj Makedoniji, u Proseku/[[Demir Kapija|Demir Kapiji]], uz pomoć Stefana Nemanjića.<ref>''Istorija s. n. I'', 298</ref> === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[3. 7.]] - Vukan Nemanjić više nije živ, ili nije na vlasti, jer se kao "dukljanski kralj" pominje njegov sin [[Đorđe Nemanjić|Đorđe]], koji se zaklinje na vernost mletačkom duždu - nudi pomoć protiv albanskog velikaša Dimitrija Progona.<ref name="VCorLcissk" /> ** Pošto je umro [[Gjin Progoni]], gospodar [[Kroja|Kruje]], nasledio ga je brat [[Dhimitër Progoni]] (do 1216), poznat i kao knez [[Kneževina Arbanon|Arbanona]]. Oženio se [[Komnena Nemanjić|Komnenom Nemanjić]], Stefanovom kćerkom. * septembar - avgust 1209 (6717. po vizantijskom kalendaru) - Živopisanje Studenice je završeno trudom sve trojice Nemanjinih sinova, Stefana, Vukana i Save.<ref>''Istorija s. n. I'', 270, 277</ref> === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[2. 11.]] - Potpisan mir između severne [[Dinastija Jin (1115–1234)|dinastije Jin]] i južne [[Dinastija Sung|Sung]]: južnjaci ponovo moraju plaćati danak (novi rat dolazi 1217, kada je Jin izmicao Mongolima). * [[11. 11.]] - [[Otto IV, car Svetog Rimskog Carstva|Otto IV]] je u Frankfurtu izabran za svetog rimskog cara (dogodine je krunisan u Rimu). * [[29. 12.]] - Umro je Zhangzong od [[Dinastija Jin (1115–1234)|Jina]], car u severnoj Kini; nasleđuje ga stric Wanyan Yongji (do 1213). === Kroz godinu === * [[Hrvatski ban]] je Benko ili Bank (Benedikt, 1208-09).<ref>Klaić, 194</ref> * Kralj [[Kraljevina Sicilija|Sicilije]] [[Friedrich II, car Svetog Rimskog Carstva|Frederik]] proglašen je punoletnim; papa Inocent III, njegov pokrovitelj, uredio mu je ženidbu sa [[Konstanca Aragonska|Konstancom Aragonskom]], udovicom ugarskog kralja [[Emerik, hrvatsko - ugarski kralj|Emerika]] (u braku 1209-22, Frederik će biti sveti rimski car 1220-50). * [[Kneževina Ahaja|Ahajski]] knez [[Vilim od Champlittea]] odlazi u Francusku a ostaje [[Geoffroi I de Villehardouin]]. * [[Lav Zgur]] se ubio, pošto je već tri godine pod opsadom Latina u [[Akrokorint]]u - neki Teodor se održava do 1210. * [[Livonski križarski rat]]: [[Livonsko bratstvo mača]] započinje dejstva protiv [[Estonci|Estonaca]], zajedno sa [[Livonci]]ma i [[Latgalci]]ma (do 1227). * 1208-12 - U [[Palencia|Palenciji]] je osnovan prvi univerzitet u današnjoj Španiji (postoji do 1264, zasenjen je [[Univerzitet u Salamanci|Univerzitetom u Salamanci]], osnovanim 1218). == Rođenja == {{Main|:Kategorija:Rođeni 1208.}} * [[2. 2.]] - [[Jaime I od Aragona]] zv. Osvajač († [[1276]]) * [[Koloman (herceg)|Koloman]], ugarski kraljević, galički kralj, slavonski herceg († [[1241]]) == Smrti == {{Main|:Kategorija:Umrli 1208.}} * [[15. 1.]] - [[Pierre de Castelnau]], papin legat, blaženik * [[20. 1.]] - [[Julijan od Kuenke]], biskup, svetac (* ca. 1127) * [[21. 6.]] - [[Filip Švapski]], rimsko-njemački kralj (* [[1177]]) * [[29. 12.]] - Zhangzong od Jina, car u severnoj Kini (* [[1168]]) * [[Gjin Progoni]], gospodar Kruje == Reference == {{reference}} ; Literatura * [https://archive.org/stream/povjesthrvataodn01klaiuoft/povjesthrvataodn01klaiuoft_djvu.txt Svezak prvi. Prvo doba: Vladanje knezova i kraljeva hrvatske krvi (641-1102) i Drugo doba: Vladanje kraljeva Arpadovića (1102-1301)]. [[Vjekoslav Klaić]] (archive.org) * ''Istorija srpskog naroda'', Prva knjiga, Od najstarijih vremena do Maričke bitke (1371), SKZ Beograd 1981 (I) {{commonscat|1208}} [[Kategorija:1208.| ]] a6hpfvfy2v3dgp6e0904k3m9w0siudo 1209. 0 223613 42683433 42683203 2026-09-05T19:08:54Z Alekol 2231 42683433 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{godina u drugim kalendarima|1209}} {{commonscat|1209}} == Događaji == * 1208/1209 - Mongolsko osvajanje Sibira: Bitka na Irtišu, na severoistoku dan. Kazahstana - Džingis-kanov sin Džuči je razbio ostatke Merkita i Najmana. Vođa Najmana [[Kučlug]] je uspeo pobeći, odlazi Karakitajima. Preživeli Merkiti beže prvo Ujgurima, zatim Kipčacima, na zapadu. ** Mongolsko osvajanje Centralne Azije: Barchuq Art Tegin, vladar ujgurske kraljevine Qocho, potčinjava se Mongolima (ubio je merkitskog i karakitajskog izaslanika). * [[6. 1.]] - Latinski car Henrik Flandrijski je u Solunu krunisao mladog Dimitrija Monferatskog za kralja. Lombardski velikaši, na čelu sa Obertom II od Biandratea protive se caru, on zauzima Ser, ali se Kavala oduprla. * mart - Trijarhija Negropont (Eubeja): pošto je lombardski plemić Ravano dalle Carceri ostao sam na ostrvu i pobunio se protiv vlasti Solunske kraljevine, sklopio je sporazum sa Venecijom. Ali, u maju priznaje i sizerenstvo latinskog cara Henrika. * [[30. 3.]] - Crni ponedeljak: grupa od 500 doseljenika iz Bristola slavi Uskršnji ponedeljak u blizini Dublina u Irakoj, kada ih je masakrirao irski klan O'Byrne. * april-maj - Pošto je sastavio pravilo za svoje sledbenike, [[Franjo Asiški]] odlazi sa njima u Rim kako bi dobio dozvolu od pape - podrška je data 1210. * maj - Parlament u Ravenici u centralnoj Grčkoj, susret franačkih velikaša sa juga Grčke sa carem Henrikom. Ahajski knez Villehardouin je vazal latinskog cara. * Mongolsko osvajanje Zapadne Xia: nakon upada 1205. i '07, [[Džingis-kan]] pokreće pravu invaziju, svoju prvu. [[Džurdži]] [[Dinastija Jin (1115–1234)|Dinastija Jin]] odbija pomoći [[Tanguti|tangutskoj]] [[Zapadna Xia|Zapadnoj Xia]]. Džingis u maju započinje opsadu glavnog grada [[Yinchuan]], koja dugo traje jer Mongoli još nemaju iskustva sa osvajanjem gradova. * [[26. 5.]] - [[Varaždin]] je dobio povlastice slobodnoga kraljevskoga grada. * jun - Ugovor iz Sapienze: Venecija priznaje Villehardouinovu Ahajsku kneževinu na celom Peloponezu, osim Korona i Modona, kao formalnog vazala (Peloponez je trebao pripasti Veneciji, po dogovoru nakon zauzimanja Carigrada 1204). * jun - Car Henrik zauzima Tebu i Atinu od neposlušnih lombardskih barona. * jul - Počinje [[Katarski križarski rat]]: razne grupe su krenule iz Lyona. [[Raymond VI od Toulousea]] je uspio promjeniti stranu i pomiriti se sa crkvom. * [[20. 7.]] - Križari su se okupili u gradu [[Montpellier]]u, vazalu Aragona; cilj su im zemlje [[Raymond Roger Trencavel|Raymonda Rogera Trencavela]], vikonta od Beziersa i Carcassonea, koji tolerira [[katari|katare]]. * [[22. 7.]] - Križari su uspjeli upasti u [[Béziers]], dolazi do velike pljačke, masakra i paljevine. Vođi križara, opatu [[Arnaud Amalric|Arnaudu Amalricu]] pripisana je uputa "Ubijte ih sve, Bog će znati svoje", jer u gradu je bilo mnogo katolika. * septembar 1208 - avgust 1209 (6717. po vizantijskom kalendaru) - Živopisanje Studenice je završeno trudom sve trojice Nemanjinih sinova, Stefana, Vukana i Save.<ref>''Istorija s. n. I'', 270, 277</ref> * [[1. 8.]] - Počinje opsada [[Carcassonne]]a, Trencavel je zarobljen 7-og, kada je na vjeru došao u križarski logor na pregovore (umire u novembru). * [[15. 8.]] - Carcassonne se predao, pučanstvo je moralo napustiti grad. [[Simon IV de Montfort]] dobija ovu oblast. * avgust - Kralj [[John od Engleske]] preti invazijom Škotske, kralj [[Kraljevina Alba|Škotske]] [[William I Lav]] pristaje udati kćerke za engleske plemiće. * [[4. 10.]] - Sveti rimski car [[Otto IV, car Svetog Rimskog Carstva|Otto IV.]] je krunisan u Rimu. Papa izvlači nova obećanja od njega u korist crkve, ali ubrzo iz krši, tako da je dogodine ekskomuniciran. * novembar - Papa Inocent III je izopćio iz crkve kralja [[John od Engleske|Johna od Engleske]] povodom imenovanja canterburyjskog nadbiskupa (do 1213). * koncem godine - Bertold VII. Andech-Meranski, brat kraljice Gertrude, kaločki nadbiskup, postaje i hrvatski ban (do 1211/12).<ref>Klaić, 194</ref> U njegovo vrijeme kuju se srebrni slavonski banovci. === Kroz godinu === * Svećenstvo u Slavoniji i Dalmaciji je oprošteno od plaćanja kunovine.<ref>Klaić, 286</ref> * [[Markgrofovija Istra]] se vraća pod vlast [[Akvilejska patrijarhija|Akvilejske patrijarhije]], pošto su Andechs-Meranski optuženi za ubistvo Filipa Švapskog prošle godine. * Prvi put se spominju [[Rugvica]], Gornja Stubica, Donja Stubica, [[Božjakovina]] (zemlja sv. Martina), [[Križevci]] (Crisiensis locus). * ''Arnoldi Chronica Slavorum'' Arnolda od Lübecka pokriva period 1171-1209, nastavak je ''Chronice Slavorum'' Helmolda od Bosaua. * Osniva se [[Univerzitet u Cambridgeu]]. * Stari [[Londonski most]] je završen nakon 33 godine gradnje (srušen 1832, nakon izgradnje novog). * Gruzini kraljice Tamar ratuju protiv [[Ajubidi|Ajubida]] u istočnoj Anadoliji i [[Ildiguzidi|Eldiguzida]] na severozapadu Irana. == Rođenja == {{Main|:Kategorija:Rođeni 1209.}} * [[5. 1.]] - [[Rikard od Cornwalla]], engleski princ, nemačko-rimski kralj († [[1272]]) * [[11. 1.]] - [[Möngke-kan]], mongolski vladar († [[1259]]) == Smrti == {{Main|:Kategorija:Umrli 1209.}} * [[Kategorija:1209.| ]] [[Kategorija:1200-e]] [[Kategorija:Godine]] 5x0j6wze7tclap6k4u6uy2f0sudm55c 1210. 0 223615 42683434 42373931 2026-09-05T19:33:24Z Alekol 2231 dop. iz proleksis 42683434 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{godina u drugim kalendarima|1210}} {{commonscat|1210}} == Događaji == * [[3. 10.]] - [[Jean Brienne]] je krunisan u Akri za [[Kraljevina Jeruzalem|jerusalimskog]] kralja (do 1225), kao suprug Marije Monferatske. * [[4. 11.]] - U Lahoru je umro Qutb ud-Din Aibak (Kutbudin Ajbeg), osnivač [[Delhijski sultanat|Delhijskog sultanata]]. Za naslednika je imenovan neki Aram Šah (do juna 1211). Neki turkički plemići mu se protive i započinju pobunu. * [[18. 11.]] - Papa [[Inocent III]] je ekskomunicirao svetog rimskog cara [[Otto IV, car Svetog Rimskog Carstva|Otta IV,]], nakon što je prekršio njihov sporazum i počeo da zauzima zemlje u Italiji. === Kroz godinu === * [[Hermann von Salza]] je velikim majstor [[Teutonski viteški red|Teutonskog viteškog reda]] (do 1239). == Rođenja == {{Main|:Kategorija:Rođeni 1210.}} * {{circa}} [[Domentijan]], srpski monah i pisac († >1264) * {{circa}} [[Birger Jarl]], švedski državnik († [[1266]])) * {{circa}} Teobaldo Visconti, papa [[Grgur X]], blaženik († [[1276]]) * {{circa}} Giacomo Savelli, papa [[Honorije IV]] († [[1287]]) == Smrti == {{Main|:Kategorija:Umrli 1210.}} * {{circa}} [[Gervazije iz Canterburyja]], engleski hroničar (* ca. 1141) * {{circa}} [[Jean Bodel]], francuski pjesnik (* ca 1165) * [[4. 11.]] - Qutb ud-Din Aibak, osnivač Delhijskog sultanata (* 1150= [[Kategorija:1210.| ]] [[Kategorija:1210-e]] [[Kategorija:Godine]] 4cuxy9lb2tk2mqrify5vc6x1tmzjr8k Razgovor s korisnikom:Renamed user 74fe6a3a786ea996dc5ce2ca4f8dc3ef 3 230647 42683476 41545638 2026-09-06T03:17:59Z Manchiu 12581 Manchiu premješta stranicu [[Razgovor s korisnikom:Taltaltal1901]] na [[Razgovor s korisnikom:Renamed user 74fe6a3a786ea996dc5ce2ca4f8dc3ef]] bez ostavljanja preusmjerenja: Automatsko premještanje stranice zbog preimenovanja korisnika "[[Special:CentralAuth/Taltaltal1901|Taltaltal1901]]" u "[[Special:CentralAuth/Renamed user 74fe6a3a786ea996dc5ce2ca4f8dc3ef|Renamed user 74fe6a3a786ea996dc5ce2ca4f8dc3ef]]" 41545638 wikitext text/x-wiki {| style="width:100%; background:transparent;" | style="background:#ffc9c9; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">[[File:Gnome-help.svg|18px|link=Pomoć:Sadržaj]] [[Pomoć:Sadržaj|Pomoć]]</div> | style="background:#cef2e0; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%; font-size: 120%;" | '''Pozdrav, Taltaltal1901! [[Wikipedia:Dobrodošli|Dobrodošli]] na [[Srpskohrvatska Wikipedija|Wikipediju]] na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom jeziku]]!''' |- | style="background:#ffdec9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em" | <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">[[File:Nuvola apps ksig-vector.svg|18px|link=Wikipedia:Kurs/Tečaj]] [[Wikipedia:Kurs/Tečaj|Uvodni kurs/tečaj]]</div> | rowspan="8" style="background:#f5fffa; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em;" | Wikipedia je projekt slobodne internetske enciklopedije koju svako može uređivati. Ako se prvi put nalazite na Wikipediji i želite joj doprinositi, preporučamo da odvojite nešto vremena i proučite [[Wikipedia:Pet stubova Wikipedije|pet osnovnih načela]], te se upoznate sa Wikipedijinim [[Wikipedia:Smernice i preporuke|smjernicama i preporukama]]. Ako vam zatreba pomoć pri uređivanju, možete da pregledate [[Pomoć:Sadržaj|stranice pomoći]] i prođete kroz [[Wikipedia:Kurs/Tečaj|uvodni kurs/tečaj]]. Na [[Wikipedia:Stranica za razgovor|stranicama za razgovor]] uvijek se '''potpisujte''': bilo da utipkate 4 tilde <code><nowiki>~~~~</nowiki></code> bilo da kliknete na ikonu [[Datoteka:OOjs UI icon signature-ltr.svg|25px]] na traci za uređivanje. Izmjene [[Wikipedia:Što je članak?|članaka]] se '''nikad ne potpisuju'''. Na stranici [[Posebno:Recentchanges|Nedavnih izmjena]] možete saznati za nove zanimljive članke, ko je trenutno aktivan, odnosno šta se trenutno na Wikipediji radi. Na stranici [[Wikipedia:Pijaca-Пијаца|Pijace]] možete pročitati o novostima na Wikipediji i obratiti se zajednici, bilo da sudjelujete u diskusijama ili postavljate pitanje. Nadamo se da će vam ovdje biti ugodno, te da ćete svojim doprinosima postati stalni saradnik - '''Wikipedijanac'''! Ako imate bilo kakva pitanja, slobodno se obratite meni ili drugim urednicima na [[Wikipedia:Pijaca-Пијаца|Pijaci]]. Još jednom, dobrodošli na Wikipediju i sretan rad! <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size: 90%;">[[Datoteka:English language.svg|25px]] Hello and welcome to the Serbo-Croatian Wikipedia! We appreciate your contributions. If you do not speak Serbo-Croatian, that's no problem. Talk to us via [[Wikipedia:Pijaca-Пијаца|our village pump]] in your native language or find and contact [[:Kategorija:Babel|users who speak your language]]. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#fff5c9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em" | <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">[[File:Internet-group-help-faq.svg|18px|link=Wikipedia:Najčešće postavljana pitanja]] [[Wikipedia:Najčešće postavljana pitanja|Najčešće postavljana pitanja]]</div> |- | style="background:#edffc9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em" | <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">[[File:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Wikipedia:Smjernice i preporuke]] [[Wikipedia:Smjernice i preporuke|Smjernice i preporuke]]</div> |- | style="background:#caffc9; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em" | <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">[[File:Copyright-problem.svg|18px|link=Wikipedia:Autorska prava]] [[Wikipedia:Autorska prava|Autorska prava]]</div> |- | style="background:#c9d8ff; border:1px solid #a3bfb1; height:30px; padding-left:1em" | <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">[[File:Unesco Cultural Heritage logo.svg|18px|link=Wikipedia:Pet stubova Wikipedije]] [[Wikipedia:Pet stubova Wikipedije|Pet stubova Wikipedije]]</div> |- | style="background:#e9c9ff; border:1px solid #a3bfb1; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">[[File:Ambox warning yellow.svg|18px|link=Wikipedia:Šta Wikipedia nije]] [[Wikipedia:Šta Wikipedia nije|Šta Wikipedia nije]]</div> |} [[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] ([[Razgovor sa korisnikom:OC Ripper|razgovor]]) 13:23, 1 srpanj-јул 2013 (CEST) b951gvxizk1txxn0zakshcb5gasu9if Stjepan Dabiša 0 239480 42683341 42668433 2026-09-05T12:46:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683341 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Vladar | Ime =Stjepan Dabiša | Nasljeđivanje =[[Kralj Bosne]] | Slika =[[Slika:Tvrtko.png|mini|desno|Dabišin Grb]] | Opis slike = | Vladavina =[[10. mart]] [[1391]] - [[8. septembar]] [[1395]] | Krunidba =[[11]]. [[mart]] [[1391]]. | Prethodnik =[[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtko I]] | Nasljednik =[[Jelena Gruba]] | Supružnik =[[Jelena Gruba]] | Djeca =[[Stana Kotromanić]]<br />sin | Dinastija =[[Kotromanići]] | Otac = | Majka =nepoznato | Datum rođenja =nakon [[1339]]. | Mjesto rođenja =nepoznato | Datum smrti =[[8. septembar]] [[1395]] | Mjesto smrti =[[Kraljeva Sutjeska]] | Mjesto sahrane =[[Bobovac]] |}} '''Stjepan Dabiša Kotromanić''' (oko [[1339]] - [[Kraljeva Sutjeska]] [[8]]. [[septembar]] [[1395]] ) je bio bosanski kralj koji je vladao Bosnom u periodu od [[1391]]. do [[1395]]. godine. == Porijeklo == Dabišino proijeklo nije sasvim razjašnjeno. Bio je vanbračno dijete, unuk bana [[Stjepan I Kotromanić|Stjepana I]] i [[Jelisaveta Nemanjić|Jelisavete Nemanjić od Srbije]], ali izvori se razilaze po pitanju kojeg od dva Stjepanova sina je Dabiša bio sin. Jedna grupa izvora navodi da je otac Stjepana Dabiše bio [[Ninoslav Kotromanić]] (ponegdje nazvan Miroslavom), mlađi brat [[Vladislav Kotromanić|Vladsilava Kotromanića]].<ref name="Draganović">Krunoslav Draganović, ''Poviest hrvatskih zemalja Bosne i Hercegovine'', Hrvatsko kulturno društvo "Napredak", 1942. godine</ref> Druga grupa izvora tvrdi da je da je bio mlađi vanbračni sin [[Vladislav Kotromanić|Vladislava Kotromanića]] i polubrat Tvrtka I, ako ne i zakoniti sin Vladislava i [[Jelena Šubić|Jelene Šubić]]. Kako je Tvrtko I rođen [[23]]. [[august]]a [[1338]]. ili najkasnije [[1339]]. godine, a Dabiša je po toj teoriji njegov mlađi (polu)brat, slijedi da je Dabiša rođen nakon [[1339]]. godine.<ref name="Mandić">Dominik Mandić, ''Sabrana djela Dr. O. Dominika Mandića : Bosna i Hercegovina : Sv. 1. Državna i vjerska pripadnost sredovječne Bosne i Hercegovine'', Ziral, 1978.</ref> No svakako sljedeće osobe su bile Dabišina (polu)braća i (polu)sestre : (''ove navedene osobe su rođene ili su možda rođene u braku Jelene Šubić i Vladislava Kotromanića'') * [[Tvrtko I Kotromanić]] * [[Stjepan Vuk Kotromanić]], ban Bosne * [[Katarina Kotromanić (celjska grofica)|Katarina Celjska]]? * [[Marija Kotromanić|Marija od Helfensteina]] Prema [[Mavro Orbini|Mavru Orbiniju]], Dabiša je podržavao Stjepana Vuka u njegovoj [[Tvrtko I i brat Vuk|pobuni protiv Tvrtka I]] [[1366]]. godine.<ref name="Fine">Van Antwerp Fine, John: ''The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest'', University of Michigan Press, 1994, {{ISBN|0-472-08260-4}}</ref> == Vladavina == Kada se govori o Bosni s kraja XIV i početka XV. vijeka, treba imati u vidu njen posebni odnos prema ugarskim vladarima. Poslije smrti Tvrtka I za kralja je izabran Stjepan Dabiša, vjerovatno zato što je bio star i nemoćan, što je plemstvu davalo veću kontrolu nad državom, ali možda i zato što je bio najstariji Kotromanić. O njegovoj starosti svjedoči i činjenica da je spominjan u diplomatskim zapisima još [[1358]]. godine.<ref name="Mandić"/><ref name="Fine"/> === Dabiša i domaća vlastela === {{Glavni|Kupoprodaja Konavala 1391.}} Mjesec dana nakon smrti kralja Tvrtka I, 15. aprila 1391. sklopljen je ugovor kojim su braća [[Sankovići]], Beljak i Radič, ustupili Dubrovčanima župu [[Konavle|Konavosku]] zajedno s Donjom Gorom i [[Soko (Konavle)|tvrđavom Soko]] na njoj i Vitaljinu za cijenu od 1000 perpera godišnjeg dohotka. Vojvoda Radič, sa svojom ženom [[Nekropola Biskup|Goislavom]] izdao je povelju sa sličnim sadržajem Dubrovčanima i 15. maja 1391. u svojim dvorima u [[Zaborani]]ma. Tom poveljom, uz izrečeno u ugovoru, podaruje Dubrovčanima još i slobodu trgovanja. Kralj [[Stjepan Dabiša]] i bosanska vlastela [[Hrvatinići|Hrvoje Vukčić]], [[Kosače|Vlatko Vuković]] i [[Pavlovići|Pavao Radenović]] o tome nisu bili obaviješteni. Na zahtjev kralja i odluke bosanskog [[Stanak|Stanka]] (skupština vlastele), knez Pavao Radinović i vojvoda [[Vlatko Vuković]] ušli su s vojskom u Konavosku župu i protjerali Sankoviće.<ref name="radič">{{Cite web |url=https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=54444 |title= Sanković |work= Hrvatska enciklopedija, Zagreb, 2021. |accessdate= 9. 11. 2023}}</ref> Vojvoda Radič je zarobljen, sve do 1398. godine.<ref name="širenje">{{Cite web |url=https://hrcak.srce.hr/file/250172 |title=Paula Kaulić: ŠIRENJE DUBROVAČKE REPUBLIKE NA PROSTOR KONAVALA |work=Sveučilište u Zadru, Zadar 1961. |accessdate=9. 2. 2023 |archive-date=2023-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117224753/https://hrcak.srce.hr/file/250172 |url-status=dead }}</ref> === Dabiša i Osmanlije === [[Osmansko Carstvo|Osmanski]] napadi na Bosnu poslije [[Bitka na Kosovu|bitke na Kosovu]] nisu jenjavali i postali su sve češći nakon što su Osmanlije u jesen ili zimu 1391. godine uspjeli zauzeti [[Skoplje]], a nedugo potom ovladati i zemljom [[Vuk Branković|Vuka Brankovića]]. U prvim godinama svoje vladavine Dabiša je uspio da sačuva neokrnjene granice bosanske države iz doba Tvrtka I. U proljeće [[1392]]. godine odbio je jednu osmansku provalu u Bosnu. Za naročite zasluge u tom boju, kralj je [[Povelja kralja Dabiše Hrvoju Vukčiću|darovao vojvodi Hrvoju]] dva sela; [[Kakanj]] u [[Srednja Bosna (oblast)|Trstivnici]] i Hrast u Luci. Iako je povelja sačuvana samo u [[Latinski jezik|latinskom]] prijepisu, istoričari do sada nisu izrazili sumnju u njenu autentičnost. Osmanski napad na Bosnu 1394. godine završen je pobjedom bosanske vojske. Ubijeno je više od 5.000 Osmanlija, a neki vojnici iz osmanskih redova su dopali u bosansko zarobljeništvo. Događaj je opisan u darovnici od 2. aprila iste godine, kojom je kralj Dabiša darovao poimenično nepoznatom vlastelinu Vojnićevo i Gudeljevo polje u imotskoj župi pored [[Posušje|Posušja]]. Taj sukob se odigrao negdje na [[Glasinac|Glasinačkom polju]] kod [[Sokolac|Sokoca]], istočno od današnjeg Sarajeva.<ref name="filipović">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/28332880/Bosna_i_Turci_za_vrijeme_kralja_Stjepana_Dabi%C5%A1e_Neke_nove_spoznaje_Bosnia_and_the_Turks_during_the_reign_of_King_Stjepan_Dabi%C5%A1a_Some_new_insights_ |title= Emir O. Filipović - Filozofski fakultet, Odsjek za historiju, Sarajevo: Bosna i Turci za vrijeme kralja Stjepana Dabiše – Neke nove spoznaje |work= Istorijski institut, Beograd, 2016, 273-301. |accessdate= 9. 2. 2023}}</ref> U sukobu su sudjelovati i župan Vukmir Semković s braćom jer im je kralj Dabiša 17.maja 1395. [[Povelja kralja Dabiše braći Semković|darovao selo Kolo]] u [[Tomislavgrad|Duvnu]], između ostalih zasluga i zbog njihovog hrabrog držanja u bojevima protiv Osmanlija, u kojima su se borili “ne štedeći svojih glava”.<ref name="Rudić">{{Cite web |url= https://www.iib.ac.rs/istorijskicasopis/assets/files/IC2069099R.pdf |title= Srđan Rudić: Kako je povelja kralja Stefana Dabiše braći Semković dospela u Britansku biblioteku |work= Istorijski institut Beograd, Istorijski časopis, knj. LXIX (2020) str. 99–106 |accessdate= 9. 11. 2023}}</ref> === Dabiša i Mađari === Nakon izbora Dabiše za kralja, odnosi između Bosne i Ugarske ušli su u fazu oštrih sukoba u toku kojih je Sigismund težio da Bosnu podvrgne što čvršćoj vlasti. Poznato je da je Sigismund priznao Tvrtka I za kralja, neposredno pred njegovu smrt. Razdor između Dabiše i bosanskih velikaša s jedne strane i vođa hrvatskog plemstva s druge strane iskoristio je ugarski kralj [[Žigmund Luksemburški|Sigismund]] da ih slomije. Još 1393. god Hrvoje Vukčić je izrazio vjernost ugarskom kralju. Pošto je razorio uporište hrvatskih velikaša [[Dobor]] [[1394]]. godine, a njih zarobio, ugarskom kralju potčinio se i Dabiša. Bosanski kralj se odrekao vlasti nad [[Hrvatska|Hrvatskom]] i [[Dalmacija|Dalmacijom]], primio vazalne odnose, postao dostojanstvenik ugarskog kralja i dobio titulu župana Šoćmođske županije.<ref name="filipović"/> Zajedno s vlastelom složio se da poslije njegove smrti krunu Bosne preuzme Sigismund, muž [[Marija, kraljica Ugarske|kraljice Marije, unuke]] [[Stjepan II Kotromanić|Stjepana II Kotromanića]].<ref name="Fostikov">{{Cite web |url= https://hrcak.srce.hr/file/117230 |title= Aleksandra Fostikov: Jelena Gruba, bosanska kraljica. Bosna krajem 14. vijeka (1395-1399) |work= ACADEMIA - Braničevski glasnik 3-4, Požarevac 2006, 29-50. |accessdate= 9. 2. 2022 |archive-date= 2024-11-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20241120201759/https://hrcak.srce.hr/file/117230 |url-status= dead }}</ref> Tako su uništene tekovine moćne bosanske države iz perioda Tvrtka I i njen uticaj na [[Balkan]]u. Dabiša je umro [[8. septembar|8. septembra]] [[1395]]. godine u [[Kraljeva Sutjeska|Kraljevoj Sutjesci]] i sahranjen je u [[Bobovac|Bobovcu]].<ref name="Mandić"/> Budući da je nadživio svoju rodicu, ugarsku kraljicu Mariju, po čijem nasljednom pravu je Žigmund bio izabran za Dabišinog prijestolonasljednika, vlastela je odlučila da bosansko prijestolje neće pripasti Žigmundu. Nastupio je ''[[interregnum]]'' tokom kojeg je vladala Dabišina udovica, [[Jelena Gruba]]. == Porodica == [[File:Povelja kralj Dabisa.JPG|mini|desno|Povelja kralja Dabiše]] Jedino preživjelo dijete koje je doživjelo punoljtnost rođeno iz braka Stjepana Dabiše i Jelene Grube bila je kćerka [[Stana Kotromanić|Stana (Anastasija)]]. Stanina kćer, čije se ime navodi kao Vladava <ref name="Mandić"/> i Vladika <ref name="Draganović"/>, udala se za [[Radivojevići|Juraja Radivojevića]] još za života svoga dede Dabiše i nane Grube, što potvrđuje [[Povelja kralja Dabiše kćerki Stani|Dabišina povelja iz 1395]]. kojom kralj poklanja selo [[Velika (Veljaci)|Veljaci]] na upravu svojoj kćeri Stani, s tim da poslije njene smrti upravu nad selom naslijede Vladava (Vladika) i njen muž. Dabišina unuka Vladava (Vladika) je imala djecu još za vrijeme Dabišinog života i vladavine.<ref name="Mandić"/> Pored Stane Dabiša i Jelena su imali još jedno djete : * sina nepoznatog imena, koji je umro vrlo mlad, pa možda čak prije [[1390]]. godine Međutim neki smatraju da je Dabiša imao još jednu kćer po imenu : * Stojsava, najvjerovatnije mješajući je s Stanom. == Povezano == * [[Ninoslav Kotromanić]] * [[Vladislav Kotromanić]] * [[Tvrtko I, kralj Bosne]] * [[Jelena Gruba]] * [[Sigismund Luksemburški]] * [[Stana Kotromanić]] * [[Povelja kralja Dabiše Dragoju Gučetiću]] == Literatura == * Vjekoslav Klaić: Povelja kralja Stjepana Dabiše, izdana Hrvoju Vukčiću godine 1392., Vjestnik Kr. hrvatsko-slavonsko-dalmatinskog Zemaljskog Arkiva, god. II, Zagreb, 1900, 60-61. == Reference == {{reference}} == Porodično stablo == {{familytree/start}} {{familytree | |Vuk| |Stracimir| | | |Lazar|v|Milica| | | | | | | | | | |Vuk=[[Radivoj, otac Mateja Ninoslava|Radivoj Kulinić]]|Stracimir=[[Stjepko II Šubić]]|Lazar=[[Stefan Dragutin]]|Milica=[[Katalina Arpad]]}} {{familytree | | |!| | | |!| | | | | | | |!| | | | | |!| | | | | |}} {{familytree | |HVK| |Đurađ|-|-|v|-|-|Jelena| | | | | | | | | | | | |HVK=[[Prijezda I Kotromanić]]|Đurađ=[[Pavao I Šubić]]|Jelena=[[Ursula Nemanjić]]}} {{familytree | | |!| | | | | | | |!| | | | | | | | | |!| | | | | |}} {{familytree | |VHK| | | | | |Balša|-|-|-|v|-|-|-|Mara| | | | | | | | | |VHK=[[Stjepan I Kotromanić]]|Balša=[[Juraj II Šubić]]|Mara=Lelka}} {{familytree | | |!| | | | | | | | | | | | |!| | | | | |}} {{familytree | |SVK|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|Jelena| | | | | | | | | | |SVK=[[Vladislav Kotromanić]]|Jelena=[[Jelena Šubić]]}} {{familytree | | |!| | | |,|-|^|-|.| | | |}} {{familytree | |Ahmed| |Vladislav| |KVK|v|-|-|-|-|STK| | | | | | | | | ||STK=''[[Jelena Gruba]]'' |KVK=Stjepan Dabiša|Ahmed=[[Stjepan Vuk]]|Vladislav=[[Tvrtko I Kotromanić]]}} {{familytree | | | | | | | | | | |,|-|^|-|.| | | |!|}} {{familytree | | | | | | | | | |Sig| |Kat| |STK|-|Mar|Sig=Stojsava Kotromanić|Kat=sin nepoznatog imena|STK=[[Stana Kotromanić|Anastasija Kotromanić (Stana)]]|Mar=[[Vladava (Vladika)]]}} {{familytree/end}} {{Početak redoslijedne kutije}} {{Redoslijedna kutija 1 na 1 |titula=[[Spisak bosanskih vladara|''Stefa Dabiša, po milosti Boga kralj Bosne, Srbije, Dalmacije i Hrvatske, Usore, Slavonije, Dolnjih krajeva, Podrinja i Polimlja Pomorja, Travunije i mnogih zapadnih i svjetlih krajeva'']] |godine=[[1391]]-[[1395]] |prethodnik=[[Stjepan Tvrtko I]] |nasljednik=[[Jelena Gruba]] }} {{Kraj redoslijedne kutije}} {{Kotromanići}} [[Kategorija:Kraljevi Bosne]] [[Kategorija:Kotromanići]] [[Kategorija:Umrli 1395.]] 4ce26285e2iswfge9941ch8dzdvwcgt Korisnik:Duma/U radu5 2 252974 42683401 42683223 2026-09-05T17:04:49Z Duma 16555 /* Štetni efekti na organizme */ 42683401 wikitext text/x-wiki [[File:Non homologous end joining and microhomology mediated end joining.png|frame|[[Spajanje nehomogenih krajeva|Spajanje krajeva DNK]] u nehomolognoj rekombinaciji u odnosu na [[homologna rekombinacija|homolognu rekombinaciju]].]] '''Nehomologna rekombinacija''', je proces kojim se spajaju dva nepovezana dvolančana segmenta [[DNK]]. Ovo umetanje genetičkog materijala koji ne bi trebao biti susjedni obično dovodi do prekida [[gen]]a, što uzrokuje da [[protein]] koji oni kodiraju nije pravilno eksprimiran. Jedan od primarnih puteva kojim će se to dogoditi je [[popravka DNK|mehanizam popravka]] poznat kao [[Spajanje nehomogenih krajeva|spajanje nehomolognih krajeva]] (NHEJ).<ref>{{cite book | vauthors = Wilson TE | chapter = Nonhomologous end-joining: Mechanisms, conservation and relationship to illegitimate recombination | veditors = Aguilera A, Rothstein R | title = Molecular Genetics of Recombination | url = https://archive.org/details/moleculargenetic00agui | url-access = limited | series = Topics in Current Genetics | year = 2006 | volume = 17 | pages = [https://archive.org/details/moleculargenetic00agui/page/n499 487]–513 | publisher = Springer | location = Berlin, Heidelberg | doi = 10.1007/978-3-540-71021-9_17 | isbn =978-3-540-71020-2 }}</ref> == Otkriće == Illegitimate recombination is a natural process which was first found to be present within ''[[E. coli]]''. A 700-1400 [[base pair]] segment of DNA was found to have inserted itself into the ''[[gal operon|gal]]'' and ''[[lac operon|lac]]'' operons resulting in a strong polar [[mutation]].<ref>{{cite journal | vauthors = Sherratt D | title = Illegitimate recombination legitimised | journal = Nature | volume = 274 | issue = 5668 | pages = 213–4 | date = July 1978 | pmid = 355886 | doi = 10.1038/274213a0 | bibcode = 1978Natur.274..213S | doi-access = free }}</ref> This mechanism was then found to have the ability to insert other short genetic sequences into other locations within the bacterial [[genome]] often leading to a change in the expression of neighboring genes. Oftentimes it leads to the neighboring genes to simply shut off. However some of these segments also had strong start and stop signals which changed the regulation of neighboring genes leading in changes in the amount of transcription. What differentiated this form of [[genetic recombination]] from those dependent of genetic homology was that the process observed as illegitimate did not require the use of [[Sequence homology|homologous]] segments of DNA. While not being entirely understood at the time, it was recognized to hold potential in generating changes in the chromosomal evolution.<ref name="Weisberg 1977">{{cite journal | vauthors = Weisberg RA, Adhya S | title = Illegitimate recombination in bacteria and bacteriophage | journal = Annual Review of Genetics | volume = 11 | issue = 1 | pages = 451–73 | date = December 1977 | pmid = 339822 | doi = 10.1146/annurev.ge.11.120177.002315 }}</ref> == Mehanizam == === Kod prokariota === Kod [[prokariot]]a, nehomologna rekombinacija rezultira mutiranjem njihove genetske sekvence. Ovaj proces ima različite oblike kod [[eukariot]]a, a jedan od njih su [[delecija|delecije]]. Kod delecijske mutacije, prokariotski organizam prolazi kroz nehomolognu rekombinaciju koja rezultira uklanjanjem jednog kontinuiranog segmenta genetskog koda. Međutim, ovaj oblik mutacije se rijetko javlja prirodno, tj. ako nije induciran. Drugi oblik nehomologne rekombinacije kod prokariota je [[Dupliranje gena|duplikacija]] mutacija genoma. U ovom slučaju, dio roditeljskog genoma se više puta ubacuje u genom. Ova duplikacija ili ubacuje genetski materijal u istoj ili suprotnoj orijentaciji od izvornih roditeljskih segmenata, jer nije vođena homologijom.<ref name="Weisberg 1977" /> === Kod eukariota === Mehanizam nehomologne rekombinacije je mehanizam [[Spajanje nehomogenih krajeva|spajanja nehomogenih krajeva]], u kojem se dva lanca DNK koji ne dijele [[Homologija sekvence|homologiju]] spajaju pomoću mehanizma za popravku gena. Nakon prepoznavanja dvostrukog prekida lanca, [[Multiproteinski kompleks|proteinski kompleks]] će držati dva lanca dovoljno blizu jedan drugome kako bi se omogućila njihova popravka. Krajevi DNK se zatim popravljaju tako što se uklanjaju svi neispravni ili oštećeni [[nukleotid]]i. Kada se to dogodi, lanci se mogu [[Ligacija (molekularna biologija)|ligirati]] zajedno tako da postanu jedan, sada sa novim nukleotidima u dijelu u kojem ih prethodno nije bilo (mutacija). Ovaj proces je uobičajen za eukariotske ćelije i ima tendenciju da djeluje kao mehanizam [[Popravka DNK|popravke DNK]], ali može dovesti do mutacija. Nehomologna rekombinacija često dovodi do velikih hromosomskih aberacija kod eukariotskih organizama, budući da oni imaju mnogo veće segmente DNK od prokariotskih ćelija. Kao takvo, nehomologno spajanje krajeva može uzrokovati nehomolognu rekombinaciju, koja stvara mutacije tipa [[Umetanje (genetika)|insercije]] i [[delecija|delecije]] u hromosomima, kao i [[Hromozomska translokacija|translokaciju]] jednog [[hromosom]]skog segmenta u drugi. Te velike promjene na hromosomima kod eukariotskih organizama imaju tendenciju da uzrokuju štetne posljedice, umjesto da im dadnu neku vrstu genetske prednosti.<ref>{{cite journal | vauthors = Ehrlich SD, Bierne H, d'Alençon E, Vilette D, Petranovic M, Noirot P, Michel B | title = Mechanisms of illegitimate recombination | journal = Gene | volume = 135 | issue = 1–2 | pages = 161–6 | date = December 1993 | pmid = 8276254 | doi = 10.1016/0378-1119(93)90061-7 }}</ref> == Štetni efekti na organizme == Nehomologna rekombinacija često ima štetan učinak na organizam jer rezultira velikom promjenom njegove genetske sekvence. Ove promjene rezultiraju mutacijama jer spajanje DNK koje nije zasnovano na [[homologija sekvence|homologiji]] najčešće postavlja genetske elemente na ona mjesta u lancu DNK na kojima se prethodnon nisu nalazili. To može poremetiti funkciju gena koji su ključni za određenu funkciju organizma. Utvrđeno je da u slučaju [[Rak (medicina)|raka]] [[tumor]]i mogu biti rezultat nehomologne rekombinacije, koja rezultira formiranjem [[Matična petlja|matičnih petlji]] koje mijenjaju funkciju gena unutar genoma tumorskih ćelija.<ref>{{cite journal | vauthors = Zucman-Rossi J, Legoix P, Victor JM, Lopez B, Thomas G | title = Chromosome translocation based on illegitimate recombination in human tumors | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 95 | issue = 20 | pages = 11786–91 | date = September 1998 | pmid = 9751743 | pmc = 21718 | doi=10.1073/pnas.95.20.11786| bibcode = 1998PNAS...9511786Z | doi-access = free }}</ref> == Primjena == Nehomologna rekombinacija je alat koji se može koristiti u laboratoriju i u istraživačke svrhe. Nehomologna rekombinacija može izazvati [[Mutageneza (tehnika molekularne biologije)|nasumičnu mutagenezu]] i stvoriti nasumičnu promjenu u genetskoj sekvenci organizma.<ref>{{cite journal | vauthors = Khattak FA, Kumar A, Kamal E, Kunisch R, Lewin A | title = Illegitimate recombination: an efficient method for random mutagenesis in Mycobacterium avium subsp. hominissuis | journal = BMC Microbiology | volume = 12 | pages = 204 | date = September 2012 | pmid = 22966811 | pmc = 3511198 | doi = 10.1186/1471-2180-12-204 | doi-access = free }}</ref> Indukcija ove mutageneze omogućava proučavanje genetske sekvence tako što se napravi mutacija u genetskom segmentu, što mijenja funkciju tog genetskog segmenta. To omogućava proučavanje funkcije različitih gena analizom razlika između mutanata i prirodnih organizama kako bi se protumačilo s kojim je procesom određeni gen povezan. == Reference == {{Reflist}} Kategorija:Molekulska genetika Kategorija:Mutirani geni Kategorija:Popravka DNK 68itom0lxhm2wfb8be1nc5uxrxe9hnq 42683421 42683401 2026-09-05T17:29:04Z Duma 16555 42683421 wikitext text/x-wiki [[File:Non homologous end joining and microhomology mediated end joining.png|frame|[[Spajanje nehomogenih krajeva|Spajanje krajeva DNK]] u nehomolognoj rekombinaciji u odnosu na [[homologna rekombinacija|homolognu rekombinaciju]].]] '''Nehomologna rekombinacija''', je proces kojim se spajaju dva nepovezana dvolančana segmenta [[DNK]]. Ovo umetanje genetičkog materijala koji ne bi trebao biti susjedni obično dovodi do prekida [[gen]]a, što uzrokuje da [[protein]] koji oni kodiraju nije pravilno eksprimiran. Jedan od primarnih puteva kojim će se to dogoditi je [[popravka DNK|mehanizam popravka]] poznat kao [[Spajanje nehomogenih krajeva|spajanje nehomolognih krajeva]] (NHEJ).<ref>{{cite book | vauthors = Wilson TE | chapter = Nonhomologous end-joining: Mechanisms, conservation and relationship to illegitimate recombination | veditors = Aguilera A, Rothstein R | title = Molecular Genetics of Recombination | url = https://archive.org/details/moleculargenetic00agui | url-access = limited | series = Topics in Current Genetics | year = 2006 | volume = 17 | pages = [https://archive.org/details/moleculargenetic00agui/page/n499 487]–513 | publisher = Springer | location = Berlin, Heidelberg | doi = 10.1007/978-3-540-71021-9_17 | isbn =978-3-540-71020-2 }}</ref> == Otkriće == Nehomologna rekombinacija je prirodni proces koji je prvi put otkriven kod ''[[E. coli]]''. Utvrđeno je da se segment DNK od 700-1400 [[Bazni par|baznih parova]] umetnuo u ''[[gal operon|gal]]'' i ''[[lac operon|lac]]'' operone, što je rezultiralo jakom [[polarna mutacija|polarnom mutacijom]].<ref>{{cite journal | vauthors = Sherratt D | title = Illegitimate recombination legitimised | journal = Nature | volume = 274 | issue = 5668 | pages = 213–4 | date = July 1978 | pmid = 355886 | doi = 10.1038/274213a0 | bibcode = 1978Natur.274..213S | doi-access = free }}</ref> Poslije je otkriveno da ovaj mehanizam ima sposobnost umetanja drugih kratkih genetskih sekvenci na ostale lokacije unutar bakterijskog [[genom]]a, što često dovodi do promjene u ekspresiji susjednih gena. To često dovodi do toga da se susjedni geni jednostavno isključe. Međutim, neki od tih segmenata su također imali jake [[Start kodon|start]] i [[stop kodon|stop]] signale koji su mijenjali regulaciju susjednih gena, što je dovodilo do promjena u količini [[Transkripcija (genetika)|transkripcije]]. Ono što je razlikovalo ovaj oblik [[Genetička rekombinacija|genetske rekombinacije]] od onih koje zavise od genetske homologije jeste to što nehomologna varijanta nije zahtijevala postojanje homolognih segmenata DNK. Iako u to vrijeme nije bio u potpunosti shvaćen, prepoznato je da taj proces ima potencijal za stvaranje promjena u hromosomima, koje bi naknadno mogle imati utjecaja na evoluciju.<ref name="Weisberg 1977">{{cite journal | vauthors = Weisberg RA, Adhya S | title = Illegitimate recombination in bacteria and bacteriophage | journal = Annual Review of Genetics | volume = 11 | issue = 1 | pages = 451–73 | date = December 1977 | pmid = 339822 | doi = 10.1146/annurev.ge.11.120177.002315 }}</ref> == Mehanizam == === Kod prokariota === Kod [[prokariot]]a, nehomologna rekombinacija rezultira mutiranjem njihove genetske sekvence. Ovaj proces ima različite oblike kod [[eukariot]]a, a jedan od njih su [[delecija|delecije]]. Kod delecijske mutacije, prokariotski organizam prolazi kroz nehomolognu rekombinaciju koja rezultira uklanjanjem jednog kontinuiranog segmenta genetskog koda. Međutim, ovaj oblik mutacije se rijetko javlja prirodno, tj. ako nije induciran. Drugi oblik nehomologne rekombinacije kod prokariota je [[Dupliranje gena|duplikacija]] mutacija genoma. U ovom slučaju, dio roditeljskog genoma se više puta ubacuje u genom. Ova duplikacija ili ubacuje genetski materijal u istoj ili suprotnoj orijentaciji od izvornih roditeljskih segmenata, jer nije vođena homologijom.<ref name="Weisberg 1977" /> === Kod eukariota === Mehanizam nehomologne rekombinacije je mehanizam [[Spajanje nehomogenih krajeva|spajanja nehomogenih krajeva]], u kojem se dva lanca DNK koji ne dijele [[Homologija sekvence|homologiju]] spajaju pomoću mehanizma za popravku gena. Nakon prepoznavanja dvostrukog prekida lanca, [[Multiproteinski kompleks|proteinski kompleks]] će držati dva lanca dovoljno blizu jedan drugome kako bi se omogućila njihova popravka. Krajevi DNK se zatim popravljaju tako što se uklanjaju svi neispravni ili oštećeni [[nukleotid]]i. Kada se to dogodi, lanci se mogu [[Ligacija (molekularna biologija)|ligirati]] zajedno tako da postanu jedan, sada sa novim nukleotidima u dijelu u kojem ih prethodno nije bilo (mutacija). Ovaj proces je uobičajen za eukariotske ćelije i ima tendenciju da djeluje kao mehanizam [[Popravka DNK|popravke DNK]], ali može dovesti do mutacija. Nehomologna rekombinacija često dovodi do velikih hromosomskih aberacija kod eukariotskih organizama, budući da oni imaju mnogo veće segmente DNK od prokariotskih ćelija. Kao takvo, nehomologno spajanje krajeva može uzrokovati nehomolognu rekombinaciju, koja stvara mutacije tipa [[Umetanje (genetika)|insercije]] i [[delecija|delecije]] u hromosomima, kao i [[Hromozomska translokacija|translokaciju]] jednog [[hromosom]]skog segmenta u drugi. Te velike promjene na hromosomima kod eukariotskih organizama imaju tendenciju da uzrokuju štetne posljedice, umjesto da im dadnu neku vrstu genetske prednosti.<ref>{{cite journal | vauthors = Ehrlich SD, Bierne H, d'Alençon E, Vilette D, Petranovic M, Noirot P, Michel B | title = Mechanisms of illegitimate recombination | journal = Gene | volume = 135 | issue = 1–2 | pages = 161–6 | date = December 1993 | pmid = 8276254 | doi = 10.1016/0378-1119(93)90061-7 }}</ref> == Štetni efekti na organizme == Nehomologna rekombinacija često ima štetan učinak na organizam jer rezultira velikom promjenom njegove genetske sekvence. Ove promjene rezultiraju mutacijama jer spajanje DNK koje nije zasnovano na [[homologija sekvence|homologiji]] najčešće postavlja genetske elemente na ona mjesta u lancu DNK na kojima se prethodnon nisu nalazili. To može poremetiti funkciju gena koji su ključni za određenu funkciju organizma. Utvrđeno je da u slučaju [[Rak (medicina)|raka]] [[tumor]]i mogu biti rezultat nehomologne rekombinacije, koja rezultira formiranjem [[Matična petlja|matičnih petlji]] koje mijenjaju funkciju gena unutar genoma tumorskih ćelija.<ref>{{cite journal | vauthors = Zucman-Rossi J, Legoix P, Victor JM, Lopez B, Thomas G | title = Chromosome translocation based on illegitimate recombination in human tumors | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 95 | issue = 20 | pages = 11786–91 | date = September 1998 | pmid = 9751743 | pmc = 21718 | doi=10.1073/pnas.95.20.11786| bibcode = 1998PNAS...9511786Z | doi-access = free }}</ref> == Primjena == Nehomologna rekombinacija je alat koji se može koristiti u laboratoriju i u istraživačke svrhe. Nehomologna rekombinacija može izazvati [[Mutageneza (tehnika molekularne biologije)|nasumičnu mutagenezu]] i stvoriti nasumičnu promjenu u genetskoj sekvenci organizma.<ref>{{cite journal | vauthors = Khattak FA, Kumar A, Kamal E, Kunisch R, Lewin A | title = Illegitimate recombination: an efficient method for random mutagenesis in Mycobacterium avium subsp. hominissuis | journal = BMC Microbiology | volume = 12 | pages = 204 | date = September 2012 | pmid = 22966811 | pmc = 3511198 | doi = 10.1186/1471-2180-12-204 | doi-access = free }}</ref> Indukcija ove mutageneze omogućava proučavanje genetske sekvence tako što se napravi mutacija u genetskom segmentu, što mijenja funkciju tog genetskog segmenta. To omogućava proučavanje funkcije različitih gena analizom razlika između mutanata i prirodnih organizama kako bi se protumačilo s kojim je procesom određeni gen povezan. == Reference == {{Reflist}} Kategorija:Molekulska genetika Kategorija:Mutirani geni Kategorija:Popravka DNK h8wtdazeaxzhx6yrwxw7wm3aswae4nz 42683470 42683421 2026-09-06T02:42:51Z Duma 16555 42683470 wikitext text/x-wiki '''Polarna mutacija''' utiče na ekspresiju nizvodnih [[gen]]a ili [[operon]]a. Također može uticati na ekspresiju gena u kojem se javlja, ako se nalazi u [[Transkripcija (genetika)|transkribiranoj]] regiji. Ove mutacije se obično javljaju rano unutar sekvence gena i mogu biti [[Besmisleni kodon|besmislene]], [[Mutacija pomeranja okvira čitanja|mutacije pomjeranja okvira čitanja]] ili [[Umetanje (genetika)|insercijske]] mutacije. Polarne mutacije se mogu pronaći samo kod organizama koji imaju [[Informaciona RNK|policistronsku iRNK]].<ref>[http://www.biochem.northwestern.edu/holmgren/Glossary/Definitions/Def-P/polar_mutation.html Definition on BMBCB]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=DdTIl6-1UzgC&dq=%22Polar+mutation%22&pg=PA146 "Microbial Physiology" – Google Books]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=2iazWp_GVtUC&dq=%22Polar+mutation%22&pg=PA274 "Fundamental bacterial genetics" – Google Books]</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske poveznice == * [https://books.google.com/books?id=Elx9GJ9qrtwC&dq=%22Polar+mutation%22&pg=PA560 "Medicinski rječnik: francusko-engleski s englesko-francuskim glosarom" - Google Books] * [https://books.google.com/books?id=7bFdrHln8FwC&dq=%22Polar+mutation%22&pg=PA266 "Razumijevanje bakterija" - Google Books] Kategorija:Mutacija b6svq030ovrhjnvpyew22cl8v77tj9t 2026. 0 257502 42683443 42683058 2026-09-05T20:51:46Z Alekol 2231 /* Septembar/Rujan */ 42683443 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|2026}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|2026}} Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]]. * UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica. * Nove godine: 火马 [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9. * Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4. * Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro. * 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi. * 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a. * [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani. * 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]]. * 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti. [[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]] * [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]]. * [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja. * 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica. * 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog. * [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]]. * [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata. * 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a. * [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638. * [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a). * 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija). * 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije. * [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film "[[Svadba (2026.)|Svadba]]" - najgledaniji hrvatski film. * 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg. * [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane. * [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu. * 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]]. * [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta). * [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija. * 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]]. * [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca. * [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija). * 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]]. * [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi. * 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]]. * [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane. * 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza. * [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone. [[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na "Epsteinovom otoku" 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]] * 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona. * 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983. === Februar/Veljača === * 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH. * [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara. * [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023). * 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane. * [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000. * 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]]. * [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og). * 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu. * 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]]. * [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila. * 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava. * [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji. * 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024. * [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%. * [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima. * [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom. * [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina. * [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. ** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih. ** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]] * [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru. * 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi. * [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta. * [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi). * [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke. * [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a. * [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; "[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]" se obraća Ustavnom sudu. * 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]]. * [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan. * [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]]. * [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet. * [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih. * 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]]. * 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og). * [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib). * [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026</ref> * [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta. * 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis. * [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra. * [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]]. * 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz. * [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije. * 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima. * [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj. * 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu. * [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata. * [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom. * [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom. === April/Travanj === [[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]] * [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje. * [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca. * [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj. * [[7. 4.]] - Trump: "jedna civilizacija će umreti večeras" ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca. * [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje. * [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca. [[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]] * 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti. * [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana. * [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu. * [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade. * [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata. * [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu. * [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja. * 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD. * [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata. * [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]]. * 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]]. * [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000). * 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija). * [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri. * [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj. * [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]. * 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini. * [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela. * 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa. * 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu. * [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27" na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji). * 15 - 29. 5. - Prikazuju se uspešni filmovi koji sa započeli kao postovi na YouTubeu: natprirodni horor ''Obsession'' (15.) i SF psihološki horor ''Backrooms'' (29. 5.). * 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske ("Bangaranga"), 15. Lelek iz Hrvatske ("Andromeda"), 17. Lavina iz Srbije ("Kraj mene"). * [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava. * [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice. * 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996. * 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. * [[23. 5.]] - Miting "Ti i ja, Slavija", u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana. * [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom. * 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini. * [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije. * [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni. * [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]]. * [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]]. * [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Protesti u Albaniji, nazvani Flamingo revolucija - protivljenje gradnji luksuznog odmarališta kod Valone (ostrvo Sazan i laguna Narta, na inicijativu [[Jared Kushner|Jareda Kushnera]]) šire se i na Tiranu, pošto su aktivisti napadnuti od lokalnog obezbeđenja. * 2. i 9. 6. - Antiimigrantska osećanja u Ujedinjenom Kraljevstvu: objavljivanje snimka hapšenja Henryja Nowaka u [[Southampton]]u, pred smrt nakon što ga je ubo Sik, i 9-tog napad nožem na čoveka u [[Belfast]]u izazivaju proteste odn. nemire. * [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao "rizik po bezbednost". * 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi. * [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana. * 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije. * [[5. 6.]] - Samit EU–Zapadni Balkan u Tivtu. * [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu: Kurtijevo Samoopredeljenje 53/120 mandata (-4). [[Datoteka:2026-06-08 Ballroom construction and UFC arena White House Washington DC 13-23-11.jpg|mini|Borilište i gradilište kod Bele kuće]] * 7. 6. - Izbori u Armeniji: proeuropska stranka premijera [[Nikol Pašinjan|Pašinijana]] zadržava većinu. * 7. 6. - Iran ispalio rakete na Izrael, nakon dva meseca, zbog izraelskih udara na Bejrut. * [[9. 6.]] - Pošto je oboren američki [[Boeing AH-64 Apache|Apache]], dolazi do novog ciklusa udara sa Iranom. * [[10. 6.]] - Papa je blagoslovio Kulu Isusa Krista bazilike [[Sagrada Família]] u Barceloni, visine 172,5 metara. * 11. 6. - 19. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]] u Sjevernoj Americi. ** Bosna i Hercegovina: 12. 6. 1:1 sa Kanadom; 18. 6. gubi od Švicarske 4:1; 24. 6. pobjeđen Katar 3:1 - ide dalje. ** Hrvatska: 17. 6. gubi od Engleske 4:2; 23. 6. pobjeđena Panama 1:0; 27. 6. pobjeđena Gana 2:1 - ide dalje. * [[12. 6.]] - Firma [[SpaceX]] je izašla na berzu. [[Elon Musk]] je prvi bilioner (1.000 milijardi). * [[13. 6.]] - [[New York Knicks]] prvaci NBA nakon 53 godine. * [[14. 6.]] - Objavljeno da je postignut sporazum o okončanju rata između Irana i SAD. Zbog nastavljenih dejstava u Libanu, sporazum i otvorenost Hormuskog moreuza se više puta dovode u pitanje. * 14. 6. - ''UFC Freedom 250'': borilačka priredba na Južnom travnjaku Bele kuće. * [[15. 6.]] - U Kijevu su pogođeni saborna crkva Kijevo-pečerske lavre i Filmski studio Dovženko. * [[18. 6.]] - Najveći napad na Moskvu od 2022, opet pogođena velika rafinerija u Kapotnji, na Moskvu pada crna kiša. * 18. 6. - Kriza vođstva Laburističke partije u UK: gradonačelnik Manchestera Andy Burnham je ubedljivo dobio na dopunskim izborima za parlament. * [[19. 6.]] - Više javno tužilaštvo u Beogradu sumnjiči studente da su simulirali upotrebu zvučnog topa u martu 2025. * [[20. 6.]] - Protestni skup u Novom Sadu. * [[22. 6.]] - Britanski premijer [[Keir Starmer]] objavljuje da podnosi ostavku. * ca. 24. 6. - Val toplote na zapadu Evrope. Oboren junski rekord u Engleskoj (37,3 stepena 26-tog), u Francuskoj prosečno najtoplije ikada, s temperaturama do 44,3 stepena. * [[24. 6.]] - Dva jaka potresa u [[Venezuela|Venezueli]], preko 6.500 mrtvih. * [[27. 6.]] - Naprednjački skup u Beogradu. Preds. Vučić najavljuje da će podneti ostavku. * 27. 6. - Toplota se premešta u srednju Evropu: rekordi u Nemačkoj (41,5 stepen), Češkoj (40,6), Danskoj (37). * [[28. 6.]] - Studentski skup "Sve se vidi na Vidovdan" u Kraljevu. * [[29. 6.]] - Najtopliji junski dan u Beogradu, 38,9 stepeni. * [[30. 6.]] - Preko milion nedokumentovanih migranata i tražioca azila se prijavilo za regularizaciju statusa u Španiji. * 30. 6. - Protesti protiv imigracije u Južnoj Africi. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:DamonNolanHathaway-byPhilipRomano.jpg|mini|180px|Pred premijeru "Odiseje"]] [[Datoteka:Enzo Fernandez Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-208.jpg|180px|mini|Finale Svjetskog kupa]] * [[1. 7.]] - Američki diplomata Louis Chrishock je imenovan za v.d. [[Visoki predstavnik za BiH|Visokog predstavnika za BiH]], dok EU i SAD ne postignu kompromis (Rusija ga ne prihvata). * 1. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]]: ** Bosna i Hercegovina: 1/2. 7. gubi od SAD 2:0. ** Hrvatska: 2/3. 7. gubi od Portugala 2:1. * [[2. 7.]] - U jakom napadu na Kijev gine 30 ljudi. * [[5. 7.]] - Američkom igraču Bolagunu suspendovana posledica crvenog kartona u meču sa BiH (SAD gube od Belgije 4:1). * [[6. 7.]] - Državna sahrana [[Ali Hamenei]]a (4 - 9. 7.): milioni ljudi učestvuju u pogrebnoj procesiji u Teheranu. Kovčeg je 8. 7. pronesen i iračkim gradovima Nadžaf i Kerbala. * [[8. 7.]] - Nakon razmene vatre, Trump kaže da je primirje sa Iranom "završeno". Uveče novi udari. * ca. 9. 7. - Treći talas vrućine na zapadu Evrope. * [[10. 7.]] - Putnik Ryanaira iz Srbije zamalo izleteo kroz razbijeni prozor. * [[11. 7.]] - Povijesno nizak vodostaj [[Drava|Drave]] kod Osijeka, -173. * 11. 7. - Pisac [[Vladimir Arsenijević]] pretučen ispod Brankovog mosta; komemoracija žrtvama Srebrenice otkazana. * [[15. 7.]] - Ukrajinski predsednik Zelenski smenio ministra odbrane Mihajla Fedorova, što izaziva proteste. * [[16. 7.]] - Preds. Trump u obraćanju naciji tvrdi da su se Kinezi mešali u izbore 2020. * [[17. 7.]] - U američkoj bazi u Jordanu poginula dva američka vojnika, nastavljaju se međusobni udari. * 17. 7. - Prikazan je film "[[Odiseja (2026.)|Odiseja]]" [[Christopher Nolan|Christophera Nolana]]. * [[18. 7.]] - Ukrajinski dronovi uništili dva skladište online maloprodaje ''Wildberries'' u okolini Moskve. * [[19. 7.]] - Finale Svjetskog prvenstva: '''Španija''' - Argentina 1:0 u produžecima. Prethodnog dana, u meču za treće mesto, Francuska - Engleska 4:6. [[Datoteka:Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg|120px|mini|[[Andy Burnham]]]] * [[20. 7.]] - [[Andy Burnham]] je novi britanski premijer, sedmi od 2016. * 20. 7. - Nikaragvanski predsednik [[Daniel Ortega]] kaže da u zemlji više neće biti izbora. * [[23. 7.]] - Nafta je prelazila 100 dolara, nakon što su jemenski Husi gađali dva tankera u Crvenom moru. * [[24. 7.]] - Pošto su istekle carine uvedene u februaru, preds. Trump je uveo nove od 10% ili 12.5% za niz zemalja, uključujući EU, po klauzuli o prinudnom radu. * 24/25. 7. - Pauzirani američki napadi na Iran - nastavljaju se 29-tog, nakon iranskog pokušaja protiv Jordana. * [[25. 7.]] - Petoro planinara iz Bosne i Hercegovine stradalo na [[Elbrus]]u. * 25. 7. - Omladinski pokret "bubašvaba/žohara" u Indiji: ministar obrazovanja je dao ostavku nakon desetak dana protesta zbog skandala sa procurivanjem ispita. * ca. 2x. 7. - Veliki požari na zapadu Evrope: 50.000 ha u Ávili, zapadno od Madrida, najveći ikad u Španiji; preko 42.000 ha zapadno od [[Bordeaux]]a u Francuskoj, evakuirano je 220.000 ljudi. Još jedan talas vrućine.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/27/france-and-spain-race-to-contain-huge-wildfires-before-fresh-heatwave-begins France and Spain race to contain huge wildfires before fresh heatwave begins] theguardian.com Mon 27 Jul 2026</ref> * [[26. 7.]] - [[Tadej Pogačar]] je osvojio peti [[Tour de France]]. * [[28. 7.]] - Predložena ''FIFA Forward Enterprise'', komercijalna filijala [[FIFA]]-e koja bi privatnim investitorima omogućila udeo u organizovanju takmičenja - izaziva dosta protesta, tako da se odustaje. * [[30. 7.]] - Možda 60.000 ljudi ilegalno ulaze iz Maroka u španjolsku [[Ceuta|Ceutu]], sutradan se polovica vraća, ubrzo skoro svi. * [[31. 7.]] - Objavljene analize pokazuju da je otpad zakopan u [[Gospić]]u opasan - 33.000 tona. * jul - Najtopliji jun-jul na zapadu Evrope. Najtopliji jul u svetskim morima. Najtopliji mesec ikada u SAD. === Avgust/August/Kolovoz === * jul/avgust - Vrućina u regionu, Dunav i druge reke historijski niske. Centar za razminiranje Srbije tokom meseca uklanja nemačka plovila [[Operacija Dunavski vilenjak|potopljena 1944]]. kod Prahova<ref>[https://klima101.rs/dunav-nizak-vodostaj-ratni-brodovi-motocikl-rimski-most-mamuti/ U toku je izvlačenje potopljene nemačke flote kod Prahova: Šta je sve izronilo iz presahlog Dunava?]. klima101.rs 14/08/2026</ref> * [[2. 8.]] - U Južnoj Koreji izmereno rekordnih 42,5°C. * [[5. 8.]] - Požar u [[Deliblatska peščara|Deliblatskoj peščari]], zahvatiće preko 3.500 ha. Požar je i na [[Stolovi]]ma kod Kraljeva. * ca. 6. 8. - Rekordne temperature u Austriji, Slovačkoj i Mađarskoj, 41-42°C. * [[7. 8.]] - U Mecci potpisan obrambeni pakt između [[Turska|Turske]], [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] i [[Pakistan]]a. * [[8. 8.]] - [[Volodimir Zelenskij]] u poseti Beogradu. * [[10. 8.]] - Zemljotres u kolumbijskom departmanu [[Chocó (departman)|Chocó]], 330 mrtvih. * [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]] na zapadu Evrope.<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''</ref> * [[13. 8.]] - Peti talas vrućine na zapadu Evrope. * [[14. 8.]] - Požar u [[Omiš]]u, stradala je jedna osoba. [[Datoteka:Пожар Делиблатска пешчара, ситуација 23.08.2026.png|160px|mini|Požar u Deliblatskoj peščari, stanje 23. 8.]] * 15/16. 8. - Zapaljen automobil tužioca u [[Valjevo|Valjevu]], građani i studenti se okupljaju sledeće večeri. * [[16. 8.]] - Poljski autobus, na povratku iz Međugorja, sleteo s puta u Mađarskoj - 12 mrtvih. * 16. 8. - Prosvjed u [[Gospić]]u zbog ilegalnog odlaganja otpada. * [[17. 8.]] - Rekordni niz: 23. uzastopni tropski dan u Beogradu<ref>[https://klima101.rs/rekord-tropskih-dana-beograd/ U Beogradu je oboren rekord: Ovo je sada najduži niz uzastopnih dana sa temperaturom preko 30 °C]. klima101.rs 17/08/2026</ref> (od 30. 7. do 7. 8. devet dana od 35 i više stepeni, do 38<ref>[https://www.accuweather.com/sr/rs/belgrade/298198/august-weather/298198 Beograd, Srbija Mesečna prognoza | AccuWeather]</ref>). Novi tropski dani već od 19-tog. ** Zagreb ≥ 30 stupnjeva od 27. 7. (4 - 6. 8. 38 st.). Sarajevo ≥ 30 stupnjeva 29. 7. do 17. 8. i od 19. 7. * [[19. 8.]] - Nacionalni dug SAD prešao 40.000 milijardi dolara, oko 123% GDP.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/aug/20/us-national-debt-republicans ‘Starve the beast’? The $40tn cost of Republicans’ false promises to cut spending]. theguardian.com Thu 20 Aug 2026</ref> * [[20. 8.]] - Objavljeno da se Demokratska autonomna administracija severne i istočne Sirije (ranije poznata i kao [[Sirijski Kurdistan]]) u potpunosti integrisala u [[Sirija|sirijsku]] državu. * 20 - 21. 8. - Izvanredna sjednica Sabora zbog otpada u Gospiću. * [[21. 8.]] - Dronovi pogađaju šoping centar u [[Krivi Rog|Krivom Rogu]], 16 mrtvih. * 21. 8. - Nastavlja se požar u Deliblatskoj peščari: nakon ruskog aviona, Srbija prihvata i pomoć iz EU. * 21. 8. - Trgovački pregovori između SAD i Kanade prekinuti bez dogovora, uvode se nove carine (Trump 27. 8. potpisao naređenje da se [[jezero Ontario]] promeni u jezero Amerika). [[Datoteka:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|mini|Bujica na graničnom prelazu Kine i Nepala]] * [[26. 8.]] - Razorna bujična poplava na granici Nepala i Kine, s velikim brojem poginulih. * [[28. 8.]] - Umro je kralj [[Harald V od Norveške]], nasljeđuje ga sin [[Haakon VIII od Norveške|Haakon VIII]]. * [[29. 8.]] - Dron pogodio skladište kod Buče u Ukrajini - u eksplozijama gine 38 ljudi. * 29. 8. - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU: odbijeno sa 52,8%. * 29. 8. - [[Filip Hrgović]] osvaja u Londonu IBF titulu u teškoj kategoriji, pobedom nad Mosesom Itaumom. * [[30. 8.]] - Lansiranje [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman|Svemirskog teleskopa Nancy Grace Roman]], za osmatranje u spektru od plave do infracrvene. === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - Najmanje 14 aktivista u Srbiji je targetirano spywareom u vreme lokalnih izbora prošlog marta.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/sep/03/serbians-targeted-with-advanced-spyware Serbians targeted with spyware in country’s ‘largest documented wave of surveillance’]. theguardian.com 3 Sep 2026</ref> * 2. 9. - Potpisan naftni sporazum između SAD i Venecuele. * [[5. 9.]] - Prosvjed "Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku" u Zagrebu. == Predviđeni događaji == * 18 - 20. 9. - Izbori u Rusiji. * [[4. 10.]] - Izbori u BiH. * 4. 10. - Izbori u Brazilu. * [[19. 10.]] - Referendum sa 10 pitanja u kanadskoj provinciji [[Alberta]], među kojima i da li treba raspisati referendum o nezavisnosti. * [[27. 10.]] - Izbori u Izraelu. * [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD. * [[14. 11.]] - Prva Pesma Evrovizije Azija. * 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''. === Nepoznati datumi === * jesen? - Vanredni izbori u Srbiji? == Rođenja == == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]]) * [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]]) * [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]]) * [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]]) * [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]]) * 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]]) * [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]]) * [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944) * [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]]) === Februar/Veljača === * [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]]) * [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]]) * [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* * [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]]) * 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]]) * [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]]) * [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]]) * 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]]) * [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]]) * [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]]) * 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]]) * [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]]) * [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]]) * [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]]) * [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]]) === Mart/Ožujak === * [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932) * 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]]) * [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]]) * [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]]) * 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]]) * [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]]) * 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]]) * [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]]) * 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]]) * [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]]) * 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]]) * 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]]) * [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]]) * [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]]) === April/Travanj === * [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]]) * [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]]) * [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]]) * [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]]) * [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]]) === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]]) * [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]]) * 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]]) * 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]]) * [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]]) * 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]]) * [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]]) * 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]]) * [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]]) * [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]]) * [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]]) === Jun/Juni/Lipanj === * 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]]) * 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]]) * [[11. 6.]] - [[David Hockney]], umetnik (* [[1937]]) * [[20. 6.]] - [[Slavenka Drakulić]], književnica i publicistkinja (* [[1949]]) * [[22. 6.]] - [[Alan Greenspan]], bivši predsednik Federalne rezerve (* [[1926]]) * 22. 6. - [[Edin Numankadić]], likovni umjetnik (* [[1948]]) === Jul/Juli/Srpanj === * [[3. 7.]] - [[Zrinko Ogresta]], scenarist i redatelj (* [[1958]]) * [[8. 7.]] - [[Bonnie Tyler]], pjevačica (* [[1951]]) * [[10. 7.]] - [[Đorđe Kadijević]], reditelj, scenarista (* [[1933]]) * [[11. 7.]] - [[Lindsey Graham]], američki političar (* [[1955]]) * [[13. 7.]] - [[Sam Neill]], glumac (* [[1947) * [[20. 7.]] - [[Kevin Keegan]], fudbaler i trener (* [[1951]]) * [[21. 7.]] - [[Olivera Katarina]], glumica i pevačica (* [[1940]]) * 21. 7. - [[Damir Šaban]], glumac (* [[1958]]) * [[30. 7.]] - [[Milivoj Puhlovski]], redatelj i scenarist (* [[1947]]) * [[31. 7.]] - [[Franco Baresi]], fudbaler, trener (* [[1960]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[8. 8.]] - [[Ivo Šlaus]], fizičar, član HAZU (* [[1931]]) * [[12. 8.]] - [[Zhu Rongji]], bivši kineski premijer (* [[1928]]) * [[14. 8.]] - [[Yayoi Kusama]], umetnica (* [[1929]]) * [[15. 8.]] - [[Milena Zupančič]], glumica (* [[1946]]) * [[16. 8.]] - [[Hayden Panettiere]], glumica (* [[1989]]) * [[18. 8.]] - [[Vedrana Rudan]], književnica, novinarka (* [[1949]]) * [[25. 8.]] - [[Dolly Parton]], country muzičarka (* [[1946]]) * 25. 8. - [[Tim Curry]], glumac (* [[1946]]) * [[27. 8.]] - [[Ratko Mladić]], komandant VRS, osuđenik za ratne zločine (* [[1942]]) * [[28. 8.]] - [[Harald V od Norveške]] (* [[1937]]) * [[30. 8.]] - [[Stjepan Jimmy Stanić]], pjevač, glazbenik (* [[1929]]) * 30. 8. - [[Slobodan Šnajder]], pisac i publicist (* [[1948]]) * [[31. 8.]] - [[Édouard Balladur]], bivši francuski premijer (* [[1929]]) === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Gloria Steinem]], feministica, novinarka (* [[1934]]) == Nobelove nagrade == === Veze === [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{izvori}} {{Commonscat}} [[Kategorija:2026.| ]] iwblzsg5xuous8ya3xtopg619q2kf1g 42683445 42683443 2026-09-05T21:09:00Z Alekol 2231 /* Smrti */ 42683445 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|2026}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|2026}} Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]]. * UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica. * Nove godine: 火马 [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9. * Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4. * Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5. == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro. * 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi. * 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a. * [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani. * 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]]. * 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti. [[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]] * [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]]. * [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja. * 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica. * 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog. * [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]]. * [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata. * 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a. * [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638. * [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a). * 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija). * 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije. * [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film "[[Svadba (2026.)|Svadba]]" - najgledaniji hrvatski film. * 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg. * [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane. * [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu. * 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]]. * [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta). * [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija. * 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]]. * [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca. * [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija). * 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]]. * [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi. * 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]]. * [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane. * 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza. * [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone. [[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na "Epsteinovom otoku" 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]] * 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona. * 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983. === Februar/Veljača === * 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH. * [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara. * [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023). * 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane. * [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000. * 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]]. * [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og). * 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu. * 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]]. * [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila. * 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava. * [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji. * 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024. * [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%. * [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima. * [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom. * [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina. * [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. ** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih. ** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]] * [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru. * 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi. * [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta. * [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi). * [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke. * [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a. * [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; "[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]" se obraća Ustavnom sudu. * 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]]. * [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan. * [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]]. * [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet. * [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih. * 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]]. * 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og). * [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib). * [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026</ref> * [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta. * 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis. * [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra. * [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]]. * 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz. * [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije. * 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima. * [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj. * 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu. * [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata. * [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom. * [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom. === April/Travanj === [[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]] * [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje. * [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca. * [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj. * [[7. 4.]] - Trump: "jedna civilizacija će umreti večeras" ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca. * [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje. * [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca. [[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]] * 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti. * [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana. * [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu. * [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade. * [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata. * [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu. * [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja. * 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD. * [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata. * [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]]. * 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]]. * [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000). * 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija). * [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri. * [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj. * [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]. * 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini. * [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela. * 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa. * 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu. * [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27" na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji). * 15 - 29. 5. - Prikazuju se uspešni filmovi koji sa započeli kao postovi na YouTubeu: natprirodni horor ''Obsession'' (15.) i SF psihološki horor ''Backrooms'' (29. 5.). * 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske ("Bangaranga"), 15. Lelek iz Hrvatske ("Andromeda"), 17. Lavina iz Srbije ("Kraj mene"). * [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava. * [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice. * 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996. * 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. * [[23. 5.]] - Miting "Ti i ja, Slavija", u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana. * [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom. * 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini. * [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije. * [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni. * [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]]. * [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]]. * [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Protesti u Albaniji, nazvani Flamingo revolucija - protivljenje gradnji luksuznog odmarališta kod Valone (ostrvo Sazan i laguna Narta, na inicijativu [[Jared Kushner|Jareda Kushnera]]) šire se i na Tiranu, pošto su aktivisti napadnuti od lokalnog obezbeđenja. * 2. i 9. 6. - Antiimigrantska osećanja u Ujedinjenom Kraljevstvu: objavljivanje snimka hapšenja Henryja Nowaka u [[Southampton]]u, pred smrt nakon što ga je ubo Sik, i 9-tog napad nožem na čoveka u [[Belfast]]u izazivaju proteste odn. nemire. * [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao "rizik po bezbednost". * 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi. * [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana. * 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije. * [[5. 6.]] - Samit EU–Zapadni Balkan u Tivtu. * [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu: Kurtijevo Samoopredeljenje 53/120 mandata (-4). [[Datoteka:2026-06-08 Ballroom construction and UFC arena White House Washington DC 13-23-11.jpg|mini|Borilište i gradilište kod Bele kuće]] * 7. 6. - Izbori u Armeniji: proeuropska stranka premijera [[Nikol Pašinjan|Pašinijana]] zadržava većinu. * 7. 6. - Iran ispalio rakete na Izrael, nakon dva meseca, zbog izraelskih udara na Bejrut. * [[9. 6.]] - Pošto je oboren američki [[Boeing AH-64 Apache|Apache]], dolazi do novog ciklusa udara sa Iranom. * [[10. 6.]] - Papa je blagoslovio Kulu Isusa Krista bazilike [[Sagrada Família]] u Barceloni, visine 172,5 metara. * 11. 6. - 19. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]] u Sjevernoj Americi. ** Bosna i Hercegovina: 12. 6. 1:1 sa Kanadom; 18. 6. gubi od Švicarske 4:1; 24. 6. pobjeđen Katar 3:1 - ide dalje. ** Hrvatska: 17. 6. gubi od Engleske 4:2; 23. 6. pobjeđena Panama 1:0; 27. 6. pobjeđena Gana 2:1 - ide dalje. * [[12. 6.]] - Firma [[SpaceX]] je izašla na berzu. [[Elon Musk]] je prvi bilioner (1.000 milijardi). * [[13. 6.]] - [[New York Knicks]] prvaci NBA nakon 53 godine. * [[14. 6.]] - Objavljeno da je postignut sporazum o okončanju rata između Irana i SAD. Zbog nastavljenih dejstava u Libanu, sporazum i otvorenost Hormuskog moreuza se više puta dovode u pitanje. * 14. 6. - ''UFC Freedom 250'': borilačka priredba na Južnom travnjaku Bele kuće. * [[15. 6.]] - U Kijevu su pogođeni saborna crkva Kijevo-pečerske lavre i Filmski studio Dovženko. * [[18. 6.]] - Najveći napad na Moskvu od 2022, opet pogođena velika rafinerija u Kapotnji, na Moskvu pada crna kiša. * 18. 6. - Kriza vođstva Laburističke partije u UK: gradonačelnik Manchestera Andy Burnham je ubedljivo dobio na dopunskim izborima za parlament. * [[19. 6.]] - Više javno tužilaštvo u Beogradu sumnjiči studente da su simulirali upotrebu zvučnog topa u martu 2025. * [[20. 6.]] - Protestni skup u Novom Sadu. * [[22. 6.]] - Britanski premijer [[Keir Starmer]] objavljuje da podnosi ostavku. * ca. 24. 6. - Val toplote na zapadu Evrope. Oboren junski rekord u Engleskoj (37,3 stepena 26-tog), u Francuskoj prosečno najtoplije ikada, s temperaturama do 44,3 stepena. * [[24. 6.]] - Dva jaka potresa u [[Venezuela|Venezueli]], preko 6.500 mrtvih. * [[27. 6.]] - Naprednjački skup u Beogradu. Preds. Vučić najavljuje da će podneti ostavku. * 27. 6. - Toplota se premešta u srednju Evropu: rekordi u Nemačkoj (41,5 stepen), Češkoj (40,6), Danskoj (37). * [[28. 6.]] - Studentski skup "Sve se vidi na Vidovdan" u Kraljevu. * [[29. 6.]] - Najtopliji junski dan u Beogradu, 38,9 stepeni. * [[30. 6.]] - Preko milion nedokumentovanih migranata i tražioca azila se prijavilo za regularizaciju statusa u Španiji. * 30. 6. - Protesti protiv imigracije u Južnoj Africi. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:DamonNolanHathaway-byPhilipRomano.jpg|mini|180px|Pred premijeru "Odiseje"]] [[Datoteka:Enzo Fernandez Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-208.jpg|180px|mini|Finale Svjetskog kupa]] * [[1. 7.]] - Američki diplomata Louis Chrishock je imenovan za v.d. [[Visoki predstavnik za BiH|Visokog predstavnika za BiH]], dok EU i SAD ne postignu kompromis (Rusija ga ne prihvata). * 1. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]]: ** Bosna i Hercegovina: 1/2. 7. gubi od SAD 2:0. ** Hrvatska: 2/3. 7. gubi od Portugala 2:1. * [[2. 7.]] - U jakom napadu na Kijev gine 30 ljudi. * [[5. 7.]] - Američkom igraču Bolagunu suspendovana posledica crvenog kartona u meču sa BiH (SAD gube od Belgije 4:1). * [[6. 7.]] - Državna sahrana [[Ali Hamenei]]a (4 - 9. 7.): milioni ljudi učestvuju u pogrebnoj procesiji u Teheranu. Kovčeg je 8. 7. pronesen i iračkim gradovima Nadžaf i Kerbala. * [[8. 7.]] - Nakon razmene vatre, Trump kaže da je primirje sa Iranom "završeno". Uveče novi udari. * ca. 9. 7. - Treći talas vrućine na zapadu Evrope. * [[10. 7.]] - Putnik Ryanaira iz Srbije zamalo izleteo kroz razbijeni prozor. * [[11. 7.]] - Povijesno nizak vodostaj [[Drava|Drave]] kod Osijeka, -173. * 11. 7. - Pisac [[Vladimir Arsenijević]] pretučen ispod Brankovog mosta; komemoracija žrtvama Srebrenice otkazana. * [[15. 7.]] - Ukrajinski predsednik Zelenski smenio ministra odbrane Mihajla Fedorova, što izaziva proteste. * [[16. 7.]] - Preds. Trump u obraćanju naciji tvrdi da su se Kinezi mešali u izbore 2020. * [[17. 7.]] - U američkoj bazi u Jordanu poginula dva američka vojnika, nastavljaju se međusobni udari. * 17. 7. - Prikazan je film "[[Odiseja (2026.)|Odiseja]]" [[Christopher Nolan|Christophera Nolana]]. * [[18. 7.]] - Ukrajinski dronovi uništili dva skladište online maloprodaje ''Wildberries'' u okolini Moskve. * [[19. 7.]] - Finale Svjetskog prvenstva: '''Španija''' - Argentina 1:0 u produžecima. Prethodnog dana, u meču za treće mesto, Francuska - Engleska 4:6. [[Datoteka:Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg|120px|mini|[[Andy Burnham]]]] * [[20. 7.]] - [[Andy Burnham]] je novi britanski premijer, sedmi od 2016. * 20. 7. - Nikaragvanski predsednik [[Daniel Ortega]] kaže da u zemlji više neće biti izbora. * [[23. 7.]] - Nafta je prelazila 100 dolara, nakon što su jemenski Husi gađali dva tankera u Crvenom moru. * [[24. 7.]] - Pošto su istekle carine uvedene u februaru, preds. Trump je uveo nove od 10% ili 12.5% za niz zemalja, uključujući EU, po klauzuli o prinudnom radu. * 24/25. 7. - Pauzirani američki napadi na Iran - nastavljaju se 29-tog, nakon iranskog pokušaja protiv Jordana. * [[25. 7.]] - Petoro planinara iz Bosne i Hercegovine stradalo na [[Elbrus]]u. * 25. 7. - Omladinski pokret "bubašvaba/žohara" u Indiji: ministar obrazovanja je dao ostavku nakon desetak dana protesta zbog skandala sa procurivanjem ispita. * ca. 2x. 7. - Veliki požari na zapadu Evrope: 50.000 ha u Ávili, zapadno od Madrida, najveći ikad u Španiji; preko 42.000 ha zapadno od [[Bordeaux]]a u Francuskoj, evakuirano je 220.000 ljudi. Još jedan talas vrućine.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/27/france-and-spain-race-to-contain-huge-wildfires-before-fresh-heatwave-begins France and Spain race to contain huge wildfires before fresh heatwave begins] theguardian.com Mon 27 Jul 2026</ref> * [[26. 7.]] - [[Tadej Pogačar]] je osvojio peti [[Tour de France]]. * [[28. 7.]] - Predložena ''FIFA Forward Enterprise'', komercijalna filijala [[FIFA]]-e koja bi privatnim investitorima omogućila udeo u organizovanju takmičenja - izaziva dosta protesta, tako da se odustaje. * [[30. 7.]] - Možda 60.000 ljudi ilegalno ulaze iz Maroka u španjolsku [[Ceuta|Ceutu]], sutradan se polovica vraća, ubrzo skoro svi. * [[31. 7.]] - Objavljene analize pokazuju da je otpad zakopan u [[Gospić]]u opasan - 33.000 tona. * jul - Najtopliji jun-jul na zapadu Evrope. Najtopliji jul u svetskim morima. Najtopliji mesec ikada u SAD. === Avgust/August/Kolovoz === * jul/avgust - Vrućina u regionu, Dunav i druge reke historijski niske. Centar za razminiranje Srbije tokom meseca uklanja nemačka plovila [[Operacija Dunavski vilenjak|potopljena 1944]]. kod Prahova<ref>[https://klima101.rs/dunav-nizak-vodostaj-ratni-brodovi-motocikl-rimski-most-mamuti/ U toku je izvlačenje potopljene nemačke flote kod Prahova: Šta je sve izronilo iz presahlog Dunava?]. klima101.rs 14/08/2026</ref> * [[2. 8.]] - U Južnoj Koreji izmereno rekordnih 42,5°C. * [[5. 8.]] - Požar u [[Deliblatska peščara|Deliblatskoj peščari]], zahvatiće preko 3.500 ha. Požar je i na [[Stolovi]]ma kod Kraljeva. * ca. 6. 8. - Rekordne temperature u Austriji, Slovačkoj i Mađarskoj, 41-42°C. * [[7. 8.]] - U Mecci potpisan obrambeni pakt između [[Turska|Turske]], [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] i [[Pakistan]]a. * [[8. 8.]] - [[Volodimir Zelenskij]] u poseti Beogradu. * [[10. 8.]] - Zemljotres u kolumbijskom departmanu [[Chocó (departman)|Chocó]], 330 mrtvih. * [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]] na zapadu Evrope.<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''</ref> * [[13. 8.]] - Peti talas vrućine na zapadu Evrope. * [[14. 8.]] - Požar u [[Omiš]]u, stradala je jedna osoba. [[Datoteka:Пожар Делиблатска пешчара, ситуација 23.08.2026.png|160px|mini|Požar u Deliblatskoj peščari, stanje 23. 8.]] * 15/16. 8. - Zapaljen automobil tužioca u [[Valjevo|Valjevu]], građani i studenti se okupljaju sledeće večeri. * [[16. 8.]] - Poljski autobus, na povratku iz Međugorja, sleteo s puta u Mađarskoj - 12 mrtvih. * 16. 8. - Prosvjed u [[Gospić]]u zbog ilegalnog odlaganja otpada. * [[17. 8.]] - Rekordni niz: 23. uzastopni tropski dan u Beogradu<ref>[https://klima101.rs/rekord-tropskih-dana-beograd/ U Beogradu je oboren rekord: Ovo je sada najduži niz uzastopnih dana sa temperaturom preko 30 °C]. klima101.rs 17/08/2026</ref> (od 30. 7. do 7. 8. devet dana od 35 i više stepeni, do 38<ref>[https://www.accuweather.com/sr/rs/belgrade/298198/august-weather/298198 Beograd, Srbija Mesečna prognoza | AccuWeather]</ref>). Novi tropski dani već od 19-tog. ** Zagreb ≥ 30 stupnjeva od 27. 7. (4 - 6. 8. 38 st.). Sarajevo ≥ 30 stupnjeva 29. 7. do 17. 8. i od 19. 7. * [[19. 8.]] - Nacionalni dug SAD prešao 40.000 milijardi dolara, oko 123% GDP.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2026/aug/20/us-national-debt-republicans ‘Starve the beast’? The $40tn cost of Republicans’ false promises to cut spending]. theguardian.com Thu 20 Aug 2026</ref> * [[20. 8.]] - Objavljeno da se Demokratska autonomna administracija severne i istočne Sirije (ranije poznata i kao [[Sirijski Kurdistan]]) u potpunosti integrisala u [[Sirija|sirijsku]] državu. * 20 - 21. 8. - Izvanredna sjednica Sabora zbog otpada u Gospiću. * [[21. 8.]] - Dronovi pogađaju šoping centar u [[Krivi Rog|Krivom Rogu]], 16 mrtvih. * 21. 8. - Nastavlja se požar u Deliblatskoj peščari: nakon ruskog aviona, Srbija prihvata i pomoć iz EU. * 21. 8. - Trgovački pregovori između SAD i Kanade prekinuti bez dogovora, uvode se nove carine (Trump 27. 8. potpisao naređenje da se [[jezero Ontario]] promeni u jezero Amerika). [[Datoteka:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|mini|Bujica na graničnom prelazu Kine i Nepala]] * [[26. 8.]] - Razorna bujična poplava na granici Nepala i Kine, s velikim brojem poginulih. * [[28. 8.]] - Umro je kralj [[Harald V od Norveške]], nasljeđuje ga sin [[Haakon VIII od Norveške|Haakon VIII]]. * [[29. 8.]] - Dron pogodio skladište kod Buče u Ukrajini - u eksplozijama gine 38 ljudi. * 29. 8. - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU: odbijeno sa 52,8%. * 29. 8. - [[Filip Hrgović]] osvaja u Londonu IBF titulu u teškoj kategoriji, pobedom nad Mosesom Itaumom. * [[30. 8.]] - Lansiranje [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman|Svemirskog teleskopa Nancy Grace Roman]], za osmatranje u spektru od plave do infracrvene. === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - Najmanje 14 aktivista u Srbiji je targetirano spywareom u vreme lokalnih izbora prošlog marta.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/sep/03/serbians-targeted-with-advanced-spyware Serbians targeted with spyware in country’s ‘largest documented wave of surveillance’]. theguardian.com 3 Sep 2026</ref> * 2. 9. - Potpisan naftni sporazum između SAD i Venecuele. * [[5. 9.]] - Prosvjed "Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku" u Zagrebu. == Predviđeni događaji == * 18 - 20. 9. - Izbori u Rusiji. * [[4. 10.]] - Izbori u BiH. * 4. 10. - Izbori u Brazilu. * [[19. 10.]] - Referendum sa 10 pitanja u kanadskoj provinciji [[Alberta]], među kojima i da li treba raspisati referendum o nezavisnosti. * [[27. 10.]] - Izbori u Izraelu. * [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD. * [[14. 11.]] - Prva Pesma Evrovizije Azija. * 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''. === Nepoznati datumi === * jesen? - Vanredni izbori u Srbiji? == Rođenja == == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]]) * [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]]) * [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]]) * [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]]) * [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]]) * 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]]) * [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]]) * [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944) * [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]]) === Februar/Veljača === * [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]]) * [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]]) * [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* * [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]]) * 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]]) * [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]]) * [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]]) * 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]]) * [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]]) * [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]]) * 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]]) * [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]]) * [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]]) * [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]]) * [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]]) === Mart/Ožujak === * [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932) * 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]]) * [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]]) * [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]]) * 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]]) * [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]]) * 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]]) * [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]]) * 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]]) * [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]]) * 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]]) * 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]]) * [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]]) * [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]]) === April/Travanj === * [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]]) * [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]]) * [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]]) * [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]]) * [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]]) === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]]) * [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]]) * 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]]) * 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]]) * [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]]) * 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]]) * [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]]) * 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]]) * [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]]) * [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]]) * [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]]) === Jun/Juni/Lipanj === * 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]]) * 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]]) * [[11. 6.]] - [[David Hockney]], umetnik (* [[1937]]) * [[20. 6.]] - [[Slavenka Drakulić]], književnica i publicistkinja (* [[1949]]) * [[22. 6.]] - [[Alan Greenspan]], bivši predsednik Federalne rezerve (* [[1926]]) * 22. 6. - [[Edin Numankadić]], likovni umjetnik (* [[1948]]) === Jul/Juli/Srpanj === * [[3. 7.]] - [[Zrinko Ogresta]], scenarist i redatelj (* [[1958]]) * [[8. 7.]] - [[Bonnie Tyler]], pjevačica (* [[1951]]) * [[10. 7.]] - [[Đorđe Kadijević]], reditelj, scenarista (* [[1933]]) * [[11. 7.]] - [[Lindsey Graham]], američki političar (* [[1955]]) * [[13. 7.]] - [[Sam Neill]], glumac (* [[1947) * [[20. 7.]] - [[Kevin Keegan]], fudbaler i trener (* [[1951]]) * [[21. 7.]] - [[Olivera Katarina]], glumica i pevačica (* [[1940]]) * 21. 7. - [[Damir Šaban]], glumac (* [[1958]]) * [[30. 7.]] - [[Milivoj Puhlovski]], redatelj i scenarist (* [[1947]]) * [[31. 7.]] - [[Franco Baresi]], fudbaler, trener (* [[1960]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[8. 8.]] - [[Ivo Šlaus]], fizičar, član HAZU (* [[1931]]) * [[12. 8.]] - [[Zhu Rongji]], bivši kineski premijer (* [[1928]]) * [[14. 8.]] - [[Yayoi Kusama]], umetnica (* [[1929]]) * [[15. 8.]] - [[Milena Zupančič]], glumica (* [[1946]]) * [[16. 8.]] - [[Hayden Panettiere]], glumica (* [[1989]]) * [[18. 8.]] - [[Vedrana Rudan]], književnica, novinarka (* [[1949]]) * [[25. 8.]] - [[Dolly Parton]], country muzičarka (* [[1946]]) * 25. 8. - [[Tim Curry]], glumac (* [[1946]]) * [[27. 8.]] - [[Ratko Mladić]], komandant VRS, osuđenik za ratne zločine (* [[1942]]) * [[28. 8.]] - [[Harald V od Norveške]] (* [[1937]]) * [[30. 8.]] - [[Stjepan Jimmy Stanić]], pjevač, glazbenik (* [[1929]]) * 30. 8. - [[Slobodan Šnajder]], pisac i publicist (* [[1948]]) * [[31. 8.]] - [[Édouard Balladur]], bivši francuski premijer (* [[1929]]) === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Raif Dizdarević]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ (* [[1926]]) * 2. 9. - [[Gloria Steinem]], feministica, novinarka (* [[1934]]) * 2. 9. - [[Ivan Gudelj]], nogometaš (* [[1960]]) == Nobelove nagrade == === Veze === [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{izvori}} {{Commonscat}} [[Kategorija:2026.| ]] icwexjfwvfmgd4atifzufgclakmjjfz Korisnik:Renamed user 74fe6a3a786ea996dc5ce2ca4f8dc3ef 2 422111 42683475 2200949 2026-09-06T03:17:59Z Manchiu 12581 Manchiu premješta stranicu [[Korisnik:Taltaltal1901]] na [[Korisnik:Renamed user 74fe6a3a786ea996dc5ce2ca4f8dc3ef]] bez ostavljanja preusmjerenja: Automatsko premještanje stranice zbog preimenovanja korisnika "[[Special:CentralAuth/Taltaltal1901|Taltaltal1901]]" u "[[Special:CentralAuth/Renamed user 74fe6a3a786ea996dc5ce2ca4f8dc3ef|Renamed user 74fe6a3a786ea996dc5ce2ca4f8dc3ef]]" 2200949 wikitext text/x-wiki {{sznk}} 7231a4bjib6r601rqh4y6suutex2msz Tradicionalna medicina 0 1218915 42683464 42631583 2026-09-06T01:42:08Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683464 wikitext text/x-wiki {{Interventions infobox | Name = Tradicionalna (komplementrana i alternativna) medicina | Image = Market Pharmacy Tana MS5179.jpg| Caption = Preparati tradicionalne medicine,<br />([[Antananarivo]], [[Madagaskar]])| ICD10 = | ICD9 =99.9 | MeshID = D000529 | OPS301 = | OtherCodes = | HCPCSlevel2 = }} {| class="infobox" style="font-family:verdana, sans-serif; font-decoration:none; font-weight:normal; font-size:12px; padding:0; width:90px;" |- ! style="font-size: 110%; background:#dce;" | '''Tradicionalna medicina''' |- |[[Datoteka:Medievalpreg.jpg|246px|centar|Lečenje trudnice]] |- | style="font-size: 85%; text-align:center;" | |- ! style="background: #dce;" | [[Alternativna medicina]] |- | style="font-size: 85%; text-align:center;" | [[Tradicionalna kineska medicina]] · [[Ajurveda]] · [[Homeopatija]] · [[Naturopatija]] |- | style="font-size: 85%; text-align:center;" | |- ! style="background:#dce;" | [[Medicina uma i tela]] |- | style="font-size: 85%; text-align:center;" | |- ! style="background:#dce;" | [[Biološki zasnovana praksa]] |- | style="font-size: 85%; text-align:center;" |[[Dijetetski suplementi]] · [[Apiterapija]] · [[Biološki aktivne namirnice]] · [[Dijeta]] |- ! style="background:#dce;" | [[Tehnike zasnovane na manipulaciji tela]] |- | style="font-size: 85%; text-align:center;" |[[Hiropraksa]] · [[Osteopatska medicina]] · [[Kraniosakralna osteopatska terapija]] · [[Rolfing]] · [[Bovenova tehnika]] · [[Aleksandrova tehnika]] · [[Feldenkraisov metod]] · [[Reflekslogija]] · [[Tuina|Tui Na]] · [[Masaža]] |- ! style="background:#dce;" | [[Energetska terapija]] |} </noinclude> '''Tradicionalna (komplementrana i alternativna) medicina''' ''je zravstvena praksa, pristupi, znanja i verovanja koja se odnose na preparate biljnog, mineralnog ili životinjskog porekla, duhovnu terapiju, kao i manualne tehnike i vežbe koje se primenjuju pojedinačno ili u kombinaciji u svrhu lečenja, dijagnostikovanja i sprečavanja bolesti, odnosno radi očuvanja dobrobiti.'' Ovaj termin i njegovu definiciju u zvaničnu upotrebu je uvela [[Svetska zdravstvena organizacija]] (SZO)<ref name="Xiaorui">Dr Xiaorui Zhang Traditional Medicine, na [http://www.who.int/medicines/areas/traditional/definitions/en/ WHO Traditional Medicine: Definitions], [http://whqlibdoc.who.int/hq/2000/WHO_EDM_TRM_2000.1.pdf General Guidelines for Methodologies on Research and Evaluation of Traditional Medicine], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref>. U stručnoj javnosti se, najčešće, globalno koristi [[akronim]] komplementarna i [[alternativna medicina]] (KAM) ({{jez-engl|CAM -complementary and alternative medicine}}). ''KAM se odnose na veliki broj u praksi primenjenih oblika zdravstvene zaštite, koji nisu deo sopstvene tradicije te zemlje i nisu integrisani u dominantni sistem zdravstvene zaštite.<ref name="Xiaorui"/>'' U suštini radi se o tri [[sinonim]]a, koji se međusobno razlikuju po različitim naglascima. Termin '''tradicionalna medicina''' ima naglasak na drevnim [[terapija]]ma koje su svojstvene određenim [[Kulturna baština|kulturama]], i doslovno govoreći, on ne podrazumeva nove terapijske sisteme i prakse novije ili slične prirode. Termin '''komplementarna medicina''' prvenstveno ukazuje na određen stepen [[majorizacija|majorizacije]], odnosno na mogućnost da se određeni komplementarni sistemi i prakse koriste kao dopuna [[terapija|terapijskih procedeura]] [[medicina|zvanične medicine]]. Termin '''alternativna medicina''' ima naglasak na [[Terapija|terapijskim sistemima]] i metodama koji su izraz [[Holografija|holografske]] [[Paradigma|paradigme]], što znači da su zasnovani na viđenjima [[svet]]a i [[čovek]]a koji su drugojačiji od moderne kartegijanske [[paradigma|paradigme]] <ref>[http://www.minzdravlja.info/downloads/2009/April/April%202009%20Tradicionalna%20Medicina%20Vuk%20Stambolovic.pdf Vuk Stambolović ''Tradicionalna medicina''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227154824/http://www.minzdravlja.info/downloads/2009/April/April%202009%20Tradicionalna%20Medicina%20Vuk%20Stambolovic.pdf |date=2014-02-27 }}, Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref> Kako su savremena medicinska istraživanja pokazala, većina ljudi među kojima je veliki broj obrazovanih pa i lekara, kada u jednom trenutku svog života postanu bolesnici, s vremena na vreme odlučuju se: da zatraže pomoć tradicionalne medicina i njenih lekova. I tada savremeni čovek počinje da koriste metode drevnih terapija, zasnovanih na viševekovnom iskustvu, nekada starih naroda.<ref name="Xiaorui"/> Očigledno, da čovek koji je stvorio, savremenu civilizaciju i danas živi u nesavršenstvom svetu. U svetu u kome ne postoji idealan lek i lekar koji je toliko siguran da može da izleči sve njegove patnje i bolesti. Zabrinut za svoje zdravlje, čovek često misli da negde tamo, iza planina, mora da postoji „neko i nešto“ što može u njemu izlečiti sve; na brz, jeftin i bezbolan način. Da li je to istina? Na to delimični odgovor treba da da i ova stranica. == Pojmovi == ;Magijska medicina {| class="toccolours" style="float:right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:30em; max-width: 40%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | :'''''Smejati se nad zabludama tradicionalne medicine nastalim u prošlosti znači smejati se se samom sebi.<br />Ako nas istorija medicine može nečemu naučiti onda je to permenentna potreba čoveka da shvati, imitira, primeni i menja svoja saznanja o metodama lečenja.''' |} Prve začetke tradicionalne medicine nalazimo u magijskoj medicini. Ovaj oblik lečenja bio je zasnovan na [[magija|magiji]] – čaroliji, vradžbinama, veštini potčinjavanja volji tajanstvenih sila prirode, [[duh]]ova i [[demon]]a, ili verovanju da čovek svojim rečima i činima može uticati na tok prirodnih događaja, pa tako i na tok [[bolest]]i i zaštitu od njih.<ref>Katić R. ''Terminološki rečnik srpske srednjevekovne medicine.'' Srpska akademija nauka i umetnosti, Beograd 1987.</ref><ref name="800 година српске медиине"/> ;Animistička medicina Na verovanju da neka nevidljiva duhovna bića, anime (anima – duša, duh), utiču na sudbinu čoveka pa tako i na njegov život, zdravlje i bolest, zasnivala se animalna medicina. Ona je podrazumevala lečenje zasnovano na ritualima i tehnikama čiji je cilj bio da se umilostive duhovi – anime, zli dusi koji ugrožavaju zdravlje i život.<ref name="800 година српске медиине">Radoje Čolović, ''800 godina srpske mediine i 140 godina Lekarskog društva'', Srpska akademija nauka i umetnosti, Predavanje održano na Drugom naučnom skupu „800 godina srpske mediine“, manastir Sv. Prohor Pčinjski, 9. do 12. juna 2011. godine.</ref> ;Teurgijska medicina Teurgija (čin, čarolija, sposobnost činjenja čuda, vidovitost), svoje principe lečenja zasnivala je na upražnjavaju molitve pomoću kojih se pokušavalo zaštititi zdravlje ili postići izlečenje bolesti.<ref name="800 година српске медиине"/> ;Etnomedicina ili narodna medicina Skup iskustava i njihova praktična primena na očuvanju zdravlja, produženju života, sprečavanju i lečenju bolesti koje je sam narod otkrio naziva se etnomedicina ili narodna medicina. Ova znanja su sticana iskustvom i prenosila su se sa pokolenja na pokolenje, prvo usmenim, a potom i pismenim putem. To je iskustvena, empirijska medicina, do izvesne mere i stručna, ali najčešće prožeta mistikom, sujeverjem, i konzervativnim idejama, što je davalo prostora da se u okviru nje infiltrira magija, nadrilekarstvo, šarlatanstvo koje je teško odvojiti jedno od drugih.<ref>Pavlović B. ''Temelji srpske medicinske istoriografije.'' Eko plus. Beograd 1997.</ref> ;Naučna medicina Kao posebna oblast prirodnih nauka u drugoj polovini [[19. vek]]a razvila se naučna medicina koja koristi naučna dostignuća u očuvanju [[Zdravlje|zdravlja]], sprečavanju bolesti i njihovom lečenju.<ref name="800 година српске медиине"/> == Istorijat, teorije i koncepti sistema tradicionalne medicine == {{Glavni članak| Istorija medicine}} [[Datoteka:Igbo medicine man.jpg|200px|mini|Prve začetke tradicionalne medicine nalazimo u magijskoj medicini, vračeva i šamana, koja se i danas zadržala u nekim afričkim zemljama.]] Tradicionalna medicina ima dugu [[Istorija medicine|istoriju]], i zato je ona zbir viševekovnih znanja, veština i na praksi zasnovanih teorija, verovanja i iskustava, poreklom iz različitih [[kultura]], bez obzira da li se njihovi principi koji se koristi u održavanju [[zdravlje|zdravlja]], prevenciji, [[Dijagnostika|dijagnostici]], poboljšanju ili lečenje fizičkih i [[mentalne bolesti|mentalnih bolesti]] mogu objasniti ili ne <ref name="ref22">{{en}} [http://whqlibdoc.who.int/hq/2000/WHO_EDM_TRM_2000.1.pdf WHO, ''General Guidelines for Methodologies on Research and Evaluation of Traditional Medicine''], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref>. Tradicionalna medicina zasnovana je na celovitim sistemima teorije i prakse koji su razvijani nezavisno ili paralelno sa zvaničnom medicinom. Mnogi od ovih sistema korišćeni su u pojedinim zemljama širom sveta znatno pre nastanka zvanične medicinske prakse.<ref>Rahmatullah M, Biswas KR: ''Traditional medicinal practices of a Sardar healer of the Sardar (Dhangor) community of Bangladesh.'' J Altern Complement Med 2012, 18:10–19.</ref> [[Holizam]] je ključni element svih sistema tradicionalne medicine, zato što se teorija i koncepati prevencije, dijagnostike, poboljšanje i [[terapija|lečenje bolesti]] u tradicionalnoj medicini kroz [[istorija|istoriju]] oslanjao na [[Holizam|holističkom pristup]] oboleloj osobi, i poremećaju, tretirajući ga metodama fizičke, emocionalne, mentalne, duhovne zaštite i [[ekologija|zaštitom životne sredine]] ili svim metodama istovremeno.<ref>Sofowora A: ''Medicinal Plants and Traditional Medicinal in Africa''. New York: John Wiley and Sons; 1982.</ref> U cilju postizanja rezultata, većina sistema tradicionalne medicine koristi biljne [[lek]]ove ili postupke zasnovane na tradicionalnoj terapiji, zajedno sa određenim pravilima ponašanja i promocijom zdrave [[Ishrana|ishrane]] i zdravih navika. Zvanična [[medicina|medicinska nauka]] odbacuje većinu postupaka tradicionalne (alternativne i komplementarne) medicine kao paramedicinske. [[medicina|Klasična medicina]] i tradicionalna medicina imaju isti plemeniti cilj da pomognu, da izleče obolelog, i u ostvarenju ovog uzvišenog cilja one bi trebale da sarađuju. Medicinska nauka, bez obzira na nedostajuće i potpune dokaze o valjanosti postupaka tradicionalne medicine, mora pažljivo da ih istražuje i, nakon valorizacije, da ih ugrađuje u svakodnevnu praksu.<ref name="Marušić"/> === Milenijumska tranzicija tradicionalne medicine === [[Datoteka:Botanica store.jpg|300px|mini|Botanički šop u SAD. Tradicionalne medicine postaje i veoma unosan posao na međunarodnom tržištu]] [[Datoteka:Botanica.jpg|300px|mini|Biljna apoteka u SAD. Godišnji prihod tradicionalne medicine u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] dostigao je 30 milijardi dolara s početka [[21. vek|21.veka]]]] Tokom milenijumske tranzicije, bez obzira na zvanični stav medicine, u poslednjoj trećini [[20. vek]]a tradicionalne (alternativne, komplementarne) medicine u razvijenim zemljama sveta postaje izraz civilizacijskog megatrenda u okviru koga se odvija tranzicija [[Modernizam|Moderne]] u [[Postmoderna filozofija|Postmodernu]]. Tome svakako pogoduje i činjenica da većina ljudi još ne misli naučno, filozofski ili umetnički i svoje sudove donosi na osnovu površnog svakodnevnog iskustva, ne obazirući se nanaučne pojmove i moralne principe. Zato većina svakodnevnih misli i osećanja prosečnog čoveka spada u deo nesistematične društvene svesti, a samo manji deo ulazi u sastav nauke, filozofije, umetnosti ili etičkih principa.<ref>P. Radenović, ''Opšta sociologija'', Beograd, (2002)</ref> U takvim uslovima, u navedenom periodu alternativna medicina je sve više poprimila kvalitete posebnog entiteta, sa sopstvenim institucijama, priznatim od strane građana, zakonodavne i izvrne vlasti, zdravstva i javnosti uopšte što je snažno uticalo na njenu sve veću transformaciju od marginalne [[preduzetnik|preduzetničke aktivnosti]] u deo [[korporativna ekonomija|korporativne ekonomije]]. Lečenje biljem je postalo najpopularniji oblik tradicionalne medicine i veoma unosan posao na međunarodnom tržištu u [[21. vek]]u. Godišnji prihod tradicionalne medicine u [[Zapadna Evropa|zapadnoj Evropi]] dostigao je 5 milijardi dolara u [[2003]]. i [[2004]]. U [[Kina|Kini]] prihodi od prodaje proizvoda traicionalne medicine u [[2005]]. iznosili su 14 milijardi dolari. Prihod od biljnih lekova u [[Brazil]]u bio je 160 miliona dolara u [[2007]].<ref>{{en}} [[Svetska zdravstvena organizacija|WHO]], ''Traditional medicine'', Fact sheet N°134 December 2008 [http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs134/en/index.html WHO Media centre], Pristupljeno 27. 10. 2011</ref> Život je zapravo ozbiljna igra uklapanja u svoje mesto. Neuspeh pronalaženja sebe u realnom životu vodi do nerazumevanja, laži i individualne patnje.<ref>M. Haralambos, ''Uvod u sociologiju'' Globus, Zagreb, (1980).</ref> Razmatrajući odnos između naučne i tradicionalne medicine,mnoge pristalice tradicionalne medicine postavljaju pitanje kome služi naučnik u biomedicinskom naukama? Pamtimo mnoga vrhunska naučna otkrića u humanoj medicini (kažu zagovornici paramedicine) koja su poslužila kao sredstvo za nehumano delovanje, zloupotrebu čak i destrukciju. Događalo se i to da onome ko naruči istraživanje ne odgovaraju rezultati i zato ih ne objavljuje, pa su ponekad vrhunski lekari u konfliktu između teorije od koje polaze i rezultata koje dobiju, pa pribegavaju kompromisima ili manipulaciji medicinskim podacima. Zato je primena metoda tradicionalne medicine u stalnom porastu, posebno u najrazvijenijim zemljama poput [[Nemačka|Nemačke]], [[Kanada|Kanade]], [[Francuska|Francuske]], [[Australija|Australije]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velike Britanije]] itd.<ref>''Legal Status of Traditional Medicine and Complementary/Alternative Medicine,'' World Health Organization, Geneva, 2002.</ref> Razlozi porasta popularnosti tradicionalne medicine su složeni i nisu do kraja istraženi. Neka razmatranja ukazuju da pored raznih motivacionih činilaca iz individualne sfere, značajnu ulogu igraju socijalno-politički faktori, nedovoljna edukacija i zdravstvena prosvećenost, kao i nemogućnost savremene medicine da reši sve zdravstvene probleme obolelih.<ref name="Marušić">Marušić M. ''"Complementary and alternative" medicine – ameasure of crisis in academic medicine.'' Croat Med J 2004;45(6): 684–8.</ref><ref>Ernst E. ''The role of complementary and alternative medicine.'' BMJ 2000; 321(7269): 1133–5.</ref> Utemeljivanju i širenju tradicionalne medicine doprineo je njen institucionalni razvoj, tj uvođenje institucija tradicionalne medicine koje su parlelne sa institucijama zvanične medicine. Razvoj tradicionalne medicine pratilo je i pokretanje brojnih međunarodnih naučnih časopisa posvećenih tradicionalnoj medicini, osnivanje nacionalnih centara za tradicionalnu medicinu poput ''«Fondacije za integralnu medicinu»'' u Velikoj Britaniji i ''«Nacionalnog centra za alternativnu Medicinu»'' u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[Nemačka|Nemačkoj]], osnivanje sve većeg broja veb-sajtova posvećenih ztadicionalnoj medicini. Sve veći broj medicinskih fakulteta u svetu uvodi u nastavne programe predmete posvećene tradicionalnoj medicini i alternativnim terapijama <ref>Zollman C., Vickers A., ''ABC of complementary medicine: What is complementary medicine?'', British Medical Journal, 1999. 319: 693-696.</ref>. Problemetičnost pojedinih stavova o oba oblika medicine (tradicionalne i savremene) je podjednako prisutna, pa je i kod naučnih istraživanja i prilikom razumevanja i primene naučnih medicinskih saznanja moguće zloupotreba i izvrtanje stvarnosti, što veoma vešto u svojim stavovima koriste pristalice tradicionalne medicine. Ipak, nesmemo odustati od naučnih dokaza i u jednoj i u drugoj medicinskoj oblasti, jer nema drugog puta dolaženja do istine.<ref>R. Đorđević, ''Filozofija, nauka, umetnost, religija'', u: Nauka i religija, Gledišta 3-4 (1996)</ref> === Tradicionalna medicina u 21. veku === [[Datoteka:Hijama therapy1.jpg|200px|mini|I do 80% stanovništva sveta u [[primarna zdravstvena zaštita|primarnoj zdravstvenoj zaštiti]] koristi usluge tradicionalne medicine.<ref name="Alternative Health Care"/>]] U [[21. vek]]u nastavljen je „dramatični talas“ popularnosti različitih disciplina tradicionalne medicine u nekim [[Azija|azijskim]] i [[afrika|afričkim]] zemljama, u poslednjih trideset godina. I do 80% stanovništva u [[primarna zdravstvena zaštita|primarnoj zdravstvenoj zaštiti]] koristi usluge tradicionalne medicine (npr 75% stanovništva u [[Mali]]ju i 70% u [[Mjanmar]]u zavisi od tradicionalne medicine i njenih praktičara u primarnoj zdravstvenoj zaštiti)<ref>''Presentation by the Governments of Mali and Myanmar at the Congress on Traditional Medicine'', Beijing, People’s Republic of China, 7-9 November 2008.</ref>. Takođe značajno je povećano interesovanje za tradicionalnu medicinu i u mnogim razvijenim zemljama. Na primer, 70% stanovništva u [[Kanada|Kanadi]] <ref name="Alternative Health Care">''Perspectives on Complementary and Alternative Health Care, a collection of papers prepared for Health Canada'', Ottawa, Health Canada, 2001</ref> i 80% u [[Nemačka|Nemačkoj]] <ref>Annette Tuffs Heidelberg. ''Three out of four Germans have used complementary or natural remedies,'' British Medical Journal 2002, 325:990.</ref> koristi neki od oblik alternativne ili komplementarne medicine (npr. [[akupunktura|akupunkturu]], [[masaža|masažu]] itd). [[Prevalenca]] poseta praktičarima KAM porastao je u [[Irska|Irskoj]] sa 20% u [[1998]]. na 27% u [[2002]]. Slični podaci dobijeni su i na međunarodnom nivou. Najveći broj [[Irci|Iraca]] tražilo je usluge KAM zbog jakog [[bol]]a, [[strepnja|anksioznosti]] ili [[Klinička depresija|depresije]] <ref>Fox P, Coughlan B, Butler M, Kelleher C., ''Complementary alternative medicine (CAM) use in Ireland: a secondary analysis of SLAN data'', Complement Ther Med. 2010 Apr;18(2):95-103. Epub 2010 Mar 1.</ref>. [[Svetska ekonomska kriza]] s kraja prve decenije [[21. vek]]a <ref>Rade Ivković, ''Svetska ekonomska kriza trči drugi krug'' [http://www.nspm.rs/ekonomska-politika/svetska-ekonomska-kriza-trci-drugi-krug.html Nova srpska politička misao, 13. oktobar 2011], Pristupljeno 27. 10. 2011</ref>, i bezbroj nerešenih problema u [[zdravstvena zaštita|zdravstvenoj zaštiti]] [[stanovništvo|stanovništva]] mnogih zemalja [[svet]]a (uključujući i razvijene zemlje poput [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]) primorao je korisnike zdravstvenih usluga da zbog nestašice novca ili zbog njegovog preusmeravanje na druge životne potrebe sve više koriste „pristupačnije“, tradicionalne (alternativne i komplementarne) oblike zdravstvene zaštite. Stopa [[zdravstveno osiguranje|zdravstveno neosigurane]] dece u [[svet]]u je u stalnom porastu zbog pogrešne politike zakonodavaca koji se „bore“ protiv proširenja javnog osiguranja i nezaposlenosti roditelja. Samo u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] u [[2008]]. stopa [[zdravstveno osiguranje|zdravstveno neosigurane]] dece pala je na najniži nivo od [[1987]]. i iznosila je oko 7,3 miliona dece bez [[zdravstveno osiguranje|zdravstvenog osiguranje]]. U istraživanju sprovedenom u DŽons Hopkins dečjem centru u [[Baltimor]]u <ref>Milan Mišić, ''Lečenje i zdravih. Bliski susret sa ”DŽons Hopkins medicinom”, jednom od najprestižnijih zdravstveno-obrazovnih ustanova sveta ”'' [http://www.politika.rs/rubrike/Svet/Lecenje-i-zdravih.sr.html Politika, 27.03.2011], Pristupljeno 27. 10. 2011</ref>, procenjuje se da je 17.000 dece u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] možda nepotrebno umrlo tokom poslednje dve decenije, jer nisu imala zdravstveno osiguranje, a roditelji su bili prinuđeni da koriste alternativne i komplementarne metode lečenja. „David C. Čang, koautor, pedijatrijskih istraživanja sprovedenog u ovom centru, tim povodom izjavio je; ''"Ne mogu zamisliti ni jedan medicinski tretman koji ima tako dramatičan uticaj na zdravlje dece kao što to može imati nedostatak zravstvenog osiguranja, ".''<ref>Jelena Vidojević, ZDRAVSTVENA ZAŠTITA U SAD: PRAVO ILI PRIVILEGIJA? FPN, GODIŠNJAK BR. 5, JUN 2011. III DEO: Socijalna politika i socijalni rad, UDC 614.2(73)364.3(73)[http://www.fpn.bg.ac.rs/wp-content/uploads/2011/09/24-Jelena-Vidojevi%C4%87-ZDRAVSTVENA-ZA%C5%A0TITA-U-SAD-PRAVO-ILI-PRIVILEGIJA.pdf]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 27. 10. 2011</ref> Zdravstveni troškovi u [[21. vek]]u su ogromni za hiljade ljudi. Mnogi su bez posla i bez ikakve nadoknade za život. Ti ljudi se okreću tradicionalnim oblicima lečenja ... ''Nacionalni centar za alternativnu i komplementarnu medicinu SAD (NCCAM) <ref>{{en}} [http://nccam.nih.gov/ Nacionalni centar za altlternativnu i komplementarnu medicinu SAD (NCCAM) zvanični sajt], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref> {{efn|„Nacionalni centar za altlternativnu i komplementarnu medicinu SAD (NCCAM) ne daje medicinske savete ili preporuke za praktičare. Odluka o medicinskoj nezi i lečenju treba da bude doneta uz konsultaciju sa lekarem, na osnovu stanja i potreba svake osobe. (NCCAM) preporučuje razmatranje informacije o alternativnom i komplementarnom lečenju sa lekarem pre donošenja bilo kakve odluke o tretmanu ili nezi.“ [http://nccam.nih.gov/health/clearinghouse/ Navodi (NCCAM) na svom sajtu]}}, iznosi podatak da su oko 38% odraslih i 12% dece, danas korisnici tradicionalnih terapijskih metoda lečenje bola. U Americi se godišnje troši i do 34 milijardi [[Američki dolar|dolara]] na alternativnu terapiju.'' <ref>{{en}} Richardson MA. Biopharmacologic and herbal therapies for cancer: research update from NCCAM. J Nutr. 2001 Nov;131(11 Suppl):3037S-40S. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11694644 Abstract-PubMed], Pristupljeno 27. 10. 2011</ref> [[Datoteka:Hepar.jpg|mini|desno|300p|Federalno istraživanje u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], sprovedeno [[2007]]. otkrilo je da gotovo 5 miliona Amerikanaca koristi [[homeopatija|homeopatske lekove]]]] Federalno istraživanje u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], sprovedeno [[2007]]. otkrilo je da gotovo 5 miliona Amerikanaca koristi [[homeopatija|homeopatske lekove]], napravljene od supstanci, kao što su jetra patke, [[teški metali]] ([[arsen]], [[olovo]]), razni ekstrakti biljaka (otrovni [[bršljan]]), rastvoreni u vodi u nemerljivim količinama. Za razliku od vakcina ili lekova koji se izdaju isključivo na recept i moraju imati jasnu deklaraciju o sastavu i bitnim karakteristikama, homeopatski lekovi, koji se prema službenim podacima u SAD godišnje prodaju za više od 200 miliona dolara, najčešće ne poseduju podatke o njihovoj bezbednosti i neželjenom dejstvu, i po pravilu na pakovanju nemaju označen spisak sastojaka i podatke o uslovima korišćenja.<ref>Owen-Smith A, DePadilla L, DiClemente R. ''The assessment of complementary and alternative medicine use among individuals with HIV: a systematic review and recommendations for future research.'' J Altern Complement Med. 2011 Sep;17(9):789-96.</ref><ref>{{en}} [http://www.chrisjohnsonmd.com/2009/07/16/complementary-and-alternative-medical-treatments-and-children/ Complementary and alternative medical treatments and children.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204070033/http://www.chrisjohnsonmd.com/2009/07/16/complementary-and-alternative-medical-treatments-and-children/ |date=2012-02-04 }}, Pristupljeno 27. 10. 2011</ref> Uprkos nedostatku dokaza o valjanosti homeopatskih lekova, sve veći broj Amerikanaca, kako je to navedeno u anketi koju je sproveo [[Vašington post|Vašington Post]] ... ''"koristi ove lekove za borbu protiv mnogih bolesti, uključujući i [[tumor]]e <ref>{{en}} Kelly KM. ''Complementary and alternative medical therapies for children with cancer.'' Eur J Cancer. 2004 Sep;40(14):2041-6. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15341976 Abstract-PubMed], Pristupljeno 27. 10. 2011</ref>, [[artroza|artritis]], [[herpes]] i grip dok je u međuvremenu, u svetu pokrenuta agresivna kampanja protiv hrane i lekova koji su bez odobrenja ili nemaju dokaze da su efikasni u lečenju bolesti..."'' Studija objavljena u časopisu za javno zdravlje, SAD ''"...o odnosima između statusa osiguranja i smrtnosti dece..."'' iznosi podatak da su deca i do 1,6 puta u većem riziku da umru od dece koja poseduju zdravstveno osiguranje ... ''„Pri tome studija nije obuhvatila decu koja su umrla izvan bolnice ili nakon napuštanja bolnice, što znači da je smrtinost među neosiguranom decom verovatno čak i veća.“'' Tradicionalne (alternativne i komplementarne) medicine danas postoji rame uz rame sa modernom medicinskom praksom, iako je često u suprotnosti sa njom. To je prvenstveno zbog toga što njene metode veoma često nisu u skladu sa onim što je savremena nauka zna o uzrocima nastanka bolesti, bolestima i šta se smatra najefikasnijim medicinskim oblikom lečenja. Oni koji koriste i veruju u rad tradicionalnih (alternativnih i komplementarnih) medicinskih ordinacija, svoja saznanja o njima stekla su od mnogih generacija i drugih osoba koje su koristile njihove tretmane. U tradicionalnoj medicini naglasak se daje ravnoteži i „harmoniji“ u telu, jer je telo povezano sa zemljom i kosmos što je veoma važno u procesu lečenja i zato postoji verovanje u tradicionalnoj medicini da bolest treba lečiti svim raspoloživim resursima. Biljni preparati, molitva, magija, dijeta, vežbanje, i pravilan društveni odnosi su održiva sredstva u nastojanju da se sačuva zdravlje.<ref>Huff, R., and Kline, M. (1999). ''Promoting Health in Multicultural Populations: A Handbook for Practitioners.'' Thousand Oaks, CA: Sage Publications, Inc.</ref> Istoriski gledano, za javno zdravlje i njegovu praksu u [[21. vek]]u veliki značaj ima; * ''svest o različitostima odnosa prema zdravlju'', * ''verovanje u iskustva koja se mogu steći od onih koji koriste tradicionalni pristup narodnoj medicini,'' * ''spsobnost eliminacije osude onih koji taj pristup koriste,'' * ''saznanje da današnja medicinska praksa, danas, radi efikasno na osnovama različitih tradicija narodne medicine sa kojima se svakodnevno susreće u svojoj praksi.'' <ref>Helman, C. G. (1994). ''Culture, Health and Illness: An Introduction for Health Professionals'', 3rd edition. Bristol, UK: Butterworth-Heinmann</ref> === Standardizacija sistema tradicionalne medicine === {| class="toccolours" style="float:right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:30em; max-width: 40%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | :'''Alternativna medicine (što uključuje i tradicionalnu) ne zasniva se na objektivnoj istini. :'''Međutim, medicina nije biomedicinska nauka (tj traganje za objektivnom istinom), nego umetnost-veština lečenja bolesnika. :'''Objektivna istina jeste važna, ali za obolelog nije najvažnija. :'''Bolesnik je subjektivan, može se reći da je iracionalan - a iracionalna osoba teško može da bude potpuno racionalna. :'''To objašnjava zašto alternativna medicina nalazi prostor za svoje delovanje. |} Različite metode i tehnike tradicionalne medicine razvijane su u različitim [[kultura]]ma, različitim razdobljima [[civilizacija|ljudske civilizacije]] u različitim [[region]]ima, bez paralelnog razvoja opšteprihvaćenih međunarodnih [[standard]]a i odgovarajućih metode za ocenu rezultata tradicionalne medicine. Zato su se širom sveta javljaili zahtevi da [[Svetska zdravstvena organizacija|SZO]] obezbedi normative za rad tradicionalne medicini i, utvrdi procedure, kojima će se sprovesti istraživanja i evaluacija pojedinih metoda i oblasti tradicionalne medicine. [[Vlada|Vlade]] mnogih zemalja i istraživači, takođe su sve više zahtevali od [[Svetska zdravstvena organizacija|SZO]] da obezbedi i standarde, tehničke smernice i redovno objavljuje informacije po tim pitanjima.<ref name="ref22"/> Tokom [[1991]], [[Svetska zdravstvena organizacija|SZO]] je studioznije počela da razvija i objavljuje niz tehničkih smernica kao što su; „Smernice za procenu biljnih lekova“, „Smernice za istraživanje i procenu bezbednosti i efikasnosti biljnih lekova“ , „Smernice za klinička istraživanja akupunkture“ itd. Međutim, ove smernice i dalje nisu bile dovoljne da pokriju sve oblasti i mnoge izazove i probleme u istraživanju i [[ocenjivanje|evaluaciji]] tradicionalne medicine.<ref name="ref22"/> Zato je [[1997]], uz podršku ''Nacionalnog centra za komplementarnu i alternativnu medicinu'', ''Nacionalnog instituta za zdravlje'', ''Betesda'', ''MD'', [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[Svetska zdravstvena organizacija|SZO]] razvila nacrt »Opštih smernica za metodologiju istraživanja i vrednovanje tradicionalne medicine [[Svetska zdravstvena organizacija|SZO]]« ({{jez-engl|General Guidelines for Methodologies on Research and Evaluation of Traditional Medicine}}). Od tada, nacrt je revidiran četiri puta, a smernice su finalizirane na konsultacijama članica [[Svetska zdravstvena organizacija|SZO]] u aprilu [[2000]], u [[Hongkong|Hong Kongu]], [[Kina]], uz podršku Vlade Hong Konga. Opšte smernice [[Svetska zdravstvena organizacija|SZO]] ({{jez-engl|General Guidelines for Methodologies on Research and Evaluation of Traditional Medicine}}) su primarno fokusirane na bezbednost i efikasnost tradicionalne medicine, sa ciljem da daju odgovore na neke izazove i pitanja koja se tiču osnovnih dokaza o opravdanosti primene pojedinih metoda tradicionalne medicine. One su takođe trebale da razjasne razloge primene određeneih metoda koje su nejasno definisane. Smernice predstavljaju neku vrstu opšteprihvaćenih međunarodnih propisa za ocenu »biljne medicine«, kao i da preporuče nove pristupe za sprovođenje kliničkih istraživanja, npr pomoću ''QOL-uputstva'' SZO {{efn|Kvalitet života definisan ''QOL-uputstvom'' i razvijen kroz program o mentalnom zdravlju [[Svetska zdravstvena organizacija|SZO]], može se koristiti za procenu rezultata kliničkih istraživanja u tradicionalnoj medicini.}} ({{jez-engl|WHOQOL-user manual}}) u ostalim oblastima tradicionalne medicine.<ref name="ref22"/><ref>''The WHOQOL Method'' [http://www.who.int/mental_health/evidence/who_qol_user_manual_98.pdf PROGRAMME ON MENTAL HEALTH WHOWHOQOL User Manual], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref> Ne može biti nikakve sumnje da će »Opšte smernice za metodologiju istraživanja i vrednovanje tradicionalne medicine [[Svetska zdravstvena organizacija|SZO]]« postići svoj cilj i namenu i poboljšati kvalitet i verodostojnost istraživanja u tradicionalnoj medicini u [[21. vek]]u. Iako su smernice [[Svetska zdravstvena organizacija|SZO]] pažljivo razvijene i modifikovane, od strane raznih stručnjaka i nacionalnih zdravstvenih institucija i zakonodavne vlasti širom sveta, još uvek može biti i drugih pitanja, mišljenja i stavova o pojedinim metodama tradicionalne medicine.<ref name="ref22"/> === Sistematizacija === U današnjoj praksi postoji preko 40 heterogenih disciplina u okviru tradicionalne medicine, ali ih NCKAM [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] na osnovu terapijskog pristupa klasifikuje u pet osnovnih kategorija ili domena. To su: * [[Alterativna medicina]], * [[Medicina uma i tela]], * [[Biološki zasnovana praksa]], * [[Tehnike zasnovane na manipulaciji tela]] * [[Bioenergetika|Bioenergetska praksa]]. Posebna Radna grupa za tradicionalnu (komplementarnu i alternativnu) medicinu Ministarstva zdravlja Srbije, koja je dala predlog o konačnoj formi Pravilnika o bližim uslovima, načinu i postupku obavljanja metoda i postupaka tradicionalne medicine, stala je na stanovište da sve legalizovane metode tradicionalne medicine treba svrstati u dve grupe: terapijske metode i metode unapređenja zdravlja. Iz razloga vezanih za forumulacije kojima je definisana tradicionalna medicina u Zakonu o zdravstvenoj zaštiti na koji se pravilnik oslanja, međutim, termin metode unapređenja zdravlja koji u Zakonu nije bio naveden, zamenjen je terminom metode rehabilitacije. Sistematizacija legalizovanih metoda tradicionalne (komplementarne i alternativne) medicine, navedena u ovoj tabeli napravljena je radi veće preglednosti i ne isključuje druge vrste podela i grupisanja.<ref name="SMTM">[http://www.zdravlje.gov.rs/showpage.php?id=193 ''Sistematizacija metoda tradisionale medicine''], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref> <center> '''Sistematizacija metoda tradicionalne (komplementarne i alternativne) medicine u Srbiji <ref name="SMTM"/> ''' {| class="wikitable" |- ! Metode dijagnostike i lečenja !! Metode rehabilitacije (za unapređenje zdravlja) |- |[[Ajurveda]], [[Akupunktura]], [[Kvantna medicina]], [[tradicionalna kineska medicina|Kineska tradicionalna medicina]], [[Makrobiotička ishrana|Makrobiotika]], [[Primenjena kineziologija]], [[Refleksologija]], [[Segmentna terapija]], [[Suđok]], [[Tradicionalna domaća medicina]], [[Tuina]], [[Fitoterapija]], [[Hiropraktika]], [[Homeopatija]], [[Šiacu]] || [[Apiterapija]], [[Aromaterapija]], [[Detekcija štetnih zračenja]], [[Duhovna energetska medicina]], [[Energetska terapija]], [[Joga]], [[Porodični raspored]], [[Reiki]], [[Tajđićuen|Tai či čuan]], [[Či kung|Ći gong]] |} </center> == Alternativna medicina == === Tradicionalna kineska medicina === [[Datoteka:Yin and Yang symbol.svg|mini|Dijagram kretanje energije dveju suprotstavljenih sila [[Jin i jang]]]] {{Glavni članak|Tradicionalna kineska medicina}} [[Tradicionalna kineska medicina]] (TKM) je pojam koji služi da označi tradicionalni dijagnostičko-terapijski sistem lečenja razvijen u [[Kina|Kini]]. Ovaj termin se primenjuje od nedavno, u Kini i drugim zemljama sveta da bi se njime označili specifični načini lečenja koji se primenjuju u dugoj istoriji kineske medicine staroj preko 5.000 godina, koji poslednjih 50 godina doživljava sve veću globalizaciju u svetu. Glavni princip održavanja ravnoteže u telu, po shvatanju [[tradicionalna kineska medicina|tradicionalne kineske medicine]], oglada se u balansu dve međusobno suprotstavljene sile '''''jin''''' i '''''jang'''''. ''Jin'' je oličenje hladnog, sporog i pasivnog principa, dok ''jang'' predstavnik toplog, ekscitirajućeg i aktivnog principa. Osnovna postavka po shvatanju [[tradicionalna kineska medicina|tradicionalne kineske medicine]], je da se zdravlje postiže uravnoteženim odnosom ''jina'' i ''jinga'', dok svaka njihova neuravnotežaenost za posledicu ima nastankom bolesti. Neravnoteža između ''jina'' i ''janga'' dovodi do ometanja protoka vitalne energije - '''''qu''''' (u prevodu či) i krvi duž puteva poznatih kao meridijani. Terapijski postupci koji se zasnivaju na korišćenju [[lekovito bilje|lekovitog bilja]], [[Akupunktura|akupunkture]] i [[masaža|masaže]], treba da pomognu da se uspostavi protok ('''''qu-či''''' ) i [[krv]]i duž meridijana, čime se postiže ravnoteža i ozdravljenje organizma. Lečenje u [[Tradicionalna kineska medicina|TKM]] zasniva se na uspostavljanju narušene ravnoteže u telu pojedinca, te je i dijagnostika i terapija uglavnom individualna <ref>Epler DC Jr. ''Bloodletting in early Chinese medicine and its relation to the origin of acupuncture.'' Bull Hist Med 1980; 54(3): 337–67.</ref><ref>Kaptchuk TJ. ''Acupuncture: theory, efficacy, and practice.'' Ann Intern Med 2002; 136(5): 374–83</ref> Terapijski tretmani u [[Tradicionalna kineska medicina|TKM]] podrazumevaju primenu: [[akupunktura|akupunkture]] i moksibustija (stimulacija akupunkturnih tačaka paljenjem trave moksi na njima), kineske materije medike (prema katalogu prirodnih produkata koje koristi TKM), [[masaža|masaže]] i manipulacije tela. {{clear}} === Suprotstavljeni stavovi o teoriji tradicionalne kineske medicine === {{izdvojeni citat|''Tradicionalna kineska medicina je ogromna kolekcija nikada dokazanih, kroz vreme poštovanih teorija od strane mnogih ljudi koji su je primenjivali sa značajnim stepenom uspešnosti. Do sada, ta njena uspešnost, nikada nije u potpunosti dokazana ili objašnjena, ili bar ne u meri koja je potpuno prihvatljiva za ortodoksne, zapadne naučnike, koji koriste ortodoksne, zapadne, istraživačke tehnike...ono što je potrebno za njeno dokazivanje je nova paradigma; novi način gledanja, zaključivanja i tumačenje, svih dokaza i zapažanja o procesima bolesti i zdravlja...jer postoje pojave (ili fenomeni) koji se ne mogu u potpunosti objasniti biomedicinskom naukom današnjice.''<ref>Kimball Atwood Acupuncture Anesthesia’ Redux: another Skeptic and an Unfortunate Misportrayal at the NCCAM (2009) Acupuncture,Medical Academia,Science and Medicine,Science and the Media [http://www.sciencebasedmedicine.org/index.php/acupuncture-anesthesia-redux-another-skeptic-and-an-unfortunate-misportrayal-at-the-nccam/ Science-Based Medicine], Pristupljeno 31. 7. 2012</ref><ref>Steven Novella, ''Changing the Rules of Evidence'' (2008) [http://www.sciencebasedmedicine.org/index.php/changing-the-rules-of-evidence / Science-Based Medicine], Pristupljeno 31. 7. 2012</ref>}} Zagovornici postojanja [[jin i jang]] sila, i či energije tvrde da ove sile i energije postoje u telu, ali i u svim predmetima u svemiru. Ovo je interesantna teorija i ima potencijal da izazove revoluciju u fizici i medicini - ako je istinita. [[Fizika]] trenutno poznaje samo četiri sile. Slabu<ref>{{cite web |url=http://www.zvrk.rs/Mskola/fizika/sile/03.htm |title=Slaba nuklearna sila}}</ref> i jaku nuklearnu<ref>{{cite web |url=http://www.zvrk.rs/Mskola/fizika/sile/index.htm |title=Jaka nuklearna sila}}</ref>, elektromagnetnu<ref>{{cite web |url=http://www.zvrk.rs/Mskola/fizika/sile/02.htm |title=Elektromagnetna sila}}</ref> i gravitacionu<ref>{{cite web |url=http://www.zvrk.rs/Mskola/fizika/sile/04.htm |title=Gravitaciona sila}}</ref>. Stoga je verovatnije da se radi o jin i jang [[energija]]ma, a ne silama. Kako bi mogli da proverimo da one, zajedno sa či energijom zaista imaju efekte za koje se tvrdi da imaju? Prvo je potrebno da smo sposobni da identifikujemo ove [[Energija|energije]], demonstriramo njihovo postojanje, pokažemo neke merljive efekte njihovog prisustva, i demonstriramo način na koji ih kontrolišemo. Bez ovih osnovnih tačaka, mi samo razmišljamo o ideji - da postoje takvi oblici energija. Drugo, nakon što smo demonstrirali njihovo postojanje, potrebno je da pokažemo vezu između ovih energija i određenih predvidljivih promena u ljudskom telu. Na primer, merljivu promenu stanja pacijenta nakon prijema ovih energija. Treće, potrebno je da znamo odakle ove energije dolaze, kako se prenose, kako se skladište, obzirom da je sve ovo poznato za sve ostale oblike energija. Četvrto, potrebno je da obrazložimo kako znamo sve te stvari. Ovo je neophodno da bi mogli da osiguramo da primetimo kada neko nešto pogreši. Nažalost, po sve četiri tačke, zagovornici postojanja ovih energija ne nude dovoljno uverljive dokaze. Nema adekvatnih dokaza o postojanju jin i jang, niti či energije<ref>{{cite journal |author=Antonić V. |title = Da li postoje stvari koje ne postoje? ISBN= 8690215913 |p=86 |url = http://ateisti.com/voja/3alter.pdf}}</ref>, ima dokaza o njihovim efektima, ali ne i jasnih činjenica o fiziološkim mehanizmima njihovog nastanka, koje treba dokazati u multicentričnim kontrolisanim studijama. Takođe nema predloga kako mogu biti merene ili lokalizovane, niti konvertovane u ostale oblike energija, a jedini izvor saznanja su stari zapisi, i istraživanja novijeg datuma koja nisu u potpunosti validnim dokazima dokumentovana. Obzirom da ove energije ne možemo izmeriti, niti pokazati njihove efekte, ne možemo da ih povežemo sa bilo kojom posledicom u ljudskom telu, to znači da ne možemo samo na osnovu drevnih tekstova da tvrdimo kako one uopšte postoje. [[Medicina]] nije potvrdila hipotezu o konceptu pojave bolesti usled neravnoteže jin i jang energija ili zagušenja či energije, obzirom da ne postoji instrument (poput [[pulsmetar|pulsmetra]] ili merača [[krvni pritisak|krvnog pritiska]]) pa čak ni jedinice mere kojom bi se ove energije mogle kvantifikovati.{{efn|To što na danjašnjem stepenu razvoja, medicina nije u stanju da kvantifikuje postojanje jin i jang energija ili zagušenja či energije, apsolutno ne isključuje i postojanje biološki aktivnih energetskih polja u živim bićima.}} [[Anatomija]] i [[histologija]] su dokazale da se krv kreće [[vena]]ma, [[krvni sud|arterijama]] i [[kapilari]]ma, mapirala je njihov položaj u ljudskom telu i nije pronašla dodatne meridijane kojima bi se mogla kretati krv, niti kanale kojima bi se mogla kretati či energija. Savremeni terapeuti tradicionalne kineske medicine ove meridijane predstavljaju kao pretpostavke (ideje) koje su korisne u kliničkoj praksi. Hemijski sastav [[krv]]i (i [[Bela krvna zrnca|belih]] i [[Crvena krvna zrnca|crvenih krvnih zrnaca]]) je ispitan i ne daje naznake o postojanju či energije. Mnogi terapeuti akupunkture sami odbacuju tvrdnje o postojanju ovih energija<ref>Kaptchuk TJ. Acupuncture: theory, efficacy, and practice. Ann Intern Med 2002; {{PMID|11874310}}</ref> Na osnovu više istraživanja zaključeno je da efikasnost akupunkture nije veća od [[Placebo efekat|placebo efekta]]<ref>Madsen, M. V.; Gotzsche, P. C; Hrobjartsson, A. (2009). "Acupuncture treatment for pain: systematic review of randomised clinical trials with acupuncture, placebo acupuncture, and no acupuncture groups". BMJ 338: a3115. DOI:10.1136/bmj.a3115. PMC 2769056. {{PMID|19174438}}. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2769056</ref><ref>Ernst, E. (2006). "Acupuncture - a critical analysis". Journal of Internal Medicine 259 (2): 125–137. DOI:10.1111/j.1365-2796.2005.01584.x. {{PMID|16420542}}</ref><ref>Furlan, Andrea D; Van Tulder, Maurits W; Cherkin, Dan; Tsukayama, Hiroshi; Lao, Lixing; Koes, Bart W; Berman, Brian M (2005). Furlan, Andrea D. ed. "Acupuncture and dry-needling for low back pain" (PDF). Cochrane Database Syst Rev (1): CD001351. DOI:10.1002/14651858.CD001351.pub2. {{PMID|15674876}}</ref>. Zato ''dr Edzar Ernst'', u svojim istraživanjima navodi da su dokaza o efektima akupunktute niske uverljivosti, i da zato neki od akupunkturologa zbog nedostatka jesnih dokaza sve više koriste reči „probno“ i „moguće“ i navodi, „dok postoje provizorni dokazi da bi akupunktura mogla biti efikasna kod nekih oblika [[bol]]ova i [[mučnina|mučnine]], ne postoje nikakavi jasni medicinski benefiti akupunkture u drugim situacijama njen osnovni koncepat je besmislen.“<ref>''Puncturing the Acupuncture'' Myth, Published by Harriet Hall under Acupuncture (2008) [http://www.sciencebasedmedicine.org/index.php/puncturing-the-acupuncture-myth/ Science-Based Medicine], Pristupljeno 31. 7. 2012</ref> Suprotno ovim istraživanjima postoje i novija istraživanja o principima [[akupunktura|akupunkture]], koja su ukazala na postojanje elektronadražljivosti u akupunturnim tačakama, čijom se provokacijom, po modernijoj teoriji, postiže izlučivanje [[endorfin]]a, ektofina-[[oksitocin]]a koji ublažavaju [[bol]], uz istovremenu aktivaciju dela [[mozak|mozga]] pod nazivom [[limbus]] ({{jez-lat|cortex cingulate}}). Ostala delovanja akupunkture se objašnjava i delovanjem ovih sistema:<ref name="Principi akupunkture"/> * [[Neurotransmiter|Neurohumoralniog]] (nervnog sistema), koji uključuje centralne neurohumoralne i neuropeptidne mehanizme, perivaskularnu simpatički aktivaciju i periferna aferentna nervna vlakna. * [[Cirkulatorni sistem čoveka|Cirkulatornog]], koji prenosi biomolekularne elemente lokalno i centralno, koji uzrokuju promene u ćelijama akupunkturnom stimulacijom. * [[Limfni sistem|Limfnog]], koji služi kao „medijum“ za limfnu cirkulaciju duž fascija i perivaskularnog intersticijskog prostora, * [[Elektromagnetizam|Elektromagnetskog]] ili [[bioinformatički sistem]], koji aktiviran akupunkturnom stimulacijom deluje na [[statički elektricitet]] na površini [[Ćelija (biologija)|ćelija]], i na [[jon]]sku migraciju u međućelijskoj tečnosti. ==== Kineska materija medika ==== Kineska materija medika je referentna [[knjiga]] sa svim potrebnim informacijama o [[lekovito bilje|lekovitom bilju]] koje se može koristi u [[terapija|lečenju]]. Mnogi [[Lek|farmaceutski proizvodi]] svoje poreklo duguju [[kina|kineskom]] [[lekovito bilje|lekovitom bilju]]. Na lekovito bilje i njihove lekovite sastojke utiču mnogi faktori; geografska lokacija, [[vreme]] i načina prikupljanja, sušenje i proces skladištenja, a mnoge biljke i preparati sačinjeni njihovom preradom imaju na desetine aktivnih sastojaka, tako da sve to onemogućava [[standardizacija|standardizaciju]] i otežava njihovu primenu. ==== Akupunktura ==== {{Glavni članak|Akupunktura}} Akupunktura, je metoda [[Tradicionalna kineska medicina|TKM]]<ref>. Limehouse J, Taylor P. ''Traditional Chinese medical therapy''. In: Schoen A, Wynn S, eds. Complementary and alternative veterinary medicine: principles and practice. St. Louis: Mosby, 1998;138</ref> koja se zasniva na ubadanju igala u specifične (akupukuturne) tačke tela u cilju lečenja. Prvi put se pominje u delima Huan Đi Neijinga koja su objavljena od [[3. vek|3.]] do [[2. vek]]a pre nove ere (u periodu zaraćenih država u vreme vladavine dinastije Han). Akupunktura se zasniva na učenju [[Tradicionalna kineska medicina|TKM]] da je čovek, kao uostalom i sve živo, ispunjeno životnom energijomchi ''chi (ki)'', koja kruži čovekovim telom određenim putevima ili meridijanima. Nesmetani tok vitalne energije po [[Tradicionalna kineska medicina|TKM]] je preduslov za energetsku ravnotežu i psihofizičko zdravlja organizma. Različiti spoljašnji faktori (negativna [[zračenje|zračenja]], hladnoća, [[povreda|povrede]], [[bakterija|bakterije]]), kao i unutrašnji (negativne [[osećanje|emocije]], [[Stres (medicina)|stres]], [[Bes (emocija)|bes]], [[tuga]]), mogu izazvati neravnotežu. Tada će se poremetiti ili zaustaviti protok ''chi (ki)'' energije, što će uzrokovati poremećaje u psihofiziološkom funkcionisanju organizma, i može dovesti i do [[bolest]]i. Prema ovom učenju, poremećeni ili prekinuti tok vitalne [[energija|energije]] može se ponovo uspostaviti ubadanjem igala na određene tačke koje se nalaze iznad linija, odnosno meridijana, čime se ponovo uspostavlja ravnoteža, dakle zdravlje organizma <ref>Mann F. ''A new system of acupuncture.'' In: Filshie J, White A, eds. Medical acupuncture: a western scientific approach. London: Churchill Livingstone, 1998;62</ref>. Svaki meridijan ima početak u nekom organu, koji se često naziva unutrašnjim delom meridijana. Neki od njih svojim tokom dolaze u relativno površinske slojeve, dok drugi ostaju u dubljim slojevima. U ljudskom telu postoji 14 glavnih meridijana i 361 klasična akupunkturna tačka. Svaki meridijan odgovara određenom funkcionalnom području. Kanali se dele u ''jin'' i ''jang'' i na svakom ekstremitetu se nalazi početak po tri kanala. Sa ruke polaze tri ''jin'' kanala (pluća, perikard, srce) i tri jang kanala (debelo, tanko crevo, San Jiao). Sa noge polaze tri ''jin'' kanala ([[slezina]], [[jetra]], [[bubreg]]) i tri ''jang'' kanala ([[želudac]], [[žučna kesa]], [[mokraćna bešika]]). ''Ki'' teče duž kanala unutrašnjim i spoljašnjim putevima koji se reflektuju na koži pacijenta <ref>{{en}} David W. Ramey, DV, A Review of the Evidence for the Existence of Acupuncture Points and Meridians, AAEP PROCEEDINGS 2000 / Vol. 46 / A [http://www.ivis.org/proceedings/aaep/2000/220.pdf], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref>. Akupunkturne tačke omogućavaju da se ubadanjem metalnih igala, u njih, reguliše energetski tok u određenom funkcionalnom području. U tim tačkama nakon uboda ponovo se uspostavlja protok energije tamo gde je on poremećen ili prekinut, i tako uspostavlja ravnoteža u celokupnom ljudskom organizmu <ref>Soulie´ de Morant G. ''Chinese acupuncture.'' English Edition edited by Paul Zmiewski. Bookline, MA: Pradigm Publications, 1994.</ref>. Brojna istraživanja novijeg datuma ukazala su na prisustvo elektronadražljivosti akupunkturnih tačaka.<ref>Cho S-H, Chun SI. ''The basal electrical skin resistance of acupuncture points in normal subjects.'' Yonsei Med J 1994; 35:464 – 473</ref> Po modernijoj teoriji provokacijom akupunkturnih tačaka postiže se izlučivanje [[endorfin]]a, ektofina-[[oksitocin]]a koji ublažava [[bol]], pri čemu se najverovatnije aktivira deo mozga pod nazivom [[limbus]] (cingularni korteks) <ref name="Principi akupunkture">Dragan Zlatanović, ''Principi akupunkture'', (2009), [http://www.stetoskop.info/Principi-akupunkture-4014-s3-content.htm stetoskop.info], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref>. === Ajurveda === {{Glavni članak|Ajurveda}} Ajurveda ili ajurveda medicina <ref>''Ayurveda'' [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/46631/Ayurveda Encyclopædia Britannica], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref> što na [[sanskrit]]u {{efn|[[Sanskrit]] je drevni jezik iz koga su potekli svi indo-evropski jezici}} znači ''„nauka o životu“'', je tradicionalna [[indija|indijska]] [[nauka]] o [[zdravlje|zdravlju]] (stara koliko i ljudska rasa), čiji se principi [[terapija|lečenja]] zasnivaju na svetom i prirodnom načinu življenja. Indijska medicina, ajurveda, posmatra i analizira ljudski život i njegovo zdravlje kroz jedinstvo tela, duha i uma.<ref name="Ajay">Ajay Sharma, ''“Ajurveda-tradicionalni vid lečenja u Indiji”,'' [http://www.medfak.ni.ac.rs/AKTUELNO/Indija%2008.pdf Skripta-Medicinski fakultet u Nišu, 2008.]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref> === Naturopatija === {{glavni članak|Naturopatija}} Kao medicinski sistem [[naturopatija]] je nastal u [[Sjedinjene Američke Države|Americi]] krajem [[19. vek]]a, na osnovama evropske tradicionalne medicine. Ona se zasniva na shvatanju da je bolest manifestacija izmenjenih procesa koje organizam po prirodi stvari sam isceljuje, a naturopatski sistem nije u lečenju oboljenja, već u povratku na zdravlje. Naturopatski lekar se ne bori sa bolešću već, oslanjajući se na prirodno isceljenje, vitalnu energiju i inteligenciju organizma, i pokušavaju da ponovo uspostavi njegovo normalno i zdravo funkcionisanje <ref name="Smith"/>. [[Naturopatija]] se najviše primenjuje u SAD, [[Evropa|Evropi]], [[Kanada|Kanadi]] <ref>{{en}} ''Canadian naturopathic practitioners: holistic and scientific world views.'' Boon H. Soc Sci Med. 1998 May;46(9):1213-25. {{PMID|9572611}} [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9572611 PubMed - indexed for MEDLINE], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref> i [[Australija|Australiji]]. Samo u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] do kraja [[1920]]. bilo je 22 [[koledž]]a u kojima su se sticala diplome za ovu vrstu lečenja, koje je zvanično bilo odobreno i primenjivano u 26 država u SAD. Pod pritiskom savremenih medicinskih kretanja, u drugoj polovini [[20. vek]]a, došlo je do zatvaranja većine ovih ustanova, tako da ih danas u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] ima samo oko pet <ref>{{en}} ''The interface between tradition and science: naturopaths' perspectives of modern practice.'' Steel A, Adams J. J Altern Complement Med. 2011 Oct;17(10):967-72. Epub 2011 Oct 6. {{PMID|21978217}} [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21978217 PubMed], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref><ref>{{en}} ''Complementary medicine and health policy regulations''. Künzi M. Schweiz Med Wochenschr Suppl. 1994;62:7-12. German. {{PMID|8073243}} [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8073243 PubMed - indexed for MEDLINE], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref>. Postoji šest bazičnih naturopatskih principa koji se primenjuju u [[Severna Amerika|Severnoj Americi]], koji nisu istovetno prihvaćeni od strane drugih naturopata, i to su: * ''zdravlje je snaga prirode'', * ''identifikacija i tretman uzroka oboljenja'', * ''koncept, najpre ne škoditi (primum non nocere)'', * ''terapeut je učitelj'', * ''lečenje kompletne individue'' i * ''prevencija''. U procesu isceljenja naturopatija primenjuju sledeća četiri postupka: * ''ponovo uspostavljanje uslova za zdravlje'', * ''stimulacija vitalne snage'', * ''usklađivanje i ujednačavanje oslabljenih organskih sistema pomoću tonika, ishrane'' * ''izgradnja sistemske harmonije organizma''. Naturopatski terapeut na osnovu [[simptom]]a najpre mora da utvrdi prirodu oboljenja i uzroke koji ga izazivaju, a zatim da predloži način uklanjanja štetnih činilaca ili njihovo ublažavanje. Pridržavajući se ovih principa u terapiju se uključuju [[dijeta|dijete]] i [[dijetetski suplementi]], [[lekovito bilje]], [[Tradicionalna kineska medicina|TKM]], [[hidroterapija]], [[masaža]] i zdrav stil [[život]]a. Ovaj protokol, kombinovan zajedno sa lečenjem [[ljekar|lekara]] opšte prakse, smatra se najpogodnijim terapijskim pristupom oboleloj osobi <ref name="Smith">Smith MJ, Logan AC. ''Naturopathy''. Med Clin North Am 2002; 86(1): 173–84.</ref>. === Homeopatija === {{Glavni članak|Homeopatija}} U [[18. vek|18.]] i [[19. vek]]u, kada su metode lečenja bile više neuspešne, nego uspešne, [[nemci|nemački]] [[ljekar|lekar]] [[Samuel Haneman]] ([[1755]]-1[[843]]), prvi put u [[istorija medicine|istoriji medicine]] formulisao je zakone i principe koji upravljaju [[zdravlje]]m i [[Bolest|bolešću]] i dokazao ih kroz sopstvenu praksu. Tako je nastala „nauka“ koja je nazvana: [[Homeopatija]]. Polazeći od pretrpostavke da svaki organizam poseduje urođenu sposobnost za samoisceljenje, a da lečenje ne bi trebalo da se sastoji, od uklanjanja simptoma, nego u podsticanju ''"unutrašnjih snaga"'' organizma za samoisceljenje, Haneman je izveo osnovne [[postulat]]e [[Homeopatija|homeopatje]]. '''''Principi homeopatije'''''. Ako pacijenta posmatramo kao totalitet onda je jasno da se poremećaj u njegovom telu ne može manifestovati samo na fizičkom nivou. Pacijent je u bolesti u različitim stepenima poremećena na svim nivoima funkcionisanja: mentalnom, emotivnom i fizičkom. Između ova tri nivoa postoji potpuna međusobna povezanost i interakcija. Zato oni nikako ne mogu biti odvojeni. U slučaju bolesti, što predstavlja poremećaj jedinstva funkcija u organizmu, manifestacije poremećaja javljaju se na sva tri navedena nivoa, pri čemu je mentalni nivo najvažniji u hijerarhiji sagledavanja poremećaja. Zato homeopati moraju potpuno da sagledaju i shvate svaki od [[simptom]]a koji se javlja kod pacijenta i da ih poveže sa celinom njegovog stanja. Homeopati će najvažnija informacija iz uzete anamneze, biti upravo način reagovanja odbrambenog mehanizma na nadražaje iz dinamičkog okruženja, koji sve vreme na mnogo načina utiču na organizam pacijenta. Ovo je homeopati važno zbog toga što će svaka individua različito reagovati na ove nadražaje, i što će se reakcija prvenstveno odvijati u skladu sa njegovom ličnom konstitucijom. Pored osnovnih [[informacija]] o tome na šta se osoba žali, homeopati je potrebno i mnogo informacija o svim aspektima života te osobe i na koji način osoba doživljava svoj problem. Na osnovu ovako prikupljenih informacija o specifičnosti pacijentove konstitucije homeopati propisuju homeopatske supstance („lekove“).<ref>{{en}} "''Alternative Medicine''." UXL Encyclopedia of Science. 2002. Encyclopedia.com. 22 Oct. 2011 [http://www.encyclopedia.com/topic/alternative_medicine.aspx].</ref> == Medicina uma i tela == Mudar čovek od davnina zna da je njegovo „sopstvo“ ispunjeno i samodovoljno onda kad je ujedinjeno s telom, čulima i umom. To najbolje ilustruje drevna sanskritska izreka koja kaže; ''Telo je kočija, čula su konji, čulni objekti su putevi, um su uzde, inteligencija je kočijaš, „sopstvo“ je putnik.'' Polazeći od ove sanskritske izreke možemo reći, da se medicina uma i tela temelji na interakciji moždanih i telesnih funkcija uz uticaj karaktera, emocionalnih, mentalnih, socijalnih, duhovnih faktora i ponašanja na zdravstveno stanje čoveka. Ovo je osnova za primenu postupaka medicine uma i tela kojom svaki pojedinac može da podigne nivo znanja i poveća kapacitet odbrambenih snaga. Postupci medicine uma i tela koji promovišu zdravlje obuhvataju; [[Odmor|relaksaciju]], [[hipnoza|hipnozu]], [[vizuelna imaginacija|vizuelnu imaginaciju]], [[joga|jogu]], [[meditacija|meditaciju]], [[biofidbek]], [[tajđićuen|tai či]], [[či kung|či gong]], [[bihevioralna terapija|kognitivno-bihejvioralnu terapiju]], [[grupna podrška|grupnu podršku]], [[autogeni trening]], [[duhovnost|spiritualizam]] i [[Molitva|molitve]].<ref>Sancier KM, Holman D. ''Commentary: Multifaceted health benefits of medical qigong''. J Altern Complement Med 2004; 10(1): 163–5.</ref><ref name="Wolsko">Wolsko PM, Eisenberg DM, Davis RB, Phillips RS. ''Use of mindbody medical therapies''. J Gen Intern Med 2004; 19(1): 43–50.</ref> Počevši od [[1960]]. predmet mnogobrojnih istraživanja bila je interakcija uma i tela. Rezultati kliničkih studija su ukazali na povoljne efekte primene biofidbek postupaka kod nekih oboljenja (rehabilitacije kod koronarnih oboljenja, [[migrena|migrene]], hroničnog [[bol]]a u leđima), kao i kognitivno-bihejvioralne interakcije i [[hipnoza|hipnoze]], uz jasne dokaze da izazivaju fiziološke efekte <ref>Rutledge JC, Hyson DA, Garduno D, Cort DA, Paumer L, Kappagoda CT. ''Lifestyle modification program in management of patients with coronary artery disease: the clinical experience in a tertiary care hospital.'' J Cardiopulm Rehabil 1999; 19(4): 226–34.</ref><ref>Luskin FM, Newell KA, Griffith M, Holmes M, Telles S, DiNucci E, et al. ''A review of mind/body therapies in the treatment of musculoskeletal disorders with implications for the elderly''. Altern Ther Health Med 2000; 6(2): 46–56</ref><ref>Lang EV, Benotsch EG, Fick LJ, Lutgendorf S, Berbaum ML, Berbaum KS, et al. ''Adjunctive non-pharmacological analgesia for invasive medical procedures: a randomised trial.'' Lancet 2000; 355(9214): 1486–90.</ref>. Ova terapija popravlja raspoloženje i kvalitet života obolelih od karcinoma koji primaju hemioterapiju, delujući na smanjenje [[Mučnina|muke]], gađenja i [[povraćanje|povraćanja]] <ref>Mundy EA, DuHamel KN, Montgomery GH. ''The efficacy of behavioral interventions for cancer treatment-related side effects.'' Semin Clin Neuropsychiatry 2003; 8(4): 253–75.</ref>. Prijemčivost za respiratorne infekcije pod uticajem stresogenih činilaca upotrebom postupaka medicine uma i tela je smanjena uz poboljšanje imunoloških parametara <ref>Tusek DL, Church JM, Strong SA, Grass JA, Fazio VW. ''Guided imagery: a significant advance in the care of patients undergoing elective colorectal surgery.'' Dis Colon Rectum 1997; 40(2): 172–8</ref>. Tehnike i postupci medicine uma i tela predstavljaju najzastupljeniji vid tradicionalne medicine u [[2002]]. Pet relaksacionih tehnika, [[autogeni trening]] (biofeedback), [[terapija vizuelizacijom]] ([[vizuelna imaginacija]]) i [[hipnoza|hipnozu]] primenjivalo je oko 30% odraslih stanovnika [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], dok je [[meditacija|meditaciju]] i [[molitva|molitvu]] koristilo 50% [[Amerikanci|amerikanaca]] <ref name="Wolsko"/>. ==== Osnove delovanja medicine uma i tela ==== [[Hipokrat sa Kosa|Hipokrat]] je prepoznao značaj duhovnog i [[moral]]nog aspekta u lečenju i verovao je da nema uspešne terapije bez razmatranja ličnog stava obolelog, uticaja spoljašnjih činilaca i delovanja prirodnih [[lek]]ova. Zato se centralna [[paradigma]] [[medicina|medicine]] [[um]]a i tela sastoji u tome da ona [[bolest]] sagledava u obliku ličnog prevazilaženja, razvoja i transformacije, a terapeut u njoj služi kao katalizatori i vodiči u tom procesu. ''Osnovu za alternativnu primenu terapeutskih postupaka koje nudi medicina uma i tela čine rezultati mnogih kliničkih ispitivanja koja su utvrdila da postoje mehanizmi kojima mozak ostvaruje uticaj na imunske, endokrine i autonomne funkcije, a oni su od značajnog uticaja na zdravlje i bolest. Posebno su kombinacije relaksacionih tehnika i bihejvioralno-kognitivnih intervencija usmerene na prevazilaženje stresa pogodne za dodatni tretman koronarno ishemijskih oboljenja i artritisa, a kombinovane sa edukaciono-informativnim komponentama daju povoljne rezultate kao dodatni i palijativna tretman hroničnih oboljenja'' Veliki tehnički napredak nauke i primena savremene dijagnostičke opreme stvorile su od lekara parcijalnog posmatrača bolesti i njegovo „otuđenje“ ili odvajanje od čoveka (pacijenta), pa se često u medicinskoj praksi čuje „da lekari ne leče bolesnika već bolest“. Koliko je ovo pogrešan pristup najbolje pokazuju radovi ''Waltera Cannona'' i ''Hansa Selyea'' koji su u prvoj polovini [[20. vek]]a, ispitujući stresne reakcije, dokazali da preteći činioci po organizam, poput hladnoće, prekomerne toplote, pretnje kaznom, izazivaju patofiziološke reakcije koje se manifestuju neuro-endokrino-imunskim poremećajima koji mogu biti tako ozbiljne da mogu rezultovati i smrtnim ishodom.<ref>Cannon WB. ''The Wisdom of the Body.'' New York: Norton; 1932.</ref><ref>Selye H. ''The Stress of Life.'' New York: McGraw-Hill; 1956.</ref><ref>Viner R. ''Putting Stress in Life: Hans Selye and the Making of Stress Theory.'' Soc Stud Sci 1999; 29: 391−410.</ref> ==== Fiziologija očekivanja (placebo efekat) ==== [[Placebo efekat|Placebo]]<ref>''Placebo'', medicinska definicija u [http://www.thefreedictionary.com/placebo TheFreeDictionary], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref> je supstanca bez konkretnih farmakoloških aktivnosti protiv [[bolest]]i, koja ne poseduje svojstvo [[lek]]a, a primenjuje se da kod pacijenata izazove fiziologiju očekivanja o postizanju dobrobiti ([[placebo efekat]]), ili se koristiti kao kontrola u kliničkim istraživanjima kako bi se odredila efikasnost potencijalnih novih [[lek]]ova. [[Datoteka:Cebocap.jpg|thumb|[[Placebo efekat|Placebo]] je supstanca bez konkretnih farmakoloških aktivnosti protiv [[bolest]]i]] Potrebu za istraživanjem uticaja svesti na oboljenje ([[placebo efekat]]) pokrenula su zapažanja, {{jez-engl| Henrya Beechera}} američkog lekara i uticajne ličnosti za razvoj medicinske etike <ref name="kopp">Kopp, Vincent J., M.D. ''[http://www.asahq.org/Newsletters/1999/09_99/beecher0999.html Henry K. Beecher, M.D.: Contrarian (1904–1976)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001119013500/http://www.asahq.org/Newsletters/1999/09_99/beecher0999.html |date=2000-11-19 }}.'' September 1999 Newsletter, American Society of Anesthesiologists.</ref>, koji je tokom [[drugi svetski rat|2. svetskog rata]] otkrio da se [[bol]]ovi povređenih [[vojnik]]a mogu kupirati davanjem injekcija [[fiziološki rastvor|fiziološkog rastvora]] ([[Placebo efekat|placeba]]) umesto [[morfin]]a, ali samo pod uslovom da oni ne znaju za ovu „prevaru“. Henri, koji je taj efekat nazvao [[placebo efekat]], kasnijim ispitivanja utvrdio je da su u 35% slučajeva terapijski efekat bilo kog leka povezani sa verovanjem pacijenta da upotrebljena supstanca ima predočeno dejstvo.<ref>Beecher H. ''Mesaurment of subjective responses.'' New York: Oxford University Press; 1959</ref><ref>Beecher HK (July 1961). ''"Surgery as placebo. A quantitative study of bias"''. J Am Med Assoc 176: 1102–7. {{PMID|13688614}}. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/13688614 PubMed], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref> Smatra se da je [[placebo efekat]] posredovan kako kognitivnim, tako i mehanizmima automatskog uvežbavanja. O ulozi ovih mehanizama u različitim okolnostima veoma se malo zna. [[Placebo efekat|Placebo]] odgovor predstavlja autonomnu reakciju na koju se ne može svesno uticati (poput sekrecije hormona, aktiviranja unutrašnjeg opioidnog sistema itd), koja nastaje kao rezultat očekivanja bolesnika da će se njegovo stanje normalizovati pod uticajem primenjenog lečenja. U istraživačkoj studiji u kojoj je primenjena pozitron emisiona tomografija mozga ustanovljeno je da se kod obolelih od [[Parkinsonova bolest|Parkinsonove bolesti]], kao odgovor na placebo, oslobađa [[neurotransmiter]] [[dopamin]] <ref>de la Fuente-Fernandez R, Phillips AG, Zamburlini M, Sossi V, Calne DB, Ruth TJ, et al. ''Dopamine release in human ventral striatum and expectation of reward.'' Behav Brain Res 2002; 136(2): 359–63.</ref>. Oslobađanje [[dopamin]]a je bilo dobro izraženo i posredovano kroz aktivaciju nigrostrijatalnog dopaminergičkog sistema koji je kod parkinsoničara oštećen. Ovi rezultati pokazuju da je [[placebo efekat]] posredovan formiranom autonomnom reakcijom koja podrazumeva oslobađanje dopamina koji ima snažan uticaj na funkcionisanje neuralne mreže i da to može biti od pomoći u tretiranju obolelih od Parkinsonove bolesti. ==== Tretiranje stresa, zarastanja rana i pripreme za hiruršku intervenciju ==== == Biološki zasnovana praksa == ==== Primena biološki zasnovane prakse ==== ===== Dijetetski suplementi ===== {{Glavni članak|Dijetetski suplementi}} Kako je preduslov za održavanje dobrog zdravlja pravilna i raznovrsna ishrana, ustanovljeno je da se unošenjem odgovarajućih nutritivnih (hranljivih) sastojaka može sprečiti nastanak mnogih oboljenja. Tako u grupu nutritivnih sastojaka koji mogu doprineti poboljšanju zdravlja i prevenciji nekih bolesti spadaju i dijetetski suplemetni ili dopune u ishrani. [[Datoteka:Bodybuilding supplement high protein drink mix 700g.jpg|thumb|Jedan od dijetetskih suplemenata koji se kortisti u ishrani sportista.]] [[Dijetetski suplementi]] su proizvodi koji svojim aktivnim sastojcima mogu da pomognu, pojačaju ili asistiraju jačanju prirodnih funkcija organizma. U direktivi ''({{jez-engl|Dietary Supplement Health and Education Act of 1994}})''<ref>''§3. Definitions. (a) Definition of Certain Foods as Dietary Supplements. Section 201 (21 U.S.C. 321)'' [http://ods.od.nih.gov/about/dshea_wording.aspx "Dietary Supplement Health and Education Act of 1994"], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref> ''[[Sjedinjene Američke Države|Američke]] kancelarije za dijetetske suplemente'', oni se definišu kao: '' „proizvodi (sem duvana) koji su namenjeni suplementiranju ishrane i koji u sebi sadrže jednu ili više sledećih komponenati: vitamine, minerale, biljke i druge biljne proizvode, aminokiseline, dijetalne supstance koje povoljno utiču na unos hrane, koncentrate, metabolite, konstituente, ekstrakte ili razne kombinacije ovih komponenti.“'' Dijetetski suplementi spadaju u kategoriju [[hrana|hrane]], i ne mogu se nazvati [[lek]]om, {{efn|Često se veliki broj dijetetskih suplemenata koji se distribuira u obliku kapsula, [[Tableta (farmacija)|tableta]], sirupa, kapi reklamira na nedozvoljen način pod nazivom „lek“}} ali se za njih može tvrditi da pomažu zdravlju i da su poželjni u ishrani <ref>{{en}}[http://ec.europa.eu/food/food/labellingnutrition/claims/index_en.htm European Commission website: Food Safety - Labelling & Nutrition - Health & Nutrition Claims], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref>. Zato se na dijetetskim suplementima ne bi smele isticati deklaracije; ''„da oni služe u svrhu postavljanja dijagnoze, lečenja i prevencije bilo koje bolesti ili stanja“.'' U ''„Direktivi za ishranu [[Evropska unija|Evropske unije]] 2002/46/EC“'' iz [[2002]]. zahteva se da [[dijetetski suplementi]] budu bezbedni u pogledu doza i čistoće. Samo oni [[dijetetski suplementi]] za koje je dokazano da su bezbedni mogu se naći na tržištu [[Evropska unija|EU]] i prodavati bez lekarskog recepta <ref>{{en}} [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32002L0046:EN:HTML Directive 2002/46/EC of the European Parliament and of the Council of 10 June 2002 on the approximation of the laws of the Member States relating to food supplements], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref>. Skraja [[20. vek]]a u svetu je započeo proces permanentnog porasta interesovanja, sve većeg broja ljudi, za korišćenje dijetetskih suplemenata ili dodataka u ishrani. Tako je samo u Evropi tokom [[2003]]. trgovina biljnim preparatima dostigla nivo od 5,3 milijarde dolara ([[Nemačka]] 2,1, [[Francuska]] 1,1 dok su sve ostale zemlje [[Evropska unija|EU]] u tu svrhu potrošile 2,1 milijardu [[Američki dolar|dolara]]) <ref>De Smet PA. ''Herbal medicine in Europe − relaxing regulatory standards.'' N Engl J Med 2005; 352(12): 1176–8.</ref> Ovakvom interesovanju i potrošnji umnogome je doprinela sve agreagresivnija reklamna kampanja proizvođača dijetetskih suplementa koji nude biljne suplemente u cilju unapređenja opšteg zdravlja, popravljanja energetskog stanja i kondicije, i sprečavanja i lečenja raznih oboljenja. Zato dijetetske suplemente najčešće koriste osobe sa različitim zdravstvenim problemima, među kojima i mnoge koje imaju teška oboljenja poput tumora, alkoholičari ili gojazne osobe <ref>Barnes P, Powell-Griner E, McFann K, Nahin R. Complementaryand alternative medicine use among adults: United States,2002. CDC Advance Data Report #343. 2004. Bathesda:NCCAM; 2004.</ref><ref>Ervin RB, Wright JD, Kennedy-Stephenson J. ''Use of dietary supplements in the United States, 1988−94.'' Vital Health Stat 111999; (244): i−iii, 1−14.</ref><ref>Radimer K, Bindewald B, Hughes J, Ervin B, Swansen C, PiccianoMF. ''Dietary supplement use by US adults: data from the National Health and Nutrition Examination Survey'', 1999-2000.Am J Epidem 2004; 160(4): 339−49.</ref> ===== Biološki aktivne namirnice (funkcionalna hrana) ===== =====Dijeta===== ==== Istraživanja primene biološki zasnovane prakse ==== === Tehnike zasnovane na manipulaciji tela === Primena tehnika zasnovanih na manipulaciji tela ''(navedenih u nastavku teksta)'', pokazuje značajan porast u razvijenim zemljama sveta. Tako u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], od svih poseta terapeutima koji se bave tradicionalnim medicinskim postupcima manipulacija telom, oko 50% otpada na posete [[hiropraksa|hiropraktičarima]] i terapeutima koji pružaju usluge [[masaža|masaže]] <ref>Eisenberg DM, Davis RB, Ettner SL, Appel S, Wilkey S, Van Rompay M, et al. ''Trends in alternative medicine use in the United States, 1990-1997: results of a follow-up national survey.'' JAMA 1998; 280(18): 1569–75</ref>. Brojne tehnike koje su zasnovane na manipulaciji tela, svoje izvorište imaju u tradiconalnoj medicini [[Kina|Kine]], [[Indija|Indije]] i [[Egipat|Egipta]], ali neke poput [[hiropraksa|hiroprakse]] i [[osteopatija|osteopatije]] nastale su s početka [[20. vek]]a u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Osnovni principi ovih tehnika zasnovani su na manipulaciji pojedinim organskim sistemima tela, kao što su npr. [[koštano-zglobni sistem]], [[Cirkulatorni sistem čoveka|cirkulacioni sistem]] i [[limfni sistem]]. Tako u toku terapije [[hiropraksa|hiropraktičari]] i [[osteopatska medicina|osteopati]] koriste brze pokrete, masažisti koriste snažne i spore pokrete, dok se u kraniosakralnoj masaži pokreti isključivo nežni. Mnogi terapeuti poseduju osnovna znanja iz anatomije i humane fiziologije. Uprkos razlikama između terapeuta koje uglavnom proističu iz pokušaja terapeuta da postupak prilagode svakoj osobi ponaosob, postoje i zajednički principi koji u sebi objedinjavaju mnoge grupe međusobno heterogenih tehnika. Zajedničko svim ovim tehnikama je prihvatanje međuzavisnosti različitih organskih sistema koji imaju veliku moć samoregulacije. Ovim metodama u ljudskom telu se jača sposobnost da prevaziđe poremećaj uz pomoć terapeutsku intervencije koja se koncentriše na onaj deo za koji svaka tehnika ponaosob smatra da je centralni. {{izdvojeni citat|''„Bez obzira na široku primenu ovih tehnika one nisu još dostigle nivo da budu priznate kao naučne discipline ravnopravne sa klasičnom medicinom. U mnogim studijama navode se pozitivni efekti manipulativnih tehnika i ukazuje na njihovu bezbednost, ali istraživači koji se bave izučavanjem mehanizama koji leže u osnovi pojedinih manipulativnih tehnika nailaze na velike poteškoće koje još uvek nisu zadovoljavajuće razrešene. U njihovim izučavanjima nema jasno definisanih životinjskih modela, nema multidisciplinarnih kliničkih studija, nema metodološki jasne istraživačke koncepcije usled različitosti koje vladaju u institucijama gde se stiče znanje o manipulativnim tehnikama i postoji pomanjkanje adekvatne primene savremnih istraživačkih tehnologija. Uprkos mnogim interesantnim eksperimentnim zapažanjima prava priroda mehanizama delovanja manipulativnih tehnika slabo je razjašnjena i, u literaturi koja se time bavi, primetna je praznina. Posebno nedostaju: precizna biomehanička karakterizacija primenjene manipulacije kako od strane terapeuta, tako i od strane bolesnika; neadekvatna i nedovoljna upotreba savremenih biohemijskih i „skrining“ tehnika; podaci o anatomskim, fiziološkim i biohemijskim promenama koje se događaju tokom i posle tretmana; veoma oskudni podaci o fiziološkim medijatorima koji su uključeni u pozitivan klinički ishod <ref>Maličević Ž. ''Alternativna i komplementarna medicina''. Vojnosanitetski pregled. 2006; 63(1):55-64</ref>..''“ }} Kliničke studije pokazuju, da spinalne manipulativne tehnike nisu efikasne kada je u pitanju tretiranje povišenog krvnog pritiska, astme i dismenoreje <ref>Goertz CH, Grimm RH, Svendsen K, Grandits G. ''Treatment of Hypertension with Alternative Therapies (THAT) Study: a randomized clinical trial.'' J Hypertens 2002; 20(10): 2063–8.</ref><ref>Hondras MA, Linde K, Jones AP. ''Manual therapy for asthma.'' Cochrane Database Syst Rev 2005; (2): CD001002.</ref><ref>Proctor ML, Hing W, Johnson TC, Murphy PA. ''Spinal manipulation for primary and secondary dysmenorrhoea.'' Cochrane Database Syst Rev 2004; (3): CD002119</ref>, ali da imaju pozitivan učinak u lečenju migrene, tenzione glavobolje <ref>Astin JA, Ernst E. ''The effectiveness of spinal manipulation for the treatment of headache disorders: a systematic review of randomized clinical trials''. Cephalalgia 2002; 22(8): 617–23.</ref> i slab kratkotrajan učinak kod osoba koje imaju bolove u vratu .<ref>Hurwitz EL, Aker PD, Adams AH, Meeker WC, Shekelle PG. ''Manipulation and mobilization of the cervical spine.'' A systematic review of the literature. Spine 1996; 21(15): 1746–59.</ref> Ne postoje i studija koje bi upoređivale efikasnost različitih manipulativnih tehnika, kao i opšte studije o tome koliko su bolesnici zadovoljni rezultatima lečenja nekom od manipulativnih tehnika. Ali postoje podaci da je većina pacijenata zadovoljno hiropraksom i masažom <ref>Cherkin DC, MacCornack FA. ''Patient evaluations of low back pain care from family physicians and chiropractors''. West J Med 1989; 150(3): 351–5.</ref><ref name="Cherkin">Cherkin DC, Eisenberg D, Sherman KJ, Barlow W, Kaptchuk TJ, Street J, et al. ''Randomized trial comparing traditional Chinese medical acupuncture, therapeutic massage, and self-care education for chronic low back pain''. Arch Intern Med 2001; 161(8): 1081–8.</ref> Kako postoji veliki broj ovih tehnika, opis njihovih osnovnih principa dat je u najkraćim crtama u nastavku teksta: '''Hiropraksa''' Osnovne postavke hiropraktičke [[filozofija|filozofije]] su da je [[zdravlje|zdrav]], jak, elastičan i uravnotežen [[kičma|kičmeni stub]] osnov za normalno funkcionisanje i razmenu informacija između različitih delova tela i organskih sistema, sa jedne strane, i [[mozak|mozga]], sa druge strane. [[Hiropraksa]] polazi od činjenice da su različite disfunkcije na nivou [[kičma|kičmenog stuba]] uzrok poremećaja, i da se zato hiropraktičarskom manipulacijom (nameštanjem kičmenih pršljenova, to jest njmeđupršljenskih [[zglob]]ova, i drugih zglobova, tetiva i [[mišićno tkivo|mišića]]) obnavlja biomehanička ravnoteža kičmenog stuba i uspostavlja narušena ravnoteža i funkcija organskih sistema.<ref>Palmer DD. ''Chiropractor's Adjuster. The Science, Art, and Philosophy of Chiropractrc.'' Portland: Portland Printing House; 1910.</ref> '''Osteopatska medicina''' [[Osteopatska medicina]] zasniva se na četiri osteopatska principa: * ''telo je povezana celina;'' * ''struktura i funkcije su međusobno povezane;'' * ''telo poseduje mehanizme za samoizlečenje i samousklađivanje i'' * ''osteopatski tretman se zasniva na primeni pomenuta tri principa.'' Pridržavajući se ovih principa, istsovremeno prateći razvoj medicinske nauke i usmeravajući se ka bolesniku lekari osteopatske medicine ga procenjuju u celini. Bez obzira da li propisuju lek, primenjuju manipulaciju, operaciju ili psihoterapiju, oni bolesniku objašnjavaju sve postupke, i ulivajući mu sigurnost, aktivno ga uključuju u proces izlečenja. Prvenstvo u [[dijagnostika|dijagnostičkom]] postupku osteopatska medicina ima na proceni osetljivosti, asimetriji, ograničenoj pokretljivosti i promeni teksture [[tkivo (biologija)|tkiva]], a od organskih sistema primat imaju [[nervni sistem|živčani]], [[Mišićno tkivo|mišićni]] i [[Kost|koštani sistem]]. Glavni terapeutski principi osteopatske medicine je manipulacija zglobovima, koja je kombinovana sa fizikalnom medicinom i savetima za ispravno držanje tela. U [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] lekari osteopatske medicine su jako cenjeni i priznati (sa neograničenom dozvolom za rad) i čine oko 5% svih [[ljekar|lekara]], i zbrinjavaju oko 10% [[Amerikanci|amerikanaca]] <ref>Eisenberg DM, Davis RB, Ettner SL, Appel S, Wilkey S, Van Rompay M, et al. ''Trends in alternative medicine use in the United States, 1990-1997: results of a follow-up national survey.'' JAMA 1998; 280(18): 1569–75 [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9820257 Abstract-PubMed], Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref>. '''Kraniosakralna osteopatska terapija.''' Kraniosakralna terapija je oblik manuelne terapije koja ima za cilj da harmonizuje funkcije različitih telesnih sistema. Zasniva se na principu da [[Centralni nervni sistem|CNS]] pulsira određenim ritmovima, a da cerbrospinalni likvor, krv i limfa prate te pulsacije. Čvrste ovojnice mozga (dura mater) omogućavaju njihovo prenošenje na nivou lobanje, kičmenog stuba i sakruma. Dobro uvežbana osoba oseća ove pulsacije i kada primeti iskrivljeni naboj i ograničenu pokretljivost, na tome delu primenjuje blagu masažu, ali i mnogo veću silu, što zavisi od poznavanja anatomije, što treba da omogući uspostavljanje narušene ravnoteže u organizmu pacijenta <ref>Upledger JE. Vredevoogd JD: ''Craniosacral Therapy''. Seattle: Eastland Press; 1983.</ref><ref>{{sl}}''O kranio sakralni terapiji (KST)'' [http://www.kranio.si/izobrazevanje/kranio-sakralna-terapija_2 Soma Integra Lutman k.d. 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327045443/http://www.kranio.si/izobrazevanje/kranio-sakralna-terapija_2 |date=2014-03-27 }}, Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref>. '''Rolfing''' Rolfing tehnika koja je ranije nazivana strukturna integracija ili povezivanje zasniva se na principima sposobnosti opuštanja, koje poboljšava povezanost struktura, funkcija i energetsku organizaciju tela u odnosu na [[gravitacija|silu zemljine teže]]. Rolfing je u istoj meri filozofija i konkretna terapija dodirom koja zahteva opuštanje u ravnoteži sa samim sobom i silom zemljine teže, čime dolazi do uravnoteženja tela, uklanjanje bola, ukočenosti i hroničnog stresa. Kao sredstvo opuštanja ova tehnika postala je popularna kod biznismena koji rada i žive ubrzim ritmom.<ref>Roff IP. ''Rolfing: The Integration of Human Structures.'' Santa Monica (CA): Dennis-Landman Publications; 1977</ref> '''Aleksanderova tehnika''' Aleksandera tehnika uči čoveka i pokazuje mu načine kako da popravi svoje držanje i kretanje i da pojedine mišiće koristi pravilno i efikasno. Sama tehnika je više edukativna nego terapijska metoda. '''Bovenova tehnika.''' Ova manipulacija koristi nežnu masažu mišića i tetiva preko njihovih akupunkturnih refleksnih tačaka čime se postiže opuštanje napetosti i uspostavlja ravnoteža u obolelom delu tela. '''Feldenkraisov metod''' Primenom ove edukativne tehnike na individualnom planu se pasivnim pokretima i dodirom bolesniku poboljšava svest o sopstvenim pokretima, a potom se sporim aktivnim pokretima usmerenim na različite ljudske funkcije pokušava ponovo on nauči izvođenju pravilnih pokreta. '''Reflekslogija''' [[Datoteka:Foot chart1.png|thumb|Refleksološka mapa stopala prikazuje „refleksne zone“ koje refleksolozi koriste u svom radu.]] [[Refleksologija]] ili terapija zona je metod masaže, stiskanja ili gnječenja [[stopalo|stopala]] (ređe [[dlan]]ova i ušnih školjki), u predelu „refleksnih zona“ u kojima su mapirani organi tela. Ova tehnika, poznata i kao manipulacija telom, zasniva se na principima tradicionalne medicine o kretanju energije kroz telo, čijom se blokadom ili stimulacijom može postići ozdravljenje. Refleksologija je veoma stara metoda, koja se primenjuje više od 3.000 (6.000) godina u Kineskoj, Tajlandskoj, Indijijskoj, Egipatskoj i drugim kulturama Sveta. Međusobna povezanost reflekogenih zona na stopalima i organima u telu bila je poznat i drevnim egipatskim lekarima, koji su ove zone smatrali „ulaznim vratima ka misterijama tela“. Indikacije za primenu ove metode su; poremećaji digestivnog trakta; respiratorne bolesti; slaba cirkulacija; lokalnih oboljenja stopala, noge, gležnjeva, bokova i kolena; zadržavanja tečnosti (edem); anksioznost i lupanje srca; glavobolje, neuralgije; stresna stanja; mučnina; poremećaji funkcija reproduktivnog sistema kod muškaraca i žena, itd. Iako neme specifičnih kontraindikacija, postoje i ograničenja za primenu masaže stopala kao što su tromboza krvnih sudova, proširene vene donjih udova i trudnoća. '''Tuina''' Metoda [[Tuina]] predstavlja jedan od vidova akupunkture, koja se koristi u Kini oko 2000 godina <ref>{{en}} Ying XiaXiaoding CaoGencheng WuJieshi Cheng ''Acupuncture Therapy for Neurological Diseases:A Neurobiological View.'' [http://www.scribd.com/doc/61986195/Acupuncture-Therapy-for-Neurological-Diseases-a-Neurobiological-View View scribd.com]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 25. 4. 2013.</ref>. [[Tuina]] zasniva se na teoriji [[tradicionalna kineska medicina|tradicionalne kineske medicine]] o protok životne energije '''''qu''' (u prevodu či)'', koja kruži po telu određenim putevima ili meridijanima, koji služe kao osnova za orijentaciju u terapiji. Nesmetani tok vitalne energije preduslov je energetske ravnoteže i psihofizičkog zdravlja organizma. Različiti spoljašnji faktori (negativna zračenja, [[hladnoća]], povrede, bakterije), kao i unutrašnji ([[osećanje|negativne emocije]], [[Stres (medicina)|stres]], [[Bes (emocija)|bes]], [[tuga]]), mogu izazvati neravnotežu. Tada će se poremetiti ili zaustaviti protok '''''qu''' (u prevodu či)'' energije, što će uzrokovati poremećaje u psihofiziološki funkcionisanju organizma, a može dovesti i do bolesti. Prema ovom učenju, poremećeni ili prekinuti tok vitalne energije može se ponovo uspostaviti primenom masaže i drugih tehnika [[Tuina]] na određene tačke koje se nalaze iznad linija, odnosno „meridijana“, čime se ponovo uspostalja skladan protok ''Či'' kroz sistem kanala i kolaterala, što omogućava telu prirodno izlečenje <ref name="Cherkin"/>. Lečenje [[Tuina]] metodom se izvodi tako što praktičar prstima vrši dozirani pritisak i masažu akupunkturnih tačaka. U stvari, kod Tuina radi se o akupresuri pri čemu intenzitet pritiska prstiju na akupunkturne tačke može biti različit. Lečenje ovom metodom se može izvoditi i uz upotrebu kineskog bilja i raznih vibratora. U tipičnooj [[Tuina]] seansi, pacijent, nosi široku odeću i bez obuće, leži na terapeutskom stolu ili na tepihu, na podu. Terapeut nakon ispitivanja specifičnih probleme pacijenta počinje da primenjuje poseban protokol lečenja, manuelnu akupresuru koja je usmerena ka specifičanim bolnim područjima, i njihovim [[Akupunktura|akupunkturnim tačkama]], energetskim meridijanima, u [[mišićno tkivo|mišićima]] i [[zglob]]ovima. Seansa traje od 30 minuta do 1 časa. U zavisnosti od specifičnih probleme pacijenta, terapeut može sprovesti i dodatne tretmane <ref>{{en}} ''Tui Na (tuina)-Chinese Bodywork Massage Therapy'' na [http://tcm.health-info.org/tuina/tcm-tuina-massage.htm Traditional Chinese Medicine and Acupuncture Health Information Organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007000414/http://tcm.health-info.org/tuina/tcm-tuina-massage.htm |date=2011-10-07 }}, Pristupljeno 27. 10. 2011</ref>. '''Masaža''' Lečenje masažom obuhvata različite vrste manipulacije mekim tkivom tela, primenjujući pritisak i pokrete. Masaža je kao terapija primenjivana u svim poznatim civilizacijama, a danas postoji mnogo njenih modaliteta.<ref name="Cherkin"/> Najpoznatiji modaliteti masaže su: * tradicionalna evropska masaža, * švedska masaža, * sportska masaža, * masaža dubokih tkiva, * savremena zapadna masaža, * Trager tehnika, * ručna limfna drenaža, * živčano–mišićna masaža, * Esalen masaža, * istočnjačka masaža (šiiatsu-masaža prstom), itd. == Energetska terapija == {{Glavni članak|Energetska terapija}} [[Energetska terapija]] je deo tradicionalne (komplementrane i alternativne) i zasnovana je na korišćenju [[energetska polja|energetskih polja]] koja se mogu meriti i onih koja se ne mogu meriti, ali se pretpostavlja da postoje. Energetska terapija, je često poznatija pod i nazivom [[Bioenergetika|bioenergetska terapija]], i još uvek je suočena sa nizom problema, koji proističu iz činjenice da ne postoje jasno definisane i empirijski, na zadovoljavajući način verifikovane terapijske procedure i [[terapija|terapijska]] sredstva kojima se ona koristi.<ref>Maličević Ž. ''Alternativna i komplementarna medicina''. Vojnosanitetski pregled. 2006; 63(1):55-64.</ref>{{sfn|Hunt|2003|pp=215}}<ref>{{Cite book|last1=Rosenfeld|first1=Richard M.|last2=Bluestone|first2=Charles D.|title=Evidence Based Otitis Media|url=http://books.google.com/books?id=bp6trsY-gVwC&pg=PA243|year=2003|publisher=PMPH-USA|isbn=978-1-55009-254-7|pages=243-}}</ref>{{sfn|Suddarth|2006|pp=152}}{{sfn|Tillement|2004|pp=189}}{{sfn|Jolliot|2003|pp=175}} == Povezano == * [[Narodna medicina]] * [[Biljke (astrologija)]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|}} == Literatura == {{refbegin}} * {{Cite book|ref=harv|last=Jolliot|first=Chantal|title=Les notions de force vitale et d'énergie: permanence culturelle, nécessité conceptuelle|url=http://books.google.com/books?id=DFjEfzgO7kQC&pg=PA175|year=2003|publisher=L'Harmattan|isbn=978-2-7475-3973-9|pages=175-}} * {{Cite book|ref=harv|last=Tillement|first=Pierre|title=Traitements du mal de dos: Causes et Thérapies ; Prévention, pathologies et techniques adaptées|url=http://books.google.com/books?id=3kTuENm6KKYC&pg=PA189|year=2004|publisher=Ellébore|isbn=978-2-86898-084-7|pages=189-|access-date=2014-03-28|archivedate=2014-06-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140627184735/http://books.google.com/books?id=3kTuENm6KKYC&pg=PA189|deadurl=yes}} * {{Cite book|ref=harv|last=Suddarth|first=Doris Smith|title=Soins infirmiers en médecine et en chirurgie: 1. Généralités|url=http://books.google.com/books?id=went9_cN4-kC&pg=PA152|year=2006|publisher=De Boeck Supérieur|isbn=978-2-8041-5204-8|pages=152-|access-date=2014-03-28|archivedate=2014-06-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140627184432/http://books.google.com/books?id=went9_cN4-kC&pg=PA152|deadurl=yes}} * {{Cite book|ref=harv|last1=Rosenfeld|first1=Richard M.|last2=Bluestone|first2=Charles D.|title=Evidence Based Otitis Media|url=http://books.google.com/books?id=bp6trsY-gVwC&pg=PA243|year=2003|publisher=PMPH-USA|isbn=978-1-55009-254-7|pages=243-}} * {{Cite book|ref=harv|last=Hunt|first=Judith M. Carpenter, Robert L. Morgan, E. Stephen|title=Classification of instructional programs 2000 edition|url=http://books.google.com/books?id=Mig3ZULLfPUC&pg=PA215|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4289-2572-4|pages=215-}} * Stambolović V., ''Zdravlje u zajednici'', u Dragićević Šešić M., ''Javna i kulturna politika'', Magna Agenda, Beograd, 2002, str. 93-113. * Graham H., ''Building an inter-disciplinary science of health inequalities: the example of life course research'', Social Science & Medicine, 2002. 55: 2005-2016. * Astin J., ''Why PatientsUse Alternative Medicine?'' An Empirical Study, Journal of the American Medical Association, 1998. 279: 1548-1553. * Vincent C., Furnham A., ''Why do patients turn to complementary medicine?'' An empirical study, British Journal of Clinical Psychology, 1996. 35: 37-48; Blais R., Maiga A., Aboubacar A.,How different are users and non-users of alternative medicine?, Canadian Journal of PublicHealth, 1997. 88:159-162; Wolsko P., Ware L., Kutner J., Chen.Tan L., Albertson G., CyrL., Schilling L., Anderson R.J., '' Alternative/Complememntary medicine:'' Wider usage than accepted, The Journal of Alternative and Complementary Medicine, 2000. 6:321-326; Kelner M., Wellman B., Health care and consumer choice: Medical and alternative therapies, Social Science & Medicine, 1997a, 45: 203-212. * Furham A., Kirkcaldy B., ''The health beliefs and behaviours of orthodox and complementary medicine clients'', British Journal of Clinical Psychology, 1996. 35: 49-61.; McGregor K.J., Peay E.R., The choice of alternative therapy for health care: Testing some propositions, Social Science & Medicine, 1996, 43: 1317-1327. * Eskinazi D. P., ''Factors that shape alternative medicine: Policy perspectives'', Journal of the American Medical Association, 1998. 280: 1621-1623.; Hsieh M,- O., Kagle J.D., Understanding patient satisfaction and dissatisfaction with health care, Health & Social Work, 1991. 16: 281-290.; Furnham A., Bhgarath R., ''A comparison of health beliefs and behaviours of clients of orthodox and complementary medicine'', British Journal of Clinical Psychology, 1993. 32: 237-246. * Fabrega H. Jr., ''Evolution of Sickness and Healing'', University of California Press, Berkeley, 1999. pp.&nbsp;138. * Ruedy J., Kaufman M.D., MacLeod H., ''Alternative and Complementary Medicine in Canadian MedSchools'': A Survey, Canadian Medical Association Journal, 1999. 160: 816-817. * Hunter D.J., ''Desperately seaking solutions,'' Longman, London and New York, 1997. * Peters D., Chaitow L., Harris G., Morrison S., op. cit. Str. 138-142. * Montani M., Novak I., Miklić., ''Klinički i ekonomski učinci homeopatskog liječenja angine pektoris, Kvalitetna suradnja za zdravijeg čovjeka'', Hrvatsko udruženje za prirodnu, energetsku i duhovnu medicinu, Zagreb 2001. * Meade T.W., Dzer S., Browne W., Frank A.O., ''Randomized comparison of chiropractic and hospital outpatient management for low back pain: Results from extended follow up'', british Medical Journal, 1995. 311: 349-351. * Lindal S., ''Is acupuncture for pain relief in general practice cost-effective?'' Acupuncture in Medicine, 1999. 17: 97-100. * ''Safety Effectiveness and Cost Effectiveness in Naturopathic Medicine'', Americanm Association of Naturopathic physicians, 1991. sit: International Journal of Alternative & Complementary Medicine, 1992. 6: 6-8. {{refend}} == Vanjske veze == * {{en}} [http://www.ethnomedico.com/ Informacije o etnomedicini] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517064624/http://ethnomedico.com/ |date=2014-05-17 }} * {{en}} [https://www.homeremedies.site/ Home Remedies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128051048/https://www.homeremedies.site/ |date=2020-11-28 }} * {{en}} [http://www.ethnobiomed.com/ Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100911055948/http://www.ethnobiomed.com/ |date=2010-09-11 }} * {{en}} [http://www.biomedcentral.com/bmccomplementalternmed/ BMC Complementary and Alternative Medicine] {{Alternativna medicina}} {{Izabran}} [[Kategorija:Medicina]] [[Kategorija:Historija medicine]] gai9oprbscpst3nowthlzfyyfx1hdb1 Sulfonamid (medicina) 0 1228064 42683350 42558349 2026-09-05T14:08:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683350 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Sulfonamide.png|thumb|[[Sulfonamid (hemija)|Sulfonamidna funkcionalna grupa]]]] [[Datoteka:Hydrochlorothiazide-2D-skeletal.png|thumb|[[Hidrohlorotiazid]] je sulfonamid i [[tiazid]].]] [[Datoteka:Furosemide.svg|thumb|[[Furosemid]] je sulfonamid.]] '''Sulfonamidi''' su u osnovi nekoliko grupa lekova. Originalni antibakterijski sulfonamidi (''sulfa lekovi'') su sintetički antimikrobni agensi koji sadrže [[Sulfonamid (hemija)|sulfonamidnu]] grupu. Deo sulfonamidnih lekova nema antibakterijsko dejstvo, npr., [[antikonvulsant]] [[sultiam]]. [[Sulfonilureja|Sulfonilureje]] i [[Tiazidni diuretik|tiazidni diuretic]] su novije grupe lekova bazirane na antibakterijskim sulfonamidima.<ref>{{Cite web |url=http://chemicalland21.com/info/SULFONAMIDE%20CLASS%20ANTIBIOTICS.htm |title=Sulfonamide Class Antibiotics |access-date=2014-04-01 |archive-date=2013-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219005737/http://chemicalland21.com/info/SULFONAMIDE%20CLASS%20ANTIBIOTICS.htm |url-status=dead }}</ref> Sulfa alergije se često javljaju,<ref name="allergies.about.com">{{Cite web |url=http://allergies.about.com/od/medicationallergies/a/sulfa.htm |title=Sulfa Drug Allergy |access-date=2014-04-01 |archive-date=2014-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140414070242/http://allergies.about.com/od/medicationallergies/a/sulfa.htm |url-status=dead }}</ref> pa se lekovi koji sadrže sulfonamide oprezno propisuju. Važno je razlikovati sulfa lekove i drugih lekova i aditiva koji sadrže sumpor, kao što su sulfati i sulfiti, koji hemijski nisu srodni sa sulfonamidnom grupom, i ne uzrokuju iste hipersenzitivne reakcije. Sulfonamidi istiskuju [[bilirubin]] iz [[albumin]]a, te je [[kernikterus]] (oštećenje mozga uled previsoke koncentracije bilirubina) važna potencijalna nuspojava upotrebe sulfonamida. == Reference == {{reflist}} == Povezano == * [[Antibiotik]] == Vanjske veze == * [http://www.nlm.nih.gov/cgi/mesh/2004/MB_cgi?field=entry&term=Sulfonamides List of sulfonamides] * [http://www.thomashager.net "The Demon under the Microscope," a history of the discovery of the sulfa drugs] * [http://www.lung.ca/tb/tbhistory/treatment/chemo.html A History of the Fight Against Tuberculosis in Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060524135032/http://www.lung.ca/tb/tbhistory/treatment/chemo.html |date=2006-05-24 }} (Chemotherapy) * {{cite journal|last=Henry|first=Richard J.|title=The Mode of Action of Sulfonamides|journal=Bacteriol Rev.|date=1943 |volume=7|issue=4|pages=175–262|pmc=440870}} {{Antibiotici inhibitori nukleinskih kiselina-lat}} {{Antiepileptici-lat}} {{Diuretici-lat}} [[Kategorija:Sulfonamidni antibiotici|*]] [[Kategorija:Sulfonamidi]] d0c3vx8h2v652qqdz8ku4anmm7vagu4 Varistor 0 1228873 42683487 42455378 2026-09-06T08:17:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683487 wikitext text/x-wiki {{Infobox electronic component | component = Varistor | image = Varistor S14K385 photo.jpg | caption = Mali diskoliki metal-oksid varistor | type = [[Pasivne komponente|pasivna]] | working_principle = [[nelinearni sistem|nelinearni]] [[električni otpor]] | invented = Grondahl i [[Hans Geiger|Geiger]]<ref>{{Cite journal| date=February 1927 |pages= 357–366|doi=10.1109/JAIEE.1927.6534186|title=A new electronic rectifier|journal=Journal of the A.I.E.E.|volume=46|issue=3|last1=Grondahl|first1=L. O.|last2=Geiger|first2=P. H.}}</ref> | first_produced = [[1927]]. | symbol = [[File:Varistor Symbol.svg|150px]] | symbol_caption = | pins = ulaz i izlaz }} '''Varistor''' je [[poluprovodnik|poluprovodnički]] [[keramika|keramički]] nelinearni [[otpornik]].<ref>{{Cite web |url=http://nonlinear.eecs.berkeley.edu/chaos/introduction_nonlinear_circuit_analysis.pdf |title=Archive copy |access-date=2014-04-04 |archive-date=2012-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120813020728/http://nonlinear.eecs.berkeley.edu/chaos/introduction_nonlinear_circuit_analysis.pdf |url-status=dead }}</ref> Varistor je skraćenica od ''varijabilni rezistor'', odnosno promenljivi [[otpornik]]. == Nelinearni elementi == {{poseban članak|Elementi nelinearnih električnih mreža}} Nelinearne mreže se sastoje od elemenata čija [[napon]]sko-[[struja|strujna]] karakteristika nije linearna. Nelinearni elementi se mogu podeliti u dve glavne grupe. * ''Elementi čija je nelinearnost posledica promena uslova rada''. Najpoznatiji primer ove grupe elemenata su [[termistor]]i, kojima nelinearnost nije suštinska osobina. Na primer, ako provodnike držimo na podesan način na stalnoj [[temperatura|temperaturi]], njihova otpornost se ne menja sa promenom jačine [[struja|struje]] kroz njih. Međutim, ako se njihova [[temperatura]] ne održava konstantnom (što je u praksi najčešće slučaj), oni su nelinearni, pošto se sa promenom jačine struje menja njihova temperatura, te i otpornost. * ''Elementi čija je naponsko-strujna karakteristika nelinearna čak i pri konstantnim radnim uslovima''. Nelinearnost ovih elemenata je njihova suštinska karakteristika. U ovu grupu spadaju svi poluprovodnički elementi, kao što su [[tranzistor]]i, [[poluprovodnik|poluprovodničke]] [[diode]] ([[germanijum]]ske [[diode]], [[silicijum]]ske [[diode]], itd.), sve [[vakum]]ske i [[gas]]ne [[cev]]i, kao i neki poluprovodnički keramički otpornici.<ref>B. Popović ''Osnovi elektrotehnike 1'', Građevinska knjiga, Beograd, 1976.</ref> == Nelinearni otpornici == [[File:Typische Varistorkennlinien.svg|thumb|right|Varistor current vs voltage for zinc oxide (ZnO) and silicon carbide (SiC) devices]] Nelinearni otpornici sa simetričnom naponsko-strujnom karakteristikom se dele na<ref>http://www.cetti.ro/v2/curs_ccp/materiale_ccp/TERMISTOARE/Thermistors_EN_2013_revG.pdf</ref>: * termistore * varistore Osobine ovakvih otpornika ne zavise od smera [[struja|struje]] kroz njih, odnosno [[napon]]a između njihovih krajeva. Od ogromne važnosti su nelinearni elementi čija je karakteristika nesimetrična, posebno ako je nesimetrija jako izražena. U ovu grupu spadaju razne vrste poluprovodničkih i vakumskih dioda. == Primena == Vrsta varistora su titritni [[otpornik|otpornici]]. Ovi otpornici su izgrađeni od tirita, materijala koji se dobija presovanjem i kasnijom posebnom termičkom obradom smeše gline i silicijum karbida, sa malim dodatkom [[grafit]]a. Od tirita se prave pljosnati cilindri kojima se dodaju kontakti i tako dobijaju otpornici. Tiritni otpornici i drugi varistori koriste se za zaštitu raznih uređaja od prenapona (na primer, od nepredviđeno visokih napona koji se javljaju pri udaru groma u napojnu mrežu).<ref>[http://www.resistorguide.com/varistor/ Varistor or Voltage Dependent Resistor (VDR) » Resistor Guide]</ref> == Reference == {{reflist|2}} == Povezano == {{commonscat|Varistors}} * [[Termistor]] * [[Senzori]] {{Elektronika}} [[Kategorija:Elektrotehnika]] [[Kategorija:Senzori]] slnp9e8zgb9kfiogeaqxa2lctpx6hkz Benedikt (razvrstavanje) 0 1232016 42683337 42683325 2026-09-05T12:28:48Z SrpskiAnonimac 101643 42683337 wikitext text/x-wiki '''Benedikt''' se može odnositi na: * [[Benedikt]] * [[Benedikt (općina)]] * [[Benedict, Kansas]] * [[Benedict, Nebraska]] * [[Benedict, North Dakota]] * [[Benedict, Maryland]] {{razvrstavanje}} 4sybwp3pupr0eplevybfd1ti9s38uoi Hohenberg an der Eger 0 1359876 42683479 42531888 2026-09-06T04:40:48Z Gliwi 135182 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Hohenberg an der Eger.png]] → [[File:DEU Hohenberg an der Eger COA.svg]] PNG → SVG 42683479 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Hoenberg an der Eger | izvorni_naziv = ''Hohenberg an der Eger'' | slika = | opis_slike = Hoenberg an der Eger | gradska_zastava = | grb = DEU Hohenberg an der Eger COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Bavarska]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 1.462<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 179 | aglomeracija = | površina = 8,2 | gšir = 50.09722 | gduž = 12.22306 | nadmorska_visina = 525 | registarska_oznaka = WUN | pozivni_broj = 09233 | poštanski_kod = 95691 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.stadt-hohenberg.de/ www.stadt-hohenberg.de] | gradonačelnik = ''Dieter Thoma'' | stranka = SPD | ije = da }} '''Hoenberg an der Eger''' ({{jez-nem|Hohenberg an der Eger}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Bavarska]]. Jedno je od 17 opštinskih središta okruga [[Okrug Vunzidel (Fihtel)|Vunzidel (Fihtel)]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 1.462 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 9479127. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Hohenberg an der Eger in WUN.svg|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Vunzidel (Fihtel)]] Hoenberg an der Eger se nalazi u saveznoj državi [[Bavarska]] u okrugu Vunzidel (Fihtel). Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 525 metara. Površina opštine iznosi 8,2&nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.462 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 179 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal Nemačka}} {{Commonscat|Hohenberg an der Eger}} * [http://www.stadt-hohenberg.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Vunzidel (Fihtel)}} [[Kategorija:Gradovi u Bavarskoj|Hoenberg an der Eger]] se3kvtxz0xkrld0zvgwijqq86llfktk Benedikt v Slovenskih goricah 0 1408031 42683333 42442031 2026-09-05T12:21:50Z SrpskiAnonimac 101643 42683333 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Benedikt | ime_genitiv =Benedikta | izvorno_ime = | slika_panorama =BenediktVSloGoricah1.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike=Panorama gradića | slika_zastava= | slika_zastava_veličina= | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_lokacijska_karta_država = Slovenija | širina-stupnjevi =46 | širina-minute = 36 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 15 | dužina-minute = 53 | dužina-oznaka = E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Slovenija}} | lokacija1_ime =[[Slovenske pokrajine|Pokrajina]] | lokacija1_info = [[Štajerska (Slovenija)|Štajerska]] | lokacija2_ime =[[Statističke regije Slovenije|Statistička regija]] | lokacija2_info =[[Podravska (regija)|Podravska regija]] | lokacija3_ime =[[Popis općina u Sloveniji|općina]] | lokacija3_info =[[Benedikt (općina)|Občina Benedikt]] | površina_bilješke = | površina_ukupna =6 [[km²]]<ref name=mam/> | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina =253 | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2013]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže =1.015<ref name=mam/> | stanovništvo_uže_gustoća =169.2 stan./[[km²]]<ref name=mam/> | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | vremenska_zona=[[UTC+1]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj =2327 | pozivni_broj= | gradovi_prijatelji = | web_stranica =[http://www.benedikt.si/ www.benedikt] | bilješke = }} '''Benedikt''' (do 2003. '''Benedikt v Slovenskih goricah'''; do 1952. '''Sveti Benedikt v Slovenskih goricah''') je [[grad]]ić u [[Slovenija|Sloveniji]] od 1.015 stanovnika<ref name=mam>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/php/slovenia-podravska.php | title =Slovenia: Podravska | accessdate = 31. 05. 2014 | language=engleski | publisher=City population}}</ref>, on je i [[glavni grad|administrativni centar]] [[Benedikt (općina)|Občine Benedikt]]. == Geografija == Benedikt v Slovenskih goricah leži udaljen oko 26 [[km]] [[istok|istočno]] od [[Maribor]]a, u [[brdo|brdima]] [[Slovenske gorice|Slovenskih gorica]] u pravcu [[Murska Sobota|Murske Sobote]]. == Historija == Mjesto se prvi put spominje u [[14. vijek]]u, točnije [[1329]].<ref name=his>{{cite web | url =http://rasg.si/obcina_benedikt/ | title =Občina Benedikt | accessdate =31. 05. 2014 | language =slovenski | publisher =Občina Benedikt | archivedate =2016-03-04 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20160304123017/http://rasg.si/obcina_benedikt/ | deadurl =yes }}</ref> , i to zbog svoje [[parohija|župne]] [[crkva|crkve]]<ref name=his/> oko koje se mjesto počelo razvijati. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Benedikt}} * [http://www.benedikt.si/ Službene stranice Općine Benedikt] {{sl icon}} {{Benedikt}} [[Kategorija:Gradovi u Sloveniji]] q4l7xnlkggofa3m1rcf5iv56fkzkiox 42683334 42683333 2026-09-05T12:22:16Z SrpskiAnonimac 101643 /* Geografija */ 42683334 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Benedikt | ime_genitiv =Benedikta | izvorno_ime = | slika_panorama =BenediktVSloGoricah1.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike=Panorama gradića | slika_zastava= | slika_zastava_veličina= | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_lokacijska_karta_država = Slovenija | širina-stupnjevi =46 | širina-minute = 36 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 15 | dužina-minute = 53 | dužina-oznaka = E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Slovenija}} | lokacija1_ime =[[Slovenske pokrajine|Pokrajina]] | lokacija1_info = [[Štajerska (Slovenija)|Štajerska]] | lokacija2_ime =[[Statističke regije Slovenije|Statistička regija]] | lokacija2_info =[[Podravska (regija)|Podravska regija]] | lokacija3_ime =[[Popis općina u Sloveniji|općina]] | lokacija3_info =[[Benedikt (općina)|Občina Benedikt]] | površina_bilješke = | površina_ukupna =6 [[km²]]<ref name=mam/> | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina =253 | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2013]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže =1.015<ref name=mam/> | stanovništvo_uže_gustoća =169.2 stan./[[km²]]<ref name=mam/> | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | vremenska_zona=[[UTC+1]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj =2327 | pozivni_broj= | gradovi_prijatelji = | web_stranica =[http://www.benedikt.si/ www.benedikt] | bilješke = }} '''Benedikt''' (do 2003. '''Benedikt v Slovenskih goricah'''; do 1952. '''Sveti Benedikt v Slovenskih goricah''') je [[grad]]ić u [[Slovenija|Sloveniji]] od 1.015 stanovnika<ref name=mam>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/php/slovenia-podravska.php | title =Slovenia: Podravska | accessdate = 31. 05. 2014 | language=engleski | publisher=City population}}</ref>, on je i [[glavni grad|administrativni centar]] [[Benedikt (općina)|Občine Benedikt]]. == Geografija == Benedikt leži udaljen oko 26 [[km]] [[istok|istočno]] od [[Maribor]]a, u [[brdo|brdima]] [[Slovenske gorice|Slovenskih gorica]] u pravcu [[Murska Sobota|Murske Sobote]]. == Historija == Mjesto se prvi put spominje u [[14. vijek]]u, točnije [[1329]].<ref name=his>{{cite web | url =http://rasg.si/obcina_benedikt/ | title =Občina Benedikt | accessdate =31. 05. 2014 | language =slovenski | publisher =Občina Benedikt | archivedate =2016-03-04 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20160304123017/http://rasg.si/obcina_benedikt/ | deadurl =yes }}</ref> , i to zbog svoje [[parohija|župne]] [[crkva|crkve]]<ref name=his/> oko koje se mjesto počelo razvijati. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Benedikt}} * [http://www.benedikt.si/ Službene stranice Općine Benedikt] {{sl icon}} {{Benedikt}} [[Kategorija:Gradovi u Sloveniji]] euvyo7u9cat9sm38es0uuqwl19ad7c1 Sušac 0 1408468 42683355 42267145 2026-09-05T15:00:42Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683355 wikitext text/x-wiki {{ otok | |Ime = Sušac |zemljovid = [[Datoteka:Croatia_-_Susac.PNG|250px]] |smještaj = Jadransko more |otočje = Lastovski arhipelag |koordinate = {{coord|42|45|00|N|16|29|00|E|display=title,inline}} |država = Hrvatska |gl.naselje = samo svjetionik |površina = 4,03<ref name="Duplancic-Cala-Ujevic">{{Cite web |url=http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |title=Duplančić Leder, T.; Ujević, T.; Čala, M. (2004): ''Duljine obalne crte i površine otoka na hrvatskom dijelu Jadranskog mora određene s topografskih karata mjerila 1:25 000'', Geoadria, Vol. 9, No. 1, 5-32. |access-date=2014-06-08 |archive-date=2012-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120318171434/http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |url-status=dead }}</ref> |obalna crta = 16,380<ref name="Duplancic-Cala-Ujevic"/> |stanovništvo = posada svjetionika |slika = }} '''Sušac''' (na domaćem [[čakavsko narječje|čakavskom narječju]] hrvatskog jezika: ''Šujac'') je [[hrvatska|hrvatski]] otok na pučini središnjeg [[Jadran]]a, 23&nbsp;km zapadno od otoka [[Lastovo|Lastova]] i jugoistočno od [[Vis]]a. Otočni greben je izdužen smjerom sjeveroistok-jugozapad. Nad jugozapadnim rtom ''Kanula'' je [[svjetionik]], najsjevernija točka otoka je rt ''Nažene'', a najistočnija rt ''Lastovac''. Na sjeveroistoku je najviši vrh ''Veli Gark'', 243 m. Sjeverozapadne obale su strme klisuraste, a jugoistočne niže s nekoliko pješčanih uvala. U prapovijesti je otok bio naseljen [[Iliri]]ma, a u [[antika|antičko]] doba imao je fortifikacijsku ulogu. U srednjem vijeku tu je bilo središte benediktinaca koji su u 12. st. podigli crkvu i samostan posvećene svetom Nikoli.<ref>"Hrvatski Jadran", str. 217, MASMEDIA</ref> Jugoistočno od ruševina te crkve nalazi se [[gotika|gotička]] crkva iznad čijih se vrata nalazi kip [[sveti Blaž|svetog Vlaha]] (Blaža). Od 15. st. na Sušcu su bila dva mala sezonska ribarska naselja s barakama za soljenje ribe. Te su naseobine rabili ribari s Lastova, Visa i Korčule. Na otoku ima spomen ploča poginulim beogradskim roniocima. == Flora i fauna == Sredozemne tvrdolisne makije rastu samo na najvišem grebenu Sušca i na sjevernim strminama. Na toplijim južnim padinama i uz obale su naprotiv drugačije ljetopadne šikare subtropskog tipa ''restinga'' kao i na susjednom otoku [[Palagruža]], koje su samo zimi zelene a ljeti gole bez lišća. Takav raspored vegetacije u malom je sličan biljnom pokrovu na većim prostorima [[Izrael]]a, južne [[Španjolska|Španjolske]] i sjeverne Afrike. Na obalnim stijenama Sušca raste posebni otočni [[endem]] [[sušačka kupusina]], ''Brassica cazzae''. Staro antičko ime tog otoka bilo je ''Choasa'', a srednjovjekovno mletačko je ''Cazza''. Hrvatski oblik imena za ovaj otok u srednjovjekovnim izvorima je ''Susciaç''<ref name="podlistak">[http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20040417/feljton01.asp Slobodna Dalmacija] Podlistak: Dinko Radić: Otok Sušac - Nerejevo posljednje utočište</ref> . Jedini stalni stanovnici Sušca su posada svjetionika, a povremeno tu još dolaze ribari, proljetni pčelari i ljetni turisti. Otok je bio naseljen još u pretpovijesno doba. Otkriveno je da su ga pretpovijesni pomorci koristili na svojim putovima u početnoj i srednjoj fazi [[mlađe kameno doba|mlađeg kamenog doba]]. U starorimsko doba, otok bilježi naseljenost i gospodarsku aktivnost. [[Konstantin Porfirogenet]] za ovaj otok naveo da kao ni [[Vis]] ni [[Lastovo]] nije u vlasti [[Neretvanska kneževina|Neretvanske kneževine]], iz čega se da zaključiti da je onda pripadao ranosrednjovjekovnom [[Hrvatsko Kraljevstvo|Hrvatskom Kraljevstvu]]. Spominju ga i kasniji srednjovjekovni izvori ([[Lastovski statut]] iz [[1310.]]...) i putopisci (J. Luccari 1605....). Čest je slučaj da navode da Sušac pripada Lastovu, odnosno lastovski propisi se odnose i na Sušac <ref name="podlistak"/>. == Stanovništvo == Sušac kroz povijest nikad nije imao više od 24 stanovnika, a prema popisu stanovništva iz [[2001]]. godine otok je bio nenaseljen<ref>{{Cite web |title=DZS - Popis stanovništva 2001. godine |url=http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup19-2267.html |access-date=2014-06-08 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924014110/http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup19-2267.html }}</ref>. {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2001.'''<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/Dialog/varval.asp?ma=Tabela4_19&ti=Dubrova%E8ko%2Dneretvanska+%9Eupanija+%2D+broj+stanovnika+po+naseljima+&path=../Database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/4%20Stanovnistvo%20naselja/&lang=10 Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]</ref> |dimx = |dimy = |stanmax = 30 |crta1 = 10 |crta2 = 5 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |p1 = 0 |p2 = 0 |p3 = 17 |p4 = 0 |p5 = 0 |p6 = 0 |p7 = 0 |p8 = 0 |p9 = 6 |p10 = 24 |p11 = 10 |p12 = 6 |p13 = 8 |p14 = 7 |p15 = 0 |izvor = Državni zavod za statistiku }} == Zanimljivosti == U popularnoj glazbi su splitski glazbenici, skupina [[Daleka obala]] ovjekovječila ovaj otok u pjesmi ''Sušac blues''. Ista je pjesma bila na programu [[splitski festival|Splitskog festivala]] 1991., koji se nije nikad održao zbog [[Rat u Hrvatskoj|domovinskog rata]]. == Vanjske veze == * [http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20020819/feljton01.asp Slobodna Dalmacija] Podlistak: Vela spila iznad Vele Luke na Korčuli == Izvori == {{izvori}} {{Mrva-otok}} {{Naselja u sastavu Općine Lastovo}} [[Kategorija:Lastovo]] a8bagu3zvrwt5s9lyycmt7rkgjxld4z Sveti Nikola (otok) 0 1467917 42683360 5625517 2026-09-05T15:23:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683360 wikitext text/x-wiki {{otok |Ime = Sveti Nikola |zemljovid = |smještaj = [[Jadransko more]] |otočje = |koordinate = {{coord|45|13|27|N|13|35|10|E|display=title,inline}} |država = [[Hrvatska]] |gl.naselje = |površina = 0,124 |obalna crta = 2,11 |stanovništvo = nenaseljen |slika = }} '''Sveti Nikola''' je nenaseljeni [[otočić]] u hrvatskom dijelu [[Jadransko more|Jadranskog mora]]. Njegova površina iznosi 0,124 km².<ref name="Geoadria">{{Cite web |url=http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |title=Duplančić Leder, T.; Ujević, T.; Čala, M. (2004): ''Duljine obalne crte i površine otoka na hrvatskom dijelu Jadranskog mora određene s topografskih karata mjerila 1:25 000'', Geoadria, Vol. 9, No. 1, 5-32. |access-date=2014-07-26 |archive-date=2012-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120318171434/http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |url-status=dead }}</ref> Dužina obalne crte iznosi 2,11 km.<ref name="Geoadria" /> Sveti Nikola leži jugozapadno od središta [[Poreč]]a, od kojega je udaljen samo 400 metara. ==Izvori== {{izvori}} {{Mrva-otok}} [[Kategorija:Istarski otoci]] [[Kategorija:Poreč]] jhkd8r9yhsiqskg1wb3iib5ba0rndw0 Sveti Andrija (Pula) 0 1467971 42683357 40905818 2026-09-05T15:18:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683357 wikitext text/x-wiki {{otok |Ime = Sveti Andrija |zemljovid = |smještaj = [[Jadransko more]], <br>Pulski zaljev |otočje = |koordinate = {{coord|44|52|21|N|13|49|32|E|display=title,inline}} |država = [[Hrvatska]] |gl.naselje = |površina = 0,055 |obalna crta = 1 |stanovništvo = nenaseljen |slika = Pula Aerial View.jpg }} '''Sveti Andrija''' ([[talijanski jezik|tal]]. ''Scoglio Sant'Andrea''), [[otok]] smješten u [[Pula|pulskom]] [[zaljev]]u. Administrativno pripada mjesnom odboru [[Povijest Pule|Stari Grad]]. Otok Sv. Andrija uz otoke [[Sveta Katarina (Pulski zaljev)|Sv. Katarina]] i [[Uljanik (otok)|Uljanik]] dijeli pulski zaljev u dva manja bazena. [[Talijani|Talijanski]] [[renesansa|renesansni]] [[geograf]], [[liječnik]] i [[pisac]] [[Giuseppe Rosaccio]] u svom izolaru "''Viaggio da Venetia a Costantinopoli''" spominje otoke [[Pulski zaljev|Pulskog zaljeva]]. Izričito navodi da u pulskoj luci postoji 6 otoka ne spominjući njihova imena. Iako je ovaj broj upitan, jer drugi izvori najčešće spominju četiri otoka, Rosaccio sigurno govori o [[Sveti Andrija (Pulski zaljev)|Sv. Andriji]] (''Scoglio Sant'Andrea''), te današnjim poluotocima - [[Uljanik (otok)|Uljanik]]u (''Scoglio Olivi''), [[Sveta Katarina (Pulski zaljev)|Sv. Katarini]] (''Scoglio Santa Catarina''), [[Sveti Petar, Pula|Sv. Petru]] (''Scoglio San Pietro'') i Sv. Ivanu (''Scoglio San Giovanni''). Na otočiću se nalaze ruševine [[bizant]]ske crkvice i [[Austro-Ugarska|austrougarski]] [[Fort Kaiser Franz]]. Zapadno od Svetog Andrije nalazi se pod morem olupina potopljenog broda ''[[SMS Viribus Unitis|Viribus Unitis]]''. Trenutno otok koristi [[brodogradilište Uljanik]] za odlaganje brodskih sekcija, a namjera je da se otok uklopi u ugostiteljsko-turističku ponudu [[Pula|Pule]]. Njegova površina iznosi 0,055 km².<ref name="Geoadria">{{Cite web |url=http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |title=Duplančić Leder, T.; Ujević, T.; Čala, M. (2004): ''Duljine obalne crte i površine otoka na hrvatskom dijelu Jadranskog mora određene s topografskih karata mjerila 1:25 000'', Geoadria, Vol. 9, No. 1, 5-32. |access-date=2014-07-26 |archive-date=2012-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120318171434/http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |url-status=dead }}</ref> Dužina obalne crte iznosi 1 km.<ref name="Geoadria" /> == Izvori == {{izvori}} [[Kategorija:Istarski otoci]] [[Kategorija:Geografija Pule]] m6mffgr6sr7ff884qwnqfnie3md8l9a Susret hrvatskoga duhovnoga književnoga stvaralaštva Stjepan Kranjčić 0 1468479 42683354 41366026 2026-09-05T14:52:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683354 wikitext text/x-wiki '''Susret hrvatskoga duhovnoga književnoga stvaralaštva Stjepan Kranjčić''' je [[hrvatska književnost|hrvatska književnička]] manifestacija koja se održava u gradu [[Križevci]]ma od 2009. godine. Jedini je književnom susretu u Hrvatskoj koji je posvećen [[duhovna književnost|duhovnoj književnosti]] protkanu kršćanskim vrjednotama, a okrenut kratkim književnim žanrovima.<ref name="hrsvijet2011.">[http://hrsvijet.net/index.php?option=com_content&view=article&id=18634:odrani-3susreti-hrvatskog-duhovnog-stvaralatva-stjepan-kranjiq-&catid=27:knjievnost&Itemid=111 Hrsvijet.net] Održani 3.susreti hrvatskog duhovnog stvaralaštva „Stjepan Kranjčić" , 4. prosinca 2011.</ref> == Ime == Ime nosi po [[Stjepan Kranjčić|Stjepanu Kranjčiću]], križevačkom župniku na glasu svetosti, svećeniku [[Zagrebačka nadbiskupija|Zagrebačke nadbiskupije]] koji je bio suradnik nadbiskupa bl. [[Alojzije Stepinac|Alojzija Stepinca]], žrtva [[Komunizam|komunističkoga sustava]], doktor kanonskoga prava, pisac, izniman pastoralni i karitativni djelatnik. == 2009. == Prvi su se put održali 5. prosinca 2009. godine. Organizirali su ga Udruga za promicanje znamenitih Križevčana ''Dr. Stjepan Kranjčić'', župa sv. Ane Križevci, župa BDM Žalosne i sv. Marka Križevčanina Križevci te sami Grad Križevci. Pokrovitelj je bila Koprivničko-križevačka županija. Središnji program prvog susreta se je održao u podrumskoj dvorani Hrvatskog doma. Sudionicima zbornika ''K Bogu, koji razveseljuje'' su podijeljene nagrade. Nagrade se dodijelilo za žanrove [[poezija|pjesništva]], [[kratka priča|kratke priče]], [[monodrama|monodrame]], [[putopis]]a i [[esej]]a. Natječaj za ovaj susret bio je otvoren od 2. lipnja - 20. kolovoza 2009. godine. Ocjenjivačko povjerenstvo koje je izabiralo radove činili su [[Vladimir Lončarević]], [[Božidar Petrač]] te vlč. Drago Bosnar. Pokrovitelji novčanih nagrada bili su: [[Glas Koncila]], [[Sakralna galerija hrvatskih umjetnika Laudato]], [[Teovizija]] i križevačke župe. Od poznatih osoba u središnjem dijelu programa sudjelovali su glumci [[Anja Šovagović-Despot]] i [[Dubravko Sidor]] koji su izveli neka od djela iz zbornika. Izvješće:<ref>[http://www.udruga-drstjepankranjcic.hr/index.php/arhiva/153-1-susret-hrvatskoga-duhovnoga-knjizevnoga-stvaralastva-qstjepan-kranjcicq Udruga dr Stjepan Kranjčić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710022100/http://www.udruga-drstjepankranjcic.hr/index.php/arhiva/153-1-susret-hrvatskoga-duhovnoga-knjizevnoga-stvaralastva-qstjepan-kranjcicq |date=2015-07-10 }} 1. susret hrvatskoga duhovnoga književnoga stvaralaštva Stjepan Kranjčić</ref> Zbornik pjesama s ovog Susreta nosi ime ''K Bogu, koji razveseljuje''. Stručno ocjenjivačko povjerenstvo činili su: [[Vladimir Lončarević]] (predsjednik), [[Božidar Petrač]] te svećenik Drago Bosnar. Nagrade za pjesme: <br> 1. nagrada: [[Tomislav Marijan Bilosnić]], za pjesmu ''Kuća fra Mate Perića''<br> 2. nagrada: [[Ana Krnjus]], za pjesmu ''Molitva''<br> 3. nagrada: [[Davor Šalat]], za pjesmu u prozi ''Vježbanje budućnosti'' Nagrada za kratku priču:<br> 1. nagrada: [[Petar Babić]], za priču ''Ispovjedaonica''<br> 2. nagrada: [[Slavica Sarkotić]], za priču ''Grijeh s plavim očima''<br> 3. nagrada: [[Slavko Vranjković]], za priču ''Župnik'' Nagrada za monodramu:<br> 1. nagrada: [[Daniel Načinović]], za monodramu ''K Bogu, koji razveseljuje moju mladost''<br> 2. nagrada: nije dodijeljena<br> 3. nagrada: nije dodijeljena Nagrada za putopis:<br> 1. nagrada: [[Ladislava Blaži]], za putopis ''Kak sme v Lobor na preščenje hodili''<br> 2. nagrada: [[Tomislav Šovagović]], za putopis ''Na putu križa (od Zagreba do Križevaca)''<br> 3. nagrada: [[Đuro Vidmarović]], za putopis ''Kršćani na drugi način'' Nagrada za esej:<br> 1. nagrada: [[Stjepan Tomić]], za djelo ''Svećenik jučer – danas – sutra i zauvijek!''<br> 2. nagrada: [[Mirko Ivanjek]], za djelo ''O svrsi povijesti u raspoviješćenom svijetu''<br> 3. nagrada: [[Božidar Brezinščak Bagola]], za djelo ''Sam svoj dokaz'' == 2010. == Izvješće:<ref>[http://hrcak.srce.hr/file/101469 Cris, god. XII., br. 1/2010., str. 278 - 279] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710171214/http://hrcak.srce.hr/file/101469 |date=2015-07-10 }} Tanja Baran: Drugi Susret hrvatskoga duhovnoga književ-noga stvaralaštva »Stjepan Kranjčić«</ref> Stručni ocjenjivački sud činili su: [[Vladimir Lončarević]], [[Božidar Petrač]] i Drago Bosnar. Neka od izabranih djela interpretirali su glumci [[Renata Sabljak]] i [[Adam Končić]]. Zbornik od ove godine nosi naslov ''Na putu do Neba''. Nagrade za pjesništvo:<br> 1. nagrada: [[Božidar Brezinščak Bagola]], za pjesmu ''Podmilačje''<br> 2. nagrada: [[Ana Krnjus]], za pjesmu ''Hodočašće sv. Luciji''<br> 3. nagrada: [[Slavko Vranjković]], za pjesmu ''Na putu do Neba''<br> Pokrovitelj nagrada: Grad Križevci. Nagrade za kratku priču:<br> 1. nagrada: [[Mirko Ivanjek]], za priču ''Čardak ni na nebu ni na zemlji''<br> 2. nagrada: [[Stjepan Svedrović]], za priču ''Mozaik blaženog Alojzija''<br> 3. nagrada: [[Petar Babić]], za priču ''Ja, Marko Krizin, Hrvat, iz zagrebačke dijeceze... ''<br> Pokrovitelj nagrada: Glas Koncila. Nagrada za monodramu:<br> 1. nagrada: [[Tomislav Šovagović]], za monodramu ''Dnevnik zaljubljenog u vjeru''<br> 2. nagrada: nije dodijeljena<br> 3. nagrada: nije dodijeljena<br> Pokrovitelj nagrada: križevačka župa sv. Ane Nagrada za putopis:<br> 1. nagrada: [[Vera Grgac]], za putopis ''Naša bistrička hodočašća''<br> 2. nagrada: [[Stjepan Tomić]], za djelo ''Od Djevice do Trojice''<br> 3. nagrada: [[Zdenka Maltar]], za putopis ''Tragovima križonoše bl. Alojzija Stepinca''.<br> Pokrovitelj nagrada: Nacionalno svetište Majke Božje Bistričke. Nagrada za esej:<br> 1. nagrada: [[Josip Sanko Rabar]], za esej ''Vjera i mistika''<br> 2. nagrada: [[Davor Šalat]], za esej ''Odsutnost i prisutnost''<br> 3. nagrada: [[Tomislav Šovagović]], za esej ''Benediktinke neugasloga sjaja''<br> Pokrovitelj nagrada: križevačke župe BDM Žalosne i sv. Marka Križevčanina. == 2011. == Izvješće:<ref name="hrsvijet2011."/><br> Treći su se put održali 2011. godine. Održali su se u križevačkom Hrvatskom domu. Dio djela su izveli [[Helena Buljan]] i [[Dubravko Sidor]]. Stručni ocjenjivački sud su činili: [[Vladimir Lončarević]], [[Božidar Petrač]] i Drago Bosnar. Organizator natječaja i književnoga susreta bila je Udruga za promicanje znamenitih Križevčana „Dr. Stjepan Kranjčić". Pokrovitelji su bili križevačke župe sv. Ane, BDM Žalosne i sv. Marka Križevčanina, Grad Križevci te Turistička zajednica Križevci. Potpore su dali i Ministarstvo turizma RH, Hrvatska elektroprivreda, KTC Križevci te Koprivničko-križevačka županija. Nagrade za pjesništvo:<br> 1. nagrada: [[Sanja Knežević]], Zadar, za pjesmu ''Prvi susret''<br> 2. nagrada: [[Ida Marković]], Vodnjan, za pjesmu ''Marija''<br> 3. nagrada: [[Danica Bartulović]], Podstrana, za pjesmu ''Duhovno bilo''. <br> Pokrovitelj nagrade: [[Galerija hrvatske sakralne umjetnosti Laudato]]. Nagrade za kratku priču: <br> 1. nagrada: [[Ružica Martinović-Vlahović]], Slavonski Brod, za priču ''Sunce iza oraha''<br> 2. nagrada: [[Zdenka Maltar]], Novi Marof, za priču ''Nebo iznad sela Sveti Josip''<br> 3. nagrada: [[Damir D. Ocvirk]], Pula, za priču ''Bankar Oktavijan i njegov toranj''<br> Pokrovitelj nagrade: [[Glas Koncila]]. Nagrada za monodramu:<br> 1. nagrada: [[Mirko Ivanjek]], Prigorje Brdovečko, za monodramu ''Vlasnik praznine''<br> 2. nagrada: [[Renata Dobrić]], Kaštel Sućurac, za monodramu ''I posli krupe Bog mi je pomoga! Ili Obitelj je svetinja!''<br> 3. nagrada: [[Božica Brkan]], Zagreb, za monodramu ''Strela boža vu te pukla''<br> Pokrovitelj nagrade: [[Hrvatska dominikanska provincija]] Nagrada za putopis:<br> 1. nagrada: [[Sonja Tomić]], Zagreb, za putopis ''Od Zaljeva svetaca k Dolini kardinala''<br> 2. nagrada: [[Katica Rajić-Popijač]], Koprivnica, za monodramu ''Put u Cvetlin – s hodočašća na Petrovo''<br> 3. nagrada: nije dodijeljena<br> Pokrovitelj nagrade: [[Nacionalno svetište Majke Božje Bistričke]]. Nagrada za esej:<br> 1. nagrada: [[Stjepan Tomić]], Zagreb, za esej ''Život između zakona i Zakona''<br> 2. nagrada: [[Božidar Brezinščak Bagola]], Hum na Sutli, za esej ''Slažem se i supotpisujem''<br> 3. nagrada: [[Josip Sanko Rabar]], Zagreb, za esej ''Zlo iz neznanja''<br> Pokrovitelj nagrade: [[Kršćanska sadašnjost]] Dobitnik ili dobitnica prve nagrade dobio je 1500 kn, druge tisuću, a treće petsto kuna i po jedno svoje književno izdanje. Zbornik radova sa ovogodišnjeg Susreta nosi ime ''Nebeska bonaca''. == 2012. == Zbornik radova sa ovogodišnjeg Susreta nosi ime ''Duga vjere''. Uredio ga je [[Vladimir Lončarević]]. Autori zastupljeni u zborniku su: [[Ivanka Zdrilić]], Josip Sanko Rabar, Ivan Boždar, Zdenka Maltar, Elvira Katić, Danica Bartulović, Ante Matić, Ljiljana Matković, Božidar Prosenjak, Vladimir Šuk, Sonja Tomić, Tomislav Šovagović, Ružica Martinović-Vlahović, Stjepan Tomić, Dubravka Rovičanac, Josip Ergović, Denis Kožljan, Mirko Ivanjek, Iva Damjanović, Vladimir Šuk, Pero Pavlović, Željka Blažević, Ladislava Blaži, Zdravko Gavran, Božidar Glavina, Đuro Janči, Josip Klarić, Marija Maretić, Antun Matošević, Mirjana Mikulec, Tomislav Milohanić, Nada Poturiček, Vesna Prajz Velić, Mateja Raguž, Tomislav Šovagović, Danijela Zagorec.<ref>Duga vjere, 4. susret hrvatskoga duhovnoga književnoga stvaralaštva "Stjepan Kranjčić", Križevci 2012., {{ISBN|9789532413656}}</ref> == 2013. == Zbornik radova sa ovogodišnjeg Susreta nosi ime ''Zavežljaj ljubavi''. Uredio ga je [[Vladimir Lončarević]]. Autori koji su zastupljeni u zborniku su: Slavko Vranjković, Danijela Zagorec, [[Ivanka Zdrilić]], Zdenka Čorkalo, Zdravko Gavran, Živka Kancijanić, Zdenka Maltar, Slavica Sarkotić, Luka Štilinović, Vladimir Šuk, Darko Gašparović, Igor Šipić, Zdravko Gavran, Ružica Martinović-Vlahović, Božidar Prosenjak, Renata Dobrić, Antonija Jončić, Tomislav Šovagović, Ružica Anušić, Draženka Bakšaj, Tomislav Marijan Bilosnić, Rita Brgić Stokić, Franjo Čondrić, Milan Frčko, Božica Gašparić, Goran Gatalica, Božidar Glavina, Vinko Hasnek, Mirko Ivanjek, Pejo Karlović, Zdenka Maltar, Mirjana Miljković, Vinko Pavić, Josip Pavičić, Denis Peričić, Stjepan Svedrović, Ozana Tandara.<ref>Zavežljaj ljubavi, 5. susret hrvatskoga duhovnoga književnoga stvaralaštva "Stjepan Kranjčić", Križevci 2013., {{ISBN|9789532414172}}</ref> == Izvori == *[http://www.krizevci.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=970:najavljen-1susret-hrvatskoga-duhovnoga-knjievnoga-stvaralatva-stjepan-kranj Grad Križevci] Najavljen 1.susret hrvatskoga duhovnoga književnoga stvaralaštva ''Stjepan Kranjčić'' *[http://www.krizevci.hr/joomladir/images/stories/file/Drustvene%20djelatnosti/IZVJE%C5%A0TAJ.pdf Izvješće s prvog Susreta]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{izvori}} [[Kategorija:Hrvatske književne manifestacije]] [[Kategorija:Križevci]] kgzuha5xnmvw54v542633or2hcgkw6e Vimmerby 0 4476437 42683501 42405300 2026-09-06T11:22:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683501 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Vimmerby | ime_genitiv =Vimmerbya | izvorno_ime = | slika_panorama =Torget i Vimmerby.JPG | veličina_slike =280px | opis_slike=Glavni trg | slika_zastava= | slika_zastava_veličina= | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_lokacijska_karta_država =Švedska | širina-stupnjevi =57 | širina-minute =40 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi =15 | dužina-minute =51 | dužina-oznaka = E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Švedska}} | lokacija1_ime =[[Švedske pokrajine|pokrajina]] | lokacija1_info =[[Småland]] | lokacija2_ime =[[Švedske grofovije|grofovija]] | lokacija2_info =[[Kalmar (grofovija)|Kalmar]] | lokacija3_ime =[[Švedske općine|Općina]] | lokacija3_info =[[Vimmerby (općina)|Vimmerby]] | dijelovi = | vrsta_dijelova = | titula_vođe = | ime_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna = | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža =7.56 [[km²]] | površina_šira =1,145.43 [[km²]] | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2010]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća= | stanovništvo_uže =7,934<ref name=mam/> | stanovništvo_uže_gustoća =1,049.5 stan. / [[km²]]<ref name=mam/> | stanovništvo_šire =15,473<ref name=mam/> | stanovništvo_šire_gustoća =13.5 stan. / [[km²]]<ref name=mam/> | vremenska_zona=[[UTC+1]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj = | pozivni_broj= | gradovi_prijatelji = | web_stranica =[http://www.vimmerby.se/ www.vimmerby] | bilješke = }} '''Vimmerby''' je [[grad]] od 7,934 stanovnika<ref name=mam/> na [[jugoistok]]u [[Švedska|Švedske]], on je i [[državna uprava|administrativni centar]] [[Vimmerby (općina)|Općine Vimmerby]] od 15,473 stanovnika.<ref name=mam>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/php/sweden-kalmar.php | title =Sweden: Kalmar | accessdate = 22. 05. 2015 | language=engleski | publisher=City population}}</ref> == Geografija == Vimmerby leži u [[Kalmar (grofovija)|Grofoviji Kalmar]], udaljen oko 55 [[km]] [[zapad]]no od [[Västervik]]a i [[Baltičko more|Baltičkoga mora]]. ==Historija== Porijeklo Vimmerbya nije ni dan danas potpuno jasno. U nekoj darovnici iz [[1350]]. navodi se da je imao [[pečat]], što znači da je imao [[Gradska prava|status grada]]. Pa izgleda najvjerojatnije da se razvio iz [[Vikinzi|vikinškog naselja]], koje je za [[srednji vijek|srednjeg vijeka]] postalo centar okruga.<ref name=his/> Njegov razvoj bio je povezan sa ekspanzijom [[trgovina|trgovine]] [[stoka|stokom]] po [[Småland]]u, zajedno sa tradicijom zanatske obrade [[koža|kože]], koja je ostala dobro razvijena čak i tokom [[18. vijek]]a. I pored toga Vimmerby je ostao malo naselje - pa su njegova [[gradska prava]] povučena negdje između [[1532]]. - [[1604]]., tako da je oko [[1770]]. imao svega 900 stanovnika.<ref name=his/> Nakon sporog rasta tokom većeg dijela [[19. vijek]]a, koji se i nadalje uglavnom bazirao na trgovini stokom i obradi kože, počeo je relativno naglije rasti tokom [[20. vijek]]a. [[Ekonomija]] današnjeg Vimmerbya bazira se uravnoteženoj kombinaciji industrijske proizvodnje u kombinaciji s trgovinom i uslugama koje pruža svom agrarnom zaleđu.<ref name=his>{{cite web | url =http://urbanhistory.historia.su.se/cybercity/stad/vimmerby/historia.htm | title =''Vimmerbys historia'' | accessdate =22. 05. 2015 | language =švedski | publisher =Urbanhistory | archive-date =2013-12-10 | archive-url =https://web.archive.org/web/20131210010018/http://urbanhistory.historia.su.se/cybercity/stad/vimmerby/historia.htm | dead-url =yes }}</ref> Danas je Vimmerby najpoznatiji po tome što se u njemu rodila [[književnik|književnica]] [[Astrid Lindgren]]. == Gradovi prijatelji == * {{flag|SAD}}, [[Fargo, North Dakota]] * {{flag|Litvanija}}, [[Joniškis]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Vimmerby}} * [http://www.vimmerby.se/ ''Službene stranice općine Vimmerby''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326085217/http://www.vimmerby.se/ |date=2009-03-26 }} {{sv icon}} [[Kategorija:Gradovi u Švedskoj]] cfa1sneevrvotqfxqrrui7fwx3ie2zs Vimmerby (općina) 0 4476438 42683502 42408361 2026-09-06T11:22:50Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683502 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Općina Vimmerby | ime_genitiv =Općine Vimmerbya | izvorno_ime =<small>Vimmerby kommun</small> | slika_panorama =Vimmerby_Municipality_in_Kalmar_County.png | veličina_slike =280px | opis_slike=[[Karta]] [[Kalmar (grofovija)|Grofovije Kalmar]] sa pozicijom Općine Vimmerby | slika_zastava= | slika_zastava_veličina= | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_lokacijska_karta_država = | širina-stupnjevi =57 | širina-minute =40 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi =15 | dužina-minute =51 | dužina-oznaka = E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Švedska}} | lokacija1_ime =[[Švedske pokrajine|pokrajina]] | lokacija1_info =[[Småland]] | lokacija2_ime =[[Švedske grofovije|grofovija]] | lokacija2_info =[[Kalmar (grofovija)|Kalmar]] | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | titula_vođe = | ime_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna = | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira =1,145.43 [[km²]]<ref name=mam/> | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2010]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća= | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire =15,473<ref name=mam/> | stanovništvo_šire_gustoća =13.5 stan. / [[km²]]<ref name=mam/> | vremenska_zona=[[UTC+1]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj = | pozivni_broj= | gradovi_prijatelji = | web_stranica =[http://www.vimmerby.se/ www.vimmerby.se] | bilješke = }} '''Općina Vimmerby''' ([[švedski jezik|švedski]]: ''Vimmerby kommun'') je jedna od [[Švedske općine|švedskih općina]] od 15,473 stanovnika<ref name=mam>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/php/sweden-kalmar.php | title =Sweden: Kalmar | accessdate = 22. 05. 2015 | language=engleski | publisher=City population}}</ref> na [[jugoistok]]u [[Švedska|Švedske]]. [[Glavni grad|Administrativni centar]] općine je [[grad]] - [[Vimmerby]] od 7,934 stanovnika.<ref name=mam/> == Geografija == Općina Vimmerby prostire se u [[Kalmar (grofovija)|Grofoviji Kalmar]], na površini od 1,145.43 [[km²]]<ref name=mam/> po unutrašnjosti bogatom [[jezero|jezerima]]. ==Historija== Današnja Općina Vimmerby nastala je [[1971]]. nakon [[državna uprava|administrativne]] [[reforma|reforme]], tad se grad [[Vimmerby]] spojio sa okolnih [[selo|ruralnim]] općinama. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Vimmerby Municipality}} * [http://www.vimmerby.se/ ''Službene stranice Općine Vimmerby''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326085217/http://www.vimmerby.se/ |date=2009-03-26 }} {{sv icon}} [[Kategorija:Općine Švedske]] {{geog-stub}} 57j5654bk24mzkukodttkwt1k40giq3 Säffle 0 4476878 42683375 42404878 2026-09-05T16:53:07Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683375 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Säffle | ime_genitiv =Säffla | izvorno_ime = | slika_panorama =Säffle stadshus 2010.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike=Vijećnica | slika_zastava= | slika_zastava_veličina= | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_lokacijska_karta_država =Švedska | širina-stupnjevi =59 | širina-minute =08 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi =12 | dužina-minute =56 | dužina-oznaka = E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Švedska}} | lokacija1_ime =[[Švedske pokrajine|pokrajina]] | lokacija1_info =[[Värmland]] | lokacija2_ime =[[Švedske grofovije|grofovija]] | lokacija2_info =[[Värmland (grofovija)|Värmland]] | lokacija3_ime =[[Švedske općine|Općina]] | lokacija3_info =[[Säffle (općina)|Säffle]] | dijelovi = | vrsta_dijelova = | titula_vođe = | ime_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna = | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža =7.35 [[km²]] | površina_šira =1,220.68 [[km²]] | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2010]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća= | stanovništvo_uže =8,991<ref name=mam/> | stanovništvo_uže_gustoća =1,223.3 stan. / [[km²]]<ref name=mam/> | stanovništvo_šire =15,547<ref name=mam/> | stanovništvo_šire_gustoća =12.7 stan. / [[km²]]<ref name=mam/> | vremenska_zona=[[UTC+1]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj = | pozivni_broj= | gradovi_prijatelji = | web_stranica =[http://www.saffle.se/ www.säffle.se] | bilješke = }} '''Säffle''' je [[grad]] od 8,991 stanovnika<ref name=mam/> u sredini [[Švedska|Švedske]], on je i [[državna uprava|administrativni centar]] [[Säffle (općina)|Općine Säffle]] od 15,547 stanovnika.<ref name=mam>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/php/sweden-dalarna.php | title =Sweden: Dalarna | accessdate = 28. 05. 2015 | language=engleski | publisher=City population}}</ref> == Geografija == Säffle leži u [[Värmland (grofovija)|Grofoviji Värmland]], duž [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Byälven]] nedleko od njena [[ušće|ušća]] u [[Vänern|Jezero Vänern]] udaljen oko 55 [[km]] [[sjeverozapad]]no od [[grad]]a [[Karlstad]]a. ==Historija== Säffle je novo nasalje, izraslo za vrijeme gradnje [[kanal]]a [[Säffle (kanal)|Vänern - Glafsfjorden]] i [[željeznička pruga|željezničke pruge]] [[Göteborg]] - [[Falun]], dovršene [[1879]].<ref name=his/> Saffle dobio status [[trgovište|trgovišta]] - [[1882]]., kad je imao 700 stanovnika, a nakon tog i [[Gradska prava|status grada]] [[1951]]., kao najmlađi u [[Švedska|Švedskoj]].<ref name=his>{{cite web | url =http://urbanhistory.historia.su.se/cybercity/stad/saffle/historia.htm | title =''Säffles historia'' | accessdate =28. 05. 2015 | language =švedski | publisher =Urbanhistory | archive-date =2013-12-10 | archive-url =https://web.archive.org/web/20131210005641/http://urbanhistory.historia.su.se/cybercity/stad/saffle/historia.htm | dead-url =yes }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Säffle}} * [http://www.saffle.se/ ''Službene stranice općine Säffle''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302165139/http://www.saffle.se/ |date=2021-03-02 }} {{sv icon}} [[Kategorija:Gradovi u Švedskoj]] e700k2wyd7e8p0w5674f07ng8iy48do Säffle (općina) 0 4476879 42683377 42408117 2026-09-05T16:55:51Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683377 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Općina Säffle | ime_genitiv =Općine Säffle | izvorno_ime =<small>Säffle kommun</small> | slika_panorama =Säffle_Municipality_in_Värmland_County.png | veličina_slike =280px | opis_slike=[[Karta]] [[Värmland (grofovija)|Grofovije Värmland]] sa pozicijom Općine Säffle | slika_zastava= | slika_zastava_veličina= | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_lokacijska_karta_država = | širina-stupnjevi =59 | širina-minute =08 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi =12 | dužina-minute =56 | dužina-oznaka = E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Švedska}} | lokacija1_ime =[[Švedske pokrajine|pokrajina]] | lokacija1_info =[[Värmland]] | lokacija2_ime =[[Švedske grofovije|grofovija]] | lokacija2_info =[[Värmland (grofovija)|Värmland]] | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | titula_vođe = | ime_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna = | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira =615.67 [[km²]]<ref name=mam/> | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2010]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća= | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire =15,547<ref name=mam/> | stanovništvo_šire_gustoća =12.7 stan. / [[km²]]<ref name=mam/> | vremenska_zona=[[UTC+1]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj = | pozivni_broj= | gradovi_prijatelji = | web_stranica =[http://www.saffle.se/ www.säffle.se] | bilješke = }} '''Općina Säffle''' ([[švedski jezik|švedski]]: ''Säffle kommun'') je jedna od [[Švedske općine|švedskih općina]] od 15,547 stanovnika<ref name=mam>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/php/sweden-dalarna.php | title =Sweden: Dalarna | accessdate = 26. 05. 2015 | language=engleski | publisher=City population}}</ref> na [[sjeveroistok]]u [[Švedska|Švedske]]. [[Glavni grad|Administrativni centar]] općine je [[grad]] - [[Säffle]] od 8,991 stanovnika.<ref name=mam/> == Geografija == Općina Säffle prostire se po [[Värmland (grofovija)|Grofoviji Värmland]], na površini od 1,220.68 [[km²]]<ref name=mam/> na sjeverozapadnoj obali [[Vänern|Jezera Vänern]] i po [[poluotok]]u Värmlandsnäs. ==Historija== Općina Säffle formirana je [[1971]]. spajanjem grada [[Säffle]] sa okolnim [[selo|ruralnim]] [[općina]]ma. == Općine prijatelji == * {{flag|Norveška}}, [[Hol]] * {{flag|Njemačka}}, [[Hagenow]] * {{flag|Finska}}, [[Mäntyharju]] * {{flag|Estonija}}, [[Antsla]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Säffle Municipality}} * [http://www.saffle.se/ ''Službene stranice Općine Säffle''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302165139/http://www.saffle.se/ |date=2021-03-02 }} {{sv icon}} [[Kategorija:Općine Švedske]] {{geog-stub}} 0juk8yakvrtsgcc2jtq9dpeo2xzggh5 Vadstena 0 4477162 42683485 42405222 2026-09-06T06:54:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683485 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Vadstena | ime_genitiv =Vadstena | izvorno_ime = | slika_panorama =Vadstena_Castle.JPG | veličina_slike =280px | opis_slike=[[Zamak]] Vadstena | slika_zastava= | slika_zastava_veličina= | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_lokacijska_karta_država =Švedska | širina-stupnjevi =58 | širina-minute =27 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi =14 | dužina-minute =54 | dužina-oznaka = E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Švedska}} | lokacija1_ime =[[Švedske pokrajine|pokrajina]] | lokacija1_info =[[Östergötland]] | lokacija2_ime =[[Švedske grofovije|grofovija]] | lokacija2_info =[[Östergötland (grofovija)|Östergötland]] | lokacija3_ime =[[Švedske općine|Općina]] | lokacija3_info =[[Vadstena (općina)|Vadstena]] | dijelovi = | vrsta_dijelova = | titula_vođe = | ime_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna = | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = 3.41 [[km²]] | površina_šira =182.5 [[km²]] | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2010]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća= | stanovništvo_uže =5,613<ref name=mam/> | stanovništvo_uže_gustoća =1,646 stan. / [[km²]]<ref name=mam/> | stanovništvo_šire =7,391 <ref name=mam/> | stanovništvo_šire_gustoća = 40.5 stan. / [[km²]]<ref name=mam/> | vremenska_zona=[[UTC+1]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj = | pozivni_broj= | gradovi_prijatelji = | web_stranica =[http://www.vadstena.se/ www.vadstena] | bilješke = }} '''Vadstena''' je [[grad]] od 2,553 stanovnika<ref name=mam>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/php/sweden-ostergotland.php | title =Sweden: Östergötland | accessdate = 31. 05. 2015 | language=engleski | publisher=City population}}</ref>, ona je i [[državna uprava|administrativni centar]] [[Vadstena (općina)|istoimene općine]] od 7,391 stanovnika<ref name=mam/>, na [[jug]]u [[Švedska|Švedske]]. == Geografija == Vadstena leži u [[Östergötland (grofovija)|Grofoviji Östergötland]], na [[sjeveroistok|sjeveroistočnoj]] obali [[Vättern|Jezera Vättern]], udaljena pedesetak [[km]] [[zapad]]no od [[Linköping]]a. ==Historija== Vadstena je kao naselje izrasla pored [[samostan]]a sv Birgitte, tako da se već oko [[1380]]. formirala u gradsko naselje, što je dokumentirano u brojnim dokumentima toga vremena.<ref name=mam/> [[Povelja|Povelju]] o [[Gradska prava|status grada]] dobila je [[1400]]. od [[danska|danske]] kraljice [[Margareta I od Danske|Margarete I]].<ref name=mam/> Blizina [[rudarstvo|rudarskog]] [[Bergslagen]]a pomogla je jačanju pozicije - Vadstene, kao [[trgovište|trgovišta]] i [[luka|luke]] za [[transport]] proizvoda iz okolice. Samostan je tokom [[15. vijek]]a izrastao u jedan od najsnažnijih [[vjera|religijsko]]- kulturnih centara u [[Skandinavija|Skandinavije]], tako da je stalan priliv [[hodočasnik]]a i drugih putnika namjernika, pomogao da i sam grad postane krajem [[srednji vijek|srednjeg vijeka]], važan [[politika|politički]] centar i mjesto važnih skupova.<ref name=mam/> Nakon [[reformacija|reformacije]], opala je važnost [[samostan]]a, pa ga je švedski [[kralj]] [[Gustav I od Švedske|Gustav Vasa]] - [[1595]]. zatvorio a njegovu imovinu [[konfiskacija|konfiscirao]].<ref name=mam/> Iako je upravo on [[1544]]. dao podići [[zamak]] Vadstena u gradu, koji nije kompenzirao značaj samostana, pa je grad počeo stagnirati, tako da je oko [[1770]]. imao svega 1400 stanovnika. Njegova stagnacija nastavila se i tokom [[19. vijek]]a, pa je krajem tog vijeka imao samo 2000 stanovnika. I nakon tog je nastavljen njegov vrlo spori rast.<ref name=mam/> Danas je Vadstena prije svega [[državna uprava|administrativno]] - [[trgovina|trgovački]] centar, u kom je razvijen uslužni centar, prije svega zdravstvo, jedan od najvećih poslodavaca je [[bolnica]] ''Birgittas sjukhus'' osnovana u prvoj polovici [[20. vijek]]a. <ref name=his>{{cite web | url =http://urbanhistory.historia.su.se/cybercity/stad/vadstena/historia.htm | title =''Vadstenas historia'' | accessdate =31. 05. 2015 | language =švedski | publisher =Urbanhistory | archive-date =2013-12-10 | archive-url =https://web.archive.org/web/20131210010315/http://urbanhistory.historia.su.se/cybercity/stad/vadstena/historia.htm | dead-url =yes }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Vadstena}} * [http://www.vadstena.se/ ''Službene stranice općine Vadstena''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180727104826/http://www.vadstena.se/ |date=2018-07-27 }} {{sv icon}} [[Kategorija:Gradovi u Švedskoj]] d6t6s5h4ach604izwluxkuhpk68g78k Vadstena (općina) 0 4477163 42683486 42405223 2026-09-06T06:54:58Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683486 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Općina Vadstena | ime_genitiv =Općine Vadstena | izvorno_ime =<small>Vadstena kommun</small> | slika_panorama =Vadstena_Municipality_in_Östergötland_County.png | veličina_slike =280px | opis_slike=[[Karta]] [[Östergötland (grofovija)|Grofovije Östergötland]] sa pozicijom Općine Vadstena | slika_zastava= | slika_zastava_veličina= | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_lokacijska_karta_država = | širina-stupnjevi =56 | širina-minute =50 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi =13 | dužina-minute =56 | dužina-oznaka = E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Švedska}} | lokacija1_ime =[[Švedske pokrajine|pokrajina]] | lokacija1_info =[[Småland]] | lokacija2_ime =[[Švedske grofovije|grofovija]] | lokacija2_info =[[Kronoberg (grofovija)|Kronoberg]] | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | titula_vođe = | ime_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna = | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira =182.5 [[km²]]<ref name=mam/> | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2010]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća= | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire =7,391<ref name=mam/> | stanovništvo_šire_gustoća =40.5 stan. / [[km²]]<ref name=mam/> | vremenska_zona=[[UTC+1]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST= | poštanski_broj = | pozivni_broj= | gradovi_prijatelji = | web_stranica =[http://www.vadstena.se/ www.vadstena.se] | bilješke = }} '''Općina Vadstena''' ([[švedski jezik|švedski]]: ''Vadstena kommun'') je jedna od [[Švedske općine|švedskih općina]] od 7,391 stanovnika<ref name=mam>{{cite web | url =http://www.citypopulation.de/php/sweden-ostergotland.php | title =Sweden: Östergötland | accessdate = 31. 05. 2015 | language=engleski | publisher=City population}}</ref> na [[jug]]u [[Švedska|Švedske]]. [[Glavni grad|Administrativni centar]] općine je [[grad]] - [[Vadstena]] od 5,613 stanovnika.<ref name=mam/> == Geografija == Općina Vadstena prostire se u [[Östergötland (grofovija)|Grofoviji Östergötland]], na površini od 182.5 [[km²]]<ref name=mam/> duž [[sjeveroistok|sjeveroistočne]] obale [[Vättern|Jezera Vättern]]. ==Historija== [[Grad]] - [[Vadstena]] je [[1974]]. pripojen [[Motala (općina)|Općini Motala]], ali kako taj brak nije uspio, razvrgnut je [[1980]]. pa je Vadstena postala samostalna [[općina]] od 12 naselja. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Vadstena Municipality}} * [http://www.vadstena.se/ ''Službene stranice Općine Vadstena''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180727104826/http://www.vadstena.se/ |date=2018-07-27 }} {{sv icon}} [[Kategorija:Općine Švedske]] {{geog-stub}} 1g7tb5kn9ykrgxg4jcerjvjmxbzpu5r The Sound and the Fury 0 4536717 42683453 42627811 2026-09-05T22:01:48Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683453 wikitext text/x-wiki {{Infokutija knjiga | naslov = The Sound and the Fury | slika = [[File:The Sound and the Fury (1929 1st ed dust jacket).jpg|250px]] | opis_slike = Prvo izdanje djela | autor = [[William Faulkner]] | naslov_orig = | naslov_prev = Buka i bijes<br>Krik i bijes | prijevod = | ilustrator = | dizajn_korica = | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = [[engleski jezik]] | serija = | tema = | žanr = [[roman]] | izdavač = Jonathan Cape and Harrison Smith | datum_izdanja = [[7. listopada]] [[1929.]] | datum_SH_izdanja = | medij_tip = | stranica = 326 | veličina_masa = | isbn = | oclc = | dewey = | congress = | prethodi = | slijedi = }} '''''The Sound and the Fury''''' ([[srpskohrvatski]]: ''Buka i bijes'') je [[roman]] [[SAD|američkog]] pisca i nobelovca [[William Faulkner|Williama Faulknera]] premijerno objavljen [[7. listopada]] [[1929.]] godine od strane Capea i Smitha. ''The Sound and the Fury'' danas stoji kao jedno od najboljih Faulknerovih djela te jedno od najvažnijih djela moderne književnosti. To je roman koji je po mnogočemu eksperimentalno remek-djelo, a Faulkner u njemu primjenjuje seriju različitih narativnih tehnika i perspektiva, među kojima je najznačajnija primjena tehnike [[struja svijesti (književnost)|struje svijesti]]. Zbog toga je ovaj roman često dovođen u kontekst s djelima [[James Joyce|Jamesa Joycea]] i [[Virginia Woolf|Virginije Woolf]]. No, unatoč svojoj umjetničkoj veličini, ''The Sound and the Fury'' nije bio pretjerano uspješan po objavljivanju te je, kao i većina Faulknerovih romana, doživio pohvale publike, ali je bio komercijalni neuspjeh. Komercijalno priznanje roman je stekao tek nekoliko godina kasnije, nakon uspjeha senzacionalističkog romana ''[[Sanctuary (William Faulkner)|Sanctuary]]''. Godine [[1998.]], izdavačka kuća [[Modern Library]] stavila je ovaj roman na šesto mjesto [[100 najboljih romana (Modern Library)|svog popisa 100 najboljih romana na engleskom jeziku u XX. vijeku]]. ==Radnja== === 7. travnja 1928. === Prvi dio romana ispričan je iz perspektive tridesettrogodišnjeg mentalno zaostalog Benjamina Compsona kojeg se obitelj srami zbog njegovog [[autizam|autizma]]. Odjeljak je sastavljen od njegove struje svijesti koju karakterizira nelinearnost: on ne razlikuje prošlost i sadašnjost te su njegova sjećanja, koja obuhvaćaju razdoblje 1898-1928, isprepletena s događajima iz sadašnjosti. Faulkner je koristio kurzive da bi označio prijelaze iz jednog sloja sjećanja u drugi. Benjy ima tri strasti: vatru, igralište za [[golf]] koje je nekoć pripadalo obitelji Compson i svoju sestru Caddy koja je jedina osoba koja pokazuje brigu za njega. No Caddy je, kako kasnije saznajemo, protjerana iz kuće Compsonovih nakon što se njezin suprug rastavio od nje jer je zatrudnjela s drugim muškarcem. Radnja prvog dijela zbiva se na Veliku subotu, Benjaminov trideset i treći rođendan. Nalazi se na igralištu za golf zajedno s Lusterom, crnim dječakom koji pazi na nj. Poglavlje je sastavljeno isključivo od njegovih sjećanja. Najstarije sjećanje je iz [[1898.]] godine: kada im je baka umrla, četvero djece Compsonovih prisiljeni su igrati se van tijekom [[pogreb]]a. Da bi vidjela što se događa unutra Caddy se popela na stablo u dvorištu, a njena braća-Quentin, Jason i Benjy-primijetili su da joj je donje rublje prljavo. Ostala sjećanja u ovom dijelu su Benjaminova promjena [[ime]]na, kraj afere njegovog ujaka Mauryja s gđom. Patterson, Caddyn gubitak nevinosti, njen brak i razvod, Benjyjeva kastracija te smrt njegova oca Jasona i brata Quentina. === 2. lipnja 1910. === Drugi dio prati Quentina, najinteligentnijeg od Compsonovih. On je u potpunosti opsjednut moralnim padom svoje sestre Caddy. Kao i prvi dio, ovaj odjeljak je sastavljen od struje svijesti protagonista. Iako je ovdje prišlost razlučiva od sadašnjosti, struktura je također nelinearna pa se ovo poglavlje drži za najteže u knjizi. Quentin pati od teške [[depresija|depresije]] i na granici je ludila te je on još nepouzdaniji pripovjedač nego njegov brat Benjy. Radnja se odvija zadnjeg dana Quentinova života. On je brucoš na [[Harvard]]u te vrijeme provodi lutajući ulicama Cambridgea. Razmišlja o nesposobnosti čovjeka da se odupre vremenu i prisjeća se obitelji, naročito oca alkoholičara i sestre Caddy. Ona je napuštena od sviju Compsona jer ju je ostavio muž, shvativši da dijete koje je nosila nije njegovo. Caddy je, naime, zatrudnjela s Daltonom Amesom kojeg Quentin prezire te se neuspješno pokušao obračunati s njim. Opsjednut je idejom južnjačkog viteštva te nevinosti koje njegov otac ne shvaća ozbiljno. Za razliku od njega, Quentin je zgrožen sestrinim promiskuitetom te bi želio preuzeti njene grijehe. Ocu govori da je počinio incest, pokušavajući ju opravdati, no on mu ne vjeruje. Ubija se, nesposoban da se nosi s nemoralom svijeta oko sebe. === 6. travnja 1928. === Treći dio ispričan je iz perspektive Jasona, trećeg sina Compsonovih. Ovo poglavlje je ispričano u prvom licu konvencionalnom tehnikom pripovjedanja. Radnja se odvije na [[Veliki Petak]], dan prije Benjaminova odjeljka. Prikazuje jedan dan u Jasonovu životu te daje sliku svakodnevice obitelji Compson. On uzdržava majku Caroline, brata Benjamina te Caddynu kćer koja se također zove Quentin. Jason je grub, ciničan te povrh svega sebičan i škrt. Novac što ga Caddy šalje kćeri uzima za sebe. Prezire Benjyja i Quentin s kojom se svakodnevno svađa. Za Benjamina se skrbi samo stara sluškinja Dilsey. === 8. travnja 1928. === Ovaj dio karakterizira tradicionalni sveznajući pripovjedač u trećem licu. Radnja se odvija na [[Uskrs]]. Dilsey odvodi Benjamina u crnačku crkvu. Za to vrijeme Jason otkriva da je Quentin pobjegla s cirkusantom i uzela novac što joj ga je slala majka. Paralelno su prikazane misa te Jasonova neuspješna potjera. Roman završava tako što se Dilsey, Benjy, Luster i Jason kočijom vraćaju kući. ==Likovi== {{main|Obitelj Compson}} *Jason Compson III - otac obitelji Compson, po zanimanju odvjetnik; nihilist i alkoholičar, prepun je ciničnih misli i ideja koje opterećuju njegova sina, Quentina; pojavljuje se i kao pripovjedač u dijelovima romana ''[[Absalom, Absalom!]]'' *Caroline Bascomb Compson - Jasonova supruga; neurotična žena koja ne pokazuje nikakve emocije prema vlastitoj djeci, osim prema Jasonu, jer je on preuzeo odlike njezine strane obitelji; u starosti postaje zlostavljačica i hipohondar *Quentin Compson III - najstariji sin Compsonovih; strastven i nihilist, počinio je suicid skokom u rijeku zbog štetnog utjecaja očeve nihilističke filozofie i nemogućnosti nošenja sa seksualnim promiskuitetom svoje sestre; također lik u romanu ''[[Absalom, Absalom!]]''; most iznad rijeke [[Charles (rijeka)|Charles]] danas ima ploču koja komemorira život i smrt Quentina Compsona *Candace "Caddy" Compson - jedina kći Jasona Compsona i Jasonova mlađa sestra; snažne volje, ali izrazito brižna, ona se jedina brine o mentalno zaostalom Benjyju i jedina je Quentinova prijateljica; prema Faulkneru, Caddy je stvarni junak ovoga romana, iako nijedan dio nije prepričan iz njezine perspektive, već je njezin lik oblikovan kroz emocije koje prema njoj pokazuju njezina braća *Jason Compson IV - treći Jasonov sin; ogorčeni rasist koji ima probleme zbog dugova i seksualne isfrustriranosti; radi u trgovoni farmerskom opremom koju vodi čovjek po imenu Earl, a [[1912.]] godine postaje glava obitelji; godinama je vršio malverzacije s novcem Miss Quentin *Benjamin (nadimka Benjy, rođen Maury) Compson - četvrti Jasonov sin; mentalno zaostao, Benjy je konsantan izvor tuge i sramote za obitelj, pogotovo za majku, koja je zahtijevala promjenu imena; Caddy je jedina koja pokazuje pravu ljubav prema njemu, dok Luster pokazuje određene emocije, ali više iz obveze, nego iz stvarnih motiva; Benjy ima gotovo animalno "šesto čulo" vezano uz ljude, ilustrativan primjer čega je njegovo saznanje da je Caddy izgubila nevinost isključivo temeljem mirisa; model za Benjyja mogla bi biti ilustracija "The Kingdom of God" koju je Faulkner objavio [[1925.]] u časopisu ''Times Picayune'' *Dilsey Gibson - sluškinja obitelji Compson; crkinja koja je matrijarhalna figura svoje obitelji koja broji tri sina – Versha, Fronyja i T.P.-ja – te unuka Lustera (Fronyjeva sina); ona promatra destrukciju obitelji Compson *Miss Quentin Compson - Caddyjina kći koja dolazi živjeti s obitelji nakon Caddyjaina razvoda od Herberta; o njoj brine Jason IV; izrazito je divlja i promiskuitetna, a na kraju bježi od kuće; često se naziva Quentin II ili Miss Quentin kako bi se razlikovala od ujaka po kojemu je dobila ime ==Stil i struktura== Roman je podijeljen u četiri djela, svaki od kojih je prezentiran iz perspektive drugog lika. Događaji koji se prezentiraju su različiti, a nerijetko se pojavljuju i zajednički događaji koji su prezentirani iz različitih prespektiva. Na taj se način postiže naglašavanje različitih aspekata istog događaja. Rascjepkanost i nelinearnost naracije čini izradu cjelovitog sinopsisa izrazito kompleksnom, pogotovo jer su pripovjedači svaki na svoj način subjektivni i nepouzdani. Također, Faulkner u samom tekstu koristi italik kako bi označio značajne trenutke povratka u prošlost. No, te oznake znaju biti zbunjujuće jer kršenje vremenskog kontinuiteta nije uvijek označeno italikom niti italik uvijek stoji za cjelokupnog trajanja tih digresija. Zbog toga te promjene u kontinuitetu mogu biti zbunjujuće i zahtijevaju pažljivo čitanje. Faulkner također koristi narativne tehnike kako bi ilustrirao svoje likove. Tako je Benjyjev dio prezentiran mahom kroz tehniku [[struja svijesti (književnost)|struje svijesti]], a njegova naracija sukladna je njegovoj ograničenoj, gotovo animalnoj percepciji stvarnosti. Quentinov dio je gotovo u cijelosti prezentiran kroz kaotičan tok svijestu, čitateljima izrazito kompleksan za čitanje, a posljedica je Quentinove opterećene psihe i kaotična uma. Faulkner u ovom dijelo masovno uništava sintaksu i kompoziciju djela. Jasonov dio odražava njegovu vlastitu isfrustriranost, dok je posljednji dio, prezentiran kroz lik Dilsey, najjednostavniji za čitanje jer je prezentiran kroz linearnu naraciju i sveznajućeg pripovjedača. ==Naslov== Naslov djela preuzet je iz jednog dijela [[Macbeth]]ovog solilokvija iz petog prizova V. čina [[Macbeth (drama)|istoimene tragedije]], a glasi (u originalu i prijevodu Josipa Torbarine): {{col begin}} {{col-2}} <blockquote><poem style="font-style:italic;"> Tomorrow and tomorrow and tomorrow, Creeps in this petty pace from day to day To the last syllable of recorded time, And all our yesterdays have lighted fools The way to dusty death. Out, out, brief candle! Life's but a walking shadow, a poor player That struts and frets his hour upon the stage And then is heard no more: it is a tale Told by an idiot, full of '''sound and fury''', Signifying nothing. </poem></blockquote> {{col-2}} <blockquote><poem style="font-style:italic;"> I kasnije je mogla umrijeti. Bilo bi dosta vremena za takvu riječ — I sutra; sutra i sutra, iz dana u dan Polako puzi kraju ovaj sitni hod Do sloga posljednjeg u knjizi vremena; I svako "juče" ludama posvijetlilo Je put u prašnu smrt. Utrni, kratka svijećo! Život je samo sjen što luta, bijedni glumac Što se na pozornici razmeće, prodrhti Svoj sat, i ne čuje se više; on je bajka koju idiot priča, puna '''buke i bijesa''', A ne znači ništa. </poem></blockquote> {{col end}} Naslov je u konačnici izrazito simboličan i vrlo se lijepo poklapa s radnjom romana. Naime, život je, prema solilokviju, tek priča "koju idiot priča", a sam roman otvara upravo Benjy, koji je mentalno zaostao. Isto tako, pitanje idiota može se odnositi i na Quentina i na Jasona, obojica koji imaju određene mentalne probleme, a koji "pričaju priču". Uz to, roman govori o, a u tom je segmentu Faulkner često uspoređivan s [[Miroslav Krleža|Krležom]] i njegovom sagom o propasti Glembajevih, propasti tradicionalne južnjačke obiteljI, odnosno priča je "put u prašnu smrt". Ipak, posljednja je replika možda i najznačajnija; naime, Faulkner je u svom govoru prilikom primanja [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelove nagrade za književnost]] rekao kako pisci moraju pisati iz srca, odnosno prenositi "univerzalne istine", a da sve ostalo nema umjetničkog smisla, odnosno da, kao i priča koju priča jedan idiot, "ne znači ništa". == Vanjske veze == *[http://www.usask.ca/english/faulkner/ Hypertext edition of ''The Sound and the Fury''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227223215/http://www.usask.ca/english/faulkner/ |date=2011-02-27 }} *[http://www.cummingsstudyguides.net/Guides4/Sound.html#Top ''The Sound and the Fury'': A Study Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150503022108/http://www.cummingsstudyguides.net/Guides4/Sound.html#Top |date=2015-05-03 }} *[http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/The-Sound-and-the-Fury.id-125.html Cliffs Notes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100402052900/http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/The-Sound-and-the-Fury.id-125.html |date=2010-04-02 }} *[http://www.mcsr.olemiss.edu/~egjbp/faulkner/faulkner.html A comprehensive guide to Faulkner] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100118151916/http://www.mcsr.olemiss.edu/~egjbp/faulkner/faulkner.html |date=2010-01-18 }}, including chronologically organized breakdowns of Benjy and Quentin's sections. *[http://www.shmoop.com/sound-and-the-fury/ ''The Sound and the Fury''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150822124446/http://www.shmoop.com/sound-and-the-fury/ |date=2015-08-22 }} study guide, teaching guide, themes, quotes *[http://www.yenra.com/quotations/faulkner-william.html William Faulkner quotes] *[http://www.bookdrum.com/books/the-sound-and-the-fury/9780099475019/index.html Book Drum illustrated profile of ''The Sound and the Fury''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150327024354/http://www.bookdrum.com/books/the-sound-and-the-fury/9780099475019/index.html |date=2015-03-27 }} {{William Faulkner}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Sound and the Fury, The}} [[Kategorija:Djela Williama Faulknera]] [[Kategorija:Romani 1929.]] ad3tafp7gvse27vo4z2tsipy13r9xvp Univerzitet u Harkovu 0 4539037 42683483 42378326 2026-09-06T05:51:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683483 wikitext text/x-wiki {{Infokutija univerzitet | naziv = Univerzitet u Harkovu | izvorni_naziv = Harkіvsьkiй unіversitet | drugi_naziv = | latinski = Universitas Charkoviensis | logo = Etalon-big.jpg | logo_širina = | logo_opis = grb univerziteta | slika = Karazin univer2 (3).jpg | slika_širina = | slika_opis = centralna zgrada univerziteta | moto = Cognoscere, Docere, Erudire | moto_sh = učiti, podučavati, prosvjećivati | osnivač = | osnivanje = 1804. | zatvaranje = | bivši_naziv = | reg_baštine = | vrsta = javni univerzitet | krovna_instit = | religija = | akad_pripadnost = | fakulteti = | visoke_škole = | jezik = | slobodna_oznaka = | slobodan_opis = | izdatak = | budžet = | rukovodilac = | Upravnik = | predsjedatelj = | kancelar = | vicekancelar = | predsjednik = | potpredsjednik = | rektor = Vil S. Bakirov | prorektor = | dekan = | prodekan = | direktor = | vođa_titula = | vođa = | akad_osoblje = 1,300 | admin_osoblje = | studenti = 15,000 | dodiplomci = | diplomci = | doktoranti = | ostali = | boje = [[Plava]] i [[Bela|bijela]] {{color box|#0000FF}}{{color box|#FFFFFF}} | sportovi = | nadimak = | maskota = | udruženja = | sjedište = | grad = [[Harkov]] | pokrajina = [[Harkovska oblast]] | savezna_država = | država = [[Ukrajina]] | kampus = | lok_karta = | alt_karta = | širina-st = | širina-min = | širina-sek = | širina-oznaka = | dužina-st = | dužina-min = | dužina-sek = | dužina-oznaka = | lok_karta_opis = | mrežno_mjesto = [http://www.univer.kharkov.ua univer.kharkov.ua] | fusnote = }} '''Univerzitet u Harkovu''' ([[Ukrajinski jezik|ukrajinski]]: Харківський університет, {{jez-lat|Universitas Charkoviensis}}, {{jez-rus|Харьковский университет}}) je javni univerzitet u [[Harkov]]u, u [[Harkovska oblast|Harkovskoj oblasti]] u istočnoj [[Ukrajina|Ukrajini]]. Danas je jedan od dominantnih univerziteta u Ukrajini, a pre [[Raspad Sovjetskog Saveza|raspada Sovjetskog Saveza]] jedan od glavnih univerziteta u [[Sovjetski Savez|SSSR-u]]. Osnovan je 1804. godine i nakon [[Univerzitet u Lavovu|Univerziteta u Lavovu]] najstariji je univerzitet u zemlji. == Izvori == {{commonscat|Kharkiv University}} {{izvori}} == Vanjske veze == *[http://www.univer.kharkov.ua univer.kharkov.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110308024301/http://www.univer.kharkov.ua/ |date=2011-03-08 }} [[Kategorija:Univerziteti u Ukrajini]] [[Kategorija:1804.]] 0d3bqfcsqsmmizqheh6w5vmxlehhq4q Vasilije Simić 0 4557596 42683488 41854883 2026-09-06T08:25:44Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683488 wikitext text/x-wiki {{NPOV}} [[File:Vasa Simic.jpg|thumb|Vasilije Simić]] '''Vasilije (Vasa) M. Simić''' ([[ćirilica|ćir.]] Василије (Васа) М. Симић; [[Beograd]], [[Kneževina Srbija]], [[10. jul]]/[[22. jul]] [[1866]] — [[Beograd]], [[Kraljevina Jugoslavija]], [[4. septembar]] [[1931]]) bio je srpski pravnik, sudija i advokat. Studije pravnih nauka je završio u Beogradu, Parizu i Ženevi. Predsednik beogradskog Varoškog suda i kraljevski tužilac pri prekom sudu u procesu povodom [[Ivanjdanski atentat|"Ivanjdanskog atentata"]], 1899. g. Nakon pada dinastije Obrenovića 1903. g. prevremeno penzionisan na funkciji sudije Apelacionog suda u Beogradu, kada započinje advokatsku karijeru. Tokom oba [[Balkanski ratovi|balkanska rata]] [[1912]]. i [[1913]]. g. kao i [[Veliki rat|Prvog svetskog rata]] [[1914-1918]] g. borio se kao rezervni kapetan prve klase pri Vrhovnoj komandi Srpske vojske te sa njom preživeo [[Albanska golgota|albansku golgotu]] i povukao se na ostrvo Krf 1916. g. Učesnik [[Bitka na Kajmakčalanu|bitke na Kajmakčalanu]] i proboja [[Solunski front|Solunskog fronta]]. Ekspert na Konferenciji mira u [[Pariz]]u [[1919]]. Preminuo je u Beogradu u šezdeset petoj godini. == Biografija == Rođen je [[10. jula]] 1866 g. u [[Beograd]]u, od oca [[Mijailo S. Simić|Mijaila S. Simića]] (1837-1901), člana [[Glavna kontrola Kraljevine Srbije|Glavne Kontrole Kneževine i Kraljevine Srbije]] i [[Uprava grada Beograda|Uprave beogradske]] i predsednika ("Starešine") nekoliko beogradskih opština (Varoškog, [[Zgrada Ministarstva pravde u Beogradu|Terazijskog]] i Palilulskog kvarta<ref>Ristić, Prof. dr Milan et al. "Živeti u Beogradu 1879-1889", Istorijski Arhiv grada Beograda, u vezi Simićevog oca - Mijaila Simića, v. str. 56,75,81,95 i td.</ref>), i majke Mileve, rođ. Stojković, domaćice (1843-1910), [[Cincari|Cincarkom]] iz [[Šabac|Šapca]], poreklom iz [[Kruševo|Kruševa]], [[Makedonija]]. Od [[1860]], Simići ([[Spisak istaknutih porodica u Kneževini i Kraljevini Srbiji]]), žive na [[Obilićev venac (Beograd)|Obilićevom vencu]], najpre u svojoj porodičnoj kući, a kasnije novoizgrađenoj šestospratnici na broju 28 (danas br. 22)<ref>Akt Ministarstva unutrašnjih dela Kneževine Srbije, br. PN. 1896 od 20/03/1860.</ref>. 1878, Vasa je upisao Prvu beogradsku gimnaziju, tada sedmorazrednu i smeštenu u levom krilu Kapetan-Mišinog zdanja; [[1885]].godine je maturirao.<ref>Monografija "Prva beogradska gimnazija 1839-1989", Beograd, (1989). str. 434.</ref> Nakon studijskog boravka u [[Brisel]]u (1885) i [[London]]u, 1889. je diplomirao prava u Beogradu i zatim nastavio stručna usavršavanja na univerzitetima u Parizu i Ženevi, kao državni stipendista [[Kraljevina Srbija|Kraljevine Srbije]]. 1891. se vratio u Srbiju i zaposlio kao istražni sudija za Grad Beograd, pa imenovan na mesto sudije u beogradskom prvostepenom Varoškom sudu; kraljevskim ukazom br. 10422 od 01/11/1897, Simić je bio postavljen za predsednika prvostepenog šabačkog suda, a novim kraljevskim ukazom br. 4064 od 21/03/1898, je bio imenovan za predsednika prvostepenog beogradskog Varoškog suda. 04/11/1900, Simić je kraljevskim ukazom br.13103 bio postavljen za sudiju Apelacionog suda u Beogradu, a ubrzo nakon toga je bio imenovan za zamenika predsednika pri istom sudu<ref>Uverenje br. 14167 od 14/11/1903 izdato od Ministarstva Pravde, Kraljevine Srbije</ref>. Bio je u braku sa Dragom, ćerkom [[Kafana Albanija|Krste M. Tomanovića]], gvožđarskog veletrgovca i vlasnika najskuplje prodatog placa u istoriji Beograda (1936. g.), na mestu nekadašnje [[Kafana "Albanija"|Kafane "Albanije"]], a današnje istoimene [[Palata Albanija|Palate]] Trgovačkog fonda ("Politika", [http://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/11/28#page/8/mode/1up 28. novembar (1936). str. 9], "Najskuplji plac u Beogradu", članak o prodaji zemljišta na kome su se nalazile, do njihovog rušenja, kafane "Albanija" i "Mala Kasina"). Neokonzervativac po političkom ubeđenju, Vasa je kao i njegov otac bio aktivni član Napredne stranke. Preko porodice Simić, ([[Jovan Simić Bobovac|Jovan Simić Bobovac]]), veoma blizak [[Obrenovići|dinastiji Obrenovića]], a posebno [[Milan Obrenović|Kralju Milanu]] i političkom krugu oko [[Milutin Garašanin (političar)|Milutina Garašanina]] (1843-1898). == Simićeva uloga u procesu povodom ”Ivanjdanskog atentata” na Kralja Milana == 1898. g., Vasilije M. Simić je kao [[sudija]] beogradskog prvostepenog Varoškog suda sudio u jednom predmetu koji se vodio protiv [[Nikola Pašić|Nikole Pašića]] a po osnovu tužbe podnete od strane beogradske policije zasnovane na "uvredi vladaoca" (na fr.: "Lèse-majesté") koju je Pašić naneo kralju Milanu u jednom članku štampanom u časopisu "Odjek" od iste godine<ref>Perić, Živojin "Beleške o Vasiliju M. Simiću", Arhiv za Pravne Nauke i Društvene nauke, Beograd, (1931). str. 480.</ref>. I pored velikog poštovanja prema Dinastiji Obrenović uopšte, a posebno, kao lični prijatelj kralja Milana, Simić je ipak doneo oslobađajuću presudu za Nikolu Pašića. Odmah nakon toga, V. M. Simić je [[1899]]. g. imenovan za istražnog sudiju i kraljevskog tužioca u aferi [[Ivanjdanski atentat|Ivanjdanskog atentata]], pri Prekom sudu u procesu protiv atentatora Kneževića na kralja Milana kao i njegovih saučesnika/podstrekača. Optužnica koju je podneo Prekom Sudu iznosila je šezdeset strana. Njegovi savremenici, u prvom redu kolega [[Živojin Perić]] (1868—1953) i školski drug [[Slobodan Jovanović]] (1869—1958), smatrali su da je tekst optužnice odgovarao materijalnoj istini ali i nepogrešivoj Simićevoj proceni o ulogama određenih ličnosti u njoj okvalifikovanih kao neosporni saučesnici atentatora Kneževića. Predmetne Simićeve kvalifikacije donošene su ne na osnovu njegovih subjektivnih osećaja prema tadašnjim političkim prilikama, ”a još manje prema Srpskom radikalizmu” nego iz činjenica hijerarhijski sistematizovanih i koncizno pobrojanih u aktu optužbe<ref>u vezi Simićeve uloge u procesu povodom "Ivandanjskog atentata" v. radove Perić, Živojina "Beleške o Vasiliju M. Simiću", Arhiv za Pravne i Društvene Nauke, Beograd, (1931). str. 478—483 i Jovanović, Slobodana "Vlada Aleksandra Obrenovića", druga knjiga, (1931). str. 107—132, kao i Simić, Vasilije "Islednik po delu atentata na Nj. V. Kralja Milana i veleizdaje Prekom sudu / V. M. Simić", Državna štamparija Kraljevine Srbije, (1899). str. 23-36.</ref>. == Prekid sudijske karijere usled pada dinastije Obrenović == Ipak je i V. Simića pristigla sudbina onih koji su imali udela u "izuzetnim sudovima": nakon političkog prevrata od 29. maja 1903. g. ( ”[[Majski prevrat]]”), nije dugo ostao pri Apelacionom sudu, niti u državnoj službi. Decembra [[1903]]. g. Simić je razrešen svih dužnosti i stavljen kao sudija Apelacionog suda definitivno u penziju, i to, kada je imao tek 37 godina života. Time je ondašnje srpsko sudstvo bilo nesumnjivo lišeno jednoga od svojih najboljih predstavnika. "Tragičnost sudbine pojedinih ljudi dovodi vrlo često do rezultata najštetnijih po društvo...".<ref>Perić, Živojin "Beleške o Vasiliju M. Simiću", Arhiv za Pravne Nauke, Beograd, (1931). str. 482.</ref> Kao sudija, iako neumitan, V. Simić je bio ipak blag i umeren; on je imao, prema kazivanjima svojih savremenika i kolega ([[Živojin Perić]] i [[Slobodan Jovanović]]), puno samilosti prema okrivljenima, nezavisno od njihovog socijalnog porekla ili političke orijentacije<ref>Jovanović, Slobodan "Vlada Aleksandra Obrenovića", druga knjiga, (1931). str. 107-132; Perić, Živojin "Beleške o Vasiliju M. Simiću", Arhiv za Pravne i Društvene Nauke, Beograd, (1931). str. 478-480.</ref>. Od decembra [[1903]]. g. pa sve do kraja svog životnog veka, Simić je neprekidno radio kao advokat u svojoj advokatskoj kancelariji na [[Ulica Obilićev venac, Beograd|Obilićevom vencu]] a pri kraju života se udružio u ortačku advokatsku kancelariju sa zetom [[Svetolik Grebenac|Svetolikom Grebencem]] na istoj adresi. Ostao je nakon 1903. g. veliki poštovalac dinastije Obrenović što je dokazao i svojim humanim aganžmanom u svojstvu "pro bono" pravnog zastupnika kraljice [[Natalija Obrenović|Natalije Obrenović]] (1859-1941) u vezi sa njenim imovinskim i pravnim interesima u Srbiji (imanje u Smederevu) kao i njenom zbrinjavanju u Francuskoj (period 1903-1912). Vasa M. Simić je iz braka sa Dragom, ćerkom [[Kafana Albanija|Krste M. Tomanovića]] beogradskog gvožđarskog veletrgovca<ref>"Politika", [http://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/11/28#page/8/mode/1up 28. novembar (1936). str. 9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200717182131/http://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/11/28#page/8/mode/1up |date=2020-07-17 }}, članak : "Najskuplji plac u Beogradu"</ref>, imao dvoje dece, ćerku Danicu (1901-1902) i sina Mišu V. Simića (1903-1976), profesora ustavnog prava<ref name="automatski generisano1">Perić, Živojin "Beleške o Vasiliju M. Simiću", Arhiv za Pravne Nauke, Beograd, (1931). str. 483.</ref>, oženjenog Brankom rođ. [[Velingrad|Stevović]] (1915-1981). == Kao rezervni kapetan pri Vrhovnoj komandi u periodu 1912—1918 == Simić je kao rezervni pešački oficir uzeo, u svojstvu borca, udela u oba balkanska ratova kao i u Velikom ratu. Tokom [[Prvi balkanski rat|Prvog]] i [[Drugi balkanski rat|Drugog balkanskog rata]] Simić je bio u svojstvu rezervnog kapetana pri Vrhovnoj komandi Srpske vojske. Posle pobede Srpske vojske u [[Kumanovska bitka|Kumanovskoj bici]] prelazi sa Vrhovnom komandom u [[Skoplje]]. [[1914]]. g. izbija [[Prvi svetski rat]] a Vasilije Simić je ponovo upućen na službu pri Vrhovnoj komandi Srpske vojske. Od jeseni 1915. g. srpska vojska sa izbeglim narodom nalazila se u bezizlaznoj situaciji na [[Kosovo i Metohija|Kosovu i Metohiji]]. Tada Vrhovna komanda odlučuje da se krene u povlačenje preko [[Albanija|Albanije]] i [[Crna Gora|Crne Gore]] na jadransku obalu u susret savezničkim snagama. Posle [[albanska golgota|albanske golgote]] Vasilije M. Simić se našao na ostrvu [[Krf]], gde su bile smeštene srpska vojska, izbeglice, narodna skupština, vlada i druge ustanove. Učestvuje u bici na Kajmakčalanu te probija sa srpskom vojskom solunski front 1918.<ref>Perić, Živojin "Beleške o Vasiliju M. Simiću", Arhiv za Pravne i Društvene Nauke, Beograd, (1931). str. 482.</ref> Učesnik je oslobođenja Beograda, Zagreba i Ljubljane. == Kraj života i potomci == Koliko je pak Simić pretrpeo u ratnim nevoljama ilustruje njegova prerana smrt koja je nastupila u noći [[4. septembra]] 1931. g. u porodičnoj kući na Obilićevom vencu br. 22. Do smrti je neumorno sarađivao u humanitarnim, filantropskim i patriotskim ustanovama i za to bio odlikovan [[Orden Takovskog krsta|Takovskim Krstom o vratu]], [[Kraljevski orden Svetog Save|Ordenom Sv. Save (IV. stepena)]] i [[Albanska spomenica|Albanskom Spomenicom]]. A [[Francuska|Francuska Republika]] ga je odlikovala ordenom : '''Officier de l'Instruction publique'''.<ref name="automatski generisano1" /> Sahranjen je u porodičnoj grobnici Simića na [[Novo groblje (Beograd)|beogradskom Novom groblju]], (parcela br. 11, grobnica br. 37, I. reda). Njegovi direktni potomci žive u Francuskoj, Belgiji i Beogradu (porodice [[Obilićev venac (Beograd)|Krsmanović-Simić]] i baroni [[Gillès de Pélichy]])<ref>[http://www.gillesdepelichy.be/?page_id=117%20&lang=en The Gillès family] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240302005221/https://www.gillesdepelichy.be/?page_id=117%20&lang=en |date=2024-03-02 }}{{en}}</ref><ref>D'hoore, Baudouin "Iconographie de la famille Gillès de Pélichy et des principales familles ascendantes", Office Généalogique et Héraldique de Belgique (OGHB), Bruxelles, Belgique, 2012, u vezi srodstva familija barona Gillès de Pélichy i Simić, v. str. 140.</ref>. == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Perić, Živojin "Beleške o Vasiliju M. Simiću", Arhiv za Pravne i Društvene Nauke, Beograd, (1931). str. 478-483. * Jovanović, Slobodan "Vlada Aleksandra Obrenovića", druga knjiga, (1931). str. 107-132. * Simić, Vasilije "Islednik po delu atentata na Nj. V. Kralja Milana i veleizdaje Prekom sudu / V. M. Simić", Državna štamparija Kraljevine Srbije, 1899. * Ristić, Prof. dr Milan et al. "Živeti u Beogradu 1879-1889", Istorijski Arhiv grada Beograda, u vezi Simićevog oca - Mijaila Simića, v. str. 56,75,81,87,91,95,96,173,203-204,221,230,291,300,318,413,421,459,460 i 475. * "Politika", [http://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/11/28#page/8/mode/1up 28. novembar (1936). str. 9, "Najskuplji plac u Beogradu", članak o prodaji zemljišta na kome su se nalazile, do njihovog rušenja, kafane "Albanija" i "Mala Kasina". * D'hoore, Baudouin "Iconographie de la famille Gillès de Pélichy et des principales familles ascendantes", Office Généalogique et Héraldique de Belgique (OGHB), Bruxelles, Belgique, 2012, u vezi srodstva familija Gillès de Pélichy i Simić, v. str. 140. {{normativna kontrola}} {{Životni vijek|1866|1931|Simić, Vasilije}} [[Kategorija:Srpski advokati]] [[Kategorija:Srpski pravnici]] [[Kategorija:Srpski oficiri]] [[Kategorija:Oficiri Vojske Kraljevine Srbije]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] owlm6nznjn7oqj8benbp0ull56db3g2 Emina (pjesma) 0 4559842 42683463 42563184 2026-09-06T01:40:58Z Dirkraw13 350506 /* Novi stihovi u interpretaciji Himze Polovine */ 42683463 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Aleksa Santic.JPG|mini|Aleksa Šantić]] '''Emina''' je pjesma [[Aleksa Šantić|Alekse Šantića]] koja je vremenom postala popularna [[sevdalinka]] izvođena od mnogih [[Bosna i Hercegovina|bosanskih]] i [[Jugoslavija|jugoslavenskih]] pjevača i pjevačica. Pjesma je inicijalno objavljena u ''Naučnom i književnom listu Kolo'' u [[Beograd]]u 1902. godine, a šest godina kasnije pjesnik ju je u izmijenjenoj verziji uvrstio u knjigu ''Pjesme''.<ref name="lupiga.com">[http://www.lupiga.com/vijesti/santiceva-emina-tekst-i-kontekst-pjesme ŠANTIĆEVA 'EMINA': Tekst i kontekst pjesme]</ref> Pjesma Emina govori o [[Momak|mladićkoj]] zaljubljenosti lirskog subjekta u djevojku koja nosi ime iz naslova pjesme. Ljubavna poezija Alekse Šantića razvila se pod snažnim uticajem [[Muslimani|muslimanske]] ljubavne poezije u kojoj se pojavljuju [[Orijentalizam|orijentalni]] motivi [[Golotinja|putenosti]], probuđenih [[čula]] i tjelesnih i [[Duhovnost|duhovnih]] čežnji koje ostaju nezadovoljene.<ref name="lupiga.com" /><ref>[http://www.znanje.org/lektire/i22/01/02iv0104/aleksa_santic%20biografija.htm Znanje.org-Aleksa Šantić]</ref> Emina je najpoznatija Šantićeva pjesma toga tipa u kojoj lirski subjekt iz prikrajka sa čežnjom posmatra djevojku koja se na njega ne obazire pa njegova čežnja prerasta u tugu zbog neostvarene ljubavi i promašenosti muškog života.<ref>[http://www.telegraf.rs/vesti/720875-secanje-na-velikana-na-danasnji-dan-rodjen-je-aleksa-santic-foto-video Sećanje na velikana: Na današnji dan rođen je Aleksa Šantić (FOTO) (VIDEO) 27. Maj 2013.]</ref> ==Tekst pjesme== [[File:Емина, Алекса Шантић.jpg|thumb|260px|Originalni tekst pjesme objavljen u časopisu Kolo 1902. godine]] {| ! width="75%" | ''Emina'' |- | valign="top" | :''Sinoć kad se vraćah iz topla hamama, :''prođoh pokraj bašče staroga imama. :''Kad tamo u bašči, u hladu jasmina :''s ibrikom u ruci stajaše Emina. :''Ja kakva je pusta! Tako mi imana, :''stid je ne bi bilo da je kod sultana. :''Pa još kada šeće i plećima kreće, :''ni hodžin mi zapis više pomoć' neće! :''Ja joj nazvah selam. Al' moga mi dina, :''ne šće ni da čuje lijepa Emina, :''već u srebrn ibrik zahvatila vode, :''pa niz bašču đule zaljevati ode. :''S grana vjetar puhnu, pa niz pleći puste :''rasplete joj njene pletenice guste. :''Zamirisa kosa, k'o zumbuli plavi, :''a meni se krenu bururet u glavi! :''Malo ne posrnuh, mojega mi dina, :''al' meni ne dođe lijepa Emina. :''Samo me je jednom pogledala mrko, :''niti haje, alčak, što za njome crko'! == Emina u popularnoj kulturi == Pjesma Alekse Šantića izvođena je kao sevdalinka između ostalih i od strane [[Amira Medunjanin|Amire Medunjanin]], [[Himzo Polovina|Himze Polovine]], [[Ibrica Jusić|Ibrice Jusića]], a godine 2026. izvorna verzija pjesme „Emina“, prvobitno objavljena u časopisu Kolo 1902. godine, po prvi put je dobila muzičku obradu, koju je u okviru projekta [[STRIGOI]] obradio [[Damir Mrkaljević]].<ref>{{Cite web |last=adminplus |date=2026-03-18 |title=Lijepa Emina {{!}} Original version 1902 |url=https://tdportal.info/lijepa-emina-original-version-1902/ |access-date=2026-03-20 |website=Istina je ovdje! |language=sr-RS}}</ref><ref>{{Cite web |title=Poslušajte uglazbljenu "Prvu Šantićevu Eminu" |url=https://bljesak.info/magazin/glazba/poslusajte-uglazbljenu-prvu-santicevu-eminu/554576 |access-date=2026-03-20 |website=bljesak.info |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=Nova muzička obrada "Emine" vraća u fokus najstariju verziju pjesme Aleksa Šantić |url=https://mostardanas.ba/nova-muzicka-obrada-emine-vraca-u-fokus-najstariju-verziju-pjesme-aleksa-santic/ |access-date=2026-03-20 |language=bs-BA}}</ref> Kod Lučkog mosta u [[Mostar]]u stoji spomenik Emine Sefić-Koluder, djevojke za koju se tvrdi da je bila stvarna inspiracija pjesnika pri pisanju pjesme.<ref>[http://www.medias.rs/aleksa-santic-sanjar-i-patriota Aleksa Šantić, sanjar i patriota]</ref> Emina Sefić-Koluder je rođena 1884. u [[Bošnjaci|bošnjačkoj]] porodici u Mostaru, a Aleksa Šantić je bio prvi komšija njezine porodice.<ref name="Kurir">[http://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/video-kad-proslost-ozivi-eminina-praunuka-otpevala-santicevu-najlepsu-pesmu-clanak-1865675 (VIDEO) KAD PROŠLOST OŽIVI: Eminina praunuka otpevala Šantićevu najlepšu pesmu!]</ref> Emina se udala za Avdagu Koludera sa kojim je imala 14-ero djece.<ref name="Kurir" /> Ona nije ostala živjeti u rodnom Mostaru, a umrla je 1967. godine.<ref name="Kurir" /> Njezia je unuka, Alma Ferović-Fazlić, jedna od brojnih izvođačica pjesme.<ref name="Kurir" /> ===Novi stihovi u interpretaciji Himze Polovine=== Od mnogih interpretacija ona zabilježena u izvedbi Himze Polovine jedna je od najpopularnijih. Kada je Emina Sefić umrla Himzo je o njezinoj smrti obavjestio usmenu narodnu kazivačicu Sevdu Katicu koja je tada pjesmi dodala stihove koje će naknadno Polovina pjevati u svojoj interpretaciji p jesme.<ref>{{Cite web |title=Zaboravljeni junaci jednog vremena (20): HIMZO POLOVINA – Niko poput njega nije pjevao Šantićevu “Eminu” |url=http://doznajemo.com/2012/11/22/zaboravljeni-junaci-jednog-vremena-20-himzo-polovina-niko-poput-njega-nije-pjevao-santicevu-eminu/ |access-date=2016-04-27 |archive-date=2013-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130411084857/http://doznajemo.com/2012/11/22/zaboravljeni-junaci-jednog-vremena-20-himzo-polovina-niko-poput-njega-nije-pjevao-santicevu-eminu/ |dead-url=yes }}</ref> Manje je poznato da ova interpretacija u uvodu koristi i stihove iz druge Šantićeve pjesme, „Pred kapidžikom“. Time njegova verzija zapravo spaja dijelove dva zasebna Šantićeva teksta uz nove stihove. {| ! width="75%" | Novi stihovi |- | valign="top" | :''Umro stari pjesnik, umrla Emina'' :''ostala je pusta bašća od jasmina'' :''salomljen je ibrik'' :''uvelo je cvijeće'' :''pjesma o Emini, nikad umrijet neće.'' |} {| ! width="75%" | Uvodni stihovi iz: "Pred kapidžikom" |- | valign="top" | :''Kapidžik otvori, jer, moga mi dina,'' ''Izv'' [[Kategorija:Sevdalinka]] ''a'' [[Kategorija:Bosanskohercegovačka književnost]] ''l'' [[Kategorija:Srpska književnost]] ''i'' [[Kategorija:Poeme 1902.]] ''ću direk i baglame tvrde,'' ''Pa neka se na me svi alimi srde,'' ''Jer za tobom, beli, umrijeh, Emina!'' |} == Izvori == {{izvori}} {{Normativna kontrola}} |} 0k5kxtb1kpzbqx4q901oxy9ymt38s92 42683465 42683463 2026-09-06T01:48:51Z Dirkraw13 350506 dodano je objasnjenje da se Emina u izvedbi Himze Polovine ne sastoji samo od njegovih stihova i stihova Emina vec u uvodu koriste se i stihovi jedne druge pjesme od Santica pod nazivom: "Pred kapidzikom" 42683465 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Aleksa Santic.JPG|mini|Aleksa Šantić]] '''Emina''' je pjesma [[Aleksa Šantić|Alekse Šantića]] koja je vremenom postala popularna [[sevdalinka]] izvođena od mnogih [[Bosna i Hercegovina|bosanskih]] i [[Jugoslavija|jugoslavenskih]] pjevača i pjevačica. Pjesma je inicijalno objavljena u ''Naučnom i književnom listu Kolo'' u [[Beograd]]u 1902. godine, a šest godina kasnije pjesnik ju je u izmijenjenoj verziji uvrstio u knjigu ''Pjesme''.<ref name="lupiga.com">[http://www.lupiga.com/vijesti/santiceva-emina-tekst-i-kontekst-pjesme ŠANTIĆEVA 'EMINA': Tekst i kontekst pjesme]</ref> Pjesma Emina govori o [[Momak|mladićkoj]] zaljubljenosti lirskog subjekta u djevojku koja nosi ime iz naslova pjesme. Ljubavna poezija Alekse Šantića razvila se pod snažnim uticajem [[Muslimani|muslimanske]] ljubavne poezije u kojoj se pojavljuju [[Orijentalizam|orijentalni]] motivi [[Golotinja|putenosti]], probuđenih [[čula]] i tjelesnih i [[Duhovnost|duhovnih]] čežnji koje ostaju nezadovoljene.<ref name="lupiga.com" /><ref>[http://www.znanje.org/lektire/i22/01/02iv0104/aleksa_santic%20biografija.htm Znanje.org-Aleksa Šantić]</ref> Emina je najpoznatija Šantićeva pjesma toga tipa u kojoj lirski subjekt iz prikrajka sa čežnjom posmatra djevojku koja se na njega ne obazire pa njegova čežnja prerasta u tugu zbog neostvarene ljubavi i promašenosti muškog života.<ref>[http://www.telegraf.rs/vesti/720875-secanje-na-velikana-na-danasnji-dan-rodjen-je-aleksa-santic-foto-video Sećanje na velikana: Na današnji dan rođen je Aleksa Šantić (FOTO) (VIDEO) 27. Maj 2013.]</ref> ==Tekst pjesme== [[File:Емина, Алекса Шантић.jpg|thumb|260px|Originalni tekst pjesme objavljen u časopisu Kolo 1902. godine]] {| ! width="75%" | ''Emina'' |- | valign="top" | :''Sinoć kad se vraćah iz topla hamama, :''prođoh pokraj bašče staroga imama. :''Kad tamo u bašči, u hladu jasmina :''s ibrikom u ruci stajaše Emina. :''Ja kakva je pusta! Tako mi imana, :''stid je ne bi bilo da je kod sultana. :''Pa još kada šeće i plećima kreće, :''ni hodžin mi zapis više pomoć' neće! :''Ja joj nazvah selam. Al' moga mi dina, :''ne šće ni da čuje lijepa Emina, :''već u srebrn ibrik zahvatila vode, :''pa niz bašču đule zaljevati ode. :''S grana vjetar puhnu, pa niz pleći puste :''rasplete joj njene pletenice guste. :''Zamirisa kosa, k'o zumbuli plavi, :''a meni se krenu bururet u glavi! :''Malo ne posrnuh, mojega mi dina, :''al' meni ne dođe lijepa Emina. :''Samo me je jednom pogledala mrko, :''niti haje, alčak, što za njome crko'! == Emina u popularnoj kulturi == Pjesma Alekse Šantića izvođena je kao sevdalinka između ostalih i od strane [[Amira Medunjanin|Amire Medunjanin]], [[Himzo Polovina|Himze Polovine]], [[Ibrica Jusić|Ibrice Jusića]], a godine 2026. izvorna verzija pjesme „Emina“, prvobitno objavljena u časopisu Kolo 1902. godine, po prvi put je dobila muzičku obradu, koju je u okviru projekta [[STRIGOI]] obradio [[Damir Mrkaljević]].<ref>{{Cite web |last=adminplus |date=2026-03-18 |title=Lijepa Emina {{!}} Original version 1902 |url=https://tdportal.info/lijepa-emina-original-version-1902/ |access-date=2026-03-20 |website=Istina je ovdje! |language=sr-RS}}</ref><ref>{{Cite web |title=Poslušajte uglazbljenu "Prvu Šantićevu Eminu" |url=https://bljesak.info/magazin/glazba/poslusajte-uglazbljenu-prvu-santicevu-eminu/554576 |access-date=2026-03-20 |website=bljesak.info |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=Nova muzička obrada "Emine" vraća u fokus najstariju verziju pjesme Aleksa Šantić |url=https://mostardanas.ba/nova-muzicka-obrada-emine-vraca-u-fokus-najstariju-verziju-pjesme-aleksa-santic/ |access-date=2026-03-20 |language=bs-BA}}</ref> Kod Lučkog mosta u [[Mostar]]u stoji spomenik Emine Sefić-Koluder, djevojke za koju se tvrdi da je bila stvarna inspiracija pjesnika pri pisanju pjesme.<ref>[http://www.medias.rs/aleksa-santic-sanjar-i-patriota Aleksa Šantić, sanjar i patriota]</ref> Emina Sefić-Koluder je rođena 1884. u [[Bošnjaci|bošnjačkoj]] porodici u Mostaru, a Aleksa Šantić je bio prvi komšija njezine porodice.<ref name="Kurir">[http://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/video-kad-proslost-ozivi-eminina-praunuka-otpevala-santicevu-najlepsu-pesmu-clanak-1865675 (VIDEO) KAD PROŠLOST OŽIVI: Eminina praunuka otpevala Šantićevu najlepšu pesmu!]</ref> Emina se udala za Avdagu Koludera sa kojim je imala 14-ero djece.<ref name="Kurir" /> Ona nije ostala živjeti u rodnom Mostaru, a umrla je 1967. godine.<ref name="Kurir" /> Njezia je unuka, Alma Ferović-Fazlić, jedna od brojnih izvođačica pjesme.<ref name="Kurir" /> ===Novi stihovi u interpretaciji Himze Polovine=== Od mnogih interpretacija ona zabilježena u izvedbi Himze Polovine jedna je od najpopularnijih. Kada je Emina Sefić umrla Himzo je o njezinoj smrti obavjestio usmenu narodnu kazivačicu Sevdu Katicu koja je tada pjesmi dodala stihove koje će naknadno Polovina pjevati u svojoj interpretaciji pjesme.<ref>{{Cite web |title=Zaboravljeni junaci jednog vremena (20): HIMZO POLOVINA – Niko poput njega nije pjevao Šantićevu “Eminu” |url=http://doznajemo.com/2012/11/22/zaboravljeni-junaci-jednog-vremena-20-himzo-polovina-niko-poput-njega-nije-pjevao-santicevu-eminu/ |access-date=2016-04-27 |archive-date=2013-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130411084857/http://doznajemo.com/2012/11/22/zaboravljeni-junaci-jednog-vremena-20-himzo-polovina-niko-poput-njega-nije-pjevao-santicevu-eminu/ |dead-url=yes }}</ref> Manje je poznato da ova interpretacija u uvodu koristi i stihove iz druge Šantićeve pjesme, „Pred kapidžikom“. Time njegova verzija zapravo spaja dijelove dva zasebna Šantićeva teksta uz nove stihove. {| ! width="75%" | Novi stihovi |- | valign="top" | :''Umro stari pjesnik, umrla Emina'' :''ostala je pusta bašća od jasmina'' :''salomljen je ibrik'' :''uvelo je cvijeće'' :''pjesma o Emini, nikad umrijet neće.'' |} [[Kategorija:Sevdalinka]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačka književnost]] [[Kategorija:Srpska književnost]] [[Kategorija:Poeme 1902.]] '''Uvodni stihovi iz: "Pred kapidžikom":''' : ''Kapidžik otvori, jer, moga mi dina,'' ''Izvaliću direk i baglame tvrde,'' ''Pa neka se na me svi alimi srde,'' ''Jer za tobom, beli, umrijeh, Emina!'' == Izvori == {{izvori}} {{Normativna kontrola}} |} monk3ra2kfv9yt4d3uwla04uwob0cw5 42683466 42683465 2026-09-06T01:49:53Z Dirkraw13 350506 estetski popravak u formatiranju 42683466 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Aleksa Santic.JPG|mini|Aleksa Šantić]] '''Emina''' je pjesma [[Aleksa Šantić|Alekse Šantića]] koja je vremenom postala popularna [[sevdalinka]] izvođena od mnogih [[Bosna i Hercegovina|bosanskih]] i [[Jugoslavija|jugoslavenskih]] pjevača i pjevačica. Pjesma je inicijalno objavljena u ''Naučnom i književnom listu Kolo'' u [[Beograd]]u 1902. godine, a šest godina kasnije pjesnik ju je u izmijenjenoj verziji uvrstio u knjigu ''Pjesme''.<ref name="lupiga.com">[http://www.lupiga.com/vijesti/santiceva-emina-tekst-i-kontekst-pjesme ŠANTIĆEVA 'EMINA': Tekst i kontekst pjesme]</ref> Pjesma Emina govori o [[Momak|mladićkoj]] zaljubljenosti lirskog subjekta u djevojku koja nosi ime iz naslova pjesme. Ljubavna poezija Alekse Šantića razvila se pod snažnim uticajem [[Muslimani|muslimanske]] ljubavne poezije u kojoj se pojavljuju [[Orijentalizam|orijentalni]] motivi [[Golotinja|putenosti]], probuđenih [[čula]] i tjelesnih i [[Duhovnost|duhovnih]] čežnji koje ostaju nezadovoljene.<ref name="lupiga.com" /><ref>[http://www.znanje.org/lektire/i22/01/02iv0104/aleksa_santic%20biografija.htm Znanje.org-Aleksa Šantić]</ref> Emina je najpoznatija Šantićeva pjesma toga tipa u kojoj lirski subjekt iz prikrajka sa čežnjom posmatra djevojku koja se na njega ne obazire pa njegova čežnja prerasta u tugu zbog neostvarene ljubavi i promašenosti muškog života.<ref>[http://www.telegraf.rs/vesti/720875-secanje-na-velikana-na-danasnji-dan-rodjen-je-aleksa-santic-foto-video Sećanje na velikana: Na današnji dan rođen je Aleksa Šantić (FOTO) (VIDEO) 27. Maj 2013.]</ref> ==Tekst pjesme== [[File:Емина, Алекса Шантић.jpg|thumb|260px|Originalni tekst pjesme objavljen u časopisu Kolo 1902. godine]] {| ! width="75%" | ''Emina'' |- | valign="top" | :''Sinoć kad se vraćah iz topla hamama, :''prođoh pokraj bašče staroga imama. :''Kad tamo u bašči, u hladu jasmina :''s ibrikom u ruci stajaše Emina. :''Ja kakva je pusta! Tako mi imana, :''stid je ne bi bilo da je kod sultana. :''Pa još kada šeće i plećima kreće, :''ni hodžin mi zapis više pomoć' neće! :''Ja joj nazvah selam. Al' moga mi dina, :''ne šće ni da čuje lijepa Emina, :''već u srebrn ibrik zahvatila vode, :''pa niz bašču đule zaljevati ode. :''S grana vjetar puhnu, pa niz pleći puste :''rasplete joj njene pletenice guste. :''Zamirisa kosa, k'o zumbuli plavi, :''a meni se krenu bururet u glavi! :''Malo ne posrnuh, mojega mi dina, :''al' meni ne dođe lijepa Emina. :''Samo me je jednom pogledala mrko, :''niti haje, alčak, što za njome crko'! == Emina u popularnoj kulturi == Pjesma Alekse Šantića izvođena je kao sevdalinka između ostalih i od strane [[Amira Medunjanin|Amire Medunjanin]], [[Himzo Polovina|Himze Polovine]], [[Ibrica Jusić|Ibrice Jusića]], a godine 2026. izvorna verzija pjesme „Emina“, prvobitno objavljena u časopisu Kolo 1902. godine, po prvi put je dobila muzičku obradu, koju je u okviru projekta [[STRIGOI]] obradio [[Damir Mrkaljević]].<ref>{{Cite web |last=adminplus |date=2026-03-18 |title=Lijepa Emina {{!}} Original version 1902 |url=https://tdportal.info/lijepa-emina-original-version-1902/ |access-date=2026-03-20 |website=Istina je ovdje! |language=sr-RS}}</ref><ref>{{Cite web |title=Poslušajte uglazbljenu "Prvu Šantićevu Eminu" |url=https://bljesak.info/magazin/glazba/poslusajte-uglazbljenu-prvu-santicevu-eminu/554576 |access-date=2026-03-20 |website=bljesak.info |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=Nova muzička obrada "Emine" vraća u fokus najstariju verziju pjesme Aleksa Šantić |url=https://mostardanas.ba/nova-muzicka-obrada-emine-vraca-u-fokus-najstariju-verziju-pjesme-aleksa-santic/ |access-date=2026-03-20 |language=bs-BA}}</ref> Kod Lučkog mosta u [[Mostar]]u stoji spomenik Emine Sefić-Koluder, djevojke za koju se tvrdi da je bila stvarna inspiracija pjesnika pri pisanju pjesme.<ref>[http://www.medias.rs/aleksa-santic-sanjar-i-patriota Aleksa Šantić, sanjar i patriota]</ref> Emina Sefić-Koluder je rođena 1884. u [[Bošnjaci|bošnjačkoj]] porodici u Mostaru, a Aleksa Šantić je bio prvi komšija njezine porodice.<ref name="Kurir">[http://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/video-kad-proslost-ozivi-eminina-praunuka-otpevala-santicevu-najlepsu-pesmu-clanak-1865675 (VIDEO) KAD PROŠLOST OŽIVI: Eminina praunuka otpevala Šantićevu najlepšu pesmu!]</ref> Emina se udala za Avdagu Koludera sa kojim je imala 14-ero djece.<ref name="Kurir" /> Ona nije ostala živjeti u rodnom Mostaru, a umrla je 1967. godine.<ref name="Kurir" /> Njezia je unuka, Alma Ferović-Fazlić, jedna od brojnih izvođačica pjesme.<ref name="Kurir" /> ===Novi stihovi u interpretaciji Himze Polovine=== Od mnogih interpretacija ona zabilježena u izvedbi Himze Polovine jedna je od najpopularnijih. Kada je Emina Sefić umrla Himzo je o njezinoj smrti obavjestio usmenu narodnu kazivačicu Sevdu Katicu koja je tada pjesmi dodala stihove koje će naknadno Polovina pjevati u svojoj interpretaciji pjesme.<ref>{{Cite web |title=Zaboravljeni junaci jednog vremena (20): HIMZO POLOVINA – Niko poput njega nije pjevao Šantićevu “Eminu” |url=http://doznajemo.com/2012/11/22/zaboravljeni-junaci-jednog-vremena-20-himzo-polovina-niko-poput-njega-nije-pjevao-santicevu-eminu/ |access-date=2016-04-27 |archive-date=2013-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130411084857/http://doznajemo.com/2012/11/22/zaboravljeni-junaci-jednog-vremena-20-himzo-polovina-niko-poput-njega-nije-pjevao-santicevu-eminu/ |dead-url=yes }}</ref> Manje je poznato da ova interpretacija u uvodu koristi i stihove iz druge Šantićeve pjesme, „Pred kapidžikom“. Time njegova verzija zapravo spaja dijelove dva zasebna Šantićeva teksta uz nove stihove. {| ! width="75%" | Novi stihovi |- | valign="top" | :''Umro stari pjesnik, umrla Emina'' :''ostala je pusta bašća od jasmina'' :''salomljen je ibrik'' :''uvelo je cvijeće'' :''pjesma o Emini, nikad umrijet neće.'' |} [[Kategorija:Sevdalinka]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačka književnost]] [[Kategorija:Srpska književnost]] [[Kategorija:Poeme 1902.]] '''Uvodni stihovi iz: "Pred kapidžikom":''' : ''Kapidžik otvori, jer, moga mi dina,'' : ''Izvaliću direk i baglame tvrde,'' : ''Pa neka se na me svi alimi srde,'' : ''Jer za tobom, beli, umrijeh, Emina!'' == Izvori == {{izvori}} {{Normativna kontrola}} |} t5vyvy39fzds20rz5ua7q2bmm25mxxe Tauranga 0 4572101 42683431 42267273 2026-09-05T18:26:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683431 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Tauranga | official_name = | native_name = Tauranga-moana | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | other_name = | settlement_type = [[Popis gradova na Novom Zelandu|Grad]] <!-- transliteration(s) --> | translit_lang1 = | translit_lang1_type = | translit_lang1_info = | translit_lang1_type1 = | translit_lang1_info1 = | translit_lang1_type2 = | translit_lang1_info2 = <!-- etc., up to translit_lang1_type6 / translit_lang1_info6 --> | translit_lang2 = | translit_lang2_type = | translit_lang2_info = | translit_lang2_type1 = | translit_lang2_info1 = | translit_lang2_type2 = | translit_lang2_info2 = <!-- etc., up to translit_lang2_type6 / translit_lang2_info6 --> <!-- images, nickname, motto --> | image_skyline = Mount Maunganui-2952.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = Pogled na grad s Mount Maunganuija | image = <!-- other image (specify File: or Image: namespace) --> | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | flag_border = | flag_link = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | seal_link = | seal_type = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | shield_link = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = <!-- defaults to Logo --> | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | blank_emblem_link = | etymology = | nickname = | motto = | anthem = <!-- maps and coordinates --> | image_map = | mapsize = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | pushpin_map = Novi Zeland | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_label = <!-- only necessary if "name" or "official_name" are too long --> | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_relief = | pushpin_map_caption = | pushpin_map1 = | pushpin_label_position1 = | pushpin_label1 = <!-- only necessary if "name" or "official_name" are too long --> | pushpin_map_alt1 = | pushpin_mapsize1 = | pushpin_map_caption1 = | latd = 37 |latm = 41 |lats = |latNS = S | longd = 176 |longm = 10 |longs = |longEW = E | coor_pinpoint = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) --> | coordinates_region = <!-- ISO 3166-1 alpha-2 or ISO 3166-2 code for country/region containing the coordinates --> | coordinates_type = <!-- parameter list passed to Coord template, overrides coordinates_region --> | coordinates_display = inline,title | coordinates_wikidata = yes | coordinates_format = dms | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | grid_name = <!-- name of a regional grid system --> | grid_position = <!-- position on the regional grid system --> <!-- location --> | subdivision_type = Država | subdivision_name = {{flag|Novi Zeland}} | subdivision_type1 = [[Regije Novog Zelanda|Regija]] | subdivision_name1 = [[Bay of Plenty (regija)|Bay of Plenty]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = <!-- etc., subdivision_type6 / subdivision_name6 --> <!-- established --> | established_title = Naseljen | established_date = [[1250.]] – [[1300.]] | established_title1 = Općina | established_date1 = [[1882.]] | established_title2 = Status grada | established_date2 = [[17. travnja]] [[1963.]] | established_title3 = | established_date3 = | established_title4 = | established_date4 = | extinct_title = | extinct_date = | founder = | named_for = <!-- seat, smaller parts --> | seat_type = <!-- defaults to: Seat --> | seat = | seat1_type = <!-- defaults to: Former seat --> | seat1 = | parts_type = <!-- defaults to: Boroughs --> | parts_style = <!-- list, coll (collapsed list), para (paragraph format) --> | parts = <!-- parts text, or header for parts list --> | p1 = | p2 = <!-- etc., up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- government type, leaders --> | government_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = Gradonačelnik | leader_name = [[Stuart Crosby]] | leader_title1 = Zamjenik | leader_name1 = [[Kelvin Clout]] <!-- display settings --> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!-- enter: Imperial, to display imperial before metric --> <!-- area --> | area_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | dunam_link = <!-- If dunams are used, this specifies which dunam to link. --> | area_total_km2 = 168 | area_total_sq_mi = <!-- see table @ Template:Infobox settlement for details --> | area_total_ha = | area_total_acre = | area_total_dunam = <!-- used in Middle East articles only --> | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_land_ha = | area_land_acre = | area_land_dunam = <!-- used in Middle East articles only --> | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_ha = | area_water_acre = | area_water_dunam = <!-- used in Middle East articles only --> | area_water_percent = | area_urban_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_urban_ha = | area_urban_acre = | area_urban_dunam = <!-- used in Middle East articles only --> | area_rural_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | area_rural_km2 = | area_rural_sq_mi = | area_rural_ha = | area_rural_acre = | area_rural_dunam = <!-- used in Middle East articles only --> | area_metro_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | area_metro_ha = | area_metro_acre = | area_metro_dunam = <!-- used in Middle East articles only --> | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = | area_blank1_ha = | area_blank1_acre = | area_blank1_dunam = <!-- used in Middle East articles only --> | area_blank2_title = | area_blank2_km2 = | area_blank2_sq_mi = | area_blank2_ha = | area_blank2_acre = | area_blank2_dunam = <!-- used in Middle East articles only --> | area_note = <!-- dimensions --> | dimensions_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | length_km = | length_mi = | width_km = | width_mi = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_point = <!-- for denoting the measurement point --> | elevation_max_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_max_m = 232 | elevation_max_ft = | elevation_max_point = <!-- for denoting the measurement point --> | elevation_max_rank = | elevation_min_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_min_m = 0 | elevation_min_ft = | elevation_min_point = <!-- for denoting the measurement point --> | elevation_min_rank = <!-- population --> | population_as_of = [[2015.]] | population_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | population_total = 130,800 | pop_est_as_of = | pop_est_footnotes = | population_est = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi= | population_urban_footnotes = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_rural_footnotes = | population_rural = | population_density_rural_km2 = | population_density_rural_sq_mi = | population_metro_footnotes = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_density = | population_density_rank = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi= | population_blank2_title = | population_blank2 = | population_density_blank2_km2 = | population_density_blank2_sq_mi= | population_demonym = <!-- demonym, e.g. Liverpudlian for someone from Liverpool --> | population_note = <!-- demographics (section 1) --> | demographics_type1 = | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = <!-- etc., up to demographics1_title5 / demographics1_info5 --> <!-- demographics (section 2) --> | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = <!-- etc., up to demographics2_title5 / demographics2_info5 --> <!-- time zone(s) --> | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | timezone2 = | utc_offset2 = | timezone2_DST = | utc_offset2_DST = <!-- postal codes, area code --> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | postal2_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal2_code = | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | area_code = | geocode = | iso_code = | registration_plate = <!-- blank fields (section 1) --> | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = <!-- etc., up to blank7_name_sec1 / blank7_info_sec1 --> <!-- blank fields (section 2) --> | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = | blank2_info_sec2 = <!-- etc., up to blank7_name_sec2 / blank7_info_sec2 --> <!-- website, footnotes --> | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''Tauranga''' je [[Novi Zeland|novozelandski]] [[grad]], najveći u regiji [[Bay of Plenty (regija)|Bay of Plenty]] na [[Sjeverni otok|Sjevernom otoku]]. Mjesto je bilo naseljeno [[Europa|Europljanima]] u ranom [[19. stoljeće|XIX. vijeku]], a proglašeno je gradom [[1963]]. godine. Tauranga je peti po veličini grad na Novom Zelandu, s ukušnim stanovništvom od 130,800. Grad leži u sjeverozapadnom kutu regije Bay of Plenty, ukupne površine od 168&nbsp;km{{sup|2}}. Tauranga je jedan od glavnih novozelandskih poslovnih centara za [[međunarodna trgovina|međunarodnu trgovinu]], [[moda|modnu]] industriju i [[hortikultura|hortikulturu]]. Luka Tauranga je najveća luka na Novom Zelandu prema bruto tonaži [[izvoz]]a. Tauranga je jedan od najbrže rastućih novozelandskih gradova, s 14 % porasta stanovništva između popisu stanovništva iz [[2001]]. i popisa [[2006]]. ==Gradovi pobratimi== * {{flagicon|Japan}} [[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]], [[Ibaraki (prefektura)|Ibaraki]], [[Japan]] * {{flagicon|KIN}} [[Yantai]], [[Kina]] * {{flagicon|AUS}} [[Maryborough, Queensland|Maryborough]], [[Australija]] == Galerija == <gallery> Datoteka:Abaconda ocean-2.jpg|Luka u Taurangi. Datoteka:Mt Maunganui Beach 2006.jpg|Pogled na plažu i planinu [[Mt Maunganui]]. Datoteka:Abaconda Tauranga-Boat Sunrise.jpg|Brodovi u Taurangi. Datoteka:Abaconda park-1.jpg|Park u Taurangi. </gallery> == Vanjske veze == {{commons category}} {{wikivoyage}} * [http://www.tauranga.govt.nz/ Tauranga City Council] * [http://www.library.tauranga.govt.nz/ Tauranga City Library] * [http://www.tauranga.co.nz/ Tauranga Portal Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629025043/http://www.tauranga.co.nz/ |date=2011-06-29 }} * [http://www.bestoftauranga.com/ Tauranga Local Information website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151224221648/http://www.bestoftauranga.com/ |date=2015-12-24 }} * [http://www.cityoftauranga.co.nz/ Tauranga Info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130424171248/http://www.cityoftauranga.co.nz/ |date=2013-04-24 }} * [http://www.tauranganz.info/ Tauranga Information site] {{Authority control}} [[Kategorija:Gradovi na Novom Zelandu]] 91ikbqerxw328blhcyl4vewoa65r4p4 Sveti Klement (otok) 0 4573970 42683359 42184353 2026-09-05T15:20:56Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683359 wikitext text/x-wiki {{Otok | ime = Sveti Klement | izvorno ime = | karta = | karta opis = | lokacija = [[Jadransko more]] | arhipelag = [[Paklinski otoci]] | širina-stupnjevi = 43 | širina-minute = 09 | širina-sekunde = 58 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 16 | dužina-minute = 22 | dužina-sekunde = 30 | dužina-oznaka = E | iso-regija = | država = [[Hrvatska]] | gl. naselje = | površina = 5,276<ref name="Geoadria" /> | vrh = | visina = | obalna linija = 29,891<ref name="Geoadria" /> | stanovništvo = | slika = Pakleni2.jpg | slika opis = [[Stambedar]] (lijevo), [[Dobri otok]] (iza) i Sveti Klement (desno) }} '''Sveti Klement''' je [[otok]] u hrvatskom dijelu [[Jadransko more|Jadranskog mora]]. Nalazi se u grupi [[Pakleni otoci|Paklenih otoka]] u srednjoj [[Dalmacija|Dalmaciji]] jugozapadno od otoka [[Hvar]]. Njegova površina iznosi 5,276&nbsp;km<sup>2</sup>,<ref name="Geoadria">[http://hrcak.srce.hr/file/14783/ Duplančić Leder, T.; Ujević, T.; Čala, M. (2004): ''Duljine obalne crte i površine otoka na hrvatskom dijelu Jadranskog mora određene s topografskih karata mjerila 1:25 000'', Geoadria, Vol. 9, No. 1, 5-32.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120318171434/http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |date=2012-03-18 }}, Pristupljeno 24. 4. 2013.</ref> dok duljina obalne crte iznosi 29,891&nbsp;km<ref name="Geoadria" /> i najveće je otoka otočja. Najviši vrh ''Vela glava'' visok je 94 m. Manji dio otoka obrastao je u [[Makija|makiju]] i nisku [[bor (biljka)|borovu]] šumu. Na otoku se nalaze tri povremeno naseljena naselja: Palmižana, Momića Polje i Vlaka. U Palmižani je u ljetnim mjesecima, otvorena ''ACI marina Palmižana'', dok je u [[zaljev]]u Soline sidrište za [[Jedrilica (brod)|jedrilice]] i manje [[brod|lađe]]. Administrativno pripada [[Hvar (grad)|Gradu Hvaru]] u [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinskoj županiji]]. Na predjelu Palilo obitelj Machiedo imala je svoj posjed. Kad je austrijski car podijelio nasljedno plemstvo [[Ivan Krstitelj Machiedo mlađi|Ivanu Krstitelju Machiedu]], dobili su pridjevak po imenu ovog predjela, Palilski (de Palilo).<ref name="Kovačić">Joško Kovačić: [http://hrcak.srce.hr/file/191871 Rod Machiedo s Hvara. Posvećeno 50. obljetnici smrti dr. Jerka Machieda (1962.- 2012.)], Prilozi povijesti otoka Hvara, Vol.XII br.1 studeni 2014., str. 232.</ref> == Povezano == * [[Popis otoka u Hrvatskoj]] * [[Pakleni otoci]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20030912/more01.asp Tajno sklonište umornih Hvarana] * [http://www.morsko-prase.hr/reportaza_9.htm Reportaža sa "Morskog praseta"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927132645/http://www.morsko-prase.hr/reportaza_9.htm |date=2007-09-27 }} * [http://www.sunnyhvar.com/Italiano/Galleria/Localita/fotogalleria_pakleni_sv.klement.htm Sveti Klement (galerija fotografija)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060516034624/http://www.sunnyhvar.com/Italiano/Galleria/Localita/fotogalleria_pakleni_sv.klement.htm |date=2006-05-16 }} * [http://www.stclementarchaeology.org/page7/page7.html Slikovna galerija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514165023/http://www.stclementarchaeology.org/page7/page7.html |date=2011-05-14 }} [[Kategorija:Srednjodalmatinski otoci]] q9bk8q5n8hicefir80dzpch2i9feuv3 Vele Srakane 0 4596976 42683490 42400243 2026-09-06T08:49:49Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683490 wikitext text/x-wiki {{Otok |ime=Otok Vele Srakane |karta = Srakane_satelite.gif |lokacija=[[Jadransko more]] ([[Kvarnerski zaljev]]) |arhipelag= [[Kvarnerski zaljev|Kvarner]] | širina-stupnjevi = 44 | širina-minute = 34 | širina-sekunde = 56.08 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi =14 | dužina-minute = 18 | dužina-sekunde = 34.82 | dužina-oznaka =E | iso-regija = |država = {{flag|Hrvatska}} |gl. naselje = Vele Srakane |površina = 1,18 <ref name=dupla/> |stanovništvo =8<ref name=brit/> |slika = Srakane.jpg }} '''Vele Srakane''' ([[talijanski jezik|talijanski]]: ''Canidole Grande'') je [[otok]] u [[Jadransko more|Jadranskom moru]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], koji [[državna uprava|administrativno]] podpada pod [[grad]] [[Mali Lošinj]] u [[Primorsko-goranska županija|Primorsko-goranskoj županiji]].<ref name=brit/> == Karakteristike == Vele Srakane imaju svega 1,18 [[km²]]<ref name=dupla>{{cite web |url = http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |title = ''Coastline length and aeras of island...'' |publisher = Geoadria |language = engleski |accessdate = 06. 05. 2017 |archive-date = 2012-03-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120318171434/http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |url-status = dead }}</ref>, najviši vrh je [[brdo]] Vela straža visoko 60 [[metar]]a<ref name=brit/>, a dužina njegove [[obala|obale]] iznosi 7,441 [[km]].<ref name=dupla/> [[Otok]] je dug 2,5 [[km]] u smjeru [[sjeverozapad]]-[[jugoistok]]<ref name=brit/> on leži [[zapad]]no od [[Lošinj]]a, između [[Unije|Unija]] i [[susak|Suska]], nešto [[jug|južnije]] leži manji [[otok|otočić]] blizanac [[Male Srakane]]. Naj[[sjever]]nija i naj[[zapad]]nija točka [[otok]]a je [[rt]] Vela Straža, a naj[[jug|južnija]] i naj[[istok|istočnija]] - [[rt]] Žaplić. Vele Srakane su udaljene od [[Unije|Unija]] 2 [[km]], a od [[Lošinj]]a 3,5 [[km]]. Na [[otok]]u postoji samo jedno istoimeno [[selo|naselje]], koje leži u unutrašnjosti, u kom živi samo 8 stalnih stanovnika<ref name=brit/>, još do [[1960-e|1960-ih]] u njemu je živjelo stotinjak stanovnika koji su se bavili [[ovčarstvo]]m. Vele Srakane imaju vrlo nepristupačnu [[krš]]evitu [[obala|obalu]] bez zaštićenih [[zaljev|uvala]].<ref name=brit/> Vele Srakane su naseljene još od [[paleolit]]a, o čemu svjedoči [[arheologija|arheološko]] nalazište [[Gradina (tip naselja)|gradina]] na [[brdo|brdu]] Vela straža.<ref name=brit/> == Transport == Do otoka koji danas ima [[dok]] u [[zaljev|uvali]] Gornja Trata, postoji [[dan|stalna]] [[brod]]ska veza ([[Mali Lošinj]] - [[Unije]]-[[Susak]]), ali se iskrcavanje (i ukrcavanje) mora najaviti posadi.<ref name=brit>{{cite web |url = http://visitlosinj.hr/Destination.aspx?menu=Lokacije&id=14 |title = '' Srakane'' |publisher = Turistička zajednica Grada Malog Lošinja |language = hrvatski |accessdate = 06. 05. 2017 |archive-date = 2017-06-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170612002950/http://visitlosinj.hr/Destination.aspx?menu=Lokacije&id=14 |dead-url = yes }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Srakane}} * [http://www.auto-karta-hrvatske.com/otok-vele srakane/ ''Karta otaka Vele Srakane'']{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{hr icon}} [[Kategorija:Kvarnerski otoci]] [[Kategorija:Otoci u Hrvatskoj]] bxd3sgupyvwq68zpvo3bf2sqwvkylvv Sveti Grgur (otok) 0 4597118 42683358 42627751 2026-09-05T15:20:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683358 wikitext text/x-wiki {{Otok |ime=Otok Sveti Grgur |karta = Croatia_-_Grgur.PNG |lokacija=[[Jadransko more]] ([[Kvarnerski zaljev]]) |arhipelag=[[Kvarnerski zaljev|Kvarner]] | širina-stupnjevi = 44 | širina-minute = 52 | širina-sekunde = 02 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi =14 | dužina-minute = 45 | dužina-sekunde = 54 | dužina-oznaka =E | iso-regija = |država = {{flag|Hrvatska}} |gl. naselje = |površina =6,37<ref name=dupla/> |stanovništvo =0 |slika = Otok grgur.jpg }} '''Sveti Grgur''' ili samo '''Grgur''' ([[talijanski jezik|talijanski]]: ''San Gregorio'') je nenaseljeni [[otok]] u [[Jadransko more|Jadranskom moru]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], koji [[državna uprava|administrativno]] podpada pod [[Primorsko-goranska županija|Primorsko-goransku županiju]].<ref name=brit/> == Geografija == Grgur je jedan od [[otok]]a [[Kvarnerski zaljev|Kvarnerskog]] [[arhipelag]]a<ref name=brit/> koji leži između [[Krk]]a i [[Prvić (Krk)|Prvića]] na [[sjever]]u, [[Goli otok|Golog otoka]] na [[jugoistok]]u i [[Rab]]a na [[jug]]u.<ref name=brit/> Grgur se pruža u smjeru [[sjeverozapad]]-[[jugoistok]], dug je 4, a širok 2,4 [[km]], ukupne površine 6,37 [[km²]]<ref name=dupla>{{cite web |url = http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |title = ''Coastline length and aeras of island...'' |publisher = Geoadria |language = engleski |accessdate = 12. 5. 2017 |archive-date = 2012-03-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120318171434/http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |url-status = dead }}</ref>, a dužina njegove [[obala|obale]] iznosi 14,528 [[km]].<ref name=dupla/>. Najviši vrh Štandarac ima 226 [[metar]]a<ref name=<ref name=arta/>, naj[[sjever]]nija točka je [[rt]] Kosača, a naj[[zapad]]nija rt Plitvac. Građen je od [[vapnenac|vapnenca]], vrlo je zelen, pa ga [[rab]]ljani od davnina koriste za [[pašnjak|ispašu]] svojih [[ovca|ovaca]].<ref name=brit>{{cite web |url=http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=59020 |title= ''Sveti Grgur'' |publisher =Hrvatska enciklopedija |language = hrvatski |accessdate =12. 5. 2017}}</ref> == Historija == Otok je na [[srednji vijek|srednjovjekovnim]] [[karta]]ma navođen kao ''Arta''. Svojevremeno se na njemu iskapao [[boksit]], a između [[1948]]. i [[1988]]. na njemu je bio [[zatvor|kazneno-popravni dom]] za [[žena|žene]]. Danas se jedna od [[zgrada]] tog zatvora koristi kao [[restoran]] tokom [[ljeto|ljeta]].<ref name=arta>{{cite web |url = http://www.piric-lopar.com/restoran-arta.html |title = ''Restoran Arta'' |publisher = Apartments Pirić |language = hrvatski |accessdate = 12. 5. 2017 }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Grgur se danas koristi i kao [[lov]]ište i uzgajalište [[Divlje životinje|divljači]]; [[Jelen lopatar|jeleni lopatari]] i [[kunić]]i.<ref name=lov>{{cite web |url=http://www.lovacki-savez-pgz.hr/view.asp?idp=67&c=32 |title= Državno uzgajalište divljači: VIII/23 - "Sveti Grgur" |publisher =Lovački savez PGŽ |language = hrvatski |accessdate =12. 5. 2017}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Sveti Grgur}} * [http://www.auto-karta-hrvatske.com/lopar/otok-sveti-grgur/ ''Otok Grgur na karti Jadrana'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{hr icon}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Kvarnerski otoci]] [[Kategorija:Otoci u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Otoci Jadranskog mora]] [[Kategorija:Zatvori u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Zatvori u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Bivši zatvori]] czres2i6w3abg4ugommoyzauoksac4u Tirgua (rijeka) 0 4605075 42683459 42408209 2026-09-05T23:43:19Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683459 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime=Tirgua<br /><small>Río Tirgua</small> | slika= Tirgua.jpg | države = {{flag|Venecuela}} | pokrajine =[[Cojedes (savezna država)|Cojedes]], [[Yaracuy]], [[Carabobo]] | gradovi =[[San Carlos, Cojedes|San Carlos]] | izvor =[[Karipske Ande]] | izvor_visina = | izvor_koord = | ušće= | ušće_visina = | ušće_koord = | ušće_vrsta = | dužina=238<ref name=brit/> | pritoke =Brjuma, Aguirre, Onoto, Orupe, San Pedro, Cabuy, Mapuey | sliv = [[Atlanski ocean|atlanski]] | površina =1480<ref name=brit/> | ulijeva se u =[[Turbio (Venezuela)|Turbio]] | plovnost = | karta = | karta_širina = | karta_opis = }} '''Tirgua''' ([[Španjolski jezik|španjolski]]: ''Río Tirgua'') je [[rijeka (vodotok)|rijeka]] na [[sjeverozapad]]u [[Venecuela|Venecuele]], duga 238 [[km]], [[pritoka]] rijeke [[Turbio (Venezuela)|Turbio]].<ref name=brit/> == Karakteristike == Tirgua se formira sutokom [[potok]]a Bejuma i Aguirre u istoimenom [[Nacionalni park|nacionalnom parku]] u [[Karipske Ande|Karipskim Andama]], u [[Savezne države Venecuele|saveznoj državi]] [[Cojedes (savezna država)|Cojedes]]. Od tamo teče prema [[jugoistok]]u do [[grad]]a [[San Carlos, Cojedes|San Carlos]], a od tamo uz velike [[meandar|meandre]] prema [[jug]]u preko [[ravnica|ravničarskog]] [[Llanos]]a do [[ušće|ušća]] u [[Turbio (Venezuela)|Turbio]].<ref name=brit/> U svom gornjem [[planina|planinskom]] toku nosi ime '''Aguirre''', a tek kad uđe u [[dolina|dolinu]] [[San Carlos, Cojedes|San Carlosa]] nosi ime Tirgua. Ponovno mijenja ime u '''San Carlos''', nakon što primi [[pritoka|pritoku]] Orupe.<ref name=brit/> [[Sliv]] rijeke Tirgua koji iznosi 1.486 [[km²]]<ref name=brit/>, proteže se preko [[Savezne države Venecuele|saveznih država]] [[Cojedes (savezna država)|Cojedes]] (323), [[Yaracuy]] i [[Carabobo]]. Najveće [[pritoka|pritoke]] rijeke su; Brjuma, Aguirre, Onoto, Orupe, San Pedro, Cabuy i Mapuey.<ref name=brit>{{cite web |url=https://docs.google.com/viewer?url=http%3A%2F%2Fbdigital.ula.ve%2Fpdf%2Fpdfrevista%2Fagrollania%2Fv3n1-2%2Farticulo6.pdf&pdf=true |title= ''Caracterizacion Historica de las sequias extremas del rio Tirgua'' |publisher = Universidad Nacional Experimental de los Llanos |language = španjolski |accessdate = 12. 10. 2017}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [https://tierra.tutiempo.net/Venezuela/Rio-San-Carlos-VE063534.html ''Información geográfica de Río San Carlos'' na portalu Tierra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716040039/https://tierra.tutiempo.net/Venezuela/Rio-San-Carlos-VE063534.html |date=2019-07-16 }} {{es icon}} [[Kategorija:Rijeke u Venezueli]] [[Kategorija:Atlantski sliv]] 56w31qlihes4uip18d1twf2op95gceg Torbes (rijeka) 0 4605663 42683462 42405089 2026-09-06T01:03:43Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683462 wikitext text/x-wiki {{Rijeka | ime=Torbes<br /><small>Río Torbes</small> | slika=Torbes.jpg | države = {{flag|Venecuela}} | pokrajine =[[Táchira]] | gradovi =[[San Cristóbal, Venezuela|San Cristóbal]] | izvor =Páramo El Zumbador | izvor_visina =2667 | izvor_koord = | ušće= | ušće_visina =598 | ušće_koord = | ušće_vrsta = | dužina=42 | pritoke = | sliv = [[Orinoco|orinoca]] | površina =120 | ulijeva se u =[[Quinimarí]] | plovnost = | karta = | karta_širina = | karta_opis = }} '''Torbes''' ([[Španjolski jezik|španjolski]]: ''Río Torbes'') je [[rijeka (vodotok)|rijeka]] na [[zapad]]u [[Venecuela|Venecuele]], duga četrdesetak [[km]], [[pritoka]] rijeke [[Quinimarí]], poznata po tome što protiče kroz [[glavni grad]] [[Savezne države Venezuele|Savezne države]] [[Táchira]] - [[San Cristóbal, Venezuela|San Cristóbal]].<ref name=sim>{{cite web |url = http://tochadas.net.ve/el-torbes,-singular-simbolo-tachirense.html |title = ''El Torbes, singular simbolo tachirens'' |publisher = Tochadas |language = španjolski |accessdate = 24. 10. 2017 |archive-date = 2017-10-21 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171021210157/http://tochadas.net.ve/el-torbes,-singular-simbolo-tachirense.html |dead-url = yes }}</ref> == Karakteristike == Torbes [[izvor|izvire]] u [[sjever]]nim [[Ande|Andama]] u [[Táchira|Državi Táchira]] od tamo teče prema [[jugoistok]]u, preko [[grad]]a [[San Cristóbal, Venezuela|San Cristóbala]] do [[ušće|ušća]] u [[Quinimarí|Rijeku Quinimarí]]. [[Sliv]] rijeke, zajedno sa [[pritoka]]ma velik je oko 120 [[km²]].<ref name=brit>{{cite web |url = http://diversidadbiologica.minamb.gob.ve/areas/ficha/277/ |title = ''Río Torbes'' |accessdate = 24. 10. 2017 |language = španjolski |publisher = Diversidad Biologica |archive-date = 2018-05-31 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180531172822/http://diversidadbiologica.minamb.gob.ve/areas/ficha/277/ |dead-url = yes }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Torbes River}} * [https://tierra.tutiempo.net/Venezuela/Rio-Torbes-VE070006.html ''Río Torbes''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716040113/https://tierra.tutiempo.net/Venezuela/Rio-Torbes-VE070006.html |date=2019-07-16 }} {{es icon}} [[Kategorija:Rijeke u Venezueli]] bm6be60pd5iddhmmcpjw7fppx2rwz7h Ukrašavanje stećaka 0 4608015 42683480 42668723 2026-09-06T04:48:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683480 wikitext text/x-wiki '''Ukrašavanje stećaka''', svojim sadržajem i ikonografskim rješenjima, poslije oblika, čini drugu komponentu njihovog obimnog umjetničkog opusa. Čine ga predstave na stećcima, ukrasi i simboli.<ref name="Bešlagić">{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Potpuna analiza nikada u cjelini nije do kraja izvršena. Nemoguće je obuhvatiti nesagledive varijante i kombiniranje na spomenicima različitih oblika, i u šarolikosti koju je nametnula prostorna izdiferenciranost (geografski položaj) i individualna oprijedeljenost klesara. To je ono što ih uključuje u savremene tokove svjetske kulture. Najveći broj motiva vuče porijeklo iz paganskih vremena, ali se na njima osjeća snažan utjecaj kršćanske umjetnosti u kojoj dominira simbolizam kulta smrti i uskrsnuća čovjeka. Vremenom se nametnula i umjetnost zapadnoevropskog feudalizma, koja se ogleda u viteškim turnirima, lovu i kolima i prikazivanju veselije strane života. Ljubo Karaman smatra da naučnici forsirano pronalaze simbolička značenja u nečemu (predstave, ukrasi i simboli) što je po njegovom mišljenju služilo prvenstveno kao izraz čovjekove potrebe za ukrašavanjem. On je isticao i činjenicu da na stećcima nema konkretnih predstava pogrebnog karaktera, npr. prikaza nošenja mrtvaca, naricanja nad njim, gošćenja na grobu i dr, te se kod prikaza kola radi o realnom kolu u životu, a ne o žalobnom kolu njemu u čast.<ref name="Baranka">{{Cite web |url= https://hrcak.srce.hr/file/77151 |title= Branka Purgarić-Kužić - Dosadašnja istraživanja o stećcima |work= Radovi za hrvatsku povijest, Zagreb, 1995 |accessdate= 9. 2. 2019 |archive-date= 2022-06-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220617222149/https://hrcak.srce.hr/file/77151 |url-status= dead }}</ref> == Predstave na stećcima == === Predstave ljudi === [[File:BiH, Radimlja necropolis 6.jpg|mini|desno|Predstava ljudi]] Predstava ljudi je osnovni motiv na stećcima po brojnosti, raznolikosti rješenja i mogućnosti vremenskog određenja. U ovoj grupi su cijele figure, polufigure, predstave glave sa poprsjem i na kraju ruku. Povezana je često sa oružjem, životinjama i ukrasima kao simbolima. Figure, polufigure i predstave glave su pokušaj portretiranja pokojnika, a figure sa podignutom rukom, a često i same podignute ruke, tumače se kao gestovi molitve, društvenog statusa i vlasti, ali i drugačije. Predstave ljudi su osnovne predstave na stećcima istočne Bosne. Čovjek na konju je nezaobilazni motiv i predstavlja konjanički portret pokopane ličnosti. Pojavljuje se i konjanik koji uzdama vodi konja. Prikazan je sa viteškim atributima (koplje, mač, štit), sa lovačkom kapom ili šljemom, statično ili u galopu i konjanik sa sokolom. Sve su to predstave svetog ratnika. <ref name="Miletić">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> [[File: Dugo Polje 2, Bosnia and Herzegovina.jpg|mini|desno|Prikaz kola]] === Kolo === Većina istraživača smatra da se na stećcima radi o posmrtnim kolima. Uz kolo javlja se i jelen, u hrišćanstvu poznat kao simbol duše, u paganskom običaju je prenosnik duše. [[File:Stećak, Neum 1940.jpg|mini|desno|Motiv lova]] === Lov === Postoje tri vrste lova: lov na jelena kao dominantan (92%), lov na vepra i lov na medvjeda. Lovci su prikazani kao pješaci ili na konjima, broj lovaca je od 1 – 4. Nema ni jednog slučaja da je jelen ubijen. U mnogim slučajevima u lovu učestvuje i pas, i soko. Lovac pretežno koristi koplje, ponekad i mač ili luk i strijelu. Na glavi mu je šljem, ponekad i čelenka na šljemu. Istraživači scene lova tumače kao ilustraciju života i zabave feudalaca ili im pridaju religijski karakter. === Turniri === U ove predstave spadaju scene međusobne borbe na konjima (turniri u užem smislu riječi), borbe pješaka i borbe sa više učesnika, sa oružjem, šljemom i štitom. Često se u scenama vide i žene, zbog koje se možda borba i vodi. Turniri na stećcima su u najvećoj mjeri odraz omiljenih navika i običaja feudalaca i drugih imućnijih i uglednih stanovnika toga vremena. <ref name="Bešlagić"/> Na stećcima istočne Bosne nema scena, razigranosti i mašte. Na spomenicima vlada mir, kao odraz stoljetne tišine beskrajnih šuma. == Ukrasi na stećcima == Ukrase na stećcima čine: bordure, arhitektonski motivi, prikazi oružja, biljni motivi, heraldički motivi. <ref name="Bešlagić"/> [[File: Radimlja, Nekropola2.JPG|mini|desno|Stećci iz Radimlje sa arhitektonskim motivima i različitim simbolima]] === Bordure === Bordure su vrpce različitog sastava i izgleda:tordirano uže, niz paralelica (uspravnih ili kosih, jednake dužine), talasasta linija, niz rozetica, niz ljiljana, povijena lozica, vitica sa lišćem <ref name="Miletić"/> === Arhitektonski motivi === Na 16 stećaka, je prikaz grada sa kulama. <ref name="Leksikon">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/62318191/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Leksikon-ste%C4%87aka |title=Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka |work=Svjetlost, Sarajevo, 2004 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Na području južne Hercegovine i Crne Gore, javljaju se sarkofazi velikih dimenzija sa motivima arkadnih stupova, što predstavlja imitaciju zgrade na grobu pokojnika. Stilizacija stupova, lukovi i kružni ukrasi podsjećaju na djela romaničke i gotičke kulture, čiji uticaj je dolazio iz Dalmacije.<ref name="Alojz Benac">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/51402695/Alojz-Benac-Stecci |title=Alojz Benac: STEĆCI – Mala istorija Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd 1967 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> Na stećcima istočne Bosne pojavljuju se drvene grede i krov od šindre. <ref name="Alojz Benac"/> === Biljni motivi === Biljni motivi, prvenstveno i uspravno rastinje sa lišćem i cvijećem, preovlađuju na stećcima istočne Bosne i zapadne Srbije, tamo gdje šuma okružuje čovjeka i stalna je inspiracija brojnim klesarima. Predstavljeni su sa: * vertikalno stablo (simbol vječnog života), od kojeg se koso-gore, na obe strane odvaja nekoliko grana, ponekad sa listovima, plodovima i cvjetovima, * duge vitice sa grozdovima, (grozd je poznati prahistorijski i srednjovjekovni motiv, i uz lozu i spiralu je kršćanski motiv) * Ljiljan je kao likovni motiv u Evropu došao je iz grčke i rimske kulture, kod nas preko ugarskog dvora kao heraldički motiv. Otuda njegova pojava na grbovima srpskih i bosanskih feudalaca, pa i na stećcima. Smatra se kršćanskim simbolom smrti i uskrsnuća. Prikazan je kao trolisna biljka gdje se srednji list peroliko završava a druga dva spiralno povijaju. <ref name="Leksikon"/> [[File:Uslnula geometrija.jpg|mini|desno|Stećak sa geometrijskim ukrasima]]. == Simboli == Ustanovljeni su na preko 6000 primjeraka. <ref name="Bešlagić"/> Većina simbola vuče svoje porijeklo iz paganskih vremena, uz uticaj [[Kršćanstvo|kršćanstva]] u romaničkoj i [[Gotika|gotičkoj umjetnisti]] prenesenoj iz jadranskog primorja. I sami simboli se mogu podijeliti u nekoliko tematskih cjelina. '''Rozeta''', zajedno sa zvijezdom, najbrojniji je motiv stećaka. Uglavnom djeluju i imaju značenje dekoracije. Rozeta ima zaobljene a zvijezda šiljaste latice. '''Krst''' se pojavljuje na 438 stećaka kao glavni element ukrasa, a postoji gotovo 200 stećaka na kojima je sporedni element ukrasa.<ref name="Wenzel">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel, Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}</ref> Primijenjen je u tri osnovna tipa: grčki, latinski i Andrejin krst, sa velikim brojem kombinacija: jednostavni ravnomjerni krakovi, zašiljeni ili zaobljeni, završeni kružnicama na sva četiri ili samo tri kraja, zatvoreni u krug ili kvadrat, dopunjeni ukrasima u uglovima i pretvoreni samo u skelet ornamenta. Postoje i krstovi sa proširenim krakovima u malteškoj i gotičkoj varijanti, otkrivajući primorsko porijeklo. Trojni prikaz je poznat kao [[jerusalim]]ski tip. Neki su sa razvijenim gornjim krakom (arapska varijanta).<ref name="Miletić"/> '''Tau-krst''' je reljefni motiv bez gornjeg kraka (latinično veliko slovo T). Korišten je u počecima kršćanstva i naziva se krst sv. Tome. '''Polumjesec''' je astralni simbol, predstavljen kao četvrtina ili još manji dio kruga, sa vršcima različito okrenutim, ponekad sa kružićima ili rozetama na krajevima. Tumači se različito: kao lađa svjetlosti koja nebom prevozi pravedne duše, kao simbol viteštva i znak grba, kao simbol smrti i ponovnog rađanja ili samo ukrasni element. Solarno-lunarni simboli imali su religiozni karakter na stećcima i formirali su se pod zajedničkim uticajima starih [[Slaveni|slavenskih]] vjerovanja i [[Krščanstvo|hrišćanskih]] religioznih shvatanja, te da u njima nema ništa jeretičko. Njihova je veza sa znakom krsta nedvojbena, te se mogu pretpostaviti kao znaci za koje se vjerovalo da imaju istu simboličnu vrijednost.<ref name="Vidović">{{Cite web|url= https://de.scribd.com/document/97677224/Drago-Vidovic-Simbolicne-Predstave-Na-Steccima|title= Drago Vidović: SIMBOLIČNE PREDSTAVE NA STEĆCIMA|work= |accessdate= 9. 2. 2018}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''Spirala ili lozica''' sa trolisnim umecima je umjetnička stilizacija loze kao izdanka ili dijela biljke (u nekim kulturama simbol boga Dionisa). Najrasprostranjenija je na hercegovačkim stećcima. Poznata je kao simbol smrti i uskrsnuća. '''Svastika''' je poznati [[Prahistorija|prehistorijski]] simbol u značenju donosica sreće i čuvara od zla, ili prastari simbol vječnog života. <ref name="Bešlagić"/> '''Geometrijski simboli''' (krug, polukrug, trougao, kvadrat) imaju prvenstveno dekorativni karakter. Među simbolima ima i onih koji simbolizuju zanimanje ili društveni status: cipele ili kalup (obućar), nakovanj sa čekićem (kovač), štap ili čaša ili knjiga (sveštenik), motika ili srp ili plug (zemljoradnik), vreteno, ključ, pehar, tronožni stočić... Sjekirica simbolizuje ratnika vičnog tom oružju. == Literatura == * [https://www.fmks.gov.ba/download/zzs/ns8/03.pdf Šefik Bešlagić: SREDNJOVJEKOVNI NADGROBNI SPOMENICI — STEĆCI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170207004613/http://fmks.gov.ba//download/zzs/ns8/03.pdf |date=2017-02-07 }} * [https://de.scribd.com/document/51081067/O-pojmu-stecak-Emina-Zecevic Emina Zečević: O pojmu stećak -Glasnik srpskog arheološkog društva, Beograd, 2001] * [http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=57932 Hrvatska enciklopedija leksikografski zavod Miroslav Krleža] == Reference == {{reference|2}} [[Kategorija:Stećci|S]] i7wu5cenvor234lp6itahwg0p4qqrsm Tomislav Pucar 0 4613354 42683461 42677757 2026-09-06T00:40:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683461 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width:22em; font-size:88%; text-align:left" cellspacing="3" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%" | Tomislav Pucar |- ! Nacionalnost | {{flag|Hrvatska}} |- ! Rođen | 26. I. 1996.<br/>[[Pula]], [[Hrvatska]] |- ! [[stolnoteniski stilovi|Stil igranja]] | desnom rukom, klasično (''shakehand'') |- ! Najviši rang | 30 (travanj 2017) |- ! Tekući rang | 44 (ožujak 2018)<ref>{{cite web |url=http://results.ittf.link/index.php?option=com_fabrik&view=list&listid=69&Itemid=206 |title=Current WR - Men |accessdate=5. III. 2018 |work= |publisher=[[International Table Tennis Federation]] |date=5. III. 2018 |archive-date=2018-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180420215455/http://results.ittf.link/index.php?option=com_fabrik&view=list&listid=69&Itemid=206 |url-status=dead }}</ref> |- ! Visina | 197&nbsp;cm<ref>{{cite web |url=http://ttstar.cz/player/tomislav-pucar/ |title=TTSTAR SERIES – Turnaje ve stolním tenise » Tomislav Pucar |accessdate=5. III. 2018 |work= |publisher=TTSTAR |date= |archive-date=2018-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709154257/http://ttstar.cz/player/tomislav-pucar/ |dead-url=yes }}</ref> |- ! Težina | 91&nbsp;kg |- | colspan="2" class="navbox-abovebelow" style="text-align:center; padding:1px;" | <div class="NavHead" style="font-size:100%; text-align:center; background-color:transparent; font-weight:bold;">Medalje</div> <div class="NavContent" style="font-size:100%; font-weight:normal; width:100%;"> {| style="width:100%; background-color:#f9f9f9; color:#000000;" |- ! colspan="3" style="text-align:center; vertical-align:middle; background-color:#eeeeee;" | [[Stolni tenis]] |- ! colspan="3" style="text-align:center; vertical-align:middle; background-color:#eeeeee;" | Reprezentativac {{flagicon|Hrvatska}} [[Hrvatska|Hrvatske]] |- ! colspan="3" style="text-align:center; vertical-align:middle; background-color:#cccccc;" | [[Omladinsko prvenstvo Evrope u stolnom tenisu|Omladinsko prvenstvo Evrope]] |- | style="text-align:center; vertical-align:middle;" | [[File:Silver medal icon (S initial).svg|16px|link=|srebrna medalja – drugo mjesto]] | style="text-align:center; vertical-align:middle;" | Ostrava 2013 | style="text-align:center; vertical-align:middle;" | pojedinačno |- | style="text-align:center; vertical-align:middle;" | [[File:Gold medal icon (Z initial).svg|16px|link=|zlatna medalja – prvo mjesto]] | style="text-align:center; vertical-align:middle;" | Riva del Garda 2014 | style="text-align:center; vertical-align:middle;" | miješani parovi |- ! colspan="3" style="text-align:center; vertical-align:middle; background-color:#cccccc;" | [[Prvenstvo Evrope u stolnom tenisu|Prvenstvo Evrope]] |- | style="text-align:center; vertical-align:middle;" | [[File:Bronze medal icon (B initial).svg|16px|link=|brončana medalja – treće mjesto]] | style="text-align:center; vertical-align:middle;" | [[Prvenstvo Evrope u stolnom tenisu za 2014.|Lisabon 2014]] | style="text-align:center; vertical-align:middle;" | ekipno |- ! colspan="3" style="text-align:center; vertical-align:middle; background-color:#cccccc;" | [[Prvenstvo Evrope u stolnom tenisu do 21 godine|Prvenstvo Evrope do 21 godine]] |- | style="text-align:center; vertical-align:middle;" | [[File:Gold medal icon (Z initial).svg|16px|link=|zlatna medalja – prvo mjesto]] | style="text-align:center; vertical-align:middle;" | Soči 2017 | style="text-align:center; vertical-align:middle;" | pojedinačno |- | style="text-align:center; vertical-align:middle;" | [[File:Silver medal icon (S initial).svg|16px|link=|srebrna medalja – drugo mjesto]] | style="text-align:center; vertical-align:middle;" | Soči 2017 | style="text-align:center; vertical-align:middle;" | muški parovi |} </div> |} '''Tomislav Pucar''' ([[Pula]], 26. I. 1996.),<ref>{{cite web |author=Radica Jurkin (ur.) |url=https://www.hoo.hr/downloads/oim-nandzing-2014-vodic-delegacije.pdf |title=Croatian Youth Olympic Delegation, Nanjing 2014 |accessdate=5. III. 2018 |work= |publisher=[[Hrvatski olimpijski odbor]] |date=4. VIII. 2014 |archive-date=2018-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181201210741/https://www.hoo.hr/downloads/oim-nandzing-2014-vodic-delegacije.pdf |dead-url=yes }}</ref> hrvatski stolnotenisač. == Životopis == Karijeru započeo sa šest godina igrajući u [[Stolnoteniski klub Pula|Stolnoteniskom klubu Pula]]; kratko nastupao za klubove [[Stolnoteniski športski klub Srdoči|Srdoči]] i [[Gradski stolnoteniski klub Poreč|Poreč]].<ref name=STKPU2008>{{cite web |url=http://www.stkpula.com/?p=123 |title=Tomislav Pucar, mlađi kadet Pule, trenutno najbolji stolnotenisač Hrvatske u tom uzrastu |accessdate=5. III. 2018 |work= |publisher=[[Stolnoteniski klub Pula]] |date=6. XI. 2008 }}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nakon završetka osnovne škole u rodnom gradu, 2011. upisao [[Športska gimnazija Zagreb|Športsku gimnaziju Zagreb]] i 2012. počeo igrati za [[Gradski stolnoteniski klub Zagreb]].<ref name=srednjahr>{{cite web |last=Božić |first=Ivan |url=https://www.srednja.hr/sport/sport-sport/top-sportas-upoznajte-tomislava-pucara-stolnoteniskog-juniora-godine-s-vise-medunarodnih-uspjeha/ |title=Top sportaš: Upoznajte Tomislava Pucara stolnoteniskog juniora godine s više međunarodnih uspjeha |accessdate=5. III. 2018 |work= |publisher=Srednja.hr |date=17. VI. 2013}}</ref><ref name=STKPU2013>{{cite web |url=http://www.stkpula.com/?p=1695 |title=Pucar prvi na kadetskom Serbian Youth Openu |accessdate=5. III. 2018 |work= |publisher=Stolnoteniski klub Pula |date=27. IX. 2010 }}{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Potom je u Njemačkoj igrao u Drugoj saveznoj ligi za [[TTC OE Bad Homburg 1987]] (2014–17),<ref name=TTCOE>{{cite web |url=http://www.ttcoe.de/index.php/component/content/article/16-aktuelles/920-die-1-mannschaft-stellt-sich-vor |title=TTC OE Bad Homburg 1987 e.V. |accessdate=5. III. 2018 |work= |publisher=TTC OE Bad Homburg 1987 e.V |date= }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> a od 2017. nastupa za [[PKS Kolping FRAC Jarosław]].<ref name=eZadar>{{cite web |author=JB |url=https://ezadar.rtl.hr/sport/2654673/tomislav-pucar-potpisao-za-poljski-kolping-jaroslaw/ |title=Tomislav Pucar potpisao za poljski Kolping Jaroslaw |accessdate=5. III. 2018 |work= |publisher=''eZadar'' |date=28. III. 2017 |archive-date=2019-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722213647/https://ezadar.rtl.hr/sport/2654673/tomislav-pucar-potpisao-za-poljski-kolping-jaroslaw/ |url-status=dead }}</ref> Na [[Omladinsko prvenstvo Evrope u stolnom tenisu|Omladinskom prvenstvu Evrope]] u pojedinačnoj konkurenciji osvojio drugo mjesto (2013) i u konkurenciji miješanih parova prvo mjesto (2014). U pojedinačnoj konkurenciji do 21 godine postao [[Otvoreno prvenstvo Hrvatske u stolnom tenisu do 21 godine|prvak Hrvatske]] (2016) i [[Prvenstvo Evrope u stolnom tenisu do 21 godine|Evrope]] (2017)<ref>{{cite web |url=http://www.ettu.org/en/n/news/2017/february/gold-for-tomislav-pucar-in-sochi/ |title=Gold for Tomislav PUCAR in Sochi |work= |publisher=[[European Table Tennis Union]] |date=5. II. 2017}}</ref> te u konkurenciji muških parova viceprvak Evrope (2017).<ref>{{cite web |url=http://www.old.ittf.com/stats_new/ |title=ITTF Stats |accessdate=14. III. 2017 |work= |publisher=International Table Tennis Federation |date= |archivedate=2017-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170124150401/http://www.old.ittf.com/stats_new/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.old.ittf.com/competitions/matches_per_player_all.asp?P_ID=116532&Competition_ID= |title=PUCAR Tomislav (CRO) - Results |accessdate=14. III. 2017 |work= |publisher=International Table Tennis Federation |date= |archive-date=2017-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170314153413/http://www.old.ittf.com/competitions/matches_per_player_all.asp?P_ID=116532&Competition_ID= |dead-url=yes }}</ref> == Izvori == {{izvori|2}} == Vanjske veze == * {{Instagram|tpucar}} * [https://www.superliga.com.pl/component/joomleague/player/11-sezon-2017-2018/2-pks-kolping-frac-jaroslaw/199-tomislav-pucar Pucar, Tomislav (PKS Kolping FRAC Jarosław): Osobne informacije igrača] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302053432/https://superliga.com.pl/component/joomleague/player/11-sezon-2017-2018/2-pks-kolping-frac-jaroslaw/199-tomislav-pucar |date=2021-03-02 }} {{lifetime|1996||Pucar, Tomislav}} [[Kategorija:Hrvatski stolnotenisači]] [[Kategorija:Biografije, Pula]] 93uk5z2xdqzifqcjt9k11gi9wilnqvr Uganuće zgloba 0 4630169 42683478 42405183 2026-09-06T04:28:44Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683478 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Uganuće zgloba<br />''(lat Distorsio)'' | Image = Sprained foot.jpg | Caption = Uganuće skočnog zgloba sa krvnim podlivom. | Field = [[Ortopedija]]<br />[[Sportska medicina]] | DiseasesDB = | GeneReviewsID = | GeneReviewsName = | ICD10 = {{ICD10|T|14|3|t|08}} | ICD9 = {{ICD9|848.9}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D013180 }} '''Uganuće zgloba''', '''izvrnuće, distorzija''', ({{jez-lat|dystorsio}}), je istezanje praćeno potpunim ili delimičnim prekidom ligamenata i zglobne čaure, najčešće nastalo iznenadnim nefiziološkim pokretima u [[zglob]]u.<ref>Biundo JJ. ''Bursitis, tendinitis, and other periarticular disorders and sports medicine''.In: Goldman L, Schafer AI, eds.Biundo JJ. Bursitis, tendinitis, and other periarticular disorders and sports medicine.In: Goldman L, Schafer AI, eds. Goldman’s Cecil Medicine. 24th ed. Philadelphia, Pa: Saunders Elsevier; 2011:chap 271.</ref> == Epidemiologija == Svakodnevno samo u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] oko 25.000 ljudi doživi uganuće zgloba, koje se najčešće javnja: * U skoro svim sportovima kod [[sport]]ista i rekreativaca, [[dete|dece]] ili odraslih, u toku fizičkih aktivnosti. Distorzije su česte u okviru sportskih povreda i čine od 38% do 45% svih sportskih povreda. * Pri normalnom koračanju po neravnoj ili klizavoj površini, pri nošenju nepodesne [[obuća|obuće]], * U toku obavljanja profesionalnih aktivnosti npr kod vojnika na obuci, građevinskih radnika, poljoprivrednika u polju, itd.<ref>{{en}}[http://orthoinfo.aaos.org/topic.cfm?topic=A00150 -{American Academy of Orthopaedic Surgeons, ''Sprained Ankle''}-] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411040400/https://orthoinfo.aaos.org/topic.cfm?topic=A00150 |date=2021-04-11 }}, Pristupljeno 08/2010.</ref> == Anatomsko-fiziološke karakteristike zglobova == Anatomski i fiziološki gledano u organizmu čoveka postoje nepokretni zglobovi i pokretni zglobovi (koji su zbog svoje pokretnjivosti znatno podložnija uganuću).<ref>Brinker MR, O’Connor DP, Almekinders LC, et al. ''Physiology of Injury to Musculoskeletal Structures: 1. Muscle and Tendon Injury.'' In: DeLee JC, Drez D Jr, Miller MD, eds.Brinker MR, O’Connor DP, Almekinders LC, et al. Physiology of Injury to Musculoskeletal Structures: 1. Muscle and Tendon Injury. In: DeLee JC, Drez D Jr, Miller MD, eds. DeLee and Drez’s Orthopaedic Sports Medicine. 3rd ed. Philadelphia, Pa: Saunders Elsevier; 2009:chap 1, section A.</ref> === Pokretni zglobovi === Pokretni zglobovi se razvrstavaju na: ;Visoko mobilni zglobove U koje spadaju visokomobilni skočni zglob ili zglob kuka, ili sinovijalne zglobove, kao što su koleno ili rameni zglob. Sinovijalni zglobovi, zbog visokog obima pokreta i većeg razmaka između zglobnih površina kostiju koje obrazuju zglob i veće sinovijalne šupljine koju obrazuje zglobna čaura, ispunjeni su nestišljivom sinovijalnom tečnošću, labilni su i zato su znatno podložniji uganuću. ;Hrskavičavi zglobovi Zbog ojačana zglobnom hrskavicom ovi zglobovi dozvoljavaju samo male pokrete. Takvi zglobovi su između [[grudna kost|grudne kosti]] i [[rebara]]. === Ligamenti === Ligamenati zgloba i zglobna čaura drže [[zglob]] i [[kost]]i koje ulaze u sastav zgloba, u jedinstvenu i stabilnu funkcionalnu celinu koja je uvek u pravilnom [[anatomija|anatomskom]] položaju. Oni štite zglob od abnormalnih ili prekomernih pokreta, posebno od prekomernog uvijanja, okretanje i savijanja. Ligament je histološki gledano elastična struktura zgloba, koja se obično isteže u okviru svojih fizioloških granica, da bi se zatim po završenom pokretu u zglobu vraćala nazad u svoj normalan, fiziološki položaj. Kada je ligament jakom fizičkom silom prisiljen da se istegne izvan svojih normalnih ili fizioloških „granica“, zbog prekomernog istezanja dolazi do njegovog delimičnog rascepa ili kod teških uganuća do potpune rupture (cepanje elastičnih vlakana) ligamenata. == Podela uganuća zgloba prema stepenu oštećenja == Prema stepenu oštećenja ligamenata, [[zglob]]ne čaure i drugih struktura zgloba, koji pre svega određuje intenzitet mehaničke sile u momentu povrede, klinički se razlikuju četiri stepena uganuća; {| class="wikitable" |- | '''Nulti stepen''' || * Uganuće zgloba kod koga se bol javlja ili se gubi u roku od deset minuta, * Nema uticaja na pokrete u zglobu. * Nema pojave oticanja zgloba, odmah ili u večernjim satima, kada se otok najčešće javlja zbog pojave izliva tečnosti i krvi iz oštećenih krvnih sudova u povređenom zglobu (kao što je to slučaj kod težih oblika uganuća). ||[[Datoteka: Baenderriss.jpg|220p]] |- | '''Prvi stepen - elongacija - blago uganuće''' || * Karakteriše se istezanjem mekih struktura [[zglob]]a i blaži je oblik uganuća. * Nastaje kod delimičnog ili lakšeg oblika istezanja ligamena i zglobne čaure. * Zglob je otečen, bolan i stabilan. * [[Otok]] se najčešće javlja nakon nekoliko dana od [[povreda|povrede]]. || |- | '''Drugi stepen - laceracija - umereno uganuće''' || * Karakteriše se delimičnim rascepom (naprsnućem) mekih struktura zgloba (ligamenata ili čaure zgloba) i ovo je umeren oblik uganuća. * Zglob je jako bolan, delimično natečen (deformisan), sa znacima izliva (zbog nakupljanja krvi ili tečnosti u zglobnoj šupljini) i lagano nestabilan. || |- | '''Treći stepen - ruptura - teško uganuće ''' || * Karakteriše se rascepom mekih struktura zgloba sa potpunim prekidom ligamenata i jačim oštećenjem zglobne čaure, koje prati obilan izliv u zuglobnu šupljinu izazvan krvarernjem iz oštećenih krvnih sudova. * Zglob je jako natečen, bolan, * Pokretljivost je nemoguća, a zglob je nestabilan i izraženo deformisan. * Ovo je najteži oblik uganuća često praćen i manjim koštanim infrakcijama na mestu pripoja povređenog ligamenta. || |} == Dijagnoza == [[Dijagnostika|Dijagnoza]] uganuća zgloba postavlja se na osnovu: * [[anamneza|anamneze]], * [[klinička slika|kliničke slike]], * objektivnog pregleda, * [[rendgen]]ografije, na kojoj se ne vidi oštećenje koštanog tkiva, osim kod uganuća trećeg stepena gdr zbog rupture ligamenata i zglobne čaure mogu biti prisutne manje koštane infrakcije na mestu pripoja povređenog ligamenta. == Lečenje == [[Datoteka:Freshspraininbrace.JPG|250px|mini|Imobilizacija ortozom]] [[Datoteka:Short Leg Walking Cast.JPG|250px|mini|Imobilizacija ojačanim gipsanim zavojem za hodanje]] '''Prvi stepen uganuća''' * Kompresivni zavoj * Mirovanje 7-10 dana * Pravilno pozicioniranje zgloba - elevacija * Hladne obloge, najbolje led, koje se koriste 20 -30 minuta 3-5 puta dnevno narednih 24-48 časova od [[povreda|povrede]] i ima za cilj da smanji krvarenje i uvećanje otoka mekih tkiva. * Primena [[analgetik]]a prema potrebi '''Drugi i treći stepen''' * [[Imobiliozacija]] [[gips]]anom longetom, longetom od fiberglasa ili ortozom sa podesivim trakama. (1-3 nedelje) * Hlađenje hladnim oblogama (najbolje [[led]]om), 20 -30 minuta 3-5 puta dnevno narednih 24-48 časova od [[povreda|povrede]]. * Primena [[analgetik]]a prema potrebi. * Hirurško lečenje je retko i obično se se sprovodi kod potpunog prekida kontinuiteta liganenata i zglobne čaure ili kod povrede koja ne reaguju na konzervativno lečenje i kod trajne nestabilnosti zgloba nakon višemesečne rehabilitacije. Operativno lečenje treba sprovesti neposredno nakon povrede zgloba (istog dana), jer tada daje najbolje rezultate. Hirurško lečenje uključuje; :* ''[[Artroskopija|Artroskopiju]];'' koja daje uvid unutrašnje stanje zgloba. Artroskopski se nakon uganuća mogu otkriti; krvni ugrušci, fragmenti kostiju i hrskavice, ili deo ligamenta unutar zgloba. :* ''Rekonstrukciju zgloba;'' koja ima za cilj da koriguje ili rekonstruiše, rastegnut i pocepan ligament metodom ušivanja pokidanih krajeva, ili primenom ligamenata ili tetiva iz neposredne okoline zgloba. * [[Fizikalna terapija]] - rehabilitacija ([[hidrokineziterapija]], [[ultrazvuk]], [[elektroforeza]] (kombinovana sa [[analgetik|analgeticima]] i [[kortikostereoidi]]ma), [[interferentne struje]], [[laser]], [[magnetoterapija]], [[kineziterapija]]. Rehabilitacija ima poseban značaj posle operativnog lečenja uganuća i ima za cilj da povređenom zglobu povrati snagu i obim pokreta i funkciju. Dužina rehabilitacije zavisi od stepena povrede i vrste operacije i može da traje od jedne nedelje do nekoliko meseci. U toku lečenja nije poželjno oslanjanje na povređeni zglob i zato ako se radi o uganuću zgloba donjih udova, bolesniku za kretanje treba obezbediti štake ili invalidska kolica. == Komplikacije == Ako se uganuće leči nepravilno ili nedovoljno dugo postoji mogućnost nepotpunog oporavka ligamenta, što može imati za posledicu ponavljanja uganuća, ili trajanje bola u zglobu više od četiri do šest nedelja. Tada govorimo o nastanku hroničnog uganuća zgloba, koje se najčešće javlja kod bolesnika koji se vratio na posao, sport ili druge aktivnosti, a da prethodno zglobu nije dozvolio potpunu rehabilitaciju i ozdravljenje. Kao moguće komplikacije na uganutom zglobu najčešće se javljaju; * deformacija zgloba, * slabost mišića u okolini zgloba koja izaziva ponovljanje povrede, * nestabilnost (labavost) zgloba, * hronični bol. == Prevencija == * U toku brojnih radnih i sportskih aktivnosti, koje dejstvom mehaničke sile mogu izazvati izvrtanje (uvrtanje) gležanja i drugih zglobova donjih udova, upotrebljavati odgovarajuću namensku zaštitnu obuću. * Pri svakoj kupovini izvršiti pravilan izbor vrste i veličine obuće. * Izbegavati upotrebu cipela sa visokim petama, pogotovu u vreme intenzivnih aktivnosti, dužeg hodanja i kod osoba koje su sklone uganuću zglobova (osobe sa starim povredama gležnja). * Pre svake sportske ili druge fizičke aktivnosti sprovesti pravlan program zagrevanja, istezanja mišića i zglobova. * Izbegavati sportske i aktivnosti za koje osoba nije dobro obučena ili uvežbana. == Povezano == * [[Zglob]] * [[Iščašenje zgloba]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Jackie Butler, Ricki Lewis, ''Holes Human Anatomy & Physiology'', Mc Graw Hill 2007, Eleventh Ed. pp.&nbsp;157,160 * Krabak BJ, Baima J. Ankle sprain. In: Frontera, WR, Silver JK, eds. ''Essentials of Physical Medicine and Rehabilitation''. 2nd ed. Philadelphia, Pa: Saunders Elsevier; 2008:chap 75. * Geiderman JM. General principles of orthopedic injuries. In: Marx J, ed. ''Rosen’s Emergency Medicine: Concepts and Clinical Practice.'' 6th ed. St Philadelphia, Pa: Mosby Elsevier; 2006:chap 46. * Mercier LR. Sports medicine. In: Mercier LR, ed. ''Practical Orthopedics''. 6th ed. Philadelphia, Pa: Mosby Elsevier; 2008:chap 15. {{Portalbar|Medicina}} [[Kategorija:Ortopedija]] [[Kategorija:Povrede]] tewx6lf99gtdt0upa4kudhiz3sqewg1 Vazin 0 4646686 42683489 42408327 2026-09-06T08:39:46Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683489 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Vazin | ime_genitiv =Vazina | izvorno_ime =وازن | slika_panorama =Wazzin_center.jpg | opis_slike =[[Panorama]] gradića | slika_lokacijska_karta_država =Libija | slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Vazina u Libiji | nadimak = | širina-stupnjevi =31 | širina-minute =56 | širina-oznaka=N | dužina-stupnjevi =10 | dužina-minute =39 | dužina-oznaka=E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Libija}} | lokacija1_ime =[[Libija#Upravna podjela|Regija]] | lokacija1_info = [[Tripolitanija]] | lokacija2_ime =[[Libijski okruzi|Okrug]] | lokacija2_info =[[Nalut (okrug)|Nalut]] | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe= | ime_vođe = | površina_bilješke = | površina_ukupna = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina = | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = | stanovništvo_gustoća= | stanovništvo_uže =3,792 | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[UTC+2]] | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | web_stranica = }} '''Vazin''' ([[Arapski jezik|arapski]]: وازن / Wāzzin) je [[granica|pogranični]] [[grad]]ić od 3,792 [[Stanovništvo|stanovnika]] na [[sjeverozapad]]u [[Libija|Libije]] u [[Nalut (okrug)|Okrugu Nalut]]. == Geografija == Vazin se nalazi u [[brdo|brdima]] [[Jebel Nafusa|Masiva Jebel Nafusa]] pored [[tunis]]ke [[granica|granice]], udaljen 360 [[km]] [[jugozapad]]no od [[Tripoli]]ja. == Historija== Vazin je izrastao oko [[fortifikacija|utvrde (gasr)]] podignute [[1482]]. Današnji Vazin je najpoznatiji po [[bitka]]ma koje su se vodile od [[april]]a do [[jul]]a [[2011]] između [[Moamer Gadafi|Gadafijevih]] snaga i [[Ustanak|ustanika]] po [[brdo|brdima]] [[Jebel Nafusa|Masiva Jebel Nafusa]]. Tad je i sam gradić nekoliko puta prelazio iz ruke u ruku.<ref name=tre>{{cite web | url =http://www.worldlibrary.in/articles/eng/Battle_of_Wazzin | title =''Battle of Wazzin'' | accessdate =24.12. 2018 | language =engleski | publisher =WorldLibrary }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze== {{Commonscat|Wazzin}} * [http://www.maplandia.com/libya/ghadamis/wazin/ ''Wazin Map - Satellite Images of Wazin''] {{en icon}} [[Kategorija:Gradovi u Libiji]] nr0a6g2rjjyu6f81i4re7lfqujcel8e Velikobeltni most 0 4665567 42683493 42356234 2026-09-06T09:12:45Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683493 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Most | ime =Velikobeltni most (Istočni most) | slika =Storebæltsbroen from Sjælland.jpg | država = [[Danska]] | region = ostrvo [[Seland]], ostrvo [[Fin (ostrvo)|Fin]] | grad = | latitude = | longitude = | obale = | funkcija =auto saobraćaj | vrsta = | dužina =6 790 m | portée = | largeur = | visina = | hauteur_libre= | materijal = [[beton]], [[čelik]] | datum = | otvaranje =14. jun 1998. | arhitekta = | inženjer = | supervizor= | izvođač = | }} {{Infokutija Most | ime =Zapadni most | slika =Storebæltsbroen2.jpg | država = [[Danska]] | region = Sproge i Knudshoved | grad = | latitude = | longitude = | obale = | funkcija =auto i železnički saobraćaj | vrsta = | dužina =6 611 m | portée = | largeur = | visina = | hauteur_libre= | materijal = [[beton]], [[čelik]] | datum = | otvaranje =.1. jun 1997. (železnički saobraćaj)<br>14. jun 1998. auto saobraćaj | arhitekta = | inženjer = | supervizor= | izvođač = | }} '''Velikobeltni most''' ({{Jez-dan|Storebæltsforbindelsen}}) je [[Most|fiksna veza]] od više elemenata [[Most|koja]] prelazi Veliki pojas između [[Danska|danskih]] ostrva [[Seland]]a i [[Fin (ostrvo)|Fina]]. Sastoji se od putnog visećeg mosta i železničkog [[tunel]]a između Selanda i malog ostrva Sproge u sredini Velikog pojasa, i mosta sa potpornim gredama za drumski i železnički [[saobraćaj]]a između Sprogea i Fina. Ukupna dužina je 18&nbsp;km.<ref name="fakta"/> "Velikobeltni most" ({{Jez-dan|Storebæltsbroen}}) obično se odnosi na viseći most, mada se takođe može koristiti da označi most sa potpornim gredama ili vezu u celosti. Zvanično nazvan Istočni most, viseći most dizajnirale su danske firme ''COWI A/S'' i ''Ramboll''. Ima peti najduži glavni raspon na svetu (1,6&nbsp;km), a najduži izvan [[Azija|Azije]]. U vreme otvaranja mosta bio je drugi najduži, iza [[Most Akaši-kaikjo|mosta Akaši Kaikjo,]] otvorenog nekoliko meseci ranije. Veza je zamenila [[trajekt]]nu službu, koja je bila osnovno sredstvo prelaska Velikog pojasa. Nakon više od 50 godina rasprave, danska vlada je 1986. odlučila da izgradi vezu;<ref>{{Cite book|url=|title=DSB: Passagerens håndbog|last=|first=|publisher=[[DSB (railway company)|DSB]]|year=1990|isbn=87-7025-152-5|location=|page=73|pages=|language=Danish|author-link=|access-date=}}</ref> otvorena je za železnički saobraćaj 1997. i za drumski saobraćaj 1998. Sa procenjenim troškovima od 21,4 milijarde [[Danska kruna|DKK]] (cene iz 1988),<ref name="fakta"/> most je najveći građevinski [[projekat]] u istoriji Danske.<ref name="thebridge">{{Cite web|url=http://www.storebaelt.dk/english/bridge|title=The Bridge|date=|website=|publisher=A/S Storebælt|access-date=4. 12. 2008|archive-date=29. 06. 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6HjVr9TCm?url=http://www.storebaelt.dk/english/bridge|url-status=dead|archivedate=2013-06-29|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HjVr9TCm?url=http://www.storebaelt.dk/english/bridge|deadurl=yes}}</ref> Znatno se skratilo vreme putovanja; prethodno je trajalo jedan sat trajektom, a sada se može preći za deset minuta. Ova veza i [[Eresundski most|most Eresund]] (izgrađen 1995-1999) zajedno su omogućili vožnju iz kopnene [[Evropa|Evrope]] u [[Švedska|Švedsku]] i ostatak [[Skandinavija|Skandinavij]]e kroz Dansku. Rad i održavanje finansiraju se putarinama za vozila i vozove. [[Biciklista|Biciklist]]i ne mogu koristiti most, ali [[bicikl]]i se mogu prevoziti [[voz]]om ili [[autobus]]om. == Historija == Trajekti preko Velikog pojasa započeli su službu između obalnih gradova [[Korser]] i [[Niborg]] 1883. godine, spajajući železničke linije sa obe strane pojasa. Godine 1957. drumski saobraćaj je premešten na put Halskov-Knudshoved, oko 1,5 [[kilometar]]a severno i blizu fiksne veze. Nacrti za izgradnju fiksne veze predstavljeni su već 1850-ih, a nekoliko predloga pojavilo se u narednim [[decenija]]ma. Danske državne železnice, odgovorne za trajektnu službu, predstavile su planove za most 1934. godine. Koncepti mostova preko Eresunda (152 miliona DKK) i Velikobeltni most (257 miliona DKK) izračunati su oko 1936. godine.<ref>Marstrand, Wilhelm. "[http://www.e-pages.dk/ingarkiv/4807/html5/?page=17 Det store vej- og broprojekt]" ''[[Ingeniøren]]'', 14 March 1936. Accessed: 2 December 2014.</ref> 1948. Ministarstvo za javne radove (sada Ministarstvo saobraćaja) osnovalo je komisiju za istraživanje implikacija fiksne veze.<ref name="planer">{{Cite web|url=http://www.korsoer-historie.dk/planeromfastforbindelse/|title=Planer om fast forbindelse|last=Hellesen|first=Jette Kjærulff|last2=Ole Tuxen|website=Korsør i 15.000 år|publisher=[[Korsør Municipality]]|language=Danish|archive-url=https://web.archive.org/web/20090704062513/http://www.korsoer-historie.dk/planeromfastforbindelse/|archive-date=4. 7. 2009|access-date=30. 6. 2009|archivedate=2009-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090704062513/http://www.korsoer-historie.dk/planeromfastforbindelse/|deadurl=yes}}</ref> [[Datoteka:Große Belt Brücke Karte.png|mini|Mapa: Velikobeltni most]] Prvi zakon koji se odnosi na fiksnu vezu donet je 1973.<ref>{{Cite web|url=http://www.korsoer-historie.dk/korsrogstorebltsforbindelsen/|title=Korsør og Storebæltsforbindelsen 1973-95|last=Hellesen|first=Jette Kjærulff|last2=Ole Tuxen|website=Korsør i 15.000 år|publisher=[[Korsør Municipality]]|language=Danish|archive-url=https://web.archive.org/web/20090704062448/http://www.korsoer-historie.dk/korsrogstorebltsforbindelsen/|archive-date=4. 7. 2009|access-date=30. 6. 2009|archivedate=2009-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090704062448/http://www.korsoer-historie.dk/korsrogstorebltsforbindelsen/|deadurl=yes}}</ref> ali projekat je stavljen na čekanje 1978. jer je [[Liberali (Danska)|stranka Liberala]] zahtevala odlaganje javne potrošnje. Politički dogovor o ponovnom pokretanju rada postignut je 1986. godine, građevinskim zakonom ({{Jez-dan|anlægslov}}) donetim 1987.<ref>{{Cite web|url=http://www.korsoer-historie.dk/denfasteforbindelse/|title=Den faste forbindelse|last=Hellesen|first=Jette Kjærulff|last2=Ole Tuxen|website=Korsør i 15.000 år|publisher=[[Korsør Municipality]]|language=Danish|archive-url=https://web.archive.org/web/20090704064717/http://www.korsoer-historie.dk/denfasteforbindelse/|archive-date=4. 7. 2009|access-date=30. 6. 2009|archivedate=2009-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090704064717/http://www.korsoer-historie.dk/denfasteforbindelse/|deadurl=yes}}</ref> Izgradnja veze započela je 1988. godine. Godine 1991. [[Finska]] je tužila Dansku [[Međunarodni sud pravde|Međunarodnom sudu pravde]], uz obrazloženje da finske mobilne bušilice neće moći da prođu ispod mosta. Dve zemlje su pregovarale o finansijskoj nadoknadi u iznosu od 90 miliona [[Danska kruna|danskih kruna]], a Finska je povukla tužbu.<ref>{{Citation|last=[[Ministry for Foreign Affairs (Finland)]]|contribution=Kirjallinen kysymys: Suomen valtion Juutinrauman siltahankkeesta saamista korvauksista|title=KK 94/1994 vp|publisher=[[Parliament of Finland]]|date=24. 3. 1994|contribution-url=http://www.eduskunta.fi/triphome/bin/akxhref2.sh?{KEY}=KK+94/1994|language=Finski}}</ref> Procenjuje se da će veza stvoriti vrednost od 379 milijardi DKK nakon 50 godina korišćenja.<ref>{{Cite web |title=Economic analysis |url=http://ing.dk/sites/ing/files/samfundsoekonomisk_analyse_af_storebaeltsforbindelsen.pdf |access-date=2021-03-28 |archive-date=2015-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222103336/http://ing.dk/sites/ing/files/samfundsoekonomisk_analyse_af_storebaeltsforbindelsen.pdf |dead-url=yes }}</ref> == Konstrukcija == Izgradnja fiksne veze postala je najveći građevinski projekat u [[Istorija|istoriji]] Danske. U cilju povezivanja Halskova na [[Seland]]u sa Knudshovedom na [[Fin (ostrvo)|Finu]], 18&nbsp;km prema [[zapad]]u morala je da se izgradi dvotračna [[železnica]] i četvorotračni [[autoput]], preko malog ostrva Sproge usred Velikog pojasa. Projekat je obuhvatao tri različita zadatka: Istočni most za drumski saobraćaj, Istočni tunel za železnički saobraćaj i Zapadni most za drumski i železnički saobraćaj kombinovano. Građevinske radove su sproveli ''Sundlink Contractors'', konzorcijum ''Skanska'', ''Hochtief , MT Højgaard'' (koja je izgradila Zapadni most) i ''Monberg & Thorsen'' (koja je izgradila odeljak od osam kilometra ispod Velikog pojasa).<ref>{{Cite web|url=http://www.railway-technology.com/projects/denmark/|title=Great Belt Fixed Link Rail and Road Project, Denmark|date=|website=|publisher=Railway Technology|access-date=8. 1. 2011}}</ref> Radove podizanja i postavljanja elemenata izveo je ''Ballast Nedam'' pomoću plutajuće dizalice.<ref>{{Cite web|url=http://www.hochtief-construction.com/construction_en/30.jhtml?pid=6668|title=The final span over the Öresund|publisher=Hochtief|archive-url=https://web.archive.org/web/20110711172717/http://www.hochtief-construction.com/construction_en/30.jhtml?pid=6668|archive-date=11. 7. 2011|access-date=8. 1. 2011|archivedate=2013-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206164122/http://www.hochtief-construction.com/construction_en/30.jhtml?pid=6668|deadurl=yes}}</ref> === Istočni most === Izgrađen između 1991. i 1998. po ceni od 950 miliona američkih dolara,<ref>{{Citation|url=http://enr.construction.com/engineering/pdf/sourcebook/global/2003-Top_Global_Sourcebook.pdf|title=Construction Facts - The Sourcebook of Statistics, Records and Resources|journal=Engineering News Record|publisher=McGraw Hill|volume=251, Number 20a|date=novembar 2003|access-date=9. 8. 2014|archive-date=2014-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904201609/http://enr.construction.com/engineering/pdf/sourcebook/global/2003-Top_Global_Sourcebook.pdf|dead-url=yes}}</ref> Istočni most (''Østbroen'') je [[viseći most]] između Halskova i Sprogea. Dužina je 6 790 m, sa slobodnim rasponom od 1 624 m,<ref name="fakta">{{Cite web|url=http://www.storebaelt.dk/omstorebaelt/fakta|title=Fakta og historie|date=|website=|publisher=A/S Storebælt|access-date=18. 11. 2008}}</ref> što ga čini trećim najdužim rasponom na [[Most Akaši-kaikjo|svetu]], iza [[Most Akaši-kaikjo|Akaši Kaikjo mosta]] i mosta Ksihoumen. Vertikalni zazor za [[brod]]ove iznosi 65 m, što je dovoljno za najveći brod na svetu za [[krstarenje]], klase ''Oasis''.<ref>{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/travel/cruises/2009-11-01-cruise-ship-test_N.htm|title=Largest cruise ship passes bridge challenge|date=1. 11. 2009|work=USA Today|access-date=26. 11. 2010}}</ref> {{Široka slika|Great belt fixed link panorama.jpg|800px|Panoramska slika Istočnog mosta}} Na 254 m iznad nivoa mora, dva stuba Istočnog mosta predstavljaju najviše tačke na samonosivim konstrukcijama u Danskoj. Da bi glavni kablovi bili napeti, konstrukcija za sidrenje sa svake strane raspona postavljena je ispod palube puta. Nakon 15 godina kablovi nemaju [[Rđa|rđu]]. Devetnaest betonskih stubova (12 na strani Selanda, sedam kod Sprogea), nezavisnih, nose put izvan raspona. === Zapadni most === Zapadni most (''Vestbroen'') je most sa potpornim gredama<ref name="structuraewest">{{Cite web|url=http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0002357|title=Great Belt West Bridge|date=|website=|publisher=Structurae|access-date=18. 11. 2008}}</ref> između Sprogea i Knudshoveda. Dug je 6 611 m, i ima vertikalni zazor za brodove od 18 m.<ref name="fakta"/> U stvari, to su dva odvojena susedna mosta: severni železnički i južni drumski. Stubovi dva mosta počivaju na zajedničkim temeljima ispod [[Nivo mora|nivoa mora]].<ref>"[http://www.uwphoto.dk/undervandssiden/Storebelt/storebelt.htm New diving place in Denmark] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303215027/http://www.uwphoto.dk/undervandssiden/Storebelt/storebelt.htm|date=3. 3. 2016}}" ''Underwater Photo''</ref> Zapadni most je izgrađen između 1988. i 1994; njegova putna/železnička paluba sastoji se od 63 dela koji su poduprti sa 62 stuba. {{Infokutija Most | ime =Istočni tunel | slika = | država = [[Danska]] | region = Halskov - Sproge | grad = | latitude = | longitude = | obale = | funkcija =železnički saobraćaj | vrsta = | dužina =8 024 m | portée = | largeur = | visina = | hauteur_libre= | materijal = | datum = | otvaranje = | arhitekta = | inženjer = | supervizor= | izvođač = | }} === Istočni tunel === Dvostruki ''probijeni tuneli'' Istočnog tunela (''Østtunnelen'') su po 8 024 m dugački.<ref name="fakta"/> Između dva glavna tunela postoji 31 spojni tunel na svakih 250 m. Došlo je do kašnjenja i prekoračenja troškova u izgradnji tunela. Plan je bio da se otvori 1993. godine, ali saobraćaj vozova počeo je 1997. godine, a drumski saobraćaj 1998. godine. Tokom gradnje morsko dno je popustilo i jedan od tunela je [[Poplava|poplavljen]]. Voda je nastavila da se diže i stigla je do kraja kod Sprogea, gde je nastavila u (još uvek suvom) drugom tunelu. Voda je oštetila dve od četiri [[Mašina za probijanje tunela|mašine za probijanje tunela]], ali nijedan [[radnik]] nije povređen. Samo postavljanjem glinene podloge na morsko dno bilo je moguće isušiti tunele. Ukupno 320 radnika za rad pri komprimovanom vazduhu bilo je uključeno u 9018 slučaja izloženosti pritisku u četiri mašine za probijanje tunela.<ref name="pmid12670120">{{Cite journal|last=Andersen HL|year=2002|title=Decompression sickness during construction of the Great Belt Tunnel, Denmark|url=http://archive.rubicon-foundation.org/3909|journal=[[Undersea and Hyperbaric Medicine Journal]]|volume=29|issue=3|pages=172–88|doi=|pmid=12670120|access-date=14. 11. 2010|archive-date=02. 09. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120902162438/http://archive.rubicon-foundation.org/xmlui/handle/123456789/3909|url-status=dead}}</ref> Pri izgradnji je konstatovana [[Dekompresiona bolest|dekompresijska bolest]] od 0,14%, a dva radnika su imala dugoročne rezidualne simptome. == Implikacije saobraćaja == Pre otvaranja veze, trajekte širom Velikog pojasa svakodnevno je koristilo prosečno 8.000 [[automobil]]a. Saobraćaj preko pojasa porastao je 127% tokom prve godine nakon otvaranja veze.<ref>Claus F. Baunkjær. "[http://www.femern.com/service-menu/press--documents/press-releases/cautious-traffic-assumptions-for-the-fehmarnbelt-project Cautious traffic assumptions for the Fehmarnbelt project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150702184331/http://www.femern.com/service-menu/press--documents/press-releases/cautious-traffic-assumptions-for-the-fehmarnbelt-project|date=2. 7. 2015}}" ''[[Femarnbeltski tunel|Fehmarn Belt Fixed Link]]'', 28 March 2013. Accessed: 6 October 2013.</ref> U 2008, prosečno 30.200 automobila koristilo je vezu svaki dan.<ref>[http://www.storebaelt.dk/omstorebaelt/trafiktal Storebælt]</ref> Fiksna veza urodila je znatnom uštedom vremena putovanja između istočne i zapadne Danske. Prethodno je trebalo oko 90 [[minut]]a da se pređe Veliki pojas u automobilu koji je vožen trajektom, uključujući vreme čekanja u [[luka]]ma. To je trajalo znatno duže tokom vršnih perioda, poput [[vikend]]a i praznika. Otvaranjem veze, putovanje je sada između 10 i 15 minuta. Putovanje vozom je smanjeno za 60 minuta, a na raspolaganju je mnogo više sedišta jer se na voz može dodati više [[vagon]]a koji ne moraju da stanu na trajekt. Najkraća vremena putovanja su: [[Kopenhagen]] &ndash; [[Odense]] 1 sat 15 minuta, Kopenhagen &ndash; [[Orhus|Arhus]] 2 sata i 30 minuta, Kopenhagen &ndash; [[Olborg]] 3 sata 55 minuta i Kopenhagen &ndash; [[Esbjerg]] 2 sata i 35 minuta. Avioni između [[Aerodrom Kopenhagen|Kopenhagena]] i Odensea, i između Kopenhagena i Esbjerga prestali su da saobraćaju, a voz se sada najviše koristi između Kopenhagena i Arhusa. Zajedno sa [[Eresundski most|mostom Eresund]] i dva mosta Malog pojasa, veza pruža direktnu fiksnu vezu između zapadne kontinentalne Evrope i severne Skandinavije, na kraju spajajući sve delove [[Evropska unija|Evropske unije]] osim [[Irska|Irske]], [[Malta|Malte]], [[Kipar|Kipra]] i okolnih ostrva. Za teretne vozove, nepokretne veze su veliko poboljšanje između Švedske i [[Nemačka|Nemačke]], i između Švedske i [[Velika Britanija|Velike Britanije]]. Trajektni sistem između Švedske i Nemačke još uvek se koristi u određenoj meri zahvaljujući ograničenom železničkom kapacitetu, sa velikim prometom putnika preko mostova i nekim jednotračnim prugama u južnoj Danskoj i severnoj Nemačkoj. Do 2028. godine očekuje se da [[Femarnbeltski tunel]] bude završen, a veći deo međunarodnog saobraćaja se premešta sa Velikobeltnog mosta. Ova direktnija ruta smanjiće železničko putovanje od [[Hamburg]]a do Kopenhagena sa 4:45 na 3:30 sati. [[Datoteka:Storebaelt_toll_area.jpg|desno|mini| Područje putarine noću. Svaka kabina može se koristiti za elektronsku naplatu putarine (zelene kabine), [[Kreditna kartica|kreditnu karticu]] (plave kabine) ili ručno plaćanje (žute kabine), u zavisnosti od opterećenja za svaki način plaćanja. ]] == Ekološki efekti == [[Datoteka:Storebaeltsbroen_seen_from_above.JPG|desno|mini| Istočni most - pogled iz vazduha]] Ekološka razmatranja bila su sastavni deo projekta i bila su od presudnog značaja za izbor usklađenosti i određivanja dizajna. Ekološka razmatranja bila su razlog zbog kojeg je osnovan program [[monitoring]]a [[Životna sredina|životne sredine]] i pokrenuta saradnja sa vlastima i spoljnim konsultantima na definisanju brige o životnoj sredini tokom građevinskih radova i profesionalnim zahtevima programa monitoringa. Ta saradnja objavljena je u izveštaju objavljenom početkom 1997. o stanju životne sredine u Velikom pojasu. Zaključak izveštaja bio je da je morsko okruženje barem toliko dobro kao i pre početka građevinskih radova. Produbljivanjem delova Velikog pojasa, povećan je presek protoka vode. Ovim iskopavanjem nadoknađuje se efekat blokiranja koji uzrokuju stubovi mosta i prilazne rampe. Zaključak izveštaja je da su protoci vode sada gotovo na nivou kakav je bio pre izgradnje mosta. Velikobeltni most je stvorio povećan obim drumskog saobraćaja, što je značilo i veće [[zagađenje vazduha]]. Međutim, došlo je do značajnih ušteda u potrošnji energije prelaskom sa trajekata na fiksnu vezu. Trajekti troše mnogo [[Energija|energije]] za pogon, trajekti velike brzine troše velike količine energije pri velikim [[brzina]]ma, a avio-prevoz troši veliku energiju. Domaći vazdušni saobraćaj preko Velikog pojasa znatno je smanjen nakon otvaranja mosta, a bivši avio-putnici sada koriste vozove i privatne automobile. == Nesreće == Tokom gradnje prijavljeno je 479 nesreća na radu, od kojih su 53 rezultirale teškim povredama ili smrću.<ref>[http://www.casa-analyse.dk/files/pdf/Ulykker_sygelighed_Camp_7.pdf Report in Danish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128032604/http://www.casa-analyse.dk/files/pdf/Ulykker_sygelighed_Camp_7.pdf|date=28. 11. 2007}}</ref> Od nesreća na radu umrlo je sedam radnika.<ref>{{Cite web |url=http://www.eurofound.europa.eu/eiro/1997/04/feature/dk9704107f.htm |title=European Foundation for Improvement of Living and Working condition |access-date=2021-03-28 |archive-date=2011-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930161203/http://www.eurofound.europa.eu/eiro/1997/04/feature/dk9704107f.htm |url-status=dead }}</ref> Zapadni most dva puta je oštetio pomorski saobraćaj. Dok je veza još bila u izgradnji 14. septembra 1993, trajekt je skrenuo s puta po lošem vremenu i pogodio Zapadni most. 3. marta 2005, teretni [[kamion]] udario je na Zapadni most 800 metara od Fina.<ref>{{Cite web|url=http://www.news24.com/News24/World/News/0,,2-10-1462_1672740,00.html|title=Rammed ship: Skipper was drunk|date=7. 3. 2005|publisher=[[News24]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080621120416/http://www.news24.com/News24/World/News/0,,2-10-1462_1672740,00.html|archive-date=21. 6. 2008|access-date=4. 6. 2008|archivedate=2009-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090802194848/http://www.news24.com/News24/World/News/0,,2-10-1462_1672740,00.html|deadurl=yes}}</ref> 5. [[jun]]a 2006. godine, vozilo za održavanje eksplodiralo je u železničkom tunelu. Niko nije povređen. [[Požar]] je ugašen nešto pre [[ponoć]]i, a vozilo je sutradan uklonjeno iz tunela. 2. [[januar]]a 2019. godine u saobraćajnoj nesreći na Zapadnom mostu poginulo je osam ljudi. Putnički voz udarila je polu-prikolica koja je pala sa teretnog voza koji je vozio u suprotnom smeru.<ref>https://news.sky.com/story/six-dead-in-train-accident-on-bridge-linking-denmark-islands-11596724</ref> == Galerija == <gallery> Datoteka:Storebæltsbroen 2.jpg|Istočni most odozdo Datoteka:Denmark Great Belt Bridge East.jpg|Pogled odozdo na Istočni most jugoistočno prema Korseru. Datoteka:GreatBeltBridgeInBirdsView.jpg|Istočni most sa vrha istočnog stuba Datoteka:GreatBeltBridge.JPG|Istočni most Datoteka:Storebæltsbroen close.jpg|Izbliza dva stuba Datoteka:Allure of the Seas under the Storebaelts bridge.jpg|''Allure of the Seas'' prolazi ispod Istočnog mosta Datoteka:StoreBaelt sunset 01.jpg|Istočni most pri zalasku sunca </gallery> == Povezano == * [[Femarnbeltski tunel]] * [[:en:Great Belt Power Link|Great Belt Power Link]] * [[:en:Little Belt|Little Belt]] * [[Eresundski most|Most Eresund]] * [[:en:List of road-rail bridges|List of road-rail bridges]] * [[:en:List of tallest structures in Denmark|List of tallest structures in Denmark]] == Napomene == {{Izvori}} [[Kategorija:Mostovi]] [[Kategorija:Tuneli]] [[Kategorija:Građevine]] [[Kategorija:Saobraćaj u Danskoj]] b38c2r0g662ehc33hs2jx1lu1hrxl63 Symsarna 0 4670653 42683361 42408103 2026-09-05T16:34:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683361 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodotok | ime=Symsarna | drugo_ime = | slika =Lidzbark_Warmiński,_rzeka_Symsarna._-_panoramio.jpg | slika_širina = 260px | slika_opis =Rijeka kod [[grad]]a [[Lidzbark Warmiński|Lidzbarka]] | kontinenti= [[Evropa]] | regije = | države = {{flag|Poljska}} | pokrajine =[[Varminsko-mazursko vojvodstvo]] | gradovi =[[Lidzbark Warmiński]] | izvor =Lutersko jezero [[selo|sela]] Żardeniki | izvor_visina =141 | izvor_koord =53°58′54″N 20°49′02″E | ušće =kod [[grad]]a [[Lidzbark Warmiński|Lidzbarka Warmińskog]] u [[Łyna|Łynu]] | ušće_visina =58 | ušće_koord =54°07′45″N 20°35′02″E | ušće_vrsta = | dužina =33<ref name=brit/> | pritoke= | vodopadi = | ade = | protok_sred = | protok_min = | protok_maks = | sliv = [[Baltik|baltički]] | površina = | ulijeva_se_u =[[Łyna|Łynu]] | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | akumulacije = | plovnost = | luke = | kol_robe = | karta= | karta_širina = | karta_opis = }} '''Symsarna''' je [[rijeka]] na [[sjeveroistok]]u [[Poljska|Poljske]] duga 33 [[km]], desna [[pritoka]] [[Łyna|Łyne]].<ref name=brit/> == Hidrologija== Symsarna [[izvor|izvire]] iz Luterskog jezera od tamo teče prema [[sjeverozapad]]u, preko [[jezero|jezera]] Ławki, Wojtówko, Blanki i Symsar i dotiče do [[grad]]a [[Lidzbark Warmiński]] gdje ima [[ušće]] u rijeku [[Łyna|Łynu]].<ref name=brit>{{cite web |url=https://natura.wm.pl/rzeka/52/Symsarna |title=''Rzeka Symsarna'' |publisher=Natura |language=poljski |accessdate=15.01. 2022. |archive-date=2022-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117180842/https://natura.wm.pl/rzeka/52/Symsarna |url-status=dead }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Symsarna}} * [https://natura.wm.pl/rzeka/52/Symsarna ''Rzeka Symsarna''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117180842/https://natura.wm.pl/rzeka/52/Symsarna |date=2022-01-17 }} {{pl icon}} [[Kategorija:Rijeke u Poljskoj]] hb541ioobkdvt60xx91dmpt70wjn4mp Stup iz Zgošće 0 4673713 42683343 42607183 2026-09-05T13:34:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683343 wikitext text/x-wiki [[File:Bosnia Bogomil Tombstone 1901.jpg|mini|desno|Nekropola Crkvina (Zgošća) 1901. god. Desno je '''Stup iz Zgošće''', većim dijelom utonuo, lijevo je [[Zgošćanski stećak]], tada razbijen u potrazi vandala za dragocjenostima.]] ''' Stup iz Zgošće ''' je jedini uspravni [[stećak]] sa [[Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku|srednjevjekovnog]] [[Arheologija|arheološkog]] lokaliteta Crkvina u [[Zgošća|Donjoj Zgošći]] kod [[Kakanj|Kaknja]], [[Bosna i Hercegovina]]. Stećci potiču iz druge polovine XIV. i početka XV stoljeća.<ref name="ema">{{Cite web|url= https://www.bib.irb.hr/626507 |title= Ema Mazrak: Stećak sljemenjak iz Donje Zgošće kod Kaknja - novo ikonografsko tumačenje |work= CROSBI Hrvatska znanstvena bibliografija - Izvornik: Bosna franciscana : časopis Franjevačke teologije Sarajevo (1330-7487) 36 (2012); 99-132 |accessdate= 31. 8. 2022}}</ref> == Arheologija == Spomenik pripada grupi od pet stećaka sa nalazišta u Zgošći koji se među 13 stećaka izdvajaju svojom veličinom, oblikom i ukrašavanjem: * [[Zgošćanski stećak|veliki sljemenjak]], * stup, pozicioniran u središnjem dijelu nekropole i to je jedini uspravni stećak na ovom lokalitetu. Svojim pročeljem (zapadna strana) bio je okrenut prema istočnoj čeonoj strani velikog sljemenjaka. * dva "blizanca" oblika sanduka, najbliža crkvi, u kojima su prilikom kasnijih arheoloških istraživanja [[Irma Čremošnik|Irme Čremošnik]] i [[Lidija Fekeže|Lidije Fekeže-Martinović]] pronađeni ostaci brokatne tkanine, dvije staklene posude, prstenje i [[Srebro|srebrna]] dugmad. * udaljeni sljemenjak. == Nacionalni spomenik == Danas se stup, zajedno sa Zgošćanskim stećkom nalazi u Botaničkoj bašti Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja u [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Bosna i Hercegovina]], kao dio zbirke od 33 kamena spomenika iz srednjeg vijeka. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 26. juna 2019. godine, donijela je odluku da se zbirka proglasi za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].<ref name="Spomenik">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=14 |title= Nacionalni spomenici u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 31. 7. 2022 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Zbirka">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |title= Zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 31. 7. 2022 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Amir Pašić (predsjedavajući), Goran Milojević i Radoje Vidović. == Opis == Stupac je visok 246–247&nbsp;cm, a ukrašavanjem u čijem vrhu stoji epitaf, nameće se kao primarni spomenik, čijim tumačenjem je moguće tumačiti i ostale spomenike na nekropoli.<ref name="anubih">{{Cite web |url= https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&isAllowed=y |title= Zijad Halilović, Azra Delalić: Srednjovjekovni kameni spomenici u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovin |work= ANUBiH - Godišnjak, 2021 |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220817104138/https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&isAllowed=y }}</ref> Donji dio, postolje i “glavica“ je u obliku četverostrane prizme, a “tijelo“ je osmerostrano. Ovakav oblik je originalan, i ne može se pronaći u starijim pronađenim stećcima. [[Đoko Mazalić]] ga je doveo u vezu sa [[nišan]]ima, potkrepljujući to činjenicom da je oblik četverostrane [[Prizma|prizme]] i osmerostranog tijela tipičan za “[[islam]]sko graditeljstvo“, te da je još tipičniji za to graditeljstvo način na koji se izvodi prelaz iz kvadrata, u osmero, odnosno višeugaonu prizmu. To je koso otsjecanje uglova kvadrata, odnosno četverostrane prizme, gdje osmerostrana ili višestrana [[munara]] nastaje prelazom iz svoje [[kvadrat]]ne baze u poligon. === Ukrašavanje === Stupac je u svome donjem dijelu bogato ukrašen na sve četiri strane. Sa sjeverne strane u donjem dijelu ukras počinje sa dvostrukom spiralom, nastavlja geometrijskim oblicima, većom rozetom, jednostrukom spiralom te nizom manjih rozeta – šest primjeraka. U gornjem dijelu dvije unakrsne paralelne opruge se u gornjem dijelu pretvaraju u luk, u čijem međuprostoru su raspoređene četiri manje i jedna veća rozeta. Sjeverna strana na donjem dijelu ima tordiranu traku, dok je u gornjem dijelu vidljiva jedna opruga i luk. Sa južne strane, gornjeg dijela, isklesana je jedna veća rozeta na kojoj uspravno stoji opruga, dok su sa strana geometrijski motivi. Donji dio je ukrašen tordiranom trakom koja se proteže od dna prema vrhu. Gornji dio istočne strane ukrašen je rozetom, kružnicom i geometrijskim motivima, sa dvije ribe, stolom (trpezom) i kaležom, dok je donji dio bez dekoracije. Dno cijelog stuba također je bogato ukrašeno geometrijskim motivima, dok je gornji dio na sve četiri strane uokviren tordiranom trakom. === Epitaf i tumačenja === Na vrhu stuba nalazi se epitaf pisan [[Bosančica|bosančicom]]. Tokom vremena brojni autori su tumačili tekst počevši od ([[Ćiro Truhelka|Ćire Truhelke]] i Đorđa Stratimirovića, ali na različite načine, sa različitim tumačenjem sadržaja. [[Šefik Bešlagić]] je na osnovu imena Dragiša stupac povezao s bratom [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić|Hrvoja Vukčića Hrvatinića]] i poveljom iz 1392. godine. Te godine je Hrvoje dobio selo u župi [[Trstivnica|Trstivnici]] ("u ime Kakanj") pa nije nemoguće da je taj posjed ustupio svome bratu Dragiši koji je tu živio i umro. [[Đoko Mazalić]] neobičan i jedinstven oblik stupca povezao je s nišanima. On je ustvrdio, kako je "i zgošćanski 'obelisk' nišan turskog vremena", podignut nakon 1463. godine, odnosno na prijelazu iz 15. u 16. st. Po njemu, pod stupcem je zakopan "vjerovatno neki filurdžijski poglavar (vojvoda, knez, premićur)" koji je bio [[Kršćanstvo|hrišćanin]]. [[Marian Wenzel]] u svojoj analizi stećaka svrstava stupac iz Zgošće u grupu stećaka čija se forma mijenja pod utjecajem [[islam]]ske sepulkralne umjetnosti. U tom smislu ona pretpostavlja da je stup nešto ranije izveden i da su njegovi sadržaji u potpunosti kršćanski, a specifičnu formu povezuje s islamskim mamelučkim stelama. Na osnovu oblika slova spomenik datira u vrijeme kralja [[Stjepan Ostoja|Ostoje]], tj. u 1401. godinu i da je nadgrobnik [[Hrvatinići|Vuka ili Vojislava Vukčića.]] Te godine njih dvojica se javljaju posljednji put u dokumentarnoj diplomatičkoj građi. Posljednju analizu je dala [[Ema Mazrak]]. Njen transkript, u dva reda, glasi: {{izdvojeni citat|сʜє ʌ(єжʜ стѣпɑ)ɴ(ь) (Бɑɴь Босьɴѣ) ʜ Б(ρ)ɑть мɣ (Б)г(ом)д(ɑɴь) ʜ дρɑгʜшɑ}} {{izdvojeni citat|(κɴє)ʒ(ɑ) Бɑтɑʌɑ (ʜ κɴє)ʒ(ɑ) ст(ɑɴьцɑ) ʜ твρь(тκо)s (с)дρɣжʜʌь<ref name="emamazrak">{{Cite web |url= https://hrcak.srce.hr/file/381365 |title= Ema Mazrak: Stupac iz Donje Zgošće kod Kaknja: analiza i interpretacija ikonografskih sadržaja, historijskoga i naručiteljskoga konteksta |work= Univerzitet u Sarajevu, Akademija likovnih umjetnosti |accessdate= 31. 8. 2022 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} Gornji red epitafa odnosi se na trojicu pokojnika sahranjenih na ovoj nekropoli, pri čemu su prva dvojica braća, a treći Dragiša. Mazrak je kao prva, u drugom redu pročitala imena: [[Batalo]], Stanko i Tvrtko, Njen zaključuk je da je ove spomenike posthumno podigao [[Tvrtko II]] banu [[Stjepan I Kotromanić|Stjepanu I. Kotromaniću]] i njegovom bratu banu [[Prijezda II|Prijezdi II]], svom pradjedu i njegovu bratu, kao istaknutim ličnostima dinastije [[Kotromanići|Kotromanića]], ali u skladu s ukusom i stilom koji je bio prisutan s početka 15. stoljeća. Svjedok je bio Batalo, vlastelin i [[tepčija]] sa kraljevskog dvora. Ličnost Stanka nije moguće odrediti. == Reference == {{reference|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{DEFAULTSORT:Z}} [[Kategorija:Srednja Bosna]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu]] [[Kategorija:Stećci u Kaknju]] [[Kategorija:Stećci sa natpisom]] [[Kategorija:Stojeći stećci]] [[Kategorija:Stećci u Zemaljskom muzeju]] pde4pow392rd4g924urqa37cntbt1sz Thoraise 0 4674084 42683455 42408196 2026-09-05T23:06:06Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683455 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Thoraise | ime_genitiv =Thoraisea | izvorno_ime = | translit_jezik1 = | slika_panorama =Thoraise,_la_vallée_du_Doubs.jpg | veličina_slike =300px | opis_slike =[[Panorama]] sela na [[Doubs]]u | utemeljenje_ime= | utemeljenje_datum = | širina-stupnjevi =47 | širina-minute =10 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =05 | dužina-minute =54 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime =[[Spisak država|država]] | lokacija_info ={{flag|Francuska}} | lokacija1_ime =[[Regioni Francuske|Regija]] | lokacija1_info =[[Bourgogne-Franche-Comté]] | lokacija2_ime =[[Francuski departmani|Departman]] | lokacija2_info =[[Doubs (departman)|Doubs]] | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe =[[gradonačelnik]] | ime_vođe =Jean-Paul Michaud | dijelovi = | vrsta_dijelova = | površina_bilješke = | površina_ukupna =3.9 [[km²]]<ref name=city/> | površina_uža = | površina_šira = | visina =250<ref name=brit/> | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2019]]. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =348 [[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_gustoća =87.22 stan./[[km²]]<ref name=city/> | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =[[UTC+1]] | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =25320<ref name=city/> | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | države_gradova_prijatelja = | web_stranica = | slika_lokacijska_karta_država =Francuska | slika_lokacijska_karta_opis =<center>Thoraise na karti Francuske | bilješke = }} '''Thoraise''' je [[općina]] od 348 [[Stanovništvo|stanovnika]]<ref name=city>{{cite web | url =https://www.citypopulation.de/en/france/doubs/besan%C3%A7on/25561__thoraise/ | title =''Thoraise in Besançon (Doubs)'' | accessdate =05.10.2022. | language=engleski | publisher=City population}}</ref> na [[istok]]u [[Francuska|Francuske]] u [[Doubs (departman)|Departmanu Doubs]]. == Karakteristike == Thoraise se prostire duž desne [[obala|obale]] [[rijeka|rijeke]] [[Doubs]] i [[Kanal Rhône-Rajna|Kanala Rhône-Rajna]] udaljen 11 [[km]] [[jugozapad]]no od [[Besançon]]a.<ref name=brit>{{cite web | url =https://www.annuaire-mairie.fr/mairie-thoraise.html | title =''Ville de Thoraise'' | accessdate =05.10.2022. | language=francuski | publisher=Annuaire Mairie}}</ref> Poznat je po [[tunel]]u na [[Kanal Rhône-Rajna|Kanalu Rhône-Rajna]] dugom 185 [[metar|metra]], kojim se skraćuje plovidba po velikom [[doubs]]ovom [[meandar|meandru]]. [[datoteka:La percée de Thoraise in the Canal du Rhône au Rhin. - panoramio.jpg|thumb|left|220px|Ulaz u [[tunel]]]] == Historija == Thoraise je nikao uz [[zamak]] koji je u [[13. vijek]]u podigla [[porodica]] Monferrand, [[feudalizam|feudalni]] gospodari toga kraja. Tako da je bio [[feud]] sve do [[francuska revolucija|Francuske revolucije]].<ref name=his>{{cite web | url =https://thoraise.fr/histoire/ | title =''Histoire'' | accessdate =05.10.2022. | language =francuski | publisher =Thoraise | archive-date =2022-10-06 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221006113838/https://thoraise.fr/histoire/ | url-status =dead }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat|Thoraise}} *[https://thoraise.fr/ ''Commune Thoraise (službene stranice)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006113834/https://thoraise.fr/ |date=2022-10-06 }} {{fr icon}} [[Kategorija:Općine Francuske]] ppofky90n5cya0h9q1vsix5e188lngf Korisnik:Zavičajac/igralište 2 4676787 42683332 42683330 2026-09-05T12:13:18Z Zavičajac 76707 42683332 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[Sidi Bou Said]] Tunis * 2026. – [[Morski rezervat Akaba]] Jordan * 2026. – [[Kolonijalne plantaže na Svetom Tomi i Principu]] Kolonijalni poljoprivredni sistem i prisilna migracija]] Serijska nekretnina sastoji se od šest geografski odvojenih roças (portugalskih kolonijalnih poljoprivrednih plantaža) smještenih na otocima São Tome i Principe: * 2026. – [[Migracijski krajolik Boma–Badingilo]] Južni Sudan * 2026. – [[Nacionalni rezervat divljih životinja Okefenokee]] Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama * 2026. – [[Wadi Wurayah]] Kategorija:Svjetska baština u Ujedinjenim Arapskim Emiratima * 2026. – [[Getbol, Korejske plimne ravnice]] Južna Koreja {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Naselje Sidi Bou Said |image = Ben Ali palace entrance 1.JPG |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1769 |država = {{flag|Tunis}} }} '''Sidi Bou Said''' je naselje sa oko 5.000 stanovnika, smješten na oko 20 km. sjeveroistočno od glavnog grada [[Tunis (grad)|Tunisa]], na obali Sredozemnog mora, [[Tunis]]. Nazvan je po [[Sufizam|sufijskom]] učitelju i [[Muslimani|muslimanskom]] svecu sa ovog području, Sidi Bou Saïdu (Abu Said al-Bedži), koji je živio u 12. i 13. stoljeću. Naselje se razvilo oko grobnice, skladno integrirano u topografiju litice, u simbiozi s prirodnim okolišem, s prepoznatljivom estetikom bijelo-plavih boja i mističnom aurom povezanu sa sufijskom duhovnošću koja prožima mjesto. Sidi Bou Said je nesumnjivo najfotografiranije naselje u Tunisu. Smješten na brežuljku s pogledom na Tuniski zaljev, ovaj arhitektonski dragulj s bijelim kućama i plavim vratima nudi jedinstveno iskustvo. Evo 15 stvari koje morate vidjeti i doživjeti.<ref name="Sidi">{{Cite web |url= https://thelandlord.tn/en/sidi-bou-said-things-to-see-do-guide-2026/ |title= Sidi Bou Said: 15 Must-See Things to See and Do (2026) |work= TRAVEL - thelandlord.tn |accessdate= 28. avgust 2026.}}{{en}}</ref> [[File:Almohad dynasty en.svg|mini|lijevo|Almohadski kalifat]] == Svjetska baština == Cilj [[Almohadi|Almohada]] da ujedine Magreb zasnivao se na strogom i rigidnom tumačenju islama. Sve je bilo povezano s religijom. Umjetnost, arhitektura, intelektualna produkcija, obrazovanje i nauke su bili odbačeni od strane islamskih učenjaka. Ova vrlo kruta kulturna atmosfera podstakla je razvoj sufizma, koji je formalno bio dodatak doktrini Almohada, ali je u stvarnosti nudio put za praktikovanje tolerantnijeg islama. Sufizam je skup mističnih praksi usmjerenih na "pročišćenje duše".<ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/219637 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Sidi Bou Said upisan je na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="sidi">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1769 |title= Sidi Bou Said |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani na listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="tunis">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/tn |title= Tunis, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Urbanistički model sela Sidi Bou Said je tipično tradicionalan. Kuće su postavljene jedna uz drugu, formirajući vrlo gustu strukturu koja slijedi pravila arapsko-islamskog grada (medine). Istovremeno, prostorna organizacija medine nameće eksplicitnu centralnost oko džamije, odražavajući tako religijsku centralnost grada. === Galerija === <gallery> File:Palais Naceur Bey (sidi bou said) 03.jpg|Palata Naceur Bey File:Sidi Bousaid domes.jpg|Sidi Bousaid domes File:Cimetière de Sidi Bou Said 04.jpg|Grob Sidi Bou Saida File:Sidi bou said2.jpg| File:Sidi Bou Said, Tunis Governorate, Tunisia - Gate wtih blue doors.jpg| File:Sidi Bou Said(js)19.jpg| File:Sidi Bou Said(js)10.jpg| </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Sidi Bou Said}} [[Kategorija:Svjetska baština u Tunisu] bmdy5sl1i53durzjo9r3uqoi2ieuy59 42683338 42683332 2026-09-05T12:30:19Z Zavičajac 76707 42683338 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[Sidi Bou Said]] Tunis * 2026. – [[Morski rezervat Akaba]] Jordan * 2026. – [[Kolonijalne plantaže na Svetom Tomi i Principu]] Kolonijalni poljoprivredni sistem i prisilna migracija]] Serijska nekretnina sastoji se od šest geografski odvojenih roças (portugalskih kolonijalnih poljoprivrednih plantaža) smještenih na otocima São Tome i Principe: * 2026. – [[Migracijski krajolik Boma–Badingilo]] Južni Sudan * 2026. – [[Nacionalni rezervat divljih životinja Okefenokee]] Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama * 2026. – [[Wadi Wurayah]] Kategorija:Svjetska baština u Ujedinjenim Arapskim Emiratima * 2026. – [[Getbol, Korejske plimne ravnice]] Južna Koreja {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Naselje Sidi Bou Said |image = Ben Ali palace entrance 1.JPG |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1769 |država = {{flag|Tunis}} }} '''Sidi Bou Said''' je naselje sa oko 5.000 stanovnika, smješten na oko 20 km. sjeveroistočno od glavnog grada [[Tunis (grad)|Tunisa]], na obali Sredozemnog mora, [[Tunis]]. Nazvan je po [[Sufizam|sufijskom]] učitelju i [[Muslimani|muslimanskom]] svecu sa ovog području, Sidi Bou Saïdu (Abu Said al-Bedži), koji je živio u 12. i 13. stoljeću. Naselje se razvilo oko grobnice, skladno integrirano u topografiju litice, u simbiozi s prirodnim okolišem, s prepoznatljivom estetikom bijelo-plavih boja i mističnom aurom povezanu sa sufijskom duhovnošću koja prožima mjesto. Sidi Bou Said je nesumnjivo najfotografiranije naselje u Tunisu. Smješten na brežuljku s pogledom na Tuniski zaljev, ovaj arhitektonski dragulj s bijelim kućama i plavim vratima nudi jedinstveno iskustvo. Evo 15 stvari koje morate vidjeti i doživjeti.<ref name="Sidi">{{Cite web |url= https://thelandlord.tn/en/sidi-bou-said-things-to-see-do-guide-2026/ |title= Sidi Bou Said: 15 Must-See Things to See and Do (2026) |work= TRAVEL - thelandlord.tn |accessdate= 28. avgust 2026.}}{{en}}</ref> [[File:Almohad dynasty en.svg|mini|lijevo|Almohadski kalifat]] == Svjetska baština == Cilj [[Almohadi|Almohada]] da ujedine Magreb zasnivao se na strogom i rigidnom tumačenju islama. Sve je bilo povezano s religijom. Umjetnost, arhitektura, intelektualna produkcija, obrazovanje i nauke su bili odbačeni od strane islamskih učenjaka. Ova vrlo kruta kulturna atmosfera podstakla je razvoj sufizma, koji je formalno bio dodatak doktrini Almohada, ali je u stvarnosti nudio put za praktikovanje tolerantnijeg islama. Sufizam je skup mističnih praksi usmjerenih na "pročišćenje duše".<ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/219637 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Sidi Bou Said upisan je na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="sidi">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1769 |title= Sidi Bou Said |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani na listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="tunis">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/tn |title= Tunis, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Urbanistički model sela Sidi Bou Said je tipično tradicionalan. Kuće su postavljene jedna uz drugu, formirajući vrlo gustu strukturu koja slijedi pravila arapsko-islamskog grada (medine). Istovremeno, prostorna organizacija medine nameće eksplicitnu centralnost oko džamije, odražavajući tako religijsku centralnost grada. Malo je mjesta u Tunisu koja su skupila toliko priča kao Sidi Bou Saïd. Njezini bijeli zidovi, plavi kapci, rešetkasti balkoni i uske ulice neprestano se fotografiraju — i često su pogrešno shvaćeni. Ljudi govore o selu kao da se pojavilo iznenada: izmislili su ga Francuzi, nadahnula ga Grčka ili je dizajnirano kao turistička atrakcija. Stvarnost je tiša i zanimljivija. Sidi Bou Saïd oblikovan je tijekom vremena kroz obalnu klimu, lokalne materijale, naslijeđeni zanat i dugu mediteransku povezanost sa svjetlom, toplinom i morskim zrakom. Plavo-bijela slika kasnije je postala poznata. Logika iza toga došla je prva. Te su boje postojale mnogo prije nego što je ikakav kolonijalni dekret donesen. Obitelji u Sidi Bou Saïdu koristile su vapnenac za zaštitu i hlađenje svojih domova. Bijele površine reflektirale su sunčevu svjetlost i smanjile upijanje topline tijekom dugih mediteranskih ljeta. Plave boje, izrađene od lokalno dostupnih pigmenata, omekšavale su vizualnu intenzivnost koju stvaraju morsko svjetlo, bijeli kamen i reflektiraju mediteransku svjetlost. Do vremena Francuskog protektorata, selo je već nosilo velik dio izgleda koji ljudi danas prepoznaju. Godine 1915. stanovnici su se bojali da bi brze građevinske i arhitektonske promjene mogle narušiti ravnotežu sela. Dekret objavljen u Journal Officiel Tunisien 28. kolovoza 1915. formalizirao je zaštitu lokalne gradnje i izgleda. Bio je to jedan od najranijih zakona o očuvanju baštine u Tunisu. Dekret nije izmislio identitet Sidi Bou Saïda. Štitio je postojeću arhitektonsku kontinuitet. Rodolphe d'Erlanger, koji je izgradio palaču Ennejme Ezzahre u selu, duboko je cijenio Sidi Bou Saïd i pridonio njegovom očuvanju i kulturnoj vidljivosti. No nema dokaza da je on izumio plavo-bijeli stil ili napisao dekret iz 1915. Povezao se sa selom jer je cijenio i jačao postojeću vizualnu harmoniju. Arhitektonski jezik već je pripadao ljudima koji su tamo živjeli. Usporedba se stalno pojavljuje na internetu, ali kronologija to ne potvrđuje. Plavo-bijeli vizualni identitet povezan s mnogim grčkim otocima standardiziran je mnogo kasnije, osobito tijekom dvadesetog stoljeća. Sidi Bou Saïd je već generacijama živio u tim bojama. Ta sličnost ne mora nužno proizaći iz imitacije. Diljem Mediterana, obalna naselja često su razvijala slične arhitektonske reakcije jer su se suočavala sa sličnim uvjetima: jakim sunčevim svjetlom, reflektirajućim morskim odsjajem, toplinom, vlagom, slanim zrakom i ograničenim materijalima. Kada različite regije rješavaju slične ekološke probleme, vizualne paralele se prirodno pojavljuju.<ref name="tunisplavi">{{Cite web |url= https://www.mychakchouka.com/sidi-bou-said-myths-and-truths-blue-and-white?srsltid=AfmBOoqw5Vb8ufmeMoItI2KSFsHTNBBt-0sCag_xRT9W7nqco861R6qe |title= Sidi Bou Saïd: Myths and Truths About Tunisia’s Blue and White Village |work= My Chakchouka |accessdate= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> === Galerija === <gallery> File:Palais Naceur Bey (sidi bou said) 03.jpg|Palata Naceur Bey File:Sidi Bousaid domes.jpg|Sidi Bousaid domes File:Cimetière de Sidi Bou Said 04.jpg|Grob Sidi Bou Saida File:Sidi bou said2.jpg| File:Sidi Bou Said, Tunis Governorate, Tunisia - Gate wtih blue doors.jpg| File:Sidi Bou Said(js)19.jpg| File:Sidi Bou Said(js)10.jpg| </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Sidi Bou Said}} [[Kategorija:Svjetska baština u Tunisu] qtv964k33mbuw6cd0wnsfv0401j2cp9 42683430 42683338 2026-09-05T18:04:57Z Zavičajac 76707 42683430 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[Sidi Bou Said]] Tunis * 2026. – [[Morski rezervat Akaba]] Jordan * 2026. – [[Kolonijalne plantaže na Svetom Tomi i Principu]] Kolonijalni poljoprivredni sistem i prisilna migracija]] Serijska nekretnina sastoji se od šest geografski odvojenih roças (portugalskih kolonijalnih poljoprivrednih plantaža) smještenih na otocima São Tome i Principe: * 2026. – [[Migracijski krajolik Boma–Badingilo]] Južni Sudan * 2026. – [[Nacionalni rezervat divljih životinja Okefenokee]] Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama * 2026. – [[Wadi Wurayah]] Kategorija:Svjetska baština u Ujedinjenim Arapskim Emiratima * 2026. – [[Getbol, Korejske plimne ravnice]] Južna Koreja {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Naselje Sidi Bou Said |image = Ben Ali palace entrance 1.JPG |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1769 |država = {{flag|Tunis}} }} '''Sidi Bou Said''' je naselje sa oko 5.000 stanovnika, smješten na oko 20 km. sjeveroistočno od glavnog grada [[Tunis (grad)|Tunisa]], na obali Sredozemnog mora, [[Tunis]]. Nazvan je po [[Sufizam|sufijskom]] učitelju i [[Muslimani|muslimanskom]] svecu sa ovog području, Sidi Bou Saïdu (Abu Said al-Bedži), koji je živio u 12. i 13. stoljeću. Cilj dinastije [[Almohadi|Almohada]] da ujedine [[Magreb]] zasnivao se na strogom i rigidnom tumačenju [[islam]]a. Sve je bilo povezano s religijom. Umjetnost, arhitektura, intelektualna produkcija, obrazovanje i nauke su bili odbačeni od strane islamskih učenjaka. Ova vrlo kruta kulturna atmosfera podstakla je razvoj sufizma, koji je formalno bio dodatak doktrini Almohada, ali je u stvarnosti nudio put za praktikovanje tolerantnijeg islama. Sufizam je skup mističnih praksi usmjerenih na "pročišćenje duše".<ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/219637 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> [[File:Almohad dynasty en.svg|mini|lijevo|Almohadski kalifat]] == Svjetska baština == Sidi Bou Said je nesumnjivo najfotografiranije naselje u Tunisu. Smješteno na brežuljku s pogledom na Tuniski zaljev, naselje se razvilo oko grobnice, skladno integrirano u topografiju litice. Poznat je po prepoznatljivoj arhitektonski estetici, s bijelim kućama i plavim vratima.<ref name="Sidi">{{Cite web |url= https://thelandlord.tn/en/sidi-bou-said-things-to-see-do-guide-2026/ |title= Sidi Bou Said: 15 Must-See Things to See and Do (2026) |work= TRAVEL - thelandlord.tn |accessdate= 28. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Sidi Bou Said upisan je na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="sidi">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1769 |title= Sidi Bou Said |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani na listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="tunis">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/tn |title= Tunis, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Urbanistički model baselja Sidi Bou Said je tipično tradicionalan. Kuće su postavljene jedna uz drugu, formirajući vrlo gustu strukturu koja slijedi pravila arapsko-islamskog grada (medine). Istovremeno, prostorna organizacija medine nameće eksplicitnu centralnost oko džamije, odražavajući tako religijsku centralnost grada. === Bijela i plava boja === U naselju su zidovi bijele boje, kapci i vrata plave, balkoni rešetkasti i ulice uske. Od davnina su stanovnici u Sidi Bou Saïdu koristili krečnjak za zaštitu i hlađenje svojih domova. Bijele površine reflektirale su sunčevu svjetlost i smanjile upijanje topline tokom dugih mediteranskih ljeta. Plave boje, izrađene od lokalno dostupnih pigmenata, omekšavale su vizualnu intenzivnost koju stvaraju morsko svjetlo, okrečeni zidovi i reflektovana mediteranska svjetlost. Stanovnici su se bojali da bi brze građevinske i arhitektonske promjene koje su dolazile sa francuskom kolonizacijom mogle narušiti bijelo-plavu arhitekturu. Godine 1915 donijeli su Dekret kojim su formalno zaštitili lokalne gradnje i izglede. Bio je to jedan od najranijih zakona o očuvanju baštine u Tunisu. Plavo-bijeli vizualni identitet povezan s mnogim grčkim otocima standardiziran je mnogo kasnije, osobito tijekom dvadesetog stoljeća. Sidi Bou Saïd je već generacijama živio u tim bojama. Diljem Mediterana, obalna naselja često su razvijala slične arhitektonske reakcije jer su se suočavala sa sličnim uvjetima: jakim sunčevim svjetlom, reflektirajućim morskim odsjajem, toplinom, vlagom, slanim zrakom i ograničenim materijalima.<ref name="tunisplavi">{{Cite web |url= https://www.mychakchouka.com/sidi-bou-said-myths-and-truths-blue-and-white?srsltid=AfmBOoqw5Vb8ufmeMoItI2KSFsHTNBBt-0sCag_xRT9W7nqco861R6qe |title= Sidi Bou Saïd: Myths and Truths About Tunisia’s Blue and White Village |work= My Chakchouka |accessdate= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Rodolphe d'Erlanger, koji je izgradio palaču Ennejme Ezzahre u selu, duboko je cijenio Sidi Bou Saïd i pridonio njegovom očuvanju i kulturnoj vidljivosti. === Galerija === <gallery> File:Palais Naceur Bey (sidi bou said) 03.jpg|Palata Naceur Bey File:Sidi Bousaid domes.jpg|Sidi Bousaid domes File:Cimetière de Sidi Bou Said 04.jpg|Grob Sidi Bou Saida File:Sidi bou said2.jpg| File:Sidi Bou Said, Tunis Governorate, Tunisia - Gate wtih blue doors.jpg| File:Sidi Bou Said(js)19.jpg| File:Sidi Bou Said(js)10.jpg| </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Sidi Bou Said}} [[Kategorija:Svjetska baština u Tunisu] 8hgf7fhpk8iogvlkxqc39pd8qnjk1wu 42683438 42683430 2026-09-05T20:18:32Z Zavičajac 76707 42683438 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[Sidi Bou Said]] Tunis * 2026. – [[Morski rezervat Akaba]] Jordan * 2026. – [[Kolonijalne plantaže na Svetom Tomi i Principu]] Kolonijalni poljoprivredni sistem i prisilna migracija]] Serijska nekretnina sastoji se od šest geografski odvojenih roças (portugalskih kolonijalnih poljoprivrednih plantaža) smještenih na otocima São Tome i Principe: * 2026. – [[Migracijski krajolik Boma–Badingilo]] Južni Sudan * 2026. – [[Nacionalni rezervat divljih životinja Okefenokee]] Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama * 2026. – [[Wadi Wurayah]] Kategorija:Svjetska baština u Ujedinjenim Arapskim Emiratima * 2026. – [[Getbol, Korejske plimne ravnice]] Južna Koreja {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Naselje Sidi Bou Said |image = Ben Ali palace entrance 1.JPG |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1769 |država = {{flag|Tunis}} }} '''Sidi Bou Said''' je naselje sa oko 5.000 stanovnika, smješteno na oko 20 km. sjeveroistočno od glavnog grada [[Tunis (grad)|Tunisa]], na obali Sredozemnog mora, [[Tunis]]. Nazvan je po [[Sufizam|sufijskom]] učitelju i [[Muslimani|muslimanskom]] svecu sa ovog području, Sidi Bou Saidu (Abu Said al-Bedži), koji je živio u 12. i 13. stoljeću. [[File:Almohad dynasty en.svg|mini|lijevo|Almohadski kalifat]] Cilj dinastije [[Almohadi|Almohada]] da ujedine [[Magreb]] zasnivao se na strogom i rigidnom tumačenju [[islam]]a. Sve je bilo povezano s [[Religija|religijom]]. [[Umjetnost]], arhitektura, intelektualno stvaralaštvo, obrazovanje i [[nauka]] su bili odbačeni od strane islamskih učenjaka. Ova vrlo kruta kulturna atmosfera podstakla je razvoj sufizma, koji je formalno bio dodatak doktrini Almohada, ali je u stvarnosti nudio put za praktikovanje tolerantnijeg islama. Sufizam je skup mističnih praksi usmjerenih na "pročišćenje duše".<ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/219637 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Svjetska baština == Naselje Sidi Bou Said razvilo se oko grobnice, skladno integrirano u topografiju litice. Poznato je po prepoznatljivoj arhitektonski estetici, s bijelim kućama i plavim vratima.<ref name="Sidi">{{Cite web |url= https://thelandlord.tn/en/sidi-bou-said-things-to-see-do-guide-2026/ |title= Sidi Bou Said: 15 Must-See Things to See and Do (2026) |work= TRAVEL - thelandlord.tn |accessdate= 28. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Sidi Bou Said upisan je na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="sidi">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1769 |title= Sidi Bou Said |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani na listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="tunis">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/tn |title= Tunis, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> === Bijela i plava boja === [[Urbanizam|Urbanistički]] model baselja je tipično tradicionalan. Kuće su postavljene jedna uz drugu, formirajući vrlo gustu strukturu koja slijedi pravila arapsko-islamskog grada (medine). Istovremeno, prostorna organizacija medine nameće eksplicitnu centralnost oko džamije, odražavajući tako religijsku centralnost grada. U naselju su zidovi bijele boje, kapci i vrata plave, balkoni rešetkasti i ulice uske. Od davnina su stanovnici u Sidi Bou Saïdu koristili [[krečnjak]] za zaštitu i hlađenje svojih domova. Bijele površine reflektirale su sunčevu svjetlost i smanjivale upijanje topline tokom dugih mediteranskih ljeta. Plave boje, izrađene od lokalno dostupnih pigmenata, omekšavale su vizualnu intenzivnost koju stvaraju morsko svjetlo, okrečeni zidovi i reflektovana mediteranska svjetlost. Stanovnici su se bojali da bi brze građevinske i arhitektonske promjene koje su dolazile sa [[Francuska|francuskim]] [[Kolonijalizam|kolonizacijom]] mogle narušiti bijelo-plavu arhitekturu. Godine 1915 donijeli su Dekret kojim su formalno zaštitili lokalne gradnje i izglede. Bio je to jedan od najranijih zakona o očuvanju baštine u Tunisu. Na cijelom području [[Mediteran]]a, obalna naselja često su razvijala slične arhitektonske reakcije jer su se suočavala sa sličnim uvjetima: jakim sunčevim svjetlom, reflektirajućim morskim odsjajem, toplinom, vlagom, slanim zrakom i ograničenim materijalima.<ref name="tunisplavi">{{Cite web |url= https://www.mychakchouka.com/sidi-bou-said-myths-and-truths-blue-and-white?srsltid=AfmBOoqw5Vb8ufmeMoItI2KSFsHTNBBt-0sCag_xRT9W7nqco861R6qe |title= Sidi Bou Saïd: Myths and Truths About Tunisia’s Blue and White Village |work= My Chakchouka |accessdate= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Rodolphe d'Erlanger, koji je izgradio palaču Ennejme Ezzahre u naselju, duboko je cijenio Sidi Bou Said i pridonio njegovom očuvanju i kulturnoj vidljivosti. Plavo-bijeli vizualni identitet povezan s mnogim grčkim otocima standardiziran je mnogo kasnije, osobito tijekom dvadesetog stoljeća. Sidi Bou Saïd je već generacijama živio u tim bojama. === Galerija === <gallery> File:Palais Naceur Bey (sidi bou said) 03.jpg|Palata Naceur Bey File:Sidi Bousaid domes.jpg|Sidi Bousaid domes File:Cimetière de Sidi Bou Said 04.jpg|Grob Sidi Bou Saida File:Sidi bou said2.jpg| File:Sidi Bou Said, Tunis Governorate, Tunisia - Gate wtih blue doors.jpg| File:Sidi Bou Said(js)19.jpg| File:Sidi Bou Said(js)10.jpg| </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Sidi Bou Said}} [[Kategorija:Svjetska baština u Tunisu] c655t5qago8aqlw7393m74pxfmeuxhc 42683440 42683438 2026-09-05T20:32:28Z Zavičajac 76707 42683440 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[Sidi Bou Said]] Tunis * 2026. – [[Morski rezervat Akaba]] Jordan * 2026. – [[Kolonijalne plantaže na Svetom Tomi i Principu]] Kolonijalni poljoprivredni sistem i prisilna migracija]] Serijska nekretnina sastoji se od šest geografski odvojenih roças (portugalskih kolonijalnih poljoprivrednih plantaža) smještenih na otocima São Tome i Principe: * 2026. – [[Migracijski krajolik Boma–Badingilo]] Južni Sudan * 2026. – [[Nacionalni rezervat divljih životinja Okefenokee]] Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama * 2026. – [[Wadi Wurayah]] Kategorija:Svjetska baština u Ujedinjenim Arapskim Emiratima * 2026. – [[Getbol, Korejske plimne ravnice]] Južna Koreja {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Naselje Sidi Bou Said |image = Ben Ali palace entrance 1.JPG |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1769 |država = {{flag|Tunis}} }} '''Sidi Bou Said''' je naselje sa oko 5.000 stanovnika, smješteno na oko 20 km. sjeveroistočno od glavnog grada [[Tunis (grad)|Tunisa]], na obali Sredozemnog mora, [[Tunis]]. Nazvan je po [[Sufizam|sufijskom]] učitelju i [[Muslimani|muslimanskom]] svecu sa ovog području, Sidi Bou Saidu (Abu Said al-Bedži), koji je živio u 12. i 13. stoljeću. [[File:Almohad dynasty en.svg|mini|lijevo|Almohadski kalifat]] Cilj dinastije [[Almohadi|Almohada]] da ujedine [[Magreb]] zasnivao se na strogom i rigidnom tumačenju [[islam]]a. Sve je bilo povezano s [[Religija|religijom]]. [[Umjetnost]], arhitektura, intelektualno stvaralaštvo, obrazovanje i [[nauka]] su bili odbačeni od strane islamskih učenjaka. Ova vrlo kruta kulturna atmosfera podstakla je razvoj sufizma, koji je formalno bio dodatak doktrini Almohada, ali je u stvarnosti nudio put za praktikovanje tolerantnijeg islama. Sufizam je skup mističnih praksi usmjerenih na "pročišćenje duše".<ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/219637 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Svjetska baština == Naselje Sidi Bou Said razvilo se oko grobnice, skladno integrirano u topografiju litice. Poznato je po prepoznatljivoj arhitektonski estetici, s bijelim kućama i plavim vratima.<ref name="Sidi">{{Cite web |url= https://thelandlord.tn/en/sidi-bou-said-things-to-see-do-guide-2026/ |title= Sidi Bou Said: 15 Must-See Things to See and Do (2026) |work= TRAVEL - thelandlord.tn |accessdate= 28. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Sidi Bou Said upisan je na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="sidi">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1769 |title= Sidi Bou Said |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani na listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="tunis">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/tn |title= Tunis, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> === Bijela i plava boja === [[Urbanizam|Urbanistički]] model baselja je tipično tradicionalan. Kuće su postavljene jedna uz drugu, formirajući vrlo gustu strukturu koja slijedi pravila arapsko-islamskog grada (medine). Istovremeno, prostorna organizacija medine nameće eksplicitnu centralnost oko džamije, odražavajući tako religijsku centralnost grada. U naselju su zidovi bijele boje, kapci i vrata plave, balkoni rešetkasti i ulice uske. Od davnina su stanovnici u Sidi Bou Saïdu koristili [[krečnjak]] za zaštitu i hlađenje svojih domova. Bijele površine reflektirale su sunčevu svjetlost i smanjivale upijanje topline tokom dugih mediteranskih ljeta. Plave boje, izrađene od lokalno dostupnih pigmenata, omekšavale su vizualnu intenzivnost koju stvaraju morsko svjetlo, okrečeni zidovi i reflektovana mediteranska svjetlost. Relativno je dobro starila u obalnim uvjetima. Ne postoji snažan znanstveni dokaz koji potvrđuje da plava boja značajno odbija insekte. Stanovnici su se bojali da bi brze građevinske i arhitektonske promjene koje su dolazile sa [[Francuska|francuskim]] [[Kolonijalizam|kolonizacijom]] mogle narušiti bijelo-plavu arhitekturu. Godine 1915 donijeli su Dekret kojim su formalno zaštitili lokalne gradnje i izglede. Bio je to jedan od najranijih zakona o očuvanju baštine u Tunisu. Na cijelom području [[Mediteran]]a, obalna naselja često su razvijala slične arhitektonske reakcije jer su se suočavala sa sličnim uvjetima: jakim sunčevim svjetlom, reflektirajućim morskim odsjajem, toplinom, vlagom, slanim zrakom i ograničenim materijalima.<ref name="tunisplavi">{{Cite web |url= https://www.mychakchouka.com/sidi-bou-said-myths-and-truths-blue-and-white?srsltid=AfmBOoqw5Vb8ufmeMoItI2KSFsHTNBBt-0sCag_xRT9W7nqco861R6qe |title= Sidi Bou Saïd: Myths and Truths About Tunisia’s Blue and White Village |work= My Chakchouka |accessdate= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Rodolphe d'Erlanger, koji je izgradio palaču Ennejme Ezzahre u naselju, duboko je cijenio Sidi Bou Said i pridonio njegovom očuvanju i kulturnoj vidljivosti. Plavo-bijeli vizualni identitet povezan s mnogim grčkim otocima standardiziran je mnogo kasnije, osobito tijekom dvadesetog stoljeća. Sidi Bou Saïd je već generacijama živio u tim bojama. === Galerija === <gallery> File:Palais Naceur Bey (sidi bou said) 03.jpg|Palata Naceur Bey File:Sidi Bousaid domes.jpg|Sidi Bousaid domes File:Cimetière de Sidi Bou Said 04.jpg|Grob Sidi Bou Saida File:Sidi bou said2.jpg| File:Sidi Bou Said, Tunis Governorate, Tunisia - Gate wtih blue doors.jpg| File:Sidi Bou Said(js)19.jpg| File:Sidi Bou Said(js)10.jpg| </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Sidi Bou Said}} [[Kategorija:Svjetska baština u Tunisu] dx4f6qgc14a2xrsip4pgce7vocyaomm 42683442 42683440 2026-09-05T20:48:19Z Zavičajac 76707 42683442 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[Sidi Bou Said]] Tunis * 2026. – [[Morski rezervat Akaba]] Jordan * 2026. – [[Kolonijalne plantaže na Svetom Tomi i Principu]] Kolonijalni poljoprivredni sistem i prisilna migracija]] Serijska nekretnina sastoji se od šest geografski odvojenih roças (portugalskih kolonijalnih poljoprivrednih plantaža) smještenih na otocima São Tome i Principe: * 2026. – [[Migracijski krajolik Boma–Badingilo]] Južni Sudan * 2026. – [[Nacionalni rezervat divljih životinja Okefenokee]] Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama * 2026. – [[Wadi Wurayah]] Kategorija:Svjetska baština u Ujedinjenim Arapskim Emiratima * 2026. – [[Getbol, Korejske plimne ravnice]] Južna Koreja {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Migracioni krajolik Boma–Badingilo |image = |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = vii, ix, x |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1808 |država = {{flag|Južni Sudan}} }} '''Boma–Badingilo''' <ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/224843 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Svjetska baština == <ref name="Sidi">{{Cite web |url= https://thelandlord.tn/en/sidi-bou-said-things-to-see-do-guide-2026/ |title= Sidi Bou Said: 15 Must-See Things to See and Do (2026) |work= TRAVEL - thelandlord.tn |accessdate= 28. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Boma–Badingilo upisan je na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="boma">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1808 |title= Boma–Badingilo |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani na listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="JSudan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ss |title= Južni Sudan, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> <ref name="tunisplavi">{{Cite web |url= https://www.mychakchouka.com/sidi-bou-said-myths-and-truths-blue-and-white?srsltid=AfmBOoqw5Vb8ufmeMoItI2KSFsHTNBBt-0sCag_xRT9W7nqco861R6qe |title= Sidi Bou Saïd: Myths and Truths About Tunisia’s Blue and White Village |work= My Chakchouka |accessdate= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Rodolphe d'Erlanger, koji je izgradio palaču Ennejme Ezzahre u naselju, duboko je cijenio Sidi Bou Said i pridonio njegovom očuvanju i kulturnoj vidljivosti. Plavo-bijeli vizualni identitet povezan s mnogim grčkim otocima standardiziran je mnogo kasnije, osobito tijekom dvadesetog stoljeća. Sidi Bou Saïd je već generacijama živio u tim bojama. === Galerija === <gallery> File:Palais Naceur Bey (sidi bou said) 03.jpg|Palata Naceur Bey File:Sidi Bousaid domes.jpg|Sidi Bousaid domes File:Cimetière de Sidi Bou Said 04.jpg|Grob Sidi Bou Saida File:Sidi bou said2.jpg| File:Sidi Bou Said, Tunis Governorate, Tunisia - Gate wtih blue doors.jpg| File:Sidi Bou Said(js)19.jpg| File:Sidi Bou Said(js)10.jpg| </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Sidi Bou Said}} [[Kategorija:Svjetska baština u Južnom Sudanu] l7ivvimmv00zrd0u8k7dj4c5y7suxmg 42683454 42683442 2026-09-05T22:26:44Z Zavičajac 76707 42683454 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[Morski rezervat Akaba]] Jordan * 2026. – [[Kolonijalne plantaže na Svetom Tomi i Principu]] Kolonijalni poljoprivredni sistem i prisilna migracija]] Serijska nekretnina sastoji se od šest geografski odvojenih roças (portugalskih kolonijalnih poljoprivrednih plantaža) smještenih na otocima São Tome i Principe: * 2026. – [[Migracijski krajolik Boma–Badingilo]] Južni Sudan * 2026. – [[Nacionalni rezervat divljih životinja Okefenokee]] Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama * 2026. – [[Wadi Wurayah]] Kategorija:Svjetska baština u Ujedinjenim Arapskim Emiratima * 2026. – [[Getbol, Korejske plimne ravnice]] Južna Koreja {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Migracioni krajolik Boma–Badingilo |image = Kondokoro Island at dusk in Juba, South Sudan.jpg |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = vii, ix, x |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1808 |država = {{flag|Južni Sudan}} }} '''Boma–Badingilo''' je naziv jednog od najvećih migraciono područje kopnenih sisavaca na svijetu. Čine ga Nacionalni park Boma, Nacionalni park Badingilo te okolni poplavni i savanski krajolici u [[Južni Sudan|Južnom Sudanu]]. Područje je smješteno na sučelju između sustava močvara Sudd i istočnosudanske savane, obuhvaća opsežan mozaik sezonski poplavljenih travnjaka, močvara, poplavnih ravnica, šuma i savana oblikovanih sezonskim oborinama i dinamikom poplava. Procijenjuje se da šest milijuna bjelouhih koba i drugih papkara prelaze prostrani i uglavnom neometani krajolik.<ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/224843 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> je najveća migracija kopnenih sisavaca na svijetu. [1] Bilježe sezonsko kretanje milijuna antilopa, poput bijelouhog koba (5.000.000), gazele mongalla (350.000), tianga (300.000) i bohorske trščake (160.000),[2][3] u potrazi za vodom. [4] Nekada se smatralo da više ne postoji zbog godina sukoba u Južnom Sudanu,[5] zračni prikazi iz helikoptera i zrakoplova učinili su migraciju vidljivom u području gdje gotovo da nema cesta. [6] Prazna područja graniče s plemenima autohtonih naroda. [7] Reljef čine savane i šumske poplavne ravnice koje su ugrožene poljoprivrednom proizvodnjom, kao i razvojem nafte, plina i rudarstva. [8] Poznato područje migracije obuhvaća 122.774 četvorna kilometra (47.403 kvadratne milje),[9] protežući se od nacionalnih parkova Bandingilo i Boma u Južnom Sudanu do nacionalnog parka Gambella u Etiopiji. [3] Migracija se odvija od siječnja do lipnja, s obrnutim obrascem od studenog do siječnja. Po broju i prostornom opsegu, migracija preko Velikog Nila više nego dvostruko nadmašuje migraciju serengetijskih gnuova (2.000.000). Procijenjeno je da je 2021. migracija uključivala 1 milijun kob i 200.000 tianga. [11] Istraživanje iz 2023. pokazalo je da bi to mogla biti najveća migracija, uključujući 5 milijuna bijelouhih koba, 350.000 mongalla gazela, 300.000 tianga i 160.000 bogor trščaka. [12] Godine 2022. Republika Južni Sudan i afrički parkovi potpisali su desetogodišnji sporazum o upravljanju dva nacionalna parka zemlje i GNML-om. [13] Sa sjedištem na Sveučilištu Wyoming, provode se međunarodna istraživanja za dokumentiranje migracije od 5.000.000 do 7.000.000 životinja. [14] [[File:Kobus kob kob 33254708.jpg|mini|lijevo|]] == Svjetska baština == <ref name="Sidi">{{Cite web |url= https://thelandlord.tn/en/sidi-bou-said-things-to-see-do-guide-2026/ |title= Sidi Bou Said: 15 Must-See Things to See and Do (2026) |work= TRAVEL - thelandlord.tn |accessdate= 28. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Boma–Badingilo upisan je na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="boma">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1808 |title= Boma–Badingilo |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani na listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="JSudan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ss |title= Južni Sudan, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> === Galerija === <gallery> File:Palais Naceur Bey (sidi bou said) 03.jpg|Palata Naceur Bey File:Sidi Bousaid domes.jpg|Sidi Bousaid domes File:Cimetière de Sidi Bou Said 04.jpg|Grob Sidi Bou Saida File:Sidi bou said2.jpg| File:Sidi Bou Said, Tunis Governorate, Tunisia - Gate wtih blue doors.jpg| File:Sidi Bou Said(js)19.jpg| File:Sidi Bou Said(js)10.jpg| </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Boma–Badingilo Migratory Landscape}} [[Kategorija:Svjetska baština u Južnom Sudanu] b5lj58i64os660uns51fwo36hp2pkvy 42683504 42683454 2026-09-06T11:51:17Z Zavičajac 76707 42683504 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 https://scispace.com/pdf/omladinske-radne-akcije-kontinuiteti-i-odmaci-iz-iskustva-56i3z2pi8a.pdf https://balkans.aljazeera.net/blogs/2020/3/29/moje-sjecanje-sa-omladinskih-radnih-akcija * 2026. – [[Morski rezervat Akaba]] Jordan * 2026. – [[Kolonijalne plantaže na Svetom Tomi i Principu]] Kolonijalni poljoprivredni sistem i prisilna migracija]] Serijska nekretnina sastoji se od šest geografski odvojenih roças (portugalskih kolonijalnih poljoprivrednih plantaža) smještenih na otocima São Tome i Principe: * 2026. – [[Migracijski krajolik Boma–Badingilo]] Južni Sudan * 2026. – [[Nacionalni rezervat divljih životinja Okefenokee]] Kategorija:Svjetska baština u Sjedinjenim Američkim Državama * 2026. – [[Wadi Wurayah]] Kategorija:Svjetska baština u Ujedinjenim Arapskim Emiratima * 2026. – [[Getbol, Korejske plimne ravnice]] Južna Koreja {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Migracioni krajolik Boma–Badingilo |image = Kondokoro Island at dusk in Juba, South Sudan.jpg |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = vii, ix, x |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1808 |država = {{flag|Južni Sudan}} }} '''Boma–Badingilo''' je naziv za jedno od najvećih migracionih područja kopnenih [[Sisavci|sisavaca]] na svijetu. Čine ga [[Nacionalni park Boma]], [[Nacionalni park Badingilo]] te okolni poplavni i [[Savana|savanski]] krajolici u [[Južni Sudan|Južnom Sudanu]]. Područje je smješteno na sučelju između sustava močvara Sudd i istočnosudanske savane, sa širokim mozaikom sezonski poplavljenih travnjaka, [[močvara]], poplavnih ravnica, šuma i savana, oblikovanih sezonskim padavinama i dinamikom poplava. Procijenjuje se da oko šest miliona [[antilopa]] i drugih papkara prelaze prostrani i uglavnom neometani krajolik.<ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/224843 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> [[File:Kobus kob kob 33254708.jpg|mini|lijevo|]] == Svjetska baština == Boma–Badingilo upisan je na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="boma">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1808 |title= Boma–Badingilo |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani na listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="JSudan">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ss |title= Južni Sudan, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Boma–Badingilo Migratory Landscape}} [[Kategorija:Svjetska baština u Južnom Sudanu] je najveća migracija kopnenih sisavaca na svijetu. [1] Bilježe sezonsko kretanje milijuna antilopa, poput bijelouhog koba (5.000.000), gazele mongalla (350.000), tianga (300.000) i bohorske trščake (160.000),[2][3] u potrazi za vodom. [4] Nekada se smatralo da više ne postoji zbog godina sukoba u Južnom Sudanu,[5] zračni prikazi iz helikoptera i zrakoplova učinili su migraciju vidljivom u području gdje gotovo da nema cesta. [6] Prazna područja graniče s plemenima autohtonih naroda. [7] Reljef čine savane i šumske poplavne ravnice koje su ugrožene poljoprivrednom proizvodnjom, kao i razvojem nafte, plina i rudarstva. [8] Poznato područje migracije obuhvaća 122.774 četvorna kilometra (47.403 kvadratne milje),[9] protežući se od nacionalnih parkova Bandingilo i Boma u Južnom Sudanu do nacionalnog parka Gambella u Etiopiji. [3] Migracija se odvija od siječnja do lipnja, s obrnutim obrascem od studenog do siječnja. Po broju i prostornom opsegu, migracija preko Velikog Nila više nego dvostruko nadmašuje migraciju serengetijskih gnuova (2.000.000). Procijenjeno je da je 2021. migracija uključivala 1 milijun kob i 200.000 tianga. [11] Istraživanje iz 2023. pokazalo je da bi to mogla biti najveća migracija, uključujući 5 milijuna bijelouhih koba, 350.000 mongalla gazela, 300.000 tianga i 160.000 bogor trščaka. [12] Karakteristična karakteristika ovog pejzaža je godišnja migracija bjelouhog koba (Kobus kob leucotis), koja uključuje gotovo šest miliona životinja koje se kreću u krdima od hiljada jedinki (Slika 2.17). Postoji i niz drugih migratornih velikih sisara: mast Damaliscus lunatus mast (Slika 2.19, 2.20), bohorski tršćeni slon Redunca redunca, endemska mongalska gazela Eudorcas albonotata. Na sjeverozapadu BBML-a nalazi se i nilski lehve Kobus megaceros (Slika 2.16), trenutno endemski za Sudd. Među sjedilačkim faunama, tu su 'ugrožena' Rothschildova žirafa Giraffa camelopardalis rothschildi, 'ranjivi' afrički savanski slon Loxodonta africana, 'gotovo ugroženi' Beisa oryx Oryx b. beisa i „ugroženi“ divlji pas Lycaon pictus. Godine 2022. Republika Južni Sudan i afrički parkovi potpisali su desetogodišnji sporazum o upravljanju dva nacionalna parka zemlje i GNML-om. [13] Sa sjedištem na Sveučilištu Wyoming, provode se međunarodna istraživanja za dokumentiranje migracije od 5.000.000 do 7.000.000 životinja. [14] === Galerija === <gallery> File:Palais Naceur Bey (sidi bou said) 03.jpg|Palata Naceur Bey File:Sidi Bousaid domes.jpg|Sidi Bousaid domes File:Cimetière de Sidi Bou Said 04.jpg|Grob Sidi Bou Saida File:Sidi bou said2.jpg| File:Sidi Bou Said, Tunis Governorate, Tunisia - Gate wtih blue doors.jpg| File:Sidi Bou Said(js)19.jpg| File:Sidi Bou Said(js)10.jpg| </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Boma–Badingilo Migratory Landscape}} [[Kategorija:Svjetska baština u Južnom Sudanu] 9obxsbo1kywn2effyyzngcxwldsjouo Lista Jugoslavena 0 4676818 42683450 42683285 2026-09-05T21:45:47Z Dwina744 178014 +izvor 42683450 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak značajnih osoba koji se danas identificiraju kao [[Jugoslaveni]] ili su se za vrijeme svoga života tako identificirali, uključujući osobe kojima je to (bila) [[nacionalnost]] ili primarni identitet i one kojima je to (bio) jedan od [[Etnički identitet|identiteta]]. Pri tome treba imati na umu da je za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] (1945–1991) većina stanovništva gajila jugoslovenski identitet. Stanovnici Jugoslavije su se najčešće nacionalno osjećali "prije svega [[Hrvati]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Slovenci]]ma, [[Srbi]]ma itd., i istodobno Jugoslavenima". Druga po brojnosti kategorija su bili "oni koji su najprije Jugoslaveni, pa zatim Srbi, Slovenci, Makedonci ili Hrvati". Treću grupu su činili oni građani koji su se osjećali ''samo'' Jugoslavenima, a nije bio malen ni broj onih koji su se osjećali ''samo'' Srbima, ''samo'' Hrvatima, ''samo'' [[Albanci]]ma itd.<ref name=jugoslavenstvo69>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 69.</ref> == Arhitektura == * [[Mia David]], arhitekta, scenograf<ref name=miadavid1>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012638/https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q |date=2023-02-11 }} YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''“Ja sam isto Jugoslovenka.”''</ref> * [[Miša David]], arhitekta<ref name=mišadavid1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“I ovoga puta, kad smo se sreli, smejali smo se tome, kako se naš zajednički prijatelj, pok. arhitekta Miša David, iz nekog protesta, kad nije mogao da se upiše kao Jugosloven, izjašnjavao na popisima kao stari Grk.”''</ref> * [[Radivoje Dinulović]], arhitekt<ref name=dinulovic1>[https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti Ne pristajem da povlađujem ovoj realnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152856/https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti |date=2024-12-25 }} Magazin Politika. ''Aleksandra Isakov; 24.07.2024.''<br>''“Ja sam levičarsko dete, ostao sam komunista i Jugosloven, i duboko verujem da ta nova realnost mora da dođe, kao što je realnost mog detinjstva i mladosti morala da nestane.”''</ref> * [[Vlado Milunić]], arhitekt<ref name=milunic1>[https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ Preminuo Vlado Milunić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126051433/https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ |date=2022-11-26 }} BosnaInfo. ''BosnaInfo; 17.09.2022.''<br>''“Ja sam češki arhitekt jer sam završio češke škole. Isto tako nisam Čeh premda imam češko državljanstvo. Ja sam Jugoslaven jer se tako osjećam, unatoč činjenici da Jugoslavija više na postoji”''</ref><ref name=milunic2>[https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away Czech-Croatian architect behind Prague's Dancing House passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108235402/https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away |date=2023-01-08 }} (na engleskom) Expats.cz ''Expats.cz Staff; 18.09.2022.''<br>''Milunić was born in Zagreb in what is now Croatia in 1941, but lived in Prague from the age of 16. In regards to his nationality, he described himself as "a Czechoslovak architect because I have a Czechoslovak education, and I feel Yugoslav in protest against primitive nationalism, even though neither Czechoslovakia nor Yugoslavia exists anymore."''</ref> * [[Aljoša Šegvić]], arhitekta<ref name=segvic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 554.<br>''“Šegvić Aljoša, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milica Šterić]], arhitekta<ref name=steric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 563.<br>''“Šterić Milica, arhitekta; član Upravnog odbora i specijalni savetnik Holding korporacije "Energoprojekt" - MDD Urbanizam i arhitektura; član Umetničkog saveta Saveza arhitekata Srbije i Akademije Arhitekture Srbije. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Josip Svoboda]], arhitekta<ref name=svoboda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 550.<br>''“Svoboda Josip, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Danilo Udovički]], arhitekta<ref name=dudovicki1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“Mogu da potvrdim i danas da je moj daroviti prijatelj arhitekta Danilo Udovički, poreklom iz bačkog sela Mol, bio i ostao veliki patriota, erudita i poliglota, ali i Jugosloven u najboljem smislu te reči. Uvek se tako i izjašnjavao na popisima dok je to moglo, jer je i za njega, kao i za mnoge od nas, razbijanje Jugoslavije bila lična uvreda.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vlado Milunić.jpg|Vlado Milunić </gallery> </center> == Diplomacija == * [[Aleš Bebler]], diplomata, revolucionar<ref name=abebler1>VIII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Beograd, 7–13. decembra 1964. Stenografske beleške III. Beograd 1965, str. 1918.<br>''“Ovima moramo pre svega reći da je dobar deo našeg razmimoilaženja prosto nesporazum, i to nesporazum u tome šta mi, Jugosloveni, i drugi koji se sa nama slažu, nazivamo politikom miroljubive koegzistencije i kako je mi definišemo.”''</ref> * [[Salih Fejić]], diplomata<ref name=fejic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 182.<br>''“Fejić Salko, izvanredni poslanik i opunomoćeni ministar FNRJ u Holandiji, rez. major, r. 1914 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Rexhai Surroi]], diplomat<ref name=surroi1>Maksić, Milivoje: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf U raskoraku sa svetom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029103157/https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf |date=2022-10-29 }} Beograd 2000, str. 9.<br>''“Bio је Аlbаnас ро poreklu, ali Jugosloven ро svemu drugom. Nije birao prijatelje ро ključu, već ро srcu. Mnogi smo bili među onima kojima је biо blizak. Redžai је biо čovek koji је prijatelju privгžen. Ponekad se čini da u ovom našem vremenu ta divna osobina - biti privгžen prijatelju, kao da počinje da bledi pod pritiskom egoizma, i nekih drugih, čudnih i sumnjivih moralnih normi. А upravo to, osećati se Jugoslovenom, što simbolizuje uverenje da smo svi u ovoj zemlji podjednako bliski i potrebni jedni drugima, i biti privгžen drugu, prijatelju - jeste politička, а rekao bih i moralna osnova, na kojoj jedino i može počivati naša spoljnopolitička služba.”''</ref> * [[Zdenko Štambuk]], diplomata<ref name=zstambuk>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm Ko je ovaj čovek? Vladimir Štambuk (Drugaričin drug)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123055710/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm |date=2022-11-23 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 07.04.2000.''<br>''“Otac Zdenko bio je čuveni diplomata, takođe Jugosloven, a majka Čehinja.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Aleš Bebler.jpg|Aleš Bebler </gallery> </center> == Film i pozorište == * [[Vjekoslav Afrić]], glumac<ref name=afric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Afrić Vjeko, dramski umetnik, pozorišni i filmski reditelj, redovni prof. Akademije za pozorišnu umetnost u Beogradu, pretsednik Sindikata kulturno-umetničkih ustanova, rez. major, r. 1906 na Hvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Neda Arnerić]], glumica<ref name=arneric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22-23.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (vlasnik galerije - knjižare "Atrijum", Bg.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Darko Bajić]], redatelj<ref name=dbajic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 29.<br>''“Bajić Darko, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dbajic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 29.<br>''“Bajić M. Darko, filmski reditelj, docent na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 14. V 1955, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Primož Bebler]], redatelj<ref name=pbebler1>[https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ Umetnik , humanista, Jugosloven...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152828/https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ |date=2024-12-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 21.11.2013.''<br>''“Primož je bio pravi, plemeniti Jugosloven. Taj njegov izbor, bitna odrednica njegovog identiteta, imao je svoju estetsku, ideološku i humanističku utemeljenost.”''</ref><ref name=pbebler2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 35.<br>''“Bebler A. Primož, pozorišni reditelj; upravnik i umetnički rukovodilac Malog pozorišta Duško Radović i Večernje scene Radović u Beogradu (r. 5. V 1951, Njujork). Jugosloven.”''</ref><ref name=pbebler3>[http://www.republika.co.rs/564-565/24.html Beskrajna širina stanovnika sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016234820/http://www.republika.co.rs/564-565/24.html |date=2022-10-16 }} Republika. ''Goran Cvetković; Broj 564-565, 01-31.01.2014.''<br>''“Istinski levičar i Jugosloven, internacionalni i svetski pozorišni stručnjak Primož Bebler, nije stigao da uradi i tu jubilarnu predstavu Početak bune na dahije, po romanu Svetislava Basare.”''</ref> * [[Ivan Bekjarev]], glumac<ref name=bekjarev1>[https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici Bekjarev: Najgori su umetnici u politici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804005703/https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici |date=2023-08-04 }} Vesti online. ''D. Dušanić; 16.06.2015.''<br>''“Poreklom sam Makedonac, ali rođeni Beograđanin, i javno priznajem da sam Jugosloven.”''</ref> * [[Miroslav Benka]], redatelj<ref name=benka1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benka Miroslav, reditelj; umetnički direktor Gradskog pozorišta u Žilini, Slovačka (od '91). […] P: Jugosloven, slovačke narodnosti, […].”''</ref> * [[Melita Bihali]], glumica<ref name=bihali1>[https://www.vesti.rs/Mercedes-Benz/Jugoslovenka-zauvek-Prica-o-lepoj-stolarevoj-kci.html Jugoslovenka zauvek: priča o lepoj stolarevoj kći] vesti.rs ''Vesti-online.com; 27.12.2015.''<br>''“I moja porodica se preselila u Istru, iako nismo imali potrebu za tim. Takvo je bilo naređenje” - kaže Melita Bihali, koja je kroz lik baba Mare opisala i raspad SFRJ, i za kraj ovog susreta naglasila da je rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umreti.''</ref><ref name=bihali2>[https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ Preminula glumica Melita Bihali, poznata po ulozi u “Maratoncima”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907003733/https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ |date=2023-09-07 }} N1 BIH. ''N1 Srbija, nova.rs; 25.08.2023.''<br>''Bihali je rekla i da je „rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umrijeti!“.''</ref> * [[Predrag Bjelac]], glumac<ref name=bjelac1>[https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ I čarobnjak i papa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104004740/https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ |date=2023-01-04 }} vesti.rs ''Nada S. Preradović; 29.01.2022.''<br>''“Do pre par godina živeo je u Pragu, izjašnjava se kao Jugosloven i ponosni je otac dve ćerke.”''</ref><ref name=bjelac2>[https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl Predrag Bjelac: "Za Čehe sam harizmatičan: Mnogo puta sam im rekao: 'Dođite kod nas da vidite, ima ovakvih koliko hoćeš'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205080743/https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl |date=2024-12-05 }} Blic žena. ''Blic žena; 19.05.2024.''<br>''“Odgojen sam kao Jugosloven, negde sam to i dalje.”''</ref> * [[Jelica Bjeli]], glumica<ref name=bjeli1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjeli-Hadžić Jelica, glumica. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Dragan Bjelogrlić]], režiser i glumac<ref name=bjelogrlic1>[https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji Bjelogrlić: Film "Toma" se prepoznaje po univerzalnoj emociji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121004426/https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji |date=2023-01-21 }} Nportal. ''Nportal; 27.08.2021.''<br>''“Osećam se Jugoslovenom. Imam poseban odnos prema toj državi, žao mi je što je više nema i verovatno se to oseća u filmu. Toma je otvoreno govorio pred kraj života, kad je počela da se raspada Jugoslavija, da je veliki protivnik toga. Pravio je jugoslovensku turneju neposredno pred rat”, podsetio je Bjelogrlić.''</ref><ref name=bjelogrlic2>[https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 Dragan Bjelogrlić: Iz Slovenije je vedno prihajala avantgarda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006025712/https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 |date=2022-10-06 }} (na slovenačkom) Radiotelevizija Slovenija. ''Gašper Andrinek, Val 202; 22.09.2020.''<br>''“Odraščal sem v Jugoslaviji in sem v svoji biti ostal Jugoslovan, ves prostor nekdanje Jugoslavije občutim kot svoj. Verjetno bo tako do konca življenja.”''</ref><ref name=bjelogrlic3>[https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html Bjelogrlić: Male razlike su me uvek inspirisale i zato sam ostao Jugosloven u duši] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116010128/https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html |date=2023-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''RTS; 04.03.2020.''<br>''“Međutim, tako je kako je. Još uvek se mi umetnici trudimo da pravimo i da sarađujemo zajedno, nema tu nikakvog političkog razloga ni tržišnog. Prosto, meni bar, je uvek zanimljivo da radim sa ljudima iz drugih sredina. Više puta sam to rekao – Jugoslaviju su razorile male razlike, a male rezlike su nešto što je meni bila inspiracija i zato sam ja ostao Jugosloven u duši”, rekao je iskreno Dragan Bjelogrlić.''</ref> * [[Bogić Bošković]], glumac<ref name=bboskovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković B. Bogić, glumac (r. 22. XII 1930, Prizren). Jugosloven.”''</ref> * [[Tanja Bošković]], glumica<ref name=tboskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 57.<br>''“Bošković Tatjana, glumica, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karlo Bulić]], glumac<ref name=bulic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Bulić Karlo, dramski glumac, nastavnik Akademije za pozorišnu i filmsku umetnost u Beogradu, r. 1910 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Branko Cvejić]], glumac<ref name=cvejic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/film-tv/3532718-branko-cvejic-ja-cu-uvek-ostati-jugosloven-rodjen-u-toj-zemlji-do-smrti-gradjanin-te-zemljeglumac Branko Cvejić: "Ja ću uvek ostati Jugosloven, rođen u toj zemlji, do smrti građanin te zemlje"] [[Telegraf.rs]]. 27.07.2022.<br>''“Bez obzira, postojala ili ne, kao greška ta zemlja, ja ću uvek ostati Jugosloven i građanin te zemlje. Ja se i sada osećam tako.”''</ref> * [[Svetozar Cvetković]], glumac<ref name=scvetkovic1>[https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 Svetozar Cvetković: Ja sam antički Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107221742/https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 |date=2023-01-07 }} Dan. ''DAN portal; 10.12.2022''<br>''“Kao umjetnik koji je stasavao i sazrijevao u vrijeme velike Jugoslavije, sebe i danas vidi kao Jugoslovena.”''</ref><ref name=scvetkovic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede Svetozar Cvetković: Istinska elita danas nema šta da jede] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018020612/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede |date=2022-10-18 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 20.03.2015.''<br>''“Jednom sam već negde rekao da je biti Jugosloven danas isto što i biti prokuženi stranac. Ali, u redu, svejedno: taj sam!” - Šta ste? - “Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic3>[https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ Cvetković: Blatite me, ja ostajem Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131035406/https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ |date=2023-01-31 }} Nova.rs ''Pero Jovović; 09.03.2021.''<br>''“Ja rizikujem mnogo da krenu da me blate onog časa kada kažem da sam ja Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic4>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ Svetozar Cvetković: Glumčina i Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107222559/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 11.08.2021.''<br>''“Ta plemenitost i svetlost, pored činjenice da je ostao Jugosloven i građanin nepostojeće države, njegovoj skromnosti i gospodstvu dodaju još jednu finu nijansu koja ga čini renesansnim gospodarom.”''</ref><ref name=scvetkovic5>[http://www.slobodnarijec.net/svetozar-cvetkovic-snimam-film-u-francuskoj/ Svetozar Cvetković: Snimam film u Francuskoj] Slobodna Riječ. ''Slobodna Riječ; 27.02.2015.''<br>''“Biti Jugosloven – to je danas kao biti neki prokuženi stranac, u redu taj sam!”''</ref><ref name=scvetkovic6>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 76.<br>''“Cvetković Svetozar, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic7>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 69.<br>''“Cvetković S. Svetozar, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 20. VI 1958, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Borivoj Dovniković]], autor animiranih filmova, ilustrator<ref name=dovnikovic1>[https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ Borivoj Dovniković: Pripadam manjini koju jedni trpe, drugi mrze, a u biti sam član ljudske zajednice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211193920/https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ |date=2023-02-11 }} P-portal. ''Đorđe Matić; 24.12.2021.''<br>''“Pored svega toga, spadam u ljude koji su od početka bili i ostali Jugoslaveni, koji ne daju da se SFRJ naziva zločinačkom zemljom i kojoj bi trebalo davati priznanje za sve dobro što je učinila za nas i za svjetsku zajednicu.”''</ref> * [[Srđan Dragojević]], redatelj<ref name=dragojevic1>[http://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima Intervju nedelje, Srđan Dragojević (2. deo): Nisam snimao filmove s ratnim zločincima!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima |date=2022-12-29 }} Telegraf.rs ''S.M.S. – A.K.; 01.04.2012.''<br>''Da li ste jugonostalgičar, to se negde može nazreti iz vaših javnih istupa… - “Ne, nisam jugonostalgičar. Jugosloven sam.”''</ref><ref name=dragojevic2>[http://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87%3A+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html Dragojević: Sukob mišljenja, ne sukob na ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233159/https://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87:+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html |date=2022-12-29 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''30.10.2011.''<br>''Budući da se osećam Jugoslovenom, rođen sam u toj zemlji, svi gradovi i države bivše Jugoslavije su mi dragi, volim da idem tamo i onda je divno kad snimajući film prosto živite tu svoju ideju da ovo jeste Jugoslavija.”''</ref><ref name=dragojevic3>[http://dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED „Парадa“ e првиот филм на трета Југославија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108204134/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED |date=2012-01-08 }} (na makedonskom) Dnevnik (Makedonija). ''Srebra Ðorđijevska; 05.01.2012.''<br>''“Јас сум Југословен, така се чувствувам и тоа е земјата во која живеам.”''</ref><ref name=dragojevic4>[http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html Največja Parada ponosa v srcu homofobnega Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110171452/http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html |date=2017-11-10 }} (na slovenačkom) Delo. ''Vesna Milek; 02.01.2012.''<br>''“Če bi radi še bolj plastičen prikaz tega, kar sem hotel povedati: Jaz sem Jugoslovan. Vi, ki niste, ko vas jebe. (nasmešek)”''</ref> * [[Jasna Đuričić]], glumica<ref name=djuricic1>[https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html Intervju Jasna Đuričić: Novac je već dugo vremena jedini bog na ovoj planeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205073327/https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html |date=2022-12-05 }} Portal 021. ''Snežana Miletić; 09.04.2020.''<br>''“Pripadam drugom vremenu, drugoj generaciji, ja sam Jugoslovenka, rođena ovde, u vreme kada su važili postulati druge vrste - za sve stvari.”''</ref><ref name=djuricic2>[https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ Jasna Đuričić, najbolja evropska glumica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003040615/https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ |date=2023-10-03 }} Vojvođanski istraživačko-analitički centar (VOICE). ''Snežana Miletić; 20.12.2021.''<br>''“Sremica, Novosađanka i Jugoslovenka, potekla iz radničke porodice, od oca trgovca i majke knjigovođe.”''</ref> * [[Predrag Ejdus]], glumac<ref name=ejdus1>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost Predrag Ejdus: Lako je izgubiti ljudskost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Radmila Radosavljević; 24.12.2011.''<br>''“A ja sam se nacionalno uvek izjašnjavao kao Jugosloven, tako sam se izjasnio i na poslednjem popisu.”''</ref><ref name=ejdus2>[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html Фудбал ми помогао да станем на ноге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924134607/http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html |date=2015-09-24 }} [[Politika (novine)|Политика]]. ''Славко Трошељ; 13.07.2008.''<br>''“Целог живота изјашњавам се као Југословен. И данас се осећам тако. Иако та државна заједница више не постоји. Али, то је моје право. Родио сам се у тој земљи. Али, ако хоћете дубоку интуитивно осећам апсолутну припадност и јеврејском и српском народу.”''</ref><ref name=ejdus3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Ejdus Predrag, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mira Erceg]], reditelj<ref name=erceg1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 132.<br>''“Erceg Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bekim Fehmiu]], glumac<ref name=fehmiu1>[https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ Bekim Fehmiu (1936–2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208030139/https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ |date=2023-02-08 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''J. Gligorijević; broj 1015, 17.06.2010.''<br>''“Jedan od simbola Jugoslavije iz njenog zlatnog doba, nikada nije, u ime bratstva i jedinstva, a potom jugonostalgije, bežao od svog albanskog porekla, bio je i jedno i drugo: Albanac, Jugosloven, iznad svega umetnik, a pre svega – čovek.”</ref> * [[Dragomir Felba]], glumac<ref name=felba1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134-135.<br>''“Felba Dragomir, glumac. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ognjen Glavonić]], redatelj<ref name=glavonic1>[https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima Film se treba obraćati mladim fašistima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021845/https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Jurica Pavičić; 14.05.2018.''<br>''Upravo zato Glavonić napominje da se osjeća kao Jugoslaven i citira Viktora Ivančića: “Budući da živimo u ambijentu gdje je Jugoslavija oglašena kao najgora psovka, upravo jugoslavenska etiketa nudi aktivniju poziciju i obilježava odgovorniji model antinacionalizma”.</ref> * [[Srđan Grahovac]], glumac<ref name=grahovac1>[https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima Udareni temelji dubljim i složenijim projektima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012329/https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima |date=2023-02-11 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]] ''Svetlana Višnjić; 06.05.2022.''<br>''“Saradnjama se uvijek radujem, one su nužne između republika u Jugoslaviji, ja nikada nijesam prestao da budem Jugosloven. Nikada nijesam imao granica, uvijek sam išao dalje. Saradnja i odnosi preko kulture su nužnost, ako mislimo da išta radimo u budućnosti” – rekao je Grahovac.''</ref> * [[Aleksandar Gruden]], glumac<ref name=agruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Aleksandar-Saša, glumac i reditelj; šef marketinga pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Srđan Hadžić]], reditelj, pisac<ref name=hadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160.<br>''“Hadžić Srđan, reditelj i pisac; član Akademije filmske umetnosti i nauke. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Željko Hubač]], dramski pisac<ref name=hubac1>[https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica Životna priča Željka Hubača: Na ružan način sam saznao da sam usvojen! Muslimanka me je rodila, a odgajili su me Čeh i Srpkinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220203017/https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica |date=2023-02-20 }} Kurir.rs ''Ljubomir Radanov i Andrijana Stojanović; 18.09.2022.''<br>''“Po svom dubokom osećanju sam Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Isaković]], glumac<ref name=bisakovic1>[https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ Boris Isaković: Ako ne poštujete publiku, ne poštujete sebe i svoj rad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103201020/https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ |date=2023-01-03 }} Gracija. ''Mirjana Popović; br. 206 okt. 2022.''<br>''“I dalje voli da se izjašnjava kao Jugosloven, a svoje studente, osim glumačkim vještinama, zajedno sa suprugom, glumicom Jasnom Đuričić, uči tome da u njihovom svijetu nema mjesta mržnji.”''</ref><ref name=bisakovic2>[https://6yka.com/podcast/isak Boris Isaković za BUKU: Katastrofalno je šta se desilo s našim kulturnim bićem dolaskom aktuelne vlasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103223056/https://6yka.com/podcast/isak |date=2023-01-03 }} Buka. ''Slađan Tomić; 19.08.2022.''<br>''“Izjašnjava se kao Jugosloven, pa su Sarajevo, Zagreb i ostali gradovi – njegovi gradovi, poput Novog Sada ili Beograda.”''</ref><ref name=bisakovic3>[https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju Ljudi ne vole da pominju ime Jugoslavije! Boris Isaković o Slobi i novoj ulozi: Bio sam pionir i Jugosloven! Meni je to ostalo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110012914/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju |date=2023-01-10 }} Kurir.rs ''22.08.2022.''<br>''“Bio sam pionir i opredeljivao sam se kao Jugosloven. Meni je to ostalo. Ne mogu protiv toga.”''</ref> * [[Feđa Isović]], scenarista<ref name=fisovic1>[https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref><ref name=fisovic2>[https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic Feđa Isović: Hercegovački neposrednik Nebojša Vukanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225154249/https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic/ |date=2024-12-25 }} Buka. ''Feđa Isović; 22.02.2020.''<br>''“Ja kao Jugosloven, mada državljanin BiH, ne mogu da se kandidujem na niz funkcija. Kao ni Jevreji, Romi i svi oni „ostali“.”''</ref><ref name=fisovic3>[https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise Naši su ginuli najviše] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101212701/https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise |date=2022-11-01 }} [[Dnevni avaz]]. ''Feđa Isović; 16.11.2019.''<br>''“Kaže mi drug, glumac iz Beograda, kako ne može prežaliti Jugoslaviju. Slušam ga, trajala je ta njegova jadikovka neke tri pive, a onda ga priupitah da mi kaže kako se izjasnio na zadnjem popisu. Kaže: - “Kao Srbin”. - “E vidiš”, rekoh, “ja kao Jugosloven. Nemoj meni da cmizdriš i kenjaš, majke ti!”''</ref><ref name=fisovic4>[https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu Scenarist Feđa Isović za "Avaz": Desni i nacionalni pokreti uteg su oko vrata svakom narodu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180457/https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu |date=2023-12-07 }} [[Dnevni avaz]]. ''Edina Bakić; 30.05.2018.''<br>''“Po nacionalnosti sam Jugoslaven i ne vidim kako dva smiješna administrativna okvira, dakle Republika Srpska i Federacija, mogu na bilo koji način utjecati na taj moj osjećaj.”''</ref> * [[Ita Rina]], glumica<ref name=itarina>[https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara Ита Рина је била и Београђанка Тамара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190529/https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara |date=2022-12-02 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''Ненад Симић; 15.06.2019.''<br>''“Шездесетих година прошлог века њен супруг и она су саградили кућу у Будви, где је као Српкиња, увек се изјашњавајући као Југословенка, умрла 10. маја 1979. године од напада астме.”''</ref> * [[Davor Janjić]], glumac<ref name=janjic>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 U Sarajevu ukopan glumac Davor Janjić: 'Spavaj, brate. S tobom je bilo tako lijepo'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126231124/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 |date=2023-01-26 }} RadioSarajevo.ba, ''05.12.2022.''<br>''“Zahvaljujući svome porijeklu, tvojima Nadi i Žarku koji su te tako vaspitali, bio si univerzalist, suštinski protivnik nacionalizma, i ateist. Bosanac, Srbin, Hrvat, Slovenac, Jugoslaven, u onom značenju koje znaju samo oni koji istinski i duboko nose taj osjećaj. Oni drugi, koji su prezreli da su to ikada bili – a mnogi od njih su se često zaklinjali u to kad je to bilo kurentno – oni su danas najčešće važne karike u lancima kojima smo ovdje okovani. I koje iz vlastitog kukavičluka i komocije ne možemo prekinuti.”''</ref> * [[Đorđe Kadijević]], redatelj<ref name=kadijevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke Dodeljen „Zlatni pečat” Kinoteke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152844/https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke |date=2024-12-25 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''06.06.2023.''<br>''“Ponosan sam što mi nagradu „Zlatni pečat” dodeljuje ustanova koja nosi i dalje naziv Jugoslovenska kinoteka. Ja sam Jugosloven i to ću biti i ostati do poslednjeg trenutka svog života. Mnogi moji filmovi ili serije su nastajali u zemlji za koju kažu da više ne postoji. A za mene će Jugoslavija uvek postojati i ja ću zauvek biti Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic2>[https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 Legendarni Đorđe Kadijević otvorio dušu za srpske medije: pročitajte što je rekao o rodnom Šibeniku, Arsenu, Jugoslaviji...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014231824/https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 |date=2022-10-14 }} Šibenski.hr ''Šibenski.hr; 20.12.2020.''<br>''“Po ocu sam Srbin, po majci Hrvat, a ja sam Južni Sloven, tačnije Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic3>[https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ Intervju – Đorđe Kadijević, autor kultne „Leptirice“: Ovde se simulira društvo, država, demokratija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125051223/https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ |date=2022-11-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 14.11.2022.''<br>''“Ja jesam Jugosloven i više sam za bratstvo i jedinstvo nego za ovo pozivanje na obračune onih koji bi trebalo da budu jedinstveni, i mislim da je ta žalosna situacija uzrok jedne, kako bih rekao, likvidirane kohezije čitave kulture koja nema svoju kompaktnost, nema svoju pravu temu, nema paradigmu.”''</ref><ref name=kadijevic4>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213-214.<br>''“Kadijević Đorđe, filmski i TV reditelj; likovni kritičar NIN-a. […] P: Srbin, Jugosl., […].”''</ref> * [[Rialda Kadrić]], glumica<ref name=kadric1>[https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica Umrla je nasred ulice, baš kao njena majka: Glumica koju su generacije Jugoslovena obožavale doživela tešku sudbinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231026034059/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica |date=2023-10-26 }} Glossy. ''Glossy; 14.06.2022.''<br>''“Rialda se, inače, do kraja života osećala kao Jugoslovenka, pre svega zato što dolazi iz mešovite porodice, baš kao i njen suprug.”''</ref> * [[Stefan Kapičić]], glumac<ref name=kapicic1>[https://avaz.ba/vijesti/173945/stefan-kapicic-odgojen-sam-kao-jugoslaven-i-tako-cu-odgojiti-svoju-djecu Stefan Kapičić: Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu] [[Dnevni avaz]]. ''Hajrija Lisić; 19.04.2015.''<br>''“Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu” - ističe Kapičić.''</ref> * [[Suada Kapić]], glumica, režiserka, scenaristkinja<ref name=kapic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 218.<br>''“Kapić Suada, reditelj, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kapic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 198.<br>''“Kapić I. Suada, reditelj, slobodni umetnik (r. 15. II 1952, Sarajevo). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Milutin Karadžić]], glumac<ref name=karadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 219-220.<br>''“Karadžić Milutin-Mima, glumac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirjana Karanović]], glumica<ref name=mkaranovic1>[https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka Yubilej: Ja sam Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012063031/https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka |date=2022-10-12 }} Portal Novosti. ''Mirjana Karanović; 30.11.2018.''<br>''“Ja sam rođena u Jugoslaviji. Ja sam Jugoslovenka. […] Ono što danas znam jest da ću, bez ikakvog sentimenta, i dalje u svome biću biti Jugoslovenka. To je upisano u moju duhovnu genetiku i to se neće promeniti sve do moje smrti.”''</ref> * [[Srđan Karanović]], redatelj<ref name=skaranovic1>[https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 Srđan Karanović: Pisanje mi se osladilo i pomislio sam kako je pisanje puno divniji posao nego snimanje filmova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230102051029/https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 |date=2023-01-02 }} [[Glas Istre]]. ''Vanesa Begić; 03.12.2022.''<br>''“Karanović je govorio i zašto se na popisu stanovništva izjasnio kao Jugoslaven i zašto ga smeta kada se taj prostor naziva regionom, i bivšom Jugoslavijom, a ne Jugoslavijom, koja je ionako bivša.”''</ref> * [[Miljen Kljaković]], scenarista<ref name=kljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 229.<br>''“Kljaković Miljen - Kreka, scenograf; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Kokotović]], reditelj<ref name=kokotovic1>[https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ Nada Kokotović - Regisseurin aus Köln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119012803/https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ |date=2023-11-19 }} (na njemačkom) migration-audio-archiv e.V.<br>''“Ich habe einen kroatischen Pass, aber ich fühle mich als Jugoslawin.”''</ref><ref name=kokotovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 234.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Dejan Kosanović]], reditelj<ref name=dkosanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kosanović Dejan, reditelj dokumentarnog filma. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Deana Leskovar]], scenarista, književnik<ref name=leskovar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 276.<br>''“Leskovar Deana, književnik i filmski scenarista; dramaturg u Redakciji igranog programa TVB (od '90). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Leon Lučev]], glumac<ref name=lucev1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 Hrvatski glumac Leon Lučev: Osjećam se kao Jugoslaven, evo i zašto...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004013040/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 |date=2022-10-04 }} [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. 17.02.2020.</ref> * [[Nikola Majdak]], snimatelj, reditelj<ref name=majdak1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 287.<br>''“Majdak Nikola, filmski reditelj i snimatelj; red. prof. Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Aleksandar Mandić (reditelj)|Aleksandar Mandić]], reditelj<ref name=mandic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 292.<br>''“Mandić Aleksandar, reditelj i scenarista; redovni profesor na Odseku za film i televiziju Univerziteta u Njujorku (od '92). […] P: Srbin - Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Maričić]], reditelj<ref name=maricic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 295.<br>''“Maričić Milenko, pozorišni i TV reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gordan Matić]], reditelj<ref name=matic1>[https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html Gordan Matić: Od A do Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108232946/https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html |date=2023-01-08 }} Prvi prvi na skali. ''30.01.2012''<br>''Kulturološki se osećam kao Jugosloven, jer su na mene, između ostalih, uticali pisci Ivo Andrić, Miroslav Krleža, Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, muzičari Milan Mladenović, Darko Rundek, Džoni Štulić, Zoran Predin, filmovi “Slučaj Harms”, “Beštije”, “Pad Italije”, “Leptirica”, “Nacionalna klasa”, “Pre kiše”''</ref> * [[Mladen Matičević]], reditelj<ref name=maticevic1>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu Priča o geniju Arsenu Dediću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804121336/http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu |date=2014-08-04 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 27.04.2014.''<br>''“Svi su me pitali kako to da srpski reditelj snimi film o Arsenu Dediću? Kazao sam im da sam Jugosloven i da snimam film o jugoslovenskom kantautoru.”''</ref> * [[Irfan Mensur]], glumac<ref name=mensur1>[https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg Intervju Irfan Mensur: Jednostavno - postojim, i to je ono što je meni najbitnije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625122425/https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg |date=2023-06-25 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Tatjana Nježić; 26.04.2023.''<br>''“I prvi intervju koji sam posle povratka iz inostranstva dao bio je veliki intervju u NIN-u, gde sam pričao – iako je to bilo bogohulno - o jugoslovenstvu, da ja ne mogu biti ništa drugo nego Jugosloven i da još verujem u jugoslovenstvo kojeg i dalje ima mnogo na sve strane, ali ljudi su osujećeni da to izgovore.”''</ref><ref name=mensur2>[https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ Velika ispovest Irfana Mensura za Nova.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021051349/https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ |date=2022-10-21 }} Nova.rs ''Nemanja Lisinac; 24.03.2021.''<br>''“Prosto, ta neka multikulturalnost Sarajeva je nešto što me i danas opredeljuje kao jedinu varijantu mog bistvovanja, a to je da sam Jugosloven. Nekada, pre 20 godina, izgovoriti to u Srbiji bilo je bogohulno, ali ja se ni tada nisam odrekao jugoslovenstva i toga da sam Jugosloven, pa čak i po cenu toga da me izbrišu iz enciklopedije 'Ko je ko na Balkanu', što se i dogodilo”, priča Irfan Mensur u velikoj ispovesti za Nova.rs.''</ref><ref name=mensur3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa Irfan Mensur: Loše sam odigrao Principa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020215526/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa |date=2022-10-20 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 08.08.2014.''<br>''Vidjela sam da ste u jednom intervjuu rekli kako, i nakon svega, ostajete nepopravljivi Jugosloven. Šta to danas znači? - “Jugoslavija i jugoslovenstvo moj su identitet, moja vera. U toj državi sam rođen, tu odrastao; na toj tradiciji sam vaspitavan, tako živeo. I, šta sada?! Uvek sam bio Jugosloven! Moj otac je musliman, majka katolkinja, maćeha pravoslavka; najstarijeg sina Filipa dobio sam u braku sa Ljiljanom Perović; sa Srnom Lango imam Pavla. I, nakon svega, osim Jugosloven, šta bih mogao da budem?! Pa, zar moja porodica nije Jugoslavija u malom?!”''</ref><ref name=mensur4>[https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ Irfan Mensur: Moja Jugoslavija još postoji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022175117/https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ |date=2022-10-22 }} MNE magazin. ''Bojana Radonjić; 08.03.2015.''<br>''Rekli ste: “Do dana današnjeg ostao sam Jugosloven”. - “Znate šta, ja sam govorio da sam Jugosloven i u vrijeme kada to nije bilo popularno, kad je pogubno bilo reći da sam jugonostalgičar, ali sam ja uvijek pojašnjavao svoju jugonostalgiju.”''</ref><ref name=mensur5>[https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci Irfan Mensur: Emotivno putovanje kući] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223450/https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci |date=2022-10-20 }} Gloria. ''Maja Gašić; 24.09.2018.''<br>''“Moram tako da kažem, jer sam ostao Jugosloven do kraja, mada je nekad bilo bogohulno biti jugonostalgičar.”''</ref><ref name=mensur6>[https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda Intervju, Irfan Mensur: Kultura je vodilja ka uspehu naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223500/https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda |date=2022-10-20 }} Ekspres. ''Mirjana Mitrović; 01.06.2017.''<br>''“Mislili su da su veći Srbi od mene i da su zato vredniji kao ljudi, bez obzira na to što je Srbija u mene uložila milione dolara kroz posao i obrazovanje i bez obzira na to što se nikada nisam bavio politikom niti sam se izjašnjavao drugačije sem da sam Jugosloven, ne iz straha, već zato što se tako osećam.”''</ref><ref name=mensur7>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Mensur Irfan, glumac i režiser, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mensur8>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 276.<br>''“Mensur M. Irfan, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 19. I 1952, Sarajevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Ognjenka Milićević]], rediteljka<ref name=milicevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 335.<br>''“Milićević Ognjenka, reditelj, teatrolog i prevodilac. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Kokan Mladenović]], redatelj<ref name=kokan1>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html Jugosloveni su prošli kao Hazari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105030313/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html |date=2012-01-05 }} Press Online. ''Rade Stanić; 03.11.2011.''</ref><ref name=kokan2>[http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ Fašizam počinje od jednog prekršaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013163926/http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ |date=2012-10-13 }} Novosti. ''Goran Plavšić; 08.10.2012.''</ref><ref name=kokan3>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi Kokan Mladenović: Fajront u balkanskoj krčmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233204/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Vukica Strugar; 12.02.2011.''</ref><ref name=kokan4>[http://www.naslovi.net/2011-02-27/blic/kokan-mladenovic-placamo-cenu-estradizacije-nasih-zivota/2363702 Kokan Mladenović: Plaćamo cenu estradizacije naših života]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Naslovi.net ''Aleksandar Nikolić; 27.02.2011.''</ref> * [[Dragana Mrkić]], režiser, ranije glumica<ref name=mrkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 365.<br>''“Mrkić Dragana, glumica, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ranko Munitić]], filmski kritičar i teoretičar<ref name=munitic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 367.<br>''“Munitić Ranko, filmski i TV scenarista, pisac o filmu i srodnim umetnostima, autor i voditelj radio i TV emisija; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dino Mustafić]], reditelj<ref name=mustafic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala".”''</ref><ref name=mustafic2>[https://twitter.com/mdinodino/status/887975511045156864 (Twitter status:) Živeći i radeći na Balkanu uvjerio sam se kako jedino identitarno i politički ima smisla biti Jugosloven!] MdinoDino@Twitter. ''Dino Mustafić; 20.07.2017.''</ref><ref name=mustafic3>[https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ Dino Mustafić: Kod nas se nacionalizam kao pantljičara uspinje od portira do akademika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101043711/https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ |date=2023-01-01 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 04.12.2022.''<br>''“Moje jugoslovenstvo je kulturni identitet, duhovni prostor kojeg živim intezivno. Ima tu i mog inata prema onim kojim je Jugoslavija postala psovka. Biti Jugoslaven danas nije samo politički stav veći je i etički. Svojevrsni vid otpora nacionalističkom ološu, možda jedna odgovornija forma antinacionalizma. Ako je nekom najvažnije da bude Hrvat ili Srbin ili Bošnjak po liniji svoje nacionalne pripadnosti, onda je potpuno prirodno da možete biti Jugoslaven po liniji svoje nadnacionalne pripadnosti.”''</ref> * [[Goran Paskaljević]], reditelj<ref name=paskaljevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 400.<br>''“Paskaljević Goran, filmski reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Srbin.”''</ref><ref name=paskaljevic2>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19920905|page:8 Jedan film dve zastave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240324152716/https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp{{!}}issue:UB_00064_19920905{{!}}page:8 |date=2024-03-24 }} Nedeljna Borba, ''05/06.09.1992.'', str. 8.<br>''“Ja sam najpre filmadžija, pa Jugosloven, pa Srbin.”''</ref> * [[Borka Pavićević]], dramaturškinja<ref name=pavicevic1>[https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ Komemoracija Borki Pavićević: Vikala je iz sveg glasa – ne igraj se sa istinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103233515/https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ |date=2023-01-03 }} N1 SRB. ''FoNet; 04.07.2019.''<br>''On je dodao da je Pavićević ostala Jugoslovenka, a da bi se danas u Jugoslaviji slavio Dan boraca i podsetio na stihove “Naša borba zahteva, kad se gine da se peva”.''</ref><ref name=pavicevic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika Borka Pavićević: Jugoslavija je aktuelna zbog aktuelnih politika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074946/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika |date=2022-10-11 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 12.04.2017.''<br>''Ipak, kao Jugoslovenka, kao neko ko je rođen i ko je živio u “mraku socijalizma”, možete li zamisliti zajednicu čije bi “rotirajuće predsjedništvo”, pored “kralja ujedinitelja” Aleksandra Vučića, činili Bakir Izetbegović, Đorđe Ivanov, Kolinda Grabar-Kitarović, Filip Vujanović, Borut Pahor? Kakva bi to uopšte država bila? - “Mogu da zamislim samo jednu Jugoslaviju, u kojoj bi se ovi koji danas protestuju na beogradskim ulicama povezali sa ljudima iz kulture koji su svojevremeno potpisivali peticije protiv ministra Hasanbegovića, sa radnicima koji su peške iz Tuzle išli do granice sa Hrvatskom, sa… Ko piše o štrajku radnika u Bosni, taj želi da u Srbiju unese nered. Sećate li se toga? Takve rečenice su u to vreme izgovarali oni koji bi danas da prave nekakvu “staru Jugoslaviju plus Albanija”.”''</ref> * [[Josip Pejaković]], glumac<ref name=pejakovic>[https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje Josip Pejaković u Trebinju izveo monodramu "Ućerivanje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120050038/https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje |date=2025-01-20 }} [[Dnevni avaz]]. ''P.M.; 20.03.2015.''<br>''Pejaković kaže da je monodrama „Ućerivanje“ imala dobar prijem i Hrvatskoj, mada je bilo negativne atmosfere zbog toga što se on izjasnio kao Jugosloven. „Kako neko ko se zove Josip može da se izjašnjava kao Jugosloven. Sve je kulminiralo incidentom tako da je prilikom izvođenja monodrame u Zadru i policija morala da osigurava,“ objasnio je Pejaković.''</ref> * [[Katarina Pejović]], dramaturškinja<ref name=pejovic1>[https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ Katarina Pejović: Jedini način da iskorenimo fašizam je da razumemo te ljude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130022252/https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ |date=2023-01-30 }} Nova.rs. ''Suzana Sudar; 02.01.2022.''<br>''“Kao Stari Grci ili Rimljani, mi koji se osećamo Jugoslovenima smo vrsta u izumiranju.”''</ref> * [[Darko Perić]], glumac<ref name=dperic1>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 Najpoznatiji glumac iz Srbije u svetu: Samo Đoković i Modrić popularniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011233951/https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 |date=2022-10-11 }} [[B92]]. ''Tara Tomović; 24.09.2018.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji. Sebe i dalje smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Pogačić]], reditelj<ref name=pogacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 437.<br>''“Pogačić Vladimir, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Radko Polič]], glumac<ref name=polic1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w Radko Polič: Biće ponovo Jugoslavije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126045237/https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w |date=2022-11-26 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Simonida Milojković; 24.11.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven i znam da ćemo nekada, kad-tad, ponovo biti zajedno.”''</ref><ref name=polic2>[https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 Radko Polič: Ostao sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112220630/https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 |date=2022-11-12 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 23.02.2014.''<br>''“Uvek ću govoriti da sam Jugosloven, makar me i vređali zbog toga, kaže slovenački glumac Radko Polič.”''</ref> * [[Mladen Popović]], dramaturg<ref name=mladenpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 445.<br>''“Popović Mladen, dramaturg; urednik Filmske redakcije RTS. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Prokić]], dramaturg<ref name=prokic1>[http://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU Intervju – Nenad Prokić: Srbija je počela da se trijezni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226005905/https://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU |date=2023-02-26 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragan Banjac; 02.09.2013.''</ref> * [[Ljubiša Ristić]], režiser<ref name=ristic1>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm Ko je ovaj čovek? Ljubiša Ristić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202521/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm |date=2016-03-04 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 21.04.2000.''<br>''“Nacionalnost - Jugosloven.”''</ref><ref name=ristic2>[http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 Ljubiša Ristić: Trećerazredni umetnici su stubovi naše kulture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208091536/http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 |date=2014-02-08 }} Kurir. ''Ljubomir Radanov; 02.01.2014.''<br>''“Ja sam Jugosloven. Dopalo se to nekom ili ne.”''</ref><ref name=ristic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482-483.<br>''“Ristić Ljubiša, pozorišni reditelj; predsednik Jugoslovenske udružene levice - JUL (od '95). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Savić]], glumica<ref name=olgasavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Olga, glumica; član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Egon Savin]], redatelj<ref name=savin1>[https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara Još živi virtuelna država umjetnika i nostalgičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207014024/https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara |date=2023-02-07 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 29.11.2022.''<br>''“Ja sam Jugosloven po opredjeljenju, jer iako Jugoslavije nema, ja sam još živ”, kazao je u intervjuu za “Vijesti” poznati pozorišni reditelj Egon Savin.''</ref><ref name=savin2>[https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 Egon Savin: Materijalnim bogatstvom smo opsednuti toliko da preziremo ljude koji nemaju ništa!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011003004/https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 |date=2022-10-11 }} Elle Serbia. ''Tamara Nikčević; 20.11.2016.''<br>''“Jevrejin sam rođen u multietničkom Sarajevu, studirao u multietničkom Beogradu, volim multietnički Njujork i Pariz… Ateista sam, pa šta da budem do – Jugosloven?! Iako te države više nema, ja još – postojim.”''</ref> * [[Žorž Skrigin]], reditelj<ref name=skrigin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 508.<br>''“Skrigin Georgije-Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gorčin Stojanović]], reditelj<ref name=gstojanovic1>[https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji Najviše Jugoslovena u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107224840/https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji |date=2023-01-07 }} Novi magazin. ''IJ; 16.09.2012.''<br>''“Beogradski pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović takođe se deklariše kao Jugosloven, iako to nije činio kada je ta ideologija bila dominantna: - Ideja jugoslovenstva nije politička, već pre svega kulturna. Bazirana je na povezivanju naroda koji imaju kulturne i jezičke srodnosti. Nema veze sa titoizmom i nije suprotna ni srpstvu, ni hrvatstvu. U pitanju je ideja koja je opstala kroz decenije, jer ne umiru ideje, već države, rekao je Stojanović.”''</ref><ref name=gstojanovic2>[http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako Iyu, naopako!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031085846/http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako |date=2010-10-31 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Gorčin Stojanović; 29.10.2010.''<br>''“I, uzgred, ako je kome bitno, potpisnik se deklariše, otkako, hvala Bogu, nema Jugoslavije, kao - Jugosloven. Bez sentimenta, bez žala.”''</ref> * [[Abdurrahman Šalja]], glumac<ref name=salja1>[https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ Bekim Fehmiu – Blistavo i Strašno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208034724/https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ |date=2023-02-08 }} Pulse Magazin. ''Boban Savković; 16.06.2010.''<br>''“Kao i pokojni Abdurahman Šalja bio je Albanac ali i Jugosloven…u onom smislu Kusturičinih likova koji, mrtvi, odlaze nekuda na plutajućem ostrvu.”''</ref> * [[Slavko Štimac]], glumac<ref name=stimac1>[https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. Slavko Štimac: „Dobar čovek ne može biti lud“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804003025/https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. |date=2024-08-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''DanasOnline; 13.07.2024.''<br>''“Štimca predstavljaju kao srpsko-hrvatskog glumca, ali on sebe vidi kao Jugoslovena i Ličanina.”''</ref> * [[Feđa Štukan]], glumac<ref name=stukan1>[https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ Promocija knjige „Blank“ glumca Feđe Štukana u Zrenjaninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106064842/https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ |date=2022-11-06 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''M. P.; 26.10.2022.''<br>''“Ja se i danas izjašnjavam kao Jugosloven, nemam problem da kažem da sam u Jugoslaviji naučio sve vrednosti kojima se vodim i danas, a na prvom mestu je ljudski kvalitet.”''</ref><ref name=stukan2>[http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom Feđa Štukan: Jugosloven sam i ponosim se svojom domovinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411160843/http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom |date=2013-04-11 }} e-portal.ba ''08.04.2013.''<br>''“Kad već ne mogu da se izjasnim kao stanovnik planete zemlje, shvatio sam da je moja nacionalnost Jugosloven, i nepada mi na pamet da se toga stidim i odričem.”''</ref><ref name=stukan3>[https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ Feđa Štukan: Iza podele i mržnje stoji religija i bogati se na našoj nesreći] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113015556/https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ |date=2022-11-13 }} N1 SRB. ''Novi magazin; 09.09.2022.''<br>''“U Jugoslaviji su me naučili da volim sve ljude podjednako zato sa izjašnjavam kao Jugosloven.”''</ref> * [[Jelena Tinska]], glumica<ref name=tinska>[https://twitter.com/JelenaTinska/status/1557072991657369600?cxt=HHwWgIC90dvo6psrAAAA (Twitter status:) ja sam rodjens u zemlji koje vise nema na mapi Ja sam Jugoslovenka i umrecu kao Jugoslovenka Ljupka oko pupka] JelenaTinska@Twitter. ''Jelena Tinska; 09.08.2022.''</ref> * [[Darko Trešnjak]], režiser<ref name=tresnjak1>[https://www.glasamerike.net/a/1936843.html Trešnjak: Bilo bi lepo režirati na Balkanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602043134/https://www.glasamerike.net/a/1936843.html |date=2023-06-02 }} Glas Amerike. ''Helena Đorđević; 14.06.2014.''<br>''“Mi smo se preselili ovde 1976. i to je još uvek bila Jugoslavija i tako uvek kada me ljudi pitaju uvek kažem da sam Jugosloven jer je to jedina stvar koju sam znao.”''</ref> * [[Sergej Trifunović]], glumac<ref name=strifunovic1>[https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw (Twitter komentar:) Ne. Jugosloven, Levičar, Glumac i Srbin. S nadom da ću postati čovek. Tim redom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101234715/https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw |date=2022-11-01 }} WhistlerDick@Twitter. ''Sergej Trifunović; 06.12.2019.''</ref> * [[Renata Ulmanski]], glumica<ref name=ulmanski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 597.<br>''“Ulmanski Renata, glumica. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mlađa Veselinović]], glumac<ref name=veselinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 609.<br>''“Veselinović Mladen-Mlađa, glumac i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Volk]], pozorišni i filmski kritičar<ref name=volk1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 619.<br>''“Volk Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar; profesor Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (za pr. Istorija filma); šef Katedre za teoriju i istoriju. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stjepan Zaninović]], reditelj<ref name=zaninovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 639.<br>''“Zaninović Stjepan, filmski reditelj i scenarista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stevo Žigon]], glumac<ref name=zigon1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 649.<br>''“Žigon Stevo, glumac i reditelj. […] P: Jugosloven; […].”''</ref> * [[Milan Žmukić]], filmski producent, revolucionar<ref name=zmukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 656.<br>''“Žmukić Milan, predsednik Organizacionog odbora BITEF-a; preds. Organizacionog odbora Filmskog festivala u Herceg Novom. […] P: Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Afrić.jpg|Vjeko Afrić Datoteka:Неда Арнерић.jpeg|Neda Arnerić Datoteka:Ivan Bekjarev 2019.jpg|Ivan Bekjarev Datoteka:Adam i berberin prvi ljudi, Jakova Ignjatovića, SNP, 18.11.1969, Ivan Hajtl kao Maksa Svilokosić i Jelica Bjeli kao Fema.jpg|Jelica Bjeli Datoteka:Dragan Bjelogrlic (cropped).jpg|Dragan Bjelogrlić Datoteka:Tanja Bošković, 1975.jpg|Tanja Bošković Datoteka:Karlo Bulic.jpg|Karlo Bulić Datoteka:Бранко Цвејић.jpeg|Branko Cvejić Datoteka:Svetozar Cvetković crop.jpg|Svetozar Cvetković Datoteka:Borivoj Dovniković Bordo 2017.jpg|Borivoj Dovniković Datoteka:OIFF 2015-07-18 212827 - Srđan Dragojević.jpg|Srđan Dragojević Datoteka:Jasna Đuričić, glumica.jpg|Jasna Đuričić Datoteka:Predrag Ejdus 2021 stamp of Serbia.jpg|Predrag Ejdus Datoteka:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|Bekim Fehmiu Datoteka:Greta, stranica 89, drama, Boris Isaković, foto M. Polzović.jpg|Boris Isaković Datoteka:Ita Rina v zrelih letih.jpg|Ita Rina Datoteka:Stefan Kapicic by Gage Skidmore.jpg|Stefan Kapičić Datoteka:Мима Караџић Стара Пазова.png|Mima Karadžić Datoteka:Mirjana Karanović Requiem for Mrs. J. Press Conference Berlinale 2017.jpg|Mirjana Karanović Datoteka:Milenko Maricic 1.jpg|Milenko Maričić Datoteka:Ognjenka Milićević, profesor i dekan FDU.tif|Ognjenka Milićević Datoteka:Ranko Munitic (1943-2009), 1989.jpg|Ranko Munitić Datoteka:Dino Mustafić (cropped).jpg|Dino Mustafić Datoteka:Inaugurazioa (8673787301) (cropped).jpg|Goran Paskaljević Datoteka:Borka Pavićević (34479274674).jpg|Borka Pavićević|Borka Pavićević Datoteka:Darko Peric BW.jpg|Darko Perić Datoteka:Radko Polič 2015.jpg|Radko Polič Datoteka:Portrait of Ljubiša Ristić.jpg|Ljubiša Ristić Datoteka:Egon Savin, foto B. Lučić.jpg|Egon Savin Datoteka:Žorž Skrigin (1943).jpg|Žorž Skrigin Datoteka:Slavko Stimac polovinom 80-ih.jpg|Slavko Štimac Datoteka:Sergej Trifunović.png|Sergej Trifunović Datoteka:Renata Ulmanski, 2019.jpg|Renata Ulmanski Datoteka:Stevo Žigon 1969 1.jpg|Stevo Žigon </gallery> </center> == Fotografija == * [[Ivo Eterović]], fotograf<ref name=eterovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Eterović Ivo, fotograf; majstor fotografije FSJ i Hin EFIAP. […] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stevan Kragujević]], fotoreporter<ref name=kragujevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 251.<br>''“Kragujević Stevan, fotograf. […] P: Jugosloven srpske narodnosti, pravosl.”''</ref> * [[Rizo Šurla]], fotograf, partizan<ref name=surla1>[https://www.youtube.com/watch?v=CSM_Fpjh-dI Ljudi - Fotograf Rizo Širla (Ulcinj, 1971.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019223450/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=CSM_Fpjh-dI |date=2022-10-19 }} YouTube. ''Srđan Karanović; Jugoslavija 1972.''<br>''“I, da Vam kažem još: sad kad je bio popis stanovništva, pita što osjećam. Ja [se] osjećam kao Jugoslaven, drugo ništa, šta imam da... ostajem Jugoslaven.”''</ref><ref name=surla2>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html Ljudi - Fotograf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111100935/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html |date=2023-01-11 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''10.08.2022''<br>''“Jugosloven po ubeđenju, ovaj navijač splitskog Hajduka u emisiji priča o svom životu u Ulcinju.”''</ref><ref name=surla3>[https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 Rizo Šurla, Afrojugoslaven iz Ulcinja: Naša zemlja je što se tiče ravnopravnosti vjerojatno jedinstvena u svijetu, a međusobna mržnja nedokučiva je glupost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111101941/https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 |date=2023-01-11 }} [[Slobodna Dalmacija]]. ''PSD; 24.01.2022.''<br>''“Rizo Šurla ime je i prezime čovjeka koji se najpreciznije može staviti u grupu Afrojugoslavena, iako se on čitav život osjećao kao Jugoslaven, odnosno Crnogorac koji je rođen u Ulcinju i čitav život je proveo u tome primorskom gradu.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujević, portret, okt. 1976.jpg|Stevan Kragujević </gallery> </center> == Književnost i pjesništvo== * [[Olja Alvir]], književnica<ref name=alvir1>[https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ Partizanski filmovi – poetika otpora i nade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126234518/https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ |date=2022-11-26 }} Dunav.at ''23.10.2019.''<br>''“Jedna od studentica dobro posjećenih predavanja na Bečkom univerzitetu koju je takođe zainteresovala solidarnosti i zajedništvo protagonista partizanskog filma, jeste Olja Alvir. Mlada spisateljica koja u Beču živi od djetinjstva i čiji su roditelji izbjegli iz Bosne, samu sebe naziva Jugoslovenkom i time pokazuje simpatiju za zemlju čija je osnova bilo zajedništvo svih njenih naroda i narodnosti, a koja je, kako se tvrdilo, nastala u antifašističkoj borbi.”''</ref> * [[Ivo Andrić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 182.<br>''“Poznato mi je da je Marko Ristić javno istupio nakon popisa (u »Politici« 27. IV 1971.) i obrazložio zašto se deklarirao kao Jugoslaven, zbog čega misli da to nije nikakav unitarizam: jer se isto tako osjećao kad je istupao za rješenje hrvatskog pitanja u staroj Jugoslaviji. I Ivo Andrić se tada također upisao kao Jugoslaven. I Oskar Davičo.”''</ref><ref name=andric2>Tošović, Branko: Strane svijeta u Andrićevom životu i stvaralaštvu, u: Kuzmanović, Rajko (ur.): Andrić između Istoka i Zapada. Banja Luka 2022, str. 143.<br>''„Nemamo podataka o tome da li se Andrić konfesionalno izražavao drugačije nego što to nalazimo u njegovim školskim i studentskim dokumentima (kao katolik), ali imamo podataka da se nacionalno drugačije opredjeljuje – od 1951. pa do smrti kao Srbin (u ličnoj karti, vjenčanici, vojnoj knjižici...) i Jugosloven (u popisu stanovništva 1971).“''</ref> * [[Vladimir Arsenijević]], književnik<ref name=arsenijevic1>[http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 O pasošu i putovnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011755/http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 |date=2016-03-05 }} tportal.hr ''Vladimir Arsenijević; 26.06.2012.''<br>''“Vjerujem da je to razlog zbog kog mi je oduvijek bilo znatno lakše identificirati se kao Jugoslaven.”''</ref> * [[Anton Aškerc]], pesnik<ref name=askerc1>Aškerc, Anton: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-YNVE4FUC/ecf67f53-f5ca-416a-a350-bc79be7c6661/PDF Hrvaški »Salon«.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 2 (1899), str. 132.<br>''“Zakaj nismo vsaj vsi Jugoslovani edini v jeziku, v književnosti in umetnosti? Čemu se cepimo in slabimo sami? Čemu? . . .”''</ref> * [[Goran Babić]], književnik<ref name=babic1>[https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga Povratak otpisanoga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119022141/https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga |date=2024-11-19 }} Portal Novosti. ''Marko Pogačar; 18.11.2024.''<br>''“Babić je, bez obzira na u mladosti kritičan stav prema elementima sistema, pa i efemerne rubno "proljećarske" devijacije, deklarirani Jugoslaven i komunist, viđen kao "zadrti šuvarovac" i partijski element koji se zacrtane politike, bez veće osjetljivosti za detalje, nije libio provoditi u praksi, te je oštar kritičar hrvatskog nacionalizma u najrazličitijim njegovim pojavnim oblicima.”''</ref><ref name=babic2>[https://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-goran-babic-ne-verujem-u-sistem-u-kojem-fukara-moze-legalno-unos-21212.html Goran Babić: Ne verujem u sistem u kojem fukara može legalno da pogubi genija] Laguna. ''Branko Rosić; 10.06.2022.''<br>''Meni deluje da ste ostali zauvek Jugosloven iz Hrvatske? - "Pa ja i jesam (ili si tako samo umišljam) daleki nastavljač one hrvatske tradicije koja je u Beogradu vidjela Pijemont, kulu svjetilju južnoga slavenstva, svijetlu tačku na kraju hiljadugodišnjeg tunela kojoj su hrlili ne samo Juraj Križanić („Đuro“ u predratnom izdanju srpske akademije) i onaj Flacijus iz Lobina, koji je svoje protestantske knjige (vidjeti spise Franje Bučara) htio štampati i na ćirilici."''</ref><ref name=babic3>[https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ Veliki povratak i autobiografija Gorana Babića, divnog pjesnika i mračnog proroka koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117044942/https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ |date=2022-11-17 }} telegram.hr ''Dragan Markovina; 06.06.2022.''<br>''“Goran Babić je čovjek o kojem se u Hrvatskoj temeljito šutjelo godinama. Književnik, ljevičar, pripadnik Šuvarove lijeve frakcije u SKH, divan pjesnik i mračni prorok koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu, glavni urednik umnogome ozloglašenog Oka, Mostarac zavičajem iz Opuzena i doline Neretve, školski drug Slobodana Praljka i uvjereni Jugoslaven, na kraju je početkom 1991. otišao iz Zagreba u Beograd, da se nikad ne vrati.”''</ref><ref name=babic4>[https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika Otvoreno djelo velikog pjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926034603/https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika |date=2023-09-26 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Kultura Vijesti; 23.09.2023.''<br>''“Veliki Jugosloven i antinacionalista početkom ratnih sukoba 1991. napušta Hrvatsku i dolazi u Beograd.”''</ref> * [[Vladislav Bajac]], književnik<ref name=bajac1>[https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac Bajac: Sumnja je moje prirodno stanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208072328/https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac |date=2023-02-08 }} Kaleidoskop. ''Jelena Pavlović; 16.03.2017.''<br>''“Nisam nikakav jugonostalgičar niti nostalgičar, ali jesam Jugosloven.”''</ref> * [[Zorica Bajin-Đukanović]], pjesnikinja<ref name=bajindjukanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 30.<br>''“Bajin-Đukanović Zorica, književnik i fotograf; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Benkova]], književnica<ref name=benkova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benkova Vjera, pisac i književni prevodilac; novinar, saradnik Slovačke redakcije Radio N. Sada (od '80). […] P: Slovakinja jugosl. porekla..”''</ref> * [[Oto Bihalji Merin]], književnik, istoričar umetnosti<ref name=bihalji1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 41.<br>''“Bihalji D. Oto, književnik, istoričar umetnosti (r. 3. I. 1904, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Laslo Blašković]], književnik<ref name=blaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 48.<br>''“Blašković Laslo, književnik; sekretar Društva književnika Vojvodine. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Bodirogić]], književnik i izdavač<ref name=bodirogic1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha Bodirogić: Zemlje nastale raspadom Jugoslavije prepune su mržnje i straha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212201/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha |date=2022-10-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 18.04.2020.''<br>''“Ja sam jednostavno Jugosloven i to je tako, niko ne može iz svoje kože.”''</ref><ref name=bodirogic2>[https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ Sanjali najbolji, rasturili najgori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212819/https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ |date=2022-10-20 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Nedim Sejdinović; broj 1590, 24.06.2021.''<br>''“Ono za čime žalim jesu procesi i principi na kojima je nastajala ta zemlja, a oni su bili beskompromisno emancipatorski i prvi put su nam se dogodili na ovim prostorima. U tom smislu ja sam naprosto Jugosloven bez Jugoslavije”, kaže Bodirogić.''</ref> * [[Milena Bogavac]], književnica, dramaturškinja<ref name=bogavac1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ Kolumne Milene Bogavac – od 6. decembra svakog ponedeljka u Danasu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120210820/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ |date=2023-01-20 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Danas Online; 05.12.2021.''<br>''“Deklariše se kao feministikinja, antifašistkinja, Jugoslovenka i borkinja za ljudska prava.”''</ref> * [[Nevena Bojičić]], književna kritičarka<ref name=bojicic1>[https://twitter.com/nevenawednesday/status/1122651234312310785 (Twitter status:) JA SAM : ⚪ straight ⚪ gay ⚪ bisexual 🔘 Jugoslovenka] NevenaWednesday@Twitter. ''Nevena Bojičić; 29.04.2019.''</ref> * [[Dušan Cicvara]], književnik i filmski kritičar<ref name=cicvara1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 70.<br>''“Cicvara Dušan, novinar i književnik. […] P: Jugosloven srpskog porekla, […].”''</ref> * [[Milan Ćurčin]], pjesnik<ref name=curcin1>[https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ Ćurčin – književnik i urednik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816000403/https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ |date=2023-08-16 }} Lobisti.rs. ''Miodrag Skundric; 04.08.2023.''<br>''“Znameniti Pančevac, patriota, doktor nauka, liberal, pesnik, diplomata, novinar, Jugosloven.”''</ref> * [[Oskar Davičo]], književnik i pesnik<ref name=ristic-andric-davico/><ref name=davico>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu Spomen ploča Oskaru Daviču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117034357/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu |date=2022-11-17 }} [[Večernje novosti]]. ''V. N.; 12.04.2012.''<br>''“Ne napuštajući nikad i ni na koji način svoju pripadnost Srbiji, njenom narodu i njenoj literaturi, o čemu ponajbolje svedoči njegova veličanstvena „Srbija“, on je istovremeno bio gorljivi Jugosloven, internacionalista, koji nije podnosio niti jedan od naših brojnih minijaturnih i nepodnošljivih nacionalizama - istakao je Goran Babić.”''</ref> * [[Ivan Ergić]], pjesnik, ranije nogometaš<ref name=ergic1>[http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html Ergić kod Stankovića - glas razuma usred euforije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062841/http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html |date=2015-10-24 }} tportal.hr ''Zrinka Pavlić; 15.06.2014.''<br>''“Em se drznuo kritizirati nogomet u ovo doba koje mnogi doživljavaju kao doba obavezne nacionalne konsolidacije (koja je također predmet Ergićeve kritike), em je s priličnim negodovanjem govorio o uplitanju nacionalizma i religije u sport, em je bez imalo ustezanja izjavio da se izjašnjava kao Jugoslaven.”''</ref><ref name=ergic2>[https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true Ivan Ergić: Katastrofalno je što su nogometaši uzor mladima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110014230/https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true |date=2023-01-10 }} [[Novi list]]. ''Ladislav Tomičić; 18.08.2013.''<br>''“Ja jesam Srbin, ali u kulturalnom smislu uvijek ću biti Jugosloven, kao što danas netko drugi pored pripadnosti svojoj naciji takođe može biti europejac ili nešto treće.”''</ref><ref name=ergic3>[https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ Ivan Ergić, poslednji koji je ugasio svetlo i otpevao “Hej Sloveni”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110015732/https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ |date=2023-01-10 }} reprezentacija.rs ''Admin; 18.05.2019.''<br>''“Ja sam po tom pitanju uvek bio ležeran, nisam se smatrao ništa manjim Srbinom ako sam istovremeno i Jugosloven.”''</ref><ref name=ergic4>[https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ Ivan Ergić, Zanimanje – tragalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922024213/https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ |date=2023-09-22 }} WineStyle. ''Tamara Marković; 03.11.2019.''<br>''“Kada sam u Švajcarskoj osećam se daleko više kao Jugosloven ili Srbin. A kada sam ovde, nemam takav doživljaj. Recimo da mi se taj osećaj pojača kada sam u nekoj drugoj sredini. Za mene je identitet stvar kulturnog, a ne etničkog konteksta.”''</ref> * [[Zdenka Feđver]], književnica<ref name=fedjver1>[https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029220240/https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka |date=2022-10-29 }} XXZ magazin. ''Zdenka Feđver; 25.01.2021.''<br>''Nacionalnost, Jugoslovenka? - “Da.”''</ref> * [[Frida Filipović]], književnik<ref name=filipovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 136.<br>''“Filipović Frida, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref> * [[Hristo Georgijevski]], književnik<ref name=georgijevski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 144-145.<br>''“Georgijevski Hristo, redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (za pr. Makedonska književnost i Književnost za decu). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Goldsworthy]], književnica<ref name=goldsvorti1>[https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ Bilo jednom u Londonu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101185457/https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ |date=2022-11-01 }} Elevate. ''str. 36/37, oktobar 2019.''<br>''“Panelisti su se takođe dotakli različitih slojeva identiteta, pa je tako književnica Goldsvorti za sebe rekla da je i Srpkinja i Jugoslovenka, kao i Britanka.”''</ref><ref name=goldsvorti2>[https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london Once upon a time in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330090505/https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london |date=2023-03-30 }} (na engleskom) anarussellomaljev.com ''Ana Russell-Omaljev, 12.10.2020.''<br>''“The panellists also touched on different layers of identity, with writer Goldsworthy saying that she is both Serbian and Yugoslav, as well as British.”''</ref> * [[Mustafa Karahasan]], književnik<ref name=karahasan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 305.<br>''“Karahasan Mustafa, novinar i književnik, član Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1920 u Skoplju, Jugosloven (pripadnik turske manjine).”''</ref> * [[Danilo Kiš]], književnik<ref name=kis1>Popov, Jovan: [https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf Jež i jorgovan. Skica za uporedni portret Aleksandra Tišme i Danila Kiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202074425/https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf |date=2023-02-02 }}, u: Polja, br. 416 (2001), str. 67.<br>''“Deceniju i po kasnije, u poslednjoj godini svog života, i jednoj od poslednjih njegove zemlje, on objašnjava zašto se ne izjašnjava kao srpski pisac: »u inostranstvu jedva i to znaju šta je Jugosloven, a kamoli Srbin«. Izgovor je lakonski, a i vreme koje sledi veoma brzo će ga demantovati – Evropa će se naprasno zainteresovati za Srbe, na žalost ne na način na koji bismo voleli. Malo dalje, međutim, Kiš precizira da je nacionalnost Jugosloven »jedina tačna oznaka onoga što jesam«.”''</ref> * [[Božo Koprivica]], književnik<ref name=koprivica1>[https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ U fudbalu nema nacionalizma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205195241/https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ |date=2023-02-05 }} Monitor. ''Nastasja Radović; 16.07.2010.''<br>''Vi ste Jugosloven? - “Bio i ostao.”''</ref><ref name=koprivica2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml Ratni i antiratni profiteri kao savest naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013000115/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml |date=2012-10-13 }} [[Glas javnosti]]. ''Radmila Radosavljević; 15.06.2001.''<br>''Još se izjašnjavate kao Jugosloven iz države koja više ne postoji? - “Da. Jer, sve jeste i sve postoji, ako voliš.”''</ref> * [[Miroslav Krleža]], književnik i enciklopedista<ref name=krleza1>Cvitković, Ivan: Krleža, Hrvati i Srbi. Sarajevo 1991, str. 7.<br>''Bio sam dobar Jugoslaven i danas sam to, isticao je 1976. godine.''</ref><ref name=krleza2>Matvejević, Predrag: Granice i sudbine. O jugoslavenstvu prije i poslije Jugoslavije. Zagreb 2015, str. 267.<br>''“Često to meni negiraju, a ja sam Jugoslaven ali ne iz perspektive Aleksandra Karađorđevića ni Pere Živkovića.“''</ref> * [[Zofka Kveder]], književnica<ref name=kveder1>Свирчев, Жарка: [https://journal.knjizenstvo.rs/index.php/knjizenstvo/article/view/271/267 Југославенска жена – форум модерне списатељице], у: Књиженство, год. 5 br. 5 (2015).<br>''“Словенке ме неће више, Хрватице ме не признају још за „своју“, Српкиње такође не. Истина је, да то понекад боли, али ми такође даје снагу да останем што сам: Југославенка.”''</ref> * [[Jožef Levičnik]], književnik, glazbenik<ref name=levicnik1>Levičnik, Jos.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kteri narod je najbolj izobražen v Evropi?], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 49 (08.12.1858), str. 390.<br>''“Mi Jugoslaveni („divji narod“, se vé da!) navadno čakamo, da nas smert sama pokosi.”''</ref> * [[Milenko Maticki]], književnik, novinar<ref name=maticki1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 313.<br>''“Maticki Milenko, književnik; urednik "Politikinog" podlistka "Politika za decu". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Predrag Matvejević]], književnik<ref name=matvejevic1>Majdzik Papić, Katarzyna: [https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Zwischen den Welten. Postjugoslawische Literatur im Spannungsfeld der Übersetzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106054123/https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=2023-01-06 }}, u: Dampc-Jarosz, Renata/Kałuża, Anna (ur.): Narrative des Wandels. Transformationsprozesse nach 1989 in den mittel- und osteuropäischen Literaturen. 2022, str. 297 nap. 54. (na nemačkom) <br>''Der Interpretationskontext für Matvejevićs Texte ist in erster Linie der Mittelmeerraum (obwohl der Autor sich selbst als Jugoslawe bezeichnete und notabene in der multiethnischen Stadt Mostar geboren wurde): „Der Horizont der Existenz ist die Identität, die sich aus der Zugehörigkeit zu einer bestimmten Kultur ergibt, die für Matvejević die mediterrane Zivilisation ist.“''</ref><ref name=matvejevic2>[https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ Kome je pukla ‘Žica’?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107094902/https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ |date=2023-01-07 }} Ravno do dna. ''Jelena Svilar; 08.01.2012.''<br>''“Neobično je, nakon tolikih godina terora raznih promotera vlastitih ega koji navodno djeluju u nacionalnom interesu, u eteru javne televizije čuti intervju s čovjekom zbog kojeg ćete konačno doživjeti stanoviti ushit što pripadate istom narodu, iako je upravo nacionalni identitet ono što Matvejević, kao deklarirani Jugoslaven, nikada nije osjećao imanentnim sebi samom.”''</ref><ref name=matvejevic3>[https://www.portalnovosti.com/borac-protiv-politika-gluposti Borac protiv politika gluposti] Portal Novosti. ''N.J.; 16.02.2017.''<br>''“Predrag Matvejević je bio Jugoslaven, ali nije bio protiv nacionalnih identiteta jer je pomagao i hrvatske disidente, rečeno je na tribini ‘Ostavština Predraga Matvejevića’, održanoj 14. februara u prostorijama ‘Privrednika’ u Zagrebu.”''</ref><ref name=matvejevic4>[https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ Pisac i kritičar Božo Koprivica o mediteranstvu i jugoslovenstvu književnog velikana: Predragu Matvejeviću se njegov rodni grad Mostar odužio varvarskim činom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108022018/https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ |date=2023-01-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 06.07.2022.''<br>''“Matvejević je bio Jugosloven, njegovo jugoslovenstvo počelo je kada je sa trinaest godina pristupio partizanima. […] On nije prestao da bude Jugosloven ni u najtežim trenucima, kada je HDZ preuzeo vlast u Hrvatskoj i kada je bio progonjen. […] Verujem, nažalost, da bi se nekome ko je ostao Jugosloven kao Matvejević desila ista moralna pizdarija, rušenje rodne kuće, i da je ta kuća bila u Beogradu ili bilo gde drugde na ovom prostoru.”''</ref> * [[Antun Mihanović]], književnik, pravnik, diplomata<ref name=mihanovic1>Шишић, Фердо: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/1937-Jugoslovenska-Misao.pdf Југословенска мисао. Историја идеје југословенског народног уједињења и ослобођења од 1790-1918.] Београд 1937, стр. 79.<br>''“Поносим се и тиме, што сам дошао и к Вашој Пресвијетлости, као к једином кнезу (владаоцу) нашега илирског народа.”{{Efn|Do četrdesetih godina 19. vijeka se za Jugoslavene još koristio (i) termin ''Iliri''.|group=α}}''</ref> * [[Milan Milišić]], pesnik<ref name=milisic1>Kazalište Marin Držić: [https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf Kad je Bog stvarao Dubrovnik.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004165511/https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf |date=2023-10-04 }} Dubrovnik 2015, str. 22.<br>''“Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osjećao i izjašnjavao kao Jugoslaven, ubijen projektilom Jugoslavenske narodne armije.”''</ref><ref name=milisic2>[http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ Beatnici su danas aktualniji nego ikad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020073058/http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ |date=2013-10-20 }} Novosti. ''Rade Dragojević; broj 648, 19.05.2012., broj 648''<br>''“Baš kao i Danilo Kiš ili Predrag Matvejević, i Milan Milišić bio je kozmopolita i uvjereni Jugoslaven, ali i Dubrovčanin.”''</ref><ref name=milisic3>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 04.10.2010.''</ref> * [[Pero Mužijević]], književni kritičar, univerzitetski profesor<ref name=muzijevic1>[http://www.republika.co.rs/322-323/34.html In memoriam Pero Mužijević (1934-2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107102741/http://www.republika.co.rs/322-323/34.html |date=2023-01-07 }} Republika. ''Nastasja Radović, Nebojša Popov; broj 322-323, 01-31.12.2003.''<br>''“Pero Mužijević je bio autentičan Jugosloven, vezan za Bosnu, rođenjem i uspomenama, Beograđanin, bez kojeg se ne može zamisliti priča o našoj književnoj boemiji, nenadmašan kozer, humanista po načinu života a ne parolama, intelektualac, pre svega po osećaju sveta...”.''</ref> * [[Vladimir Nazor]], pjesnik, književnik<ref name=nazor1>Roksandić, Drago: [http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf Prvi kongres kulturnih radnika Hrvatske (Topusko, 25.–27. lipnja 1944.): iskustvo i aproprijacije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153912/http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf |date=2024-12-25 }}, u: Roksandić, Drago/Cvijović Javorina, Ivana (ur.): Intelektualci i rat 1939.–1947. Zbornik radova s međunarodnog skupa Desničini susreti 2011. Zagreb 2012, str. 106.<br>''Nazorov je samostalni poziv bio akt svojevrsne autentične kulturne revolucije. […] On je postavio i ključno pitanje, kao Hrvat i Jugoslaven: “Kako ćemo najuspješnije postići da u našoj federativnoj državi – ne dirajući u značajne osobine pojedinih naroda, koji je grade – gajimo kulturu što više zajedničkog (Nazorov kurziv – D.R.) duha i ideala?”''</ref> * [[Elvedin Nezirović]], književnik<ref name=nezirovic1>[https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu Ovdje je kultura izgubila svoju prosvjetiteljsku ulogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021193823/https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu |date=2022-10-21 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vujica Ognjenović; 15.06.2019.''<br>''“U tom smislu, ja sam bio i ostao Jugosloven i kao takav duboko sam razočaran stvarnošću u kojoj živim.”''</ref> * [[Andrej Nikolaidis]], književnik i publicist<ref name=nikolaidis>[https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi Andrej Nikolaidis: Jugosloven sam po nadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009020636/https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi |date=2022-10-09 }} Portal Novosti. ''Davor Konjikušić; 17.01.2017.''<br>''Možemo li reći da ste vi zapravo Jugoslaven? - “Ja to nedvojbeno jesam. I po rođenju i po kulturi. I najvažnije: po nadi.”''</ref> * [[Grozdana Olujić]], književnica<ref name=olujic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 389-390.<br>''“Olujić Grozdana, književnik, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Muharem Omerović]], pjesnik<ref name=omerovic1>[https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli Narodu nije ništa, a sve ga boli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031233016/https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli |date=2022-10-31 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 28.06.2021.''<br>''“Muharem Omerović se u popisu stanovništva uvijek izjašnjavao kao Musliman govoreći da se on osjeća i kao Jugosloven i da će jednog dana narodi Jugoslavije "ako ne budu imali dovoljno zlata praviti Tita i od blata"!”''</ref> * [[Eliezer Papo]], književnik i rabin<ref name=papo1>[https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ Eliezer Papo: Naravno da sam jugonostalgičan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615235228/https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ |date=2023-06-15 }} Javni servis. ''Anđelka Cvijić; 16.09.2022.''<br>''Kažete da ste Sarajlija, Bosanac i Jugosloven. Šta vam je to značilo pre rata, šta znači sada kad Jugoslavije nema? - “Prije rata su sva ta tri pridjeva upućivala na jednu te istu puku realnost, jer tad nisam bio samo IZ Sarajeva/Bosne i Hercegovine/Jugoslavije, nego i U Sarajevu/Bosni i Hercegovini/Jugoslaviji. Danas sva tri označavaju prvenstveno kulturu, mentalitet, pogled na svijet.”''</ref> * [[Siniša Pavić]], scenarista<ref name=pavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 403.<br>''“Pavić Siniša, književnik i scenarista; sudija Okružnog suda u Beogradu (od '66). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Muharem Pervić]], književni kritičar<ref name=pervic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 417.<br>''“Pervić Muharem, književnik; književni i pozorišni kritičar. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Janko Pukmeister]], pjesnik, književnik<ref name=pukmeister1>Vijanski, Janko [Janko Pukmeister (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kako Slovenci kruh čislajo], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 9 (03.03.1858), str. 67.<br>''“Tudi pri nas Jugoslovanih je ta običaj navaden.”''</ref> * [[Dušan Radović]], književnik<ref name=radovic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ Lični stav Dušana Petričića: Duško Radović je prezirao kalkulantski patriotizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107111056/https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dušan Petričić; 12.12.2022.''<br>''“Mnogi imaju dilemu, na kojoj strani bi Duško Radović danas bio u ovoj našoj podeljenoj, razorenoj i moralno posrnuloj državi. Znam da je Duško bio iskreni Jugosloven, znam da je bio ateista, znam da je iz dubine duše prezirao lažni i kalkulantski patriotizam i znam za njegov otvoreni i duboki animozitet prema onoj raščupanoj, bradatoj i primitivnoj četničkoj Srbiji.”''</ref> * [[Vujica Rešin Tucić]], književnik<ref name=resintucic1>Milenković, Nebojša: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Vujica Rešin Tucić. Tradicija avangarde.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425054218/https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf |date=2024-04-25 }} Novi Sad 2011, str. 64.<br>''“Uprkos brojnim razočarenjima, Rešin Tucić se čitavog života izjašnjavao kao Jugosloven i kao komunista – kao takav, čak i nakon ratnih devedesetih, u svim centrima bivše nam države bio je rado viđen gost.”''</ref><ref name=resintucic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 480.<br>''“Rešin Tucić Vujica, književnik; dramaturg u Radio N. Sadu (od '75). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Marko Ristić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico/> * [[Izet Sarajlić]], književnik, pjesnik<ref name=sarajlic1>[https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic Moram natrag u Sarajevo - ja sam Sarajlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021846/https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 15.03.2019.''<br>''I jednom će negdje kazati: “Ja sam po nacionalnosti Sarajlija i Jugosloven”.''</ref> * [[Bekim Sejranović]], književnik<ref name=sejranovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ Balkan i književnost: Bekim Sejranović, „stranac u Sloveniji, u Hrvatskoj, u Bosni i bilo gde drugo na svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004011248/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ |date=2023-10-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.05.2022.''<br>''Njegov odnos prema Bosni teško je opisati, kaže profesor Svan Monsland. „Bio je Bosanac, Hrvat, Jugosloven, Skandinavac, ali se najslobodnije osećao u Rijeci“, dodaje ovaj profesor.''</ref> * [[Dejan Tiago Stanković]], književnik i prevodilac<ref name=tiagostankovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ Dejan Tiago Stanković: Književna ‘kometa’ i uvek odani, nasmejani prijatelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231221742/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ |date=2022-12-31 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.12.2022.''<br>''“Tiago Stanković je bio i jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i deklarisao se kao Jugosloven.”''</ref><ref name=tiagostankovic2>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota Dejan Tiago Stanković: Oličenje radosti života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226001023/https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota |date=2024-12-26 }} [[NIN]]. ''Aleksa Anđelić; 21.12.2024.''<br>''“Bio je jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i izjašnjavao se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Vlada Stojiljković]], književnik<ref name=stojiljkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 541.<br>''“Stojiljković Vlada, književnik i književni prevodilac; novinar u Radio Beogradu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Darko Suvin]], teoretičar, povjesničar i kritičar književnosti i kulture<ref name=suvin1>[https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ Darko Suvin: „Svaki malo bistriji ekonomist danas bi mogao ustanoviti da se u prvih 30 godina SFRJ živjelo materijalno bolje nego danas“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227214155/https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ |date=2023-02-27 }} Mašina. ''Mašina; 27.02.2023.''<br>''Prvo, o nacionalizmu. Dijelim stav Alekse Đilasa u intervjuu 2009, koji je na pitanje „Izjašnjavali ste se kao Jugosloven?“ odgovorio: „To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin…. Jugoslavija nije bila veštačka tvorevina i za mene je njen dugi, krvavi raspad, koji se možda još nije završio, upravo dokaz da je ona bila jedino demokratsko rešenje za jugoslovensko nacionalno pitanje.“''</ref> * [[August Šenoa]], književnik<ref name=senoa1>Janjetović, Zoran: [https://hrcak.srce.hr/file/74496 Prilozi o hrvatskoj kulturi na stranicama ''Politikinog zabavnika'' u razdoblju socijalističke Jugoslavije], u: Historijski zbornik, god. 61 br. 2 (2008), str. 382.<br>''“Šenoa je bio i dobar Jugoslaven, što ga je također činilo poželjnim, čak i u vrijeme kad je Jugoslavija prestala postojati.”''</ref><ref name=senoa2>Barac, Antun: August Šenoa. Studija. Zagreb 1926, str. 82.<br>''“[…]: po svome je shvatanju Jugoslaven, ali područje svog rada ograničuje na hrvatstvo, boreći se u njemu za misao kulturnog pridizanja, dižući mu svijest i ponos.”''</ref> * [[Ivana Šćepanović]], književni prevodilac<ref name=scepanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 553.<br>''“Šćepanović Ivana, književni prevodilac; zamenik gl. urednika časopisa za flamansku i holandsku književnost "Erazmo"; urednik IP "Prometej", N. Sad. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zvonimir Šubić]], književnik<ref name=subic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 710.<br>''“Šubić Zvonimir, književnik, r. 1902 u Srebrenici, Jugosloven.”''</ref> * [[Gvido Tartalja]], književnik<ref name=tartalja1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 719.<br>''“Tartalja Gvido, književnik, urednik Izdavačkog preduzeća »Prosveta«, r. 1899 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Tišma]], književnik<ref name=stisma1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet Slobodan Tišma: Vojvodina je izgubila identitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320181732/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet |date=2023-03-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 01.06.2020.''<br>''“Bio sam Jugosloven i to sam i ostao.”''</ref><ref name=stisma2>[https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ Svako vreme ima svoju estetiku i svoj moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201055415/https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ |date=2022-12-01 }} CorD magazin. ''Zorica Todorović Mirković; 01.10.2021.''<br>''“Novosadjanin od glave do pete, a izjašnjava se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Todorović]], književnik, novinar<ref name=dtodorovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 578-579.<br>''“Todorović Dragan, novinar i rok kritičar, radio i TV voditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Lovro Toman]], pjesnik, političar<ref name=toman1>Matica slovenska v Ljubljani: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qacb9UCdkm5brjJ1gUzqcY37J5v9Gvgg-yzkIw0eRpu54k0nI7epR_1opdVzuMQvz4gs233-y2qf1En2JRr4z8nh1KnoDPg2c96a7cAe-DayW2y6sDhqUIUXu6rxYqJA2CCAVrFP59wL4igcVfkDX0XMKJawHWzrHPJqs-ANDz5M8dZ4PmgV9Ut5o70IWDOHuw55CPueza9qmDl0Fd-xHIl_kV-Gd0O_19tkVeel9IWENCxllFHmpZPqqPMyyo6MF7Vw3fMa Dr. Lovro Toman.] Ljubljana 1876, str. 58.<br>''“Ako pa hoče nas še v eno mer na sumu imeti, naj pomisli, da se Jugoslovani tolažimo z zvesto svojo zavestjo in z zgodovino, da so prešla ministerstva: Kavničevo, Meternihovo in Bahovo, – Jugoslovani pa so vendar ostali in da bodo tudi še pretrpeli ministerstvo Schmerlingovo.”''</ref> * [[Marko Tomaš]], pjesnik<ref name=mtomas1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo Tomaš: Bosanstvo se negira jer podsjeća na jugoslovenstvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019030251/https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo |date=2022-10-19 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Jasmin Agić; 23.09.2017.''<br>''“Gledaj, ja sam Jugosloven, i tako sam se izjašnjavao dok se to moglo, a sada sam ostali i nepriznat ukoliko se tako izjašnjavam.”''</ref><ref name=mtomas2>[https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ Marko Tomaš i Đorđe Gregović gosti književnog programa Dublin Pub-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226015246/https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ |date=2023-02-26 }} Primorski Portal. ''Primorski Portal; 20.02.2023.''<br>''“Marko Tomaš je pjesnik, boem, meštar od riječi, Jugosloven.”''</ref> * [[Janez Trdina]], književnik<ref name=trdina1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 302.<br>''“Slovenac Janez Trdina, osvedočeni Jugosloven profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti na rečkoj gimnaziji dao je u VIII razredu 1864-1865 pismeni zadatak »Hrvati i Srbi, ljubite se«.”''</ref> * [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]], književnik<ref name=mvesovic1>[http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 S. Kordić: Zašto ovdje nema prijevoda ako govorimo četiri jezika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305071039/http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 |date=2016-03-05 }} [[Večernji list]]. ''Denis Derk; 15.11.2013.''<br>''“Na posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini odgovorio sam da sam Jugoslaven, da mi je materinji jezik srpsko-hrvatski te da sam ateist.”''</ref><ref name=mvesovic2>[https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ Marko Vešović: Nešto kao dnevnički zapisi (3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080947/https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 06.07.2021.''<br>''Sjetih se posljednjeg popisa u BIH, kad sam popisivačima rekao: “Po vjeri sam pravoslavni ateista, jezik mi je srpskohrvatski, po nacionalnosti sam Jugosloven”.''</ref><ref name=mvesovic3>[https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ Marko Vešović Svaštara (I): Mržnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080944/https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 02.11.2018.''<br>''“Ali moja mržnja je nestala otkako sam po nacionalnosti Jugosloven.”''</ref> * [[Radonja Vešović]], književnik<ref name=rvesovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 610.<br>''“Vešović Radonja, novinar i književnik, akademik. […] P: Crnogorac - Jugosloven.”''</ref><ref name=rvesovic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 760-761.<br>''“Vešović Radonja: književnik, službenik Ureda za informacije Izvršnog veća NR Crne Gore, urednik književnog časopisa »Susreti«, rez. kapetan, r. 1924 u Rijeci Marinića, Srez invangradski [sic!], Jugosloven.”''</ref> * [[Krinka Vidaković-Petrov]], književnik, direktorica Memorijalnog centra „Staro sajmište"<ref name=vidakovicpetrov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 611.<br>''“Vidaković-Petrov Krinka, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Velimir Visković]], književni kritičar i leksikograf<ref name=viskovic1>[https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir Rat, mir, Velimir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105105519/https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir |date=2023-01-05 }} Portal Novosti. ''Boris Rašeta; 03.07.2022.''<br>''Izrekao je i rečenicu koja se na ovim televizijama nije dugo čula i neće, o tome kako se oduvijek osjećao “i Hrvatom, i Jugoslavenom”.''</ref> * [[Slobodan Zubanović]], književnik<ref name=zubanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 646.<br>''“Zubanović Slobodan, književnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nina Živančević]], pjesnikinja<ref name=zivancevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 650.<br>''“Živančević Nina, književnik i književni prevodilac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961a 0.jpg|Ivo Andrić Datoteka:Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|Vladimir Arsenijević Datoteka:Anton Aškerc.jpg|Anton Aškerc Datoteka:Vladislav Bajac, Studio Babic.jpg|Vladislav Bajac Datoteka:Zorica Bajin Ðukanovic.jpg|Zorica Bajin-Đukanović Datoteka:Stevan Kragujevic, Oto Bihalji Merin, slikar i istoricar umetnosti, 1990s (cropped).jpg|Oto Bihalji-Merin Datoteka:Oskar Davico 1951.jpg|Oskar Davičo Datoteka:Ivan Ergić.jpg|Ivan Ergić Datoteka:Danilo Kiš 2010 Montenegro stamp.jpg|Danilo Kiš Datoteka:Miroslav Krleža 1953 (cropped).jpg|Miroslav Krleža Datoteka:Zofka_Kveder_1920s.jpg|Zofka Kveder Datoteka:Josip Levičnik.jpg|Jožef Levičnik Datoteka:Predrag Matvejević on Subversive Festival 0 (cropped).jpg|Predrag Matvejević Datoteka:ANTUN-MIHANOVIC.jpg|Antun Mihanović Datoteka:Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg|Vladimir Nazor Datoteka:Grozdana Olujic 3.jpg|Grozdana Olujić Datoteka:Marko-ristic-2.jpg|Marko Ristić Datoteka:Izet Sarajlić.jpg|Izet Sarajlić Datoteka:Dejantiagostankovic (cropped).jpg|Dejan Tiago Stanković Datoteka:August Šenoa.jpg|August Šenoa Datoteka:Gvido Tartalja portrait.jpg|Gvido Tartalja Datoteka:Dragan Todorović (writer).jpg|Dragan Todorović Datoteka:Lovro toman.jpg|Lovro Toman Datoteka:Janez Trdina.jpg|Janez Trdina </gallery> </center> == Komedija == * [[Peđa Bajović]], stand-up komičar<ref name=bajovic1>[https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx Pedja Bajović: "U duši sam Jugoslaven i ne možete mi ništa - osim smijati se"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126003852/https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx |date=2022-11-26 }} index.hr ''18.04.2017.''<br>''“Da, u duši sam Jugoslavenom, ali ne u političkom smislu. Kulturološki se tako osjećam te ne predstavljam nikakvu prijetnju bilo kome.”''</ref><ref name=bajovic2>[https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle Peđa Bajović, stand-up komičar: Prijelomni trenutak je bio odlazak u Seattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152852/https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle |date=2024-12-25 }} akta.ba ''Dnevni list; 19.01.2015.''<br>''“Kroz svoju bio-geografiju sam skupio tri i pol državljanstava i biranje samo jednog od ovih naših identiteta bi bila izdaja ostalih. Kulturološki sam Jugoslaven, a politički sam prilično daleko od toga.”''</ref><ref name=bajovic3>[https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 Peđa Bajović u Clubu Monument!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126011855/https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 |date=2022-11-26 }} ekskluziva.ba ''04.01.2016.''<br>''“Jednostavno, kad se ta zemlja raspala, ja sam već imao 20 godina, dakle bio potpuno formirana ličnost. Sve ovo što je uslijedilo kasnije, nije mi se uspjelo primiti u identitet i ako kažem da sam ovo prvo - onda bih poništio ono drugo ili treće, pa čak i četvrto, a koji su sve dio mog identiteta. Zato, ja sam kulturološki Jugosloven, a imam i papire za to u vidu tri i po državljanstva! Usput, živio sam svuda unaokolo i mislim da, ako nisam u pravu, barem ima pravo na takvo mišljenje.”''</ref><ref name=bajovic4>[https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir Peđa Bajović: Prema onima koji ne izlaze na glasanje osjećam prezir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126012420/https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir |date=2022-11-26 }} Buka. ''10.11.2018.''<br>''“Ja i kulturološki i praktično jesam Jugosloven. Za mene ta nekadašnja tvorevina ni u praktičnom smislu nije prestala da postoji.”''</ref> == Kulinarstvo == * [[Ljubomir Stanišić]], poznati šef kuhinje<ref name=stanisic1>[http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?mm=11&nav_id=653173&yyyy=2012 Ljubomir Stanišić - najtraženiji šef kuhinje u Portugalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221104050126/http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?yyyy=2012&mm=11&nav_id=653173 |date=2022-11-04 }} Super žena. ''Patricia Lazarević; 13.11.2012.''<br>''“Ja se ne deklarišem ni kao Srbin, ni kao Bosanac, već kao Jugosloven i tako će biti do moje smrti, zapravo kao Jugosloven sa portugalskim srcem!”''</ref><ref name=stanisic2>[http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ Kochen, ganz ‘politisch unkorrekt’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211015945/http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ |date=2023-02-11 }} (na njemačkom) Meeting Halfway.<br>''“Ich nenne mich ganz offen einen Jugoslawen, denn meine ganze Familie liebt Sex, deshalb ist auch alles vermischt, Kroaten mit Muslimen, Muslime mit Serben… Obwohl mein Name orthodox ist, bin ich kein religiöser Mensch, ich bin Jugoslawe, und werde es immer sein.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ljubomir Stanisic (Time Out Lisboa).png|Ljubomir Stanišić </gallery> </center> == Ljekarstvo == * [[Ljubica Božinović]], kardiolog<ref name=bozinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 59.<br>''“Božinović Ljubica, kardiolog. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Oliver Dulić]], kirurg, bivši političar<ref name=dulic1>Popadić, Dragan: Building up European Identity: From the Chimney Smoke, u: Psihološka istraživanja, vol. XIII br. 1 (2010), str. 16 nap. 9. (na engleskom)<br>''“Recently, Oliver Dulić, the Speaker of the Serbian Parliament until June 2008, declared his ethnicity as Yugoslav.”''</ref> * [[Slobodanka Gruden]], ljekarka, ranije političar<ref name=sgruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Slobodanka, lekar, primarijus; preds. Crvenog krsta Srbije; potpreds. Sekcije za transfuziologiju SLD; predsednik Stručne komisije za transfuziologiju pri Ministarstvu zdravlja SR Srbije; načelnik Službe za transfuziju KBC Zemun. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Ilanković]], neuropsihijatar, univ. profesor<ref name=ilankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 167.<br>''“Ilanković Nikola, načelnik Odeljenja za organske moždane bolesti u Institutu za psihijatriju KCS; profesor Medic. fakulteta, Bg.; šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja; preds. Sekcije za EEG i kliničku neurofiziologiju SLD; osnivač Laboratorije BU za kognitivne neuronauke i neuroinžinjering ('95). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Merima Isaković]], klinički psiholog, bivša glumica<ref name=misakovic1>[https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ Merima Isaković: Ja sam Jugoslovenka i dok ja postojim – postoji Jugoslavija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020210948/https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ |date=2022-10-20 }} N1 SRB. ''N1 Beograd; 28.05.2021.''<br>''“Nije tačno da ne postoji Jugoslavija, zemlja postoji dokle ljudi postoje, političke granice su drugo, ali ja sam Jugosloven i dok ja postojim – postoji Jugoslavija, da vas upoznam sa geografskom popravkom”, rekla je ona. […] “[…] Ako ja postojim, a ja sam Jugoslovenka, onda postoji i Jugoslavija, a verujem da nas ima još”, dodala je ona.''</ref> * [[Valentin Janežič]], lekar, pisac<ref name=vjanezic>Janežič, Valentin (Balant): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TX6C8UZR/fb80cf9c-4262-4b58-b163-3ba39b58d90b/PDF Adam Janoša z Roščiševa Roščiševsky], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 42 (1852), str. 341.<br>''“Gotovo je bila ta prikazen vsim Slovanom, posebno pa nam Jugoslavenom neobičajna in nenadjana, ker se navadno naši žlahtniki svojega naroda sramujejo, ga zapuščajo in mnogokrat […].”''</ref> * [[Dimitrije Juzbašić]], kirurg, univerzitetski profesor<ref name=juzbasic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 297.<br>''“Juzbašić Dimitrije, dr medicine, red. prof. Medicinskog fak. u Zagrebu, upravnik Hirurške klinike Medicinskog fak., r. 1909 u Daruvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Slavka Morić-Petrović]], neuropsihijatar, univ. profesor, revolucionar<ref name=moricpetrovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364.<br>''“Morić-Petrović Slavka, neuropsihijatar. […] P: Jugosloven. [sic!].”''</ref> * [[Vukašin Popadić]], ljekar-bakteriolog, političar, revolucionar<ref name=vpopadic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 558.<br>''“Popadić dr Vukašin, lekar-bakteriolog, direktor Centralnog higijenskog zavoda NRM u Skoplju, rez. major, r. 1904 u Glamoču, Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Popović]], medicinar, univerzitetski profesor<ref name=draganpopovic1>Kilibarda, M.: [https://hrcak.srce.hr/en/file/226865 In Memoriam. Prof. dr. sci med. Dragan Popović], u: Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 37 br. 1 (1986), str. 102.<br>''“Kao osvedočeni Jugosloven, učestvovao je u oslobađanju dobrog dela naše zemlje i za to je zaslužio oficirski čin i Medalju zasluga za narod 1946. godine.”''</ref> * [[Igor Radosavljević]], psihijatar<ref name=iradosavljevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ „Srbijo, zbogom! Niko ti više ne može pomoći“: Zbog čega je psihijatar dr Igor Radosavljević, koga je i Vučić nagradio, spreman da zauvek napusti državu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521004102/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ |date=2023-05-21 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''R. Briza/M. Radenković; 28.03.2023.''<br>''“Tamo ću se osećati zaista kao kod kuće jer rodio sam se kao Jugosloven i uvek ću se tako osećati, a Slovenija je isto Jugoslavija, zauvek!”''</ref> * [[Miroslav Simić]], imunolog, univerzitetski profesor<ref name=msimic1>[https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 Kako sam mlatio praznu slamu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153548/https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 |date=2024-12-25 }} miroslavmirkosimic.org ''Miroslav Mirko Simić; 2004.''<br>''“Oduvek sam se izjašnjavao isključivo kao Jugosloven nikad ne osećajući neku posebnu potrebu da naglasim da sam istovremeno i Srbin po ocu, odnosno Čeh po majci. Pre Drugog svetskog rata nisam s mojim jugoslovenstvom imao nikakvih problema. Docnije, međutim, je komunistička vlast tražila da uz Jugosloven dodam i “neopredeljen” što sam smatrao da je potpuno blesavo, pa sam to uprkos prisili odbijao da činim. Kao vrlo “opredeljen“ Jugosloven naravno da sam odmah čim su krajem osamdesetih počeli da rasparčavaju moju domovinu, činio sve da se tome suprotstavim.”''</ref><ref name=msimic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 503.<br>''“Simić Miroslav, imunolog. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic3>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html Mirko Simić: Memorandum SANU, crna tačka srpske istorije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043307/https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html |date=2022-11-27 }} [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 01.10.2016.''<br>''“Kao ubeđeni Jugosloven, bio sam od samog početka protivnik stavova i ideja iznetih u pisaniju nazvanom „Memorandum SANU“.”''</ref><ref name=msimic4>[http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf Životopis Miroslava Mirka Simića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043904/http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf |date=2022-11-27 }} miroslavmirkosimic.org''<br>''“Miroslav Simić, zvani Mirko, rođen je 4. aprila. 1924. godine, i to slučajno u Beogradu, odnosno Srbiji. Stoga je on sasvim slučajno u krštenici zabeležen kao Srbin kakvim se međutim nikad nije osećao, već je uvek govorio da je Jugosloven. ”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Oliver Dulić.jpg|Oliver Dulić Datoteka:Dr. Valentin Janežič Büste, Sankt Jakob im Rosental, Kärnten.jpg|Valentin Janežič Datoteka:Miroslav Simić.jpg|Miroslav "Mirko" Simić </gallery> </center> == Muzika == * [[Ernest Ačkun]], klarinetista<ref name=ackun1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Ačkun Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Kamerna muzika). […] P: Jugosloven, Slovenac.”''</ref><ref name=ackun2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 10.<br>''“Ačkun E. Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu; generalni sekretar Saveza udruženja muzičkih umetnika Jugoslavije (r. 27. III 1930, Hrastnik, Slovenija). Jugosloven, Slovenac.”''</ref> * [[Husein Alijević]], pjevač<ref name=alijevic1>[https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film Husa otkrio šokantne detalja o dobijanju uloge u filmu o Džeju: Zapalio sam sveću Svetoj Petki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116081902/https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film |date=2024-01-16 }} Portal Republika. ''Republika/M.G.; 10.01.2024''<br>''“Kad se Jugoslavija raspadala ja sam bio tinejdžer i ma kako to zvučalo ja sebe smatram Jugoslovenom jer sam dete iz mešanog braka i jer sam rođen tu gde su se spajale različitosti.”''</ref> * [[Šaban Bajramović]], pjevač<ref name=bajramovic1>[https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ U Nišu počinje festival posvećen kralju romske muzike – „Zauvek Šaban Bajramović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831010327/https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ |date=2023-08-31 }} Niške Vesti. ''Violeta Milićević; 01.08.2023''<br>''“On je bio Rom, iako je po duši bio Jugosloven.”''</ref> * [[Bebi Dol]], pevačica<ref name=bebidol1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 552-553.<br>''“Šarić Dragana - Bebi Dol, vokalni solista džez i zabavne muzike; kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Beki Bekić]], pevač<ref name=bekic1>[https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ Beki Bekić za “Express”: Ne krijem svoje ime i prezime, u Beogradu nemam problema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211001138/https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ |date=2023-02-11 }} Express.ba ''Arina Hasović; 10.02.2023''<br>''Vi ste Albanac, sa adresom u Beogradu. Jeste li nekada imali problema zbog te činjenice? - “Nikada ništa negativno. Mene su jako dobro prihvatili, a nikada nisam krio ime ni prezime. Čak sam bolje prihvaćen nego neki njihovi pjevači. Narod kao narod, ako si dobar prema ljudima nema veze koje si vjere, to niko ne gleda u Beogradu. Moja žena je pravoslavna, živimo jugoslovenski jer ja sam u duši još uvijek Jugosloven. Ja volim tu zemlju, onu slogu gdje smo svi zajedno se voljeli, uživali. Ono kada dođem iz inostranstva pa uđem u Sloveniju i kažeš sebi „ušao sam u moju državu“.”''</ref> * [[Sergije Beljajev]], dirigent<ref name=beljajev1>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 Preminuo Sergije Beljajev, osnivač legendarnog hora 'Djevojke s Neretve'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111110340/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 |date=2023-01-11 }} RadioSarajevo.ba ''14.04.2016.''<br>''“Sergije Beljajev, Rus po narodnosti, Jugosloven po opredjeljenju, formirao je Djevojke s Neretve krajem šezdesetih godina s namjerom da izvode partizanske, zabavne i narodne pjesme.”''</ref> * [[Bruno Bjelinski]], kompozitor<ref name=bjelinski2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 61.<br>''“Bjesinski [sic!] Bruno, dr prava, kompozitor, vanr. prof. Muzičke akademije u Zagrebu, r. 1909 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Dara Bubamara]], pjevačica<ref name=darabubamara1>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile Dara Bubamara za "Avaz": Mama nije vjerovala da ću voziti Poršea kao Brena, a vozila sam bolje automobile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231040455/https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile |date=2022-12-31 }} [[Dnevni avaz]]. ''N. Varupa; 27.12.2022.''<br>''“Ja jesam Srpkinja ali sam u duši Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Ðogani]], pjevač<ref name=djogani1>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 Џоле: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=2011-07-22 }} (na makedonskom) Večer. ''Aleksandra Timkovska; 05.09.2006.''<br>''“Така е бидејќи секогаш се чувствувам како Југословен. Така сум роден, така ќе умрам и тоа е крај.”''</ref> * [[Uroš Dojčinović]], gitarista i kompozitor<ref name=dojcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 105.<br>''“Dojčinović Uroš, gitarista, kompozitor i publicista; prof. u SMŠ "J. Slavenski", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Vladimir Furduj]], muzičar<ref name=furduj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 138.<br>''“Furduj Vladimir, muzičar, bubnjar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=furduj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 131.<br>''“Furduj M. Vladimir, muzičar - bubnjar (r. 6. XI 1945, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Glišić]], kompozitor i tekstopisac<ref name=glisic1>[https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ „Crna dama“ je Žaklina Kenedi Onazis: Ljudi, sećanja – Mirko Glišić, tekstopisac i kompozitor hitova rok i folk muzike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108214445/https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ |date=2024-11-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Zoran Mišić; 28.09.2024.''<br>''“Mi Jugosloveni, jer sebe smatram Srbinom i Jugoslovenom smo mnogo ostrašćeni.”''</ref> * [[Zafir Hadžimanov]], pjevač<ref name=hadzimanov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160-161.<br>''“Hadžimanov Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik. […] P: Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Bojan Hreljac]], muzičar<ref name=hreljac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 164.<br>''“Hreljac Bojan, muzičar, estradni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ekrem Jevrić]], pevač<ref name=jevric1>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 Pas do pasa, beton do betona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801185254/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 |date=2010-08-01 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Jovana Gligorijević; broj 1021, 29.07.2010.''<br>''“Više od dvadeset godina po odlasku iz zemlje koja se tad još zvala Jugoslavija, Ekrem se i dalje izjašnjava kao Jugosloven i dalje radi kao taksista i zidar (u Njujorku gradu).”''</ref> * [[Vladimir Janković]], muzičar<ref name=vjankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 186.<br>''“Janković Vladimir - Džet, rok muzičar, radio voditelj. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Zoran Kalezić]], pevač<ref name=kalezic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 215-216.<br>''“Kalezić Zoran, estradni umetnik; vokalni solista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Rastislav Kambasković]], kompozitor<ref name=kambaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 217.<br>''“Kambasković Rastislav, kompozitor; vanredni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Muzička teorija); šef Katedre za teorijske predmete. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Kovač]], glazbenik<ref name=bkovac>[https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid Razgovor s glazbenikom Borisom Kovačem: „Osjećam se kao Jugoslaven i prihvatio sam da sam trajni apatrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225234711/https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid |date=2023-02-25 }} Lupiga. ''Boris Pavelić; 03.01.2022.''<br>''“Sve što je bila prednost Jugoslavije kao multietničkog, multireligijskog, multikulturnog prostora - a ja sebe i dalje doživljavam kao Jugoslovena - sistematski je razgrađivano tokom tih decenija..”''</ref> * [[Kornelije Kovač]], muzičar i kompozitor<ref name=kkovac1>[https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ Šta sam dao muzici a šta ona meni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128021402/https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ |date=2023-01-28 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tamara Nikčević; broj 1205, 06.02.2014.''<br>''“Dete sam mešanog braka, Jugosloven, pa…”''</ref> * [[Hašim Kučuk Hoki]], pevač<ref name=hoki1>[http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html Nazdravite, drugovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231041248/http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html |date=2022-12-31 }} [[NIN]]. ''05.12.2002., broj 2710''<br>''“Bio sam deklarisani Jugosloven, i to sam do danas ostao.”''</ref><ref name=hoki2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/bilo-jednom-medu-nama Sjećanja: Hašim Kučuk Hoki: Bilo jednom među nama] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Petar Luković; 01.07.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven! Titov vojnik, rođen u Jugoslaviji, položio Titovu zakletvu pod jugoslovenskom zastavom, zakleo se da ću braniti granice ove zemlje i nastaviti tradicije mog oca.”''</ref><ref name=hoki3>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml Najveći roker među narodnjacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111115511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml |date=2023-01-11 }} [[Glas javnosti]]. ''I. S.; 28.11.2002''<br>''“Vaspitan sam tako da ostanem celog života ono što jesam, onaj stari Jugosloven. Ja sam to.”''</ref> * [[Lepa Brena]], pevačica<ref name=brena1>[https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-'slatkim-grehom'-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video Lepa Brena progovorila o uspehu sa 'Slatkim grehom', prisetila se devedesetih godina, pa otkrila u čemu je tajna njenog sjajnog osmeha!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210023126/https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-%27slatkim-grehom%27-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video |date=2023-02-10 }} pink.rs ''N. Ž.; 13.12.2022.''<br>''“Kako sam bila velika zvezda, ja sam bila i ostala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena2>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html Povratak Lepe Brene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202123/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html |date=2013-10-29 }} Press Online. ''M. Majstorović; 07.12.2008.''<br>''Da li se još deklarišete kao Jugoslovenka? - “Ako neko ima pravo da se deklariše kao Hrvat ili Srbin, i ja imam pravo da budem Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 179-180.<br>''“Jahić Fahreta - Lepa Brena, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 167-168.<br>''“Jahić A. Fahreta, estradni umetnik (r. 20. X 1960, Tuzla). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vatroslav Lisinski]], skladatelj<ref name=lisinski1>[http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html Himna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119121531/http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html |date=2019-01-19 }} Arhiv Jugoslavije<br>''“Pesmu "Hej Sloveni" napisao je u Pragu 1834, u vreme panslavističkog pokreta, Samuel-Samo Tomašik, Slovak po nacionalnosti. […] Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Lokner]], muzičar<ref name=lokner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lokner Aleksandar, estradni umetnik; klavijaturista, kompozitor, aranžer, i producent; član grupe "Bajaga i instruktori". […] P: Jugosloven”''</ref> * [[Dženan Lončarević]], pjevač<ref name=loncarevic1>[https://bor-grad.com/dzenan-loncarevic-borska-publika-razume-muziku/ Dženan Lončarević: Borska publika razume muziku] Bor Grad Info. ''Urednik; 14.02.2019.''<br>''“Ja sam okoreli Jugosloven i okoreli titovac tako da mislim da ne postoji čovek u zemlji pa čak i u regionu, odnosno našoj predivnoj bivšoj Jugoslaviji, koji je više zaljubljen u Jugoslaviju i u Tita.”''</ref><ref name=loncarevic2>[https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 Bez dlake na jeziku: Dženan iskreno o kolegama, rijalitijima i potresnom slučaju Nataše Bekvalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231235412/https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 |date=2022-12-31 }} Srbija Danas. ''Neda Perišić/Vladimir Janković; 26.04.2018.''<br>''“Pored toga, pošto sam ja i dalje Jugosloven, želeo bih da obiđem našu nekadašnju zemlju u onim okvirima koji su postojali kada sam ja bio Titov pionir.”''</ref> * [[Magnifico]], pjevač<ref name=magnifico1>[https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212044848/https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/ |date=2023-02-12 }} [https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/] Magnifico il Grande. Po domače, car [[Mladina]]. ''Max Modic; broj 52, 04.01.2008./28.12.2007.''<br>''“Mi Jugoslovani smo najbolj neverjetna in po svoje napredna nacija. Čeprav so nam izbrisali državo, še naprej živimo, delamo in ustvarjamo. V bistvu obstajamo na neki višji duhovni stopnji. Z našim življenjem in delom dokazujemo, da ne potrebujemo ne države ne davkov ne politikov ne liderjev.”''</ref><ref name=magnifico2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko Lična karta - Robert Pešut-Manjifiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021003912/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko |date=2014-10-21 }}. Puls. ''Tatjana Čanak''<br>''“Ali ja sam i sada Jugosloven, bez obzira na sve. Upisan sam kao Jugosloven, služio sam JNA, dao zakletvu i – šta sad?”''</ref> * [[Milivoje Marković]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181>[https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega Humor jači od svega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153228/https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega |date=2024-12-25 }} [[NIN]]. ''Radmila Stanković; 20.09.2023.''<br>''“Mojmir je bio i ostao veliki Jugosloven, kao i ja.”''</ref><ref name=mmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 304.<br>''“Marković Milivoje, muzičar, kompozitor; dirigent Džez orkestra RTB; publicista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Mladenović]], pjevač i muzičar<ref name=mladenovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 311.<br>''“Mladenović S. Milan, muzičar, vođa rok grupe Ekatarina Velika (r. 21. IX 1958, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Redžo Mulić]], kompozitor<ref name=mulic1>[https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem Tradiciju preispitivao sa strašću i velikim nadahnućem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120025954/https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem |date=2024-01-20 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragana Erjavšek; 04.01.2024.''<br>''“O ovom važnom kompozitoru koji se, iako albanskog porijekla, uvijek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven, za Pobjedu su govorile njegova kćerka Vesna Mulić i muzikološkinja Sonja Marinković.”''</ref><ref name=mulic2>[https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ Predavanje o Redži Muliću: Ko je Gusinjski Paganini?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120035446/https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ |date=2024-01-20 }} Web portal gorazdevac.com ''Radio Mitrovica sever; 10.05.2023.''<br>''“Iako albanskog porekla, Mulić se uvek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven.”''</ref> * [[Robert Nemeček]], muzičar, TV urednik<ref name=nemecek1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 372-373.<br>''“Nemeček Robert, zamenik glavnog i odgovornog urednika RTV "Pink". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Istra Pečvari]], pijanistkinja<ref name=pecvari1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pečvari Istra, samostalni umetnički saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, Bg. […] P: P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Vlastimir Peričić]], kompozitor<ref name=pericic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Peričić Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 532.<br>''“Peričić Vlastimir, kompozitor, asistent Muzičke akademije u Beogradu, r. 1927 u Vršcu, Jugosloven.”''</ref> * [[Šako Polumenta]], pevač<ref name=špolumenta1>[https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html "Od Srbije sam dobio sve u životu, slavim sve": Šako odgovorio albanskoj pevačici na skandaloznu izjavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804002118/https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html |date=2024-08-04 }} Mondo. ''01.08.2024.''<br>''“Ja sam veliki Jugosloven pre svega.”''</ref> * [[Esma Redžepova]], pevačica<ref name=eredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 573.<br>''“Teodosievski-Redžepova Esma, estradni umetnik, vokalni solista, član Predsedništva za kulturu Međunar. unije Roma. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Usnija Redžepova]], pjevačica<ref name=uredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 479.<br>''“Redžepova Usnija, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Senidah]], pevačica<ref name=senidah1>[https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ „U Sloveniji nikada neću biti prihvaćena zbog prezimena“: Senidah progovorila o svojim korenima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250708194310/https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ |date=2025-07-08 }} Nova.rs ''Bojana Krkeljić; 07.07.2025.''<br>''“Volim sav narod, dobre ljude. Imam veze i s Makedonijom i s Hrvatskom. Ja sam tu gde sam i stvarno mogu da kažem da sam rođena u Jugoslaviji i zauvek ću ostati Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mojmir Sepe]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181/> * [[Šemsa Suljaković]], pevačica<ref name=suljakovic1>[https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka Ekskluzivno! Intervju za sva vremena - Šemsa Suljaković: Zauvek ću biti Jugoslovenka!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102114327/https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka |date=2022-11-02 }} [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Ljilja Jorgovanović; 27.02.2017.''<br>''“Muslimanka sam oduvijek, takva sam rođena, to sam i sada. Ali sam i Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Švager]], saksofonista<ref name=svager1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 567.<br>''“Švager Ivan, kompozitor i aranžer; vođa sekcije saksofonista i solista u Džez orkestru RTB i "Dzezteta Ivana Švagera". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dado Topić]], pjevač i muzičar<ref name=topic1>[https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest "A sad adio" i muzika iz "Otpisanih": U Beču održan koncert muzike iz srpske kinematografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202095615/https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest |date=2022-12-02 }} Euronews. ''Tanjug; 25.09.2022.''<br>''“Rođen sam u Jugoslaviji, uvek bio Jugosloven, iz radničke porodice.”''</ref><ref name=topic2>[https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven Dado Topić: Nisam Jugonostalgičar, već Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116033920/https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven |date=2022-11-16 }} espona.me ''03.09.2021.''</ref><ref name=topic3>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html Balkanskom ulicom: Dado Topić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116034617/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html |date=2022-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''Vesna Dedić; 09.04.2017.''<br>''“Dado Topić, Beograđanin, Jugosloven, legenda rok end rola i nadasve porodičan čovek svojom pričom će sigurno ove nedelje u mnoge domove uneti osećaj da je dobro samo ako ima ljubavi i poštovanja.”''</ref> * [[Bisera Veletanlić]], pjevačica<ref name=bveletanlic1>[https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ Kako mi je fudbal pomogao da preživim devedesete: Razgovor sa Biserom Veletanlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504234543/https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ |date=2023-05-04 }} Nedeljnik. ''Branko Rosić; 15.09.2019.''<br>''“Ja sam i danas Jugoslovenka. Pa rodila sam se u Jugoslaviji. Rođena sam u Zagrebu i živim skoro pedeset godina u Beogradu.”''</ref><ref name=bveletanlic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Bisera, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bveletanlic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Bisera, estradni umetnik, vokalni solista (r. 15. IX 1942, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Senka Veletanlić]], pevačica<ref name=sveletanlic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Senija-Senka, estradni umetnik, vokalni solista džez i zabavne muzike. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=sveletanlic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Senija - Senka, estradni umetnik, vokalni solista (r. 27. V 1936, Zagreb). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bojana Vunturišević]], pevačica i tekstopisac<ref name=vunturisevic1>[https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo Bojana Vunturišević: Verujem da i dalje možemo da se volimo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524021136/https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo |date=2024-05-24 }} Portal Novosti. ''Katarina Bošnjak; 13.05.2024.''<br>''“I otud moja ljubav za Dalmacijom – zato što je moje političko, nacionalno, ne znam ni ja kakvo sve opredeljenje, to da sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Toma Zdravković]], pjevač<ref name=zdravkovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 540.<br>''“Zdravković D. Tomislav - Toma, vokalni solista i kompozitor narodne muzike (r. 20. XI 1938, Aleksinac). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ernest Ačkun.jpg|Ernest Ačkun Datoteka:Хуса Алијевић 2014.png|Husein Alijević Datoteka:Šaban Bajramović.IMG 3786.jpg|Šaban Bajramović Datoteka:Bebi Dol u Nisu na Letnjoj pozornici 1991 02.jpg|Bebi Dol Datoteka:Bruno_Bjelinski.jpg|Bruno Bjelinski Datoteka:Kornelije Kovač.jpg|Kornelije Kovač Datoteka:Lepa brena.jpg|Lepa Brena Datoteka:Vatroslav Lisinski.jpg|Vatroslav Lisinski Datoteka:Dženan Lončarević (cropped).jpg|Dženan Lončarević Datoteka:Robert Pesut crop.jpg|Magnifico Datoteka:Milan Mladenović.jpg|Milan Mladenović Datoteka:Vlastimir Pericic.jpg|Vlastimir Peričić Datoteka:SakoPolumenta.JPG|Šako Polumenta Datoteka:Есма Реџепова.jpg|Esma Redžepova Datoteka:Usnija Redzepova-mc.rs.jpg|Usnija Redžepova Datoteka:Dado Topić 2007.jpg|Dado Topić Datoteka:Belgrade_Pride_2021_-_Bojana_Vunturišević.jpg|Bojana Vunturišević Datoteka:Toma Zdravković.jpg|Toma Zdravković </gallery> </center> == Nauka == * [[Zlatko Ahmetović]], univerzitetski profesor<ref name=ahmetovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 12.<br>''“Ahmetović Zlatko, profesor Fakulteta za fizičku kulturu, N. Sad; pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu i obrazovanje. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vjekoslav Babukić]], jezikoslovac<ref name=babukic1>Babukić, Vjekoslav/Karadžić, Vuk Stefanović/Vraz, Stanko: Prijateljski dopisi o pravopisu ćirilskimi i latinskimi pismeni medju Vukom Stefanov. Karadžićem i Věkoslavom Babukićem, u: Kolo (1847), str. 71.<br>''“Kako sada mi (Jugoslavjani) stojimo, razděljeni na iztočni i zapadni věrozakon i obrede […].”''</ref> * [[Jovo Bakić]], sociolog<ref name=bakic1>[https://www.youtube.com/watch?v=ioJg1tUgXDo Jovo Bakić iskreni Jugosloven] YouTube. ''2021.''<br>''“Ovo govorim kao levičar, ali i kao iskreni Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Belkić]], fizičar<ref name=belkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 39.<br>''“Belkić Dževad, fizičar, naučni savetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dunja Blažević]], istoričarka umetnosti<ref name=blazevic1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-dunja-blazevic/30164157.html Blažević: Izložba Marine Abramović košta koliko i budžet muzeja] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.09.2019.''<br>''“Međutim, ja sam i dalje Jugoslovenka, to može da se nazove jugonostalgičar ili kako god hoćete. Ali ja sam Jugoslovenka i dalje.”''</ref> * [[Slavko Borojević]], agronom, genetičar<ref name=borojevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 56.<br>''“Borojević Slavko, akademik; profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Bradaška]], historičar<ref name=bradaska1>Bradaška, Franjo: Jugoslovjeni u Turskoj. Narodopisni nacrt od profesora Franje Bradaške, u: Književnik, god. II. sv. 3. (1865), str. 321.<br>''“Ako Turska zanima ostalu Europu, to mora ona tim više zanimati Slovjene, a poimence nas Jugoslovjene.”''</ref> * [[Boris Buden]], filozof<ref name=buden1>[https://www.vijesti.me/zabava/56453/maternji-jezik-je-ideolosko-politicka-konstrukcija Maternji jezik je ideološko-politička konstrukcija] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Matija Otašević; 12.11.2017.''<br>''“Postoji Jugoslavija uspostavljena 1943. kao emancipacijski projekt, i samo u tom smislu - a ne u smislu nekakvog nacionalnog i kulturnog identiteta, zajedničke historije - ne, već u smislu identifikacije sa jugoslavenskim projektom i mogućnostima njegovog nastavljanja…” - U onom smislu, dakle, u kojem danas u Hrvatskoj djeluje i o kojem piše Viktor Ivančić? - “Apsolutno, moj prijatelj Viktor Ivančić. U tom smislu sam Jugoslaven i krležijanac.”''</ref> * [[Oroslav Caf]], jezikoslovac, duhovnik<ref name=caf1>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-L3EKLYU5/0eb651f7-e8d8-4182-8297-db73a5a4305a/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 2, številka 23 (1851), str. 181.<br>''“Uže smo si veselo upanje dělali, da se bomo mi Jugoslaveni po navodu slavne […].”''</ref><ref name=caf2>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7SVW981B/03fb9f28-9e2b-425a-b964-56a4fc584b38/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 25 (1852), str. 205.<br>''“Bodi nam Jugoslavenom tedaj pravilo: I. r med konsonanti ino na kraju […].”''</ref> * [[Ivan Čolović]], etnolog<ref name=icolovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Čolović Ivan, književnik, izdavač i književni prevodilac, etnolog, viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=colovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 76.<br>''“Čolović M. Ivan, književnik, izdavač; viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU (r. 24. III 1938, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Ćorović]], povjesničar<ref name=corovic1>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 655.<br>''“Mi Jugosloveni imamo puno razloga da sa poverenjem gledamo u vremena koja dolaze.”''</ref> * [[Aleksa Đilas]], sociolog<ref name=adjilas1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/507246/I-u-maloj-zemlji-moguce-je-boriti-se-za-velike-ciljeve I u maloj zemlji moguće je boriti se za velike ciljeve] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Aleksandar Apostolovski; 15.05.2022.''<br>''“Ja sam se uvek izjašnjavao kao Jugosloven i to je za mene bilo samo prirodni produžetak toga što sam Srbin i Crnogorac.”''</ref><ref name=adjilas2>[http://www.nspm.rs/prenosimo/mozemo-bez-velikih-sila.html?alphabet=l Možemo bez velikih sila] Nova srpska politička misao. ''Dubravka Vujanović; 16.02.2010.''<br>''“Da, smatram se i dalje Jugoslovenom, ali se time ne odričem srpstva.”''</ref><ref name=adjilas3>[https://www.vreme.com/vreme/nade-i-planovi-zaboravljenih-emigranata/ Nade i planovi zaboravljenih emigranata] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Ljiljana Smajlović; broj 980, 15.10.2009.''<br>''Izjašnjavali ste se kao Jugosloven? - “To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin. A takođe i Srbijanac – pa u Beogradu u istom stanu živim od 1954!”</ref><ref name=adjilas4>Djilas, Aleksa: [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Funeral Oration for Yugoslavia], u: [[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (izd.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea, 1918 - 1992, London 2003, str. 323.<br>''“Indeed, in the next official population count, I intend to declare myself a Yugoslav. This is what I was in census of 1971, 1981 and 1991; this is what I am in 2001.”''</ref><ref name=djilas5>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Đilas Aleksa, istoričar i publicista. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=adjilas6>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Posmrtni_govor_Jugoslaviji.html Posmrtni govor Jugoslaviji - jedan zamišljeni dijalog sa zapadnim prijateljima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref><ref name=adjilas7>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Braneci_Zapad.html Braneći Zapad]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref> * [[Dejan Đokić]], historičar<ref name=djokic1>[http://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp A farewell to Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707210022/https://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp |date=2017-07-07 }} (na engleskom) openDemocracy. ''Dejan Đokić; 10.04.2002.''<br>''“I usually declared myself a Yugoslav, which had several advantages over being merely a Serb, which I also am, by virtue of being born in Serbia, to Serbian parents. True, by Yugoslav I don't just mean a citizen of a country called Yugoslavia, in Central and Eastern Europe national identities have primarily ethnic and not civic meaning. This effectively means that even though there is no country called Yugoslavia anymore, I can continue to declare myself a Yugoslav. But, I have an(other) ethnic identity, that of a Serb, and anyhow, being Yugoslav always meant something more to me than just a national identification. […] Although, as I already said, I always identified with Yugoslavia, I think I only became a real Yugoslav once the real Yugoslav state disintegrated, when I left Serbia for Britain.”''</ref> * [[Vladimir Dvorniković]], filozof i etnopsiholog<ref name=dvornikovic1>[https://www.dw.com/sr/jugoslovenski-dert/a-44853062 Jugoslovenski dert] [[Deutsche Welle]]. ''Dragoslav Dedović; 28.07.2018.''<br>''“On nije bio samo Jugosloven po nacionalnom opredeljenju. On je o Jugoslovenima izrekao istine koje spadaju u najtačnije i najbolnije spoznaje do kojih je jedan etnopsiholog mogao doći.”''</ref> * [[Egon Fekete]], lingvista<ref name=fekete1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Fekete Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf; naučni savetnik u Institutu za sh. jezik, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Filipović]], pedagog, književnik<ref name=ifilipovic1>Filipović, Ivan (Perić): Pravac naše književnosti, u: Neven, VII. god (1858), str. 73.<br>''“Važnost školskih i pučkih knjižnica uvidjeli su već mnogi narodi, samo mi Jugoslaveni ne.”''</ref> * [[Milutin Garašanin (arheolog)|Milutin Garašanin]], arheolog<ref name=garasanin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 140.<br>''“Garašanin Milutin, arheolog, akademik; preds. Odbora za arheologiju SANU. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Andrej Grubačić]], sociolog<ref name=grubacic1>Grubačić, Andrej: [http://books.google.de/books?id=zFDOQsocASMC&printsec=frontcover&dq=Don%27t+Mourn,+Balkanize!:+Essays+After+Yugoslavia&hl=de&sa=X&ei=Q4bHUYvYK8besgaa5IDoDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Don%27t%20Mourn%2C%20Balkanize!%3A%20Essays%20After%20Yugoslavia&f=false Don't mourn, balkanize! Essays after Yugoslavia] Oakland 2010, str. 11. {{ISBN|1-60486-470-2}}.<br>''“I grew up in Belgrade—or, more precisely, between Belgrade and Sarajevo—but I always considered myself Yugoslav. I do not see any reason to stop doing so now.”''</ref> * [[Katica Hedrih]], mašinski inženjer, univ. profesorica<ref name=hedrih1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Hedrih (Stevanović) Katica, redovni profesor (za pr. Elastidinamika, Otpornost materijala i Teorija nelinearnih oscilacija) i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta, Niš; gl. i odg. urednik časopisa "Facta Universitatis"; nauč. saradnik Matemat. instituta SANU; ekspert Sav. ministarstva za nauku i tehnologiju. […] P: Jugoslovenka, srpske nacionalnosti; […].”''</ref> * [[Fedor Herbut]], fizičar<ref name=herbut1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Herbut Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg.; dopisni član SANU. […] P: Rusin, Jugosloven.”''</ref><ref name=herbut2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Herbut E. Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 3. V 1932, Novi Vrbas). Rusin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jelisaveta Ibrovac]], profesor, prevoditelj<ref name=ibrovac1>Ибровац, Јелисавета (Демирова, Мирка): [https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_E74E1D9A175FE5728805716D3DEA6D36/1922/k001?fullscreen#page/492/mode/1up Молиерова прослава у Паризу], у: Српски књижевни гласник, Нова серија, књ. V бр. 1 (1922), стр. 463.<br>''“Ми Југословени смо са поносом могли истаћи да је наш песник и народни мученик Франкопан дао један од првих превода Молиера у опште.”''</ref> * [[Fran Ilešič]], književni povjesničar, publicist<ref name=ilesic1>Ilešič, Fr.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-P2B6NX9A/099c4d73-b7c1-4486-9729-7487689a5bd4/PDF Vse pleše. Balada — ballata.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 1 (1899), str. 49.<br>''“Pohlevno nasprotujoč, je nekdo iz ozadja izrekel svoje pomisleke o Čukovem modrovanju, češ, mi Jugoslovani s svojim »kolom« se pač dobro vrtimo v krogu, a naprej ne pridemo, ne napredujemo.”''</ref> * [[Ivan Ivić]], psiholog, univerzitetski profesor<ref name=ivic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 176.<br>''“Ivić Ivan, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Razvojna psihologija). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anton Janežič]], filolog<ref name=janezic1>Prijatelj, Ivan: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-CELRWWCE/29cc0c10-4627-410e-8ce0-7e49e74864a3/PDF Borba za individualnost slovenskega književnega jezika 1848–1857] Ljubljana 1937, str. 109.<br>''“Ti nam pripravljaš pot, da se naj popred Jugoslovani sjedinimo, zraven pa tudi drugim narečjem približamo, da ne zagazimo na stranputice, po kterih žalibog tako radi tumaramo i vagutamo...”''</ref> * [[Božidar Jezernik]], etnolog<ref name=jezernik1>[https://pescanik.net/jugoslavija-zemlja-snova-2/ Jugoslavija, zemlja snova] Peščanik. ''03.12.2018.''<br>''“On je glavni lik Bože Jezernika, jer Boža je integralni Jugosloven i on žali – i to je jedna od teza ove knjige – što, po njegovom mišljenju, u Jugoslaviji, kako on kaže, nije bilo više jugoslovenskog nacionalizma.”''</ref> * [[Đokica Jovanović]], sociolog<ref name=jovanovic1>[https://nova.rs/emisije/zasto-u-srbiji-ima-sve-vise-jugoslovena/ Zašto u Srbiji ima sve više Jugoslovena?] Nova.rs ''TV Nova; 02.05.2023.''<br>''“Sociolog Đokica Jovanović iz Niša na nedavnom popisu izjasnio se kao Jugosloven i to ne prvi put.”''</ref> * [[Damir Kakaš]], univerzitetski profesor, političar<ref name=kakas1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 214.<br>''“Kakaš Damir, potpredsednik Skupštine AP Vojvodine (od '94); potpredsednik Izvršnog odbora Reformske demokratske stranke Vojvodine; redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka, N. Sad. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksej Kišjuhas]], sociolog<ref name=kisjuhas1>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Na njihov poziv prvi se odazvao sociolog, profesor na Sveučilištu u Novom Sadu i kolumnist lista Danas, Aleksej Kišjuhas, koji je na dan početka popisa podržao pokret poveznicom na svoju kolumnu pod naslovom 'Jugoslavija živi'.”''</ref> * [[Ivan Klajn]], jezikoslovac<ref name=klajn1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 228.<br>''“Klajn Ivan, lingvista; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Maja Korać]], sociolog<ref name=korac1> Savić, Svenka/Korać, Maja: Naučnice iz Srbije u svetu: kroz dijalog i refleksiju, u: Prelić, Mladena/Stevanović, Lada/Lukić Krstanović, Miroslava (ur.): [https://etno-institut.co.rs/storage/710/63abe78a83ade_Etnografski-zbornik-2022-PRINT2.pdf Rod, znanje i moć. Istorija, nasleđe i značaj naučnica u Srbiji] Beograd 2022, str. 202.<br>''“Ja sam bila i ostala Jugoslovenka. Da pojasnim, multikulturna Južna Slovenka. To je moje duboko, i pre svega, lično opredeljenje, ne političko. Zasnovano na iskustvu i načinu života moje (primarne) porodice, kao i na istoriji mojih porodičnih predaka.”''</ref> * [[Ana Kotevska]], muzikolog i muzički kritičar<ref name=kotevska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 246.<br>''“Kotevska Ana, muzikolog i muzički kritičar; glavni i odgovorni urednik muzičkog mesečnika "Bis"; […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Boško Kovačević]], sociolog<ref name=kovacevic1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/sjecanje-na-boska-kovacevica-918183 Sjećanje na Boška Kovačevića] [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. ''27.12.2023.''<br>''“Za sebe je volio da govori da je Sokolčanin, Subotičanin, Ličanin, Vojvođanin, Srbin, Jugosloven, Evropljanin, Građanin sveta”''</ref> * [[Fran Kovačič]], teolog, historičar<ref name=kovačič1>Kovačič, Fran: [https://books.google.de/books?id=Uuj64Xn6lc0C&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Ob osemstoletnici križarskih vojsk. (1096 – 1896)], u: Katoliški obzornik, letnik I. (1897), str. 162.<br>''“Tem znamenitejše je to vprašanje za nas sedaj ob osemstoletnici križarskih vojsk, ker smo zlasti mi Jugoslovani v neposredni zvezi s križarskimi vojskami in se vprašanje cerkvenega zedinjenja posebno nas tiče.”''</ref> * [[Marija Kraljević-Balalić]], genetičar<ref name=kraljevicbalalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 252.<br>''“Kraljević-Balalić Marija, dekan i redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (za pr. Genetika, Populaciona genetika i Uvod u metodiku maučnog [sic!] rada). […] P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Ivan Kukuljević Sakcinski]], istoričar, književnik, političar<ref name=sakcinski1>I. K. S.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qafecy6iKlcE4GRP36GCRjeS9AYE3ZKN4DtQb8v1YneKWwXP8ld5anxHTN8z7etr5CGTzYs6U5R0JEqz2r57g_dJAvk2YISjAh1_L-8uUNoKGjJ_3-K-qR5N5bwoZVY4HJKGA11VkUXgB6k-VFf_OZXWxAYg6f1kqWue6C8jtlemwhdXfI3_kI6Av7h8auSwL-rXpy_qyGym-ClQYCNiYHRT-RjqAtDzccX_9madJD6_gOeRNLXqDtoCqjO0ZnmjzqOAm-UFFo7e4PDGeFic2zoZak0UvgSC-cFMnrRlriWDKYrRrAM Politička pověstnica], u: Arkiv za pověstnicu jugoslavensku, knjiga II. (1852), str. 1.<br>''“Mi Jugoslaveni neimamo sve dosada našega diplomatara, pa ipak nećemo nikada bez njega moći razsvětliti i kritički napisati razgranjenu historiu našega naroda.”''</ref><ref name=sakcinski2>Smičiklas, Tade; Marković, Franjo: Matica Hrvatska od godine 1842. do godine 1892. Spomen-knjiga. Zagreb 1892, str. 160.<br>''“Očekivamo pako od nje, da nam one strane što brže pridruži, koje po historiji i zakonu ili po krvi i poreklu našoj državi ili našemu jugoslavenskomu narodu pripadaju.”''</ref> * [[Đuro Kurepa]], fizičar<ref name=djkurepa1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 231-232.<br>''“Kurepa R. Đuro, redovni član SANU i ANU-BiH, dopisni član JAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 16. VIII 1907, Majske Poljane, Glina). Srbin-Jugosloven, […]. ”''</ref> * [[Milan Kurepa]], fizičar<ref name=mkurepa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 263.<br>''“Kurepa Milan, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg. (za pr. Fizika molekula i Fizika opšti kurs); naučni savetnik u Institutu za fiziku, Bg.; preds. Nacionalnog komiteta za fiziku Jugoslavije (od '87). […] P: Jugosloven srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref><ref name=mkurepa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 232.<br>''“Kurepa V. Milan, fizičar; redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; predsednik Nacionalnog komiteta za fiziku SFRJ (r. 11. V 1933, Bačka Palanka). Jugosloven, srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Šime Ljubić]], istoričar, arheolog<ref name=ljubic1>Okuka, Miloš: Eine Sprache - viele Erben. Sprachpolitik als Nationalisierungsinstrument in Ex-Jugoslawien. Klagenfurt 1998, S. 23. (na njemačkom)<br>“»Hej, Ihr Jugoslawenbrüder, seien wir ruhmreich!« So ruft der Kroate Šime Ljubić 1864 in seinem Spiegel der jugoslawischen Literaturgeschichte (Ogledalo književne poviesti Jugoslavjanske na podučavanje mladeži) in der […].</ref> * [[Ivan Macun]], književni povjesničar<ref name=macun1>Macun, Ivan: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TZWJKXHW/f39ff886-a3b5-4dc5-967b-8f5d499a8755/PDF Cvetje slovenskiga pesničtva.] Trst 1850, str. 4.<br>''“Poglej samo nekaj malo na polje slavjanskih narodnih pesem in boš vidil u Čehih, Poljakih in posebno u nas Jugoslavjanih množinu sadja najlepšega, z katerim bo se težko kater si bodi drugi narod hvaliti zamogel.”''</ref> * [[Vlado Mađarić]], istoričar umetnosti<ref name=madjaric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 403.<br>''“Mađarić Vlado, direktor Saveznog instituta za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, r. 1915 u Ludbregu, Jugosloven.”''</ref> * [[Matija Majar]], etnograf, jezikoslovac<ref name=majar1>Majar, Matija: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-05AJDQXQ/0768df73-0700-4779-81e0-226111bc3825/PDF Naše slovstvo], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 44 (03.06.1857), str. 174.<br>''“Mi Jugoslaveni, imenito Slovenci, smo v takih okolnostih, da moramo to pitanje tako le staviti: Čto moramo činiti, storiti, da se književno slože narečja serbsko, bulgarsko, horvatsko i slovensko?”''</ref> * [[Petar Matković]], geograf<ref name=pmatkovic1>Matković, Petar: Zemljopisni odlomci. Najnovija kartografija o Jugoslovjenskih zemljah, u: Književnik, god. III. sv. 1. (1866), str. 81.<br>''“Vojnički kartografički zavod u Beču, koji si je glede svojih kartografičkih proizvoda slavno ime stekao, objelodani za kratko vrieme koli za znanost u obće, toli za nas Jugoslovjene napose evo već drugu vele znamenitu i krasnu geografičku radnju: Dalmaciju naime, koja poput okvira sa zapada Balkanski poluotok zaprema, i gore navedenu kartu Bosne i Hercegovine, kojom je publikacijom sumnja o tajnom skrivanju kartografičkoga materijala iz političkoga obzira sasvim izčeznula.”''</ref> * [[Fedor Mesinger]], meteorolog, univerzitetski profesor<ref name=mesinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 317.<br>''“Mesinger Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Milašin]], naučnik<ref name=milasin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 328.<br>''“Milašin Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vojin Milić]], sociolog<ref name=milic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 334.<br>''“Milić Vojin, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Miljanić]], inženjer elektrotehnike, univ. profesor<ref name=miljanic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 348.<br>''“Miljanić Petar, akademik, sekretar Odeljenja tehničkih nauka SANU, redovni profesor Mašinskog i Elektrotehn. fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Navratil]], jezikoslovac<ref name=navratil1>N., J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7IS7KTWC/de1d2076-efac-45c3-b8f8-6afcd0997ccc/PDF Želja jezikoznanska o novem letu vsim Slovencom, posebno pisateljem slovenskim v prevdarek], u: Slovenska bčela, letnik 4, številka 8 (1853), str. 63.<br>''“Tudi govorimo vsi Slovenci in Jugoslovani; Ne dam mu naj manje […].”''</ref> * [[Aleksandar Nikolić (istoričar)|Aleksandar Nikolić]], istoričar, novinar<ref name=anikolic1>[https://boom93.rs/article/54985/jugosloveni-kulturno-povezivanje-trajnije-od-drzavnih-granica Jugosloveni: Kulturno povezivanje trajnije od državnih granica] Radio Boom93. ''Neda Stojićević/Jelena Milenković''.<br>''“Onda je bilo potpuno prirodno da 2022. kažem na popisu ću se izjasniti kao Jugosloven.”''</ref> * [[Viktor Novak]], istoričar<ref name=novak1>[https://www.rts.rs/page/rts/sr/Dijaspora/story/1526/srbija-na-vezi/2091781/-magnum-crimen---bez-cenzure-.html Magnum Crimen - bez cenzure] [[Radio-televizija Srbije]]. ''03.11.2015''<br>''“Prvo izdanje ove kultne knjige, Viktor Novak, Hrvat, ali i integralni Jugosloven, uspeo je da objavi u burnim posleratnim godinama, 1948.”''</ref> * [[Pavel Opavski]], univerzitetski profesor<ref name=opavski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390.<br>''“Opavski Pavel [sic!], redovni profesor Fakulteta fizičke kulture, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=opavski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Opavski J. Pavle, redovni profesor Fakulteta za fizičku kulturu u Beogradu (r. 9. XI 1925, Stara Pazova). Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Panić]], univerzitetski profesor<ref name=panic1>[https://www.rts.rs/page/tv/ci/story/19/rts-svet/1290146/evropa-i-srbi-milenko-panic.html Европа и Срби: Миленко Панић] [[Радио-телевизија Србије]]. ''Војислав Лалетин; 26.03.2013.''<br>''“Премда је Југославија разбијена, он се и даље, с пуно разлога, осећа и понаша као Југословен.”''</ref><ref name=panic2>[https://www.youtube.com/watch?v=VZzu-CMhDjA Evropa i Srbi: Milenko Panić] [[YouTube]]. ''RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal; 22.08.2016.''<br>''“Pa, moram Vam reći da ovaj, ja sam uvijek bio, i odgojen, i… i ostao jugoslovenski orijentisan. […] Ali, ja sam se osjećao Jugosloven, i dalje se osjećam Jugosloven.”''</ref> * [[Zlatica Pavlovski]], naučni savjetnik iz područja živinarstva<ref name=pavlovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pavlovski Zlatica, upravnik Zavoda za živinarstvo u Institutu za stočarstvo, Zemun. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan K. Pavlowitch]], historičar<ref name=pavlowitch1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-60401608 Srbija i Velika Britanija: Ko je bio istoričar Stevan K. Pavlović - kosmopolita i džentlmen srpskog porekla] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 25.02.2022.''<br>''“Istoričar Stevan K. Pavlović bio je kosmopolita i Evropljanin koji je govorio da je Jugosloven po rođenju, Srbin po porodičnom poreklu, Britanac po državljanstvu i Francuz po kulturnom afinitetu.”''</ref> * [[Miljenko Perić]], fizikohemičar<ref name=mperic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 413.<br>''“Perić Miljenko, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF, Bg. (za pr. Kvantna hemija i molekulske strukture); šef Katedre za molekulske strukture; prodekan za nastavu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Pešić]], sociološkinja<ref name=vpesic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dragoslav-petrovic-jugoslavija-ce-se-vracati-zazivece-u-novim-formama/ Dragoslav Petrović: Jugoslavija će se vraćati, zaživeće u novim formama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Beta; 15.11.2024.''<br>''“Ali, ja sam i danas ostala Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nebojša Popov]], sociolog<ref name=popov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 439.<br>''“Popov Nebojša, sociolog; viši naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društveni teoriju, Bg. (od '81); odgovorni urednik lista "Republika" (od '91); član Saveta Beogradskog univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Popović]], ekonomista, univerzitetski profesor<ref name=tpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 447-448.<br>''“Popović Tomislav, naučni savetnik, redovni profesor univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Puhalo]], anglista<ref name=puhalo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 455.<br>''“Puhalo Dušan, književni prevodilac; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Rački]], historičar, političar, katolički svećenik<ref name=racki1>Novak, Viktor: Franjo Rački u govorima i raspravama. Zagreb 1925, str. 126.<br>''“Naš ugovor ima se navlaš na to obazrijeti, da smo Jugoslovjeni, da nam je bolja budućnost samo u Jugoslovjenstvu.”''</ref><ref name=racki2>Novak, Grga (i drugi) (ur.): Spomenica. Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1866-1966. Zagreb 1966, str. 14.<br>''“Rački je bio ne samo velik učenjak nego i velik patriot u najširem smislu te riječi: Hrvat, Jugoslaven, Slaven.”''</ref><ref name=strossmayer-racki/><ref name=racki31>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 216.<br>''“Mi Jugoslovjeni razdijeljeni smo jezikom, ovom pravom dušom naroda, glavnim, često i jedinim sidrom narodnosti.”''</ref> * [[Ivan Radetić]], jezikoslovac<ref name=radetic1>Radetić, Ivan: Pregled hrvatske tradicionalne književnosti. Senj 1879, str. 199.<br>''“Ovo obće jamstvo ili poručanstvo počelo je kod zapadnih Slovjena; Čeha, Poljaka i Pomorana padati već XIII. vieka, dočim se kod nas Jugoslovjena imenice Hrvata i Srba po zakonu vinodolskom i Dušanovom još u XIV. vieku nalazilo, a gdješto se i do dana današnjega sačuvalo.”''</ref> * [[Božo Radman]], agronom<ref name=radman1>[https://www.glassrpske.com/lat/plus/teme/in-memoriam-mr-bozo-radman-do-posljednjeg-daha-posvecen-nauci-i-pravdi/348739 In memoriam - mr Božo Radman: Do posljednjeg daha posvećen nauci i pravdi] Glas Srpske. ''Mladen Karić; 30.01.2021.''<br>''“Ja sam univerzalista i kosmopolita. Nacionalno se osjećam kao Jugosloven. Ako me neko detaljnije pita, ja sam Bosanac. Ako ide još detaljnije, ja sam Krajišnik. Najdetaljnije, ja sam Banjalučanin. Nakon toga, nemojte me dalje pitati!”''</ref> * [[Duško Radosavljević]], politolog i predsjednik Saveza antifašista Vojvodine<ref name=dradosavljevic>[https://sav-ns.wixsite.com/sav2017/struktura-sav-a Struktura i rukovodstvo SAV-a] SAV - Savez antifašista Vojvodine.<br>''“Sremac, Srbin, Vojvođanin, Jugosloven i Evropljanin.”''</ref> * [[Ljubiša Rajić]], lingvist<ref name=rajic1>[http://www.slobodnaevropa.org/content/sta_znaci_multikulturalnost/2276177.html Šta znači multikulturalnost] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Biljana Jovićević; 16.01.2011.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji, tu sam odrastao, obrazovao se, oženio i dobio djecu. Nisam mogao biti ništa drugo nego Jugosloven, bez obzira što su moj otac i majka bili Srbi.”''</ref><ref name=rajic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 471.<br>''“Rajić Ljubiša, vanredni profesor za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Ribnikar]], fizikohemičar<ref name=sribnikar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 481.<br>''“Ribnikar Slobodan, akademik; redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Bg. (za pr. Nuklearna hemija i Fadiohemija). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Rot]], profesor psihologije<ref name=rot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 487-488.<br>''“Rot Nikola, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Obrad Savić]], filozof<ref name=obradsavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Obrad, viši predavač na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta, Bg.; generalni sekretar Beogradskog kruga i gl. urednik časopisa "The Belgrade circle". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Svenka Savić]], psihološkinja, lingvistkinja<ref name=ssavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 496.<br>''“Savić Svenka, redovni profesor Filozofskog fakulteta, N. Sad (za pr. Psiholingvistika, Analiza diskursa i Uvod u lingvistiku). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Ljubica Simaković]], univerzitetska profesorica<ref name=simakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 500.<br>''“Simaković Ljubica, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Kragujevac (za pr. Ekonomska filozofija i politika). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Đorđe Stanković]], povjesničar<ref name=djstankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 521.<br>''“Stanković Đorđe, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Istorija Jugoslavije); šef Katedre za istoriju Jugoslavije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dubravka Stojanović]], povjesničarka<ref name=dstojanovic1>[https://www.danas.rs/vesti/politika/demostat/dubravka-stojanovic-nismo-u-hladnom-ratu-vucic-nije-tito-a-ni-srbija-nije-jugoslavija/ Dubravka Stojanović: Nismo u Hladnom ratu, Vučić nije Tito, a ni Srbija nije Jugoslavija] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Demostat/Ivana Petronijević Terzić; 21.12.2022.''<br>''“Ni ja ne želim Jugoslaviju, ja jesam Jugoslovenka, ali ne želim Jugoslaviju zato što mislim da je njeni narodi nisu dorasli.”''</ref><ref name=dstojanovic2>[https://www.slobodnaevropa.org/a/most-nasledje-latinka-perovic-istorija-balkan-jugoslavija/32723484.html Latinka Perović - u Srbiji ignorisana i napadana, u regionu poštovana] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Omer Karabeg; 10.12.2023.''<br>''“Tek sam kasnije kroz duge razgovore s njom shvatila tu njenu poziciju bez obzira što se s njom na tom pitanju nisam slagala i ostala sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Svetomir Škarić]], profesor ustavnog prava<ref name=skaric1>[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=969BE953C56D4D4294BC6BE9769FDB93 Пратениците-торбеши бараат третман на помала етничка заедница]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Dnevnik. ''Tatjana Popovska; 18.09.2011.''</ref><ref name=skaric2>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=121810833459&id=9&setIzdanie=22161 Ин мемориам]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Nova Makedonija. ''Svetomir Škarić; 18.12.2010.''</ref> * [[Slobodan Šoja]], historičar<ref name=soja1>[https://unaworld.tv/video/reaktor-bih-jugonostalgija Jugonostalgija] Una televizija, emisija ''Reaktor BiH''. ''04.12.2023.''<br>''“Pa znate šta, ja mislim da je bolje reći da... da sam Jugosloven nego jugonostalgičar.”''</ref> * [[Jorjo Tadić]], istoričar<ref name=jtadic1>Тадић, Јорјо: [https://books.google.de/books?id=bzCZCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Сабласти круже Југославијом...], у: Историјски часопис, књ. 18 (1971), str. 48.<br>''“А још више зато што је мени лично сасвим свеједно да ли се нешто назива хрватским или српским, јер су за мене Срби и Хрвати један народ, без обзира што се о томе мислило или данас мисли, пише и прописује. Као Југословен, али не по линији државне већ по свом дубоком националном опредељењу, а и научном уверењу, јер сам то био и онда када смо о југословенској држави само сањали, сматрам да је ненаучно и смешно сврставати старе Дубровчане у Србе или Хрвате, а њихова културна дела, посебно књижевност, резервисати искључиво за једне или друге.“''</ref><ref name=tadic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 715-716.<br>''“Tadić Jorjo, dr filozofije, red. prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu za Opštu istoriju Novoga veka, dopisni član Srpske akademije nauka u Beogradu, dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, r. 1899 u Starom Gradu, Srez hvarski, Jugosloven.”''</ref> * [[Nevenka Tadić]], neuropsihijatar<ref name=ntadic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 568.<br>''“Tadić Nevenka, neuropsihijatar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Tesla]], izumitelj<ref name=tesla1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/nikola-tesla/30612584.html Svi hoće Nikolu Teslu] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Mila Đurđević/Una Čilić''.<br>''“Zbog toga, braćo i sestre, kao najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama, upućujem vam ovo pismo moleći vas da se odazovete pozivu predsjednika Roosevelta.”''</ref> * [[Rajko Tomović]], naučnik, robotičar<ref name=tomovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 585.<br>''“Tomović Rajko, akademik; direktor (sa N. Uzungoluom) Centra za multidisciplinarno praćenje pravaca razvoja informatike, Atina (od '96). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ljubinka Trgovčević-Mitrović]], povjesničarka<ref name=trgovcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 590.<br>''“Trgovčević Ljubinka, viši nauč. saradnik u Istorijskom institutu SANU, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=trgovcevic2>[https://www.danas.rs/kultura/vece-secanja-na-ljubinku-trgovcevic-1948-2022-istoricarka-putnica-zena-nadasve-prijateljica/ Veče sećanja na Ljubinku Trgovčević (1948-2022): Istoričarka, putnica, žena, nadasve prijateljica] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''J. J.; 06.03.2023.''<br>''“Rođena u njenom središtu, u Bosni, u Sarajevu, ostala je Jugoslovenka do kraja.”''</ref> * [[Milan Trtanj]], fizikohemičar<ref name=trtanj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 593-594.<br>''“Trtanj Milan, rukovodilac Laboratorije za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje Instituta za nuklearne nauke "Vinca". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vladeta Urošević]], fizičar<ref name=urosevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 598.<br>''“Urošević Vladeta, osnivač i direktor preduzeća "Metrologia". […] P: Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Vejvoda]], politikolog<ref name=vejvoda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Vejvoda Ivan, politikolog; profesor na Syssex [sic!] University, Engleska (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vejvoda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Vejvoda I. Ivan, politikolog; istraživač u Institutu za evropske studije u Beogradu (r. 27. XII 1949, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vuk Vernić]], sociolog, revolucionar<ref name=vernic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 65.<br>''“Vernić Vuk, borac u prištapskim jedinicama VŠ, neutvrđenog mesta rođenja, profesor na Pravnom fakultetu u Zagrebu, Jugosloven, u NOV došao krajem marta 1943. iz ustaškog logora Jasenovac razmenom za zarobljene Nemce.”''</ref> * [[Radina Vučetić]], historičarka<ref name=vucetic1>[https://www.pressreader.com/serbia/nin/20200806/281706912025220][http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=102354064] Неорадикалски рикверц води у провалију [[НИН]]. ''Радмила Станковић; 06.08.2020.''<br>''“Радина Вучетић је имала ту срећу: предмет њеног научног интересовања је превасходно Југославија, Краљевина и она социјалистичка, а за себе једнако каже да је Југословенка јер је рођена и васпитана у тој земљи, јер је формирана у југословенском духу и не може за првих двадесет година свог живота да каже „пуј, пике, више не важи“.”''</ref><ref name=vucetic2>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''Jesi ti Jugoslovenka? - “Jesam, da. To moram da pomenem.”''</ref> * [[Sreten Vujović]], sociolog<ref name=svujovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 628.<br>''“Vujović Sreten, sociolog; redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (od '92); član Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Emir Zelenhasić]], univerzitetski profesor<ref name=zelenhasic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 643-644.<br>''“Zelenhasić Emir, redovni profesor Građevinskog fakulteta, Subotica (za pr. Hidrologija i Osnovi hidrotehnike); šef Katedre za hidrotehniku. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Babukić.jpg|Vjekoslav Babukić Datoteka:Jovo Bakic-mc.rs.jpg|Jovo Bakić Datoteka:Franjo Bradaška.jpg|Franjo Bradaška Datoteka:Jurij Caf.jpg|Oroslav Caf Datoteka:Vladimir Ćorović.jpg|Vladimir Ćorović Datoteka:Dejan Djokic LMU Book presentation.jpg|Dejan Đokić Datoteka:Ivan Filipović 1892 Mayerhofer.png|Ivan Filipović Datoteka:Andrej Grubačić at the SF anarchist bookfair 2010 (cropped).jpg|Andrej Grubačić Datoteka:Fran Ilešič.jpg|Fran Ilešič Datoteka:JanezicAnton.jpg|Anton Janežič Datoteka:Ivan Klajn.jpg|Ivan Klajn Datoteka:Fran Kovačič.jpg|Fran Kovačič Datoteka:Ivan Kukuljevic Sakcinski 1889 Mukarovsky.png|Ivan Kukuljević Sakcinski Datoteka:Kurepa georg2 (cropped).jpg|Đuro Kurepa Datoteka:Sime Ljubic 1885 Mayerhofer.png|Šime Ljubić Datoteka:MacunIvan.jpg|Ivan Macun Datoteka:Matija Majar (2).jpg|Matija Majar Datoteka:Vojinmilic.jpg|Vojin Milić Datoteka:Ivan Navratil.jpg|Ivan Navratil Datoteka:Nebojsa Popov-mc.rs.jpg|Nebojša Popov Datoteka:Božidar Jezernik 02.jpg|Božidar Jezernik Datoteka:Franjo_Rački_1897_Th._Mayerhofer.png|Franjo Rački Datoteka:Ljubiša Rajić.jpg|Ljubiša Rajić Datoteka:Dubravka Stojanović.jpg|Dubravka Stojanović Datoteka:Nevenka Tadić.jpg|Nevenka Tadić Datoteka:Tesla circa 1890.jpeg|Nikola Tesla Datoteka:Rajko Tomovic.jpg|Rajko Tomović Datoteka:Ivan Vejvoda - July 2015 (cropped).jpg|Ivan Vejvoda </gallery> </center> == Novinarstvo i publicistika == * [[Mihailo Bjelica]], novinar, univ. profesor<ref name=bjelica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjelica Mihailo, naučni savetnik u Institutu za političke studije, Bg.; redovni profesor Fakulteta političkih nauka, Bg. (za pr. Istorija novinarstva). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Božičković]], novinarka<ref name=bozickovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Božičković Olga, slobodni novinar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Burzan]], novinar<ref name=burzan1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 68.<br>''“Burzan Nikola, novinar; urednik-komentator u Spoljno-političkoj rubrici "Naše Borbe". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Angelina Čakširan]], novinarka<ref name=caksiran1>[https://www.mojnovisad.com/gradske-face/angelina-caksiran-novinar-i-urednik-pisanje-mora-imati-svrhu-i-poruku-jer-to-je-pravo-novinarstvo-id43596.html Angelina Čakširan, novinar i urednik: Pisanje mora imati svrhu i poruku jer to je pravo novinarstvo] mojnovisad.com ''Aleksandar Jovanović; 12.11.2021.''<br>''“Kao Jugoslovenka, što sam ostala do danas, prezirala sam svaki nacionalizam, srpski, hrvatski, bilo koji. To nas je i dovelo do raspada zemlje koja je definitivno bila najlepša na svetu. U svakom pogledu.”''</ref> * [[Đorđe Dragojlović]], novinar<ref name=dragojlovic1>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sto-ce-kerum-na-ovo-reci-vojvodjanski-novinar-osniva-nacionalno-vijece-jugoslavena/462207.aspx Što će Kerum na ovo reći: Vojvođanski novinar osniva Nacionalno vijeće Jugoslavena] Index. ''27.11.2009.''</ref> * [[Milovan Đilas]], publicista, politički disident, političar, revolucionar<ref name=mdjilas1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-53066157 Milovan Đilas: „Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire“] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 17.07.2020.''<br>''“Đilas je bio Crnogorac, Srbin i Jugosloven. Ali je po svom značaju daleko prevazilazio jugoslovenske okvire, pa iako zvuči kao kliše, može se reći da je bio građanin sveta, pre svega onog sveta koji se borio za slobodu, pravdu i društvenu jednakost.”''</ref> * [[Jug Grizelj]], novinar<ref name=grizelj1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 144.<br>''“Grizelj, I. Jug, novinar (r. 2. VIII 1926, Vrlika). Jugosloven.”''</ref><ref name=grizelj2>[https://www.vreme.com/vreme/jug-grizelj-1926-1991/ Venci i reči za velikana novinarstva] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Živorad Kovaćević; br. 12, 14.01.1991.''<br>''“Jug Girzelj je bio Jugosloven u najboljem smislu te reči Zato je toliko voleo Beograd — onaj široki, neuskogrudi, neprovincijalni, tolerantni, kosmopolitski Beograd. Bio je ponosan što je Beograđanin. Njegov zvezdani čas je bio kad su kolege odlučile da on, po krvi Hrvat i Italijan, po ljudskom opredeljenju Jugosloven, bude predsednik Udruženja novinara Srbije.”''</ref> * [[Dinko Gruhonjić]], novinar i univerzitetski profesor<ref name=gruhonjic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/a-vi-sto-biste-da-nas-koljete-vi-ste-dinko-sakic-autorski-tekst-dinka-gruhonjica-o-tome-sta-je-zaista-rekao-u-dubrovniku/ A vi, što biste da nas koljete, vi ste Dinko Šakić: Dinko Gruhonjić za Danas o tome šta je zaista rekao u Dubrovniku] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 25.03.2024.''<br>''“Ja sam dete bratstva i jedinstva, moja jedina domovina bila je i ostala Jugoslavija, a ja sam Jugosloven, Bosanac i Vojvođanin. Nikada nisam prestao da verujem u bratstvo i jedinstvo naših naroda i narodnosti.”''</ref><ref name=gruhonjic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/hulje-vrebaju-iz-mraka-i-krecu-se-u-coporima/ Hulje vrebaju iz mraka i kreću se u čoporima] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 05.12.2020.''<br>''“Ja sam Jugosloven, dakle apatrid. Ali, odavno sam shvatio da je Jugoslavija bila prirodna tvorevina, a da su ove banane u kojima živimo totalno neprirodne.”''</ref><ref name=gruhonjic3>[https://autonomija.info/dinko-gruhonjic-danas-je-sveti-avnoj-ideja-jugoslavije-je-ideja-slobode/ Dinko Gruhonjić: Danas je sveti AVNOJ – ideja Jugoslavije je ideja slobode] Autonomija. ''Dinko Gruhonjić; 29.11.2021.''<br>''“Kao Jugosloven, kažem da Jugoslavija nije bila savršena. Ali se mogla “popraviti”. A ovo, ovo što su nam servirale ubice Jugoslavije kao “novu normalnost”, e to je potpuno nepopravljivo!”''</ref> * [[Zdravko Huber]], novinar, urednik<ref name=huber1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 165.<br>''“Huber Zdravko, novinar, urednik u "Našoj Borbi". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dejan Ilić]], izdavač i urednik<ref name=dilic1>[https://pescanik.net/razgovor-u-jajcu/ Razgovor u Jajcu] Peščanik. ''Dejan Ilić; 26.07.2017.''<br>''“Da li to što sam Jugosloven isključuje mogućnost da budem Srbin?”''</ref> * [[Viktor Ivančić]], novinar<ref name=ivancic1>[https://www.021.rs/story/Info/Srbija/260982/Dezulovic-To-sto-radi-Vesic-moze-i-Baka-Prase.html Dežulović: To što radi Vesić može i Baka Prase] Portal 021. ''Danas; 15.12.2020.''<br>''“Inače, taj princip, da dobri Hrvati iz srpske perspektive smeju da seru samo po Hrvatskoj i njenim gradovima, i obratno, da je dobrim Srbima iz hrvatske perspektive dopušteno da seru isključivo po Srbiji i njenim gradovima, za mene je nakaradan. Ja se kao Jugosloven zalažem za to da svi seremo po svima, slobodno, velikodušno, bez kočnica i ustezanja.”''</ref> * [[Željko Ivanović]], novinar<ref name=zivanovic1>[https://www.nedeljnik.rs/priblizite-mi-to-kako-se-covek-oseca-ko-crnogorac-zeljko-ivanovic-u-novom-nedeljniku/ „Približite mi to, kako se čovek oseća ko Crnogorac?“ Željko Ivanović u novom Nedeljniku] Nedeljnik. ''Veljko Miladinović; 13.01.2024.''<br>''“Ja sam bio Jugosloven. I danas sam u kulturološkom smislu Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Kirigin]], novinar, publicist, revolucionar<ref name=kirigin1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 317.<br>''“Kirigin Josip, novinar, šef dopisništva zagrebačkog Vjesnika u Beogradu, rez. kapetan, r. 1918 u Australiji, Jugosloven.”''</ref> * [[Ferdo Kočevar]], publicist<ref name=kocevar1>Žavčanin, K. [Ferdo Kočevar (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QafI8q6cWMCSYx5DASe5f4K9LHOzIvL2AH58YK0c7JYOkjJ7oZB_OTlRLbYsgT45Daa8UMBStsfx3pi2R9XZ7VFaUKFuoXfoeB2HQLn2j4NThGNY-GJv5JNACbJCNEhYJrBiCsAH9AQDPYDdn1be2GLBSUNd5tP1cFAY5VS6-FfgGs4mJiar0TuMEbqaYjlaWHj3R3SIm_8EUuu3jtoEpL2YMm_-8bETpnDxn990Z8ZR92XZcOJrRiwvfQ9Mob_AcKF4R4vM6KinlM9V2sgsh4VeP5LR10FjGptp9KroUmjhDomEeJw Jugoslavenska akademija], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XIX. list 19 (08.05.1861), str. 150.<br>''“Mi Jugoslovani smo v tem obziru v dosta hujem položaji. […] Naravno je tedaj, da so zadobile te sosedne slovstva pretežni upljiv v nas Jugoslovane in sicer na veliko škodo in nevarnost za našo narodnost.”''</ref> * [[Mahmud Konjhodžić]], novinar, publicist<ref name=konjhodzic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 331.<br>''“Konjhodžić Mahmud, novinar, r. 1905 u Ljubuškom, srez Mostar, Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Kos]], publicist<ref name=kos1>A[nton]. K[os]. Cestnikov: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-I14QC4EA/fa8e646f-84d3-473a-9ea7-ebcbed6d420a/PDF Poljodelstvo in kemija], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 53 (04.07.1857), str. 210.<br>''“Tudi mi Jugoslovani se moremo sponašati z možem, ki po vsej pravici zaslužuje, da ga v vesrto Mezzofantov vredimo.”''</ref> * [[Boro Krivokapić]], novinar<ref name=krivokapic1>[https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven Boro Krivokapić, poslednji Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208063744/https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven |date=2023-02-08 }} XXZ magazin. ''Milivoj Bešlin; 28.11.2018.''<br>''“Ja sam bio i ostao prije svega Jugosloven”, neretko je ponavljao.''</ref> * [[Sergije Lukač]], novinar, univ. profesor<ref name=lukac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 281.<br>''“Lukač Sergije, novinar; redovni profesor FPN, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven-Srbin, […].”''</ref> * [[Svetlana Lukić]], novinarka<ref name=lukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 283.<br>''“Lukić Svetlana, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika za program Radija "B-92" (od '96). [...] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Petar Luković]], novinar<ref name=lukovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 284.<br>''“Luković Petar, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika lista "Vreme". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Marković (novinar)|Tomislav Marković]], novinar i književnik<ref name=tmarkovic1>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2022/10/21/budimo-jugosloveni-iako-smo-srbi Budimo Jugosloveni iako smo Srbi] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Tomislav Marković; 21.10.2022.''<br>''“Izjašnjavajući se kao Jugosloveni po nacionalnosti podrivamo totalitarnu ideju nacionalnog identiteta, a o njenoj totalitarnosti dovoljno govori masovna histerija protiv jugoslovenstva kojoj svedočimo. […] Budimo Jugosloveni, iako smo Srbi.”''</ref> * [[Rusko Matulić]], publicista<ref name=matulic1>[https://www.vreme.com/vreme/poslednji-odlazak-jugoslovenskog-emigranta/ Poslednji odlazak jugoslovenskog emigranta] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Petar Lađević; broj 1283, 06.08.2015.''<br>''“Tridesetog jula ove godine u Nju Džersiju je umro veliki Jugosloven, istinski borac za ljudska prava, najbliži saradnik pokojnog Mihajla Mihajlova, saradnik i prijatelj Saveza Oslobođenje i jedan od najrespektabilnijih izučavalaca i sakupljača različitih izvora za stvaranje celovite slike o demokratskoj Jugoslaviji; politički emigrant koji je čitav život posvetio intelektualnoj i ljudskoj borbi za demokratsku Jugoslaviju.”''</ref> * [[Mihajlo Mihajlov]], publicista, politički disident<ref name=mihajlov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 321.<br>''“Mihajlov Mihai [sic!], publicista; viši naučni saradnik u Elliott Schoo [sic!] of International Affairs, Vašington (od '94); član Centralnog komiteta Socijaldemokrata Amerike. […] Rus po rođenju, Jugosl. po opredeljenju; […]”''</ref> * [[Živko Milić]], novinar, publicista<ref name=milic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 452.<br>''“Milić Živko, novinar, urednik «Borbe», član upravnog odbora Saveza novinara Jugoslavije, rez. kapetan, r. 1923 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Avdo Mujčinović]], novinar i pozorišni kritičar<ref name=mujcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 366.<br>''“Mujčinović Avdo, pozorišni kritičar u listu "Politika ekspres", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Rizinger]], novinar<ref name=rizinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rizinger Ivan, muzički urednik Radio Kruševca (od '89), revije "Pobeda" (od '90) i diskografske kuće "Take It Or Leave It", Bg. (od '95). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Teofil Pančić]], novinar<ref name=pancic1>[https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ Teofil Pančić za Karakter: Moja lista pet najboljih novinara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203054707/https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ |date=2022-12-03 }} Karakter. ''Karakter; 03.12.2021.''<br>''“Aludirate na moj tekst u kome sam objasnio da su entiteti složeniji i da ne mora da bude samo jedan, jer sam ja celog života i Srbin i Vojvođanin i Jugosloven i da ne vidim u čemu je tu problem. Na popisima sam se uvek izjašnjavao kao Srbin, ali sad dolazim u iskušenje da se pomalo iz inata izjasnim kao Vojvođanin. Ako nacionalistima to već toliko smeta, onda malo da ih iritiram.”''</ref><ref name=pancic2>[https://slobodnarec.rs/2021/08/31/teofil-pancic-srpstvo-vojvodjanstvo-i-ostale-koske/ Srpstvo, vojvođanstvo... i ostale koske] Slobodna reč. ''Teofil Pančić; 31.08.2021.''<br>''“A identiteti mogu da budu složeni, višestruki i isprepleteni, sve u jednom čoveku, i to ne nužno zato što ovaj ima „mešano poreklo“ po oveštalim etnocentričnim standardima. Evo, znam po sebi: u svakoj bih prilici mogao reći za sebe, i na svakom bih se popisu stanovnišva – ako se takvo izjašnjavanje već traži – mogao izjasniti i kao Srbin i kao Vojvođanin i kao Jugosloven, i ne bih nikada slagao baš ništa.”''</ref> * [[Vlado Ribnikar]], novinar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Milorad Roganović]], novinar<ref name=roganovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Roganović Milorad, novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dževad Sabljaković]], novinar i književnik<ref name=sabljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 490.<br>''“Sabljaković Dževad, književnik, književni kritičar i novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dragoslav Simić]], novinar<ref name=dsimic1>[https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ Bez Jugoslovena na popisu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014223724/https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ |date=2022-10-14 }} Forum - Portal građanske Srbije. ''D. B.; 12.10.2022.''<br>''“Redakciji Portala Forum javio se kolega Dragoslav Simić (Radio Beograd) i rekao da mu je pre dva dana došla popisivačica kojoj je na pitanje o nacionlanosti odgovorio da je Jugosloven.”''</ref> * [[Tamara Skrozza]], novinarka<ref name=skrozza1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/nazalost-jedinica-sam-tamara-skrozza-o-odrastanju-u-somboru-i-tome-kako-je-posao-birao-nju-a-ne-ona-njega/ „Nažalost, jedinica sam“: Tamara Skrozza o odrastanju u Somboru i tome kako je posao birao nju, a ne ona njega] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 16.04.2023.''<br>''“Dete sam iz mešovitog braka, nisam krštena, vaspitavana sam i uvek sam se izjašnjavala kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karel Slanc]], publicista, političar<ref name=slanc1>Slanc, Karel: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-S4HN0TV0/959837c4-8301-4745-ada5-32ea3243c15d/PDF Avstrijski Jugoslovani in morje.] Gorica 1912, str. 11.<br>''“Zdaj, ko ste Avstriji priklopljeni Bosna in Hercegovina, nas je v državi precej Jugoslovanov.”''</ref> * [[Jelena Sofronijevic]], novinarka<ref name=sofronijevic1>[https://vittles.substack.com/p/yugonostalgic-cuisine Yugonostalgic Cuisine] (na engleskom) Vittles. ''Natasha Tripney; 23.08.2021.''<br>''“Sofronijevic regards herself as Yugoslav, though she was born in the UK in 1998.”''</ref> * [[Grujica Spasović]], novinar, urednik<ref name=spasovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 514.<br>''“Spasović Grujica, novinar; dopisnik Švedskog radija (od '89). […] P: Jugosloven, […].''</ref> * [[Gordana Suša]], novinarka<ref name=susa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 549.<br>''“Suša Gordana, novinar i komentator; novinar u listu "Naša Borba"; urednik Video nedeljnika "VIN"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije i Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Hari Štajner]], novinar<ref name=stajner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 562-563.<br>''“Štajner Hari, novinar; spoljnopolitički komentator lista "Vreme"; direktor "Medija centra", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Zaharije Trnavčević]], novinar<ref name=trnavcevic1>[http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/mogu_li_jugosloveni_postati_etnicka_zajednica.26.html?news_id=272880 Mogu li Jugosloveni postati etnička zajednica?] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Katarina Živanović; 13.12.2013.''<br>''“Trnavčević se, inače, izjašnjava kao Jugosloven. Jedan je od 23.303 koliko ih po poslednjem popisu ima u Srbiji.”''</ref> * [[Pavel Turner]], publicist<ref name=turner1>Turner, Pavel (Dr. Ahasverus): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-FNQV7UL2/a4dbb24c-fb60-4883-89f7-5642a8a8d5d0/PDF Beseda o jugoslovanskih razmerah], u: Kres, godina 1 br. 7 (1881), str. 396.<br>''“Mi Jugoslovani bi se vselej morali naravno najbližje rodne brate čutiti in po tem čutenji bi se moralo naše strmljenje in občenje med seboj ravnati, pa je li tako?”''</ref> * [[Boris Varga]], novinar, politolog<ref name=varga1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/boris-varga-privilegija-je-danas-biti-u-manjini/ Boris Varga: Privilegija je danas biti u manjini] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 29.09.2019.''<br>''“U Ukrajini sam među majdanistima kao neko ko se deklariše među ostalom i kao Jugosloven, Rusin i ukrajinski levičar, što je prema uspostavljenim tamošnjim stereotipima skoro sve do ekscesa potpuno isključivo.”''</ref> * [[Vekoslav Vakaj]], publicist<ref name=vakaj1>Vakaj, Vekoslav: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-RSB1W1PC/7e8d6513-919f-4967-b288-eaa869d44904/PDF Jugoslovani v zlati Pragi in slavnem Velegradu. Potopisne črtice.] Maribor 1886, str. 58.<br>''“Jugoslovani smo obljubili tukaj pri altarju slovanske vzajemnosti: da se hočemo napiti tukaj slovanskega rodo- in domoljubja.''</ref> * [[Gordana Vujović]], novinarka, književnica<ref name=gvujovic1>[https://primorski.me/info/kultura/gordana-vujovic-jugoslovenka-zivi-u-meni-srcem-sam-pisala-tako-je-bilo-napisano-u-libru/ Gordana Vujović: Jugoslovenka živi u meni, srcem sam pisala “Tako je bilo napisano u libru”] Primorski Portal. ''Biljana Dabić; 10.09.2024.''<br>''“U duši sam bila i ostala Jugoslovenka i umrjeću kao Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG|Milovan Đilas Datoteka:Dinko Gruhonjić.jpg|Dinko Gruhonjić Datoteka:ViktorIvancic.jpg|Viktor Ivančić Datoteka:Ferdo Kočevar.jpg|Ferdo Kočevar Datoteka:Anton Kos Cestnikov.jpg|Anton Kos Datoteka:Petar lukovic gm.jpg|Petar Luković Datoteka:Mihajlo Mihajlov wiki photo.jpg|Mihajlo Mihajlov Datoteka:Teofil Pancic-mc.rs.jpg|Teofil Pančić Datoteka:Karel Slanc.jpg|Karel Slanc Datoteka:Gordana Susa-mc.rs.jpg|Gordana Suša Datoteka:Zaharije Trnavčević.jpg|Zaharije Trnavčević </gallery> </center> == Obaveštajstvo == * [[Vojin Đurašinović]], obavještajac, revolucionar<ref name=djurasinovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 166.<br>''“Đurašinović Vojin-Kostja, inspektor u Državnom sekretarijatu za unutrašnje poslove NR Srbije, r. 1919 u Bastaji, srez Daruvar, Jugosloven.”''</ref> == Odvjetništvo == * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]], advokat, borac za ljudska prava<ref name=spopovic1>Stehlík, Petr: Jugoslavenstvo Srđe Popovića kao temelj suvremenog promišljanja jedne naizgled umirovljene ideje, u: Štěpánek, Václav (ur.): Савремена српска и чешка славистичка истраживања. Реферати са Kолоквијума Београд–Брно одржаног 21. октобра 2021. на Филoлошком факултету Универзитета у Београду./Současná srbská a česká slavistická bádání. Příspěvky z Kolokvia Brno–Bělehrad, které se konalo 21. října 2021 na Filologické fakultě Univerzity v Bělehradě. Edice Brno–Bělehrad, sv. 2. Brno 2021, str. 73.<br>''“Oduvek sam bio Jugosloven. Prvo što sam u životu naučio bilo je kako se zovem, u kojoj ulici stanujem i to da sam Jugosloven. Druga stvar je bio režim prema kome sam bio vrlo kritičan. Najveći problem Jugoslavije bio je u tome što ona nije mogla da postane demokratska država. Desimir Tošić je to jednom lepo rekao: ‚Ideja Jugoslavije je bila velika, ali smo mi, nažalost, bili mali’.”''</ref><ref name=spopovic2>[https://www.vreme.com/vreme/advokat-od-lika-i-dela/ Advokat od lika i dela] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Aleksandar Ćirić; 02.12.2010.''<br>''“Neočekivano za mnoge, Srđa Popović otkriva da je oduvek bio Jugosloven, mada je imao problem "s tom vrstom identifikacije".”''</ref><ref name=spopovic3>[http://pescanik.net/2013/10/srda-popovic-intervju/ Srđa Popović – intervju] [[Peščanik]]. ''Esquire; 19.10.2013.''<br>''“Srđa Popović nikada nije odustao od svog opredeljenja da se izajšnjava kao Jugosloven, ali ni tome ne prilazi olako, jednostrano.”''</ref><ref name=spopovic4>[https://www.monitor.co.me/sra-popovi-i-tadeu-mazovjecki-odlazak-boraca-za-ljudska-prava/ Srđa Popović i Tadeuš Mazovjecki, odlazak boraca za ljudska prava] Monitor. ''Tamara Kaliterna; 01.11.2013.''<br>''“Srđa Popović se do kraja izjašnjavao kao Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Srđa Popović advokat.jpeg|Srđa M. Popović </gallery> </center> == Politika == === 21. vijek === * [[Miroslav Kopečni]], političar, bivši diplomat<ref name=kopecni1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 239.<br>''“Kopečni Miroslav, direktor Instituta za nuklearne nauke "Vinča". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Subotić]], politički aktivista<ref name=subotic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/ni-od-mramora-ni-od-gvozdja-vec-covek-od-principa/ Ni od mramora, ni od gvožđa, već čovek od principa] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Duško Radosavljević; 10.12.2019.''<br>''“Po svome ličnom opredeljenju, i to je stalno naglašavao, Đorđe je bio Rumljanin, Sremac, Vojvođanin i Jugosloven. To je ono što ga je određivalo, činilo njegovu ličnost, opredeljivalo stavove i ponašanje.”''</ref> === 20. vek === * [[Božidar Adžija]], političar, revolucionar, publicist<ref name=adzija1>Prpić, Ivan (ur.): Komunisti o fašizmu (1919-1940). Zagreb 1976, str. 25.<br>''“Ali budući da talijanski fašizam postaje sve više predstavnikom službene Italije i kao takav ulazi u redove organizirane svjetske reakcije, koja se u unutarnjoj politici svake pojedine države svojim socijalnoreakcionarnim ciljevima i tendencijama, a u vanjskoj politici svojim imperijalističkim težnjama, sprema na jaku ofenzivu protiv općeg mira i demokracije, to je potrebno, naročito nama Jugoslavenima, da budnim okom pratimo razvoj fašističkog pokreta u Italiji, jer on može sutra-prekosutra, pobratimljen sa Horthyjevim »probuđenim Mađarima«, ugroziti mirni razvoj našeg državnog života.”''</ref> * [[Milka Agbaba]], političarka, revolucionar<ref name=agbaba1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 63.<br>''“Agbaba T. Milka (Izborni srez begejski, APV – NRS), politički radnik, rođena u siromašnoj seljačkoj porodici 24-XI-1921 godine u Banatskom Karađorđevu, APV – NRS. Jugoslovenka.”''</ref><ref name=agbaba2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Agbaba Milka, nar. poslanik Savezne narodne skupštine za Srez begejski, član CK SK Srbije, pretsednik Saveza društava prijatelja dece i omladine za APV, r. 1921 u Banatskom Karađorđevu, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Džemal Bijedić]], političar, revolucionar<ref name=bijedic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 57.<br>''“Bijedić Džemal, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član Izvršnog veća NR BiH, pretsednik Sreskog NO u Mostaru, član CK SK BiH, član Saveznog odbora Saveza boraca NOR, član Pretsedništva [sic!] Glavnog odbora SSRN BiH, rez. potpukovnik, r. 1917 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Broz Tito]], državnik, revolucionar, vojskovođa<ref name=Tito1>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 179-180.<br>''“Tito je bio Jugoslaven na jedan novi način, i kao državnik, i kao politički čovjek, i naprosto kao čovjek. […] Za vrijeme rata ustaše su nastojali prikriti Titovo hrvatsko porijeklo. On sam ga nije krio: kad je došao u oslobođeni Beograd svi su znali koje je nacionalnosti. Nije to previše isticao niti je smatrao da je to najvažnije. U nekim je prilikama ipak govorio o tome: i o svojoj nacionalnosti i o jugoslavenstvu. Postoje tri njegove veće izjave kojima se može poslužiti na različite načine. Prva je negdje s kraja pedesetih ili početka šezdesetih godina (objavio ju je zagrebački tjednik »Danas« na Titov devedeseti rođendan, 25. V 1982, bez preciznije datacije): »Tko hoće da bude Jugoslaven, neka bude Jugoslaven, kome to smeta. Ne smije se, naravno, to forsirati, na isti način kao što se tome ne treba ni suprotstavljati. I važno je da se zna da to ne može biti nacionalno opredjeljenje. I ja kažem da sam Jugoslaven. I to ću uvijek kazati, što ne znači da sam zaboravio da sam rođen u Zagorju, da sam po nacionalnosti Hrvat. Bitno je što radim i čemu težim«... 1. marta 1971. dao je još jednu izjavu o tome, koja, ako se ne varam, tada nije odmah puštena u javnost: »Ja sam protiv svakog pritiska u pogledu nacionalnog opredjeljenja, tj. da se ljudi moraju izjašnjavati da pripadaju ovoj ili onoj naciji. Ima čitav niz ljudi kojima to smeta. Dobro je da se ljudi, opredjeljuju, jer se od toga ne može pobjeći. Ja sam rođen u Hrvatskoj, kao i moji preci, u Zagorju. To svi znaju. Ali, ja sam Jugosloven, po svojoj funkciji, po svemu. I ne samo to. Ja sam internacionalista.« (navedeno prema »Politici«, Beograd 4. V 1982). Treća izjava, kojom se najviše operira, izgovorena je vrlo spontano, možda čak s ljutnjom, u jeku najveće poslijeratne međunacionalne krize u nas: u ljeto 1971, na manevrima »Sloboda 71«. Ona se u ponečem razlikuje od prve te se obično i citira s različitom namjerom: »Bilo je slučajeva da se počelo zaboravljati da smo mi Jugoslavija. Govorilo se o republici, a o Jugoslaviji se ćutalo. Bilo je skoro sramota da se prizna da si Jugosloven. Ja za sebe kažem: ja sam Jugosloven i ništa drugo ne mogu biti. Ja sam Jugosloven i po svojim obavezama, po svom položaju a i po svom duhu. Ali, ja nisam zatajio ni da sam rođen u Hrvatskoj. Zašto da sada ističem da sam Hrvat. Ja sam odrastao u Jugoslaviji u sredini radničke klase. A takvih ima stotine hiljada.« Razlika između prve i treće izjave posve je razumljiva: kad je zajedništvo dovedeno u pitanje, pogotovo kad je u krizi, Titu je jugoslavenstvo važnije nego nacionalnost. Da to nije bilo tako, zar bi bila moguća 1941, NOB, AVNOJ i sve drugo.”''</ref><ref name=Tito2>Ičević, Dušan: Savremeni smisao jugoslovenstva, u: Socijalizam, god. 30 br. 10 (1987), str. 57.<br>''Prigovara što se tada, 1969. godine, sve manje čuje riječ Jugoslavija, a piše i govori pretežno o federaciji: »Mi moramo jače isticati Jugoslaviju. Mi smo Slovenci, Hrvati, Srbi, Makedonci, Crnogorci i drugi, ali smo svi ujedno i Jugosloveni, svi smo građani socijalističke Jugoslavije... […].''«</ref> * [[Vice Buljan]], političar, revolucionar<ref name=buljan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Buljan Vice, nar. posl. Saveznog veća Savezne narodne skupštine za srez Sinj, r. 1905 u Sinju, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 180-181.<br>''“Uostalom, on nije bio jedini koji se u presudnim trenucima naše historije iskazao kao Jugoslaven. To je slučaj velikog broja njegovih najbližih drugova i suboraca koji su se u raznim prilikama u ratu i poratnim godinama, izjasnili na isti način: Kosta Nađ, Koča Popović, Svetozar Vukmanović-Tempo, Petar Drapšin, Peko Dapčević, Ivan Gošnjak, Vice Buljan, Vicko Krstulović, Avdo Humo, Osman Karabegović, Vlado Popović, Rato Dugonjić, Ivo i Jurica Ribar, dr Ivan Ribar, Grga Jankes, Zaim Šarac, Vlado Ribnikar, Šefket Maglajlić, Uglješa Danilović, Veljko Vlahović i mnogi drugi.”''</ref> * [[Uglješa Danilović]], političar, revolucionar<ref name=danilovic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 95.<br>''“Danilović J. ing. Uglješa (poslanik Veća naroda iz NR BiH), inženjer agronomije, rođen 7-II-1913 god. u selu Gnionici, srez Modriča, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Peko Dapčević]], političar, diplomata, general-pukovnik, revolucionar<ref name=dapcevic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 96.<br>''“Dapčević J. Peko (Izborni srez žički, NRS), general-pukovnik, rođen 25-VI-1913 god. u Ljubotinju, kraj Cetinja, NR CG. Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Drapšin]], revolucionar, general-lajtnant<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Ratomir Dugonjić]], političar, revolucionar<ref name=dugonjic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 102.<br>''“Dugonjić I. Ratomir (poslanik Veća naroda iz NR BiH), pravnik, rođen 10-I-1916 god. u Trebinju, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Đuro Đaković]], politički djelatnik<ref name=djakovic1>Broz Tito, Josip: Sekretar mjesnog komiteta, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_1.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 1. Zagreb 1982, str. 17.<br>''»Ne treba zaboraviti ni to da mi Jugoslaveni imamo jednu rđavu osobinu«, rekao je Đaković, »a to je da sve odluke i prijedloge jednoglasno usvajamo ali ih ne provodimo u djelo«.''</ref> * [[Avdo Humo]], političar, revolucionar, general-major u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Sava Kosanović]], političar, diplomata<ref name=skosanovic1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 410-411.<br>''“Данас кад побеђује принцип самоодређења народа, када је тај принцип постављен за темељ Уједињених нација, када се уклања супремација оних који мисле да су супериорни, у томе часу ми Југословени, без разлике, Срби, Хрвати, Словенци, Македонци, ми Југословени не можемо да вјерујемо, да се народу који je политички зрео, који je цивилизован, који je показао и крвавим жртвама и крвавом борбом вољу своју да се уједини ca својом целином националном, да се томе народу та воља не испуни.”''</ref> * [[Hinko Krizman]], političar<ref name=krizman1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 71.<br>''“Moja vjera kao Hrvata, Jugoslovena, kao samostalnog demokrate bila je uvijek da jedinstvo Jugoslavije leži u demokratskoj i socijalnoj pravdi.”''</ref> * [[Vicko Krstulović]], političar, revolucionar, general<ref name=krstulovic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 48.<br>''“Krstulović Marka Vicko, komandant rasformirane 9. dalmatinske divizije, na raspoloženju u VŠ, rođen 1905, Split, radnik, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1922, član CK KPJ od 1940, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a, krajem rata ministar u vladi NR Hrvatske.”''</ref><ref name=krstulovic2>Mihaljević, Josip: Dometi i granice kritičke misli u KPJ (SKJ) - Slučaj Vicko Krstulović, u: Republika, br. 480–483 (2010), str. 15-26. ''<br>''“Stoga, iako je etnički bio Hrvat, u nacionalnom smislu smatrao se Jugoslavenom.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Grga Jankes]], političar, revolucionar<ref name=jankes1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 270.<br>''“Jankes Grga, nar. poslanik Saveznog veća Savezne nar. skupštine, pretsednik Odbora za pritužbe i žalbe, član Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida, r. 1906 u Ivanskoj, srez Bjelovar, Jugoslovan [sic!].”''</ref><ref name=jankes2>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 122.<br>''“Jankes Đ. Grga (Izborni srez Bjelovar NRH), politički radnik, rođen 12-III-1906 u Ivanskoj, Srez bjelovarski, NRH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Šefket Maglajlić]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Romano Moric]], političar, revolucionar<ref name=moric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 613.<br>''“Romano Moric, ekonomista, nar. posl. Republičkog veća Narodnog sobranja NR Makedonije, član Izvršnog veća NR Makedonije, član CK SK Makedonije, član pretsedništva Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1921 u Bijeljini, NR BiH, Jugosloven.”''</ref> * [[Radovan Papić]], političar, revolucionar<ref name=rpapic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 518.<br>''“Papić Radovan, nar. poslanik Savezne narodne skupštine, posl. Veća Naroda za NR BiH, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, sekretar Sekretarijata za socijalnu zaštitu Saveznog izvršnog veća, član Izvršnog komiteta CK Saveza komunista BiH, član Centralne revizione komisije Saveza komunista Jugoslavije, član Pretsedništva Glavnog odbora SSRN BiH, rez. pukovnik, r. 1910 u Vlahinji, srez Bileća, Jugosloven.”''</ref> * [[Puniša Perović]], političar, revolucionar<ref name=perovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 668.<br>''“Ustvari, radi se o neuspjeloj odbrani ideološkog monopola, istog onog monopola koji je godinama carovao u komunističkom pokretu i sa kojim smo mi Jugosloveni imali gorka iskustva.”''</ref> * [[Nikola I Petrović Njegoš]], knez i kralj Crne Gore<ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 56 od ponedeljka 8. oktobra 1918. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 20. октобра 1918.|Wikisource]] i [[:c:File:List Glas Crnogoraca LVI broj.pdf|Wikimedia Commons]]), proklamacija kralja Nikole Jugoslovenima: „Kad sam, krajem jula 1914., objavio rat Austriji, rekao sam: „Tržem mač za ujedinjenje Jugoslovena“. [...] Jugoslavija ne može se zamisliti bez svih Slovenaca, Hrvata i Srba. U našoj Crnoj Gori, dobro znate, od davnina žive najbolji Srbi i Jugosloveni. [...] Pozdrav svoj dragoj braći Jugoslovenima od strane dugonapaćenog, a danas najsrećnijeg i najradosnijeg Jugoslovenina — Kralja Crne Gore.”</ref><ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 62 od ponedeljka 2. januara 1919. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 15. јануара 1919.|Wikisource]]), proklamacija kralja Nikole Crnogorcima: „Od zvanične Srbije i njenih agenata optuživan sam kao protivnik jugoslovenskog jedinstva. Međutim, nijedan pojedinac u Srpstvu i Jugoslovenstvu nije više radio na njemu od mene, nastavljajući u tome djelo mojih besmrtnih predaka. [...] Ni ja ni moja kuća nijesmo se popeli i držali na prijesto Crne Gore silom; nećemo na njega ni ostati, ako to zahtijevaju interesi Crne Gore i jugoslovenskog naroda.”</ref> * [[Moša Pijade]], političar, revolucionar<ref name=pijade1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 57.<br>''“Pijade Samuila Moša Čiča Janko, načelnik odseka VŠ za vojne vlasti u pozadini i član CK KPJ, rođen 1890, Beograd, akademski slikar i novinar, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1920, bio član ilegalnog Izvršnog odbora KPJ od 1922, izdržao četrnaest godina robije, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a.”''</ref> * [[Svetozar Pribićević]], političar<ref name=pribicevic1>Pribićević, Svetozar: Diktatura Kralja Aleksandra. II izdanje. Beograd 1953, str. 128.<br>''“Mi, Jugosloveni, ne bismo mogli da idemo za primerom Nemačke, pre svega, zato što u njoj vlada načelo da pravo države ima prvenstvo nad pravom zemalja koje sačinjavaju državu; a zatim, posle gorkog iskustva u četrnaestogodišnjem postojanju države, mi moramo da budemo načisto s tim: šta pripada zajedničkoj državi, a šta pripada državama ili samoupravnim jedinicima.”''</ref> * [[Gavrilo Princip]], revolucionar<ref name=princip1>Grujičić, Nebojša: Da je skrlet kao što je kuvet bio bi ibret, u: Bazdulj, Muharem/Grujičić, Nebojša (ur.): Stogodišnji rat. Sarajevski atentat i tumačenja. Beograd 2015, str. 74.<br>''Govoreći u ovom kontekstu o Mladoj Bosni, sociolog Todor Kuljić je napisao neveliki tekst koji zaslužuje da se ovde ponovi: “[…] Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije […].”''</ref><ref name=princip2>[https://www.politika.rs/sr/clanak/270960/Princip-bez-advokata Princip bez advokata] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Todor Kuljić; 23.09.2013.''<br>''“Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije.”''</ref><ref name=princip3>[http://www.slobodnaevropa.org/content/jugoslovenstvo-gavrila-principa/25296984.html Povodom predstave "Mali mi je ovaj grob": Jugoslovenstvo Gavrila Principa] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.03.2014.''<br>''Autorka teksta Biljana Srbljanović primećuje “da se istoričari utrkuju, otimajući se oko identiteta čoveka koji se vrlo jasno, na nekoliko zvaničnih mesta, potpisano i pisano, izjašnjavao o sopstvenom identitetu kao jugoslovenske nacionalnosti, vrlo nereligiozan čovek, koji nema nikakve veze sa velikosrpskom idejom.”''</ref> * [[Vaso Radić]], političar, revolucionar<ref name=vradic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 584.<br>''“Radić Vaso, narodni poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, član Revizione komisije CK SK BiH, član Glavnog odbora SSRN BiH i Vazduhoplovnog saveza BiH, rez. major, r. 1923 u Vlahinju, srez Visoko, Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Ranković]], političar, revolucionar<ref name=rankovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 250.<br>''“Mi moramo o svemu tome razmisliti, jer se ne radi samo o našoj zemlji i našem Savezu komunista, o nama Jugoslovenima nego o čitavom radničkom pokretu.”''</ref> * [[Ivan Ribar]], državnik, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=ivanribar1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. LXII.<br>''“Jedan narod, iako sa raznim plemenskim imenima i u zajedničkoj državi, nije u Ustavotvornoj skupštini, (kojoj je bio pretsednik Hrvat i osvedočeni Jugosloven Ivan Ribar), na žalost pod navalom gentilnog instinkta, u Ustavu dobio ni […].”''</ref> * [[Ivo Lola Ribar]], revolucionar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Jurica Ribar]], revolucionar, slikar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=jribar1>Petričević, Jozo: Jurica Ribar. Slikar i revolucionar. Zagreb 1988, str. 115.<br>''Jurica je umro na rukama Steve Dobrkovića. Njegovom susretljivošću uspio sam utvrditi točan datum Juričine smrti. “[…] Ovako nesvjesan živio je još oko dva sata kada ga je izdala i posljednja snaga i kada je zauvijek prestalo kucati mladenačko srce - divnog druga i borca Četvrte proleterske brigade, rođenog sina iz bratske Hrvatske i velikog Jugoslavena Jurice Ribara.”''</ref><ref name=jribar2>Petričević, Jurica Ribar, str. 99.<br>''“Iako je kasnije, u više navrata imao poći na novu dužnost, ostao je sa Crnogorcima. Nikako ih nije htio ostaviti. Crnogorce je volio neograničeno. S njima se toliko saživio. Juricu je kao Hrvata, odnjihao slobodarski Beograd, a Četvrta ga je sudbinski, trajno, zanavijek povezala za Crnu Goru i on ništa manje nije bio Crnogorac - bio je u stvari Jugoslaven. […] ...” (Dr Ivan Ribar).''</ref> * [[Paško Romac]], političar, revolucionar<ref name=romac1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 612-613.<br>''“Romac Paško, nar. poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, pretsednik Glavnog zadružnog saveza FNRJ, član CK SKH i CK SKS, organizacioni sekretar Pokrajinskog komiteta SKS za Vojvodinu, član Glavnog odbora SSRNS, sekretar Pokrajinskog odbora SSRNS, član Glavnog odbora Saveza boraca Srbije, rez. pukovnik, r. 1915 u Vukšiću, srez Benkovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Frano Supilo]], političar<ref name=supilo1>Boban, Branka: [https://hrcak.srce.hr/file/333440 Stavovi hrvatske političke elite prema stvaranju jugoslavenske države], u: Tragovi, god. 2 br. 2 (2019), str. 41.<br>''“Govorim kao slobodan, uvjeren, a i informiran narodni čovjek. Govorim kao Hrvat slobodnih misli, Jugoslaven, ali – last but not least – kao Dubrovčanin.”''</ref> * [[Zaim Šarac]], političar<ref name=sarac1>Greble, Emily: Muslims and the making of modern Europe. New York 2021, str. 239. (na engleskom)<br>''“Šarac was a lifelong, self-identified Yugoslav who abhorred the fascists and had been among those responsible for spearheading the Muslim cultural association, Preporod.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Pero Šoć]], političar, književnik<ref name=soc1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 701.<br>''“Šoć Pero, dr književnosti, ministar Crne Gore u penziji, r. 1884 u Ljubotinju, Srez cetinjski, Jugosloven.”''</ref> * [[Veljko Vlahović]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=vlahovicl>Vlahović, Veljko: Radnička klasa, samoupravljanje, međunacionalni odnosi, omladina. Beograd 1981, str. 32.<br>''“Nama, Jugoslovenima, često se prebacuje što proces svog razvitka karakterišemo borbom za razvitak socijalističke demokratije.”''</ref> * [[Nemanja Vlatković]], političar, revolucionar<ref name=vlatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 769.<br>''“Vlatković Nemanja, učitelj, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član glavnog odbora Saveza boraca BiH, r. 1914 u Lješljanima, Srez bosansko-novski, Jugosloven.”''</ref> * [[Svetozar Vukmanović]], političar, revolucionar, general-pukovnik u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Gregor Žerjav]], političar<ref name=zerjav1>[https://kaldrma.rs/slovenac-koji-je-stitio-siromasne-beogradske-radnike/ Slovenac koji je štitio siromašne beogradske radnike] Kaldrma. ''Kaldrma; 01.05.2023.''<br>''“Slovenac po rođenju, Jugosloven po uverenju, čovek zanimljive biografije, političar, i nadasve neko ko je u opustošenom Beogradu posle Prvog svetskog rata imao itekako sluha za nevolje onih koji su u prestonom gradu nove države Srba, Hrvata i Slovenaca tražeći posao u nemaštini lutali ulicama.”''</ref> === 19. vijek === * [[Andrej Einspieler]], političar, publicist<ref name=einspieler1>Einspieler, Andrej: Kaj storiti, da dobimo ilirskoslavenski jezik, u: Slovenska bčela, II. tečaj/svezak (1851), str. 10.<br>''“Kaj je pa storiti, da se serbsko, horvatsko in slovensko podnarečje složi u ilirsko narečje, da mi Jugoslaveni dobimo ilirskoslavenski jezik ?”''</ref> * [[Janez Bleiweis]], političar, publicist<ref name=bleiweis1>Zajc, Marko: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-EIPXXE4I/008b176a-dc1f-4503-8b43-3a155cb1de75/PDF Kje se slovensko neha in hrvaško začne. Slovensko-hrvaška meja v 19. in na začetku 20. stoletja.] Ljubljana 2006, str. 145.<br>''Ponovil je tezo o neprofitnosti slovenskega založništva, izpostavil primer jezikovno združenih Nemcev, Italijanov in Francozov, »ki imajo podnarečij še več kot mi Jugoslovani« in zaključil v apatičnem tonu: »Kaj čmo mi s svojo pohlevno slovenščino terdovratniki biti! To ni sedanjemu času več primerno /…/.«''</ref> * [[Josip Jelačić]], državnik, general<ref name=jelacic1>Šidak, Jaroslav: [https://hrcak.srce.hr/file/76682 Prilozi hrvatskoj povijesti za revolucije 1848.], u: Radovi Zavoda za hrvatsku povijest, knj. 9, br. 1 (1976), str. 60.<br>''“Pri okolnostima takovim dakle, samo ako mi Jugoslaveni budemo složni i jedan drugoga budemo pomagali, naša pravedna stvar mora srećnim uspěhom uvienčana biti.”''</ref> * [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]], političar, publicist<ref name=ljubusak1>Kapetanović-Ljubušak, Mehmed-beg: [https://books.google.de/books?id=JmsWAAAAYAAJ&pg=PR7&dq=istocno+blago+ljubusak&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwje8p-rgvSAAxVMZ_EDHek-A60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q&f=false Istočno blago. Svezak I: Turske, arapske i perzijske poslovice i mudre rečenice.] Sarajevo 1896, str. 76.<br>''“Mi Jugoslaveni kao poznati gostoljubivi narod sa ovom se turskom poslovicom ni najmanje ne možemo složiti, već se držimo onoga, kao što veli naš narod: »Kako kojeg gosta, tako ga je i dosta«”''</ref> * [[Lovro Monti]], političar<ref name=monti1>Milutinović, Kosta: Vojvodina i Dalmacija 1760-1914. Novi Sad 1973, str. 288.<br>''“Možda baš zbog italijanskog porekla po ocu i srpsko-hrvatske simbioze po majci, Monti se osećao kao Jugosloven i najoštrije osuđivao ekstremiste na jednoj i na drugoj strani, a naročito klerikalce.”''</ref> * [[Radoslav Razlag]], političar, pisac<ref name=razlag1>Razlag, Radoslav: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-G4OT3B43/b07a49de-7e6e-4a69-b332-12a2554c89ee/PDF Vseučilišče jugoslavensko], u: Slovenska bčela, letnik 1, številka 4 (1850), str. 126.<br>''“Osobito je kod nas Jugoslavenah već najnuždnie, da se jednom probudimo, da već ozbiljno počnemo naslědovati bratre Ćese, koji nas u vsakoj struci daleko nadkriliše, jer kod nas neima one gvoždene dělavnosti i nevěrojetne uzterpljivosti kako kod njih.”''</ref> * [[Valentin Zarnik]], političar, odvjetnik, književnik<ref name=zarnik1>Zarnik, Valentin: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaeTxxosvosIUzL7hulhDWeL5IR37J32bzf08UScB9V8hJnmxS0V-lghCjpeqM_jr0rUUwHeFfArHmuOKakypp23WEavFbqa8w3eaMBDEoe2A7rYM0tc33MehF_6Ge87367e3GAxU0i1LdYQf_Ts1WZ2QvY4cxsozAG_9uO33svgDB-Bqi9Dt1nqliAWt6NB8A6YhoB3wJYS7j83NMzOiLwBtues3VkPYc6PjsGDYc2rrIqCaMHhfYVzhJaoGKwZsAO2Adg735yW56Rhb_H1vsU4Ij0KyAjC-Lgj1qxwfOH-VA0-JeA Originali iz domačega življenja], u: Novice gospodarske, obrtniške in narodne, tečaj XX. list 20 (14.05.1862), str. 155.<br>''“Slovenci in sploh Jugoslovani še dosedaj nimamo svojega domačega narodnega vseučilišča, in toraj se naša po znanostih hrepeneča mladež že od nekdaj večidel na Dunaj (Beč) podaja, ter v Gradcu komaj tretjina ostaja.”''</ref><ref name=zarnik2>Zarnik, Valentin: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-E23ULBE5/f9350d9e-a1b9-472f-8e9a-73b048b28801/PDF Zbrani spisi Dr. V. Zarnika. I. zvezek: Pripovedni spisi.] Ljubljana 1888, str. 149-150.<br>''“Na tak način bi bili mi avstrijski Jugoslovani popolnoma od morja ločeni in kupčijski razvitek našega naroda uničen.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Božidar_Adžija.jpg|Božidar Adžija Datoteka:Milka Agbaba Crna grob (cropped).JPG|Milka Agbaba Datoteka:Visit of Džemal Bijedić, Yougoslav Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|Džemal Bijedić Datoteka:Portret Janeza Bleiweisa.jpg|Janez Bleiweis Datoteka:Marshal Tito (cropped).jpg|Josip Broz Tito Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|Peko Dapčević Datoteka:Petar Drapšin 1944.jpg|Petar Drapšin Datoteka:Ratomir Dugonjić.jpg|Rato Dugonjić Datoteka:Đuro Đaković.JPG|Đuro Đaković Datoteka:Andrej Einspieler (2).jpg|Andrej Einspieler Datoteka:Ban-josip-jelacic.jpg|Josip Jelačić Datoteka:Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg|Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak Datoteka:Vicko Krstulović (1).jpg|Vicko Krstulović Datoteka:Lovro-Monti.jpg|Lovro Monti Datoteka:Nicholas I of Montenegro.jpg|Nikola I Petrović Njegoš Datoteka:Moša Pijade.jpg|Moša Pijade Datoteka:Svetozar Pribićević (1).jpg|Svetozar Pribićević Datoteka:Gavrilo Princip young.jpg|Gavrilo Princip Datoteka:Aleksandar Ranković (1).jpg|Aleksandar Ranković Datoteka:Razlag Radoslav.jpg|Radoslav Razlag Datoteka:Ivan Ribar (1995x2048) (cropped).png|Ivan Ribar Datoteka:Ivo Lola Ribar.jpg|Ivo Lola Ribar Datoteka:Jurica Ribar.jpg|Jurica Ribar Datoteka:Paško Romac.jpg|Paško Romac Datoteka:Frano Supilo rat.jpg|Frano Supilo Datoteka:Pero Šoć 2021 stamp of Montenegro.jpg|Pero Šoć Datoteka:Veljko Vlahović crop.jpg|Veljko Vlahović Datoteka:Stevan Kragujevic, Svetozar Vukmanovic, Tempo.jpg|Svetozar Vukmanović Datoteka:Valentin Zarnik4.jpg|Valentin Zarnik Datoteka:Gregor Zerjav.jpg|Gregor Žerjav </gallery> </center> == Privreda == * [[Dejan Cvetković]], inženjer elektrotehnike, direktor tehnološkog razvoja Microsoft razvojnog centra u Srbiji<ref name=dcvetkovic1>[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/72855/dejan-cvetkovic-uz-cvrstu-odluku-i-fokus-ostvarit-cete-sve-sto-zelite Dejan Cvetković: Uz čvrstu odluku i fokus ostvarit ćete sve što želite] Akta.ba ''Ivana Mihajlović; 27.12.2016.''<br>''“Dejan Cvetković za sebe voli reći da je nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=ajosipovic2>[http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html Aleksandar Josipović: Odbio sam srpske umetnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214340/http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html |date=2014-05-27 }} Nadlanu. ''Marija Milenković; 26.05.2014.''<br>''“Aleksandar za sebe kaže da je Jugosloven. Iz mešovitog je braka i jako je ponosan na svoje poreklo.”''</ref> * [[Vane Ivanović]], poslovni čovjek, politički aktivista<ref name=vivanovic1>Djokić, Dejan: A concise history of Serbia. London 2023, str. 447. (na engleskom)<br>''“The Serb democratic emigres, whose unofficial mentor was Božidar Vlajić (1888–1974), one of the leading members of the pre-war Democratic Party, campaigned for a democratic alternative to the communist government in Yugoslavia, together with their Bosnian (Adil Zulfikarpašić), Croat (Ilija Jukić, Branko Pešelj), Slovene (Nace Čretnik, Ljubo Sirc) and 'declared' Yugoslav (Vane Ivanović) colleagues.”''</ref><ref name=vivanovic2>[http://pescanik.net/2009/04/mini-manjina-vane-ivanovic/ Mini manjina – Vane Ivanović] Peščanik. ''Dejan Đokić; 04.04.2009.''<br>''“Vane je svakako sebe video pre svega kao Jugoslovena, pošto, kako je govorio, Jugoslavija nije bila teniski klub pa da bi mogao da promeni članstvo.”''</ref><ref name=vivanovic3>[http://www.vane.hr/Obituaries.htm Vane Ivanovic (1913-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104060200/http://www.vane.hr/Obituaries.htm |date=2015-11-04 }} Vane.hr ''Nenad V. Petrovic''<br>''“U nedelju 4. aprila, na katolicki Uskrs, prestalo je da kuca srce jednog retko plemenitog coveka koji je sebe smatrao integralnim Jugoslovenom, Vaneta Ivanovica, brodovlasnika i pisca, politickog ideologa i pocasnog konzula Knezevine Monako u Londonu, velikog dobrotvora i poznatog sportiste, coveka izvanredne inteligencije i prefinjenog duha.”''</ref> * [[Aleksandar Josipović]], konsultant i direktor marketinga, bivši plesač<ref name=aleksandarjosipovic1>[http://wannabemagazine.com/wannabe-intervju-aleksandar-josipovic/ Wannabe intervju: Aleksandar Josipović] Wannabe Magazine. ''Marina Gusev; 15.08.2011.''<br>''“Ja se nikada nisam deklarisao kao Srbin, uvek za sebe kažem da sam Jugosloven, ili jugoslovenskog porekla.”''</ref><ref name=ajosipovic2/> * [[Milan Popović]], poduzetnik<ref name=milanpopovic1>[https://portalnovosti.com/milan-popovic-donirao-100-000-eura-za-kupnju-25-kontejnera Milan Popović donirao 100.000 eura za kupnju 25 kontejnera] Portal Novosti. ''G. Borković; 29.01.2021.''<br>''“Ja sam u duši još uvek Jugoslaven i to je za mene human i normalan gest. Ko će kome da pomogne ako neće komšija komšiji ili susjed susjedu. Govorim to posebno zato šta smo godinama zajedno sarađivali i živeli u istoj državi. Mi bi trebali svi jedni druge da pomažemo. Kažem to kao Jugoslaven, odnosno kao jugonostalgičar” – rekao je Popović za Novosti.''</ref> * [[Petar Tutavac]], privrednik<ref name=tutavac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 595.<br>''“Tutavac Petar, privrednik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Boris Vukobrat]], poslovni čovjek i humanista<ref name=vukobrat1>[http://www.audioifotoarhiv.com/knjige%20koje%20govore/knjige/vukobrat.html Boris Vukobrat] Audio i foto arhiv Simić.<br>''“Boris Vukobrat je rođen 1940. godine u Zagrebu. Po nacionalnosti je Jugosloven.”''</ref><ref name=vukobrat2>[http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi Govor Borisa Vukobrata o svojoj knjizi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108085334/http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi |date=2023-01-08 }} Fondacija za mir i rešavanje kriza. ''06.06.2012.''<br>''“Ja sam Jugosloven, rođen u Zagrebu u srpskoj porodici.”''</ref> * [[Zvonimir Šimunec]], poslovni čovjek<ref name=šimunec1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 558.<br>''“Šimunec Zvonimir, novinar; urednik Zabavnog programa i predstavnik TV Beograd u Atini (razmena programa); predsednik Udruženja propagandista Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Dejan Cvetkovic proposal.png|Dejan Cvetković Datoteka:Aleksandar Josipović at Amsterdam fashion Week, July 2014.jpg|Aleksandar Josipović </gallery> </center> == Religija == * [[Hamdija Jusufspahić]], vjerski poglavar<ref name=jusufspahic1>[https://www.vreme.com/vreme/musliman-jugosloven-i-levicar/ Musliman, Jugosloven i levičar] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]] ''Dragoslav Grujić i Dokumentacioni centar "Vreme"; broj 844, 08.03.2007.''<br>''“Ja sam i sada Jugosloven, neki kažu jugonostalgičar. Jesam, iskreno. […] Mnogi su insistirali da izjavim kako se osećam Srbinom. Ja nikada nisam rekao ni da sam Srbin ni da sam Hrvat. Ja sam Jugosloven, Bosanac, musliman.”''</ref><ref name=jusufspahic2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml Braća po krvi i jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101182733/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml |date=2022-11-01 }} [[Glas javnosti]]. ''Slavica Jovović; 19.05.2001.''<br>''“Ja sam i dalje Jugosloven i ostajem u svim svojim političkim orijentacijama za Jugoslaviju. Mi smo svi bili Sloveni, oni koji su bili bliži istoku postali su pravoslavci, a oni koji su bili bliži rimskom carstvu prihvatili su katolicizam. Kada su došli Turci, prihvaćen je islam. Svi govorimo istim jezikom ali različitim narječjima. Mi smo svi braća po krvi i jeziku.”''</ref> * [[Nedeljko Kačavenda]], pastor<ref name=kacavenda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačavenda Nedeljko, pastor Pastoralnog okruga, Niš (od '95); adventista sedmog dana. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref> * [[Dragotin Simandl]], kaplan, gramatičar<ref name=simandl1>Simandl, Dragotin (Rěsanski): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-ZIF65GOO/cfb6bc21-c07f-47c8-a77d-8ced1f2cee3a/PDF Zmes], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 5 (1852), str. 39.<br>''“Stezo, po kteroj hoditi, je nam Jugoslavenom pokazal g. Majar v svojih: Pravilih, kterih cěno bo šele prihodnost prav spoznala.”''</ref> * [[Josip Juraj Strossmayer]], biskup, političar<ref name=strossmayer1>Ćorić, Boris: Fra Grgo Martić i njegova saradnja u sarajevskoj »Nadi« (1895–1903), u: Radovi, knj. VI (1970-1971), str. 227.<br>''“Dva velikana jugoslavenskih naroda – veliki Jugoslaven i još veći mecena hrvatskog naroda J. J. Strossmayer i veliki književni povjesničar Antun Barac – težinom svoje riječi i svoga ugleda obilježili su ga biljegom koji nije uklonjen do danas.”''</ref><ref name=strossmayer2>Боровњак, Т.: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/Jugoslovenska%20misao%20znano-voljeno.pdf Југословенска мисао. „Знано-вољено.“] Београд 1936, str. 24.<br>''“У ствари био је овај велики Југословен некрунисани краљ југословенске мисли више од пола века.”''</ref><ref name=strossmayer-racki>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 555.<br>''“Koliko je, međutim, to sumnjičenje iskrenosti pokreta bilo nepravedno svedoči danas najbolje nedavno objavljena prepiska između biskupa i F. Račkoga, koja nije bila namenjena javnosti, nego nosi intiman i čisto privatan karakter i koja nam otkriva do sitnica sve motive i akcije ove dvojice ljudi, istinskih Jugoslovena po njihovom najdubljem ličnom ubeđenju.”''</ref><ref name=strossmayer3>Grbešić, Grgo: [https://hrcak.srce.hr/file/146668 Od ilirskoga pokreta i jugoslavenske ideje do neuralgičnih točaka u hrvatsko-srpskim odnosima u 20. stoljeću], u: Diacovensia, god. 21 br. 1 (2013), str. 90.<br>''Prigodom stogodišnjice Matice srpske (1826.-1926.) Ljubomir Lotić zapisao je o Strossmayeru sljedeće: »Ovaj veliki Jugoslaven dao je Matici srpskoj legat od 1000 kruna. […]«''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Josip_Juraj_Strossmayer2.jpg|Josip Juraj Strossmayer </gallery> </center> == Sport == * [[Amir Alagić]], fudbalski stručnjak<ref name=alagic1>[https://sportklub.rs/blog/blog-ostalo/od-verdera-do-sri-lanke-17-zemalja-5-kontinenata/ Od Verdera do Šri Lanke: 17 zemalja, 5 kontinenata...] Sport Klub. ''Bojan Marinković; 17.12.2020.''<br>''“Poreklom je iz Bihaća, sebe smatra Jugoslovenom, a loša situacija posle raspada nekadašnje države navela ga je da se otisne u pečalbu.”''</ref> * [[Radmilo Armenulić]], teniski stručnjak, bivši teniser<ref name=armenulic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22.<br>''“Armenulić Radmilo, savezni kapiten Davis-cup reprezentacije Jugoslavije; šef Odseka za tenis na Fakultetu za fizičku kulturu, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Marijan Beneš]], boksač<ref name=benes1>[https://www.vreme.com/vreme/simbol-jugoslavije/ Simbol Jugoslavije] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tanja Topić; broj 1445, 13.09.2018.''<br>''“Uprkos opštem nacionalističkom ludilu Marijan Beneš je do poslednjeg daha ostao Jugosloven.”''</ref><ref name=benes2>[https://ba.n1info.com/sport-klub/ostali-sportovi/marijan-benes-banjalucka-celicna-pesnica/ Marijan Beneš – banjalučka čelična pesnica] N1 BIH. ''Snežana Mitrović; 21.09.2022.''<br>''“Bio je i ostao Jugoslaven do kraja života.”''</ref><ref name=benes3>[https://sportal.blic.rs/ostali-sportovi/borilacki-sportovi/peca-popovic-pise-za-blic-ljuba-vrapce-moga-doba/2022042205421797665 Peca Popović piše za "Blic" Ljuba Vrapče moga doba] Sportal.rs ''Peca Popović; 09.09.2018.''<br>''“Stisnut, pola veka kasnije, između obostranog ekstremizma u svojoj Banjaluci, Beneš će kao žrtva međunacionalnih nesporazuma, odbačenosti i samoće ponavljati: Ja sam sve, Srbin i Hrvat i musliman. Jugosloven. Pacifista, čovekoljubac.”''</ref> * [[Stjepan Bobek]], fudbaler<ref name=bobek1>[https://www.rtv.rs/sr_ci/sport/fudbal/oprostaj-od-stjepana-bobeka_208573.html Опроштај од Стјепана Бобека] Радио-телевизија Војводине. ''ФоНет; 27.08.2010.''<br>''“Караџић је рекао да је Бобек, сумирајући утиске о животу, најближим пријатељима говорио да је рођени Загрепчанин, срцем Београђанин, делимично и Атињанин, по осећају Југословен и, захваљујући фудбалу, грађанин света.”''</ref> * [[Miodrag Božović]], nogometni trener<ref name=bozovic1>[https://www.vijesti.me/tag/7164/miodrag-bozovic Grof Božović: Bio sam i ostao Jugosloven] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vijesti sport; 19.08.2022.''<br>''“I dalje se osjećam i smatram Jugoslovenom.”''</ref><ref name=bozovic2>[https://informer.rs/sport/fudbal/408521/bozovic-ocrnio-orlove-srbija-gora-nego-pre-mundijala-milivojevic-rekao-istinu Božović ocrnio "orlove": Srbija je gora nego pre Mundijala, Milivojević je rekao istinu!] [[Informer (novine)|Informer]]. ''informer.rs; 17.11.2018.''<br>''“Rođen sam u Juguslaviji. Bio sam i ostao Jugosloven.. Takav mi je osećaj. Ne mogu drugačije, niti da zaboravljam detinjstvo.”''</ref> * [[Dejan Damjanović]], bivši nogometaš<ref name=damjanovic1>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/fudbal/ispovijest-dejana-damjanovica-nesudjenog-clana-najveceg-partizanovog-paketa-za-glas-umjesto-u-humsku-skrenuo-u-koreju/605666 Ispovijest Dejana Damjanovića, nesuđenog člana najvećeg Partizanovog "paketa", za "Glas": Umjesto u Humsku, skrenuo u Koreju] Glas Srpske. ''Dejan Kondić; 10.11.2025.''<br>''“Ja sebe smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Gudelj]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=gudelj1>[https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/o-carballino/2019/11/29/llegue-contrato-gente-lado-huian-guerra/00031575029961280295542.htm «Yo llegué con un contrato y gente a mi lado. Ellos huían de la guerra»] (na španskom) La Voz de Galicia. ''Pablo Varela; 29.11.2019.''<br>''“Yo soy de Tito, me considero yugoslavo.”''</ref> * [[Borislav Ivkov]], šahovski igrač i trener<ref name=ivkov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 177.<br>''“Ivkov Borislav, šahovski velemajstor (od '55); selektor Jugoslovenske šahovske reprezentacije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Josipović]], bokser<ref name=antonjosipovic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8360/Sport/Od-sampiona-do-drzavnika Od šampiona do državnika] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Slavko Trošelj; 02.12.2007.''<br>''“Nastavio sam da treniram i boksujem širom Jugoslavije, a onda su stigle devedesete... Mirisalo je na rat... Pri popisu stanovništva u rubriku "nacionalnost" upisao sam – Japanac, mada sam uvek bio Jugosloven i srcem i dušom. Da su svi tako učinili možda rata ne bi bilo.”''</ref><ref name=antonjosipovic2>[https://www.rtvbn.com/380937/Intervju--Anton-Josipovic-Holifild-mi-je-nudio-pomoc Intervju - Anton Josipović: Holifild mi je nudio pomoć...!] [[Radio-televizija BN]]. ''08.04.2016.''<br>''Brzo mu je u olimpijskom selu "skrenuta" pažnja, iako je nebrojeno puta tokom našeg razgovora naglasio da je još Jugosloven, a kamoli tada. […] Otišao je u Švajcarsku, putovao po cijeloj Evropi, živio i u Zagrebu, gdje je imao priliku da postane predsjednik Bokserskog saveza Hrvatske, ali se ipak odlučio na povratak u Banjaluku. “Nudili su mi za vrijeme Franje Tuđmana da budem predsjednik, ali nisam mogao, jer sam bio i ostao Jugosloven. Moje mišljenje se oko toga ni sada nije promijenilo. Zato ne mogu da shvatim ove današnje političare kako promijene po desetak različitih političkih opcija”, dodao je olimpijski šampion, koji živi od nacionalne penzije.''</ref> * [[Nikola Karabatić]], bivši rukometaš<ref name=karabatic1>[https://www.tportal.hr/sport/clanak/karabatic-otkrio-bilicu-ponosan-sam-na-hrvatske-i-srpske-korijene-20250415 Karabatić otkrio Biliću: 'Ponosan sam na hrvatske i srpske korijene'] tportal.hr ''A. H.; 15.04.2025.''<br>''“Uvijek smo bili vrlo ponosni na naše korijene. Bivša Jugoslavija, Hrvatska, Srbija… ali u isto vrijeme je tata bio ponosan kada smo dobili državljanstvo…nikada se nisam osjećao kao stranac. Uvijek kao Francuz. Pola Francuz, pola Jugoslaven.”''</ref> * [[Milivoj Karakašević]], stonoteniser<ref name=karakasevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 220.<br>''“Karakašević Milivoj, trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stanislav Karasi]], bivši fudbalski trener i igrač<ref name=karasi1>[https://www.dan.co.me/sport/fudbal/legende-za-sva-vremena-5210766 Legende za sva vremena] Dan. ''D.K./D.P.; 28.11.2023.''<br>''“Ja sam još Jugosloven i otvoren čovjek i radim kako moja glava misli” - kazao je Karasi za "Dan".''</ref> * [[Dane Korica]], atletičar<ref name=korica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 241.<br>''“Korica Daniel Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije; kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; član Predsedništva AK "Crvena zvezda", Bg.; prof. fizičke kulture. […] P: Jugosloven.''</ref> * [[Refik Kozić]], bivši nogometaš<ref name=kozic1>[https://www.zurnal.rs/sr/clanak/179640/fudbal/partizan/igrao-sam-ostro-ali-nisam-bio-grubijan “Igrao sam oštro, ali nisam bio grubijan”] [[Sportski žurnal]]. ''Slađan Jeremić; 23.03.2024.''<br>''“Dolazim do Srbije i ostalih novostvorenih zemalja makar jedan put godišnje. Ostao sam veliki Jugosloven. Odem do Sarajeva, Banjaluke, u Pulu gde sam odrastao. Po Beogradu potrošim najviše vremena.”''</ref> * [[Ivan Matošević]], reli vozač<ref name=matosevic1>[https://www.automotorevija.rs/rubrike/zemunski-bard-jugoslovenskih-gugutka Zemunski bard jugoslovenskih trka] Auto moto revija. ''AMR; 27.08.2022.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugosloven i zakleti Zemunac, gde je odrastao i gde i danas živi.”''</ref> * [[Franjo Mihalić]], atletičar<ref name=mihalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 323.<br>''“Mihalić Franja [sic!], trener u atletskom klubu "Partizan". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Predrag Mijatović]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=mijatovic1>[https://www.novosti.rs/sport/fudbal/1222121/sam-jugosloven-pedja-mijatovic-otvorio-dusu-spancima "Ja sam Jugosloven": Peđa Mijatović otvorio dušu Špancima] [[Večernje novosti]]. ''Novosti online; 31.03.2023.''<br>''“Zato moram da kažem da sam još uvek Jugosloven. Ja sam Crnogorac i Španac, ali deo mene je i dalje Jugosloven”''</ref> * [[Nikola Nikić]], nogometni trener, ranije igrač<ref name=nikic1>[https://www.youtube.com/watch?v=SzYynxlLrCQ Face to Face] YouTube. ''10.05.2025.''<br>''“Ne da mi fali Jugoslavija, nego sam bio, ostao i umrijet ću kao Jugosloven.”''</ref> * [[Ivica Osim]], nogometaš i fudbalski trener<ref name=osim1>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:529442-Ivica-Osim-Velika-Jugoslavija-je-mnogima-smetala-ali-se-od-proslosti-ne-zivi Ivica Osim: Velika Jugoslavija je mnogima smetala, ali se od prošlosti ne živi] [[Večernje novosti]]. ''Predrag Vasiljević; 17.01.2015.''<br>''Ostali ste, čini se, poslednji nepopravljivi Jugosloven? - “Jesam, i ponosim se time.”''</ref><ref name=osim2>[https://www.alo.rs/sport/fudbal/625315/ivica-osim-jugoslavija-argentina-viski/vest "Pijanac", penali protiv Argentine i viski umesto vode - Ko je bio Ivica Osim, legendarni selektor Jugoslavije?] Alo. ''Alo/M.M.; 01.05.2022.''<br>''Moglo bi se reći da je porodica Osim Evropa u malom, jer su mu deda i baka s očeve strane Slovenac i Nemica, a s majčine Poljak i Čehinja. On za sebe kaže da je Jugosloven.”''</ref> * [[Blagoje Paunović]], fudbaler i fudbalski trener<ref name=paunovic1>[https://www.telegraf.rs/sport/fudbal/3186341-emotivna-prica-veljka-paunovica-o-ocu-teskim-danima-u-partizanu-i-triku-za-osvajanje-svetskog-trona Kakva priča Veljka Paunovića: O ocu, teškim danima u Partizanu i triku za osvajanje svetskog trona] [[Telegraf.rs]]. 06.05.2020.<br>''“Otac mi je uvek govorio o Jugoslaviji, umro je osećajući se kao Jugosloven, ali je uvek bio veoma ponosan što je Srbin i to je sada moja zemlja.”''</ref> * [[Marko Pešić]], generalni direktor [[FC Bayern München (košarka)|KK FC Bayern München-a]]<ref name=mpesic>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/sp-svijet/marko-pesic-generalni-menadzer-bajerna-za-glas-srspke-lucic-je-kao-levandovski/393996 Marko Pešić, generalni menadžer Bajerna za “Glas Srspke”: Lučić je kao Levandovski] Glas Srpske. ''Dušan Repija; 17.01.2022.''<br>''“Odrastao sam kao Jugosloven i tako se osećam, mada to možda nije ni popularno u ova vremena. Tri decenije sam u Nemačkoj, ali se osećam onako kako sam odgojen u porodici. Igrao sam za Nemačku, ali priznajem da sam sanjao dres Jugoslavije - rekao je Pešić.”''</ref> * [[Svetislav Pešić]], košarkaški trener<ref name=spesic1>[https://www.kurir.rs/sport/kosarka/1693560/svetislav-pesic-nostalgican-i-dalje-sam-jugosloven Svetislav Pešić nostalgičan: I dalje sam Jugosloven] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''01.03.2015.''<br>''“Rođen sam u Srbiji, ali sebe sam uvek smatrao Jugoslovenom, iako je sad na tom prostoru napravljeno više država. Za mene taj osećaj i dalje postoji. Osećam tu pripadnost, ali to ne znači da je moj dom samo jedno mesto.”''</ref><ref name=spesic2>[https://www.b92.net/sport/kosarka/vesti.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_id=160246 Pešić će pomagati Obradoviću] [[B92]]. ''B92, fibaeurope.com; 19.01.2005.''<br>''“Ja sam Jugosloven i učiniću sve da pomognem jugoslovenskoj košarci i Obradoviću kako bi stigli do evropskog zlata.”''</ref><ref name=spesic3>[https://www.tz.de/sport/fcb-basketball/svetislav-pesic-zuhause-zr-4751962.html "Ich bleibe Jugoslawe!"] (na njemačkom) tz. ''Lena Mayer; 20.02.2015''<br>''“Ich selbst bin in Serbien geboren, habe mich aber immer generell als Jugoslawe gefühlt und bezeichnet. Und das tue ich auch weiterhin – auch, wenn es Jugoslawien politisch gesehen nicht mehr gibt. Für mich existiert dieses Gemeinschaftsgefühl noch immer.”''</ref><ref name=spesic4>[https://www.elmundo.es/deportes/baloncesto/2019/02/14/5c642dbb21efa0f7638b45d8.html Pesic: "Hay dos cosas que me faltan en la vida: mis padres y mi Yugoslavia"] (na španjolskom) El Mundo. ''Francisco Cabezas; 14.02.2019.''<br>''“Aunque yo nací en Novi Sad, ahora Serbia, yo me siento todavía yugoslavo.”''</ref> * [[Velimir Petković]], rukometni trener<ref name=petkovic1>[https://www.svijet-rukometa.com/velimir-petkovic-i-za-njemce-kultni-trener/ Velimir Petković i za Njemce kultni trener] Svijet Rukometa. ''B. Božin; 01.02.2018.''<br>''“Pravi sam Jugosloven, što danas nije popularno. Vidim i pratim sve, bez obzira na to što sam 26 godina u Nemačkoj. Najlepša sećanja imam za taj period, iz igračkog i postigračkog vremena, privatnog života, i sve lepo sam imao u toj zemlji. Ni danas ne krijem ako sam u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, a to potenciram i ovde u Berlinu. Tako da ko ima problem sa tim – ima problem sa samim sobom.”''</ref> * [[Dušan Popović (vaterpolista)|Dušan Popović]], vaterpolista<ref name=dusanpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 442.<br>''“Popović Dušan, vaterpolista, majstor sporta. […] P: Srbin-Jugosloven”''</ref> * [[Dževad Prekazi]], fudbaler<ref name=prekazi1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-48368957 Zašto je Arton Zekaj izabrao fudbalsku reprezentaciju Kosova, a ne Srbije] BBC News na srpskom. ''Marko Protić; 22.05.2019.''<br>''“Dževad Prekazi je rođeni Albanac iz Kosovske Mitrovice, za sebe kaže da je Jugosloven, a značajan deo fudbalske karijere proveo je u Partizanu u kojem trenutno radi sa mlađim kategorijama.”''</ref><ref name=prekazi2>[https://www.vesti-online.com/dzevad-prekazi-decu-danas-uce-lap-top-strucnjaci/ Dževad Prekazi: Decu danas uče lap-top stručnjaci!] Vesti online. ''Srđan Antić; 12.09.2020.''<br>''“Zaljubljen sam u Jugoslaviju. Nacionalna pripadnost mi nikada nije bila bitna. Raspad Jugoslavije, najlepše zemlje na svetu mi je teško pao. Uvek ću biti Jugosloven.”''</ref> * [[Goran Rađenović]], predsjednik VK Budva, ranije vaterpolista<ref name=radjenovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 469.<br>''“Rađenović Goran, vaterpolista; član VK "Roma" (od '92). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Monika Seleš]], bivša tenisačica<ref name=seles1>[https://stil.kurir.rs/celebrities/153921/monika-seles-nesreca-nikad-ne-dolazi-sama-tragedija-koja-je-sunovratila-njen-zivot Monika Seleš: Nesreća nikad ne dolazi sama! Tragedija koja je sunovratila njen život!] Stil. ''Stil/story.rs; 25.06.2021.''<br>''“Dodala je i da se oseća kao Jugoslovenka, Mađarica i Amerikanka, kao i da nikada ne bi mogla da se odrekne svog porekla jer bi na taj način porekla ono što zapravo jeste.”''</ref> * [[Zoran Slavnić]], bivši košarkaš i košarkaški trener<ref name=slavnic1>[https://sportal.blic.rs/kosarka/domaca-kosarka-i-aba/kosarkaski-bum-moke-slavnica-za-blic-bertomeu-je-separatista-evroliga-je-privatna-liga/2022042211290884632 Košarkaški bum Moke Slavnića za "Blic": Bertomeu je separatista, Evroliga je privatna liga] Sportal.rs ''Časlav Vuković/Miodrag Dimitrijević; 07.07.2018.''<br>''“Ja sam još uvek Jugosloven, a pošto sada imamo samo jednu našu zemlju, a to je Srbija, žao mi je što sve manje naših sportista odlazi u Španiju.”''</ref> * [[Aleksandar Šoštar]], vaterpolo trener, ranije vaterpolista<ref name=sostar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 561.<br>''“Šoštar Aleksandar, vaterpolista, član VK "Barselona", Barselona. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Bogdan Tanjević]], košarkaški trener<ref name=tanjevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:451849-Tanjevic-Srbija-kao-2009-Zeljko-ce-da-napravi-dar-mar-u-Evroligi Tanjević: Srbija kao 2009, Željko će da napravi dar-mar u Evroligi!] [[Večernje novosti]]. ''D. Kontić; 01.09.2013.''<br>''“Bogdan Tanjević, koji, inače, za sebe kaže da je Jugosloven, ima neviđen dar, zračenje jačine nuklearne elektrane, ali pozitivno..”''</ref><ref name=tanjevic2>[https://reprezentacija.me/bogdan-tanjevic-nepopravljivi-jugosloven-1/ Bogdan Tanjević – Nepopravljivi Jugosloven] Reprezentacija.me ''Ognjen; 07.09.2017.''<br>''“Poznato je da je Tanjević nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=tanjevic3>[https://tacno.net/bogdan-tanjevic-kad-ti-emerik-blum-drzi-leda-mozes-biti-prvak-evrope/ Bogdan Tanjević: Kad ti Emerik Blum drži leđa, možeš biti prvak Evrope] [[Tačno.net]]. ''Amer Obradović; 07.12.2023.''<br>''“O košarci zna sve. O književnosti, filmu i muzici skoro sve. Mada nije nikada postao svjetski košarkaški prvak Boša Tanjević je bez dvojbe svjetski šampion u šarmu. Boša – Crnogorac, Sarajlija, Italijan, Turčin ali prije svega Jugosloven – gost je nove episode Mikrofonije sa Amerom.”''</ref><ref name=tanjevic4>[http://www.pobjeda.me/2013/06/27/intervju-bogdan-tanjevic-navijam-za-sve-nase/#.UzhpaVcjyZE Intervju – Bogdan Tanjević: Navijam za sve naše] [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Ana Marković; 27.06.2013.''</ref> * [[Aleksandar Tirnanić]], fudbalski igrač i trener<ref name=tirnanic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 725.<br>''“Tirnanić Aleksandar, savezni kapiten Fudbalskog saveza Jugoslavije, r. 1910 u Krnjevu, srez Veliko Orašje, Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Trifunović]], šahist<ref name=ptrifunovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 736.<br>''“Trifunović Petar, dr prava, šahovski velemajstor, rez. kapetan, r. 1910 u Dubrovniku, Jugosloven.”''</ref> * [[Eleonora Vild]], košarkašica<ref name=vild1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 637.<br>''“Wild Eleonora, košarkašica, član KK "Vemeks", Berlin. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Duško Vujošević]], košarkaški trener<ref name=vujosevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:438989-Vujosevic-I-Dzajic-je-morao-da-pretuce-svog-coveka-srecan-sam-sto-nisam-uhapsen Vujošević: I Džajić je morao da pretuče svog čoveka, srećan sam što nisam uhapšen...] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 14.06.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven, partizanovac i Beograđanin.”''</ref><ref name=vujosevic2>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:551240-Vujosevic-U-medijima-se-pezorativno-nazivam-crnogorskim-strucnjakom-a-prvo-sam-Jugosloven Vujošević: U medijima se pežorativno nazivam crnogorskim stručnjakom, a prvo sam Jugosloven] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 03.06.2015.''<br>''“Ja se u medijima pežorativno nazivam crnogorskim sručnjakom, a prvo sam Jugosloven, dok se za Radonjića nije reklo da je Crnogorac”, zaključio je Vujošević.''</ref><ref name=vujosevic3>[http://sportskenovosti.rs/102383/vujosevic-naravno-da-hocemo-da-platimo-porez/ Vujošević: Naravno da hoćemo da platimo porez]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportske novosti. ''14.06.2013.''</ref> * [[Veselin Vujović]], rukometni trener<ref name=vvujovic1>[https://lobsport.me/rukomet/veselin-vujovic-za-lob-sport-crna-goro-od-srca-ti-zelim-pobjedu-a-fer-plej-bas-me-briga-za-to/ Veselin Vujović za Lob Sport: Crna Goro, od srca ti želim pobjedu, a fer-plej – baš me briga za to] Lob sport. ''Aleksandar Popović; 11.01.2024.''<br>''“Ja se osjećam Jugoslovenom.”''</ref><ref name=vvujovic2>[https://narod.hr/sport/veselin-vujovic-jugoslaven-danas-cujem-himnu-hej-sloveni-produ-me-trnci Veselin Vujović: Jugoslaven sam. I danas kada čujem himnu ‘Hej Sloveni’ prođu me trnci] Narod.hr. ''Miroslav Herceg; 02.01.2018.''</ref><ref name=vvujovic3>[https://www.marca.com/balonmano/europeo/2016/01/18/569cd4e522601dcf118b467f.html Veselin Vujovic, yugoslavo de corazón] (na španjolskom) Marca. ''Javier Romano; 18.01.2016.''<br>''“Yo soy montenegrino, estuve cinco años en Macedonia, he sido seleccionador serbio, ahora lo soy esloveno, trabajo en Croacia, pero me siento siempre yugoslavo”, desgrana Vujo en el fluido español que conserva.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Benes (cropped).jpg|Marijan Beneš Datoteka:S. Kragujević, Sjepan Bobek, fudbaler, 21. 8. 1949.jpg|Stjepan Bobek Datoteka:Miodrag Božović 2021.jpg|Miodrag Božović Datoteka:데얀 2018년.jpg|Dejan Damjanović Datoteka:Vladimir_Gudelj.JPG|Vladimir Gudelj Datoteka:Ivkov,Borislav 1998 Grieskirchen.jpeg|Borislav Ivkov Datoteka:NikolaKarabatic.jpg|Nikola Karabatić Datoteka:Dane Korica.jpg|Dane Korica Datoteka:Franjo Mihalić.jpg|Franjo Mihalić Datoteka:Predrag Mijatović 2007 b.jpg|Predrag Mijatović Datoteka:Ivica Osim - SK Sturm (1999) (cropped).jpg|Ivica Osim Datoteka:Svetislav Pešić (cropped).jpg|Svetislav Pešić Datoteka:Velimir Petkovic 01.jpg|Velimir Petković Datoteka:Cevad Prekazi.jpg|Dževad Prekazi Datoteka:Горан Рађеновић.jpeg|Goran Rađenović Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|Monika Seleš Datoteka:Aleksandar Šoštar 01.jpg|Aleksandar Šoštar Datoteka:BogdanTanjevic.jpg|Bogdan Tanjević Datoteka:Aleksandar Tirnanić (1).jpg|Aleksandar Tirnanić Datoteka:Petar Trifunović 1962.jpg|Petar Trifunović Datoteka:Duško Vujošević.jpg|Duško Vujošević Datoteka:Veselin Vujović 2017.jpg|Veselin Vujović </gallery> </center> == Televizija i radio == * [[Sanja Kužet]], televizijska voditeljka<ref name=kuzet1>[https://gracija.me/sanja-kuzet-djeca-su-me-ojacala/ Sanja Kužet: Djeca su me ojačala] Gracija. ''Svetlana Peruničić; 20.07.2018.''<br>''“Majka nije nikada živjela u Crnoj Gori, tata je iz Dalmacije, tako da je, što se mene tiče, bio neki interesantan miks (smijeh). Majka je rođena u Makedoniji, gdje je provela dio života, jer je otac bio vojno lice, a onda je došla u Beograd, gdje je rođen i moj otac, a kasnije i ja. Zato stalno kažem, iako ta država ne postoji, da sam Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kuzet2>[https://poslovnidnevnik.ba/2018/02/02/ocarala-dekolteom-sanja-kuzet-u-najprovokativnijem-izdanju-do-sada-pogledajte-sta-je-izludilo-muskarce/ Očarala dekolteom| Sanja Kužet u najprovokativnijem izdanju do sada: pogledajte šta je izludilo muškarce] Poslovnidnevnik.ba ''02.02.2018.''<br>''“Za sebe često voli da istakne da je jedna „prava Jugoslovenka“, jer joj je otac Milovan poreklom iz Dalmacije, a majka Verica je iz Crne Gore.”''</ref> * [[Daško Milinović]], radijski voditelj<ref name=milinovic1>[https://www.danas.rs/svet/region/i-kraljevinu-i-republiku-ubijaju-zar-ne-jugoslovensko-nasledje-u-postjugoslovenskim-zemljama/ I kraljevinu i republiku ubijaju, zar ne?: Jugoslovensko nasleđe u postjugoslovenskim zemljama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Matea Jerković/Srdan Kosović/Jelka Jovanović/Denis Romac; 19.06.2023.''<br>''Saglasan je i novosadski novinar Daško Milinović, deklarisani antifašista – zbog čega je i fizički napadan – ali i jedan od 23.303 građana/ki koji su se na Popisu 2022. izjasnili kao Jugosloveni. „Mi smo jedina etnička grupa koja je zabeležila rast“, kaže sa Milinović, inicijator stvaranja nacionalnog saveta jugoslovenske manjine.''</ref><ref name=milinovic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/sve-vise-jugoslovena-u-srbiji-u-novom-sadu-ih-cak-30-odsto-vise-podnose-zahtev-za-registraciju-svog-nacionalnog-saveta/ Sve više Jugoslovena u Srbiji, u Novom Sadu ih čak 30 odsto više: Podnose zahtev za registraciju svog Nacionalnog saveta] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''A. Latas; 30.04.2023.''<br>''“Da li se rodio koji Jugosloven ili su se neki setili da su Jugosloveni, a na prošlom popisu to nisu bili, nije bitno. Mi smo jedina prirodno rastuća zajednica u Srbiji“, kazao je jedan od najpoznatijih Jugoslovena u našoj zemlji.''</ref><ref name=milinovic3>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Nedugo zatim na Twitteru se oglasio popularni radijski voditelj Daško Milinović, koji često sarkastično tvita s računa po imenu Uspeh Petrović. On je objavio da se radi na osnivanju Nacionalnog vijeća Jugoslavena u Srbiji, po uzoru na druge manjinske zajednice poput Roma, koje nemaju svoju matičnu državu. Dakako, za osnivanje manjinske zajednice koja bi uživala manjinska prava potrebno je da takva zajednica ima određenu brojnost.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:EXIT 2012 Red Union.jpg|Daško Milinović </gallery> </center> == Umetnost == * [[Marina Abramović]], umjetnica performansa<ref name=abramovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Abramović Marina, slikar, multimedijalni umetnik; profesor na Likovnoj akademiji, Hamburg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan Aleksić]], vizuelni umjetnik, scenograf<ref name=aleksic1>[https://www.instagram.com/p/DDPpnQctnSy/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D Drugarica Brena i moja malenkost. (…) Jugosloven, rame uz rame sa Jugoslovenkom, (…).] [[Instagram]]. ''stevan_aleksic_art; 06.12.2024.''</ref> * [[Mrđan Bajić]], vajar<ref name=mbajic1>[https://www.harpersbazaar.rs/kultura/umetnost-knjige-muzika/ne-propustite-poslednje-javno-vodenje-kroz-izlozbu-mrdana-bajica Ne propustite: Poslednje javno vođenje kroz izložbu Mrđana Bajića] Harper’s Bazaar. ''Milena Kitić; 19.01.2023.''<br>''“Nikakvo idealizovanje nije u pitanju i stalno ponavljam da nisam jugonostalgičan, već sam zapravo i Jugosloven, pored toga što sam i Srbin.”''</ref><ref name=mbajic2>[http://www.tanjug.rs/full-view.aspx?izb=753923 Mrđan Bajić za Tanjug: Spomenik Đinđiću mora biti postavljen] [[Tanjug]] ''15.10.2022.''<br>''“Vajar i konceptualni umetnik Mrđan Bajić kaže da nikada nije imao tako veliku i zahtevnu izložbu kao što je postavka "Nepouzdani pripovedač", da nije jugonostalgičan iako se smatra Jugoslovenom, i da očekuje da će njegova najbolja skulptura spomenik Zoranu Đinđiću jednom konačno biti postavljen na pravom mestu.”''</ref><ref name=mbajic3>[https://www.politika.rs/sr/clanak/521814/U-lokalnom-i-globalnom-dvoumlju U lokalnom i globalnom dvoumlju] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Marija Đorđević; 21.10.2022.''<br>''“Dakle nisam jugonostalgičan, ja sam naprosto i Jugosloven, poreklom, svetonazorom, poimanjem jezika, ljudi, zavičajnosti i kulturnih kodova.”''</ref> * [[Danica Basta]], slikarka<ref name=basta1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 35.<br>''“Basta Danica, slikar; profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Biller]], slikarica<ref name=biller1>Голубовић, Видосава/Суботић, Ирина: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Зенит 1921–1926] Београд, 2008, str. 298.<br>''Из писама се види да јој је отац Аустријанац Емилио, да има аустријско држављанство, „али ипак, ја сам у ствари Југословенка, пошто сам рођена у... Хрватској и мој први језик је био хрватски; моја мајка Малвина Куглер, је такође Југословенка“</ref> * [[Ema Bregović]], vizuelna umjetnica<ref name=ebregovic1>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3708363/ema-bregovic-dela-stvaram-uz-burek-i-cevape Dela stvaram uz burek i ćevape: Ema Bregović za Kurir: Odrasla sam kao Jugoslovenka i to će tako ostati] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Kurir/Lj. Radanov; 14.06.2021.''</ref><ref name=ebregovic2>[https://www.ekspres.net/scena/ne-treba-traziti-nove-razloge-za-podjele-8-7-2021 Intervju Ema Bregović - "Ne treba tražiti nove razloge za podjele"] Ekspres. ''Mihailo Paunović; 08.07.2021.''<br>''“Rođena je u Parizu, ali sebe smatra Jugoslovenkom što je direktna posledica nasleđa koje je, u istim tim koferima, ponela iz kuće.”''</ref><ref name=ebregovic3>[https://www.blic.rs/zabava/ema-bregovic-izlozba-otac-goran-beograd/j0ydxtb (Video) Roditelji nisu došli da je podrže - Ćerka Gorana Bregovića o svom poslu i poznatom ocu! "Ja sam Jugoslovenka", a evo šta misli o Beogradu] [[Blic (novine)|Blic]]. ''F.J.; 12.06.2021.''<br>''“Ja se osjećam kao Jugoslovenka, jer ja nemam taj nacionalistički stav.”''</ref> * [[Eduard Čehovin]], grafički dizajner<ref name=cehovin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 80.<br>''“Čehovin Eduard, grafički dizajner. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Božidar Damjanovski]], slikar<ref name=damjanovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 92.<br>''“Damjanovski Božidar, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Evgenija Demnievska]], likovni umjetnik<ref name=demnievska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 97.<br>''“Demnievska Evgenija, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Emir Dragulj]], grafičar<ref name=dragulj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 109.<br>''“Dragulj Emir, slikar i grafičar; redovni profesor Fakulteta likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Džafo]], slikar<ref name=dzafo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 114.<br>''“Džafo Nikola, slikar, slobodni umetnik; likovni urednik lista "Republika". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Branko Gavrić]], grafički dizajner<ref name=gavric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 142.<br>''“Gavrić Branko, grafički dizajner; vlasnik i direktor firme "Total Design" DOO. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nandor Glid]], vajar<ref name=glid1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 145-146.<br>''“Glid Nandor, vajar; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Jevrejin.”''</ref><ref name=glid2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 137.<br>''“Glid A. Nandor, vajar; redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna - u penziji (r. 12. XII 1924, Subotica). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Đorđe Ilić]], slikar, univ. profesor<ref name=djilic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 168.<br>''“Ilić Đorđe, slikar; redovni profesor Arhitektonskog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Darija Kačić]], slikarka<ref name=kacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačić Darija, slikar; docent na Fakultetu likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nikola Kostandinović]], grafički dizajner<ref name=kostandinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kostandinović Nikola, grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pjer Križanić]], slikar-karikaturista<ref name=krizanic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 358.<br>''“Križanić Pjer, slikar-karikaturista, novinar, r. 1890 u Mečenčanu, srez Glina, Jugosloven.”''</ref> * [[Ankica Oprešnik]], slikarica i grafičarka<ref name=opresnik1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390-391.<br>''“Oprešnik Ankica, slikar i grafičar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Gradimir Pankov]], balet majstor<ref name=pankov1>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Moja-trupa-mora-uvek-da-iznenadi.lt.html Моја трупа мора увек да изненади] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Биљана Лијескић; 11.12.2013.''<br>''“То ми много значи, јер никада нисам изгубио везу са простором одакле сам дошао, иако живим у иностранству годинама. Имам обичај да кажем, са саркастичним хумором, да сам Југословен са канадским и америчким пасошем! Али, чак иако сам канадски и амерички држављанин, остајем Југословен у срцу и никада нећу заборавити своју матичну земљу.”''</ref> * [[Dragan Papić]], multimedijalni umjetnik<ref name=dpapic1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:155431-Darovi-sa-buvljaka Darovi sa buvljaka] [[Večernje novosti]]. ''A. Šerer, N. Smiljić; 24.02.2004.''<br>''“Ipak, najviše volim da izlažem u našoj zemlji, pred domaćom publikom. Za sebe volim da kažem da sam prvo Beograđanin, pa Jugosloven.”''</ref> * [[Ljuba Popović]], slikar<ref name=ljpopovic1>[https://www.vreme.com/kultura/slikarstvo-je-muzika-za-oci/ Slikarstvo je muzika za oči] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Dragan Todorović; 30.10.2014.''<br>''“On lično je 51 godinu tamo, kad ga pitaju ko je, odgovara, Jugosloven, srpskog porekla, da pripada srpskom plemenu…”''</ref> * [[Verica Rakočević]], modna dizajnerka<ref name=rakocevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 473.<br>''“Rakočević Verica, modni kreator. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Rendić]], kipar<ref name=rendic1>Kečkemet, Duško: Ivan Rendić: Život i djelo. Supetar 1969, str. 47.<br>''Rendić pisao je u starosti: »On me je uputio da moram biti svijestan, da sam Hrvat, dakle Jugoslaven.« Dalje veli da mu je knjige, iz kojih je učio naš jezik, slao također Strossmayer. I taj Strossmayerov kredo »Hrvat, dakle Jugoslaven« postaje otada i Rendićev kredo, kojeg se držao i za koji se borio dosljedno sve do smrti, u toku čitavog svog dugog i napornog rada i burnog života.''</ref> * [[Mateja Rodiči]], slikar<ref name=rodici1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rodiči Mateja, slikar i grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anđelka Slijepčević]], modni kreator, univ. profesor<ref name=aslijepcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 509.<br>''“Slijepčević Anđelka, redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna, Bg.; potpredsednik Saveta Univerziteta umetnosti. […] P: Jugoslovenka, Srpkinja, […].”''</ref> * [[Marija Tišma]], slikarka<ref name=mtisma1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 577.<br>''“Tišma Marija, slikar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Emma Varga]], dizajner stakla<ref name=varga-marodic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 308.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vladimir Veličković]], slikar<ref name=velickovic1>[https://nova.rs/kultura/najbolji-izdanak-gradanskog-secanje-na-vladu-velickovica/ Najbolji izdanak građanskog – sećanje na Vladu Veličkovića] Nova.rs. ''Radmila Stanković; 29.08.2020.''<br>''“Ja sam duboko ukorenjen kao Jugosloven i takav ću ostati do kraja života. Dubokih korena sam i Beograđanin, što podrazumeva i da sam Srbin.”''</ref><ref name=velickovic2>[https://www.vesti-online.com/ostajem-jugosloven/ Ostajem Jugosloven] Vesti online. ''02.11.2014.''<br>''“Ja sam veoma privržen toj Srbiji, Beogradu, ja sam pre svega Beograđanin, naravno sa plemenitom idejom da ostajem Jugosloven, ono što mi se negde i zamera, a negde mi se i ne oprašta.”''</ref> * [[Sonja Vukićević]], koreografkinja, glumica, balerina<ref name=vukicevic1>[https://www.vijesti.me/zabava/19258/sonja-vukicevic-politicari-su-postali-i-glumci-i-reditelji Sonja Vukićević: Političari su postali i glumci i reditelji] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 23.09.2018.''<br>''“Ja sam Jugoslovenka i van granica Jugoslavije, a danas sam Jugoslovenka i van granica bivše Jugoslavije.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|Marina Abramović Datoteka:Ljuba Popovic-mc.rs.jpg|Ljuba Popović Datoteka:Ivan Rendić 1885 Th. Mayerhofer.jpg|Ivan Rendić Datoteka:Velickovic Zarko-Vijatovic (cropped).jpg|Vladimir Veličković </gallery> </center> == Vojska == * [[Vicko Antić]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=antic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 22.<br>''“Antić Vicko, generalmajor avijacije JNA, r. 1912 u Selcu, srez Crikvenica, Jugosloven.”''</ref> * [[Tomo Buzov]], oficir, poznat po herojskom činu za vreme bratoubilačkog rata 1993. godine<ref name=buzov1>[https://www.nin.rs/english/news/50784/darko-buzov-my-father-was-murdered-because-he-didnt-want-to-stay-silent Darko Buzov for NIN: My father was murdered because he didn’t want to stay silent] (na engleskom) [[NIN]]. ''Tanja Nikolić Đaković; 06.06.2024.''<br>''“And my father never thought of himself as a Croat. He was, as I said, a Yugoslav, a JNA officer. For years after the abduction in Štrpci, various NGOs contacted us, they wanted us to insist on the idea that the Serbs killed my father because he was a Croat. And the truth is that my father was a Yugoslav.”''</ref><ref name=buzov2>[https://n1info.rs/vesti/bio-je-covek-i-jugosloven-tomo-buzov-dao-je-svoj-za-zivot-mladica-u-vozu-u-strpcima/ „Bio je čovek i Jugosloven“: Tomo Buzov, dao je svoj za život mladića u vozu u Štrpcima] N1 SRB. ''Sonja Kamenković; 31.05.2024.''<br>''On kaže da ima posebnu obavezu da naglasi da je Tomo Buzov bio oficir JNA, ali pre svega čovek i Jugosloven. „Bio je oficir JNA, učinio je taj gest koji mnogi nikada ne bi, ali presudno je bilo upravo to što je Toma bio Jugosloven i nije delio ljude po nacionalnosti. On je spasio mladića koji je pošao tim vozom u Bar. Tomo je umesto tog mladića izašao iz voza, važno je reći da nije ubijen kao Hrvat kako su to neki govorili, već kao Jugosloven.“''</ref> * [[Ivan Gošnjak]], general, političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Nikola Karanović]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=nkaranovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 307-308.<br>''“Karanović Nikola-Karan, generalpotpukovnik JNA, r. 1914 u Prkosima, srez Bosanski Petrovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Vlado Lončarić]], partizanski i španski borac<ref name=loncaric1>Lončarić, Vlado: Ponovo u Zagrebu, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_3.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 3. Zagreb 1984, str. 49.<br>''“Poslije neuspjeha oružane borbe demokratskih i progresivnih snaga, mi Jugoslaveni bili smo u logorima u Francuskoj oko 28 mjeseci.”''</ref> * [[Mirko Matković]], general-major, revolucionar<ref name=mmatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 431.<br>''“Matković Mirko, pukovnik JNA, r. 1915 u Podima, srez Hercegnovi, Jugosloven.”''</ref> * [[Kosta Nađ]], general, političar, revolucionar<ref name=nadj1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 173.<br>''“Nađ S. Kosta (Izborni srez Zrenjanin, APV – NRS), general-pukovnik, rođen 15-V-1911 god. u Petrovaradinu, srez Novi Sad, APV – NRS, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Rudolf Primorac]], general, diplomata, revolucionar<ref name=primorac>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_8.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 102.<br>''“Primorac Antuna Rudolf, načelnik Štaba divizije, rođen 1904, Sutomore, Bar, major jugoslovenske vojske, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od oktobra 1942, krajem rata šef Jugoslovenske vojne misije u SSSR-u.”''</ref> * [[Velimir Radičević]], general-potpukovnik, narodni heroj<ref name=radicevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zaboravljeni-devedesetogodisnjaci/ Zaboravljeni devedesetogodišnjaci] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoljub Petrović; 26.12.2011.''<br>''“Ja sam internacionalac bio ceo život. I Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vicko Antić.jpg|Vicko Antić Datoteka:Memorial plaque for captain Tomo Buzov in New Belgrade.jpg|reljef Tome Buzova na spomen-ploči Datoteka:Ivan Gošnjak (1).jpg|Ivan Gošnjak Datoteka:Nikola Karanović.jpg|Nikola Karanović Datoteka:Kosta Nađ.jpg|Kosta Nađ Datoteka:Rudolf Primorac.jpg|Rudolf Primorac </gallery> </center> == Druge oblasti == * [[Anton Bezenšek]], stenograf, prevodilac<ref name=bezensek1>Bezenšek, Ant. J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-76POZL0A/a287f66c-8022-4d9f-80fb-dfd3c5294854/PDF Vabilo k naročbi], u: Slovenec, god. 4 br. 13. (1876), str. 4.<br>''“Ozrimo se na naše severne brate Čehe, Ruse in Poljake, koji so vže pred več leti začeli gojiti to Rimljanom in Grkom znano, a v novejem času od Nemcev iz nova prerojeno in modernim jezikom priredeno umetnost – stenografijo, pa primerjajmo naše delovanje na tem polju z njihovim, to moramo priznati, da smo zares precej zaostali, in da je skrajni čas, da se tudi v tem obziru prebudimo k delu in napredovanju, a to vsi Jugoslaveni zajedno v duhu bratske sloge in vzajemnosti.”''</ref> * [[Sonja Biserko]] aktivistica za ljudska prava, bivši diplomat<ref name=biserko1>Pavelić, Boris: [https://www.kucaljudskihprava.hr/wp-content/uploads/2019/12/Kad-glave-igraju__.pdf Kad glave igraju.] Zagreb 2019, str. 118.<br>''“Moji su živeli u tom jugoslovensko-dalmatinskom krugu. Tu sam i ja odrasla, pa nemam nacionalnost u smislu u kojem se danas govori o njoj: Beograđanka sam, Dalmatinka, Jugoslovenka. To je moj osećaj, ne mogu to da menjam.” - Osjećaj identiteta Sonje Biserko jasan je i osviješten – jugoslavenstvo koje ne negira nijednu svoju sastavnicu, od etničke preko regionalne do vjerske - ali danas, doslovno opasan. - “Biti Jugosloven i kosmopolita, to je danas proterana populacija.”''</ref><ref name=biserko2>Perović, Latinka: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ziveti%20svoje%20ideale.pdf U ogledalu vremena. Skica za biografiju Sonje Biserko, s povodom.], u: Stanojlović, Seška/Kisić, Izabela (ur.): Živeti svoje ideale. Sonja Biserko, skice za portret. Beograd 2018, str. 33.<br>''“Samozatajna po prirodi, Sonja Biserko je, po svom tačnom samorazumevanju, ličnost sa složenim identitetom. Jugoslovenka, Beograđanka, Dalmatinka, Mediteranka, Evropljanka, kosmopolitkinja… Antifašizam i ideje jednakosti i solidarnosti levice utemeljene su u njenom porodičnom vaspitanju.”''</ref> * [[Aida Ćorović]], aktivistica za ljudska prava, novinarka<ref name=acorovic1>[https://nova.rs/vesti/politika/aida-corovic-grigorije-jedini-moze-da-ujedini-gradane/ Ćorović: Grigorije može da nas spasi od Vučića] Nova.rs ''Vojislav Milovančević; 09.07.2020.''<br>''“I neka mu se kaže da ja, Jugoslovenka, levičarka, feministkinja…mislim da je Srbiji potrebna njegova pomoć.”''</ref><ref name=corovic2>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2024/7/14/novi-sad-antifa-grad-ustase-i-cetnici-zajedno-ste Novi Sad antifašistički grad: Ustaše i četnici, zajedno ste bježali] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Aida Ćorović; 14.07.2024.''<br>''“Mirovna i građanska aktivistkinja od početka ratova '90-ih, antifašistkinja, feministkinja i braniteljka ljudskih prava. Kosmopolitkinja. Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ervina Dabižinović]], aktivistkinja za ženska prava, psihološkinja<ref name=dabizinovic1>Domović Bulut, Senka: [https://www.faktcg.org/wp-content/uploads/2020/10/final-publikacija.pdf Ženske stvari. Women matters.] Herceg Novi 2018, str. 60.<br>''“Ja sam se osjećala, i osjećam se i danas, Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Herta Haas]], službenica, revolucionarka<ref name=haas1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 44.<br>''“Has Herta, borac u službi veze VŠ, rođena 1917, Maribor, studentkinja, Jugoslovenka, u NOB od 1941. godine, član KPJ.”''</ref> * [[Eduard Ille]], kulturni funkcioner<ref name=ille1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 171.<br>''“Ille Eduard, direktor "Jugokoncerta", Bg. (od '86). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Kostrenčić]], knjižničar<ref name=kostrencic1>Korunić, Petar: [https://hrcak.srce.hr/file/314359 Prilog poznavanju jugoslavenske ideje u hrvatskoj politici 1868–1874], u: [[Časopis za suvremenu povijest]], sv. 12 br. 3 (1980), str. 78.<br>''“Koji može nas Jugoslavenah konačni cilj biti, koji odgovara posve našoj naravi, našim narodnim zahtjevom?”''</ref> * [[Ljubica Krnjaić]], inženjer protivpožarne zaštite<ref name=krnjajic1>[https://zenskimuzejns.org.rs/tag/ljubica-krnjajic/ Vatrogastvo i ženska emancipacija] ŽeNSki muzej. ''Vesna Nedeljković Angelovska; 21.12.2023.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugoslovenka. Ima kritički stav prema politici savremenog društva ali smatra da je socijalistički poredak Jugoslavije bio najhumaniji poredak.”''</ref> * [[Ašok Murti]], poznati stilista<ref name=murti1>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] Blic Online. ''Žiža Antonijević; 23.03.2008.''<br>''“Nemam nikakav stid i sram da izgovorim da ću ja zauvek ostati Jugosloven i da je to jedino s čime mogu da se identifikujem.”''</ref><ref name=murti2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija Ašok Murti - Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325002131/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija |date=2011-03-25 }} Puls Online<br>''“Ja sam Jugosloven, ali indijskog porekla, to je identitet koga se nikada neću odreći. Moja intimna istorija ne poklapa se sa opštom, a naročito ne sa geografijom. Nisam jugonostalgičar, to je kulturni i emotivni, ne geografski prostor.”''</ref> * [[Bosiljka Schedlich]], kulturni radnik<ref name=schedlich1>[https://balkandiskurs.com/2018/05/19/prelazeci-granice-dio-ii/ Prelazeći granice: bosanske migracije u Njemačkoj (Dio II)] Balkan Diskurs. ''Dženeta Karabegović; 19.05.2018.''<br>''“SüdOst centar, ili “südost Europa Kultur e.V.” osnovala je Bosiljka Schedlich, rođena u Hrvatskoj, koja se udomaćila u Njemačkoj, a sebe smatra Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Jagoda Slijepčević]], popularna, dugogodišnja radnica JAT-a<ref name=jslijepcevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/453773/Odlazak-stjuardese Odlazak stjuardese] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Jovo Simišić; 08.05.2020.''<br>''“Bila je entuzijasta i velika Jugoslovenka.”''</ref> * [[Maja Veseli]], kulturni radnik<ref name=veseli1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 759.<br>''“Veseli Maja, profesor, sekretar Saveta za prosvetu, nauku i kulturu NR Hrvatske, član Glavnog odbora SSRNS Hrvatske, član Saveza ženskih društava NR Hrvatske, r. 1908 u Irigu, Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Anton Bezenšek2.jpg|Anton Bezenšek Datoteka:Sonja Biserko.jpg|Sonja Biserko Datoteka:Aida Ćorović 2011-mc.rs.jpg|Aida Ćorović Datoteka:Herta Has.jpg|Herta Haas </gallery> </center> == Povezano == * [[Jugoslaveni]] * [[Jugoslavenstvo]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Liste osoba|Jugoslaveni]] 0krirxaflnfbcd17nhr26q8wqpmo43u Tacuarí (rijeka) 0 4684939 42683414 42408132 2026-09-05T17:24:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683414 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodotok | ime=Tacuarí | drugo_ime =Río Tacuarí | slika =Río Tacuarí.jpg | slika_širina = 260px | slika_opis= | kontinenti= [[Južna Amerika]] | regije = | države ={{flag|Urugvaj}} | pokrajine =[[Cerro Largo (departman)|Cerro Largo]], [[Treinta y Tres (departman)|Treinta y Tres]] | gradovi = | izvor =[[Cuchilla Grande]] | izvor_visina =103 | izvor_koord = | ušće =[[Mirim|Laguna Mirim]] | ušće_visina= | ušće_koord =32°46′13″S 53°18′35″W | ušće_vrsta= | dužina =150<ref name=brit/> | pritoke= | ade= | protok_sred = | protok_min = | protok_maks = | sliv = [[Atlantik|atlantski]] | površina =3,600<ref name=sve/> | ulijeva_se_u =[[Mirim|Lagunu Mirim]] | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | akumulacije = | plovnost= | luke = | kol_robe = | karta= | karta_širina = | karta_opis = }} '''Tacuarí''' ([[španjolski jezik|španjolski]]: ''Río Tacuarí'') je [[rijeka]] na [[sjeveroistok]]u [[Urugvaj]]a, duga 150 [[km]].<ref name=brit>{{cite web | url =https://www.lareserva.com/rios_uruguay | title =''Los ríos más relevantes de Uruguay'' | accessdate =21.11.2023. | language=španjolski | publisher=LaReserva}}</ref> == Hidrologija== Rijeka [[izvor|izvire]] u [[Cuchilla Grande|Masivu Cuchilla Grande]] u [[Cerro Largo (departman)|Departmanu Cerro Largo]] [[zapad]]no od [[grad]]a [[Melo]]. Od tamo teče prema [[jugoistok]]u do [[Treinta y Tres (departman)|Departmana Treinta y Tres]], zatim teče duž [[granica|granice]] tih departmana do [[ušće|ušća]] u [[Mirim|Lagunu Mirim]].<ref name=sve/> [[Porječje]] rijeke [[površina|površine]] 3,600 [[km²]] prostire se po depatmanima [[Cerro Largo (departman)|Cerro Largo]] i [[Treinta y Tres (departman)|Treinta y Tres]]. [[Voda|Vode]] rijeke se uglavnom koriste za [[navodnjavanje]].<ref name=sve>{{cite web | url =http://www.montevideo.com.uy/enciclopedia/riost.htm#Tacuari | title =''Hidrografía | Ríos T'' | accessdate =21.11.2023. | language=španjolski | publisher=Montevideo}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Río Tacuarí}} * [https://mapcarta.com/Rio_Tacuar%C3%AD_R3640605 ''Rio Tacuarí'' (na portalu Mapcarta)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231124072055/https://mapcarta.com/Rio_Tacuar%C3%AD_R3640605 |date=2023-11-24 }} {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Urugvaju]] kafkp55b3soqu55tsrsfrtbx2wax8px Tomebamba (rijeka) 0 4688986 42683460 42408232 2026-09-06T00:33:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683460 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodotok | ime=Tomebamba | drugo_ime =Rio Tomebamba | slika =Pumapungo.jpg | slika_širina = 260px | slika_opis=Rijeka u [[grad]]u [[Cuenca (Ekvador)|Cuenca]] | kontinenti= [[Južna Amerika]] | regije = | države ={{flag|Ekvador}} | pokrajine =[[Azuay (provincija)|Azuay]] | gradovi =[[Cuenca (Ekvador)|Cuenca]] | izvor =[[Nacionalni park Cajas]] | izvor_visina =4,000<ref name=brit/> | izvor_koord =2° 50′ 36″ S, 79° 7′ 30″ W | ušće =[[Cuenca (Ekvador)|Cuenca]] | ušće_visina=2,500<ref name=brit/> | ušće_koord=2° 53′ 15″ S, 78° 57′ 15″ W | ušće_vrsta= | dužina =23<ref name=brit/> | pritoke=Yanuncay, Tarqui | protok_sred =6,33<ref name=brit/> | protok_min =1,28<ref name=brit/> | protok_maks =14,5<ref name=brit/> | sliv = [[Amazona|amazonski]] | površina =338<ref name=brit/> | ulijeva_se_u =[[Cuenca (rijeka)|Cuencu]] | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | akumulacije = | plovnost= | luke = | kol_robe = | karta= | karta_širina = | karta_opis = }} '''Tomebamba''' ([[španjolski]]: ''Río Tomebamba'') je [[rijeka]] na [[jugozapad]]u [[Ekvador]]a duga nekih 23 [[km]]<ref name=brit/> == Hidrologija== Rijeka [[izvor|izvire]] u [[močvara]]ma [[Nacionalni park Cajas|Nacionalnog parka Cajas]] na [[nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 4,000 [[metar]]a.<ref name=brit/> Od tamo teče prema [[jugozapad]]u do [[grad]]a [[Cuenca (Ekvador)|Cuenca]], na nadmorskoj visini od 2,500 metara. Zbog velike visinske razlike na tako malo kilometara, čitavim svojim tokom teče kao [[planina|planinski]] [[brzaci|brzak]].<ref name=brit/> Rijeka protiče kroz grad od zapada prema istoku, i sa desna prima [[pritoka|pritoke]] Tarqui i Yanuncay. Na izlazu iz grada prima sa lijeva rijeku Machángaru sa kojom formira rijeku [[Cuenca (rijeka)|Cuencu]].<ref name=brit/> Cuenca zatim nastavlja prema [[sjeveroistok]]u i nakon što primi pritoku Santa Bárbara formira rijeku [[Paute (rijeka)|Paute]] pritoku rijeke [[Santiago (Marañón)|Santiago]].<ref name=brit/> [[Porječje]] rijeke ima [[površina|površinu]] od 338 [[km²]], koja se prostire po [[Azuay (provincija)|Provinciji Azuay]].<ref name=brit>{{cite web | url =https://docs.google.com/viewer?url=https%3A%2F%2Fdspace.uazuay.edu.ec%2Fbitstream%2Fdatos%2F4576%2F1%2F11063.pdf&pdf=true | title =''Propuesta de modelo de gestión de la subcuenca del Rio Tomebamba'' | accessdate =16.04.2024. | language=španjolski | author=Juan Diego Pesántez Quezada | publisher=Universidad del Azuay}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat |Río Tomebamba}} * [https://mapcarta.com/R%C3%ADo_Tomebamba_R14908142 ''Río Tomebamba'' (na portalu Mapcarta)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240419191628/https://mapcarta.com/R%C3%ADo_Tomebamba_R14908142 |date=2024-04-19 }} {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Ekvadoru]] fofta43hwepr447yuuj1tkjnmuihd9r Ururaí (rijeka) 0 4690336 42683484 42408308 2026-09-06T06:20:24Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683484 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodotok | ime=Ururaí | drugo_ime =Rio Ururaí | slika =Lagoa_Feia_com_Rio_Ururaí_-_Quissamã_RJ.jpg | slika_širina = 260px | slika_opis=[[Ušće]] rijeke u [[Feia (laguna)|Lagunu Feia]] | kontinenti= [[Južna Amerika]] | regije = | države ={{flag|Brazil}} | pokrajine =[[Rio de Janeiro (država)|Rio de Janeiro]] | gradovi = | izvor =[[Cima (jezero)|Jezero Cima]] | izvor_visina = | izvor_koord = | ušće =[[Feia (laguna)|Laguna Feia]] | ušće_visina= | ušće_koord= | ušće_vrsta= | dužina =48<ref name=brit/> | pritoke= | protok_sred = | protok_min = | protok_maks = | sliv =[[Atlantik|atlanski]] | površina = | ulijeva_se_u =[[Feia (laguna)|Lagunu Feia]] | broj_vrsta = | zaš_područja = | mostovi = | brane = | akumulacije = | plovnost= | luke = | kol_robe = | karta= | karta_širina = | karta_opis = }} '''Ururaí''' ([[portugalski]]: ''Rio Ururaí'') je [[rijeka]] na [[jugoistok]]a [[Brazil]]a duga 48 [[km]].<ref name=brit/> == Hidrologija== Rijeka [[izvor|izvire]] iz [[Cima (jezero)|Jezera Cima]], kog [[voda|vodom]] pune rijeke Imbé i Urubu<ref name=brit/>, od tamo teče prema [[jug]]u do [[ušće|ušća]] u [[Feia (laguna)|Lagunu Feia]] [[Kanal]]ima je spojena sa rijekom [[Paraíba do Sul]], pa se za visokog [[vodostaj]]a dio voda preusmjerava u Ururaí.<ref name=brit>{{cite web |url=https://docs.google.com/viewer?url=https%3A%2F%2Fwww.pick-upau.org.br%2Fmundo%2Fpanorama_aguas_rj%2F03_bacias_hidrograficas.pdf&pdf=true |title= ''Bacias Hidrográficas e Rios Fluminenses'' |publisher=Estado do Rio de Janeiro |accessdate =16.06.2024.}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons cat|Rio Ururaí}} * [https://mapcarta.com/es/Rio_Urura%C3%AD_W110467376 ''Río Ururaí'' (na portalu Mapcarta)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240619211532/https://mapcarta.com/es/Rio_Urura%C3%AD_W110467376 |date=2024-06-19 }} {{en icon}} [[Kategorija:Rijeke u Brazilu]] lkhynjs50ud9d89nzqxdmv6xvu0jq3p Gimnazija „Bora Stanković“ Vranje 0 4691592 42683335 42683031 2026-09-05T12:27:04Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Gimnazija Bora Stanković Vranje]] 42683335 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Gimnazija Bora Stanković Vranje]] exhpkkbpk69u0vmu5ixgad2k75dj671 Tvrđava Greben 0 4700406 42683477 42236512 2026-09-06T03:38:05Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683477 wikitext text/x-wiki [[File:Tvrdjava Greben 2221dfd.jpg|mini|desno|Tvrđava Greben]] '''Tvrđava Greben''' je [[Srednji vijek|srednjovjekovno]] utvrđenje koje se nalazilo u današnjoj [[Krupa na Vrbasu|Krupi na Vrbasu]], 25&nbsp;km južno od [[Banja Luka|Banje Luke]], [[Bosna i Hercegovina]]. Nije poznato kada je tvrđava sagrađena, ali se zna da su to učinili Ugri ([[Mađari]]). Podignuta je na lijevoj obali [[Vrbas]]a, na mjestu gdje [[rijeka]] izlazi iz [[Klisura|klisure]]. U neposrednoj blizini su tvrđave [[Bočac (tvrđava)|Bočac]] i [[Zvečaj]] i sve su imale zadatak da kontrolišu prelaz (brod) preko rijeke. U izvorima se javlja kada su gospodari [[Zemljanik (župa)|župe Zemljanik]] Grgur i Vladislav, sinovi kneza [[Hrvatinići|Pavla Hrvatinića]] i Grgur Stipanić 1357. godine predali [[Ugarska|ugarskom]] kralju [[Ludovik I. Veliki|Ludoviku I]], svoje gradove Greben i [[Stari grad Glamoč|Glamoč]] u zamjenu za posjed Dobra Kuća u [[Slavonija|Slavoniji]] kod [[Gornji Miholjac|Gornjeg Miholjca]]. Grebenu je pripadala i "''districtus Werhouina''", koja je obuhvatala jedan dio oblasti Vrhovine u bližoj okolini grada. Greben nije dugo ostao u kraljevom posjedu, jer ga je Ludovik I već krajem 1374. dao u baštinu Budislavu i Grguru, sinovima kneza Grgura Kurjakovića. Analizom izvora smatra se da je tadašnja bosansko-ugarska granica bila u blizini Grebena. U posjed Hrvatinića vratio ga je [[Vuk Vukčić]] 1385. god.<ref name="VukV">{{Cite web |url= https://muzejbosanskogkraljevstva.ba/vuk-vukcic/ |title= Vuk Vukčić |work= Muzej bosanskog kraljevstva |accessdate= 9. 2. 2024.}}</ref> Grad se 1386/90 navodi kao sjedište biskupske grebenske kustodije, što znači i da se u njegovom podgrađu - varoši nalazila [[Franjevci|franjevačka]] crkva. Ta varoš se prostirala na današnjem lokalitetu Zidine, a franjevačka crkva je u [[Historija Bosne i Hercegovine (1463–1878)|osmanlijsko]] doba pretvorena u [[Hrišćanstvo|pravoslavnu]] crkvu svetog Ilije.<ref name="JelenaMR">{{Cite web |url= https://www.zapadnisrbi.com/images/PDF/Jelena-Mrgic-Radojcic-Donji-Kraji.pdf |title=Jelena Mrgić Radojčić: Donji Kraji - Krajina srednjovjekovne Bosne |work= Filozofski fakultet Banja Luka |accessdate=9. 12. 2023 }}</ref> <ref name="zemljanik">{{Cite web |url= https://svarog.nubl.org/wp-content/uploads/2014/12/Goran-Kalini%C4%87-MRAMOROVI-U-SREDNJOVJEKOVNOJ-%C5%BDUPI-ZEMLJANIK.pdf |title= Goran Kalinić: MRAMOROVI U SREDNJOVJEKOVNOJ ŽUPI ZEMLJANIK |work= Naučno-stručni časopis SVAROG br. 6., maj 2013. (297-318) |accessdate= 9. 8. 2024 |archive-date= 2024-11-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20241127170431/https://svarog.nubl.org/wp-content/uploads/2014/12/Goran-Kalini%C4%87-MRAMOROVI-U-SREDNJOVJEKOVNOJ-%C5%BDUPI-ZEMLJANIK.pdf |url-status= dead }}</ref> Prilikom pada [[Jajačka Banovina|Jajačke banovine]] pod [[Osmansko Carstvo|Osmanlije]] 1527-1528. razrušeni su tvrđava i grad Greben.<ref name="Stari gradovi">{{Cite web |url= http://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1953/1-1953.pdf |title= Hamdija Kreševljaković, STARI BOSANSKI GRADOVI |work= Naše starine I, Sarajevo, 1953, 7-45 – |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> U osmanskim popisima nahije Zmijanje iz 1541. godine, navedena je varoš tvrđave Krupa, nazvana Vrh-Krupa, sa 14 kuća. U osmanskim izvorima se pominje i 1562. godine, na području nahije Jajce pod imenima Greben i Vrh-Krupa. Nskon toga grad napušten. Danas je u ruševnom stanju. Nešto bolje je sačuvana samo kula nad Vrbasom i deo bedema koji se spuštaju prema koritu rijeke Vrbas.<ref name="greben">{{Cite web |url= https://www.paluba.info/smf/index.php?topic=33939.0 |title= Tvrđava Greben |work=www.paluba.info |accessdate= 31. 8. 2024}}</ref> {{Portal|Bosna i Hercegovina}} == Izvori == {{Izvori}} [[Kategorija:Stari gradovi u Donjim Krajima|G]] [[Kategorija:Banja Luka]] [[Kategorija:Tvrđave u Bosni i Hercegovini]] s0ce59n36o6dxs72i77h9zn6x1hao96 Surva festival 0 4707546 42683353 42389276 2026-09-05T14:48:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683353 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Folklorni festival Surova u Perničkoj oblasti |slika = Kukeri-Surva-festival-Pernik-2010--08.jpg |godina = 2015. |regija = Evropa |id = 00968 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/surova-folk-feast-in-pernik-region-00968 |država = {{flag|Bugarska}} }} '''Surova festival''' je naziv proslave koja se odvija svake godine 13. i 14. januara za [[Nova godina|Novu godinu]] po starom [[Gregorijanski kalendar|Gregorijanskom kalendaru]] u selima u cijeloj oblasti [[Pernik]]a, [[Bugarska]]. Odvija se tradicionalno od 1966. god. uz učešće [[folklor]]nih grupa iz cijele Bugarske. Od 1985. učestvuju i strane grupe iz [[Evropa|Evrope]], [[Azija|Azije]] i [[Afrika|Afrike]]. Organizator je opština Pernik. Strane grupe su ograničene na 30 članova. Boravak od dva dana obezbijeđuje Organizacioni odbor.<ref>[https://www.surva.org/contest-regulations.php - Zvanična stranica Surva festivala, Pristupljeno, 11.1.2025] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250112121849/https://www.surva.org/contest-regulations.php |date=2025-01-12 }}{{en}}</ref> Jezgra proslave je popularni maskenbal. == Nematerijalna svjetska baština == Surva festival upisan ja na [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna svjetska baština|nematerijalnog kulturnog naslijeđa]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa Bugarske.<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bulgaria-BG UNESCO: Nematerijalna kulturna baština u Bugarskoj - ich.unesco.org, Pristupljeno, 1.11.2025]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 10. zasjedanju koje je održano od 30 novembra do 4. decembra 2015. god. u [[Windhoekl]]u, [[Namibija]].<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/surova-folk-feast-in-pernik-region-00968 UNESCO – Surva festival - 11.1.2025]{{en}}</ref> == Izvori == {{Izvori}} {{Commonscat|Surva (festival)}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Bugarskoj]] gco4uqmw5s2fvbc69rxs97ljhfxltmm Trebava 0 4714890 42683468 42484574 2026-09-06T02:00:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683468 wikitext text/x-wiki {{coord|44|50|N|18|18|E|display=title|region:BA_type:mountain_source:GNS-enwiki}} [[Datoteka:Pogled s Trebave.JPG|thumb|right|350px|Pogled s Trebave.]] '''Trebava'''{{efn|"'''Trebava'''" se ponekad naziva i „'''Trebavac'''“, iako nijedno od tih imena nema jasnu nadmoć nad drugim u uobičajenoj [[Bosanci|bosanskoj]] upotrebi. Trebava je područje sa historijski [[Srbi u Bosni i Hercegovini|srpskim]] prisustvom, tako da je nomenklatura bosanskih Srba ovde od posebnog interesa. Međutim, za [[Hrvati u Bosni i Hercegovini|bosanske Hrvate]], "'''Trebovac'''" služi i kao alternativni naziv za planinu.}} je [[planinski masiv]]<ref>"Trebava". GeoNames.Org (cc-by). 6. 4. 2012. Pristupljeno 20. 10. 2016.</ref> odnosno [[planina]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], na području sjeveroistočnog dijela [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. Nalazi se oko 110 kilometara sjeverno od [[Sarajevo|Sarajeva]] i 85 kilometara istočno od [[Banja Luka|Banje Luke]], na dodiru dvije velike geografske cjeline: [[Dinarske planine|Dinarskih planina]] i [[Panonska nizija|Panonske nizije]], i kao takva spada u malu grupu usamljenih planina sjevernog dijela Bosne i Hercegovine, pored [[Kozara|Kozare]], [[Prosara|Prosare]], [[Morajica|Motajice]], [[Vučijak|Vučijaka]] i [[Majevica|Majevice]]. Pripada redu niskih [[Planina|planina]], pošto ni jedan njen vrh ne prelazi 1000 metara [[Nadmorska visina|nadmorske visine]]. == Etimologija == Riječ ''trebava'' je [[Staroslavenski jezik|staroslovenskog]] porijekla i označava "mnogobožačkog žrtvenika". Još se u [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom jeziku]] održala riječ ''trijebiti'' — "izdvajati" ili "čistiti". Planina je dobila ime po slovenskim (mnogobožačkim) [[Trebava#Stari Sloveni|svetilištima]] na kojima su se vršili razni obredi. == Geografija == Trebava se svrstava u red niskih planina. Njen najviši vrh je [[Vis (vrh)|Vis]] (692 m), a od drugih viših vrhova najznačajniji su [[Spletena Lipa]] (644 m), [[Duga Njiva]] (629 m) i [[Becanj (vrh)|Becanj]] (566 m). [[Geologija|Geološku]] podlogu čine uglavnom serije [[Sedimentne stijene|sedimentnih stijena]], i to [[Paleogen|paleogenski]] [[fliš]]. Na južnim padinama javljaju se sedimentni, karbonatni [[Vapnenac|krečnjaci]] (permsko-mezozojsko-paleogene formacije). Javljaju se i [[bentoniti]] (nastali u naglim prirodnim izlivima kiselih lava), [[Kvarc|kvarcni]] [[Pijesak|pijeskovi]] (pliocensko-marinski sedimenti) i [[Glina|gline]] (Sprečanski tercijarni bazen).<ref>'''^''' Baraković, A. (1996). ''Prirodni resursi Trebave (nemetalične mineralne sirovine)''. [https://web.archive.org/web/20041113093511/http://glasnik.gracanica.net/arhiva/broj2/trebava.htm „Gračanički glasnik”]. br. 2. Pristupljeno 20. 10. 2016.</ref> Gornji slojevi [[Tlo|tla]] su vrlo bogati [[Minerali|mineralima]] koji uslovljavaju [[Poljoprivreda|poljoprivrednu]] proizvodnju ali ne koncetrisani u [[Rudarska geologija|rudna bogatstva]]. Sem nekih siromašnih žila rude [[Željezo|željeza]], keramičke gline i prisustva [[Slana voda|slanih voda]] ne može se navesti neka značajnija karakteristika. Na krajnjem jugu planine, visovima Lepar, Vjetrenka i naselju Drafnici, u srednjem vijeku je iskopavano i topljeno željezo, ali neisplatnost tog posla je zatvorila okna i pogasila peći do današnjeg dana.<ref>[https://web.archive.org/web/20050830051449/http://trebava.com/ Portal o Trebavi]. Pristupljeno 20. 10. 2016.</ref> === Klima === {{Climate chart-lat|Trebava|-5|5|94|-2|7|112|2|14|73|8|20|138|13|21|235|16|23|93|18|25|84|19|25|94|13|20|118|10|18|81|3|9|76|-5|1|82|ijek=da|source=<ref name="nasa"/>|float=right}} Trebava se nalazi između [[Umjerena klima|umjerene]] i [[Subarktička klima|subarktičke]] klimatske zone, odnosno u [[hemiborealu]] (''[[Köppenova klasifikacija klime|Dfb]]'').<ref>^ Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A. (2007). [https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html „Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification”]. Hydrology and Earth System Sciences. str. 1633—1644. [[:sr:Digitalni_identifikator_objekta|doi]]:[[doi:10.5194/hess-11-1633-2007|10.5194/hess-11-1633-2007]]. Pristupljeno 20. 10. 2016.</ref> Srednja godišnja temperatura je 12 °C. Najtopliji mjesec je jul, sa prosječnom temperaturom od 22 °C; najhladniji je decembar, sa prosjekom od −2 °C.<ref>[https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php NASA Earth Observations Data Set Index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200416144155/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |date=2020-04-16 }}. NASA. Pristupljeno 20. 10. 2016.</ref> Prosječna godišnja količina padavina iznosi 1278 milimetara. Najkišniji mjesec je maj, sa srednjom precipitacijom od 235 mm; najmanje padavina je u martu, i to 73 mm.<ref name="nasa">'''^'''[https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 „NASA Earth Observations: Rainfall (1 month – TRMM)”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190419091014/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014 |date=2019-04-19 }}. NASA / Tropical Rainfall Monitoring Mission. Pristupljeno 20. 10. 2016.</ref> === Vode === Trebava obiluje brojnim [[Vodotok|vodotocima]], od kojih su svi tipa brdskih [[Potok|potoka]] i većinom formiraju uske [[Dolina|doline]] sa vijugavim [[Rijeka|riječnim]] koritima koja su tokom godine povremeno ispunjena [[Voda|vodom]]. Preko ljeta se nivo vode prilično smanji, ili čak potok potpuno presuši. Ovi potoci odvode nadzemne vode s Trebave prema rijekama [[Bosna (rijeka)|Bosni]] i [[Sava|Savi]]. Jedan dio potoka otiče na [[Jug|južnoj]] strani Trebave u rijeku [[Spreča|Spreču]], a na istoku u [[Tinja|Tinju]]. Ostale rijeke sa Trebave, koje se u donjim tokovima dosta razlikuju od potoka su: [[Lukavica Rijeka|Lukavica rijeka]], [[Ćetovilja]], Tolisa i [[Sokoluška|Sokoluša]]. Nekе od Trebavskih lokacija čija imena vode porijeklo od različitih riječi za vodu: [[Riječanka]], [[Babešnica]], [[Vranjak (Modriča)|Rijeka]], [[Koprivna (Modriča)|Velika rijeka]] i [[Koprivna (Modriča)|Mala rijeka]], [[Zelinjska rijeka]], [[Jasenička rijeka]], [[Džakulska rijeka]], [[Oteška rijeka]], [[Vranjačka rijeka]], [[Orahova (rijeka)|Orahova]], [[Međićka rijeka]], [[Čivčijska rijeka]], [[Markova rijeka]], [[Brgula]], [[Rajska]] i drugi. Trebava takođe ima dosta podzemnih voda, koje se na dosta mjesta javljaju kao izdašni [[Izvor|izvori]], od kojih su mnogi kaptirani. == Priroda == === Flora === Na Trebavi i u okolini rastu uglavnom [[Listopadna biljka|listopadne]] [[Šuma|šume]].<ref>'''^''' [https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 „NASA Earth Observations: Land Cover Classification”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160831172833/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1 |date=2016-08-31 }}. NASA / MODIS. Pristupljeno 20. 10. 2016.</ref> == Historija == === Preistorijsko doba === Od same pojave čovjeka na ovim prostorima, planina Trebava ne igra posebno značajnu ulogu u životu prvih [[Prahistorija|preistorijskih ljudi]]. U doba preistorije, u starijem i mlađem [[Kameno doba|kamenom dobu]], ljudi su naseljavali najniže terase Trebave, odakle su nadgledali [[Put|puteve]], [[životinje]] koje su [[Lov|lovili]], i sklanjali se od neprijatelja. Dok su veće [[Apsolutna visina|nadmorske visine]] bile prekrivene šumom, u nizijama stanovništvo se bavilo [[Zemljoradnja|zemljoradnjom]]. Tek na početku metalnog doba [[stočarstvo]] dobija prednost u odnosu na zemljoradnju. Krče se šume i pretvaraju u [[Pašnjak|pašnjake]]. Tada je počelo i naseljavanje visija na Trebavi. Počelo je uzgajanje [[ovce]] i [[koze]], zatim balkaske rase [[Govedo|goveda]] buša.<ref name=":0">^ Врати се на:<sup>'''''а'''''</sup> <sup>'''''б'''''</sup> <sup>'''''в'''''</sup> <sup>'''''г'''''</sup> Grupa autora (1986). ''Modriča sa okolinom u prošlosti''. Odbor za monografiju "Modriča i okolina kroz istoriju". Modriča.</ref> Na Trebavi su se ljudi bavili i zemljoradnjom, i najviše su se sijali [[Zob|ovas]] i [[pšenica]]. Na ove prostore doseljavalo se stanovništvo iz [[Evropa|Evrope]] u više navrata. Oko [[14. vijek pr. n. e.|14. vijeka p. n. e.]], za vrijeme kretanja i seoba po čitavoj Evropi, doseljava se stanovništvo iz sjevernog dijela [[Panonska nizija|Panonske nizije]]. Zatim, oko [[12. vijek pr. n. e.|12. vijeka p. n. e.]], dolazi do drugog talasa doseljavanja. Krajem [[4. vijek pr. n. e.|4. vijeka p. n. e.]] ove prostore naseljavaju [[Kelti]].<ref name=":0" /> Smatra se da su starosjedioci bili [[Iliri]], čije je porijeklo danas sporno. === Rimsko doba === Period [[Antički Rim|rimske vladavine]] za Trebavu nije imao veliki značaj, jer su rimska naselja bila većinom u nizijama. Autohtono ilirsko stanovništvo porobljeno je posle bitke rimske vojske sa Ilirima koje je predvodila poslednja ilirska kraljica [[Teuta]]. Prema nekim navodima, bitka se odigrala baš u podnožju Trebave, sjeverno od današnjeg grada [[Modriča]], blizu lokaliteta Čvorkuša. U doba rimske vladavine, ovi prostori su povezivani putevima, a [[Rimljani]] donose tekovine novih kultura. === Stari Sloveni === Od kraja [[4. vijek|4. vijeka nove ere]] počinju velike seobe naroda, kada Trebavu i njenu okolinu naseljavaju [[Stari Sloveni]]. U tom periodu počinje intenzivno razvijanje zemljoradnje i stočarstva, koje se održalo do danas, kao jedno od osnovnih zanimanja. U to doba i niču utvrđenja i svetilišta. Utvrđenja su Sloveni koristili za kontrolu puteva koji vode dolinom rijeke [[Bosna (rijeka)|Bosne]] ili preko same Trebave. Tipična slovenska mnogobožačka svetilišta (v. [[Slavenska mitologija|slavenska božanstva]]) podizana su u čast slovenskih božanstava i na njima su se vršili obredi i prinosile žrtve. Uz te običaje vezuje se i [[Trebava#Etimologija|samo ime Trebave]]. Na Trebavi i danas postoje ostaci nekih starih [[Crkva (razvrstavanje)|crkava]] (brdo Ćelija), koje su podizane na mjestu starih svetilišta. Postoje ostaci [[Fortifikacija|tvrđava]] (Gradina), a i starih naselja ([[Duga Njiva]], [[Spletana Lipa|Spletena Lipa]]). U dolinama trebavskih potoka brojni su ostaci slovenskih naselja, ali i iz mnogo ranijih perioda. === Srednji vijek === Do [[14. vijek]]a Trebava je pripadala [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarskoj kraljevini]], ali je po širenju [[Historija srednjovjekovne Srbije|srpske države]] ušla u sastav Usorske župe kao posjed [[Lista srpskih vladara|srpskih vladara]].{{fact}} Usorska župa je nedugo posle izgubljena,{{citation needed}} zbog pritiska [[Mađari|Mađara]] ali i nedovoljne interesovanja srpskih vladara{{nedostaje referenca}}{{tko}} za prostorom na kojem su živjeli i [[bogumili]]. Mađari potpomoguti [[Papa|Papom]] i [[Franjevci|Franjevačkom crkvom]] potiskuju bogumile i nasilu ih [[Pokrštavanje|pokrštavaju]]. U periodu [[Osmansko Carstvo|turskih]] osvajanja [[Bosna i Hercegovina|Bosne]] (v. [[Tursko osvajanje Balkana]]), na Trebavi ostaje uglavnom [[Pravoslavlje|pravoslavno]] stanovništvo, dok se pokatoličeni bogumili povlače sa Mađarima preko [[Sava|Save]], a ostali bogumili koji nisu prihvatili [[Katoličanstvo|katolicizam]] prihvataju [[islam]] zbog raznih privilegija{{citation needed}} u odnosu na pravoslavno stanovništvo te sličnosti sa svojom vjerom.{{citation needed}} U istom vijeku, u opustošenu{{citation needed}} Bosnu Turci dovode [[Vlasi|Vlahe]], romanizovana ilirska plemena — stočare iz [[Stara Srbija|Stare Srbije]] ili [[Raška|Raške]].{{citation needed}} U periodu do [[18. vijek]]a dolazi do velikih migracija srpskog stnovnistva iz [[Crna Gora|Crne Gore]], jugozapadne Srbije i [[Hercegovina|Hercegovine]] u sjevernu i istočnu Bosnu. Ovo novo stanovništvo potiskuje poislamljene Vlahe i ponovo naseljava planine [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozren]] i Trebavu. Ove migracije se nastavljaju do sredine [[19. vijek]]a. Period turske vladavine bio je obilježen ugnjetavanjem i tlačenjem [[Pravoslavlje|pravoslavnog]] naroda na Trebavi.{{citation needed}} Za vrijeme turskog sultana [[Selim III|Selima III]], Osmansko carstvo je zapalo u krizu,{{citation needed}} te je čestim pobunama feudalaca postalo nestabilno.{{citation needed}} Uslijedile su bune, a jedna od buna u ovim krajevima podignita je uparavo na Trebavi, pod vođstvom popa [[Hadži-Petko Jagodić|Hadži Petka Jagodića]] (1810-1880). Bitka se odigrala na [[Duga Njiva|Dugoj Njivi]], [[12. 9.|12.]] i [[13. 9.|13. septembra]] [[1858]]. godine.<ref name=":0" /> Ustanika je bilo oko 1700 i bili su iz trebavskih sela. Bajraktar im je bio Marjan Đerić. Kada im je nestalo municije i kada je brojnijim Turcima stiglo pojačanje, ustanici su se povukli. Pošto su se bojali osvete mnogi su se preselili u [[Slavonija|Slavoniju]] i [[Srbija|Srbiju]]. Hadži Petko Jagodić je sa grupom ustanika uspio da pobjegne u [[Austro-Ugarska|Austriju]]. Nakon ustanka uslijedila je osveta Turaka u kojoj su turske bande spalile 200 hrišćanskih kuća i pobile 600 ljudi. 2000 hrišćana pobjeglo je u Austriju, a 230 okovano i odvedeno u [[Sarajevo]].<ref name=":0" /> === Trebavska buna === [[Trebavska buna]], poznata i kao '''Protina''' ili '''Posavska buna''', je bila buna iz [[1858.]] godine uperena protiv begova radi uspostavljanja trećine i drugih tereta koje su na kmetove begovi navaljivali. Zbog loših ishoda pregovora i neodržanih obećalja od strane begova, trebavska sela zajedno sa posavskim počeše organizovati bunu. Iz ovog kraja u buni su učestvovala ova sela: [[Osječani Gornji]] i [[Osječani Donji]], [[Čivčije Osječanske|Čivčije]], [[Paležnica Gornja]], [[Paležnica Donja]], [[Kožuhe]], [[Koprivna (Modriča)|Koprivna]], [[Tolisa (Modriča)|Tolisa]], [[Vranjak (Modriča)|Vranjak]] i [[Zelinja Gornja|Zelinja]]. Vođe bune za ova sela su bili: protojerej [[Pavle Trifunovič|Pavle Trifunović]] iz Osječana i hadži-pop [[Hadži-Petko Jagodić|Petko Jagodić]] iz Vranjaka. Glavna bitka je vođena dva dana na [[Duga Njiva|Dugoj Njivi]], na Trebavi. Zabarikadirane ustanike (oko 3.000), iz prаvca Gračanice napala je turska pješadija i konjica (oko 5.000 vojnika) 28. septembra 1858. U noći dugog dana bitke 29. septembra 1858. ustanici se povukoše s položaja zbog manjka municije. Zatim je nastala osveta i hajka na vođe ustanka po selima 1. oktobra 1858. godine. === Prvi i Drugi svjetski rat === Period [[Austro-Ugarska|austrougarske]] vladavine, koja je počela okupacijom [[1878.]] godine,{{citation needed}} nije toliko uticao na Trebavu i njena sela koliko na okolinu, u smislu uvođenja reformi na dotadašnji turski sistem. Austrougarska je eksploatisala resurse čitave [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], pa i ovih krajeva. U [[Prvi svjetski rat|prvom svjetskom ratu]] mobilisani stanovnici Trebave su upućeni na [[Kajmakčalan]] i [[Solunski front]]. Preživjeli su se po završetku rata vratili svojim kućama. Do [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] Trebava i njena sela su bili u periodu najintenzivnijeg privrednog razvoja, da bi sve stalo u Drugom svjetskom ratu. Za vrijeme Drugog svjetskog rata, planina Trebava bila je uporište i sklonište [[Četnici|četničkih]] odreda. Za to vrijeme sukoba i razaranja, Trebava je dosta osiromašena, i materijalno i u pogledu stanovništva. == Stanovništvo == Okolina Trebave je relativno gusto naseljena, sa oko 93 stanovnika po kvadratnom kilometru.<ref>'''[[:sr:Trebava#cite_ref-nasapop_9-0|^]]''' [https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP „NASA Earth Observations: Population Density”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190629115513/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |date=2019-06-29 }}. NASA/SEDAC. Pristupljeno 20. 10. 2016.</ref> == Galerija == <gallery> Datoteka:Парк природе Дуга Њива, Требава.jpg|Park prirode Duga Njiva Datoteka:Парк природе Дуге Њиве, Требава.jpg|Park prirode Duga Njiva Duga Njiva, Trebava - panoramio (4).jpg|Duga Njiva Duga Njiva, Trebava - panoramio (5).jpg|Duga Njiva Pogled sa Trebave - panoramio.jpg|Pogled sa Trebave Trebava - panoramio.jpg|Panorama Дугa Њивa, Требава.jpg|Duga Njiva </gallery> == Povezano == * [[Trebavska buna]] * [[Lista planina u Bosni i Hercegovini]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [https://web.archive.org/web/20090429053119/http://glasnik.gracanica.net/arhiva/ Gračanički glasnik] * [http://modrica.ba/md/opsti-podaci/ Podaci o Modriči] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161021004739/http://modrica.ba/md/opsti-podaci/ |date=2016-10-21 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Planine u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Planine u Republici Srpskoj]] kfwslhjj50oj8zrev9f5zzgupxfd9l4 Unité d'habitation 0 4717118 42683481 42598794 2026-09-06T05:32:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42683481 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} [[File:Corbusierhaus B-Westend 06-2017.jpg|mini|desno|''Unité d'habitation'' u [[Berlin]]u.]] '''Marseljska stambena jedinica''' ili Unité d'Habitation je moderni tip stambene zgrade koji je arhitekta [[Le Corbusier]] razvio u saradnji sa slikarom-arhitektom Nadirom Afonsom. Jedno je od najpoznatijih njegovih djela i izgrađeno je između 1947. i 1952. godine u južnom dijelu [[Marseille|Marselja]], u [[Francuska|Francuskoj]]. Zgrada je bila osnova za nekoliko stambenih naselja širom [[Evropa|Evrope]] i [[SAD|Amerike]].<ref name="bruta">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/37674744/BRUTALIZAM_U_SRPSKOJ_ARHITEKTURl_STIL_ILI_NUZNOST |title= Sanja Simonović Alfirević, Đorđe Alfirević - Brutalizam u srpskoj arhitekturi: stil ili nužnost? |work= ACADEMIA, www.academia.edu, 2017. |accessdate= 15. jul 2025.}}</ref> Unité d'Habitation se pokazala izuzetno utjecajnom i često se navodi kao početna inspiracija za [[Brutalizam|brutalistički]] arhitektonski stil i filozofiju.<ref name="habit">>{{Cite web |url= https://corbusier.totalarch.com/unite_d_habitation_marseille |title= Stambena jedinica (Unité d'Habitation), Marselj, Francuska. 1945-1952 |work= Totalarh, corbusier.totalarch.com, 2010. |accessdate= 10. avgust 2025}}{{ru}}</ref> Zbog nestašice [[čelik]]a Le Corbusier je upotrebio lijevani neobrađeni prirodni [[beton]] - (natur beton). Bio je to ključni element koji je pokrenuo brutalistički pokret, stil kojim je u svijetu izgrađen znatan broj objekata nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], od početka 1950-ih do kraja 1970-ih godina. Inspirisani [[Le Corbusier]]ovom arhitekturom, engleski arhitekti [[Alison i Peter Smithson]] projektovali su [[Zgrada škole u Hunstatonu|zgradu škole u Hunstatonu]], prvi objekat za koji je rečeno da je urađen u stilu brutalizma.<ref name="aliSM">>{{Cite web |url= https://www.architectural-review.com/archive/the-new-brutalism-by-reyner-banham |title= Reyner Banham pokušava kodificirati tadašnji novonastali arhitektonski pokret brutalizma |work= The architectural, 2010. |accessdate= 29. maj 2025}}{{en}}</ref> Nalazi je na [[UNESCO]]-ovom popis [[Svjetska baština|svjetske baštine]] 2016. godine zbog svog značaja za razvoj [[Moderna arhitektura|moderne arhitekture]], zajedno sa 16 drugih djela Le Corbusiera. Francusko Ministarstvo kulture proglasilo je Stambenu jedinicu istorijskim spomenikom. Oštećena je u požaru 9. februara 2012. godine. == Opis == Projekt je nastao po narudžbi države, u vrijeme kada je stanovništvo Marselja bilo raseljeno nakon ratnih razaranja. Bilo je to i vrijeme kada nije bilo moguće graditi složene čelične konstrukcije, koliko zbog siromaštva, toliko i zbog nedostatka dovoljno kvalificirane radne snage. Zanimljivo je da je Le Corbusier za realizaciju projekta tražio izuzeće od [[Urbanizam|urbanih]] pravila. U izradi projekta za Unité d'Habitation, Le Corbusiera se oslanjao na svoju studiju komunalnog stanovanja koju je izradio u [[SSSR]]-u, i po kojoj je arhitekta Moisej Ginzburg 1932. godine projektovao dvije zgrade u Naselju Narkomfina u [[Moskva|Moskvi]]. Stambena jedinica je dizajnirana na principu Modulora, autorovog sistema mjerenja povezanog s ljudskom morfologijom na osnovu zlatnog reza i Fibonaccijevog niza. Marseljska stambena jedinica je složeno dizajnirana višestambena zgrada koja najraznovrsnije potrebe stanovnika rješava u pojedinačnim objektima, ali s naglašenim karakterom kolektiviteta. Zadovoljeno je Corbusierovih pet točaka arhitekture: * zgrada je podignuta na 17 parova snažnih pilona omogućujući cirkulaciju prostora u razini prizemlja, * fasada je oslobođena diktata zidova te stvara vlastitu oblikovnu igru, * krovna je terasa preuzela ulogu prizemlja, * slobodni je plan ograničen samo nužnošću konstruktivnog rastera poprečnih zidova, * pročelje je artikulirano horizontalnim potezom vrpčastih prozora Otvorena u oktobru 1952. godine, zgrada je dugačka 138 metara, široka 25 metara i visoka 56 metara. Skeletna konstrukcija od armiranog betona ima 17 spratova, pri čemu je prizemlje zamijenjeno otvorenim spratom sa stubovima koji podupiru zgradu. Tu se nalaze i stepeništa. === Stanovi === Sastoji se od 337 stanova sa 23 različita rasporeda na 17 spratova. Postoje različiti tipovi stanova – od hotelske sobe do stanova s 5 spavaonica. Svi su vezani na samo jedan ulaz sa stubištem i dizalima, pozicioniran na južnom dijelu zgrade. Uz ovaj, postoje još dva evakuacijska i dva vatrogasna stubišta. Kako su stanovi dvoetažni, dvostrane orijentacije, prilazni su hodnici smješteni u sredini zgrade, na svakoj trećoj etaži. Ovi vrlo široki hodnici protežu se od jednog kraja zgrade do drugog, s balkonima na svakom kraju. U zgradi se nalaze trgovine, arhitektonska knjižara, obrazovne prostorije, hotel sa 21 sobom, restoran, vrtić, teretana, i otvoreni auditorijum. Zgrada je izgrađena od [[béton brut]]-a (grubog ili surovog betona), jer se željeni čelični okvir pokazao preskupim zbog poslijeratne nestašice [[čelik]]a. Kao opreka hladnoći i grubosti sirova betona, prisutni su sasvim dekorativni detalji – kao npr. površinska obradba dijelova zida na krovnoj terasi ili pak perforirani balkonski parapeti.<ref name="vukkova">{{Cite web |url= https://hrcak.srce.hr/file/173717 |title= Obnova pročelja zgrade u Vukovarskoj 35 – 35a arhitekta Drage Galića |work= Grad Zagreb - Gradski zavod za zaštitu spomenika kulture i prirode HR – , hrcak.srce.hr, 2011. |accessdate= 10. avgust 2025 |archive-date= 2024-09-16 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240916140911/https://hrcak.srce.hr/file/173717 |url-status= dead }}</ref> === Krovna terasa === Na najvišem, sedamnaestom katu, smješteno je odmaralište za stanare – velika zajednička krovna terasa. Izražajan izgled krova daje zgradi koja stoji na betonskim stupovima dodatni tehnološki izgled. Jedna rampa vodi direktno na krovnu terasu gdje se nalazi, postavljena na tankim stupovima, prostorija za odmor, plitki bazen, nekoliko dječjih igrališta i galerija. Druga strana krovne terase, velike 24 x 165 metara, određena je za rekreaciju odraslih. Ovdje se nalazi dvorana za sportske aktivnosti i sportski teren, dok na sjevernom kraju velika betonska ploča služi kao zaštita od jakog sjevernog vjetra, maestrala, a istovremeno služi kao pozadina za krovnu pozornicu.<ref name="vuko"/> === Boje === Dok beton ima prirodnu sivu nijansu, paneli koji razdvajaju susjedne balkone obojeni su crvenom, plavom, žutom i gotovo crnom. Na taj način svjetlucaju bočni zidovi balkona u živahnim bojama kao kroz neko betonsko, grubo pletivo. Šarene boje su upotrijebljene i u umjetno osvijetljenoj unutrašnjosti i služe rasvjetljavanju dugačkih hodnika, a lođe i sjenila štite od zvukova i sunca.<ref name="vuko"/> == Uticaj == Le Corbusierov koncept Unité d'Habitation materijaliziran je u još četiri zgrade, tri u Francuskoj i jedna u Berlinu, s istim imenom i gotovo savršenom sličnošću u dizajnu: * Unité d'Habitation u Nantes-Rezé, 1955, * Unité d'Habitation u [[Berlin]]u, 1957. Konstrukcija je izgrađena od prefabrikovanih livenih betonskih panela na licu mjesta i livenih plafonskih ploča. Modulor sistem je osnovna mjera Unité-a, a Corbusier je koristio najviše 15 Modulor mjera za izgradnju cijelog oblika konstrukcije. Na kraju je djelo izbrisano iz Le Corbusierovog opusa, a što je također potvrđeno posthumno 1967. godine u njegovom posljednjem autorizovanom djelu. * Unité d'Habitation u Briey, 1963, * Unité d'Habitation u Firminy-Vert, 1965. <gallery> File:Rezé centre.jpg|Unité d'Habitation u Nantes-Rezé, 1955. File:Corbusierhaus (Berlin) (37359240461).jpg|Unité d'Habitation u Berlinu, 1957. File:Interieur unité d'habitaion.jpg|Unité d'Habitation u Firminy-Vert, 1965. </gallery> === Inspiracija === Zamjena čelika grubo lijevanim betonom (béton brut) bila je ključni element koji je potaknuo brutalistički pokret.<ref name="ARHbrutalna">{{Cite web|url= https://www.theguardian.com/artanddesign/2014/feb/13/jonathan-meades-brutalism-a-z |title= Nevjerovatni Hulkovi: Jonathan Meadesov A-Ž brutalizma |work= Univerzitet Sarajevu – Arhitektonski fakultet, www.theguardian.com, 13. februar 2014. |accessdate= 13. 4. 2025}}</ref> Unité d'Habitation postao je inspiracija za mnoge brutalističke stambene komplekse. U [[Engleska|Engleskoj]] su među prvima podignuta naselja [[Alton West]] u Roehamptonu, [[London]], sa preko 13.000 stanovnika, što ga čini jednim od najvećih u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] i [[Park Hill u Sheffieldu]]. Oba su, zbog svog estetskog izgleda, bila podvrgnuta negativnim kritikama što je bila česta pojava u vrijeme izgradnje objekata brutalne arhitekture.<ref name="brutalna">{{Cite web |url= https://m-kvadrat.ba/lejla-kresevljakovic-brutalizam-u-arhitekturi-bosne-i-hercegovine/ |title= Lejla Kreševljaković: Brutalizam u arhitekturi Bosne i Hercegovine |work= Univerzitet Sarajevu – Arhitektonski fakultet, 2022. |accessdate= 12. avgust. 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Stambeni kompleks [[Barbican naselje]] sa oko 2.000 stanova, London, je istaknuti primjer britanske brutalističke arhitekture. Izgradila ga je arhitektonska firma "[[Chamberlin, Powell i Bon]]" tokom 1950-ih i 1960-ih godina.<ref>[https://web.archive.org/web/20150923224340/http://www.cityoflondon.gov.uk/services/housing-and-council-tax/barbican-estate/concept-and-design/Pages/History-of-Barbican.aspx Istorija Istorija Barbican estate-a, www.cityoflondon.gov.uk, 2015. - 11. avgust 2025.]</ref> Poznati objekti u Londonu su i: [[Samuda naselje]] po projektu Gordona Taita, Isle of Dogs (1965.), [[Balfron Tower|Balfron toranj]] (1967.) i [[Trellick Tower|Trellick toranj]] (1972.) [[Ernő Goldfinger|Ernőa Goldfingera]]. U [[Poljska|Poljskoj]] su urađene apartmanske zgrade za potrebe Poljske Akademije nauka inspirisane Le Corbusier-ovim principima. Tu su i stambena naselja [[Iza Željezne kapije]] u [[Varšava|Varšavi]] i [[Super jedinica|Superjednostka]] u [[Katowice|Katovicama]], građene 1970-ih. U [[Škotska|Škotskoj]] su zgrade Glazgovskog koledža i zgrada Charles Oakley podignute kasnih 1950-ih, po projektu architekt Peter Williams. U [[SFRJ|Jugoslaviji]] je 1957. god. podignuta [[Zgrada u Vukovarskoj 35 (Zagreb)|zgrada u Vukovarskoj ulici u Zagrebu]], po projektu [[Drago Galić|Drage Galića]] iz 1952. god.<ref name="vukkova"/> Krajem pedesetih godina 20-og stoljeća u [[Zgrada u Vukovarskoj 43 (Zagreb)|istoj ulici podignuta je još jedna zgrada]] istog autora.<ref name="vuko">{{Cite web |title=Vedran Ivanković, Sveučilište u Zagrebu, Arhitektonski fakultet - ANALIZA MODERNE ARHITEKTURE 1950-IH U HRVATSKOJ I EUROPI NA PRIMJERU VIŠESTAMBENIH ZGRADA DRAGE GALIĆA I LE CORBUSIERA |url=http://e-gfos.gfos.hr/app/storage/protected/42-09-06-2017-11-31-21-ivankovic-loncarvickovic-stober-mijic.pdf |access-date=2018-10-13 |archive-date=2018-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180602125836/http://e-gfos.gfos.hr/app/storage/protected/42-09-06-2017-11-31-21-ivankovic-loncarvickovic-stober-mijic.pdf }}</ref> Neboder [[Super Andrija]] izgrađen je 1973. po projektu Miroslava Cantinellija u Sigetskoj ulici, a [[Mamutica]] 1974. god (projektanti arhitekti Đuro Mirković i Nevenka Postružnik). Vatrogasna stanica u Parizu, sa teniskim igralištem i bazenom u prizemlju po projektu Jean Willervala podignuta je 1971. Stambeni kompleks [[Rezervni trg (Cleveland)]] (Reserve Square), [[Ohio]], [[SAD]], podignut je 1969–1973. Kompleks [[Riverside Plaza]] u [[Minneapolis]], [[Minnesota]], izgrađen je 1973. Njegov brutalistički izgled sa panelima u bojama inspirisani su Unité d'Habitation-om. The Akbar Hotel Akbar u Chanakyapuri, [[New Delhi]], izgrađen je po projektu 1965-69. Le Corbusierovi planovi za velike gradove nikada nisu u potpunosti usvojeni. Tokom svoje 50-godišnje karijere, ovaj arhitekta rođen u [[Švicarska|Švicarskoj]], pravog imena Charles-Edouard Jeanneret, privukao je podjednako kritika koliko i hvalospjeva. Njegove ideje za grad budućnosti bile su radikalne, bez sentimentalnosti i vizije umjetnika na grad u velikim razmjerima.<ref name="unitaaa">{{Cite web |url= https://www.bbc.com/news/magazine-20913249 |title= Istorija budućnosti u 10 slikq |work= BBC, www.bbc.com, 2012. |accessdate= 29. maj 2025}}{{en}}</ref> == Galerija objekata == <gallery> File:Galiceva zgrada 1954-Vukovarska ulica, Zagreb.JPG|[[Zgrada u Vukovarskoj 35 (Zagreb)]] 1957. god, File:Galiceva zgrada-Vukovarska Zagreb.JPG|mini|desno|[[Zgrada u Vukovarskoj 43 (Zagreb)]] File:Winchfield House, Roehampton 2025-01-02.jpg|[[Roehampton]], [[London]] File:Park Hill Flats in March 2008 - Geograph-3663164-by-Martin-Speck.jpg|[[Park Hill u Sheffieldu]] File:Central ponds, Barbican Estate.jpg|[[Barbican naselje]], London, 1965-1976. File:Balfron Tower, Poplar (West Face - 02).jpg|[[Balfron Tower]], London, 1965-1967. File:The Trellick Tower.jpg|[[Trellick Tower]], London, 1972. File:Central College of Commerce.jpg|Centralni koledž, 1962, Glazgov - Srušena 2013. File:Osiedle za Żelazną Bramą ul. Żelazna róg Chłodnej 2021.jpg|Iza željezne kapije (za Żelazną Bramą), [[Varšava]] File:Katowice Superjednostka 2022.jpg|[[Super jedinica]], [[Katowice]], Poljska File:Reserve Square August 2018.jpg|[[Rezervni trg (Cleveland)]], File:Riverside Plaza and Mixed Blood Theatre at sunset 2014-08-09.jpg|[[Riverside Plaza]], Minneapolis </gallery> == Literatura == * Enciklopedija Moderne Arhitekture (org.Knaurs Laxikon der modernen Architektur) Herausgegeben von Gerd Hatje, 1970.<ref name="brutenci">{{Cite web|url= https://www.antikvarne-knjige.com/knjige/detail-item_id-19492 |title= Enciklopedija moderne arhitekture |work= Građevinska knjiga, Beograd – 1970. |accessdate= 13. 4. 2024}}</ref> == Vanjske veze == * {{Cite web |url= https://www.bbc.com/news/world-europe-46960948 |title= Brutalistički beton stare Jugoslavije inspiriše novu generaciju |work= BBC - 28.01,2019 |accessdate= 19. 5. 2025}}{{en}} == Izvori == {{Reflista|2}} [[Kategorija:Moderna arhitektura]] [[Kategorija:Brutalistička arhitektura]] sz5th98rcys0wdfjqlkpv6z4a587xhx Šablon:Extinct 10 4719933 42683336 42557000 2026-09-05T12:27:13Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Izumrli]] 42683336 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Izumrli]] gu5hx9h6roz1pau5xg4x16nmcvj7tt3 Šablon:Izumrli/dok 10 4719934 42683383 42683216 2026-09-05T16:59:00Z Edgar Allan Poe 29250 42683383 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis go to Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> == Svrha == Ovaj šablon napravljen je za one slučajeve kada se simbol za izumrlu vrstu ne pokazuje ispravno zbog preformatiranja u samom taksokviru. Ovaj šablon također ima vrijedno semantičko značenje: u šablon se uključuje atribut koji znači "izumrla", što nije prisutno ako se samo otipka simbol u pitanju. Šablon ima sljedeći HTML kod: This template is designed for instances where the extinction dagger cannot be displayed next to a taxon correctly due to preformatting in the taxobox. <syntaxhighlight lang=html><abbr title="Extinct" aria-label="Extinct" style="border: none; text-decoration: none; cursor: inherit; font-weight: normal; font-style: normal;">†</abbr></syntaxhighlight> == Uporaba == {{code|<nowiki>{{izumrli}}</nowiki>''Raphus cucullatus''}} ; prikazuje se kao : {{izumrli}}''Raphus cucullatus'' == Povezano == * [[Izumiranje]] <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis go to Wikidata, thank you! --> [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> 8ygqsz83bf0gk2j6cjzc75rmaz8c73q Kategorija:Šabloni taksokvira 14 4719935 42683371 42557004 2026-09-05T16:46:51Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Kategorija:Šabloni Taksokvira]] na [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] bez ostavljanja preusmjerenja: (pomoću gadgeta [[WP:KM|КМ]]) 42557004 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Biološki šabloni|Taksokvir]] hjntytk69zyr2ztmdv8wqrt5cap1qir Modul:Taxonbar/exists/dok 828 4720020 42683399 42557482 2026-09-05T17:04:06Z Edgar Allan Poe 29250 42683399 wikitext text/x-wiki {{Lua|Modul:Taxonbar/exists|Modul:Template redirect regex}} == O modulu == Provjerava ima li na stranici transkluzija šablona {{tl|Taxonbar}} i njegovih preusmjeravanja, pri čemu generira kodove <code>true</code>, <code>false</code>, ili <code>commented</code>. == Upotreba == <syntaxhighlight lang="lua" inline>local taxonbarExists = require('Module:Taxonbar/exists').check</syntaxhighlight> == Povezano == * {{tl|Taxonbar/candidate}} * {{tl|Taxobox/core}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly><noinclude>[[Kategorija:Dokumentacija modula]]</noinclude> 4aoihoca7rtfaajqw3jjq398g3ah42i Šablon:Taxobox/species/dok 10 4720034 42683398 42558811 2026-09-05T17:03:30Z Edgar Allan Poe 29250 42683398 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Lua|Module:Conservation status|noprotcat=yes}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> == Upotreba == <strong>Ovaj šablon dizajniran je kako bi se koristio zajedno sa šablonom {{tl|Taxobox/core}} te ga se ne bi trebalo koristiti izravno.</strong> <code><nowiki>{{</nowiki>Taxobox/species|''parametar statusa''|''parametar statusa konzerviranosti''|datum_izumiranja=''vrijednost''}}</code> Šablon prikazuje obojane krugove u kontekstu kodova o zaštiti te dodaje kategorije. {{para|datum_izumiranja}} prenosi se iz taksokvira za vrste, npr. {{tl|Speciesbox}}, gdje ga definira parametar {{para|izumrla}}. Ako taj parametar nije prazan, ili sadrži vrijednosti "yes" ili "true", trebao bi sadržavati okvirni datum kada je određena vrsta izumrla, npr. "1510.", ili "nakon 1791.", ili "oko 1800.". Informacija će biti prikazana nakon riječi "Izumrla", kao u prvom primjeru ispod. * Primjeri ** <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Taxobox/species | IUCN2.3 | EX |datum_izumiranja=oko 1620.}}</syntaxhighlight> ** <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Taxobox/species |TNC |T5 }}</syntaxhighlight> ** <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Taxobox/species |IUCN3.1 |EX }}</syntaxhighlight> '''Napomena:''' Svi izrazi u ovom šablonu odnose se na vrstu kao takvu, odnosno na riječ "[[vrsta]]" (npr. kritično ugrožena vrsta, izumrla vrsta), zbog čega su navedeni u ženskom rodu. === IUCN2.3 === {| class="wikitable sortable" ! Vrijednost ! class="unsortable" style="width:250px" | Slika i tekst ! Kategorija koja se dodaje |- | EX || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN2.3 | EX |datum_izumiranja=oko 1620.}} |} | [[:Kategorija:Izumrle vrste]] |- | EW || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN2.3 | EW }} |} | [[:Kategorija:Vrste izumrle u prirodi]] |- | CR || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN2.3 | CR }} |} | [[:Kategorija:Kritično ugrožene vrste]] |- | EN || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN2.3 | EN }} |} | [[:Kategorija:Ugrožene vrste]] |- | VU || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN2.3 | VU }} |} | [[:Kategorija:Osjetljive vrste]] |- | LR || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN2.3 | LR }} |} | [[:Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]] |- | CD<br />LR/CD || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN2.3 | CD }} |} | [[:Kategorija:Vrste koje ovise o zaštiti]] |- | NT<br />LR/NT || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN2.3 | NT }} |} | [[:Kategorija:Gotovo ugrožene vrste]] |- | LC<br />LR/LC || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN2.3 | LC }} |} | [[:Kategorija:Najmanje zabrinjavajuće vrste]] |- | DD || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN2.3 | DD }} |} | [[:Kategorija:Nedovoljno poznate vrste]] |- | NE || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN2.3 | NE }} |} | nijedna |- | NR || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN2.3 | NR }} |} | nijedna |- | PE || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN2.3 | PE }} |} | [[:Kategorija:Kritično ugrožene vrste]] |- | PEW || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN2.3 | PEW }} |} | [[:Kategorija:Kritično ugrožene vrste]] |- | ''other'' || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN2.3 | AA }} |} | [[:Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]] |} === IUCN3.1 === {| class="wikitable sortable" ! Vrijednost ! class="unsortable" style="width:250px" | Slika i tekst ! Kategorija koja se dodaje |- | EX || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN3.1 | EX |extinction_date=nakon 1871.}} |} | [[:Kategorija:Izumrle vrste]] |- | EW || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN3.1 | EW }} |} | [[:Kategorija:Vrste izumrle u prirodi]] |- | CR || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN3.1 | CR }} |} | [[:Kategorija:Kritično ugrožene vrste]] |- | EN || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN3.1 | EN }} |} | [[:Kategorija:Ugrožene vrste]] |- | VU || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN3.1 | VU }} |} | [[:Kategorija:Osjetljive vrste]] |- | NT || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN3.1 | NT }} |} | [[:Kategorija:Gotovo ugrožene vrste]] |- | LC || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN3.1 | LC }} |} | [[:Kategorija:Najmanje zabrinjavajuće vrste]] |- | DD || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN3.1 | DD }} |} | [[:Kategorija:Nedovoljno poznate vrste]] |- | NE || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN3.1 | NE }} |} | nijedna |- | NR || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN3.1 | NR }} |} | nijedna |- | PE || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN3.1 | PE }} |} | [[:Kategorija:Kritično ugrožene vrste]] |- | PEW || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN3.1 | PEW }} |} | [[:Kategorija:Kritično ugrožene vrste]] |- | ''other'' || {| align=center {{Taxobox/species | IUCN3.1 | AA }} |} | [[:Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]] |} === ZZOOB === {| class="wikitable sortable" ! Vrijednost ! class="unsortable" style="width:250px" | Slika i tekst ! Kategorija koja se dodaje |- | EX || {| align=center {{Taxobox/species | EPBC | EX }} |} | [[:Kategorija:Izumrle vrste]] |- | EW || {| align=center {{Taxobox/species | EPBC | EW }} |} | [[:Kategorija:Vrste izumrle u prirodi]] |- | CR || {| align=center {{Taxobox/species | EPBC | CR }} |} | [[:Kategorija:Kritično ugrožene vrste]] |- | EN || {| align=center {{Taxobox/species | EPBC | EN }} |} | [[:Kategorija:Ugrožene vrste]] |- | VU || {| align=center {{Taxobox/species | EPBC | VU }} |} | [[:Kategorija:Osjetljive vrste]] |- | CD || {| align=center {{Taxobox/species | EPBC | CD }} |} | [[:Kategorija:Vrste koje ovise o zaštiti]] |- | DL || {| align=center {{Taxobox/species | EPBC | DL }} |} | nijedna |- | ''other'' || {| align=center {{Taxobox/species | EPBC | AA }} |} | [[:Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]] |} === NatureServe === {| class="wikitable sortable" ! Vrijednost ! class="unsortable" style="width:250px" | Slika i tekst ! Kategorija koja se dodaje |- | GX || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | GX }} |} | [[:Kategorija:Vrste koje se smatraju izumrlima]] |- | GH || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | GH }} |} | [[:Kategorija:Moguće izumrle vrste]] |- | G1 || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | G1 }} |} | [[:Kategorija:Vrste u kritičnoj opasnosti]] |- | G2 || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | G2 }} |} | [[:Kategorija:Vrste u opasnosti]] |- | G3 || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | G3 }} |} | [[:Kategorija:Osjetljive vrste]] |- | G4 || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | G4 }} |} | [[:Kategorija:Vrste koje se čine sigurnima]] |- | G5 || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | G5 }} |} | [[:Kategorija:Sigurne vrste]] |- | GU || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | GU }} |} | nijedna |- | GNR || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | GNR }} |} | nijedna |- | TX || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | TX }} |} | [[:Kategorija:Vrste koje se smatraju izumrlima]] |- | TH || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | TH }} |} | [[:Kategorija:Moguće izumrle vrste]] |- | T1 || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | T1 }} |} | [[:Kategorija:Vrste u kritičnoj opasnosti]] |- | T2 || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | T2 }} |} | [[:Kategorija:Vrste u opasnosti]] |- | T3 || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | T3 }} |} | [[:Kategorija:Osjetljive vrste]] |- | T4 || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | T4 }} |} | [[:Kategorija:Vrste koje se čine sigurnima]] |- | T5 || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | T5 }} |} | [[:Kategorija:Sigurne vrste]] |- | TU || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | TU }} |} | nijedna |- | ''other'' || {| align=center {{Taxobox/species | TNC | AA }} |} | [[:Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]] |} === ZOV === {| class="wikitable sortable" ! Vrijednost ! class="unsortable" style="width:250px" | Slika i tekst ! Kategorija koja se dodaje |- | EX || {| align=center {{Taxobox/species | ESA | EX }} |} | nijedna |- | E<br />LE || {| align=center {{Taxobox/species | ESA | E }} |} | [[:Kategorija:Ugrožene vrste]] |- | T<br />LT || {| align=center {{Taxobox/species | ESA | T }} |} | [[:Kategorija:Vrste u opasnosti]] |- | DL || {| align=center {{Taxobox/species | ESA | DL }} |} | nijedna |- | ''other'' || {| align=center {{Taxobox/species | ESA | AA }} |} | [[:Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]] |} === COSEWIC === {| class="wikitable sortable" ! Vrijednost ! class="unsortable" style="width:250px" | Slika i tekst ! Kategorija koja se dodaje |- | X || {| align=center {{Taxobox/species | COSEWIC | X }} |} | nijedna |- | XT || {| align=center {{Taxobox/species | COSEWIC | XT }} |} | nijedna |- | E || {| align=center {{Taxobox/species | COSEWIC | E }} |} | nijedna |- | T || {| align=center {{Taxobox/species | COSEWIC | T }} |} | nijedna |- | SC || {| align=center {{Taxobox/species | COSEWIC | SC }} |} | nijedna |- | NAR || {| align=center {{Taxobox/species | COSEWIC | NAR }} |} | nijedna |- | ''other'' || {| align=center {{Taxobox/species | COSEWIC | AA }} |} | [[:Kategorija:Neispravna kategorija ugroženosti]] |} ===DECF=== {| class="wikitable sortable" ! Vrijednost ! class="unsortable" style="width:250px" | Slika i tekst ! Kategorija koja se dodaje |- | X || {| align=center {{Taxobox/species | DECF | X }} |} | nijedna |- | R || {| align=center {{Taxobox/species | DECF | R }} |} | nijedna |- | P1 || {| align=center {{Taxobox/species | DECF | P1 }} |} | nijedna |- | P2 || {| align=center {{Taxobox/species | DECF | P2 }} |} | nijedna |- | P3 || {| align=center {{Taxobox/species | DECF | P3 }} |} | nijedna |- | P4 || {| align=center {{Taxobox/species | DECF | P4 }} |} | nijedna |- | DL || {| align=center {{Taxobox/species | DECF | DL }} |} | nijedna |} === QLDNCA === {| class="wikitable sortable" ! Vrijednost ! class="unsortable" style="width:250px" | Slika i tekst ! Kategorija koja se dodaje |- | EW || {| align=center {{Taxobox/species | QLDNCA | EW |}} |} | [[:Kategorija:Vrste izumrle u prirodi]] |- | EN || {| align=center {{Taxobox/species | QLDNCA | EN |}} |} | [[:Kategorija:Ugrožene vrste]] |- | VU || {| align=center {{Taxobox/species | QLDNCA | VU |}} |} | [[:Kategorija:Osjetljive vrste]] |- | R || {| align=center {{Taxobox/species | QLDNCA | R |}} |} | [[:Kategorija:Rijetke vrste]] |- | NT || {| align=center {{Taxobox/species | QLDNCA | NT |}} |} | [[:Kategorija:Gotovo ugrožene vrste]] |- | LC || {| align=center {{Taxobox/species | QLDNCA | LC |}} |} | [[:Kategorija:Najmanje zabrinjavajuće vrste]] |} === CITES === {| class="wikitable sortable" ! Vrijednost ! class="unsortable" style="width:250px" | Slika i tekst ! Kategorija koja se dodaje |- | CITES_A1 || {| align=center {{Taxobox/species | CITES | CITES_A1 |}} |} | [[:Kategorija:Vrste popisane na CITES-ovoj listi]] |- | CITES_A2 || {| align=center {{Taxobox/species | CITES | CITES_A2 |}} |} | [[:Kategorija:Vrste popisane na CITES-ovoj listi]] |- | CITES_A3 || {| align=center {{Taxobox/species | CITES | CITES_A3 |}} |} | [[:Kategorija:Vrste popisane na CITES-ovoj listi]] |} == Kategorije za praćenje == * {{clc|Taksokviri s neprepoznatim parametrom statusa}} * {{clc|Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa}} * {{clc|Neispravna kategorija ugroženosti}} == Povezano == * [[Kategorije ugroženosti]] <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Šabloni taksokvira]]<!--for the hidden categories--> }}</includeonly> lyk3owt0eqngr37uswgike1nhsrcdvo Šablon:Taksokvir ime/dok 10 4720162 42683394 42558888 2026-09-05T17:02:39Z Edgar Allan Poe 29250 42683394 wikitext text/x-wiki {{documentation subpage}} <!-- EDIT TEMPLATE DOCUMENTATION BELOW THIS LINE --> Ovaj šablon generira parametar "ime" za {{tl|Taksokvir}} ako ono nije specificirano. Treba koristiti sljedeće parametre: <code><nowiki>{{Taksokvir ime|rod|vrsta|dvoimeno}}</nowiki></code> ;Objašnjenje: Ako bilo koji od tri navedena parametra ovog šablona U CIJELOSTI ODGOVARA naslovu stranice (s tim da se dodaci u zagradama ne računaju), A parametar "ime" nije specificiran, naslov stranice ''u italiku'' bit će preuzet kao ime za Taksokvir i prikazan kao naslov članka. <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> rv61ahudisy9rguzyfgtk6rbgy6um2h Šablon:Taksonomija/dok 10 4720166 42683396 42682068 2026-09-05T17:03:13Z Edgar Allan Poe 29250 42683396 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} == Upotreba== Ovaj šablon stvara red tablice za [[takson]] u {{tl|Taksokvir}}u. Namijenjen je korištenju samo u drugim taksonomskim šablonima, posebice {{tl|Taxobox/core}}. Sastoji se od tri parametra: *<code>jedinica</code> – naziv taksonomske jedinice na [[latinski|latinskom jeziku]] (npr. "ordo"), koji će biti prilagođen prilikom prikaza (obvezan) *<code>veza</code> – formatirano ime taksona s wikipoveznicom koja se treba koristiti (obvezan) *<code>autor</code> – autor navedene nomenklature naveden prema tradicionalnom načinu navođenja za taj takson (po izboru) == Primjeri== Unutar rablice: *<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Taksonomija|jedinica=genus|veza=''[[Acacia]]''|autor=Martius}}</syntaxhighlight> prikazuje se kao {| class="wikitable" {{Taksonomija|jedinica=genus|veza=''[[Acacia]]''|autor=Martius}} |} *<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Taksonomija|jedinica=classis|veza=[[Sisavci|Mammalia]]|autor=[[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758.}}</syntaxhighlight> prikazuje se kao {| class="wikitable" {{Taksonomija|jedinica=classis|veza=[[Sisavci|Mammalia]]|autor=[[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758.}} |} *<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Taksonomija|jedinica=vrsta|veza=''[[Vuk|C. lupus]]''}}</syntaxhighlight> prikazuje se kao {| class="wikitable" {{Taksonomija|jedinica=species|veza=''[[Vuk|C. lupus]]''}} |} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> ewcqq7vzwha4ojetpu1534evp8muqht Šablon:Serbokroatizacija taksonomske jedinice/dok 10 4720170 42683389 42558915 2026-09-05T17:00:29Z Edgar Allan Poe 29250 42683389 wikitext text/x-wiki {{documentation subpage}} {{Lua|Module:Taxobox ranks}} ==Svrha== Ovaj šablon dopuna je šablona {{tl|Taksokvir}} te se podjednako može koristiti i u automatiziranim i ručno popunjenim taksokvirima. Oslanja se na posebnu funkciju modula [[Modul:Taxobox ranks|Taxobox ranks]] te omogućava jednostavnije korištenje sučelja kada su u pitanju taksonomske jedinice. [[Modul:Taxobox ranks]] sadrži popis definiranih termina na [[srpskohrvatski|srpskohrvatskom jeziku]], a koji se odnose na prevedene nazive latinskih naziva taksonomskih jedinica. U tom kontekstu, ovaj šablon automatski prevodi unose na latinskom jeziku na srpskohrvatske nazive za te iste jedinice. Za primjere kako to funkcionira u praksu, pogledajte dokumentaciju šablona {{tl|Taksonomija}}. <includeonly>{{Sandbox other|| [[Kategorija:Šabloni taksokvira]]}} </includeonly> 9skar6ufnduassqsx8toloq7ty8h74m Šablon:Taksokvir boja/dok 10 4720194 42683393 42559507 2026-09-05T17:02:32Z Edgar Allan Poe 29250 42683393 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> <strong>Napomena korisnicima koji uređuju šablone</strong>: Izmjene taksonomskih naziva u ovom šablonu ovise o njihovom učinku na ručno popunjene taksokvire u kontekstu činjenice nalazi li se takson koji određuje boju na takvoj razini koja dopušta promjenu boje u šablonu {{tl|Taksokvir}}, tako da tu mogu biti potrebne promjene. Boje se moraju definirati u rgb(..,..,..) formatu kako bi šablon {{tl|Određuje boju taksokvira}} radio ispravno. == Svrha == Ovaj je šablon jedan od mnogih pomoćnih šablona u sklopu sustava šablona vezanih uz {{tl|Taksokvir}}, a odnosi se i na ručne i na automatizirane taksokvire. Ovaj šablon određuje i generira prikladnu boju za taksokvir. Trebao bi se koristiti samo u drugim šablonima iz ove skupine. === Upotreba u taksonomskim šablonima === Ručni taksokviri pozivaju se na ovaj šablon koristeći {{tl|Taksokvir}}, koji pregledava unose taksonomskih jedinica od koljena naviše i koristi onu najvišu za određivanje boje (ili pokazuje grešku ako boju nije moguće odrediti). Automatizirani taksokviri koriste funkciju u modulu [[Modul:Autotaxobox|Autotaxobox]] koja pronalazi takson za određivanje boje pretraživanjem taksonomske hijerarhije kodirane u taksonomskim šablonima (npr. šablonima s nazivima "Taksonomija/''naziv taksona''"). === Određivanje boje u taksokviru === I ručno popunjavani i automatizirani taksokviri u pravilu automatski generiraju boje. Ako to ne uspiju ili ako se automatski generirana boja iz nekog razloga promijeni, parametar {{para|color_as}} može se koristiti kako bi se odredila boja sukladno taksonu u pitanju. Stoga: <syntaxhighlight lang="wikitext">| color_as = Životinje </syntaxhighlight> u sklopu taksokvira prisilit će šablon da koristi boju koja se koristi za životinje. Parametar koji se popunjava (naziv) u {{para|color_as}} mora biti jedan od dopuštenih naziva iz koda ovog šablona. Zato {{para|color_as|Felis}} neće generirati nikakvu boju nego će pokazati grešku. ==Boje== {| class="wikitable" |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Životinje]] || {{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaea]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Arheja]] || {{Taksokvir boja|[[Archaea]]}} |također i [[nanoerheoti]] (nanarheoti), [[korarheoti]], [[taumarheoti]], [[krenarheoti]] i [[euriarheoti]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Biljke]] || {{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}} |također i [[arheplastidi]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Bakterije]] || {{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Eukaryota}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Eukarioti]] || {{Taksokvir boja|Eukaryota}} |odnosi se na eukariote bez druge definirane boje, uključujući [[ekskavati|ekskavate]], [[amebozoa|amebozoe]] i [[opistokonti|opistokonte]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Fungi]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Gljive]] || {{Taksokvir boja|[[Fungus|Fungi]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Ichnos}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Ihnotakson]]i || {{Taksokvir boja|Ichnos}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|''[[incertae sedis]]''}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | ''[[incertae sedis]]'' || {{Taksokvir boja|incertae sedis}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Supergrupa SAR|SAR]] || {{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}} |također i [[harosa]], [[kromalveolati]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Veterovata}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Fosili jaja|Ootaksoni]] || {{Taksokvir boja|Veterovata}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Virus]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Virus]]i || {{Taksokvir boja|[[Virus]]}} |također i [[viroid]]i |} == Kategorije za praćenje == * {{clc|Taksokviri s greškom u parametru boja}} * {{clc|Taksokviri bez boje}} == Pomoćni šabloni == * [[Šablon:Određuje boju taksokvira]] * [[Šablon:Taksokvir/Greška u boji]] == Povezano == Ostali povezani i relevantni moduli, odnosno šabloni: *[[Modul:Taxobox ranks]] – koristi se za definiranje taksonomskih jedinica, a prikazuje srpskohrvatske nazive istih *{{tl|Glavna taksonomska jedinica}} – definira glavne taksonomske jedinice prema Linnéu koje se automatski prikazuju u automatiziranim taksokvirima *{{tl|Takson u italiku}} – definira koje se taksonomske jedinice prikazuju u italiku u automatiziranim šablonima <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> 7bsjoyw6sky1y7zhi69grqbngg299ka Šablon:Određuje boju taksokvira/dok 10 4720196 42683387 42559181 2026-09-05T16:59:41Z Edgar Allan Poe 29250 42683387 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> ==Svrha== {{tl|Određuje boju taksokvira}} je pomoćni šablon šablona {{tl|Taksokvir}}. On provjerava ima li parametar, koji bi trebao biti naziv taksona, boju definiranu u šablonu {{tl|Taksokvir boja}}, ali nije ''incertae sedis''. Ako je ovaj uvjet istinit, prikazat će se naziv taksona, a ako nije, bit će prazno. ==Preduvjet== Preduvjet za ispravno funkcioniranje ovog šablona jest da su boje definirane u šablonu {{tl|Taksokvir boja}} u formatu <code>rgb(..,..,..)</code>. ==Upotreba== Ovaj bi se šablon trebao koristiti samo u drugim šablonima iz ove skupine. <code><nowiki>{{Određuje boju taksokvira|</nowiki>''naziv_taksona''<nowiki>}}</nowiki></code> Ako je ovaj uvjet istinit, prikazat će se naziv taksona, a ako nije, bit će prazno. ==Primjeri== *<nowiki>{{Određuje boju taksokvira|Animalia}}</nowiki> → {{Određuje boju taksokvira|Animalia}} :Boja taksokvira eksplicitno definirana za jedinicu ''Animalia''. *<nowiki>{{Određuje boju taksokvira|biljke}}</nowiki> → {{Određuje boju taksokvira|biljke}} :Naziv taksona može biti upisan i malim i velikim slovom. *<nowiki>{{Određuje boju taksokvira|Acacia}}</nowiki> → {{Određuje boju taksokvira|Acacia}} :Iako ''Acacia'' jest rod biljaka, taj naziv nema eksplivitno definiranu boju u šablonu {{tl|Taksokvir boja}}; u stvarnom taksokviru ovaj bi unos vodio do unosa "Biljke". *<nowiki>{{Određuje boju taksokvira|incertae sedis}}</nowiki> → {{Određuje boju taksokvira|incertae sedis}} :Iako termin "incertae sedis" ima definiranu boju u šablonu {{tl|Taksokvir boja}}, to se ovdje zanemaruje. (To je zato da bi šabloni koji koriste ovo mogli nastaviti pretraživati taksonomske jedinice višeg ranga s ciljem pronalaska prikladne boje; primjerice neka porodica koja je ''incertae sedis'' možda je porodica životinja, tako da bi trebalo koristiti tu boju.) <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> pv40rzephyc9g5hkbf4x5hhia95cwrv Šablon:Glavna taksonomska jedinica/dok 10 4720210 42683380 42559508 2026-09-05T16:58:13Z Edgar Allan Poe 29250 42683380 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> == Svrha == Ovaj je šablon jedan od mnogih pomoćnih šablona u sklopu sustava šablona vezanih uz {{tl|Taksokvir}}, a odnosi se samo na automatizirane taksokvire. [[Modul:Autotaxobox]]|taxoboxList koristi ovaj šablon. Ovaj šablon testira je li popunjeni parametar, koji sadrži naziv taksona na latinskom jeziku, jedna od glavnih taksonomskih jedinica prema [[Carl von Linné|Linnéu]], pri čemu izbacuje 'da' ili 'ne'. Uređivanje ovog šablona promijenit će koje se jedinice smatraju glavnima te se, shodno tome, uvijek prikazuju u automatiziranim taksokvirima. Jedinice koje se trenutno smatraju glavnima su: oblast (za viruse), ''regnum'', ''phylum'', ''divisio'', ''classis'', ''ordo'', ''familia'', ''genus'' i ''species'', plus ihno- i oo- verzije istih. ==Upotreba== *<nowiki>{{Glavna taksonomska jedinica|classis}}</nowiki> → {{Glavna taksonomska jedinica|classis}} *<nowiki>{{Glavna taksonomska jedinica|subclassis}}</nowiki> → {{Glavna taksonomska jedinica|subclassis}} == Povezano == Ostali povezani i relevantni moduli, odnosno šabloni: *[[Modul:Taxobox ranks]] – koristi se za definiranje taksonomskih jedinica, a prikazuje srpskohrvatske nazive istih *{{tl|Takson u italiku}} – definira koje se taksonomske jedinice prikazuju u italiku u automatiziranim šablonima *{{tl|Taksokvir boja}} – definira koji nazivi taksona produciraju boje i koje su te boje <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> 26qzt9v6hvhljjnkr53vs4u5i6dbce5 Šablon:Takson u italiku/dok 10 4720214 42683395 42559506 2026-09-05T17:03:04Z Edgar Allan Poe 29250 42683395 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> == Svrha == Ovaj je šablon jedan od mnogih pomoćnih šablona u sklopu sustava šablona vezanih uz {{tl|Taksokvir}}, a odnosi se samo na automatizirane taksokvire. Određuje treba li se naziv taksona prikazivati u italiku ili ne, ovisno o rangu i je li ili nije virus. Ovo je jedan od šablona koje će možda trebati ažurirati ako se pojavi novi takson. == Upotreba == <code><nowiki>{{Takson u italiku|</nowiki>''takson''|virus=''da'' ili ''ne''}}</code> – temeljni oblik je {{para|virus|ne}} * <code><nowiki>{{Takson u italiku|species}}</nowiki></code> → {{Takson u italiku|species}} * <code><nowiki>{{Takson u italiku|genus}}</nowiki></code> → {{Takson u italiku|genus}} * <code><nowiki>{{Takson u italiku|familia}}</nowiki></code> → {{Takson u italiku|familia}} * <code><nowiki>{{Takson u italiku|familia|virus=da}}</nowiki></code> → {{Takson u italiku|familia|virus=da}} * <code><nowiki>{{Takson u italiku|soj|virus=da}}</nowiki></code> → {{Takson u italiku|soj|virus=da}} == Povezano == Other configuration modules and templates include: Ostali povezani i relevantni moduli, odnosno šabloni: *[[Modul:Taxobox ranks]] – koristi se za definiranje taksonomskih jedinica, a prikazuje srpskohrvatske nazive istih *{{tl|Glavna taksonomska jedinica}} – definira glavne taksonomske jedinice prema Linnéu koje se automatski prikazuju u automatiziranim taksokvirima *{{tl|Taksokvir boja}} – definira koji nazivi taksona produciraju boje i koje su te boje <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> mtne0kzeprkn1jau74vnseqxvw6l0o2 Šablon:Taxobox/core/dok 10 4721052 42683397 42578978 2026-09-05T17:03:21Z Edgar Allan Poe 29250 42683397 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{Uses TemplateStyles|Šablon:Taxobox/core/styles.css}} {{Lua|Modul:InfoboxImage|<!--Modul:Autotaxobox-->}} == Upotreba == Ovaj temeljni šablon <em>nikada se ne bi trebao koristiti direktno.</em> Njega koristi šablon {{tlx|Taksokvir}} te šabloni u sklopu [[WP:Sustav automatskih taksokvira|automatskog taksokvira]] – {{Tlx|Automatski taksokvir}}, {{Tlx|Speciesbox}}, {{tlx|Subspeciesbox}}, {{tlx|Infraspeciesbox}}, {{tlx|Hybridbox}}, {{Tlx|Ichnobox}}, {{Tlx|Oobox}} i {{Tlx|Virusbox}}. On generira taksokvir kao takav.. == Parametri == Parametri su u cijelosti identični kao i u šablonu {{Tlx|Taksokvir}}. Uz sljedeće dodatke: * {{para|uredi poveznicu}}: Ako se popuni, ovaj će parametar prikazati poveznicu koja će omogućiti uređivanje podataka o taksonu u ''automatiziranim'' taksokvirima, a što generira šablon {{Tlx|Uredi taksonomiju}}. Vrijednost će biti prikazana kao tekst poveznice u dijelu "Naučna klasifikacija". * {{para|parent}}: Ako se popuni, rezultira time da šablon prikazuje [[WP:Sustav automatskih taksokvira|automatsku taksonomiju]] prikazanu u šablonima za taksonomiju. == Pomoćni šabloni == * [[Šablon:Taxobox/species]] * [[Šablon:Taksonomija]] == Kategorije za praćenje == Skrivene kategorije koje ovaj šablon automatski dodaje: * <!--{{clc|Articles using diversity taxobox}}--> * {{clc|Članci s mikroformatima za vrste}} * {{clc|Članci s Taksokvirom kojima nedostaje identifikator taksona}} * {{clc|Članci s Taksokvirom kojima možda nedostaje identifikator taksona}} == Povezano == * {{tl|Taxonbar/candidate}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> rmt7vigiy242xt0vk75whtayiibx5ax Šablon:Taksokvir/dok 10 4724065 42683378 42680959 2026-09-05T16:57:11Z Edgar Allan Poe 29250 42683378 wikitext text/x-wiki {{documentation subpage}} {{High-use}} Ovaj šablon koristi se za postavljanje '''ručnog Taksokvira''', infokutije za biološku klasifikaciju ([[taksonomija]]) skupine živih bića koja se prikazuje na desnoj strani. Za vodič o '''automatskim Taksokvirima''', pogledajte [[WP:Sustav automatskih taksokvira/Uvod]]. Kako šablon ima preko 160 iskoristivih parametara, njegova je implementacija komplicirana, međutim šablon se koristi iznimno jednostavno. Većina parametara su opcionalni, tako da ako neki specifični unos nije relevantan za vaš članak, slobodno ga zanemarite. Za potpunu listu pogledajte odjeljak "[[#Svi parametri|Svi parametri]]" za cjelokupni popis dostupnih parametara. === Uporaba === '''''Napominjemo da su parametri u ovom šablonu osjetljivi na veliko i malo slovo.''''' <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | naziv = | slika = | slika_upright = | slika_alt = | slika_opis = | slika2 = | slika2_upright = | slika2_alt = | slika2_opis = | regnum = [[Plantae]] (ili...) | divisio = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | dvoimeno = | dvoimeno_autorstvo = | karta_raspon = <!--neobvezna mapa, ima još i 2, 3 i 4 --> | karta_raspon_upright = | karta_raspon_alt = | karta_raspon_opis = | <!--ili 115 drugih parametara--> }} </syntaxhighlight> Boje u šablonu prikazuju se automatski prema ključu iz tablice ispod: {| class="wikitable" |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Životinje]] || {{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaea]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Arheja]] || {{Taksokvir boja|[[Archaea]]}} |također i [[nanoerheoti]] (nanarheoti), [[korarheoti]], [[taumarheoti]], [[krenarheoti]] i [[euriarheoti]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Biljke]] || {{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}} |također i [[arheplastidi]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Bakterije]] || {{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Eukaryota}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Eukarioti]] || {{Taksokvir boja|Eukaryota}} |odnosi se na eukariote bez druge definirane boje, uključujući [[ekskavati|ekskavate]], [[amebozoa|amebozoe]] i [[opistokonti|opistokonte]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Fungi]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Gljive]] || {{Taksokvir boja|[[Fungus|Fungi]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Ichnos}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Ihnotakson]]i || {{Taksokvir boja|Ichnos}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|''[[incertae sedis]]''}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | ''[[incertae sedis]]'' || {{Taksokvir boja|incertae sedis}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Supergrupa SAR|SAR]] || {{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}} |također i [[harosa]], [[kromalveolati]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Veterovata}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Fosili jaja|Ootaksoni]] || {{Taksokvir boja|Veterovata}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Virus]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Virus]]i || {{Taksokvir boja|[[Virus]]}} |također i [[viroid]]i |} === Brzinski uvod i kratki primjeri === ==== Životinje ==== ===== Vrsta ===== {{Taksokvir | naziv = Azijska zlatna mačka | slika = Catopuma temminckii.jpg | slika_alt = Zlatna mačka u sjedećem položaju s podignutom glavom i gotovo zatvorenim očima | slika_upright = 1.15 | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Felidae]] | genus = ''[[Catopuma]]'' | species = '''''C. temminckii''''' | dvoimeno = ''Catopuma temminckii'' | dvoimeno_autorstvo = ([[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]] & [[Thomas Horsfield|Horsfield]], [[1827.]]) }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | naziv = | slika = | slika_alt = | slika_upright = | regnum = [[Animalia]] | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = | dvoimeno = | dvoimeno_autorstvo = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ===== Viši takson ===== {{Taksokvir | name = Brazdeni kitovi | image = Humpback Whale underwater shot.jpg | image_alt = Grbavi kit roni pod vodom s ispruženom prednjom perajom | image_caption = [[Grbavi kit]], ''Megaptera novaeangliae'' | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Cetacea]] | subordo = [[Mysticeti]] | familia = '''Balaenopteridae''' | familia_autorstvo = [[John Edward Gray|Gray]], [[1864.]] | podjela_kategorije = Rodovi | podjela = {{ubl|''[[Balaenoptera]]''|''[[Megaptera]]''}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | regnum = [[Animalia]] | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | genus_autorstvo = | podjela_kategorije = | podjela = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ==== Biljke ==== Većina biljaka spada u skipinu kritosjemenjača (cvjetnjača). Prema konsenzusu s engleske Wikipedije, trenutno bi se za klasifikaciju trebao koristiti [[APG IV]], klasifikacijski sustav Grupe za filogenezu kritosjemenjača (''Angiosperm Phylogeny Group'', AGP). Ipak, APG-ov sustav nema formalno određene odjeljke i razrede, ali sadrži hijerarhijski utemeljene, neformalno imenovane [[kladus]]e. Hijerarhija neformalno imenovanih kladusa prezentirana je uz pomoć parametara kao što je {{para|nekategorizirana_divisio}}, koji dolaze namjesto formalno određenih parametara. Članci o biljkama koje nisu kritosjemenjače (npr. [[četinjače]], [[paprati]]) trebali bi i dalje koristiti formalne odjeljke i razrede u Taksokviru. ===== Vrste kritosjemenjača ===== {{Taksokvir | naziv = ''Magnolia virginiana'' | slika = Sweetbay1082.jpg | slika_alt = Bijeli cvijet okružen dugim zelenim listovima | slika_opis = ''Magnolia virginiana'' | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = [[Magnoliids]] | ordo = [[Magnoliales]] | familia = [[Magnoliaceae]] | genus = ''[[Magnolia]]'' | species = '''''M. virginiana''''' | dvoimeno = ''Magnolia virginiana'' | dvoimeno_autorstvo = [[Carl Linnaeus|L.]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | naziv = | slika = | slika_alt = | slika_opis = | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = | nekategorizirani_ordo = | ordo = | familia = | genus = | species = | dvoimeno = | dvoimeno_autorstvo = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ===== Viši takson kritosjemenjača ===== {{Taksokvir | naziv = Hrastovi | slika = Quercus robur.jpg | slika_alt = Lišće i plodovi hrasta | slika_opis = Lišće i [[žir]]evi [[Hrast lužnjak|hrasta lužnjaka]], ''Quercus robur'' | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = [[Eudikotiledone]] | nekategorizirani_ordo = [[Rosidae]] | ordo = [[Fagaleae]] | familia = [[Fagaceae]] | genus = '''''Quercus''''' | genus_autorstvo = [[Carl Linnaeus|L.]] | podjela_kategorije = [[Vrsta|Vrste]] | podjela = {{ubl|Vidi [[Lista vrsta roda Quercus|Lista vrsta roda ''Quercus'']]}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taksokvir | slika = | slika_alt = | slika_opis = | regnum = [[Plantae]] | nekategorizirana_divisio = [[Angiospermae]] | nekategorizirani_classis = | nekategorizirani_ordo = | ordo = | familia = | genus = | genus_autorstvo = | podjela_kategorije = | podjela = }} </syntaxhighlight> {{clear}} ==== Virusi ==== Iako zbog historijskih razloga trenutno postoje parametri za taksone virusa, ovaj šablon nije najprimjereniji za viruse, čija klasifikacije koristi različite kategorije te pravila o kurzivu i imenovanju. Umjesto ovog šablona, koristite [[WP:Sustav automatskih taksokvira|automatizirani šablon]] {{tl|Virusbox}}. === Parameteri === ==== Naziv ==== {{See also|Wikipedija:Naslovi članaka|Wikipedija:Jezičke smjernice}} U ovom bi se parametru trebao nalaziti jedinstveni [[udomaćeni naziv]] koji je naširoko korišten u literaturi i svakodnevnom govoru, a ako isti ne postoji, onda se treba koristiti aktualno korišteni stručni naziv na [[latinski jezik|latinskom jeziku]]. S obzirom na postojeće razlike u udomaćenim nazivima među varijantama [[Srpskohrvatski|srpskohrvatskog jezika]], neki će se nazivi morati rješavati primjenom konsenzusa ili drugih jezičnih smjernica. Opća pravila za nazive nalažu sljedeče: * Udomaćeni nazivi za više taksonomske kategorije uvijek se pišu u pluralu (npr. [[gušteri]], [[ptice]]). * Udomaćeni nazivi za vrste i podvrste uvijek se pišu u jednini (npr. [[zlatna žaba]], [[patuljasti troprsti ljenjivac]]). Parametar {{para|naziv}} ne bi smio sadržavati više od jednog naziva. On služi samo kao zaglavlje za šablon, a ne kao ''popis naziva''. Stoga je dovoljan samo jedan naziv. Prilikom procjene koji udomaćeni naziv koristiti, molimo vas da konzultirate relevantnu literaturu i provjerite postoji li lokalni konsenzus oko naziva. ==== Boja ==== ''Boja'' taksokvira automatski se generira temeljem unosa, ovisno o taksonomskoj kategoriji od {{para|phylum}} naviše (vidi [[Šablon:Taksokvir]]). U pravilu nema potrebe specificirati ovaj parametar ručno; za slučaj da šablon ne može automatski generirati boju, možete koristiti {{para|color_as}} (npr. u slučaju enigmatičnih fosila koji se ne mogu klasificirati u određeno kraljevstvo). {| class="wikitable" |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Životinje]] || {{Taksokvir boja|[[Animal]]ia}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaea]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Arheja]] || {{Taksokvir boja|[[Archaea]]}} |također i [[nanoerheoti]] (nanarheoti), [[korarheoti]], [[taumarheoti]], [[krenarheoti]] i [[euriarheoti]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Biljke]] || {{Taksokvir boja|[[Archaeplastida]]}} |također i [[arheplastidi]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Bakterije]] || {{Taksokvir boja|[[Bacteria]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Eukaryota}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Eukarioti]] || {{Taksokvir boja|Eukaryota}} |odnosi se na eukariote bez druge definirane boje, uključujući [[ekskavati|ekskavate]], [[amebozoa|amebozoe]] i [[opistokonti|opistokonte]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Fungi]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Gljive]] || {{Taksokvir boja|[[Fungus|Fungi]]}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Ichnos}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Ihnotakson]]i || {{Taksokvir boja|Ichnos}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|''[[incertae sedis]]''}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | ''[[incertae sedis]]'' || {{Taksokvir boja|incertae sedis}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Supergrupa SAR|SAR]] || {{Taksokvir boja|[[SAR supergroup|SAR]]}} |također i [[harosa]], [[kromalveolati]] |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|Veterovata}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Fosili jaja|Ootaksoni]] || {{Taksokvir boja|Veterovata}} |- ! style="{{Greater color contrast ratio|{{Taksokvir boja|[[Virus]]}}|#ffffff|#000000|css=y}}" | [[Virus]]i || {{Taksokvir boja|[[Virus]]}} |također i [[viroid]]i |} ==== Klasifikacija ==== Kao što je navedeno ranije, odjeljak o klasifikacije uključuje neke ili sve od navedenih taksonomskih kategorija: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | regnum = | phylum = | classis = | ordo = | familia = | genus = | species = </syntaxhighlight> Svaki unos odgovara određenoj grupi, osim posljednjeg, koji se odnosi na grupu o kojoj je članak. Preporučuje se koristiti ''latinske'' nazive pojedinih grupa kako bi se olakšao prijenos koda među Wikipedijama. Stoga, gore navedene grupe predstavljaju latinske nazive za, redom, carstvo, koljeno, razred, red, porodicu, rod i vrstu. {{Taksokvir | name = Šumski veliki crveni mrav | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | classis = [[Insecta]] | ordo = [[Hymenoptera]] | familia = [[Formicidae]] | subfamilia = [[Formicinae]] | tribus = [[Formicini]] | genus = ''[[Formica]]'' | species = '''''F. rufa''''' | binomial = ''Formica rufa'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1761.]] }} Taksokviri bi trebali sadržavati sve glavne kategorije više od taksona koji je tema članka, kao i niže kategorije koje su važne za razumijevanje klasifikacije taksona koji je tema članka, ili o kojima se raspravlja u članku. Ostale niže kategorije ne trebaju se uključivati u taksokvir. Primjerice, u taksokviru za rod ''[[Formica]]'', primjereno je uključiti unose za pleme i potporodica jer oni pomažu u razumijevanju kako se rod ''Formica'' odnosi prema drugim rodovima u porodici [[Formicidae]]. Međutim, ne bi bilo primjereno uključiti nadred [[Holometabola]], s obzirom na to da se svi rodovi [[mravi|mrava]] nalaze u tom nadredu; u tom pogledu to nije pretjerano važno u kontekstu članka. Još jedan primjer je potporodica [[Bambusoideae]], koja se odnosi na [[bambus]]e. Ova bi se potporodica vjerojatno trebala uvrstiti u svaki taksokvir u člancima o vrstama bambusa, s obzirom da je u ovom kontekstu, unatoč niskom rangu, važna klasifikacijska skupina. Niže se kateorije uključuju na isti način kao više, primjerice: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | classis = ... | subclassis = ... | superordo = ... | ordo = ... </syntaxhighlight> Napominjemo da bi se vrste i podvrste trebale navoditi koristeći skraćene nazive, primjerice ''H. sapiens'', ''H. s. sapiens''. Epiteti se sami po sebi ne bi trebali navoditi ovdje. Puni naziv vrste ili podvrste navodi se u sekciji o dvoimenom ili troimenom nazivu. Vidi [[#Svi parametri]] za potpuni popis. ===== Klasifikacijski status ===== Parametar {{para|klasifikacija_status}} može dodati dodatni tekst u zagradama nakon zaglavlja "Naučna klasifikacija". Primjerice {{para|klasifikacija_status|osporena}} prikazat će se kao "[[Sistematika|Naučna klasifikacija]] (osporena)". Vidi ''[[w:en:Baranophrys|Baranophrys]]'' (na engleskoj Wikipediji) za primjer taksokvira u kojem se koristi ovaj parametar. Ovaj se parametar treba koristit samo kada bi tekst "Naučna klasifikacija" bez njega bio pogrešan. ===== Odjeljci i sekcije ===== Ove kategorije imaju različita značenja u botanici i zoologiji. Za članke o botanici: * Koristite '''divisio''' za odjeljak (kategorija iznad razreda i ispod carstva) * Koristite '''sectio''' za sekciju (kategorija iznad vrste i ispod roda) Napomena: Neki posebno veliki rodovi, npr. ''Rhododendron'', imaju i podsekcije. Za članke o zoologiji: * Koristite '''zoodivisio''' za odjeljak (kategorija iznad porodice i ispod reda) * Koristite '''zoosectio''' za sekciju (kategorija iznad porodice i ispod reda) ===== Nekategorizirani taksoni ===== Za svaku veliku kategoriju od porodice do koljena možete dodati i nekategoriziranu kategoriju u taksokvir. Unos {{mono|nekategorizirani_X}} uvijek se prikazuje iznad kategorije X, primjerice {{mono|nekategorizirana_superfamilia}} pokazuje se iznad porodice i nadporodice, a ispot reda, podreda i tako dalje: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | ordo = | nekategorizirana_superfamilia = | familia = </syntaxhighlight> Za životinje i biljke koje nisu kritosjemenjače, koristite ove kategorije razumno, odnosno samo po potrebi. Potreba za uključivanjem nekategoriziranih taksona uglavnom implicira da pratite [[Filogenetska nomenklatura|filogenetsku nomenklaturu]]. U pravilu je bolje sažeti klasifikaciju na samo velike kategorije, a detalje objasniti u članku. ====== Nekategorizirani taksoni za kritosjemenjače ====== [[Kritosjemenjače]] (angiosperme) često koriste nekategorizirane taksone. Sustav klasifikacije [[APG IV]], koji se koristi za klasifikaciju kritosjemenjača na Wikipediji, nema formalno imenovane kategorije poput odjeljaka, razreda i slično, već sadrži hijerarhijski utemeljene, neformalno imenovane [[kladus]]e. Taksokvir za kritosjemenjače trebao bi koristiti parametre {{para|nekategorizirana_divisio|[[Angiospermae]]}} umjesto {{para|divisio}}, {{para|nekategorizirani_classis}} umjesto {{para|classis}}, a ako je moguće i {{para|nekategorizirani_subclassis}} umjesto {{para|subclassis}}. Taksokviri o kritosjemenjačama često će imati tri do četiri neformalne hijerarhijske kategorije iznar kategorije reda, što znači da će parametar {{para|nekategorizirani_ordo}} biti neophodan, a on će se smjestiti odmah iznad parametra {{para|ordo}}, gdje se nalazi formalno imenovani red. Nekategorizirani parametri u nazivima parametara sadrže samo kategorije, poput "nekategorizirani '''divisio'''", što uredniku omogućava da sadržaj rasporedi hijerarhijski; korištenje ovih naziva ni na koji način ne aproksimira rang kategorije. Za članke o kritosjemenjačama koje koriste APG-ov sustav klasifikacije, redovni parametri uključujući i {{para|divisio}}, {{para|classis}} te {{para|subclassis}} ne bi se trebali koristiti jer će biti prikazani između ovih nekategoriziranih kladusa iz APG-a. Kako bi bilo usklađeno s odjeljkom [[#Klasifikacija]] iznad te savjetima o uključivanju viših kategorija, ove se kategorije smatraju višima u kontekstu APG-ovog sustava te se trenutno uključuju u članke o kritosjemenjačama: {{tree list}} *[[Angiospermae]] **[[Magnoliidae]] **[[Monokotiledone biljke|Jednosupnice]] ***[[Komelinidi]] **[[Eudikotiledone]] ***[[Prave eudikotiledone]] (prikazuje se kao viša kategorija kada biljka ne potpada pod dvije dolje navedene kategorije) ****[[Rosidae]] ****[[Asteride]] {{tree list/end}} Napomena: Rosidae sadrže dva kladusa, [[fabide]] (poznate i kao [[eurosidi I]]) i [[malvide]] (poznate i kao [[eurosidi II]]), dok Asteridae sadrže dva dodatna kladusa, [[lamiide]] ([[euasteridi I]]) i [[kampanulide]] ([[euasteridi II]]). Ovi se kladusi smatraju nižim kategorijama te se prikazuju samo u člancima o redovima ili porodicama uz koje su direktno povezani. Taksokvir za kritosjemenjaču u pravilu će sadržavati sljedeće parametre: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiospermae]] | unranked_classis = | unranked_ordo = | ordo = </syntaxhighlight> ==== Podebljanja i kurziv ==== Kurziv se mora ručno dodati na svaki parametar. Ako unos za rod, vrstu i dvoimeni naziv (s ručno dodanim kurzivom) odgovara naslovu stranice,<ref group=note> Ako je naslov stranice, primjerice, "Homo (rod)", onda će taksokvir to prikazati kao "''Homo''", a naslov kao "''Homo'' (rod)".</ref> onda će naziv u taksokviru ''i'' naslov biti u kurzivu. Napominjemo da ako se koristi parametar {{para|naziv}}, naslov neće biti automatski u kurzivu. Naziv taksokvira bit će točno onakav kako je specificirano u parametru {{para|naziv}}&nbsp;&ndash; kurziv se u ovom slučaju mora dodati automatski. Ako u taksokviru navodite kategorije na [[latinski jezik|latinskom jeziku]], onda ih u pravilu navodite u kurzivu. Ako u članku koristite udomaćeni naziv ili prijevod, isti se ne treba pisati u kurzivu. Primjerice, ako za carstvo koristitie latinski naziv, koristit ćete kurziv (''[[Animalia]]''), ali ako koristite srpskohrvatski naziv, onda kurziv neće biti potreban ([[Životinje]]). Podebljanje se koristi iza isticanje teme članka. Parametri {{para|naziv}}, {{para|dvoimeno}} i {{para|troimeno}} automatski su podebljani. U odjeljku za klasifikaciju – od parametra {{para|regnum}} do {{para|species}} – treba podebljati samo krajnji unos kao i sve više kategorije koje sadrže taj krajnji unos. ==== Dodatne podjele ==== {{Taxobox | name = Kopriva | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Urticaceae]] | genus = '''''Urtica''''' | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | subdivision_ranks = Vrste | subdivision = {{columns-list|colwidth=30em| * ''U. angustifolia'' * ''U. ardens'' * ''U. atrichocaulis'' * ''U. atrovirens'' * ''U. cannabina'' * ''U.&nbsp;chamaedryoides'' * ''[[Urtica dioica|U. dioica]]'' * ''U. dubia'' * ''[[Urtica ferox|U. ferox]]'' * ''U. fissa'' * ''[[Urtica dioica galeopsifolia|U. galeopsifolia]]'' * ''U. gracilenta'' * ''U. hyperborea'' * ''[[Urtica incisa|U. incisa]]'' * ''U. kioviensis'' * ''U. laetivirens'' * ''U. linearifolia'' * ''U. mairei'' * ''U.&nbsp;membranacea'' * ''U. morifolia'' * ''U. parviflora'' * ''U. pilulifera'' * ''U. platyphylla'' * ''U. pubescens'' * ''U. rupestris'' * ''U. sondenii'' * ''U. taiwaniana'' * ''[[Urtica thunbergiana|U. thunbergiana]]'' * ''U. triangularisa'' * ''[[Urtica urens|U. urens]]'' }} }} Grupe više od vrste (čak i vrste, ako postoji nekoliko značajnih podvrsta) uglavnom trebaju sadržavati listu podgrupa. Koristite parametar {{para|podjela}} za generiranje te liste. Listu možete dodatno formatirati koristeći niz drugih šablona, poput specijaliziranih šablona {{tl|Lista taksona s poveznicama}} ili {{tl|Lista vrsta s poveznicama}}, koji se bave i autorstvom (vidjeti ), ali i općih šablona za liste u šablonima kao što je {{tl|columns-list}}. Koristite {{para|podjela_kategorije}} kako biste naznačili rang podgrupa. Primjerice, za porodice: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | podjela_kategorije = Porodice | podjela = {{linked taxon list |Porodica1|Autorstvo1 |Porodica2|Autorstvo2 |Porodica3|Autorstvo3 }} </syntaxhighlight> Za liste s više podgrupa, lista se može podijeliti koristeći šablone {{tl|div col}} i {{tl|div col end}}, koji će ju podijeliti na dva stupca (vidi primjer desno). U slučajevima kada bi lista bila preduga za šablon ili kada bi klasifikacija bila previše raznovrsna da se može sažeti, listu treba zamijeniti porukom "Vidi tekst" (koja upućuje na punu listu u članku) ili ju treba potpuno izostaviti. Dobra nit vodilja je i sljedeće – ako ima više od 100 podgrupa, onda lista treba biti samostalan članak. U slučajevima raznovrsne klasifikacije, opisna poruka, npr. "Tipični redovi" ili "Značajni redovi", može se koristiti. U slučajevima kada rang nije potpuno jasan, možda bi bilo bolje koristiti generalne opise poput "Podgrupe" ili "Taksoni". Nekada je prikladno navoditi i više od jedne klasifikacijske razine u listi. U tom se slučaju niže grupe trebaju pomaknuti u desno koristeći kod "&amp;nbsp;", uglavnom tri puta za prvi uvučeni redak, a onda još jednom do tri puta za svaku sljedeću nižu razinu. Veće grupe možete označiti podebljavanjem. Ipak, nemojte zaboraviti da bi se to trebalo raditi samo s posrednim podgrupama koje ne zaslužuju samostalni članak; taksokviri su premali da bi sadržavali duplicirane podatke. ==== Kategorija ugroženosti ==== {{Main|Wikipedija:Kategorija ugroženosti}} [[File:Status iucn3.1.svg|thumb|IUCN iz 2001. (IUCN3.1)]] [[File:Status iucn2.3.svg|thumb|IUCN iz 1994. (IUCN2.3)]] [[File:Status TNC.svg|thumb|NatureServe (TCN)]] [[File:Status ESA.svg|thumb|Zakon o ugroženim vrstama (ESA)]] [[File:Status COSEWIC.svg|thumb|Rizične vrste/SARA (COSEWIC)]] [[File:Status EPBC.svg|thumb|Zaštita okoliša i očuvanje biodiverziteta (EPBC)]] [[File:Status DECF.svg|thumb|Lista flore proglašene rijetkom i prioritetnom (DECF)]] [[File:Status 2008 NZTCS.svg|thumb|Novozelandski sustav klasifikacije prijetnji (NZTCS)]] '''Kategorija ugroženosti''' može se uključiti u taksokvir kako bi se prikazao grafički pregled kategorija ugroženosti za temu članka. Cijeli sklop informacija o kategoriji ugroženosti sastoji se od nekoliko parametara: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> |status = kod |status_sistem = klasifikacijski sustav <!-- ako je postavljen kod, ovo je obvezan parametar --> |status_ref = <ref>...</ref> <!-- neobvezno --> |izumrli = godina izumiranja <!-- neobvezno: koristiti samo ako je (1) |status=EX, a godina izumiranja je poznata ili, 2) se radi o fosilu) --> </syntaxhighlight> Napomene: # Kategorija ugroženosti ne treba koristiti za prahistorijske organizme; za njih treba koristiti parametar {{para|raspon_fosila}}. # Neki automatizirani taksokviri koriste parametar {{para|izumrli}} u drugu svrhu—vidjeti [[Šablon:Speciesbox#Izumrle vrste]]. ===== Sistem zaštite ===== Postoji nekoliko organizacija koje imaju oblikovane sustave zaštite živih organizama, što je dovelo do postojanja različitih klasifikacijskih kriterija. Iz tog razloga se statusna kategorija mora spariti s korištenim klasifikacijskim sistemom. Preporučeni '''status_sistem''' je ''IUCN3.1'', ali ako nije dostupan za konkretnu vrstu, dopušteno je koristiti druge sisteme klasifikacije. Detalji se mogu naći [[w:en:Wikipedia:Conservation status|ovdje]]. Slike s desne strane prikazuju primjenjive sisteme, kako međunarodne tako i nacionalne. ''IUCN2.3'' je zastario za nove taksokvire, ali neki stariji još uvijek postoje te podržavaju ovu verziju. Ovaj je parametar '''obvezan''' kako bi se Kategorija ugroženosti pravilno prikazao u šablonu. Ako ne popunite ovaj parametar, taksokvir neće prikazivati grafiku. ===== Kod ===== Unos za parametar '''kod''' treba biti odgovarajući kod iz odabranog sistema. Kod treba unijeti točno onako kako je naveden u ovoj dokumentaciji. Kako biste pronašli Kategorija ugroženosti za velik broj organizama, možete pretražiti [[International Union for Conservation of Nature|IUCN-ovu]] [http://www.iucnredlist.org/ bazu podataka ugroženih vrsta]. S obzirom na to da svaki sistem ima drugačiji kod, molimo vas da konzultirate dokumentacijske stranice šablona za primjenjive kodove. Navedena tablica sadrži relevantne kodove (treći stupac prikazuje kategoriju koja se automatski dodaje u članak): :{| class="wikitable plainrowheaders" |+IUCN-ovi statusi za taksokvire !scope="col"| Status (kako se prikazuje u taksokviru) !scope="col"| Kod !scope="col"| Kategorija |- !scope="row"| Sigurna | sigurna<ref name="invalid" group="IUCN" /> || |- !scope="row"| Pripitomljena | DOM<ref name="invalid" group="IUCN" /> || [[:Category:Domaće životinje]] |- !scope="row"| Najmanje zabrinjavajuća (LC) | LC || |- !scope="row"| Najmanje zabrinjavajuća (LR/lc) | LR/lc || |- !scope="row"| [[Gotovo ugrožena vrsta|Gotovo ugrožena]] (NT) | NT || |- !scope="row"| [[Gotovo ugrožena vrsta|Gotovo ugrožena]] (LC/nt) | LR/nt || |- !scope="row"| [[Vrsta koja ovisi o zaštiti|Ovisna o zaštiti]] (LR/cd) | LR/cd || |- !scope="row"| [[Osjetljiva vrsta|Osjetljiva]] (VU) | VU || |- !scope="row"| [[Ugrožena vrsta|Ugrožena]] (EN) | EN || [[:Category:Ugrožene vrste]] |- !scope="row"| [[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]] | CR || [[:Category:Kritično ugrožene vrste]] |- !scope="row"| [[Kritično ugrožena vrsta|Kritično ugrožena]] (CR), moguće izumrla | PE || [[:Category:Kritično ugrožene vrste]] |- !scope="row"| Izumrla u prirodi (EW) | EW || [[:Category:Vrste izumrle u prirodi]] |- !scope="row"| Izumrla | EX || |- !scope="row"| Nedovoljno poznata (DD) | DD || |- !scope="row"| ''Nije procijenjena'' (NE) | NE || |- !scope="row"| Fosil | fosil<ref name="invalid" group="IUCN">Ovo nije ispravna kategorija s IUCN-ove crvene liste.</ref><ref name="fossil" group="IUCN">Parametar {{para|status|fosil}} zastario je te je zamijenjen parametrom {{para|raspon_fosila}} {{tlx|fossil range}} (vidi [[#Raspon fosila]] za više informacija).</ref> || |- !scope="row"| Prahistorijska | pre<ref name="invalid" group="IUCN" /> || |- !scope="row"| Vidi tekst | Vidi tekst<ref name="invalid" group="IUCN" /> || |- !scope="row"| Nizak rizik | <s>LR</s><ref name="invalid" group="IUCN" /><ref name="LR" group="IUCN">{{var|LR}} je zastarjeli kod; umjesto njega koristite {{var|LR/lc}} ili {{var|LR/nt}} ili {{var|LR/cd}}.</ref> || |} '''Napomene''': {{Reflist|group=IUCN|close}} ===== Korištenje referenci ===== Kako biste dodali referencu za Kategorija ugroženosti, unesite ju na sljedeći način: <syntaxhighlight lang="wikitext"> | status_ref = <ref>{{Cite journal | author = |title = | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = | page = | publisher = [[International Union for Conservation of Nature]] | date = | url = | doi = | access-date = }}</ref> </syntaxhighlight> Vidjeti {{tlx|Cite journal}} ili {{tlx|Cite IUCN}} za parametre koje morate popuniti u tim šablonima. Nemojte zaboraviti da oznaka <nowiki><ref></nowiki> zahtijeva dodavanje šablona {{tlx|Reflist}} ili oznake <nowiki><references /></nowiki> u odjeljku za reference. ==== Raspon fosila ==== U taksokvir se može dodati i stratigrafski raspon za fosile, a sve koristeći parametar {{para|raspon_fosila}} parameter. Promjerice, za grupu koja je živjela u periodu od [[kambrij]]a do [[perm (geologija)|perma]], koristite sljedeći kod: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> |raspon_fosila = [[kambrij]]–[[perm (geologija)|perm]] </syntaxhighlight> Ako želite dodati grafički prikaz za raspon fosila (prikazan ovdje), možete koristiti šablon {{tl|Raspon fosila}} i to na sljedeći način: {{image frame|content={{raspon fosila|kambrij|perm}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | raspon_fosila = {{raspon fosila|kambrij|perm}} </syntaxhighlight> ili <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | raspon_fosila = {{raspon fosila|542|250}} [[kambrij]]–[[perm (geologija)|perm]] </syntaxhighlight> Za živuće taksone koji postoje i danas, kao završetak se navodi "Nedavno", dok se za vrste koje su nedavno umrle, poput [[moa|moe]], navodi "Holocen", a trenutno se status treba navesti u parametru {{para|status}}. Za grupe koje su živjele tijekom samo jednog perioda, jednostavno ga navedite bez navođenja raspona, primjerice: {{image frame|content={{raspon fosila | silur}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | raspon_fosila = {{raspon fosila|silur}} </syntaxhighlight> ==== Slike ==== U taksokvir se može dodati i slika koristeći parametar {{para|slika}}. Preporučuje se da dodate sliku u taksokvir ako ona postoji. Pri unosu, ''nemojte'' uključivati dodatke "Datoteka:" (ili slične) uz naziv datoteke! Ako ste dodali sliku, onda je poželjno dodati i alt tekst preko parametra "{{para|slika_alt}}". Alt tekst ne bi trebao biti isti kao i opis; umjesto toga, on bi trebao opisati sadržaj slika za nekoga tko ju ne može vidjeti. Opis za sliku dodaje se pomoću parametra "{{para|slika_opis}}". Opis nije potreban ako bi on bio samo kopija naslova članka. Opis treba dodati samo ako može pružiti više informacija o temi slike, poput spola ili razvojne faze, lokacije gdje je slika nastala, autora ili slično. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | slika = Sweetbay1082.jpg | slika_alt = Bijeli cvijet okružen dugim, zelenim listovima | slika_opis = ''Magnolia virginiana'' </syntaxhighlight> Temeljna je postavka da se širina slike određuje prema korisničkim preferencijama za širinu. Generalno, preporučuje se da se ove preference poštuju. Ipak, u nekim će slučajevima biti poželjno promijeniti postavljenu širinu; ovo se može napraviti korištenjem parametra {{para|slika_širina}}, koji mijenja veličinu slike temeljem omjera. Tako {{para|slika_širina|1.1}} povećava sliku za 10% u odnosu na osnovne korisničke preferencije, dok ju {{para|slika_širina|0.75}} čini 25% manjom. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | slika = Sweetbay1082.jpg | slika_alt = Bijeli cvijet okružen dugim, zelenim listovima | slika_opis = ''Magnolia virginiana'' | slika_širina = 1.45 </syntaxhighlight> Dugi ili komplicirani opisi slike, koji bi ipak trebali biti rijetki, izgledaju bolje ako se poravnaju s lijeve strane. Ovo se može postići korištenjem parametra "{{para|slika_opis_položaj|left}}". U taksokvir se može dodati i druga slika, što se postiže popunjavanjem parametara {{para|slika2}}, {{para|slika2_alt}}, {{para|slika2_opis}} i {{para|slika2_širina}}. Ovo treba koristiti rijetko, odnosno samo kada je članak dovoljno dug da mogu stati dvije slike ''i'' kada uopće ima smisla dodati drugu sliku u taksokvir, a ne negdje u sam članak. Ovo će najčešće biti korisno kada neka vrsta ima značajne razlike između jedinki muškog i ženskog spola. ==== Autorstva ==== Pravilo je da se autorstvo navodi samo za taksone pokrivene člankom. Više taksonomske kategorije koje sadrže samo temu članka također bi trebale navoditi autorstvo, osim kada je ono isto kao i u slučaju taksona u pitanju. U slučaju vrsta (ili podvrsta), autorstvo se može navesti u odjeljku ''dvoimeno'' ili ''troimeno''. Inače, autorstvo se može navesti i u samoj klasifikaciji. Primjerice, za red: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto"> | ordo = | ordo_autorstvo = </syntaxhighlight> Sljedeći primjeri ilustriraju različite konvencije pri imenovanju, datumima i ostalim elementima nazivlja za različita carstva: * ''Animalia ** Izvorni naziv: '''''Homo sapiens''''' {{small|1=[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758.}} ** Reklasifikacija: '''''Panthera leo''''' {{small|1=([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758.)}} (izvorno ''Felis leo'') * ''Plantae ** Izvorni naziv: '''''Magnolia virginiana''''' {{small|1=[[Carl Linnaeus|L.]]}} ** Reklasifikacija: '''''Anacamptis pyramidalis''''' {{small|1=([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Louis Claude Richard|Rich.]]}} (izvorno ''Orchis pyramidalis'') * ''Bacteria ** Izvorni naziv: '''''Vibrio cholerae''''' {{small|1=[[Robert Koch|R. Koch]] 1883.}} ** Reklasifikacija: '''''Streptococcus pneumoniae''''' {{small|1=(Klein 1884.) Chester 1901.}} (izvorno ''Micrococcus pneumoniae'') ** Stari naziv: '''''Salmonella enterica''''' {{small|1=(ex Kauffmann & Edwards 1952.) Le Minor & Popoff 1987.}} Autorstva koja se koriste u znanstvenim nazivima također imaju različite standarde skraćivanja, ovisno o tome radi li se o biljkama ili životinjama. ==== Raznolikost ==== Kod viših taksona i taksona kod kojih podjela ne ukazuje na broj vrsta, možete koristiti parametar {{para|raznolikost}}. On treba biti popraćen parametrom {{para|raznolikost_link}}, koji vodi do prikladne stranice, a koja će uglavnom biti naslovljena ''Lista vrsta roda X''. Primjerice: <syntaxhighlight lang="text" style="overflow:auto; font-size:80%"> | raznolikost_link = Lista vrsta roda Quercus | raznolikost = oko 120 vrsta </syntaxhighlight> ''Nije'' dobra ideja biti pretjerano precizan oko broja vrsta. Kod velikog broja grupa, nove vrste redovito se otkrivaju i opisuju tako da se brojka stalno mijenja. Također, moguće je da promjene u taksonomskim kriterijima dovedu do promjene unutar određenih rodova. Stoga je navođenje okrivne, odnosno zaokružene brojke vrsta bolje jer olakšava održavanje. Za dodavanje reference o broju vrsta koristite parametar {{para|raznolikost_ref}} kako slijedi: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | raznolikost_ref = <ref>Hershler i Longley, 1986., str.&nbsp;127</ref> </syntaxhighlight> ==== Mape staništa ==== Na kraju taksokvira može se dodati i mapa staništa. Za to koristite parametre {{para|karta_raspon}}, {{para|karta_raspon_širina}}, {{para|karta_raspon_alt}} te {{para|karta_raspon_opis}}, i to a isti način kao i one za sliku. Navođenje širine mape ta raspon uglavnom nije potrebno. Primjer korištenja: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | karta_raspon = Map.jpg | karta_raspon_širina = 1.1 | karta_raspon_alt = Mapa koja prikazuje ... | karta_raspon_opis = Staništa ... </syntaxhighlight> Šablon podržava do četiri mape ukupno, a za što koristite odgovarajuće parametre {{para|karta_raspon2}}, {{para|karta_raspon2_širina}} i tako dalje. Možete i generirati mape koristeći prikladne prazne mape poput [[:Datoteka:BlankMap-World-noborders.png]]. Takve mape ne bi trebale biti prevelike (širina od 300 do 400 piksela sasvim je dovoljna, s obzirom na to da je ta mapa tek globalni pregled; detaljnije mape uvijek se mogu uvrstiti u sam tekst članka), a ako ih napravite, prebacite ih na [[Wikimedia Commons]] i dodajte u kategoriju [[:commons:Category:Animal distribution maps]]. ==== Sinonimi ==== Kada za određenu vrstu postoje sinonimi, možete koristiti parametar {{para|sinonimi}}. Listu sinonima možete formatirati na isti način kao i listu za [[#Dodatne podjele|dodatne podjele]], s tim da sinonimi generalno ne bi trebali imati poveznice, tako da, primjerice, možete koristiti {{tl|Lista taksona}} za taksone čiji nazivi nisu u kurzivu, a {{tl|Lista vrsta}} za one čiji nazivi jesu u kurzivu. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | sinonimi = {{Lista vrsta |Vrsta1|Autorstvo1 |Vrsta2|Autorstvo2 }} </syntaxhighlight> [http://ubio.org/NomenclatorZoologicus/ Nomenclator Zoologicus] sadrži podatke za sve osim najnovijih životinjskih rodova. Laici će možda imati problema s korištenjem ove baze podataka, ali radi se o sveobuhvatnom izvoru za autorstva naziva rodova, kako onih priznatih tako i manje poznatih sinonima. Nekada će biti navedeno da je uspostavljen novi naziv jer je stari, izvorni naziv "zauzet" (engl. "preoccupied"). To znači da je utvrđeno da drugi takson istog ranga unutar istog carstva već ima taj naziv, čak i ako je taj naziv samo sinonim. Duge liste mogu se sakriti pomoću parametra {{para|hidden|yes}} u bilo kojem šablonu za liste taksona. Alternativno možete koristiti {{tlx|collapsible list|2=bullets=true|3=...}}; korištenje ovog šablona onemogućava korištenje šablona {{tl|Lista taksona}}, tako da budite oprezni. Heterotipni, upitni ili anamorfni/teleomorfni sinonimi za gljive mogu se navesti posebno ako je to potrebno. Koristite parametar {{para|sinonimi_ref}} kako biste listi sinonima dodali referencu: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto; font-size:80%"> | sinonimi_ref = <ref>Smith i Jones, 2009., str.&nbsp;5</ref> </syntaxhighlight> ==== Tipska vrsta ==== Ako je za neki rod (ili višu kategoriju) poznata [[tipska vrsta]], možete koristiti parametre {{para|tipska_vrsta}} i {{para|tipska_vrsta_autorstvo}}. Za botaničke članke, odnosno nazive prema [[Međunarodni kodeks nomenklature algi, gljiva i biljaka|Međunarodnom kodeksu nomenklature algi, gljiva i biljaka]] (ICNafp), trebalo bi koristiti trenutno prihvaćeni naziv u sklopu roda. Naziv "tipska vrsta" ne pojavljuje se u ICNafp-u, ali ovdje se koristi iz razloga praktičnosti. [http://botany.si.edu/ing/ Index Nominum Genericorum] korisna je baza podataka i može se koristiti kao referenca. Za životinjske članke, odnosno nazive prema [[Međunarodni kodeks zoološke nomenklature|Međunarodnom kodeksu zoološke nomenklature]] (ICZN), za tipsku vrstu trebalo bi koristiti {{em|izvorno}} dvoimeno nazivlje za tipsku vrstu, ali uz poveznicu na aktualni članak, dok bi se autorstvo trebalo navesti normalno, bez zagrada. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | tipska_vrsta = <!-- izvorni naziv vrste koji se izvorno koristio za opisivanje roda, neovisno o suvremenoj nomenklaturi --> | tipska_vrsta_autorstvo = </syntaxhighlight> Ovo je u skladu s ICZN-ovom preporukom 67B; napominjemo da se ovo odnosi na takson koji je koristio originalni autor roda, čak i kada je on danas nevažeći jer je, primjerice, postao sinonim. Idealno bi bilo da se parametar koristi samo ako bi se izvorni opis roda mogao izravno provjeriti, kao u sljedećem primjeru iz ICZN-a: <blockquote>''Astacus marinus'' Fabricius, 1775., jednu od nominalnih vrsta izvorno uključenih u rod desetonogih rakova ''Homarus'' Weber, 1795., kasnije je opisao Fowler (1912.) kao tipsku vrstu roda ''Homarus''. Tipska je vrsta, a tako se treba i navoditi ''Astacus marinus'' Fabricius, 1775. ''Astacus marinus'' Fabricius je trenutno sinonim za ''Cancer gammarus'' Linnaeus, 1758., ali potonja nije tipska vrsta za ''Homarus'' te se ne bi trebala navoditi kao takva. Ako je potrebno navesti tipsku vrstu, ona bi se trebala navesti na sljedeći način: "Tipska vrsta ''Astacus marinus'' Fabricius, 1775., sinonim za ''Cancer gammarus'' Linnaeus, 1758."; ili "Tipska vrsta ''Astacus marinus'' Fabricius, 1775., sada se smatra sinonimom za ''Homarus gammarus'' (Linnaeus, 1758.)".</blockquote> Ako vam nije potpuno jasno što sve ovo znači, molimo vas ''nemojte koristiti ovaj parametar''. Umjesto toga, bilo bi bolje navesti tipsku vrstu u listi vrsta, uz dodatni tekst poput: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{small|1=([[tipska vrsta]])}}</syntaxhighlight> nakon (trenutno važećeg) naziva za vrstu. === Naslovi članaka u kurzivu === Ako je unos za parametre {{para|genus}}, {{para|species}} ili {{para|dvoimeno}} u kurzivu i potpuno odgovara naslovu članka, ''a'' parametar {{para|naziv}} nije specificiran, taksokvir '''i''' naslov članka bit će automatski ispisani u kurzivu.<ref group=note>Vidi bilješku 1; naslov članka bit će prebačen u kurziv koristeći "čarobnu riječ" <nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki>. Ako naslov sadrži pojam za razvrstavanje (npr. "(rod)"), on neće biti u kurzivu.</ref> Ako je potrebno, možete i ručno postaviti kurzivni naslov koristeći šablon {{tl|Italic title}}. Ako je parametar {{para|naziv}} postavljen, onda će taksokvir prikazivati ono što je uneseno za taj parametar; naslov NEĆE biti u kurzivu osim ako se koristi {{tl|Italic title}}. === Cjelokupni kod šablona === Ovaj odjeljak sadrži sve parametre poredane kako se pojavljuju u taksokviru. Nijedan taksokvir ne bi trebao imati sve ove popunjene parametre – konciznost je poželjna! ''Napominjemo da su parametri u ovom šablonu osjetljivi na malo i veliko slovo.'' {{Taxobox | color_as = {{Taxobox colour|[[Animalia]]}} | naziv = naziv | raspon_fosila = {{fossil range|100|0}}raspon fosila | slika = Panthera tigris tigris.jpg | slika_upright = 0.9 | slika_alt = slika alt | slika_opis = slika opis | slika2 = Singapore Zoo Tigers.jpg | slika2_upright = 0.9 | slika2_alt = slika2 alt | slika2_opis = slika2 opis | status = EN | status_sistem = IUCN3.1 | status_ref = <ref>IUCN referenca ide ovdje</ref> | klasifikacija_status = status klasifikacije | virus_group = virus group | superdomain = superdomain | unranked_superdomain = unranked superdomain | unranked_superdomain_authority = unranked superdomain authority | domain = domain | domain_authority = domain authority | superregnum = superregnum | superregnum_authority = superregnum authority | regnum = regnum | regnum_authority = regnum authority | unranked_regnum = unranked regnum | unranked_regnum_authority = unranked regnum authority | subregnum = subregnum | subregnum_authority = subregnum authority | infraregnum = infraregnum | infraregnum_authority = infraregnum authority | nekategorizirani_phylum = nekategorizirani phylum | nekategorizirani_phylum_autorstvo = nekategorizirani phylum autorstvo | superdivisio = superdivisio | superdivisio_autorstvo = superdivisio autorstvo | superphylum = superphylum | superphylum_autorstvo = superphylum autorstvo | nekategorizirana_divisio = nekategorizirana divisio | nekategorizirana_divisio_autorstvo = nekategorizirana divisio autorstvo | divisio = divisio | divisio_autorstvo = divisio autorstvo | phylum = phylum | phylum_autorstvo = phylum autorstvo | subdivisio = subdivisio | subdivisio_autorstvo = subdivisio autorstvo | subphylum = subphylum | subphylum_autorstvo = subphylum autorstvo | infraphylum = infraphylum | infraphylum_autorstvo = infraphylum autorstvo | microphylum = microphylum | microphylum_autorstvo = microphylum autorstvo | nanophylum = nanophylum | nanophylum_autorstvo = nanophylum autorstvo | nekategorizirani_classis = nekategorizirani classis | nekategorizirani_classis_autorstvo = nekategorizirani classis autorstvo | superclassis = superclassis | superclassis_autorstvo = superclassis autorstvo | classis = classis | classis_autorstvo = classis autorstvo | nekategorizirani_subclassis = nekategorizirani subclassis | nekategorizirani_subclassis_autorstvo = nekategorizirani subclassis autorstvo | subclassis = subclassis | subclassis_autorstvo = subclassis autorstvo | nekategorizirani_infraclassis = nekategorizirani infraclassis | nekategorizirani_infraclassis_autorstvo = nekategorizirani infraclassis autorstvo | infraclassis = infraclassis | infraclassis_autorstvo = infraclassis autorstvo | nekategorizirani_ordo = nekategorizirani ordo | nekategorizirani_ordo_autorstvo = nekategorizirani ordo autorstvo | magnordo = magnordo | magnordo_autorstvo = magnordo autorstvo | superordo = superordo | superordo_autorstvo = superordo autorstvo | ordo = ordo | ordo_autorstvo = ordo autorstvo | subordo = subordo | subordo_autorstvo = subordo autorstvo | infraordo = infraordo | infraordo_autorstvo = infraordo autorstvo | parvordo = parvordo | parvordo_autorstvo = parvordo autorstvo | zoodivisio = zoodivisio | zoodivisio_autorstvo = zoodivisio autorstvo | zoosectio = zoosectio | zoosectio_autorstvo = zoosectio autorstvo | zoosubsectio = zoosubsectio | zoosubsectio_autorstvo = zoosubsectio autorstvo | nekategorizirana_superfamilia = nekategorizirana superfamilia | nekategorizirana_superfamilia_autorstvo = nekategorizirana superfamilia autorstvo | superfamilia = superfamilia | superfamilia_autorstvo = superfamilia autorstvo | familia = familia | familia_autorstvo = familia autorstvo | subfamilia = subfamilia | subfamilia_autorstvo = subfamilia autorstvo | nekategorizirani_tribus = nekategorizirani tribus | nekategorizirani_tribus_autorstvo = nekategorizirani tribus autorstvo | supertribus = supertribus | supertribus_autorstvo = supertribus autorstvo | tribus = tribus | tribus_autorstvo = tribus autorstvo | subtribus = subtribus | subtribus_autorstvo = subtribus autorstvo | alliance = alliance | alliance_autorstvo = alliance autorstvo | nekategorizirani_genus = nekategorizirani genus | nekategorizirani_genus_autorstvo = nekategorizirani genus autorstvo | genus = genus | genus_autorstvo = genus autorstvo | subgenus = subgenus | subgenus_autorstvo = subgenus autorstvo | sectio = sectio | sectio_autorstvo = sectio autorstvo | subsectio = subsectio | subsectio_autorstvo = subsectio autorstvo | series = series | series_autorstvo = series autorstvo | subseries = subseries | subseries_autorstvo = subseries autorstvo | species_skupina = species skupina | species_skupina_autorstvo = species skupina autorstvo | species_podskupina = species podskupina | species_podskupina_autorstvo = species podskupina autorstvo | species_skup = species skup | species_skup_autorstvo = species skup autorstvo | species = species | species_autorstvo = species autorstvo | subspecies = subspecies | subspecies_autorstvo = subspecies autorstvo | variety = variety | varijetet_autorstvo = varijetet autorstvo | forma = forma | forma_autorstvo = forma autorstvo | tipski_soj = tipski soj | raznolikost_ref = <ref>raznolikost ref</ref> | diversity = diversity | raznolikost_link = raznolikost link | dvoimeno = dvoimeno | dvoimeno_autorstvo = dvoimeno autorstvo | troimeno = troimeno | troimeno_autorstvo = troimeno autorstvo | tipski_rod = tipski rod | tipski_rod_autorstvo = tipski rod autorstvo | tipska_vrsta = tipska vrsta | tipska_vrsta_autorstvo = tipska vrsta autorstvo | podjela = podjela | podjela_kategorije = podjela kategorije | karta_raspon = Pleurodeles walti dis.png | range_map_upright = 0.9 | karta_raspon_alt = karta raspon alt | karta_raspon_opis = karta raspon opis | dvoimeno2 = dvoimeno2 | dvoimeno2_autorstvo = dvoimeno2 autorstvo | karta_raspon2 = Pleurodeles walti dis.png | range_map2_upright = 0.9 | karta_raspon2_alt = karta raspon2 alt | karta_raspon2_opis = karta raspon2 opis | dvoimeno3 = dvoimeno3 | dvoimeno3_autorstvo = dvoimeno3 autorstvo | karta_raspon3 = Pleurodeles walti dis.png | range_map3_upright = 0.9 | karta_raspon3_alt = karta raspon3 alt | karta_raspon3_opis = karta raspon3 opis | dvoimeno4 = dvoimeno4 | dvoimeno4_autorstvo = dvoimeno4 autorstvo | karta_raspon4 = Pleurodeles walti dis.png | range_map4_upright = 0.9 | karta_raspon4_alt = karta raspon4 alt | karta_raspon4_opis = karta raspon4 opis | sinonimi_ref = <ref>sinonimi ref</ref> | sinonimi = sinonimi }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Taxobox | color_as = | naziv = | raspon_fosila = | slika = | slika_upright = | slika_alt = | slika_opis = | slika_opis_položaj = | slika2 = | slika2_upright = | slika2_alt = | slika2_opis = | status = | status_sistem = | status_ref = | klasifikacija_status = | virus_group = | unranked_superdomain = | unranked_superdomain_authority = | superdomain = | superdomain_authority = | domain = | domain_authority = | superregnum = | superregnum_authority = | unranked_regnum = | unranked_regnum_authority = | regnum = | regnum_authority = | subregnum = | subregnum_authority = | superdivisio = | superdivisio_autorstvo = | superphylum = | superphylum_autorstvo = | nekategorizirana_divisio = | nekategorizirana_divisio_autorstvo = | divisio = | divisio_autorstvo = | nekategorizirani_phylum = | nekategorizirani_phylum_autorstvo = | phylum = | phylum_autorstvo = | subdivisio = | subdivisio_autorstvo = | subphylum = | subphylum_autorstvo = | infraphylum = | infraphylum_autorstvo = | microphylum = | microphylum_autorstvo = | nanophylum = | nanophylum_autorstvo = | superclassis = | superclassis_autorstvo = | nekategorizirani_classis = | nekategorizirani_classis_autorstvo = | classis = | classis_autorstvo = | nekategorizirani_subclassis = | nekategorizirani_subclassis_autorstvo = | subclassis = | subclassis_autorstvo = | nekategorizirani_infraclassis = | nekategorizirani_infraclassis_autorstvo = | infraclassis = | infraclassis_autorstvo = | magnordo = | magnordo_autorstvo = | superordo = | superordo_autorstvo = | nekategorizirani_ordo = | nekategorizirani_ordo_autorstvo = | ordo = | ordo_autorstvo = | subordo = | subordo_autorstvo = | infraordo = | infraordo_autorstvo = | parvordo = | parvordo_autorstvo = | zoodivisio = | zoodivisio_autorstvo = | zoosectio = | zoosectio_autorstvo = | zoosubsectio = | zoosubsectio_autorstvo = | nekategorizirana_superfamilia = | nekategorizirana_superfamilia_autorstvo = | superfamilia = | superfamilia_autorstvo = | familia = | familia_autorstvo = | subfamilia = | subfamilia_autorstvo = | supertribus = | supertribus_autorstvo = | nekategorizirani_tribus = | nekategorizirani_tribus_autorstvo = | tribus = | tribus_autorstvo = | subtribus = | subtribus_autorstvo = | alliance = | alliance_autorstvo = | nekategorizirani_genus = | nekategorizirani_genus_autorstvo = | genus = | genus_autorstvo = | subgenus = | subgenus_autorstvo = | sectio = | sectio_autorstvo = | subsectio = | subsectio_autorstvo = | series = | series_autorstvo = | subseries = | subseries_autorstvo = | species_skupina = | species_skupina_autorstvo = | species_podskupina = | vspecies_podskupina_autorstvo = | species_skup = | species_skup_autorstvo = | species = | species_autorstvo = | subspecies = | subspecies_autorstvo = | variety = | varijetet_autorstvo = | forma = | forma_autorstvo = | dvoimeno = | dvoimeno_autorstvo = | troimeno = | troimeno_autorstvo = | tipski_rod = | tipski_rod_autorstvo = | tipska_vrsta = | tipska_vrsta_autorstvo = | tipski_soj = | subdivision = | podjela_kategorije = | raznolikost_ref = | diversity = | raznolikost_link = | karta_raspon = | range_map_upright = | karta_raspon_alt = | karta_raspon_opis = | dvoimeno2 = | dvoimeno2_autorstvo = | karta_raspon2 = | range_map2_upright = | karta_raspon2_alt = | karta_raspon2_opis = | dvoimeno3 = | dvoimeno3_autorstvo = | karta_raspon3 = | range_map3_upright = | karta_raspon3_alt = | karta_raspon3_opis = | dvoimeno4 = | dvoimeno4_autorstvo = | karta_raspon4 = | range_map4_upright = | karta_raspon4_širina = | karta_raspon4_opis = | sinonimi_ref = | sinonimi = }} </syntaxhighlight> === Članci kojima nedostaju taksokviri === Za članke kojima nedostaju taksokviri, dodajte '''[[Šablon:Nedostaje taksokvir]]''' na ''stranicu za razgovor'' članka. Ovo se može napraviti unosom koda '''<nowiki>{{Nedostaje taksokvir}}</nowiki>''' ili '''<nowiki>{{potrebantaksokvir}}</nowiki>''' na vrh stranice za razgovor. ===Template Data=== {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "Infokutija za biljke, životinje i druge biološke taksone", "format": "block", "params": { "naziv": { "label": "naziv", "description": "Za biljke, pogledajte [[w:en:Wikipedia:Naming conventions (flora)|ovdje]]. Za ostala živa bića, naziv bi trebao biti udomaćeni narodni naziv, a ako ga nema ili ga nije moguće utvrditi, onda znanstveni naziv na latinskom.", "type": "string" }, "slika": { "label": "slika", "description": "Slika koja će biti u taksokviru. Pri unosu, nemojte uključivati dodatke \"Datoteka:\" (ili slične) uz naziv datoteke!", "type": "wiki-file-name", "required": false, "suggested": true }, "slika_širina": { "label": "slika širina", "description": "(U pravilu se ne koristi) Širina slike. Uobičajeno postavljena na 320px.", "type": "string", "required": false, "deprecated": "Use image_upright" }, "slika_upright": { "label": "slika upright", "description": "Mijenja veličinu slike temeljem omjera.", "type": "string", "required": false }, "slika_alt": { "label": "slika alt", "description": "Opisuje sadržaj slika za nekoga tko ju ne može vidjeti.", "type": "string", "required": false }, "slika_opis": { "label": "slika opis", "description": "Opis ispod slike.", "type": "string", "suggested": true }, "slika_opis_položaj": { "label": "slika opis položaj", "description": "Položaj opisa ispod slike. Generalno je postavljen na \"center\", ali može se mijenjati po potrebi.", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "regnum": { "label": "regnum", "description": "Carstvo: [[Animalia]], [[Plantae]], [[Fungi]]; drugi će taksoni moguće koristiti domenu ili neku drugu kategoriju", "type": "string", "required": false }, "divisio": { "label": "divisio", "description": "Odjeljak u botanici, npr. [[Bryophyta]]. Ne koristi se za kritosjemenjače koje koriste APG III sustav", "type": "string", "required": false }, "phylum": { "label": "phylum", "description": "Koljeno u zoologiji, npr. [[Chordata]] ", "type": "string", "required": false }, "classis": { "label": "classis", "description": "Razred", "type": "string", "required": false }, "ordo": { "label": "ordo", "description": "Red", "type": "string", "required": false }, "familia": { "label": "familia", "description": "Porodica", "type": "string", "required": false }, "genus": { "label": "genus", "description": "Rod, npr. ''[[Homo]]''", "type": "string", "required": false }, "species": { "label": "species", "description": "Vrsta, npr. ''H. sapiens''.", "type": "string", "required": false }, "dvoimeno": { "label": "dvoimeno", "description": "Puni dvoimeni naziv vrste, npr. ''Salix alba'' var. ''caerulea''", "type": "string", "required": false }, "dvoimeno_autorstvo": { "label": "dvoimeno autorstvo", "description": "Autor dvoimenog naziva, prema standardnim pravilima, npr. [[Carl Linnaeus|L.]] (za biljke), [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1761. (za životinje)", "type": "string", "required": false }, "karta_raspon": { "label": "karta raspon", "description": "Mapa raspona staništa", "type": "string", "required": false }, "karta_raspon_širina": { "label": "karta raspon širina", "description": "Širina mape raspona; u pravilu je postavljena na 320px", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "karta_raspon_alt": { "label": "karta raspon alt", "description": "Alt tekst koji opisuje mapu riječima", "type": "string", "required": false }, "karta_raspon_opis": { "label": "karta raspon opis", "description": "Opis ili legenda za mapu raspona ", "type": "string", "required": false }, "status": { "label": "status", "description": "Kategorija zaštite za određenu vrstu. Vidi [[:Šablon:Taxobox/species/dok]] za više informacija o kodovima i grafikama.", "type": "string", "required": false }, "status_sistem": { "label": "status sistem", "description": "Sistem korišten za kategoriju zaštite: 'IUCN3.1', 'IUCN2.3', 'EPBC', itd. Ako je status korišten, ovo je obvezno polje.", "type": "string", "required": false }, "status_ref": { "label": "status ref", "description": "Referenca za kategoriju zaštite: <ref>{{Cite journal|...}}</ref>", "type": "string", "required": false }, "izumrli": { "label": "izumrli", "description": "Godina izumiranja, ako je poznata", "type": "string", "required": false }, "raspon_fosila": { "label": "raspon fosila", "description": "Stratigrafski raspon za fosile. Primjerice, [[kambrij]]–[[perm (geologija)|perm]] ili {{raspon fosila|kambrij|perm}}, ako želite grafiku. Za živuće taksone koji postoje i danas, kao završetak se navodi \"Nedavno\", dok se za vrste koje su nedavno umrle navodi \"Holocen\".", "type": "string", "required": false }, "unranked_superdomain": { "label": "unranked superdomain", "description": "Za svaki veći takson, možete dodati nekategorizirani rang u taksokvir. Unos za nekategorizirani X pojavljuje se iznad X.", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "superdomain": { "label": "superdomain", "description": "Ova i druge manje kategorije trebaju se koristiti samo kada su važne za razumijevanje sistematizacije taksona koji se opisuje u članku.", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "superdomain_authority": { "label": "superdomain authority", "description": "Autorstvo za navedenu kategoriju. Svaka kategorija ima polje za autorstvo, iako ovdje nije zasebno navedeno.", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "domain": { "label": "domain", "description": "Domena za skupine Archaea, Bacteria i Eukarya", "type": "string", "required": false }, "superregnum": { "label": "superregnum", "type": "string", "required": false }, "unranked_regnum": { "label": "unranked regnum", "type": "string", "required": false }, "subregnum": { "label": "subregnum", "type": "string", "required": false }, "superdivisio": { "label": "superdivisio", "type": "string", "required": false }, "superphylum": { "label": "superphylum", "type": "string", "required": false }, "nekategorizirana_divisio": { "label": "nekategorizirana divisio", "description": "Za biljke za koje se koristi APG IV, ovaj bi parametar trebao biti postavljen kao [[Kritosjemenjače]]", "type": "string", "required": false }, "nekategorizirani_phylum": { "label": "nekategorizirani phylum", "type": "string", "required": false }, "subphylum": { "label": "subphylum", "type": "string", "required": false }, "infraphylum": { "label": "infraphylum", "type": "string", "required": false }, "microphylum": { "label": "microphylum", "type": "string", "required": false }, "nanophylum": { "label": "nanophylum", "type": "string", "required": false }, "superclassis": { "label": "superclassis", "type": "string", "required": false }, "nekategorizirani_classis": { "label": "nekategorizirani classis", "description": "Za biljke za koje se koristi APG IV, bolje je koristiti ovaj parametar", "type": "string", "required": false }, "nekategorizirani_subclassis": { "label": "nekategorizirani subclassis", "type": "string", "required": false }, "subclassis": { "label": "subclassis", "type": "string", "required": false }, "nekategorizirani_infraclassis": { "label": "nekategorizirani infraclassis", "type": "string", "required": false }, "infraclassis": { "label": "infraclassis", "type": "string", "required": false }, "magnordo": { "label": "magnordo", "type": "string", "required": false }, "superordo": { "label": "superordo", "type": "string", "required": false }, "nekategorizirani_ordo": { "label": "nekategorizirani ordo", "description": "Za biljke za koje se koristi APG IV, bolje je koristiti ovaj parametar", "type": "string", "required": false }, "subordo": { "label": "subordo", "type": "string", "required": false }, "infraordo": { "label": "infraordo", "type": "string", "required": false }, "parvordo": { "label": "parvordo", "type": "string", "required": false }, "zoodivisio": { "label": "zoodivisio", "description": "Samo za zoologiju", "type": "string", "required": false }, "zoosectio": { "label": "zoosectio", "description": "Samo za zoologiju", "type": "string", "required": false }, "zoosubsectio": { "label": "zoosubsectio", "description": "Samo za zoologiju", "type": "string", "required": false }, "nekategorizirana_superfamilia": { "label": "nekategorizirana superfamilia", "type": "string", "required": false }, "superfamilia": { "label": "superfamilia", "type": "string", "required": false }, "subfamilia": { "label": "subfamilia", "type": "string", "required": false }, "supertribus": { "label": "supertribus", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "nekategorizirani_tribus": { "label": "nekategorizirani tribus", "type": "string", "required": false }, "tribus": { "label": "tribus", "type": "string", "required": false }, "subtribus": { "label": "subtribus", "type": "string", "required": false }, "alliance": { "label": "alliance", "type": "string", "required": false, "deprecated": "Displays as a rank between subtribe and genus. " }, "nekategorizirani_genus": { "label": "nekategorizirani genus", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "subgenus": { "label": "subgenus", "type": "string", "required": false }, "sectio": { "label": "sectio", "description": "Samo za botaniku, koristite zoosectio za zoologiju", "type": "string", "required": false }, "subsectio": { "label": "subsectio", "description": "Samo za botaniku, koristite subsectio za zoologiju", "type": "string", "required": false }, "series": { "label": "series", "type": "string", "required": false }, "subseries": { "label": "subseries", "type": "string", "required": false }, "species_skupina": { "label": "species skupina", "type": "string", "required": false }, "species_podskupina": { "label": "species podskupina", "type": "string", "required": false }, "species_skup": { "label": "species skup", "type": "string", "required": false }, "subspecies": { "label": "subspecies", "type": "string", "required": false }, "varijetet": { "label": "varijetet", "type": "string", "required": false, "deprecated": "use varietas" }, "forma": { "label": "forma", "description": "Samo za botaniku, ne za zoologiju", "type": "string", "required": false }, "troimeno": { "label": "troimeno", "description": "Puni troimeni naziv vrste", "type": "string", "required": false }, "troimeno_autorstvo": { "label": "troimeno autorstvo", "description": "Autor troimenog naziva", "type": "string", "required": false }, "sinonimi": { "label": "sinonimi", "description": "Lista sinonima za vrstu, npr. ''vrsta1'' {{small|1=Autor1}}<br/> ''vrsta2'' {{small|1=Autor2}}", "type": "string", "required": false }, "sinonimi_ref": { "label": "sinonimi ref", "description": "Reference za listu sinonima, npr.<ref>Smith i Jones, 2009, str. 5</ref>", "type": "string", "required": false }, "tipska_vrsta": { "label": "tipska vrsta", "description": "Izvorno dvoimeno nazivlje za tipsku vrstu, neovisno o današnjem nazivlju.", "type": "string", "required": false }, "tipska_vrsta_autorstvo": { "label": "tipska vrsta autorstvo", "description": "Autor dvoimenog naziva tipske vrste, bez zagrada.", "type": "string", "required": false }, "klasifikacija_status": { "label": "klasifikacija status", "description": "Status naučne klasifikacije, npr. osporena. Ovaj se parametar treba koristiti samo kada bi tekst \"Naučna klasifikacija\" bez njega bio pogrešan.", "type": "string", "required": false }, "podjela_kategorije": { "label": "podjela kategorije", "description": "Rang za potkategorije taksona, npr. 'Porodice' ", "type": "string", "required": false }, "podjela": { "label": "podjela", "description": "Lista potkategorije ovog taksona, npr. [[Porodica1]]<br/> [[Porodica2]]<br/> [[Porodica3]]", "type": "string", "required": false }, "slika2": { "label": "slika2", "description": "Druga slika, koristiti samo rijetko", "type": "string", "required": false }, "slika2_širina": { "label": "slika2 širina", "description": "(Zastarjelo) Širina druge slike", "type": "number", "required": false, "deprecated": true }, "slika2_upright": { "label": "slika2 upright", "description": "Omjer veličine druge slike", "type": "number", "required": false }, "image2_alt": { "label": "image2 alt", "description": "Tekst koji opisuje drugu sliku za one koji ju ne mogu vidjeti", "type": "string", "required": false }, "slika2_opis": { "label": "slika2 opis", "description": "Opis druge slike", "type": "string", "required": false }, "dvoimeno2": { "label": "dvoimeno2", "description": "Drugi dvoimeni naziv vrste, koristiti samo rijetko", "type": "string", "required": false }, "dvoimeno2_autorstvo": { "label": "dvoimeno2 autorstvo", "description": "Autor drugog dvoimenog naziva", "type": "string", "required": false }, "dvoimeno3": { "label": "dvoimeno3", "description": "Treći dvoimeni naziv vrste, koristiti samo rijetko", "type": "string", "required": false }, "dvoimeno3_autorstvo": { "label": "dvoimeno3 autorstvo", "description": "Autor trećeg dvoimenog naziva", "type": "string", "required": false }, "dvoimeno4": { "label": "dvoimeno4", "description": "Četvrti dvoimeni naziv vrste, koristiti samo rijetko", "type": "string", "required": false }, "dvoimeno4_autorstvo": { "label": "dvoimeno4 autorstvo", "description": "Autor četvrtog dvoimenog naziva", "type": "string", "required": false }, "karta_raspon2": { "label": "karta raspon2", "description": "Mapa raspona staništa (2)", "type": "string", "required": false }, "karta_raspon2_širina": { "label": "karta raspon2 širina", "description": "Širina mape raspona (2)", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "karta_raspon2_alt": { "label": "karta raspon2 alt", "description": "Alt tekst koji opisuje mapu riječima (2)", "type": "string", "required": false }, "karta_raspon2_opis": { "label": "karta raspon2 opis", "description": "Opis ili legenda za mapu raspona (2)", "type": "string", "required": false }, "karta_raspon3": { "label": "karta raspon3", "description": "Mapa raspona staništa (3)", "type": "string", "required": false }, "karta_raspon3_širina": { "label": "karta raspon3 širina", "description": "Širina mape raspona (3)", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "karta_raspon3_alt": { "label": "karta raspon3 alt", "description": "Alt tekst koji opisuje mapu riječima (3)", "type": "string", "required": false }, "karta_raspon3_opis": { "label": "karta raspon3 opis", "description": "Opis ili legenda za mapu raspona (3)", "type": "string", "required": false }, "karta_raspon4": { "label": "karta raspon4", "description": "Mapa raspona staništa (4)", "type": "string", "required": false }, "karta_raspon4_širina": { "label": "karta raspon4 širina", "description": "Širina mape raspona (4)", "type": "string", "required": false, "deprecated": true }, "karta_raspon4_alt": { "label": "karta raspon4 alt", "description": "Alt tekst koji opisuje mapu riječima (4)", "type": "string", "required": false }, "karta_raspon4_opis": { "label": "karta raspon4 opis", "description": "Opis ili legenda za mapu raspona (4)", "type": "string", "required": false }, "color_as": { "type": "string", "description": "Takson koji definira boju taksokvira po potrebi (uglavnom se ne koristi jer je proces automatiziran)", "example": "Animalia", "required": false, "deprecated": true }, "genus_autorstvo": { "label": "genus autorstvo", "type": "string" }, "boja": { "deprecated": true, "type": "string" }, "virusna_grupa": { "label": "virusna grupa", "description": "Za viruse koji se ne svrstavaju u taksone iznad reda, već se za njih koristi virusna grupa, koja se označava rimskim brojkama od I do VII", "type": "string" } }, "paramOrder": [ "naziv", "raspon_fosila", "slika", "slika_širina", "slika_upright", "slika_alt", "slika_opis", "slika_opis_položaj", "status", "status_sistem", "status_ref", "izumrli", "virusna_grupa", "unranked_superdomain", "superdomain", "superdomain_authority", "domain", "superregnum", "unranked_regnum", "regnum", "subregnum", "superdivisio", "nekategorizirana_divisio", "divisio", "superphylum", "nekategorizirani_phylum", "phylum", "subphylum", "infraphylum", "microphylum", "nanophylum", "superclassis", "nekategorizirani_classis", "classis", "nekategorizirani_subclassis", "subclassis", "nekategorizirani_infraclassis", "infraclassis", "superordo", "nekategorizirani_ordo", "ordo", "subordo", "infraordo", "nekategorizirana_superfamilia", "superfamilia", "familia", "subfamilia", "supertribus", "nekategorizirani_tribus", "tribus", "subtribus", "nekategorizirani_genus", "genus", "genus_autorstvo", "subgenus", "sectio", "subsectio", "series", "subseries", "species_skupina", "species_podskupina", "species_skup", "species", "dvoimeno", "dvoimeno_autorstvo", "subspecies", "varijetet", "forma", "troimeno", "troimeno_autorstvo", "karta_raspon", "karta_raspon_širina", "karta_raspon_alt", "karta_raspon_opis", "magnordo", "parvordo", "zoodivisio", "zoosectio", "zoosubsectio", "alliance", "sinonimi", "sinonimi_ref", "tipska_vrsta", "tipska_vrsta_autorstvo", "klasifikacija_status", "podjela_kategorije", "podjela", "slika2", "slika2_širina", "slika2_upright", "image2_alt", "slika2_opis", "dvoimeno2", "dvoimeno2_autorstvo", "dvoimeno3", "dvoimeno3_autorstvo", "dvoimeno4", "dvoimeno4_autorstvo", "karta_raspon2", "karta_raspon2_širina", "karta_raspon2_alt", "karta_raspon2_opis", "karta_raspon3", "karta_raspon3_širina", "karta_raspon3_alt", "karta_raspon3_opis", "karta_raspon4", "karta_raspon4_širina", "karta_raspon4_alt", "karta_raspon4_opis", "color_as", "boja" ] } </templatedata> == Pomoćni i povezani šabloni == * [[Šablon:Taxobox/core]] ** [[Šablon:Taxobox/species]] ** [[Šablon:Taksonomija]] * [[Modul:Autotaxobox]] * [[Šablon:Taksokvir boja]] ** [[Šablon:Određuje boju taksokvira]] ** [[Šablon:Taksokvir/Greška u boji]] * [[Šablon:Taksokvir ime]] * [[Šablon:Taxonbar/candidate]] == Kategorije za praćenje == Skrivene kategorije koje dodaje {{tl|Taksokvir}}: * {{Category link with count|Taksokviri koji koriste parametar izumrli}} Skrivene kategorije koje dodaje {{tl|Taxobox/core}}: * {{Category link with count|Članci s mikroformatima za vrste}} Skrivene kategorije koje dodaje {{tl|Taxobox/species}}: * {{Category link with count|Taksokviri s neprepoznatim parametrom statusa}} * {{Category link with count|Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa}} * {{Category link with count|Neispravna kategorija ugroženosti}} Skrivene kategorije koje dodaje {{tl|Taksokvir/Greška u boji}}: * {{Category link with count|Taksokviri s greškom u parametru boja}} Skrivene kategorije koje dodaje {{tl|Taxonbar/candidate}}: * {{Category link with count|Članci s Taksokvirom kojima nedostaje identifikator taksona}} * {{Category link with count|Članci s Taksokvirom kojima možda nedostaje identifikator taksona}} == Povezano == * [[Wikipedija:Kako čitati taksokvir]] * [[Wikipedija:Stilski priručnik]] * {{tl|Paraphyletic group}} * [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira|Sustav automatskih taksokvira]] ** {{tl|Speciesbox}} ** {{tl|Automatski taksokvir}} <div style="display: none">{{reflist}}</div> == Bilješke == {{reflist|group=note}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Biološki šabloni]] [[Category:Šabloni taksokvira| ]] }}</includeonly> <noinclude> </noinclude> lompjy4l2ucim7hcaa9fdfmw662ospi Šablon:Lista vrsta/doc 10 4724384 42683390 42682038 2026-09-05T17:00:59Z Edgar Allan Poe 29250 /* Povezano */ 42683390 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{Lua|Modul:TaxonList}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> == Korištenje == Ovaj je šablon jedan od mnogih koji se koriste u taksokvirima za parametre {{para|podjela}} ili {{para|sinonimi}}, a svrha im je generirati listu taksona u prikladnom formatu. Sljedeća tablica pokazuje kako se ponašaju dostupni šabloni: {| class="wikitable" !colspan="3"|Naziv taksona!!rowspan="2"| Šablon |- ! Kurziv !! Veza !! Podebljano |- | ne || ne || ne || {{tl|Lista taksona}} |- | ne || da || ne || {{tl|Lista taksona s vezama}} |- | da || ne || ne || {{tl|Lista vrsta}}, odnosno <nowiki>{{Lista rodova}}</nowiki> |- | da || da || ne || {{tl|Lista vrsta s vezama}}, odnosno <nowiki>{{Lista rodova s vezama}}</nowiki> |- | da || ne || da || {{tl|Lista vrsta s podebljanjem}}, odnosno <nowiki>{{Lista rodova s podebljanjem}}</nowiki> |} Koristite na sljedeći način: {{#ifeq:{{{1|Specieslist}}}|Specieslist|<syntaxhighlight lang="wikitext">{{Lista vrsta | Spexia speciosa | Autor, 2003. | †Spexia additiona | Drugi et al., 2002. | Spexia typa | Opisnik, 1888. (tip) | Spexia dubia | | Specia dubia subsp. maxima | }}</syntaxhighlight>}}{{#ifeq:{{{1|}}}|Taxonlist|<syntaxhighlight lang="wikitext">{{Lista taksona | †Smithiaceae | Autor | Jonesiaceae | | Junkiaceae | Opisnik }}</syntaxhighlight>}} I naziv taksona i autor automatski će se formatirati da izgledaju ovako: {{#ifeq:{{{1|Specieslist}}}|Specieslist|{{Lista vrsta | Spexia speciosa | Autor, 2003. | †Spexia additiona | Drugi et al., 2002. | Spexia typa | Opisnik, 1888. (tip) | Spexia dubia | | Specia dubia subsp. maxima | }} }}{{#ifeq:{{{1|}}}|Taxonlist|{{Lista taksona | †Smithiaceae | Autor | Jonesiaceae | | Junkiaceae | Opisnik }} }} Napominjemo da ako je autorstvo nepoznato, element "|" i dalje mora biti prisutan nakon naziva taksona. {{#ifeq:{{{1|Specieslist}}}|Specieslist|Ako u botaničkom nazivu postoji "povezujući termin" kao što su "subsp.", "var." ili "f.", onda će on biti u kurziv. Šablon bi trebao automatski poništiti kurziv kod ovih termina. Ako ne uspije u tom, možete jednostavno dodati <nowiki>''</nowiki> s bilo koje strane tog termina da bi uklonili kurziv.}} Nepotpune liste označite parametrom {{para|incomplete|yes}}, koji će na kraj liste dodati tekst "(nepotpuna lista)". {{#ifeq:{{{1|Specieslist}}}|Specieslist| ===Sakrivanje liste=== Ako želite da je lista izvorno sakrivena (što je korisno za duge liste u taksokvirima, primjerice), prije parova taksona i autora koristite sljedeće parametre: *{{para|hidden|yes}} – lista će izvorno biti sakrivena *{{para|header}} – neobvezno; dodaje zaglavlje listi, a ako ne unesete vlastito, pisat će "Lista" Primjerice: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Lista vrsta|hidden=yes | Spexia speciosa | Autor, 2003. | †Spexia additiona | Drugi et al., 2002. | Spexia typa | Opisnik, 1888. (tip) | Spexia dubia | | Specia dubia subsp. maxima | }}</syntaxhighlight> generirat će: <div style="width:20em">{{Lista vrsta|hidden=yes | Spexia speciosa | Autor, 2003. | †Spexia additiona | Drugi et al., 2002. | Spexia typa | Opisnik, 1888. (tip) | Spexia dubia | | Specia dubia subsp. maxima | }}</div> }} ===Varijacije=== Kako biste automatski stvorili vezu za svaki naziv taksona, koristite {{tl|Linked {{#ifeq:{{{1|Specieslist}}}|Specieslist|species list|}}{{#ifeq:{{{1|}}}|Taxonlist|taxon list|}}}}. {{#ifeq:{{{1|Specieslist}}}|Specieslist|Kako biste podebljali vrstu (npr. ako ta vrsta nikada neće imati samostalni članak kada se navodi u članku o rodu), koristite {{tl|Lista vrsta s podebljanjem}}.|}} Primjerice: {{#ifeq:{{{1|Specieslist}}}|Specieslist|<syntaxhighlight lang="wikitext">{{Lista vrsta s vezama / {{Lista rodova s vezama | Spexia speciosa | Autor, 2003. | †Spexia additiona | Drugi et al., 2002. | Spexia typa | Opisnik, 1888. (tip) | Spexia dubia {{!}} S. dubia | <!--creates a piped link--> | ''[[Puma (rod) {{!}} Puma ]]'' | Jardine, 1834. <!--handles a disambiguated genus name--> }}</syntaxhighlight> }}{{#ifeq:{{{1|}}}|Taxonlist|<syntaxhighlight lang="wikitext">{{Linked taxon list | †Smithiaceae | Autor | Jonesiaceae | | Juncaceae {{!}} Junkiaceae | Opisnik<!--creates a piped link--> | ''[[Puma (rod) {{!}} Puma ]]'' | Jardine, 1834. <!--handles a disambiguated genus name--> }}</syntaxhighlight> }} generirat će: {{#ifeq:{{{1|Specieslist}}}|Specieslist|{{Lista vrsta s vezama | Spexia speciosa | Autor, 2003. | †Spexia additiona | Drugi et al., 2002. | Spexia typa | Opisnik, 1888. (tip) | Spexia dubia {{!}} S. dubia | <!--creates a piped link--> | ''[[Puma (rod) {{!}} Puma ]]'' | Jardine, 1834. <!--handles a disambiguated genus name--> }} }}{{#ifeq:{{{1|}}}|Taxonlist|{{Lista taksona s vezama | †Smithiaceae | Autor | Jonesiaceae | | Juncaceae {{!}} Junkiaceae | Opisnik<!--creates a piped link--> }} }} {{#ifeq:{{{1|Specieslist}}}|Specieslist|Svaki od tri šablona za "liste vrsta" ima i varijantu za "liste rodova".}} {{#ifeq:{{{1|Specieslist}}}|Specieslist| ===Skraćivanje=== Dodavanje parametra {{para|abbreviated|yes}} generirat će skraćenu verzijzu naziva.}} {{#ifeq:{{{1|Specieslist}}}|Specieslist|{{Lista vrsta|abbreviated=yes | Spexia speciosa | Autor, 2003. | †Spexia additiona | Drugi et al., 2002. | Spexia speciosa subsp. speciosa | | Spexia sect. Additiona }} }} ===Izumrli taksoni=== Nazivu izumrlog taksona možete dodati jednu od sljedećih oznaka: <code>† &amp;dagger; <nowiki>{{izumrla}}</nowiki></code>. Svaki od njih će biti prikazan kao †. Sam † neće biti prikazan u kurzivu niti će biti dio veze. == Povezano == * <nowiki>{{Lista rodova}}</nowiki>, <nowiki>{{Lista rodova s vezama}}</nowiki> i <nowiki>{{Lista rodova s podebljanjima}}</nowiki> preusmjeravanju na istovjetne šablone iz skupine "Lista vrsta". <!-- -->{{#ifeq:{{{1|Specieslist}}}|Specieslist||* {{tl|Lista vrsta}} – generira listu naziva taksona koji bi se trebali pisati u kurzivu, odnosno taksona koji su na razini roda ili niže}}<!-- -->{{#ifeq:{{{1|Specieslist}}}|Specieslist||* {{tl|Lista vrsta s vezama}} – kao i {{tl|Lista vrsta}}, ali s vezama}}<!-- -->{{#ifeq:{{{1|Specieslist}}}|Specieslist||* {{tl|Lista vrsta s podebljanjem}} – kao i {{tl|Lista vrsta}}, ali nazivi taksona su podebljani}}<!-- -->{{#ifeq:{{{1|}}}|Taxonlist||* {{tl|Lista taksona}} – generira listu naziva taksona koji se ne bi trebali pisati u kurzivu, odnosno taksona koji su rang viši od roda}}<!-- -->{{#ifeq:{{{1|}}}|Taxonlist||* {{tl|Lista taksona s vezama}} – kao i {{tl|Lista taksona}}, ali s vezama}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> ojgifwdd95ijsdnn8spqqdkvotafqkm Šablon:Nedostaje taksokvir 10 4724926 42683373 42680798 2026-09-05T16:47:36Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Šabloni Taksokvira]] → [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] 42683373 wikitext text/x-wiki <!--{{Missing-taxobox}} begin{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{<includeonly>subst:</includeonly>NAMESPACE}}|<includeonly>[[Category:Pages with incorrectly substituted templates|{{PAGENAME}}]]</includeonly>|}}-->{{Ambox | name = Missing-taxobox | type = style | issue = Ovom članku '''nedostaje prikladni [[Wikipedija:Sistem automatskih taksokvira|taksokvir]].''' | fix = Možete pomoći Wikipediji tako što ga dodate. }}<includeonly>[[Kategorija:Članci kojima nedostaju taksokviri|{{PAGENAME}}]]</includeonly><!--{{Missing-taxobox}} end--><noinclude> {{Documentation}} [[Category:Šabloni za održavanje Wikipedije]] [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] </noinclude> rne3peqz9kihqf5viqs9jwyws1tzfgl Šablon:Automatski taksokvir/dok 10 4724938 42683379 42682799 2026-09-05T16:58:02Z Edgar Allan Poe 29250 42683379 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{High-use}} {{Lua|Module:Automated taxobox}}{{clear}} {{Autotaxobox system navbox}} Ova stranica pruža više detalja o korištenju šablona {{tl|Automatski taksokvir}}, jednog od brojnih automatskih taksokvira. <strong> Molimo vas da pazite na to da koristite ispravni predložak; za više informacija pogledajte [[ovdje]]</strong>. Posebno napominjemo da bi članci o vrstama uvijek trebali koristiti šablon {{tl|Speciesbox}}, a ne ovaj šablon. Ako prvi put koristite bilo koji od automatskih taksokvira, pogledajte navigacijsku kutijicu desno, gdje se nalaze veze za različite korisne informacije vezane uz ovaj sustav šablona. Bilo bi dobro da prije korištenja pročitate barem [[uvod]]. Svaki automatski taksokvir ima opću strukturu kako slijedi, uglavnom s mnogo dodatnih parametara: '''Zoologija:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Automatski taksokvir |takson = Canis |autorstvo = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758. }}</syntaxhighlight> '''Botanika<ref name="botanical">Gljive i biljke tradicionalno se smatraju predmetom izučavanja botanike; vidi [[Međunarodni kodeks nomenklature algi, gljiva i biljaka]].</ref>:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Automatski taksokvir |takson = Nepenthes |autorstvo = [[Carl Linnaeus|L.]] }}</syntaxhighlight> Parametar {{para|takson}} odnosi se na znanstveno ime teme samog članka. Parametar {{para|autorstvo}} odnosi se na autora znanstvenog naziva. Prije spremanja pritisnite "Prikaži kako će izgledati". Ako izgleda dobro, vaš je posao gotov. Spremite svoje izmjene. '''Molimo vas da ne spremate izmjene prije nego provjerite je li sve u redu i riješite sve eventualne pogreške koje postoje u taksokviru.''' Na kraju ovog priručnika nalazi se lista svih dostupnih parametara i njihovih definicija koje koristi <nowiki>{{Automatski taksokvir}}</nowiki>. Većina parametara iz priručnika za {{tl|Taksokvir}} primjenjuje se i ovdje, tako da možete konzultirati i [[Šablon:Taksokvir/dok|dokumentaciju tog šablona]] za više informacija. ==Jednostavni primjeri== {{Automatski taksokvir |naziv = ''Cheiroglossa'' <!--potrebno samo jer nije u naslovu ove stranice--> |takson = Cheiroglossa |autorstvo = C.Presl<ref name=POWO_17068350-1/> |podjela_kategorije = Vrste |podjela = {{Lista vrsta s vezama |Cheiroglossa malgassica|(C.Chr.) Pic.Serm. |Cheiroglossa palmata|(L.) Presl }} |podjela_ref = <ref name=POWO_17068350-1/> }} <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Automatski taksokvir |naziv = Cheiroglossa |takson = Cheiroglossa |autorstvo = C.Presl<ref name=POWO_17068350-1/> |podjela_kategorije = Vrste |podjela = {{Lista vrsta s vezama |Cheiroglossa malgassica|(C.Chr.) Pic.Serm. |Cheiroglossa palmata|(L.) Presl }} |podjela_ref = <ref name=POWO_17068350-1/> }}</syntaxhighlight> {{clr}} {{Automatski taksokvir | naziv = ''Panthera'' <!--potrebno samo jer nije u naslovu ove stranice--> | raspon_fosila = [[Kasni miocen]] – danas, {{raspon fosila|5.95|0}} | slika = Panthera tigris tigris Tidoba 20150306.jpg | slika_opis = [[Tigar|Tigrica]] u [[Rezervat za tigrove Tadoba Andhari|rezervatu Tadoba Andhari]] | takson = Panthera | autorstvo = [[Lorenz Oken|Oken]], 1816.<ref name=CatSG2017/> | podjela_kategorije = Živuće vrste | podjela = *''[[Tigar|Panthera tigris]]'' *''[[Snježni leopard|Panthera uncia]]'' *''[[Jaguar|Panthera onca]]'' *''[[Lav|Panthera leo]]'' *''[[Leopard|Panthera pardus]]'' | podjela_ref = <ref name=CatSG2017/> }} <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Automatski taksokvir | naziv = Panthera | raspon_fosila = [[Kasni miocen]] – danas, {{raspon fosila|5.95|0}} | slika = Panthera tigris tigris Tidoba 20150306.jpg | slika_opis = [[Tigar|Tigrica]] u [[Rezervat za tigrove Tadoba Andhari|rezervatu Tadoba Andhari]] | takson = Panthera | autorstvo = [[Lorenz Oken|Oken]], 1816.<ref name=CatSG2017/> | podjela_kategorije = Živuće vrste | podjela = *''[[Tigar|Panthera tigris]]'' *''[[Snježni leopard|Panthera uncia]]'' *''[[Jaguar|Panthera onca]]'' *''[[Lav|Panthera leo]]'' *''[[Leopard|Panthera pardus]]'' | podjela_ref = <ref name=CatSG2017/> }}</syntaxhighlight> {{clr}} ==Uporaba== ==="Nedostaje taksonomski šablon"=== Ako vidite poruku "{{red|Nedostaje taksonomski šablon}} (popravi):", to ne znači da ste pokvarili šablon. Ova obavijest znači da na projektu još ne postoji [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/taksonomski šabloni|taksonomski šablon]] za unos koji ste naveli u parametru {{para|takson}}. ====Stvaranje taksonomskog šablona==== Kako biste krenuli s rješavanjem ove ružne crvene pogreške, desnim klikom pritisnite vezu "fix" i otvorite ju u novoj kartici ili prozoru. Tu biste trebali dobiti stranicu za uređivanje šablona koji nedostaje. (Za potpuni vodič o ovim šablonima, pogledajte [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/taksonomski šabloni|Uvod u taksonomske šablone]].) Prvo treba popuniti parametar za rang. Uvijek koristite latinski naziv. Ovdje imate niz opcija, a neki od primjera su (pogledajte [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/taksonomski šabloni|ovdje]] za cjelovitu listu podržanih rangova): *regnum *phylum *classis *ordo *familia *tribus *genus *clade ili cladus *nekategorizirana Ako je ono što vama treba nešto iznimno atipično, onda to možete unijeti na ovom mjestu umjesto nekog od dostupnih rangova. To bi moglo slomiti taksokvir, ali onda se možete obratiti nekom od administratora za pomoć. Vidjet ćete da je parametar {{para|link}} već popunjen i da daje <syntaxhighlight lang="wikitext">link={{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}}</syntaxhighlight> što je zapravo wikisintaksa za "dio naslova stranice koji dolazi nakon "Šablon:Taksonomija/". Drugim riječima, to će biti naziv taksona. Taj dio ne morate dirati <em>osim</em> ako naziv taksona nije isti kao i naslov stranice na koji vodi veza. Primjerice, takson ''Spheniscidae'' vodi na [[Pingvin]]. U tom slučaju, dodajte <code>Pingvin|</code> prije <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}}</syntaxhighlight> da biste dobili <syntaxhighlight lang="wikitext">link=Pingvin|{{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}}</syntaxhighlight> ili možete zamijeniti ono što je već uneseno da dobijete <pre>link=Pingvin|Spheniscidae</pre> Sljedeće imamo parametar {{para|matčni}}. Sve što ovdje trebate unijeti je naziv matičnog taksona, odnosno taksona koji je direktno iznad taksona o kojem pišete, i to velikim početnim slovom. Koristite parametar {{para|refs}} da nevedete izvor koji navodi ta vaš takson pripada tom matičnom taksonu – za slučaj da netko kasnije želi nešto mijenjati. (Jedini slučaj kada nećete popuniti ovaj parametar je kada takson koristi posebnu, dogovorenu kategorizaciju, poput kritosjemenjača.) Ako je u pitanju izumrli takson, parametar {{para|izumrli}} popunite s {{code|yes}} (ili {{code|true}}). Ako je živući, možete izbrisati cijeli red ili parametar ostaviti praznim. Nakon toga pregledajte izmjene prije spremanja. Ako nema obavijesti o greškama, slobodno ga spremite i zatvorite. Nakon toga vratite se na automatski taksokvir koji radite. Prisitnite "Prikaži kako će izgledati" i pogledajte je li sve u redu; trebalo bi biti. Ako i dalje postoji neka obavijest o grešci u šablonu, onda to vjerojatno znači da ćete morati napraviti šablon za matični šablon. Ponavljajte cijeli proces sve dok obavijest o grešci ne nestane. ===Posebne upute za vrste=== Članci o vrstama samo iznimno koriste ovaj šablon; umjesto toga koristite {{tl|Speciesbox}}. Za više informacije, pogledajte dokumentaciju tog šablona. Iznimke se obrađuju [[#Iznimni slučajevi|niže u tekstu]]: :To je zato što kadgod se <nowiki>{{Automatski taksokvir}}</nowiki> koristi zajedno s {{para|takson|''naziv-taksona''}}, onda šablon naziva "Šablon:Taksonomija/''naziv-taksona''" mora ili postojati ili se stvoriti kako bi se specificirao taksonomski rang za ''naziv-taksona''. Ipak, za vrste ovo nije potrebno jer se taksonomski rang vrste može pronaći tako da se iz punog dvoimenog naziva izvuče naziv roda, a onda traži po "Šablon:Taksonomija/''naziv-roda''", Stoga, korištenje šablona {{tl|Speciesbox}} značajno smanjuje broj potrebnih taksonomskih šablona i dovodi do toga da za različite vrste unutar istog roda ne postoje različite taksonomije. ===Podebljavanje veza=== Kada se taksokvir pojavljuje u članku, naziv taksona o kojemu je članak trebao bi biti podebljan. Kako bi ovo funkcioniralo, parametar {{para|veza}} u šablonu mora biti ispravan. Primjerice, recimo da takson u pitanju ima naziv ''takson-naziv'', a članak u kojem se pojavljuje ima naslov ''članak-naslov''. Onta u šablonu "Taksonomija/''takson-naziv''": * ako su ''takson-naziv'' i ''članak-naslov'' identični, trebali biste vidjeti {{para|veza|''takson-naziv''}} * ako su ''takson-naziv'' i ''članak-naslov'' različiti, trebali biste vidjeti {{para|veza|''članak-naslov''{{!}}''takson-naziv''}}. Osigurajte se na način da veza koju ste unijelo direktno upućuje na članak o taksonu ''bez'' preusmjeravanja. Ako se stranica u međuvremenu premjesti, šablon o taksonu koji vodi na taj članak trebate ažurirati kako biste zadržali podebljanje. ===Promjena zaglavlja taksokvira=== Sustavno je podešeno da zaglavlje taksokvira odgovara ciljanom taksonu i naslovu članka te će automatski biti napisano u kurzivu ako je u pitanju rod (šablon <nowiki>{{Automatski taksokvir}}</nowiki> ne biste u pravilu trebali koristiti za vrste). Ako želite drugačije zaglavlje (npr. narodno ili udomaćeno ime), onda popunite parametar {{para|naziv}}. ===Dodavanje slike=== Koristite parametre {{para|slika}}, {{para|slika_alt}} i {{para|slika_opis}} kao što biste ih koristili u {{tl|Taksokvir}}. Ako želite drugu sliku, samo dodajte {{para|slika2}}, {{para|slika2_alt}} i {{para|slika2_opis}}. ===Sinonimi=== Ovdje se nalazi primjer što treba dodati u taksokvir gdje su ''Genius'' i ''Geniosus'' igrom slučaja sinonimi navedenog zoološkog taksona: <syntaxhighlight lang="wikitext"> |sinonimi= * ''Genius'' {{small|[[Baggins]], 1934.}} * ''Geniosus'' {{small|[[Harvey]], 1734.}} </syntaxhighlight> (Godine se ne dodaju za botaničke taksone.) Za duže liste sinonima, šabloni {{tl|Lista rodova}} and {{tl|Lista taksona}} olakšavaju unos. Ne zaboravite popuniti parametar {{para|sinonimi_ref}}. ===Prisilno prikazivanje taksona=== Ako postoji posebno značajan takson nižeg ranga, kao što je takson ''[[Theropoda]]'' (koji sadrži gotovo sve mesožderne dinosaure), postoji mogućnost da ćete htjeti da se takson prikazuje u svakom taksokviru u kojem bi se teoretski mogao prikazati. U tom slučaju idite na taksonomski šablon tog taksona. Veza bi trebala biti "Šablon:Taksonomija/", nakon čega slijedi naziv taksona. U slučaju spomenutog, bilo bi "Šablon:Taksonomija/Theropoda". Tamo dodajte kod {{para|uvijek_prikaži|true}} bilo gdje unutar zagrada šablona i to bi trebalo dovesti do toga da se takson uvijek prikazuje, neovisno o rangu. ===Ispravljanje taksonomije=== Svaki automatski taksovir ima vezu za uređivanje s desne strane zaglavlja "Naučna klasifikacija". Ta bi vam veza trebala dati pristup cjelokupnoj taksonomiji navedenog taksona. Tu možete uređivati takson tako što odaberete opciju "Uredu" pored njegova naziva. To vam omogućava pristup pripadajućoj stranici Šablon:Taksonomija/, gdje možete uređivati matične taksone, rang, tekst, vezu, reference, status izumiranja ili parametar "uvijek_prikaži". Bilo koje izmjene na toj stranici utjecat će na ''sve povezane taksone'', tako da imajte to na umu prilikom uređivanja. ==Iznimni slučajevi== {{see also|Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/napredna taksonomija}} Velika većina taksona može se rješavati {{em|potpuno automatski}} pomoću jednog od dostupnih [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/koji?|automatskih taksokvira]] nakon što se stvore potrebni [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/taksonomski šabloni|taksonomski šabloni]] za rod i više kategorije. Automatizacija uključuje pisanje naziva u kurzivu za prikladne rangove. Međutim, postoje neki iznimni slučajevi gdje je potrebno ručno formatiranje naziva taksona; primjerice, automatsko formatiranje neće ispravno raditi kada su navedeni nepouzdani nazivi u dvostrukim zagradama ili za nazive kandidata u [[Međunarodni kodeks za nomenklaturu prokariota|Međunarodnom kodeksu za kandidaturu prokariota]]. Za ove iznimne slučajeve, moguće je dodati cjelokupni wikitekst za nazive roda i vrste: *{{para|takson}} će sada specificirati najniže rangirani takson koji će se obraditi automatizirano kroz šablon *ako taj takson nije rod, {{para|genus_tekst}} dat će potpuni wikitekst za naziv roda, uključujući i svo potrebno formatiranje pa i podebljani tekst ako je najniže rangirani naziv u taksokviru. Ako nije najniže rangirani, trebalo bi dodati vezu radi lakše navigacije. *{{para|species_tekst}} dat će potpuni wikitekst za skraćeni naziv vrste, uključujući i svo potrebno formatiranje pa i podebljani tekst ako je najniže rangirani naziv u taksokviru; naziv vrste trebao bi biti kompletan sa {{em|skraćenim}} nazivom roda (npr. {{code|'''"''C.''" ''poecilonotus'''''|moin|class=nowrap}} kako biste dobili {{nowrap|'''"''C.''" ''poecilonotus'''''}}) *{{para|dvoimeno_tekst}} dat će potpuni wikitekst za dvoimeni naziv (tekst koji će se pojaviti u odjeljku za dvoimeno nazivlje u taksokviru), opet, uključujući i svo potrebno formatiranje; ipak, dvoimeni se nazivi automatski podebljavaju pa taj element nije potreban Ako je naslov članka neobično formiatiran znanstveni naziv, bit će potrebno koristiti <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{DISPLAYTITLE:...}}</syntaxhighlight> kako biste formatirali naslov članka te popuniti parametar {{para|naziv}} kako biste omogućili šablonu da koristi formatirano zaglavlje. ===Primjeri=== {{Automatski taksokvir |naziv = ''Quassia'' sp. 'Mount Nardi' |takson = Quassia |species_text = {{nowrap|'''''Q.'' sp. 'Mount Nardi''''}} |binomial_text = ''Quassia'' sp. 'Mount Nardi' }} <syntaxhighlight lang="wikitext">{{DISPLAYTITLE:''Quassia'' sp. 'Mount Nardi'}} {{Automatski taksokvir |naziv = ''Quassia'' sp. 'Mount Nardi' |takson = Quassia |species_text = {{nowrap|'''''Q.'' sp. 'Mount Nardi''''}} |binomial_text = ''Quassia'' sp. 'Mount Nardi' }}</syntaxhighlight> *Taksonomska hijerarhija roda ''Quassia'' prema više crpi se iz taksonomskih šablona, započevši s {{tlx|Taksonomija/Quassia}}. Klik na ikonicu crvene olovke odvest će vas do tog šablona. *Wikitekst u redovima za vrstu i dvoimeno nazivlje upravo su onakvi kako su napisani. (Šablon {{tlx|nowrap}} sprječava da se tekst ne prelama u sljedeći red, a ne bi bio potreban da je slika proširila taksokvir.) {{clr}} {{Automatski taksokvir | naziv = "''Colostethus''" ''poecilonotus'' | takson = Dendrobatidae | genus_text = "''[[Colostethus]]''" | species_text = '''"''C.''"&nbsp;''poecilonotus''''' | binomial_text = "''Colostethus''" ''poecilonotus'' | autorstvo = [[Juan A. Rivero|Rivero]], 1991. }} <syntaxhighlight lang="wikitext">{{DISPLAYTITLE:"''Colostethus''" ''poecilonotus''}} {{Automatski taksokvir | naziv = "''Colostethus''" ''poecilonotus'' | takson = Dendrobatidae | genus_text = "''[[Colostethus]]''" | species_text = '''"''C.''"&nbsp;''poecilonotus''''' | binomial_text = "''Colostethus''" ''poecilonotus'' | autorstvo = [[Juan A. Rivero|Rivero]], 1991. }}</syntaxhighlight> *Taksonomska hijerarhija porodice Dendrobatidae prema više crpi se iz taksonomskih šablona, započevši s {{tlx|Taksonomija/Dendrobatidae}}. Klik na ikonicu crvene olovke odvest će vas do tog šablona. Taksonomski šablon ne koristi se za rod. *Wikitekst u redovima za rod i vrstu te dvoimeno nazivlje upravo su onakvi kako su napisani. (Kod <code>&amp;nbsp;</code> u wikitekstu za vrstu sprječava da se dva dijela imena pojavljuju u različitim redovima; to nije uvijek nužno.) {{clr}} ==Dostupni parametri i kako ih koristiti== ===Svi parametri=== {{pre|<nowiki>{{Automatski taksokvir</nowiki> {{para|boja}} [[#Italic title|{{para|italic_title}}]] [[#Parameter %7Cname=|{{para|naziv}}]] [[#Parameter %7Cfossil_range=|{{para|raspon_fosila}}]] [[#Parameter %7Coldest_fossil=|{{para|najstariji_fosil}}]] [[#Parameter %7Cyoungest_fossil=|{{para|najmlađi_fosil}}]] {{para|status}} {{para|status_sistem}} {{para|status_ref}} {{para|status2}} {{para|status2_sistem}} {{para|status2_ref}} {{para|trend}} {{para|slika}} {{para|slika_upright}} {{para|slika_alt}} {{para|slika_opis}} {{para|slika2}} {{para|slika2_upright}} {{para|slika2_alt}} {{para|slika2_opis}} {{para|klasifikacijski_status}} [[#Parameter %7Ctaxon=|{{para|takson}}]] [[#Parameter %7Cauthority=|{{para|autorstvo}}]] [[#Parameter %7Cparent_authority=, etc.|{{para|matični_autorstvo}}]] [[#Parameter %7Cparent_authority=, etc.|{{para|ishodišni_autorstvo}}]] [[#Parameter %7Cparent_authority=, etc.|{{para|praishodišni_autorstvo}}]] [[#Parameter %7Cparent_authority=, etc.|{{para|prapraishodišni_autorstvo}}]] [[#Parameter %7Cdisplay_parents=|{{para|prikaži_matične}}]] [[#Exceptional cases|{{para|genus_text}}]] [[#Exceptional cases|{{para|species_text}}]] [[#Exceptional cases|{{para|binomial_text}}]] <!--{{para|dvoimeno}} {{para|dvoimeno_autorstvo}} {{para|troimeno}} {{para|troimeno_autorstvo}} -->{{para|type_genus}} {{para|type_genus_authority}} {{para|type_species}} {{para|type_species_authority}} {{para|raznolikost}} {{para|raznolikost_link}} {{para|raznolikost_ref}} {{para|podjela_kategorije}} {{para|podjela_ref}} {{para|podjela}} {{para|tipski_soj}} {{para|karta_raspon}} {{para|karta_raspon_upright}} {{para|karta_raspon_alt}} {{para|karta_raspon_opis}} {{para|karta_raspon2}} {{para|karta_raspon2_upright}} {{para|karta_raspon2_alt}} {{para|karta_raspon2_opis}} {{para|sinonimi}} {{para|sinonimi_ref}} <nowiki>}}</nowiki>}} ===Naslov u kurzivu=== U pravilu nije potrebno činiti ništa da bi naslov članka i tekst u zaglavlju taksokvira bili u kurzivu; oboje se u pravilu odrađuje automatski. Ovo uključuje i naslove o botaničkim člancima koji sadrže konektor, poput [[Banksia ser. Banksia|''Banksia'' ser. ''Banksia'']]. Automatsko stavljanje u kurziv neće se dogoditi za stranice kojima se podvrsta nalazi u zagradama, kao npr. [[Camponotus (Dendromyrmex)|''Camponotus'' (''Dendromyrmex'')]], jer se termini u zagradama u pravilu tretiraju kao termini za razvrstavanje pa ne idu u kurziv. U tom slučaju, dodajte {{para|italic_title|takson}} kako biste naslov stranice tretirali kao cjelokupni naziv taksona. U tek rijetkim slučajevima, pravilno korištenje kurziva mora se odraditi ručno. U tim slučajevima: * U taksokvir dodajte {{para|italic_title|no}} kako biste spriječili automatsku pretvaranje u kurziv te kako biste dodali naziv taksokvira u kurzivu * Dodajte <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE:}}</nowiki></code> iznad taksokvira i tu unesite potpuno formatirani naslov članka * Dodajte {{para|naziv}} u taksokvir kako biste dobili prikaz potpuno formatiranog naziva u taksokviru. ===Parametar {{para|takson}}=== Generalno, ovo je naziv taksona o kojemu članak govori. U taksokviru koji ćete koristiti, ovaj je parametar podebljan. (Ako želite podebljati više taksona, pogledajte [[#Podebljavanje veza|ovdje]]). Preciznije, ako je {{para|takson|TAKSON}}, sustav će očekivati da postoji "Šablon:Taksonomija/TAKSON". U nekim okolnostima, TAKSON možda neće biti i naziv samog taksona, npr. ako biljka i životinja dijele isti naziv roda, tako da će možda postojati dva taksonomska šablona naziva "Šablon:Taksonomija/ROD (biljka)" i "Šablon:Taksonomija/ROD (životinja)". U takvim je slučajevima potrebno dodati nešto ovakvo: <code><nowiki>{{Automatski taksokvir</nowiki><br> <nowiki>| takson = ROD (biljka)</nowiki></code> Ovo osigurava da sustav povezuje unos s ispravnim taksonomskim šablonom. Ako izostavite ovaj parametar, sistem će pokušati sam procijeniti njegov unos iz naslova članka. '''Izostavljanje parametra <code>takson</code> u cijelosti, odnosno njegovo uklanjanje iz koda taksokvira koji koristite, zastarjelo je i ne preporučuje se.''' ===Parametar {{para|naziv}}=== Ako naslov u taksokviru treba biti drugačiji od zadane vrijednosti, unesite ga ovdje. Ovo se najčešće koristi za narodne nazive. ===Parametar {{para|autorstvo}}=== Ova je parametar sličan parametrima o autrostvu u šablonu {{tl|Taksokvir}}. Jedina je razlika da ovdje ne morate specificirati taksonomsku kategoriju na koju se autorstvo odnosi – taksokvir će to automatski upariti s taksonom navedenim u parametru {{para|takson}}. ===Parametar {{para|raspon_fosila}}=== Postije dva načina za korištenje ovog parametra: #{{para|raspon_fosila|''stručno korišteni naziv ere''}}, e.g. {{para|raspon_fosila|Devon}} – pretpostavlja da takson ima fosile samo u ovoj eri i daje takav prikaz. #{{para|raspon_fosila|''bilo koja druga vrijednost''}} – prikazuje vrijednost koja je unesena. Često će ovdje biti korišten {{tl|Geološki raspon}}, npr. {{para|raspon_fosila|<code><nowiki>{{Geološki raspon|Devon|Jura}}</nowiki></code>}}; ali može se koristiti i obični tekst, npr. {{para|raspon_fosila|vjerojatno devon–jura}}. Za više informacija pogledajte i informacije o parametrima {{para|najstariji_fosil}} i {{para|najmlađi_fosil}} ispod u tekstu. ===Parametri {{para|najstariji_fosil}} i {{para|najmlađi_fosil}}=== Ovi su parametri alternativni način za izražavanje raspona fosila. Ako izostavite {{para|najmlađi_fosil}}, unos će automatski biti "Recentni". Korištenje parametra {{para|najstariji_fosil|Devon}} s parametrom {{para|najmlađi_fosil|Jura}} ima isti učinak kao {{para|raspon_fosila|<code><nowiki>{{Geološki raspon|Devon|Jura}}</nowiki></code>}}. Ako ijedan parametar ima unos koji nije prepoznat kao službeni naziv ere, onda će prikazati obični tekst. ===Parametri {{para|status}}, {{para|status_sistem}} i {{para|status_ref}}=== Vidjeti [[Šablon:Taxobox/species/dok]]. Kategorije za praćenje: * {{clc|Taksokviri s neprepoznatim parametrom statusa}} * {{clc|Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa}} * {{clc|Neispravna kategorija ugroženosti}} ===Parametar {{para|prikaži_matične}}=== Ako želite prikazati odreženi broj matičnih taksona, dodavanje broja u ovaj parametar prikazat će toliki broj matičnih taksona. ===Parametri {{para|matični_autorstvo}}, itd.=== '''Parametar {{para|matični_autorstvo}}''' '''Parametar {{para|ishodišni_autorstvo}}''' '''Parametar {{para|praishodišni_autorstvo}}''' '''Parametar {{para|prapraishodišni_autorstvo}}''' Ovi parametri funkcioniraju isto kao i parametar {{para|autorstvo}}, osim što se odnose na matični takson, ishodišni takson, itd. ;Upozorenje: Takson "predak" je onaj definiran taksonomskim šablonima (to jest, različitim "Šablon/Taksonomija/<takson>" stranicama, gdje je <takson> nazvi taksona). Ovaj takson "predak" ne mora biti onaj takson koji očekujete! Nadalje, ako netko naknadno promijeni taksonomsku hijerarhiju definiranu u taksonomskim šablonima tako što doda ili ukloni tekson, autorstvo može postati pogrešno. Primjerice, ako izrađujete taksokvir za rod, a matični takson trenutno je porodica, {{para|matični_autorstvo}} prikazuje autora nazivlja za porodicu u taksokviru. Ako netko kasnije doda potporodicu između roda i porodice, parametar {{para|matični_autorstvo}} tada će se odnositi na potporodicu, a autorstvo će biti prikazano pogrešno. Ovi se parametri trebaju koristiti samo kada je to stvarno potrebno. == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "boja": { "type": "string", "description": "Taxon defining the taxobox color if needed (normally not) ", "example": "Animalia" }, "italic_title": { "type": "string", "description": "Specifying \"no\" suppresses the automatic italicization of the page title; needed whenever the page title's italicization has to be handled manually. Specifying \"taxon\" causes the page title to be treated as a taxon name when italicizing; needed for titles like \"Camponotus (Dendromyrmex)\".", "example": "no" }, "takson": { "type": "string", "required": true, "description": "Scientific name of group with no formatting; the entry point into the taxonomic hierarchy generated automatically from taxonomy templates ", "example": "Pectinidae" }, "genus_text": { "type": "string", "description": "In exceptional cases only, the full wikitext of the genus name to be displayed in the taxobox " }, "species_text": { "type": "string", "description": "In exceptional cases only, the full wikitext of the abbreviated species name to be displayed in the taxobox; binomial_text is required if this parameter is present " }, "binomial_text": { "type": "string", "description": "In exceptional cases only, the full wikitext (without bold markup) of the binomial name to be displayed in the taxobox; required if species_text is present " }, "naziv": { "type": "string", "description": "Title of the taxobox; may be the English name of the group; will be set from the page title if omitted ", "example": "Scallop" }, "autorstvo": { "type": "string", "description": "The describing authority for the group in the appropriate format, which differs between nomenclature codes; presence or absence of parentheses is meaningful ", "example": "Wilkes, 1810 – animal; (L.) Mill. – plant", "required": true }, "prikaži_matične": { "type": "number", "description": "The number of parent taxa to be displayed above the one specified by the taxon parameter; not normally needed. Used to display minor ranks between the specified taxon and the next higher major rank (e.g. for a genus, tribe and subfamily). Display parents should not be used to display a minor rank above the next major rank (e.g., for a genus, suborder). If it is desirable to display such a minor rank for all subordinate taxa, set \"always_display\" in the taxonomy template for that rank. ", "example": "3", "label": "Parents to display" }, "raspon_fosila": { "type": "wiki-template-name", "description": "The geologic time span during which the group is generally known to have existed, given in eras; the template {{Fossil range}} is the most common method of presenting this information ", "example": "{{Fossil range|Middle Triassic|Present}} " }, "najstariji_fosil": { "type": "string", "description": "The geological era of the oldest known fossil; paired with youngest_fossil, an alternative to fossil_range ", "example": "Devonian " }, "najmlađi_fosil": { "type": "string", "description": "The geological era of the youngest known fossil; paired with oldest_fossil, an alternative to fossil_range; defaults to 'Recent' ", "example": "Jurassic " }, "status_sistem": { "type": "string", "description": "The authority assigning a conservation status", "example": "IUCN3.1", "deprecated": "Automatic taxoboxes are used for taxa above species rank. Conservation status is very rarely assigned to taxa above species rank.", "label": "Conservation status system" }, "status_ref": { "type": "string", "description": "A citation that supports the displayed status and status_system parameters", "deprecated": "Automatic taxoboxes are used for taxa above species rank. Conservation status is very rarely assigned to taxa above species rank" }, "slika": { "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "description": "An image of member of the group, given without the File: or Image: prefix and without double brackets ", "example": "Argopecten irradians.jpg" }, "slika_opis": { "type": "string", "description": "A caption for the image, if any is necessary. Do not simply repeat the name of the taxon", "example": "The Atlantic bay scallop in a feeding pose " }, "podjela_kategorije": { "type": "string", "suggested": true, "description": "The name of the next lowest rank(s) in the taxonomic hierarchy", "example": "Species", "label": "Rank of subdivisions" }, "podjela": { "type": "string", "suggested": true, "description": "A list of taxa at the next lowest rank(s) in the taxonomic hierarchy. When there are many (10+) taxa at the lower rank, they should be displayed in the body of the article, not the taxobox" }, "sinonimi_ref": { "type": "string", "description": "A reference supporting the synonymy shown in the list", "label": "Synonyms reference" }, "type_species": { "type": "string", "description": "The original name of the species that was initially used to describe a genus, without regard to its present-day nomenclature", "label": "Type species" }, "type_species_authority": { "type": "string", "description": "The describer of the original name of the species, so without parentheses", "label": "Type species authority" }, "matični_autorstvo": { "type": "string", "description": "The describing authority for the parent taxon of a group. Should only be specified when the parent taxon is monotypic", "label": "Parent authority" }, "raznolikost": { "type": "string", "description": "An estimate of the number of child taxa (e.g. species in a genus)", "example": "170–180 species" }, "raznolikost_link": { "description": "The title of a separate page with a list of child taxa, or a section of the current page with a list of children. Does not require link mark-up for a separate page; use # to make a link to a section of the current page", "example": "#Species", "type": "string", "label": "Diversity link" }, "raznolikost_ref": { "type": "string", "description": "A reference supporting the estimated number of child taxa", "label": "Diversity reference" }, "karta_raspon": { "type": "wiki-file-name", "description": "The name of the image file, if any, showing the group's geographic habitat range, without the File: or Image: prefix and without double brackets ", "example": "Aplodontia rufa distribution map.png" }, "karta_raspon_opis": { "type": "string", "description": "A caption for the range map, if any is necessary" }, "type_genus": { "type": "string", "description": "The original name of the genus that was initially used to define a taxon at a rank above genus, without regard to its present-day nomenclature", "label": "Type genus" }, "type_genus_authority": { "type": "string", "description": "The describer of the original name of the genus", "label": "Type genus authority" }, "slika2": { "type": "wiki-file-name", "description": "A second image of member of the group, given without the File: or Image: prefix and without double brackets. " }, "slika2_opis": { "type": "string", "description": "A caption for the second image, if any is necessary. Do not simply repeat the name of the taxon" }, "slika_alt": { "type": "string", "description": "Text describing what is depicted in the image" }, "ishodišni_autorstvo": { "type": "string", "description": "The describing authority for the grandparent taxon of a group. Should only be specified when the grandparent and parent taxa are monotypic" }, "slika_upright": { "type": "number", "description": "Used to adjust the displayed size of an image with an extreme aspect ratio. Values under 1.0 decrease the size of an image (most useful for very tall, narrow images) Values over 1.0 increase the size of an image (possibly useful for short, wide images)" }, "karta_raspon_upright": { "description": "Used to adjust the displayed size of a range map. May be useful when the range map has an extreme aspect ratio (use values <1 for tall/narrow range maps, and >1 for short/wide range maps). May also be necessary if an image_upright parameter is specified", "type": "number" }, "karta_raspon_alt": { "description": "Text describing the range depicted in the map", "example": "Map of Africa, with shading indicating the genus occurs in the eastern part of the island of Madagascar", "type": "string" }, "praishodišni_autorstvo": { "description": "The describing authority for the greatgrandparent taxon of a group. Should only be specified when the greatgrandparent, grandparent and parent taxa are monotypic" }, "slika2_alt": { "description": "Text describing what is depicted in the second image", "type": "string" }, "slika2_upright": { "description": "Used to adjust the displayed size of an image with an extreme aspect ratio. Values under 1.0 decrease the size of an image (most useful for very tall, narrow images) Values over 1.0 increase the size of an image (possibly useful for short, wide images)", "type": "number" }, "karta_raspon2": { "description": "The name of the image file, if any, showing the group's geographic habitat range, without the File: or Image: prefix and without double brackets. Mostly useful when a species has a narrow range, in order to display maps at different scales", "type": "wiki-file-name" }, "karta_raspon2_alt": { "description": "Text describing the range depicted in the second map", "example": "Map of Madagascar, with shading indicating the genus occurs in the eastern part of the island", "type": "string" }, "karta_raspon2_opis": { "description": "A caption for the second range map, if any is necessary." }, "sinonimi": { "description": "Taxonomic synonyms. These should be displayed in a collapsed list format if there are many of them.", "label": "Taxonomic synonyms" }, "klasifikacijski_status": { "description": "The status of the scientific group, usually presented as either Disputed or Accepted ", "example": "Disputed ", "type": "string", "label": "Classification status" }, "status": { "description": "The conservation status of the taxon", "deprecated": "Automatic taxoboxes are used for taxa above species rank. Conservation status is very rarely assigned to taxa above species rank", "example": "CITES_A1", "type": "string", "label": "Conservation status" }, "karta_raspon2_upright": { "description": "Used to adjust the displayed size of a second range map. May be useful when the range map has an extreme aspect ratio (use values <1 for tall/narrow range maps, and >1 for short/wide range maps). May also be necessary if an image_upright parameter is specified", "type": "number" }, "podjela_ref": { "description": "A reference supporting the subdivisions shown in the list", "type": "string", "label": "Subdivisions reference" }, "prapraishodišni_autorstvo": { "description": "The describing authority for the greatgreatgrandparent taxon of a group. Should only be specified when the greatgreatgrandparent, greatgrandparent, grandparent and parent taxa are monotypic", "type": "string" }, "izumrli": { "description": "The date a taxon was declared extinct (specifying |status=EX is required in order for the date to display). The parameter |fossil_range should be used for taxa known only from fossils.." } }, "description": "An infobox for plants, animals and other biological taxa, normally at the rank of genus and above", "paramOrder": [ "italic_title", "boja", "naziv", "raspon_fosila", "najstariji_fosil", "najmlađi_fosil", "slika", "slika_upright", "slika_alt", "slika_opis", "slika2", "slika2_upright", "slika2_alt", "slika2_opis", "status", "status_sistem", "status_ref", "izumrli", "klasifikacijski_status", "prapraishodišni_autorstvo", "praishodišni_autorstvo", "ishodišni_autorstvo", "matični_autorstvo", "prikaži_matične", "takson", "genus_text", "species_text", "binomial_text", "autorstvo", "type_species", "type_species_authority", "type_genus", "type_genus_authority", "podjela_kategorije", "podjela_ref", "podjela", "raznolikost", "raznolikost_link", "raznolikost_ref", "karta_raspon", "karta_raspon_upright", "karta_raspon_alt", "karta_raspon_opis", "karta_raspon2", "karta_raspon2_upright", "karta_raspon2_alt", "karta_raspon2_opis", "sinonimi", "sinonimi_ref" ], "format": "block" } </templatedata> == Kategorije za praćenje == * {{clc|Održavanje automatskog taksokvira}} * {{clc|Automatski taksokviri koji koriste ručno unesene parametre}} * {{clc|Stranice koje koriste automatski taksokvir s nepoznatim parametrima}} ==Bilješke== {{reflist|refs= <ref name=CatSG2017>{{cite journal |author1=Kitchener, A. C. |author2=Breitenmoser-Würsten, C. |author3=Eizirik, E. |author4=Gentry, A. |author5=Werdelin, L. |author6=Wilting, A. |author7=Yamaguchi, N. |author8=Abramov, A. V. |author9=Christiansen, P. |author10=Driscoll, C. |author11=Duckworth, J. W. |author12=Johnson, W. |author13=Luo, S.-J. |author14=Meijaard, E. |author15=O’Donoghue, P. |author16=Sanderson, J. |author17=Seymour, K. |author18=Bruford, M. |author19=Groves, C. |author20=Hoffmann, M. |author21=Nowell, K. |author22=Timmons, Z. |author23=Tobe, S. |year=2017 |title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group |journal=Cat News |issue=Special Issue 11 |pages=66−75 |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&isAllowed=y}}</ref> <ref name=POWO_17068350-1>{{citation |title=''Cheiroglossa'' C.Presl |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:17068350-1 |accessdate=2019-11-18 }}</ref> }} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Biološki šabloni]] [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> oaz7gvuxkucg9vmw2kkr0z3dw0vnlzp 42683403 42683379 2026-09-05T17:10:15Z Edgar Allan Poe 29250 /* Svi parametri */ 42683403 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{High-use}} {{Lua|Module:Automated taxobox}}{{clear}} {{Autotaxobox system navbox}} Ova stranica pruža više detalja o korištenju šablona {{tl|Automatski taksokvir}}, jednog od brojnih automatskih taksokvira. <strong> Molimo vas da pazite na to da koristite ispravni predložak; za više informacija pogledajte [[ovdje]]</strong>. Posebno napominjemo da bi članci o vrstama uvijek trebali koristiti šablon {{tl|Speciesbox}}, a ne ovaj šablon. Ako prvi put koristite bilo koji od automatskih taksokvira, pogledajte navigacijsku kutijicu desno, gdje se nalaze veze za različite korisne informacije vezane uz ovaj sustav šablona. Bilo bi dobro da prije korištenja pročitate barem [[uvod]]. Svaki automatski taksokvir ima opću strukturu kako slijedi, uglavnom s mnogo dodatnih parametara: '''Zoologija:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Automatski taksokvir |takson = Canis |autorstvo = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758. }}</syntaxhighlight> '''Botanika<ref name="botanical">Gljive i biljke tradicionalno se smatraju predmetom izučavanja botanike; vidi [[Međunarodni kodeks nomenklature algi, gljiva i biljaka]].</ref>:''' <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Automatski taksokvir |takson = Nepenthes |autorstvo = [[Carl Linnaeus|L.]] }}</syntaxhighlight> Parametar {{para|takson}} odnosi se na znanstveno ime teme samog članka. Parametar {{para|autorstvo}} odnosi se na autora znanstvenog naziva. Prije spremanja pritisnite "Prikaži kako će izgledati". Ako izgleda dobro, vaš je posao gotov. Spremite svoje izmjene. '''Molimo vas da ne spremate izmjene prije nego provjerite je li sve u redu i riješite sve eventualne pogreške koje postoje u taksokviru.''' Na kraju ovog priručnika nalazi se lista svih dostupnih parametara i njihovih definicija koje koristi <nowiki>{{Automatski taksokvir}}</nowiki>. Većina parametara iz priručnika za {{tl|Taksokvir}} primjenjuje se i ovdje, tako da možete konzultirati i [[Šablon:Taksokvir/dok|dokumentaciju tog šablona]] za više informacija. ==Jednostavni primjeri== {{Automatski taksokvir |naziv = ''Cheiroglossa'' <!--potrebno samo jer nije u naslovu ove stranice--> |takson = Cheiroglossa |autorstvo = C.Presl<ref name=POWO_17068350-1/> |podjela_kategorije = Vrste |podjela = {{Lista vrsta s vezama |Cheiroglossa malgassica|(C.Chr.) Pic.Serm. |Cheiroglossa palmata|(L.) Presl }} |podjela_ref = <ref name=POWO_17068350-1/> }} <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Automatski taksokvir |naziv = Cheiroglossa |takson = Cheiroglossa |autorstvo = C.Presl<ref name=POWO_17068350-1/> |podjela_kategorije = Vrste |podjela = {{Lista vrsta s vezama |Cheiroglossa malgassica|(C.Chr.) Pic.Serm. |Cheiroglossa palmata|(L.) Presl }} |podjela_ref = <ref name=POWO_17068350-1/> }}</syntaxhighlight> {{clr}} {{Automatski taksokvir | naziv = ''Panthera'' <!--potrebno samo jer nije u naslovu ove stranice--> | raspon_fosila = [[Kasni miocen]] – danas, {{raspon fosila|5.95|0}} | slika = Panthera tigris tigris Tidoba 20150306.jpg | slika_opis = [[Tigar|Tigrica]] u [[Rezervat za tigrove Tadoba Andhari|rezervatu Tadoba Andhari]] | takson = Panthera | autorstvo = [[Lorenz Oken|Oken]], 1816.<ref name=CatSG2017/> | podjela_kategorije = Živuće vrste | podjela = *''[[Tigar|Panthera tigris]]'' *''[[Snježni leopard|Panthera uncia]]'' *''[[Jaguar|Panthera onca]]'' *''[[Lav|Panthera leo]]'' *''[[Leopard|Panthera pardus]]'' | podjela_ref = <ref name=CatSG2017/> }} <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Automatski taksokvir | naziv = Panthera | raspon_fosila = [[Kasni miocen]] – danas, {{raspon fosila|5.95|0}} | slika = Panthera tigris tigris Tidoba 20150306.jpg | slika_opis = [[Tigar|Tigrica]] u [[Rezervat za tigrove Tadoba Andhari|rezervatu Tadoba Andhari]] | takson = Panthera | autorstvo = [[Lorenz Oken|Oken]], 1816.<ref name=CatSG2017/> | podjela_kategorije = Živuće vrste | podjela = *''[[Tigar|Panthera tigris]]'' *''[[Snježni leopard|Panthera uncia]]'' *''[[Jaguar|Panthera onca]]'' *''[[Lav|Panthera leo]]'' *''[[Leopard|Panthera pardus]]'' | podjela_ref = <ref name=CatSG2017/> }}</syntaxhighlight> {{clr}} ==Uporaba== ==="Nedostaje taksonomski šablon"=== Ako vidite poruku "{{red|Nedostaje taksonomski šablon}} (popravi):", to ne znači da ste pokvarili šablon. Ova obavijest znači da na projektu još ne postoji [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/taksonomski šabloni|taksonomski šablon]] za unos koji ste naveli u parametru {{para|takson}}. ====Stvaranje taksonomskog šablona==== Kako biste krenuli s rješavanjem ove ružne crvene pogreške, desnim klikom pritisnite vezu "fix" i otvorite ju u novoj kartici ili prozoru. Tu biste trebali dobiti stranicu za uređivanje šablona koji nedostaje. (Za potpuni vodič o ovim šablonima, pogledajte [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/taksonomski šabloni|Uvod u taksonomske šablone]].) Prvo treba popuniti parametar za rang. Uvijek koristite latinski naziv. Ovdje imate niz opcija, a neki od primjera su (pogledajte [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/taksonomski šabloni|ovdje]] za cjelovitu listu podržanih rangova): *regnum *phylum *classis *ordo *familia *tribus *genus *clade ili cladus *nekategorizirana Ako je ono što vama treba nešto iznimno atipično, onda to možete unijeti na ovom mjestu umjesto nekog od dostupnih rangova. To bi moglo slomiti taksokvir, ali onda se možete obratiti nekom od administratora za pomoć. Vidjet ćete da je parametar {{para|link}} već popunjen i da daje <syntaxhighlight lang="wikitext">link={{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}}</syntaxhighlight> što je zapravo wikisintaksa za "dio naslova stranice koji dolazi nakon "Šablon:Taksonomija/". Drugim riječima, to će biti naziv taksona. Taj dio ne morate dirati <em>osim</em> ako naziv taksona nije isti kao i naslov stranice na koji vodi veza. Primjerice, takson ''Spheniscidae'' vodi na [[Pingvin]]. U tom slučaju, dodajte <code>Pingvin|</code> prije <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}}</syntaxhighlight> da biste dobili <syntaxhighlight lang="wikitext">link=Pingvin|{{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}}</syntaxhighlight> ili možete zamijeniti ono što je već uneseno da dobijete <pre>link=Pingvin|Spheniscidae</pre> Sljedeće imamo parametar {{para|matčni}}. Sve što ovdje trebate unijeti je naziv matičnog taksona, odnosno taksona koji je direktno iznad taksona o kojem pišete, i to velikim početnim slovom. Koristite parametar {{para|refs}} da nevedete izvor koji navodi ta vaš takson pripada tom matičnom taksonu – za slučaj da netko kasnije želi nešto mijenjati. (Jedini slučaj kada nećete popuniti ovaj parametar je kada takson koristi posebnu, dogovorenu kategorizaciju, poput kritosjemenjača.) Ako je u pitanju izumrli takson, parametar {{para|izumrli}} popunite s {{code|yes}} (ili {{code|true}}). Ako je živući, možete izbrisati cijeli red ili parametar ostaviti praznim. Nakon toga pregledajte izmjene prije spremanja. Ako nema obavijesti o greškama, slobodno ga spremite i zatvorite. Nakon toga vratite se na automatski taksokvir koji radite. Prisitnite "Prikaži kako će izgledati" i pogledajte je li sve u redu; trebalo bi biti. Ako i dalje postoji neka obavijest o grešci u šablonu, onda to vjerojatno znači da ćete morati napraviti šablon za matični šablon. Ponavljajte cijeli proces sve dok obavijest o grešci ne nestane. ===Posebne upute za vrste=== Članci o vrstama samo iznimno koriste ovaj šablon; umjesto toga koristite {{tl|Speciesbox}}. Za više informacije, pogledajte dokumentaciju tog šablona. Iznimke se obrađuju [[#Iznimni slučajevi|niže u tekstu]]: :To je zato što kadgod se <nowiki>{{Automatski taksokvir}}</nowiki> koristi zajedno s {{para|takson|''naziv-taksona''}}, onda šablon naziva "Šablon:Taksonomija/''naziv-taksona''" mora ili postojati ili se stvoriti kako bi se specificirao taksonomski rang za ''naziv-taksona''. Ipak, za vrste ovo nije potrebno jer se taksonomski rang vrste može pronaći tako da se iz punog dvoimenog naziva izvuče naziv roda, a onda traži po "Šablon:Taksonomija/''naziv-roda''", Stoga, korištenje šablona {{tl|Speciesbox}} značajno smanjuje broj potrebnih taksonomskih šablona i dovodi do toga da za različite vrste unutar istog roda ne postoje različite taksonomije. ===Podebljavanje veza=== Kada se taksokvir pojavljuje u članku, naziv taksona o kojemu je članak trebao bi biti podebljan. Kako bi ovo funkcioniralo, parametar {{para|veza}} u šablonu mora biti ispravan. Primjerice, recimo da takson u pitanju ima naziv ''takson-naziv'', a članak u kojem se pojavljuje ima naslov ''članak-naslov''. Onta u šablonu "Taksonomija/''takson-naziv''": * ako su ''takson-naziv'' i ''članak-naslov'' identični, trebali biste vidjeti {{para|veza|''takson-naziv''}} * ako su ''takson-naziv'' i ''članak-naslov'' različiti, trebali biste vidjeti {{para|veza|''članak-naslov''{{!}}''takson-naziv''}}. Osigurajte se na način da veza koju ste unijelo direktno upućuje na članak o taksonu ''bez'' preusmjeravanja. Ako se stranica u međuvremenu premjesti, šablon o taksonu koji vodi na taj članak trebate ažurirati kako biste zadržali podebljanje. ===Promjena zaglavlja taksokvira=== Sustavno je podešeno da zaglavlje taksokvira odgovara ciljanom taksonu i naslovu članka te će automatski biti napisano u kurzivu ako je u pitanju rod (šablon <nowiki>{{Automatski taksokvir}}</nowiki> ne biste u pravilu trebali koristiti za vrste). Ako želite drugačije zaglavlje (npr. narodno ili udomaćeno ime), onda popunite parametar {{para|naziv}}. ===Dodavanje slike=== Koristite parametre {{para|slika}}, {{para|slika_alt}} i {{para|slika_opis}} kao što biste ih koristili u {{tl|Taksokvir}}. Ako želite drugu sliku, samo dodajte {{para|slika2}}, {{para|slika2_alt}} i {{para|slika2_opis}}. ===Sinonimi=== Ovdje se nalazi primjer što treba dodati u taksokvir gdje su ''Genius'' i ''Geniosus'' igrom slučaja sinonimi navedenog zoološkog taksona: <syntaxhighlight lang="wikitext"> |sinonimi= * ''Genius'' {{small|[[Baggins]], 1934.}} * ''Geniosus'' {{small|[[Harvey]], 1734.}} </syntaxhighlight> (Godine se ne dodaju za botaničke taksone.) Za duže liste sinonima, šabloni {{tl|Lista rodova}} and {{tl|Lista taksona}} olakšavaju unos. Ne zaboravite popuniti parametar {{para|sinonimi_ref}}. ===Prisilno prikazivanje taksona=== Ako postoji posebno značajan takson nižeg ranga, kao što je takson ''[[Theropoda]]'' (koji sadrži gotovo sve mesožderne dinosaure), postoji mogućnost da ćete htjeti da se takson prikazuje u svakom taksokviru u kojem bi se teoretski mogao prikazati. U tom slučaju idite na taksonomski šablon tog taksona. Veza bi trebala biti "Šablon:Taksonomija/", nakon čega slijedi naziv taksona. U slučaju spomenutog, bilo bi "Šablon:Taksonomija/Theropoda". Tamo dodajte kod {{para|uvijek_prikaži|true}} bilo gdje unutar zagrada šablona i to bi trebalo dovesti do toga da se takson uvijek prikazuje, neovisno o rangu. ===Ispravljanje taksonomije=== Svaki automatski taksovir ima vezu za uređivanje s desne strane zaglavlja "Naučna klasifikacija". Ta bi vam veza trebala dati pristup cjelokupnoj taksonomiji navedenog taksona. Tu možete uređivati takson tako što odaberete opciju "Uredu" pored njegova naziva. To vam omogućava pristup pripadajućoj stranici Šablon:Taksonomija/, gdje možete uređivati matične taksone, rang, tekst, vezu, reference, status izumiranja ili parametar "uvijek_prikaži". Bilo koje izmjene na toj stranici utjecat će na ''sve povezane taksone'', tako da imajte to na umu prilikom uređivanja. ==Iznimni slučajevi== {{see also|Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/napredna taksonomija}} Velika većina taksona može se rješavati {{em|potpuno automatski}} pomoću jednog od dostupnih [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/koji?|automatskih taksokvira]] nakon što se stvore potrebni [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/taksonomski šabloni|taksonomski šabloni]] za rod i više kategorije. Automatizacija uključuje pisanje naziva u kurzivu za prikladne rangove. Međutim, postoje neki iznimni slučajevi gdje je potrebno ručno formatiranje naziva taksona; primjerice, automatsko formatiranje neće ispravno raditi kada su navedeni nepouzdani nazivi u dvostrukim zagradama ili za nazive kandidata u [[Međunarodni kodeks za nomenklaturu prokariota|Međunarodnom kodeksu za kandidaturu prokariota]]. Za ove iznimne slučajeve, moguće je dodati cjelokupni wikitekst za nazive roda i vrste: *{{para|takson}} će sada specificirati najniže rangirani takson koji će se obraditi automatizirano kroz šablon *ako taj takson nije rod, {{para|genus_tekst}} dat će potpuni wikitekst za naziv roda, uključujući i svo potrebno formatiranje pa i podebljani tekst ako je najniže rangirani naziv u taksokviru. Ako nije najniže rangirani, trebalo bi dodati vezu radi lakše navigacije. *{{para|species_tekst}} dat će potpuni wikitekst za skraćeni naziv vrste, uključujući i svo potrebno formatiranje pa i podebljani tekst ako je najniže rangirani naziv u taksokviru; naziv vrste trebao bi biti kompletan sa {{em|skraćenim}} nazivom roda (npr. {{code|'''"''C.''" ''poecilonotus'''''|moin|class=nowrap}} kako biste dobili {{nowrap|'''"''C.''" ''poecilonotus'''''}}) *{{para|dvoimeno_tekst}} dat će potpuni wikitekst za dvoimeni naziv (tekst koji će se pojaviti u odjeljku za dvoimeno nazivlje u taksokviru), opet, uključujući i svo potrebno formatiranje; ipak, dvoimeni se nazivi automatski podebljavaju pa taj element nije potreban Ako je naslov članka neobično formiatiran znanstveni naziv, bit će potrebno koristiti <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{DISPLAYTITLE:...}}</syntaxhighlight> kako biste formatirali naslov članka te popuniti parametar {{para|naziv}} kako biste omogućili šablonu da koristi formatirano zaglavlje. ===Primjeri=== {{Automatski taksokvir |naziv = ''Quassia'' sp. 'Mount Nardi' |takson = Quassia |species_text = {{nowrap|'''''Q.'' sp. 'Mount Nardi''''}} |binomial_text = ''Quassia'' sp. 'Mount Nardi' }} <syntaxhighlight lang="wikitext">{{DISPLAYTITLE:''Quassia'' sp. 'Mount Nardi'}} {{Automatski taksokvir |naziv = ''Quassia'' sp. 'Mount Nardi' |takson = Quassia |species_text = {{nowrap|'''''Q.'' sp. 'Mount Nardi''''}} |binomial_text = ''Quassia'' sp. 'Mount Nardi' }}</syntaxhighlight> *Taksonomska hijerarhija roda ''Quassia'' prema više crpi se iz taksonomskih šablona, započevši s {{tlx|Taksonomija/Quassia}}. Klik na ikonicu crvene olovke odvest će vas do tog šablona. *Wikitekst u redovima za vrstu i dvoimeno nazivlje upravo su onakvi kako su napisani. (Šablon {{tlx|nowrap}} sprječava da se tekst ne prelama u sljedeći red, a ne bi bio potreban da je slika proširila taksokvir.) {{clr}} {{Automatski taksokvir | naziv = "''Colostethus''" ''poecilonotus'' | takson = Dendrobatidae | genus_text = "''[[Colostethus]]''" | species_text = '''"''C.''"&nbsp;''poecilonotus''''' | binomial_text = "''Colostethus''" ''poecilonotus'' | autorstvo = [[Juan A. Rivero|Rivero]], 1991. }} <syntaxhighlight lang="wikitext">{{DISPLAYTITLE:"''Colostethus''" ''poecilonotus''}} {{Automatski taksokvir | naziv = "''Colostethus''" ''poecilonotus'' | takson = Dendrobatidae | genus_text = "''[[Colostethus]]''" | species_text = '''"''C.''"&nbsp;''poecilonotus''''' | binomial_text = "''Colostethus''" ''poecilonotus'' | autorstvo = [[Juan A. Rivero|Rivero]], 1991. }}</syntaxhighlight> *Taksonomska hijerarhija porodice Dendrobatidae prema više crpi se iz taksonomskih šablona, započevši s {{tlx|Taksonomija/Dendrobatidae}}. Klik na ikonicu crvene olovke odvest će vas do tog šablona. Taksonomski šablon ne koristi se za rod. *Wikitekst u redovima za rod i vrstu te dvoimeno nazivlje upravo su onakvi kako su napisani. (Kod <code>&amp;nbsp;</code> u wikitekstu za vrstu sprječava da se dva dijela imena pojavljuju u različitim redovima; to nije uvijek nužno.) {{clr}} ==Dostupni parametri i kako ih koristiti== ===Svi parametri=== {{pre|<nowiki>{{Automatski taksokvir</nowiki> {{para|boja}} [[#Italic title|{{para|italic_title}}]] [[#Parameter %7Cname=|{{para|naziv}}]] [[#Parameter %7Cfossil_range=|{{para|raspon_fosila}}]] [[#Parameter %7Coldest_fossil=|{{para|najstariji_fosil}}]] [[#Parameter %7Cyoungest_fossil=|{{para|najmlađi_fosil}}]] {{para|status}} {{para|status_sistem}} {{para|status_ref}} {{para|status2}} {{para|status2_sistem}} {{para|status2_ref}} {{para|trend}} {{para|slika}} {{para|slika_upright}} {{para|slika_alt}} {{para|slika_opis}} {{para|slika2}} {{para|slika2_upright}} {{para|slika2_alt}} {{para|slika2_opis}} {{para|klasifikacijski_status}} [[#Parameter %7Ctaxon=|{{para|takson}}]] [[#Parameter %7Cauthority=|{{para|autorstvo}}]] [[#Parameter %7Cparent_authority=, etc.|{{para|matični_autorstvo}}]] [[#Parameter %7Cparent_authority=, etc.|{{para|ishodišni_autorstvo}}]] [[#Parameter %7Cparent_authority=, etc.|{{para|praishodišni_autorstvo}}]] [[#Parameter %7Cparent_authority=, etc.|{{para|prapraishodišni_autorstvo}}]] [[#Parameter %7Cdisplay_parents=|{{para|prikaži_matične}}]] [[#Exceptional cases|{{para|genus_text}}]] [[#Exceptional cases|{{para|species_text}}]] [[#Exceptional cases|{{para|binomial_text}}]] <!--{{para|dvoimeno}} {{para|dvoimeno_autorstvo}} {{para|troimeno}} {{para|troimeno_autorstvo}} -->{{para|tipski_rod}} {{para|tipski_rod_autorstvo}} {{para|tipska_vrsta}} {{para|tipska_vrsta_autorstvo}} {{para|raznolikost}} {{para|raznolikost_link}} {{para|raznolikost_ref}} {{para|podjela_kategorije}} {{para|podjela_ref}} {{para|podjela}} {{para|tipski_soj}} {{para|karta_raspon}} {{para|karta_raspon_upright}} {{para|karta_raspon_alt}} {{para|karta_raspon_opis}} {{para|karta_raspon2}} {{para|karta_raspon2_upright}} {{para|karta_raspon2_alt}} {{para|karta_raspon2_opis}} {{para|sinonimi}} {{para|sinonimi_ref}} <nowiki>}}</nowiki>}} ===Naslov u kurzivu=== U pravilu nije potrebno činiti ništa da bi naslov članka i tekst u zaglavlju taksokvira bili u kurzivu; oboje se u pravilu odrađuje automatski. Ovo uključuje i naslove o botaničkim člancima koji sadrže konektor, poput [[Banksia ser. Banksia|''Banksia'' ser. ''Banksia'']]. Automatsko stavljanje u kurziv neće se dogoditi za stranice kojima se podvrsta nalazi u zagradama, kao npr. [[Camponotus (Dendromyrmex)|''Camponotus'' (''Dendromyrmex'')]], jer se termini u zagradama u pravilu tretiraju kao termini za razvrstavanje pa ne idu u kurziv. U tom slučaju, dodajte {{para|italic_title|takson}} kako biste naslov stranice tretirali kao cjelokupni naziv taksona. U tek rijetkim slučajevima, pravilno korištenje kurziva mora se odraditi ručno. U tim slučajevima: * U taksokvir dodajte {{para|italic_title|no}} kako biste spriječili automatsku pretvaranje u kurziv te kako biste dodali naziv taksokvira u kurzivu * Dodajte <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE:}}</nowiki></code> iznad taksokvira i tu unesite potpuno formatirani naslov članka * Dodajte {{para|naziv}} u taksokvir kako biste dobili prikaz potpuno formatiranog naziva u taksokviru. ===Parametar {{para|takson}}=== Generalno, ovo je naziv taksona o kojemu članak govori. U taksokviru koji ćete koristiti, ovaj je parametar podebljan. (Ako želite podebljati više taksona, pogledajte [[#Podebljavanje veza|ovdje]]). Preciznije, ako je {{para|takson|TAKSON}}, sustav će očekivati da postoji "Šablon:Taksonomija/TAKSON". U nekim okolnostima, TAKSON možda neće biti i naziv samog taksona, npr. ako biljka i životinja dijele isti naziv roda, tako da će možda postojati dva taksonomska šablona naziva "Šablon:Taksonomija/ROD (biljka)" i "Šablon:Taksonomija/ROD (životinja)". U takvim je slučajevima potrebno dodati nešto ovakvo: <code><nowiki>{{Automatski taksokvir</nowiki><br> <nowiki>| takson = ROD (biljka)</nowiki></code> Ovo osigurava da sustav povezuje unos s ispravnim taksonomskim šablonom. Ako izostavite ovaj parametar, sistem će pokušati sam procijeniti njegov unos iz naslova članka. '''Izostavljanje parametra <code>takson</code> u cijelosti, odnosno njegovo uklanjanje iz koda taksokvira koji koristite, zastarjelo je i ne preporučuje se.''' ===Parametar {{para|naziv}}=== Ako naslov u taksokviru treba biti drugačiji od zadane vrijednosti, unesite ga ovdje. Ovo se najčešće koristi za narodne nazive. ===Parametar {{para|autorstvo}}=== Ova je parametar sličan parametrima o autrostvu u šablonu {{tl|Taksokvir}}. Jedina je razlika da ovdje ne morate specificirati taksonomsku kategoriju na koju se autorstvo odnosi – taksokvir će to automatski upariti s taksonom navedenim u parametru {{para|takson}}. ===Parametar {{para|raspon_fosila}}=== Postije dva načina za korištenje ovog parametra: #{{para|raspon_fosila|''stručno korišteni naziv ere''}}, e.g. {{para|raspon_fosila|Devon}} – pretpostavlja da takson ima fosile samo u ovoj eri i daje takav prikaz. #{{para|raspon_fosila|''bilo koja druga vrijednost''}} – prikazuje vrijednost koja je unesena. Često će ovdje biti korišten {{tl|Geološki raspon}}, npr. {{para|raspon_fosila|<code><nowiki>{{Geološki raspon|Devon|Jura}}</nowiki></code>}}; ali može se koristiti i obični tekst, npr. {{para|raspon_fosila|vjerojatno devon–jura}}. Za više informacija pogledajte i informacije o parametrima {{para|najstariji_fosil}} i {{para|najmlađi_fosil}} ispod u tekstu. ===Parametri {{para|najstariji_fosil}} i {{para|najmlađi_fosil}}=== Ovi su parametri alternativni način za izražavanje raspona fosila. Ako izostavite {{para|najmlađi_fosil}}, unos će automatski biti "Recentni". Korištenje parametra {{para|najstariji_fosil|Devon}} s parametrom {{para|najmlađi_fosil|Jura}} ima isti učinak kao {{para|raspon_fosila|<code><nowiki>{{Geološki raspon|Devon|Jura}}</nowiki></code>}}. Ako ijedan parametar ima unos koji nije prepoznat kao službeni naziv ere, onda će prikazati obični tekst. ===Parametri {{para|status}}, {{para|status_sistem}} i {{para|status_ref}}=== Vidjeti [[Šablon:Taxobox/species/dok]]. Kategorije za praćenje: * {{clc|Taksokviri s neprepoznatim parametrom statusa}} * {{clc|Taksokviri kojima nedostaje parametar statusa}} * {{clc|Neispravna kategorija ugroženosti}} ===Parametar {{para|prikaži_matične}}=== Ako želite prikazati odreženi broj matičnih taksona, dodavanje broja u ovaj parametar prikazat će toliki broj matičnih taksona. ===Parametri {{para|matični_autorstvo}}, itd.=== '''Parametar {{para|matični_autorstvo}}''' '''Parametar {{para|ishodišni_autorstvo}}''' '''Parametar {{para|praishodišni_autorstvo}}''' '''Parametar {{para|prapraishodišni_autorstvo}}''' Ovi parametri funkcioniraju isto kao i parametar {{para|autorstvo}}, osim što se odnose na matični takson, ishodišni takson, itd. ;Upozorenje: Takson "predak" je onaj definiran taksonomskim šablonima (to jest, različitim "Šablon/Taksonomija/<takson>" stranicama, gdje je <takson> nazvi taksona). Ovaj takson "predak" ne mora biti onaj takson koji očekujete! Nadalje, ako netko naknadno promijeni taksonomsku hijerarhiju definiranu u taksonomskim šablonima tako što doda ili ukloni tekson, autorstvo može postati pogrešno. Primjerice, ako izrađujete taksokvir za rod, a matični takson trenutno je porodica, {{para|matični_autorstvo}} prikazuje autora nazivlja za porodicu u taksokviru. Ako netko kasnije doda potporodicu između roda i porodice, parametar {{para|matični_autorstvo}} tada će se odnositi na potporodicu, a autorstvo će biti prikazano pogrešno. Ovi se parametri trebaju koristiti samo kada je to stvarno potrebno. == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "boja": { "type": "string", "description": "Taxon defining the taxobox color if needed (normally not) ", "example": "Animalia" }, "italic_title": { "type": "string", "description": "Specifying \"no\" suppresses the automatic italicization of the page title; needed whenever the page title's italicization has to be handled manually. Specifying \"taxon\" causes the page title to be treated as a taxon name when italicizing; needed for titles like \"Camponotus (Dendromyrmex)\".", "example": "no" }, "takson": { "type": "string", "required": true, "description": "Scientific name of group with no formatting; the entry point into the taxonomic hierarchy generated automatically from taxonomy templates ", "example": "Pectinidae" }, "genus_text": { "type": "string", "description": "In exceptional cases only, the full wikitext of the genus name to be displayed in the taxobox " }, "species_text": { "type": "string", "description": "In exceptional cases only, the full wikitext of the abbreviated species name to be displayed in the taxobox; binomial_text is required if this parameter is present " }, "binomial_text": { "type": "string", "description": "In exceptional cases only, the full wikitext (without bold markup) of the binomial name to be displayed in the taxobox; required if species_text is present " }, "naziv": { "type": "string", "description": "Title of the taxobox; may be the English name of the group; will be set from the page title if omitted ", "example": "Scallop" }, "autorstvo": { "type": "string", "description": "The describing authority for the group in the appropriate format, which differs between nomenclature codes; presence or absence of parentheses is meaningful ", "example": "Wilkes, 1810 – animal; (L.) Mill. – plant", "required": true }, "prikaži_matične": { "type": "number", "description": "The number of parent taxa to be displayed above the one specified by the taxon parameter; not normally needed. Used to display minor ranks between the specified taxon and the next higher major rank (e.g. for a genus, tribe and subfamily). Display parents should not be used to display a minor rank above the next major rank (e.g., for a genus, suborder). If it is desirable to display such a minor rank for all subordinate taxa, set \"always_display\" in the taxonomy template for that rank. ", "example": "3", "label": "Parents to display" }, "raspon_fosila": { "type": "wiki-template-name", "description": "The geologic time span during which the group is generally known to have existed, given in eras; the template {{Fossil range}} is the most common method of presenting this information ", "example": "{{Fossil range|Middle Triassic|Present}} " }, "najstariji_fosil": { "type": "string", "description": "The geological era of the oldest known fossil; paired with youngest_fossil, an alternative to fossil_range ", "example": "Devonian " }, "najmlađi_fosil": { "type": "string", "description": "The geological era of the youngest known fossil; paired with oldest_fossil, an alternative to fossil_range; defaults to 'Recent' ", "example": "Jurassic " }, "status_sistem": { "type": "string", "description": "The authority assigning a conservation status", "example": "IUCN3.1", "deprecated": "Automatic taxoboxes are used for taxa above species rank. Conservation status is very rarely assigned to taxa above species rank.", "label": "Conservation status system" }, "status_ref": { "type": "string", "description": "A citation that supports the displayed status and status_system parameters", "deprecated": "Automatic taxoboxes are used for taxa above species rank. Conservation status is very rarely assigned to taxa above species rank" }, "slika": { "type": "wiki-file-name", "suggested": true, "description": "An image of member of the group, given without the File: or Image: prefix and without double brackets ", "example": "Argopecten irradians.jpg" }, "slika_opis": { "type": "string", "description": "A caption for the image, if any is necessary. Do not simply repeat the name of the taxon", "example": "The Atlantic bay scallop in a feeding pose " }, "podjela_kategorije": { "type": "string", "suggested": true, "description": "The name of the next lowest rank(s) in the taxonomic hierarchy", "example": "Species", "label": "Rank of subdivisions" }, "podjela": { "type": "string", "suggested": true, "description": "A list of taxa at the next lowest rank(s) in the taxonomic hierarchy. When there are many (10+) taxa at the lower rank, they should be displayed in the body of the article, not the taxobox" }, "sinonimi_ref": { "type": "string", "description": "A reference supporting the synonymy shown in the list", "label": "Synonyms reference" }, "type_species": { "type": "string", "description": "The original name of the species that was initially used to describe a genus, without regard to its present-day nomenclature", "label": "Type species" }, "type_species_authority": { "type": "string", "description": "The describer of the original name of the species, so without parentheses", "label": "Type species authority" }, "matični_autorstvo": { "type": "string", "description": "The describing authority for the parent taxon of a group. Should only be specified when the parent taxon is monotypic", "label": "Parent authority" }, "raznolikost": { "type": "string", "description": "An estimate of the number of child taxa (e.g. species in a genus)", "example": "170–180 species" }, "raznolikost_link": { "description": "The title of a separate page with a list of child taxa, or a section of the current page with a list of children. Does not require link mark-up for a separate page; use # to make a link to a section of the current page", "example": "#Species", "type": "string", "label": "Diversity link" }, "raznolikost_ref": { "type": "string", "description": "A reference supporting the estimated number of child taxa", "label": "Diversity reference" }, "karta_raspon": { "type": "wiki-file-name", "description": "The name of the image file, if any, showing the group's geographic habitat range, without the File: or Image: prefix and without double brackets ", "example": "Aplodontia rufa distribution map.png" }, "karta_raspon_opis": { "type": "string", "description": "A caption for the range map, if any is necessary" }, "type_genus": { "type": "string", "description": "The original name of the genus that was initially used to define a taxon at a rank above genus, without regard to its present-day nomenclature", "label": "Type genus" }, "type_genus_authority": { "type": "string", "description": "The describer of the original name of the genus", "label": "Type genus authority" }, "slika2": { "type": "wiki-file-name", "description": "A second image of member of the group, given without the File: or Image: prefix and without double brackets. " }, "slika2_opis": { "type": "string", "description": "A caption for the second image, if any is necessary. Do not simply repeat the name of the taxon" }, "slika_alt": { "type": "string", "description": "Text describing what is depicted in the image" }, "ishodišni_autorstvo": { "type": "string", "description": "The describing authority for the grandparent taxon of a group. Should only be specified when the grandparent and parent taxa are monotypic" }, "slika_upright": { "type": "number", "description": "Used to adjust the displayed size of an image with an extreme aspect ratio. Values under 1.0 decrease the size of an image (most useful for very tall, narrow images) Values over 1.0 increase the size of an image (possibly useful for short, wide images)" }, "karta_raspon_upright": { "description": "Used to adjust the displayed size of a range map. May be useful when the range map has an extreme aspect ratio (use values <1 for tall/narrow range maps, and >1 for short/wide range maps). May also be necessary if an image_upright parameter is specified", "type": "number" }, "karta_raspon_alt": { "description": "Text describing the range depicted in the map", "example": "Map of Africa, with shading indicating the genus occurs in the eastern part of the island of Madagascar", "type": "string" }, "praishodišni_autorstvo": { "description": "The describing authority for the greatgrandparent taxon of a group. Should only be specified when the greatgrandparent, grandparent and parent taxa are monotypic" }, "slika2_alt": { "description": "Text describing what is depicted in the second image", "type": "string" }, "slika2_upright": { "description": "Used to adjust the displayed size of an image with an extreme aspect ratio. Values under 1.0 decrease the size of an image (most useful for very tall, narrow images) Values over 1.0 increase the size of an image (possibly useful for short, wide images)", "type": "number" }, "karta_raspon2": { "description": "The name of the image file, if any, showing the group's geographic habitat range, without the File: or Image: prefix and without double brackets. Mostly useful when a species has a narrow range, in order to display maps at different scales", "type": "wiki-file-name" }, "karta_raspon2_alt": { "description": "Text describing the range depicted in the second map", "example": "Map of Madagascar, with shading indicating the genus occurs in the eastern part of the island", "type": "string" }, "karta_raspon2_opis": { "description": "A caption for the second range map, if any is necessary." }, "sinonimi": { "description": "Taxonomic synonyms. These should be displayed in a collapsed list format if there are many of them.", "label": "Taxonomic synonyms" }, "klasifikacijski_status": { "description": "The status of the scientific group, usually presented as either Disputed or Accepted ", "example": "Disputed ", "type": "string", "label": "Classification status" }, "status": { "description": "The conservation status of the taxon", "deprecated": "Automatic taxoboxes are used for taxa above species rank. Conservation status is very rarely assigned to taxa above species rank", "example": "CITES_A1", "type": "string", "label": "Conservation status" }, "karta_raspon2_upright": { "description": "Used to adjust the displayed size of a second range map. May be useful when the range map has an extreme aspect ratio (use values <1 for tall/narrow range maps, and >1 for short/wide range maps). May also be necessary if an image_upright parameter is specified", "type": "number" }, "podjela_ref": { "description": "A reference supporting the subdivisions shown in the list", "type": "string", "label": "Subdivisions reference" }, "prapraishodišni_autorstvo": { "description": "The describing authority for the greatgreatgrandparent taxon of a group. Should only be specified when the greatgreatgrandparent, greatgrandparent, grandparent and parent taxa are monotypic", "type": "string" }, "izumrli": { "description": "The date a taxon was declared extinct (specifying |status=EX is required in order for the date to display). The parameter |fossil_range should be used for taxa known only from fossils.." } }, "description": "An infobox for plants, animals and other biological taxa, normally at the rank of genus and above", "paramOrder": [ "italic_title", "boja", "naziv", "raspon_fosila", "najstariji_fosil", "najmlađi_fosil", "slika", "slika_upright", "slika_alt", "slika_opis", "slika2", "slika2_upright", "slika2_alt", "slika2_opis", "status", "status_sistem", "status_ref", "izumrli", "klasifikacijski_status", "prapraishodišni_autorstvo", "praishodišni_autorstvo", "ishodišni_autorstvo", "matični_autorstvo", "prikaži_matične", "takson", "genus_text", "species_text", "binomial_text", "autorstvo", "type_species", "type_species_authority", "type_genus", "type_genus_authority", "podjela_kategorije", "podjela_ref", "podjela", "raznolikost", "raznolikost_link", "raznolikost_ref", "karta_raspon", "karta_raspon_upright", "karta_raspon_alt", "karta_raspon_opis", "karta_raspon2", "karta_raspon2_upright", "karta_raspon2_alt", "karta_raspon2_opis", "sinonimi", "sinonimi_ref" ], "format": "block" } </templatedata> == Kategorije za praćenje == * {{clc|Održavanje automatskog taksokvira}} * {{clc|Automatski taksokviri koji koriste ručno unesene parametre}} * {{clc|Stranice koje koriste automatski taksokvir s nepoznatim parametrima}} ==Bilješke== {{reflist|refs= <ref name=CatSG2017>{{cite journal |author1=Kitchener, A. C. |author2=Breitenmoser-Würsten, C. |author3=Eizirik, E. |author4=Gentry, A. |author5=Werdelin, L. |author6=Wilting, A. |author7=Yamaguchi, N. |author8=Abramov, A. V. |author9=Christiansen, P. |author10=Driscoll, C. |author11=Duckworth, J. W. |author12=Johnson, W. |author13=Luo, S.-J. |author14=Meijaard, E. |author15=O’Donoghue, P. |author16=Sanderson, J. |author17=Seymour, K. |author18=Bruford, M. |author19=Groves, C. |author20=Hoffmann, M. |author21=Nowell, K. |author22=Timmons, Z. |author23=Tobe, S. |year=2017 |title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group |journal=Cat News |issue=Special Issue 11 |pages=66−75 |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&isAllowed=y}}</ref> <ref name=POWO_17068350-1>{{citation |title=''Cheiroglossa'' C.Presl |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:17068350-1 |accessdate=2019-11-18 }}</ref> }} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Biološki šabloni]] [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> exybvfphetjid9a9us0nbauqgoxaeoi Modul:Automated taxobox 828 4724939 42683402 42682418 2026-09-05T17:10:09Z Edgar Allan Poe 29250 42683402 Scribunto text/plain require('strict') local TaxonItalics = require('Module:TaxonItalics') local Autotaxobox = require('Module:Autotaxobox') local ItalicTitle = require('Module:Italic title') local p = {} -- functions made public local l = {} -- nonpublic internal functions and variables global to the module l.system = '' -- '' for normal scientific classification (default) -- 'ichnos' for trace fossil classification -- 'veterovata' for egg fossil classification -- ============================================================================= -- ichnobox implements Template:Ichnobox; see the documentation of that -- template for details. -- The only difference from Template:Automatic taxobox is in the taxobox colour -- and classification link and the parameters for type species and genera. -- ============================================================================= function p.ichnobox(frame) l.system = 'ichnos' return p.automaticTaxobox(frame) end -- ============================================================================= -- oobox implements Template:Oobox; see the documentation of that -- template for details. -- The only difference from Template:Automatic taxobox is in the taxobox colour -- and classification link and the parameters for type species and genera. -- ============================================================================= function p.oobox(frame) l.system = 'veterovata' return p.automaticTaxobox(frame) end -- ============================================================================= -- automaticTaxobox implements Template:Automatic taxobox; see the documentation -- of that template for details. -- It also implements Template:Ichnobox and Template:Oobox. The small -- differences are signalled by the module-wide variable l.system. -- The following parameters present in the old template code version of -- Template:Automatic taxobox were not used and have not been implemented: -- image_caption_align -- image2_caption_align -- binomial2 -- binomial2_authority -- binomial3 -- binomial3_authority -- binomial4 -- binomial4_authority -- ============================================================================= function p.automaticTaxobox(frame) local args if frame.args['direct'] == 'yes' then args = frame.args else args = frame:getParent().args end local res = '' -- --------------------------------------------------------------------- -- pick up taxobox parameters from the caller that need to be processed; -- most will be passed on unchanged -- --------------------------------------------------------------------- local pagename = args['pagename'] or '' -- for testing and debugging only local italicTitle = args['italic_title'] or args['italic title'] or '' local ichnos = '' if l.system == 'ichnos' then ichnos = 'true' end local veterovata = '' if l.system == 'veterovata' then veterovata = 'true' end local fossilRange = args['fossil_range'] or args['fossil range'] or args['temporal_range'] or args['temporal range'] or args['raspon_fosila'] or args['raspon fosila'] or '' local oldestFossil = args['oldest_fossil'] or args['oldest fossil'] or args['najstariji_fosil'] or args['najstariji fosil'] or '' local youngestFossil = args['youngest_fossil'] or args['youngest fossil'] or args['najmlađi_fosil'] or args['najmlađi fosil'] or '' local name = args['name'] or args['naziv'] or '' local colourAs = args['color_as'] or args['color as'] or args['colour_as'] or args['colour as'] or args['boja'] or '' local taxon = args['taxon'] or args['takson'] or '' local authority = args['authority'] or args['autorstvo'] or '' local parentAuthority = args['parent_authority'] or args['parent authority'] or args['matični_autorstvo'] or args['matični autorstvo'] or '' local manualFlag = 'text' -- marks manually specified ranks local binomial = args['binomial'] or args['binomial_'..manualFlag] or args['binomial '..manualFlag] or args['dvoimeno'] or args['dvoimeno_'..manualFlag] or args['dvoimeno '..manualFlag] or '' local binomialAuthority = args['binomial_authority'] or args['binomial authority'] or args['dvoimeno_autorstvo'] or args['dvoimeno autorstvo'] or '' local genusManual = args['genus_'..manualFlag] or args['genus '..manualFlag] or'' local speciesManual = args['species_'..manualFlag] or args['species '..manualFlag] or'' -- ------------------------------------------------------ -- set the taxobox parameters determined by this function -- ------------------------------------------------------ fossilRange = l.setfossilRange(frame, fossilRange, oldestFossil, youngestFossil) -- use the base page name as the taxon if the taxon parameter is missing local currentPagename = mw.title.getCurrentTitle() if pagename == '' then pagename = currentPagename.text end -- pagename para only used in testing and local basePagename = pagename if italicTitle ~= 'taxon' then basePagename = mw.ustring.gsub(basePagename, '%s+%b()$', '', 1) end local taxonParaMissingError = false if taxon == '' then taxonParaMissingError = true taxon = basePagename end -- decide if the page name and taxobox name need to be italicized; -- if italic_title is not set, then if the names are the taxon, use its rank to decide local ok, taxonRank = Autotaxobox.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'rank') -- taxonRank needed later if not here if italicTitle == '' then if not (ok and taxonRank ~= '' and frame:expandTemplate{ title = 'Is italic taxon', args = {taxonRank} } == 'yes') then italicTitle = 'no' end end -- remove any " (DISAMBIG)" or "/MODIFIER" from the taxon's name; -- if the base page name is the same as the base taxon name, then italicization can be applied local baseTaxon = taxon if italicTitle ~= 'taxon' then baseTaxon = mw.ustring.gsub(baseTaxon, '%s+%b()$', '', 1) end baseTaxon = mw.ustring.gsub(baseTaxon, '/.*$', '', 1) if italicTitle == '' and basePagename == baseTaxon then italicTitle = 'yes' end -- italicize the page name (page title) if required if currentPagename.namespace == 0 and (italicTitle == 'yes' or italicTitle == 'taxon') then if italicTitle == 'taxon' or TaxonItalics.hasConnectingTerm(baseTaxon) then res = res .. frame:expandTemplate{ title = 'Italic taxon title', args = {} } italicTitle = 'yes' else ItalicTitle._main({}) end end -- set the taxobox name if not supplied, italicizing it if appropriate. if name == '' then name = basePagename if italicTitle == 'yes' then name = TaxonItalics.italicizeTaxonName(name, false, false) end -- name = name .. '/' .. baseTaxon .. '/' .. nameRank end -- determine taxobox colour local colour = '' if colourAs ~= '' then colour = frame:expandTemplate{ title = 'Taksokvir boja', args = {colourAs} } elseif l.system == 'ichnos' then colour = frame:expandTemplate{ title = 'Taksokvir boja', args = {'Ichnos'} } elseif l.system == 'veterovata' then colour = frame:expandTemplate{ title = 'Taksokvir boja', args = {'Veterovata'} } else colour = Autotaxobox.getTaxoboxColour(frame, taxon) end -- set binomial parameters if the target taxon is (unusually) a species local genusAuthority = '' if binomial == '' then if ok and taxonRank == 'species' then binomial = TaxonItalics.italicizeTaxonName(taxon, false, false) binomialAuthority = authority end end -- handle any manually set ranks local boldFirst = '' local offset = 0 if speciesManual ~= '' then offset = offset + 1 binomialAuthority = authority if binomial == '' then binomial = '<span class="error">Greška: Nedostaje parametar za dvoimeno nazivlje</span>' end end if genusManual ~= '' then boldFirst = 'link' offset = offset + 1 if offset == 1 then genusAuthority = authority else genusAuthority = parentAuthority end end -- process type genus and type species if present; italicize if they seem not to have an authority attached local typeGenus = '' local typeGenusRef = '' local typeGenusAuthority = '' local typeSpecies = '' local typeSpeciesRef = '' local typeSpeciesAuthority = '' local typeIchnogenus = '' local typeIchnogenusRef = '' local typeIchnogenusAuthority = '' local typeIchnospecies = '' local typeIchnospeciesRef = '' local typeIchnospeciesAuthority = '' local typeOogenus = '' local typeOogenusRef = '' local typeOogenusAuthority = '' local typeOospecies = '' local typeOospeciesRef = '' local typeOospeciesAuthority = '' if l.system == '' then typeGenus = l.italicizeTypeName(args['type_genus'] or args['type genus'] or args['tipski_rod'] or args['tipski rod'] or '') typeGenusRef = args['type_genus_ref'] or args['type genus ref'] or args['tipski_rod_ref'] or args['tipski rod ref'] or '' typeGenusAuthority = args['type_genus_authority'] or args['type genus authority'] or args['tipski_rod_autorstvo'] or args['tipski rod autorstvo'] or '' typeSpecies = l.italicizeTypeName(args['type_species'] or args['type species'] or args['tipska_vrsta'] or args['tipska vrsta'] or '') typeSpeciesRef = args['type_species_ref'] or args['type species ref'] or args['tipska_vrsta_ref'] or args['tipska vrsta ref'] or '' typeSpeciesAuthority = args['type_species_authority'] or args['type species authority'] or args['tipska_vrsta_autorstvo'] or args['tipska vrsta autorstvo'] or '' elseif l.system == 'ichnos' then typeIchnogenus = l.italicizeTypeName(args['type_ichnogenus'] or args['type ichnogenus'] or args['tipski_ichnogenus'] or args['tipski ichnogenus'] or '') typeIchnogenusRef = args['type_ichnogenus_ref'] or args['type ichnogenus ref'] or args['tipski_ichnogenus_ref'] or args['tipski ichnogenus ref'] or'' typeIchnogenusAuthority = args['type_ichnogenus_authority'] or args['type ichnogenus authority'] or args['tipski_ichnogenus_autorstvo'] or args['tipski ichnogenus autorstvo'] or'' typeIchnospecies = l.italicizeTypeName(args['type_ichnospecies'] or args['type ichnospecies'] or args['tipski_ichnospecies'] or args['tipski ichnospecies'] or '') typeIchnospeciesRef = args['type_ichnospecies_ref'] or args['type ichnospecies ref'] or args['tipski_ichnospecies_ref'] or args['tipski ichnospecies ref'] or '' typeIchnospeciesAuthority = args['type_ichnospecies_authority'] or args['type ichnospecies authority'] or args['tipski_ichnospecies_autorstvo'] or args['tipski ichnospecies autorstvo'] or '' elseif l.system == 'veterovata' then typeOogenus = l.italicizeTypeName(args['type_oogenus'] or args['type oogenus'] or args['tipski_oogenus'] or args['tipski oogenus'] or '') typeOogenusRef = args['type_oogenus_ref'] or args['type oogenus ref'] or args['tipski_oogenus_ref'] or args['tipski oogenus ref'] or '' typeOogenusAuthority = args['type_oogenus_authority'] or args['type oogenus authority'] or args['tipski_oogenus_autorstvo'] or args['tipski oogenus autorstvo'] or '' typeOospecies = l.italicizeTypeName(args['type_oospecies'] or args['type oospecies'] or args['tipski_oospecies'] or args['tipski oospecies'] or '') typeOospeciesRef = args['type_oospecies_ref'] or args['type oospecies ref'] or args['tipski_oospecies_ref'] or args['tipski oospecies ref'] or '' typeOospeciesAuthority = args['type_oospecies_authority'] or args['type oospecies authority'] or args['tipski_oospecies_autorstvo'] or args['tipski oospecies autorstvo'] or '' end -- fill in a missing subdivision_ranks parameter local subdivision = args['subdivision'] or args['podjela'] or '' local subdivisionRef = args['subdivision_ref'] or args['subdivision ref'] or args['podjela_ref'] or args['podjela ref'] or '' local subdivisionRanks = args['subdivision_ranks'] or args['subdivision ranks'] or args['podjela_kategorije'] or args['podjela kategorije'] or '' if subdivision ~= '' and subdivisionRanks == '' and ok and taxonRank ~= '' then subdivisionRanks = frame:expandTemplate{ title = 'Niže kategorije', args = {taxonRank} } end -- ------------------------------------------------ -- now call Taxobox/core with all of its parameters -- ------------------------------------------------ res = res .. frame:expandTemplate{ title = 'Taxobox/core', args = { ichnos = ichnos, veterovata = veterovata, ['uredi vezu'] = 'u', temporal_range = fossilRange, display_taxa = args['display_parents'] or args['display parents'] or args['prikaži_matične'] or args['prikaži matične'] or '1', parent = args['taxon'] or args['takson'] or '', authority = args['authority'] or args['autorstvo'] or '', parent_authority = parentAuthority, grandparent_authority = args['grandparent_authority'] or args['grandparent authority'] or args['ishodišni_autorstvo'] or args['ishodišni autorstvo'] or '', greatgrandparent_authority = args['greatgrandparent_authority'] or args['greatgrandparent authority'] or args['praishodišni_autorstvo'] or args['praishodišni autorstvo'] or '', greatgreatgrandparent_authority = args['greatgreatgrandparent_authority'] or args['greatgreatgrandparent authority'] or args['prapraishodišni_autorstvo'] or args['prapraishodišni autorstvo'] or '', name = args['name'] or args['naziv'] or '', colour = args['colour'] or args['boja'] or '', status = args['status'] or '', status_system = args['status_system'] or args['status system'] or args['status_sistem'] or args['status sistem'] or '', status_ref = args['status_ref'] or args['status ref'] or '', status2 = args['status2'] or '', status2_system = args['status2_system'] or args['status2 system'] or args['status2_sistem'] or args['status2 sistem'] or '', status2_ref = args['status2_ref'] or args['status2 ref'] or '', trend = args['trend'] or '', extinct = args['extinct'] or args['izumrli'] or '', image = args['image'] or args['slika'] or '', upright = args['image_upright'] or args['image upright'] or args['slika_upright'] or args['slika upright'] or '', image_alt = args['image_alt'] or args['image alt'] or args['slika_alt'] or args['slika alt'] or '', image_caption = args['image_caption'] or args['image caption'] or args['slika_opis'] or args['slika opis'] or '', image2 = args['image2'] or args['slika2'] or '', upright2 = args['image2_upright'] or args['image2 upright'] or args['slika2_upright'] or args['slika2 upright'] or '', image2_alt = args['image2_alt'] or args['image2 alt'] or args['slika2_alt'] or args['slika2 alt'] or '', image2_caption = args['image2_caption'] or args['image2 caption'] or args['slika2_opis'] or args['slika2 opis'] or '', audio = args['audio'] or '', audio_alt = args['audio_alt'] or args['audio alt'] or '', audio_caption = args['audio_caption'] or args['audio caption'] or args['audio_opis'] or args['audio opis'] or '', classification_status = args['classification_status'] or args['classification status'] or args['klasifikacijski_status'] or args['klasifikacijski status'] or '', diversity = args['diversity'] or args['raznolikost'] or '', diversity_ref = args['diversity_ref'] or args['diversity ref'] or args['raznolikost_ref'] or args['raznolikost ref'] or '', diversity_link = args['diversity_link'] or args['diversity link'] or args['raznolikost_link'] or args['raznolikost link'] or args['raznolikost_veza'] or args['raznolikost veza'] or '', bold_first = boldFirst, offset = offset, genus = genusManual, genus_authority = genusAuthority, species = speciesManual, binomial = binomial, binomial_authority = binomialAuthority, trinomial = args['trinomial'] or args['troimeno'] or '', trinomial_authority = args['trinomial_authority'] or args['trinomial authority'] or args['troimeno_autorstvo'] or args['troimeno autorstvo'] or '', type_genus = typeGenus, type_genus_ref = typeGenusRef, type_genus_authority = typeGenusAuthority, type_species = typeSpecies, type_species_ref = typeSpeciesRef, type_species_authority = typeSpeciesAuthority, type_ichnogenus = typeIchnogenus, type_ichnogenus_ref = typeIchnogenusRef, type_ichnogenus_authority = typeIchnogenusAuthority, type_ichnospecies = typeIchnospecies, type_ichnospecies_ref = typeIchnospeciesRef, type_ichnospecies_authority = typeIchnospeciesAuthority, type_oogenus = typeOogenus, type_oogenus_ref = typeOogenusRef, type_oogenus_authority = typeOogenusAuthority, type_oospecies = typeOospecies, type_oospecies_ref = typeOospeciesRef, type_oospecies_authority = typeOospeciesAuthority, subdivision = subdivision, subdivision_ref = subdivisionRef, subdivision_ranks = subdivisionRanks, type_strain = args['type_strain'] or args['type strain'] or args['tipski_soj'] or args['tipski soj'] or '', type_strain_ref = args['type_strain_ref'] or args['type strain ref'] or args['tipski_soj_ref'] or args['tipski soj ref'] or '', range_map = args['range_map'] or args['range map'] or args['karta_raspon'] or args['karta raspon'] or '', range_map_upright = args['range_map_upright'] or args['range map upright'] or args['karta_raspon_upright'] or args['karta raspon upright'] or '', range_map_alt = args['range_map_alt'] or args['range map alt'] or args['karta_raspon_alt'] or args['karta raspon alt'] or '', range_map_caption = args['range_map_caption'] or args['range map caption'] or args['karta_raspon_opis'] or args['karta raspon opis'] or '', range_map2 = args['range_map2'] or args['range map2'] or args['karta_raspon2'] or args['karta raspon2'] or '', range_map2_upright = args['range_map2_upright'] or args['range map2 upright'] or args['karta_raspon2_upright'] or args['karta raspon2 upright'] or '', range_map2_alt = args['range_map2_alt'] or args['range map2 alt'] or args['karta_raspon2_alt'] or args['karta raspon2 alt'] or '', range_map2_caption = args['range_map2_caption'] or args['range map2 caption'] or args['karta_raspon2_opis'] or args['karta raspon2 opis'] or '', range_map3 = args['range_map3'] or args['range map3'] or args['karta_raspon3'] or args['karta raspon3'] or '', range_map3_upright = args['range_map3_upright'] or args['range map3 upright'] or args['karta_raspon3_upright'] or args['karta raspon3 upright'] or '', range_map3_alt = args['range_map3_alt'] or args['range map3 alt'] or args['karta_raspon3_alt'] or args['karta raspon3 alt'] or '', range_map3_caption = args['range_map3_caption'] or args['range map3 caption'] or args['karta_raspon3_opis'] or args['karta raspon3 opis'] or '', range_map4 = args['range_map4'] or args['range map4'] or args['karta_raspon4'] or args['karta raspon4'] or '', range_map4_upright = args['range_map4_upright'] or args['range map4 upright'] or args['karta_raspon4_upright'] or args['karta raspon4 upright'] or '', range_map4_alt = args['range_map4_alt'] or args['range map4 alt'] or args['karta_raspon4_alt'] or args['karta raspon4 alt'] or '', range_map4_caption = args['range_map4_caption'] or args['range map4 caption'] or args['karta_raspon4_opis'] or args['karta raspon4 opis'] or '', synonyms_ref = args['synonyms_ref'] or args['synonyms ref'] or args['sinonimi_ref'] or args['sinonimi ref'] or '', synonyms = args['synonyms'] or args['sinonimi'] or '' } } -- put page in error-tracking categories if required local errCat1 = '' if genusManual ~= '' or speciesManual ~= '' or binomial ~= '' then errCat1 = '[[Kategorija:Automatski taksokviri koji koriste ručno unesene parametre]]' end local errCat2 = '' if taxonParaMissingError then errCat2 = '[[Kategorija:Automatski taksokviri koji se oslanjaju na naslov stranice]]' end res = res .. frame:expandTemplate{ title = 'Main other', args = {errCat1..errCat2} } return res end -- ============================================================================= -- l.setfossilRange(frame, fossilRange, oldestFossil, youngestFossil) checks -- the parameters that determine the fossil range, returning an appropriate -- range. -- ============================================================================= -- temporary public function for debugging function p.chkFossilRange(frame) local args = frame.args local fossilRange = args['fossil_range'] or args['fossil range'] or args['temporal_range'] or args['temporal range'] or args['raspon_fosila'] or args['raspon fosila'] or args['vremenski_raspon'] or args['vremenski raspon'] or '' local oldestFossil = args['oldest_fossil'] or args['oldest fossil'] or args['najstariji_fosil'] or args['najstariji fosil'] or '' local youngestFossil = args['youngest_fossil'] or args['youngest fossil'] or args['najmlađi_fosil'] or args['najmlađi fosil'] or '' local fossilRange = l.setfossilRange(frame, fossilRange, oldestFossil, youngestFossil) return fossilRange end function l.setfossilRange(frame, fossilRange, oldestFossil, youngestFossil) local res = '' if fossilRange ~= '' then if mw.ustring.find(frame:expandTemplate{ title = 'Period start', args = { fossilRange } }, '[Gg]reška') then res = fossilRange else res = frame:expandTemplate{ title = 'Geološki raspon', args = { fossilRange } } end elseif oldestFossil ~= '' then if youngestFossil == '' then youngestFossil = 'Recentni' end if mw.ustring.find(frame:expandTemplate{ title = 'Period start', args = { oldestFossil } }, '[Gg]reška') or mw.ustring.find(frame:expandTemplate{ title = 'Period start', args = { youngestFossil } }, '[Gg]reška') then res = oldestFossil..'–'..youngestFossil else res = frame:expandTemplate{ title = 'Geološki raspon', args = { oldestFossil, youngestFossil } } end end return res end -- ============================================================================= -- l.italicizeTypeName(typeName) checks whether the name of a type genus or -- species should be italicized, because it appears to be a bare name. -- ============================================================================= function l.italicizeTypeName(typeName) if typeName and not (string.find(typeName, "<", 1, true) or string.find(typeName, ">", 1, true)) then typeName = TaxonItalics.italicizeTaxonName(typeName, false, false) end return typeName end -- **************************** Speciesbox support ***************************** -- ============================================================================= -- l.genusOf(str) extracts the genus from a string. Normally this will be the -- first word of the string (e.g. given 'Bellis perennis' it returns 'Bellis'). -- It also handles a string containing a nothogenus with a spaced × (e.g. given -- '× Heucherella tiarelloides' it returns '× Heucherella'). -- ============================================================================= function l.genusOf(str) local res = mw.ustring.match(str, '^[^%s]*', 1) if res == mw.ustring.char(215) then res = res .. ' ' .. mw.ustring.match(str, '^[^%s]*', 3) end return res end -- ============================================================================= -- l.doSpeciesboxName(name, taxon, genus, species, basePageTitle, italicTitle) -- returns a name for a taxobox created by Template:Speciesbox. The name will be -- italicized if appropriate. It also generates code to italicize the page title -- if appropropriate. In both cases the test for italicization is that the base -- taxon name (stripped of any disambiguation or qualifier) is the same as the -- base page title. -- ============================================================================= function p.speciesboxName(frame) local name = frame.args[1] or '' local taxon = frame.args[2] or '' local genus = frame.args[3] or '' local species = frame.args[4] or '' local basePageTitle = frame.args[5] or '' local italicTitle = frame.args[6] or '' return l.doSpeciesboxName(name, taxon, genus, species, basePageTitle, italicTitle) end function l.doSpeciesboxName(name, taxon, genus, species, basePageTitle, italicTitle) if taxon ~= '' then genus = mw.ustring.gsub(l.genusOf(taxon), '/.*$', '', 1) -- strip any qualifier else genus = mw.ustring.gsub(mw.ustring.gsub(genus, '%s+%b()$', '', 1), '/.*$', '', 1) -- strip any disambig and qualifier if species == '' then taxon = genus else taxon = genus .. ' ' .. species end end local italicizeP = italicTitle ~= 'no' and (basePageTitle == taxon or basePageTitle == genus) -- use basePageTitle to match taxon/genus -- deal with taxobox name (i.e. its caption) if name == '' then name = basePageTitle if italicizeP then name = TaxonItalics.italicizeTaxonName(name, false, false) end end -- deal with page title if italicizeP then local pageTitle = mw.title.getCurrentTitle().text -- formatting the page title with DISPLAYTITLE needs the full page title if italicTitle ~= 'test' then pageTitle = TaxonItalics.italicizeTaxonName(pageTitle, false, false, true) -- format pageTitle, not italicizing any parenthesized term local nsText = mw.title.getCurrentTitle().nsText -- for drafts and other pages not in mainspace if nsText ~= '' then pageTitle = nsText:gsub('_', ' ') .. ':' .. pageTitle -- [[phab:T369784]] end mw.getCurrentFrame():callParserFunction('DISPLAYTITLE', pageTitle) else name = name .. ' \\Italic title\\ ' .. pageTitle -- for testing and debugging end end return name end -- ============================================================================= -- ============================================================================= function p.infraspeciesboxName(frame) local name = frame.args[1] or '' local genus = frame.args[2] or '' local species = frame.args[3] or '' local ct = frame.args[4] or '' local infraspecies = frame.args[5] or '' local basePageTitle = frame.args[6] or '' local italicTitle = frame.args[7] or '' return l.doinfraspeciesboxName(name, genus, species, ct, infraspecies, basePageTitle, italicTitle) end function l.doinfraspeciesboxName(name, genus, species, ct, infraspecies, basePageTitle, italicTitle) genus = mw.ustring.gsub(mw.ustring.gsub(genus, '%s+%b()$', '', 1), '/.*$', '', 1) -- strip any disambig and qualifier local taxon = genus .. ' ' .. species if ct == '' then taxon = taxon .. ' ' .. infraspecies else taxon = taxon .. ' ' .. ct .. ' ' .. infraspecies end local italicizeP = italicTitle ~= 'no' and (basePageTitle == taxon) -- use basePageTitle to match taxon -- deal with taxobox name (i.e. its caption) if name == '' then name = basePageTitle if italicizeP then name = TaxonItalics.italicizeTaxonName(name, false, false) end end -- deal with page title if italicizeP then local pageTitle = mw.title.getCurrentTitle().text -- formatting the page title with DISPLAYTITLE needs the full page title pageTitle = TaxonItalics.italicizeTaxonName(pageTitle, false, false, true) -- format pageTitle, not italicizing any parenthesized term if italicTitle ~= 'test' then mw.getCurrentFrame():callParserFunction('DISPLAYTITLE', pageTitle) else name = name .. ' \\Italic title\\ ' .. pageTitle -- for testing and debugging end end return name end return p bqkrupv1djb7o2g3sli9rg1yyipey5r Modul:Autotaxobox 828 4724940 42683404 42683251 2026-09-05T17:11:18Z Edgar Allan Poe 29250 42683404 Scribunto text/plain --[[************************************************************************* This module provides support to the automated taxobox system – the templates Automatic taxobox, Speciesbox, Subspeciesbox, Infraspeciesbox, etc. In particular it provides a way of traversing the taxonomic hierarchy encoded in taxonomy templates (templates with names of the form "Template:Taxonomy/TAXON_NAME") without causing template expansion depth errors. *****************************************************************************]] require('strict') local TaxonRanks = require('Module:Taxobox ranks') -- use functions from Module:Taxobox ranks to handle ranks local TaxonItalics = require('Module:TaxonItalics') -- use a function from Module:TaxonItalics to italicize a taxon name local TableRow = '|- class="taxonrow" \n' local TableEnd = '|}\n' local p = {} -- functions made public local l = {} -- internal functions, kept separate local colour = '' -- colour for taxobox and taxonomy listings --[[========================================================================= Limit the maximum depth of a taxonomic hierarchy that can be traversed; avoids excessive processing time and protects against incorrectly set up hierarchies, e.g. loops. The value can be obtained externally via {{#invoke:Autotaxobox|getMaxSearchLevels}} =============================================================================]] local MaxSearchLevels = 100 function p.getMaxSearchLevels() return MaxSearchLevels end --[[========================== taxoboxColour ================================ Determines the correct colour for a taxobox, by searching up the taxonomic hierarchy from the supplied taxon for the first taxon (other than 'incertae sedis') that sets a taxobox colour. It is assumed that a valid taxobox colour is defined using CSS rgb() syntax. If no taxon that sets a taxobox colour is found, then 'transparent' is returned unless the taxonomic hierarchy is too deep, when the error colour is returned. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|taxoboxColour|TAXON}} =============================================================================]] function p.taxoboxColour(frame) return p.getTaxoboxColour(frame, frame.args[1] or '') end function p.getTaxoboxColour(frame, currTaxon) -- note that colour is global to this function; default is empty string local i = 1 -- count levels processed local searching = currTaxon ~= '' -- still searching for a colour? local foundICTaxon = false -- record whether 'incertae sedis' found while searching and i <= MaxSearchLevels do local plainCurrTaxon, dummy = l.stripExtra(currTaxon) -- remove trailing text after / if string.lower(plainCurrTaxon) == 'incertae sedis' then foundICTaxon = true else local possibleColour = frame:expandTemplate{ title = 'Taxobox colour', args = { plainCurrTaxon } } if string.sub(possibleColour,1,3) == 'rgb' then colour = possibleColour searching = false end end if searching then local ok, parent = p.getTaxonInfoItem(frame, currTaxon, 'parent') if ok and parent ~= '' then currTaxon = parent i = i + 1 else searching = false -- run off the top of the hierarchy or tried to use non-existent taxonomy template end end end if colour == '' then if foundICTaxon then colour = frame:expandTemplate{ title = 'Taksokvir boja', args = { 'incertae sedis' } } elseif searching then -- hierarchy exceeds MaxSearchLevels levels colour = frame:expandTemplate{ title = 'Taksokvir/Greška u boji', args = { } } else colour = 'transparent' end end return colour end --[[= = = = = = = = = = = = = topLevelTaxon = = = = = = = = = = = = = = = = Defines the correct top level taxa, one of which should terminate every taxonomic hierarchy encoded in taxonomy templates. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.topLevelTaxon(taxon) return taxon == 'Life' or taxon == 'Veterovata' or taxon == 'Ichnos' end --[[=========================== taxoboxList ================================= Returns the rows of taxa in an automated taxobox, based on the taxonomic hierarchy for the supplied taxon. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|taxoboxList|TAXON |display_taxa = the number of taxa *above* TAXON to force to be displayed |authority = taxonomic authority for TAXON |parent_authority = taxonomic authority for TAXON's parent |gparent_authority = taxonomic authority for TAXON's grandparent |ggparent_authority = taxonomic authority for TAXON's greatgrandparent |gggparent_authority = taxonomic authority for TAXON's greatgreatgrandparent |ggggparent_authority = taxonomic authority for TAXON's greatgreatgreatgrandparent |bold_first = 'bold' to bold TAXON in its row |virus = 'yes' to apply virus taxa italicization standards }} =============================================================================]] function p.taxoboxList(frame) local currTaxon = frame.args[1] or '' if currTaxon == '' then return '' end local displayN = (tonumber(frame.args['display_taxa']) or 1) + 1 local authTable = {} authTable[1] = frame.args['authority'] or '' authTable[2] = frame.args['parent_authority'] or '' authTable[3] = frame.args['gparent_authority'] or '' authTable[4] = frame.args['ggparent_authority'] or '' authTable[5] = frame.args['gggparent_authority'] or '' authTable[6] = frame.args['ggggparent_authority'] or '' local authTableMax = 6 local boldFirst = frame.args['bold_first'] or 'link' -- values 'link' or 'bold' local virus = frame.args['virus'] or 'no' -- values 'yes' or 'no' local offset = tonumber(frame.args['offset'] or 0) -- adjust the authority table if 'authority' refers to a rank lower than the target taxon if offset ~= 0 then for i = 1, authTableMax do local j = i + offset if j <= authTableMax then authTable[i] = authTable[j] else authTable[i] = '' end end end local taxonTable, taxonRankTable = l.makeTable(frame, currTaxon) local res = '' local topTaxonN = taxonTable.n -- display all taxa above possible greatgreatgrandparent, without authority for i = topTaxonN, authTableMax+1, -1 do res = res .. l.showTaxon(frame, taxonTable[i], taxonRankTable[i], topTaxonN==i, '', displayN >= i, '', virus) end -- display all taxa above possible parent, with authority if given for i = math.min(topTaxonN, authTableMax), 2, -1 do res = res .. l.showTaxon(frame, taxonTable[i], taxonRankTable[i], topTaxonN==i, authTable[i], displayN >= i, '', virus) end -- display target taxon, always displayed and emboldened res = res .. l.showTaxon(frame, taxonTable[1], taxonRankTable[1], topTaxonN==1, authTable[1], true, boldFirst, virus) return res end --[[= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Show one taxon row in a taxobox. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.showTaxon(frame, taxon, rank, isTopTaxon, auth, force, boldFirst, virus) -- it's an error if this is the top taxon and it's not a top level taxon (e.g. "Life") if isTopTaxon then if l.topLevelTaxon(taxon) then return '' -- don't display a top level taxon elseif (mw.title.new('Taksonomija/'..taxon, 'Šablon') or {}).exists then -- taxonomy template for this taxon has no parent specified return frame:expandTemplate{ title = 'Izradi taksonomiju', args = {taxon, msg='Taksonomski šablon nema speficiritan matični takson'} } .. '\n' .. TableRow else -- no taxonomy template for this taxon return frame:expandTemplate{ title = 'Izradi taksonomiju', args = {taxon, msg='Nedostaje taksonomski šablon'} } .. '\n' .. TableRow end else -- if showing is not already forced, force if it's a principal rank or an authority is specified force = force or frame:expandTemplate{ title = 'Glavna taksonomska jedinica', args = {rank} } == 'yes' or auth ~= '' if not force then -- if showing is still not already forced, force if the taxonomy template has 'always_display' set local ok, alwaysDisplay = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'uvijek_prikaži') force = alwaysDisplay == 'yes' or alwaysDisplay == 'true' end if force then local res = l.tableCell(TaxonRanks.doAngliciseRank(rank, 'no') .. ':') local bold = 'no' if boldFirst == 'bold' then bold = 'yes' end if auth ~= '' then auth = '<br><small>' .. auth .. '</small>' end local res = res .. l.tableCell(l.getTaxonLink(frame, taxon, rank, bold, '', '', virus) .. auth) -- italic, abbreviated return res .. TableRow else return '' end end end --[[========================== taxonomyList ================================= Returns the cells of the taxonomy table displayed on the right hand side of "Template:Taxonomy...." pages. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|taxonomyList|TAXON}} =============================================================================]] function p.taxonomyList(frame) local currTaxon = frame.args[1] or '' if currTaxon == '' then return '{|class="infobox biota"\n' .. TableRow .. l.tableCell('') .. l.tableCell('ERROR: no taxon supplied') .. TableEnd end local taxonTable, taxonRankTable = l.makeTable(frame, currTaxon) local lastRankVal = 1000000 local orderOk = true -- check whether the taxonomy is for viruses; use already determined taxon colour if possible local virus = 'no' local taxoColour = colour if taxoColour == '' then if taxonTable[taxonTable.n] == 'Ichnos' or taxonTable[taxonTable.n] == 'Veterovata' then taxoColour = frame:expandTemplate{ title = 'Taxobox colour', args = { taxonTable[taxonTable.n] } } else taxoColour = frame:expandTemplate{ title = 'Taxobox colour', args = { taxonTable[taxonTable.n - 1] } } end end if taxoColour == frame:expandTemplate{ title = 'Taxobox colour', args = { 'virus' } } then virus = 'yes' end -- add information message local res = '<p style="float:right">Podebljani rangovi označavaju taksone koji<br>će biti prikazani u taksokvirima jer je<br>rang glavni ili je postavljeno <code>uvijek_prikaži=da</code>.</p>\n' -- start table res = res .. '{| class="infobox biota" style="text-align: left; font-size:100%"\n' .. TableRow .. '! colspan=4 style="text-align: center; color:var(--color-base,#202122); background-color: ' .. taxoColour .. '"|Ancestral taxa\n' -- deal first with the top level taxon; if there are no errors, it should be Life/Veterovata/Ichnos, which are -- not displayed local taxon = taxonTable[taxonTable.n] if not l.topLevelTaxon(taxon) then local msg = 'Nedostaje taksonomski šablon' if mw.title.new('Taksonomija/'..taxon, 'Šablon').exists then msg = 'Potreban je matični takson' end res = res .. TableRow .. l.tableCell('colspan=2', frame:expandTemplate{title = 'Izradi taksonomiju', args = {taxon, msg = msg}}) end -- now output the rest of the table local currRankVal for i = taxonTable.n-1, 1, -1 do -- check ranks are in right order in the hierarchy taxon = taxonTable[i] local rank = taxonRankTable[i] currRankVal = TaxonRanks.lookupRankVal(rank) if currRankVal then orderOk = currRankVal < lastRankVal if orderOk then lastRankVal = currRankVal end else orderOk = true end -- see if the row will be displayed in a taxobox; bold the rank if so local boldRank = false local ok, alwaysDisplay = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'always_display') if ok and (alwaysDisplay == 'yes' or alwaysDisplay == 'true') then boldRank = true else boldRank = frame:expandTemplate{ title = 'Principal rank', args = {rank} } == 'yes' end -- now return a row of the taxonomy table with anomalous ranks marked local errorStr = '' if not orderOk then errorStr = 'yes' end local link = l.getTaxonLink(frame, taxon, rank, '', '', '', virus) -- bold, italic, abbreviated res = res .. l.taxonomyListRow(frame, taxon, rank, link, boldRank, errorStr) end -- close table res = res .. TableEnd -- error-tracking for taxonomy templates -- if the last row has an anomalous rank, put the page in an error-tracking category local errCat1 = '' if not orderOk then errCat1 = '[[Kategorija:Taksonomski šabloni s anomalijama u rangovima]]\n' end -- if the last row has a taxon name in the page name that does not match the link text, -- put the taxonomy template in a tracking category local dummy, linkText = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'link_text') local match = l.matchTaxonLink(taxon, linkText, currRankVal and currRankVal < TaxonRanks.lookupRankVal('genus')) local errCat2 = '' if not match then errCat2 = '[[Kategorija:Taksonomski šabloni u kojima se naziv i veza ne podudaraju|' .. taxon .. ']]\n' end if errCat1..errCat2 ~= '' then res = res .. frame:expandTemplate{ title = 'Template other', args = { errCat1..errCat2} } end return res end --[[ = = = = = = = = = = = = = = taxonomyListRow = = = = = = = = = = = = = = Returns a single row of the taxonomy table displayed on the right hand side of "Template:Taxonomy...." pages. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.taxonomyListRow(frame, taxon, rank, link, boldRank, error) local res = '' if taxon == '' or rank == '' then return res end local baseTaxon, qualifier = l.stripExtra(taxon) -- if appropriate, make it clear that some taxa have been skipped via a ... row if qualifier == '/skip' then res = res .. TableRow .. l.tableCell('.....') .. l.tableCell('.....') end -- now generate a row of the table res = res .. TableRow local cellContent = '' local anglicizedRank = TaxonRanks.doAngliciseRank(rank, 'no') if boldRank then cellContent = cellContent .. '<b>' .. anglicizedRank .. '</b>:' else cellContent = cellContent .. anglicizedRank .. ':' end if error == 'yes' then cellContent = '<span style="background-color:#FDD">' .. cellContent .. '</span>' end res = res .. l.tableCell(cellContent) .. l.tableCell('<span style="white-space:nowrap;">' .. link .. '</span>') .. l.tableCell('<span style="font-size:smaller;white-space:nowrap;">' .. qualifier .. '</span>') .. l.tableCell('<span style="white-space:nowrap;">' .. frame:expandTemplate{ title = 'Edit a taxon', args = { taxon } } .. '</span>') return res end --[[========================= callTaxonomyKey =============================== Prepares for, and then calls, Template:Taxonomy key to display a taxonomy template page. It does this by building up the information the template requires, following one 'same as' link, if required. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|callTaxonomyKey |parent= |rank= |extinct= |always_display= |link_target=value of 'link' parameter in taxonomy template |link_text=value of parameter 2 in taxonomy template |same_as= }} =============================================================================]] local PARENT = 1 local RANK = 2 local LINK_TARGET = 3 local LINK_TEXT = 4 local ALWAYS_DISPLAY = 5 local EXTINCT = 6 local SAME_AS = 7 local REFS = 8 function p.callTaxonomyKey(frame) local taxon = frame.args['taxon'] or frame.args['takson'] or '' local parent = frame.args['parent'] or frame.args['matični'] or '' local rank = frame.args['rank'] or frame.args['jedinica'] or frame.args['rang'] or '' local extinct = string.lower(frame.args['extinct']) or string.lower(frame.args['izumrli']) or '' local alwaysDisplay = string.lower(frame.args['always_display']) or string.lower(frame.args['uvijek_prikaži']) or '' local linkTarget = frame.args['link_target'] or frame.args['ciljna_veza'] or '' local linkText = frame.args['link_text'] or frame.args['veza_tekst'] or '' -- this is the "raw" link text, and can be '' local refs = frame.args['refs'] or frame.args['ref'] or '' local sameAsTaxon = frame.args['same_as'] or frame.args['kao_i'] or '' if sameAsTaxon ~= '' then -- try using the 'same as' taxon; it's an error if it doesn't exist local ok, sameAsInfoStr = pcall(frame.expandTemplate, frame, { title = 'Šablon:Taksonomija/' .. sameAsTaxon, args = {['machine code'] = 'all' } }) if ok then local sameAsInfo = mw.text.split(sameAsInfoStr, '$', true) --'same as' taxon's taxonomy template must not have a 'same as' link if sameAsInfo[SAME_AS] == '' then if parent == '' then parent = sameAsInfo[PARENT] end if rank == '' then rank = sameAsInfo[RANK] end if extinct == '' then extinct = string.lower(sameAsInfo[EXTINCT]) end if alwaysDisplay == '' then alwaysDisplay = string.lower(sameAsInfo[ALWAYS_DISPLAY]) end if linkTarget == '' then linkTarget = sameAsInfo[LINK_TARGET] end if linkText == '' then linkText = sameAsInfo[LINK_TEXT] end if refs == '' and parent == sameAsInfo[PARENT] then refs = sameAsInfo[REFS] end else return '<span style="color:red; font-size:1.1em">Pogreška: pokušaj praćenja dviju "kao i" veza</span>: <code>kao_i = ' .. sameAsTaxon .. '</code>, ali [[Šablon:Taksonomija/' .. sameAsTaxon .. ']] također sadrži parametar <code>kao_i</code>.' end else return frame:expandTemplate{ title = 'Šablon:Ključ za taksonomiju/nedostaje šablon', args = {taxon=sameAsTaxon, msg='navedeno kao i unos za <code>kao i</code>'} } end end local link = linkTarget if linkText ~= '' and linkText ~= linkTarget then link = link .. "|" .. linkText end -- check consistency of extinct status; if this taxon is not extinct, parent must not be either local extinctError = 'no' if parent ~= '' and (extinct == '' or extinct == 'no' or extinct == 'false') then local ok, parentExtinct = p.getTaxonInfoItem(frame, parent, 'extinct') if ok and (parentExtinct == 'yes' or parentExtinct == 'true') then extinctError = 'yes' end end return frame:expandTemplate{ title = 'Ključ za taksonomiju', args = {taxon=taxon, parent=parent, rank=rank, extinct=extinct, always_display=alwaysDisplay, link_target=linkTarget, link=link, refs=refs, same_as=sameAsTaxon, extinct_error = extinctError} } end --[[============================= showRefs ================================== Shows the refs field in a taxonomy template, handing incertae sedis taxa and using '–' for absent refs. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|showRefs|TAXON|REFS}} =============================================================================]] function p.showRefs(frame) local taxonName = frame.args[1] or '' local refs = frame.args[2] or '' return l.doShowRefs(taxonName, refs) end --[[= = = = = = = = = = = = = = doShowRefs = = = = = = = = = = = = = = = = = Show the refs field in a taxonomy template. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.doShowRefs(taxonName, refs) if mw.text.split(taxonName, '/', true)[1] == 'Incertae sedis' then refs = 'not applicable (<i>incertae sedis</i>)' elseif refs == '' then refs = '–' end return refs end --[[============================ taxonInfo ================================== Extracts and returns information from Template:Taxonomy/TAXON, following one 'same as' link if required. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|taxonInfo|TAXON|ITEM}} ITEM is one of: 'parent', 'rank', 'link target', 'link text', 'extinct', 'always display', 'refs', 'same as' or 'all'. If ITEM is not specified, the default is 'all' – all values in a single string separated by '$'. =============================================================================]] function p.taxonInfo(frame) local taxon = frame.args[1] or '' local item = frame.args[2] or '' if item == '' then item = 'all' end local ok, info = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, item) return info end --[[= = = = = = = = = = = getTaxonInfoItem = = = = = = = = = = = = = = = = = Utility function to extract an item of information from a taxonomy template, following one 'same as' link if required. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, item) local ok, info -- item == 'dagger' is a special case if item == 'dagger' then ok, info = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'extinct') if ok then if info == 'yes' or info == 'true' then info = '&dagger;' else info = '' end end -- item ~= 'dagger' else ok, info = pcall(frame.expandTemplate, frame, { title = 'Taksonomija/' .. taxon, args = {['machine code'] = item } }) if ok then if info == '' then -- try 'same as' local sameAsTaxon = frame:expandTemplate{ title = 'Taksonomija/' .. taxon, args = {['machine code'] = 'kao i' } } if sameAsTaxon ~= '' then ok, info = pcall(frame.expandTemplate, frame, { title = 'Taksonomija/' .. sameAsTaxon, args = {['machine code'] = item } }) end end end end if ok then -- if item is 'link_text', trim info and check whether '(?)' needs to be added if item == 'link_text' then -- there is a newline at the end of linkText when taxonomy template has "|link = LINK_TARGET|LINK_TEXT" info = mw.text.trim(info) if string.sub(taxon, -2) == '/?' and not string.find(info, '?', 1, true) then info = info .. '<span style="font-style:normal;font-weight:normal;">&nbsp;(?)</span>' end end else info = '[[Šablon:Taksonomija/' .. taxon .. ']]' --error indicator in code before conversion to Lua end return ok, info end --[[============================ taxonLink ================================== Returns a wikilink to a taxon, if required including '†' before it and ' (?)' after it, and optionally italicized or bolded without a wikilink. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|taxonLink |taxon= : having '/?' at the end triggers the output of ' (?)' |extinct= : 'yes' or 'true' trigger the output of '†' |bold= : 'yes' makes the core output bold and not wikilinked |italic= : 'yes' makes the core output italic |link_target= : target for the wikilink |link_text= : text of the wikilink (may be same as link_target), without †, italics, etc. }} =============================================================================]] function p.taxonLink(frame) local taxon = frame.args['taxon'] or frame.args['takson'] or '' local extinct = string.lower(frame.args['extinct'] or frame.args['izumrli'] or '') local bold = frame.args['bold'] or frame.args['podebljano'] or '' local italic = frame.args['italic'] or frame.args['italik'] or frame.args['kurziv'] or '' local abbreviated = frame.args['abbreviated'] or frame.args['skraćeno'] or '' local linkTarget = frame.args['link_target'] or frame.args['ciljna_veza'] or '' local linkText = frame.args['link_text'] or frame.args['plain_link_text'] or frame.args['veza_tekst'] or frame.args['obična_veza'] or '' --temporarily allow alternative args return l.makeLink(taxon, extinct, bold, italic, abbreviated, linkTarget, linkText) end --[[= = = = = = = = = = = = = = getTaxonLink = = = = = = = = = = = = = = = = Internal function to drive l.makeLink(). = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.getTaxonLink(frame, taxon, rank, bold, italic, abbreviated, virus) local ok, extinct = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'extinct') if italic == '' then italic = frame:expandTemplate{ title = 'Is italic taxon', args = { rank, virus = virus } } end local ok, linkTarget = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'link_target') local ok, linkText = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'link_text') return l.makeLink(taxon, extinct, bold, italic, abbreviated, linkTarget, linkText) end --[[= = = = = = = = = = = = = = makeLink = = = = = = = = = = = = = = = = = = Actually make the link. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.makeLink(taxon, extinct, bold, italic, abbreviated, linkTarget, linkText) local dummy -- if link text is missing, try to find a replacement if linkText == '' then if string.find(taxon, 'Incertae sedis', 1, true) then linkText = "''incertae sedis''" linkTarget = 'Incertae sedis' else linkText, dummy = l.stripExtra(taxon) end end if linkTarget == '' then linkTarget = linkText end if italic == 'yes' then linkText = TaxonItalics.italicizeTaxonName(linkText, false, abbreviated=='yes') end local link = '' if bold == 'yes' then link = '<b>' .. linkText .. '</b>' else if linkTarget == linkText then link = linkText else link = linkTarget .. '|' .. linkText end link = '[[' .. link .. ']]' end if (extinct == 'yes' or extinct == 'true') and not string.find(link, '†', 1, true) then link = '<span style="font-style:normal;font-weight:normal;">†</span>' .. link end if string.sub(taxon, -2) == '/?' and not string.find(link, '?', 1, true) then link = link .. '<span style="font-style:normal;font-weight:normal;">&nbsp;(?)</span>' end return link end --[[============================== find ===================================== Returns the taxon above the specified taxon with a given rank. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|find|TAXON|RANK}} =============================================================================]] function p.find(frame) local currTaxon = frame.args[1] or '' if currTaxon == '' then return '<span class="error">no taxon supplied</span>' end local rank = frame.args[2] or '' if rank == '' then return '<span class="error">no rank supplied</span>' end local inHierarchy = true -- still in the taxonomic hierarchy or off the top? local searching = true -- still searching while inHierarchy and searching do local ok, parent = p.getTaxonInfoItem(frame, currTaxon, 'parent') if ok and parent ~= '' then currTaxon = parent local ok, currRank = p.getTaxonInfoItem(frame, currTaxon, 'rank') if currRank == rank then searching = false end else inHierarchy = false end end if inHierarchy and not searching then return currTaxon else return '<span class="error">rank not found</span>' end end --[[=============================== nth ===================================== External utility function primarily intended for use in checking and debugging. Returns the nth level above a taxon in a taxonomic hierarchy, where the taxon itself is counted as the first level. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|nth|TAXON|n=N}} =============================================================================]] function p.nth(frame) local currTaxon = frame.args[1] or '' if currTaxon == '' then return 'ERROR: no taxon supplied' end local n = tonumber(frame.args['n'] or 1) if n > MaxSearchLevels then return 'Exceeded maximum number of levels allowed (' .. MaxSearchLevels .. ')' end local i = 1 local inHierarchy = true -- still in the taxonomic hierarchy or off the top? while i < n and inHierarchy do local ok, parent = p.getTaxonInfoItem(frame, currTaxon, 'parent') if ok and parent ~= '' then currTaxon = parent i = i + 1 else inHierarchy = false end end if inHierarchy then return currTaxon else return 'Level ' .. n .. ' is past the top of the taxonomic hierarchy' end end --[[============================ hasRankVal ================================= External utility function to determine whether the rank has an arbitrary value attached in order to allow rank order consistency checking. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|hasRankVal|RANK}} =============================================================================]] function p.hasRankVal(frame) local rank = frame.args[1] or '' if rank == '' then return '<span class="error">no rank supplied</span>' end local rankVal = TaxonRanks.lookupRankVal(rank) if not rankVal then rankVal = 'no' else rankVal = 'yes' end return rankVal end --[[=========================== hasRankVal1 ================================= External utility function to determine whether the rank has an arbitrary value attached in order to allow rank order consistency checking. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|hasRankVal|RANK}} =============================================================================]] function p.hasRankVal1(rank) if rank == '' then return 'no' end local rankVal = TaxonRanks.lookupRankVal(rank) if not rankVal then rankVal = 'no' else rankVal = 'yes' end return rankVal end --[[============================= nLevels =================================== External utility function primarily intended for use in checking and debugging. Returns number of levels in a taxonomic hierarchy, starting from the supplied taxon as level 1. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|nLevels|TAXON}} =============================================================================]] function p.nLevels(frame) local currTaxon = frame.args[1] or '' if currTaxon == '' then return 'ERROR: no taxon supplied' end local i = 1 local inHierarchy = true -- still in the taxonomic hierarchy or off the top? while inHierarchy and i < MaxSearchLevels do local ok, parent = p.getTaxonInfoItem(frame, currTaxon, 'parent') if ok and parent ~= '' then currTaxon = parent i = i + 1 else inHierarchy = false end end if inHierarchy then return MaxSearchLevels .. '+' else return i end end --[[============================= listAll =================================== External utility function primarily intended for use in checking and debugging. Returns a comma separated list of a taxonomic hierarchy, starting from the supplied taxon. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|listAll|TAXON}} =============================================================================]] function p.listAll(frame) local currTaxon = frame.args[1] or '' if currTaxon == '' then return 'ERROR: no taxon supplied' end return l.doListAll(l.makeTable(frame, currTaxon)) end function l.doListAll(taxonTable, taxonRankTable) local lst = taxonTable[1] .. '-' .. tostring(taxonRankTable[1]) for i = 2, taxonTable.n, 1 do lst = lst .. ', ' .. taxonTable[i] .. '-' .. taxonRankTable[i] end return lst end --[[=========================== removeQualifier ================================ External utility function to remove a qualifier (any part after a "/") from a taxon name. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|removeQualifier|TAXON}} =============================================================================]] function p.removeQualifier(frame) local baseName, qualifier = l.stripExtra(frame.args[1]) return baseName end --[[========================================================================= Internal functions =============================================================================]] --[[= = = = = = = = = = = = stripExtra = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Internal utility function to strip off any extra parts of a taxon name, i.e. anything after a '/'. Thus 'Felidae/?' would be split into 'Felidae' and '?'. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.stripExtra(taxonName) local i = mw.ustring.find(taxonName, '/', 1, true) if i then return mw.ustring.sub(taxonName, 1, i-1), mw.ustring.sub(taxonName, i, -1) else return taxonName, '' end end --[[= = = = = = = = = = = = splitTaxonName = = = = = = = = = = = = = = = = = Internal utility function to split a taxon name into its parts and return them. Possible formats include: * taxon * taxon (disambig) * taxon (Subgenus) * taxon/qualifier * combinations, e.g. taxon (disambig)/qualifier = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.splitTaxonName(taxon) -- get any qualifier present local qualifier = '' local i = mw.ustring.find(taxon, '/', 1, true) if i then qualifier = mw.ustring.sub(taxon, i+1, -1) taxon = mw.ustring.sub(taxon, 1, i-1) end -- get any disambiguator or subgenus local disambig = '' local subgenus = '' i = mw.ustring.find(taxon, ' (', 1, true) if i then local parenTerm = mw.ustring.sub(taxon, i+2, -2) taxon = mw.ustring.sub(taxon, 1, i-1) local char1 = mw.ustring.sub(parenTerm, 1, 1) if char1 == mw.ustring.lower(char1) then disambig = parenTerm else subgenus = parenTerm end end return taxon, disambig, subgenus, qualifier end --[[= = = = = = = = = = = = matchTaxonLink = = = = = = = = = = = = = = = = = Function to determine whether the taxon name derived from the name of the taxonomy template (passed in the parameter taxon) matches the link text (passed in the parameter linkText). The taxon name may have any of the formats: * baseTaxon/qualifier * baseTaxon (disambig) * baseTaxon (Subgenus) [distinguished by the capital letter] * a qualifier may be present after the previous two formats. Examples of matches (baseTaxon ~ linkText): * Pinus ~ Pinus * Pinus sect. Trifoliae ~ Pinus sect. Trifoliae * Pinus sect. Trifoliae ~ ''Pinus'' sect. ''Trifoliae'' [italic markers ignored] * Pinus sect. Trifoliae ~ P. sect. Trifoliae [abbreviated genus name matches] * Bombus (Pyrobombus) ~ Bombus (Pyrobombus) * Bombus (Pyrobombus) ~ B. (Pyrobombus) * Bombus (Pyrobombus) ~ Pyrobombus [link text may just be the subgenus] * Heteractinida ~ "Heteractinida" [double-quotes are ignored in link text] * "Heteractinida" ~ Heteractinida [double-quotes are ignored in base taxon name] * Incertae sedis ~ anything [link text is ignored for matching in this case] * Cetotheriidae with qualifier=? ~ Cetotheriidae (?) = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.matchTaxonLink(taxon, linkText, rankBelowGenus) local dummy linkText, dummy = mw.ustring.gsub(linkText, "''", '') -- remove any italic wikitext in the link text linkText, dummy = mw.ustring.gsub(linkText, '<.->', '') -- strip all tags used to format the link text linkText, dummy = mw.ustring.gsub(linkText, '"', '') -- remove any occurrences of " in the link text local baseTaxon, disambig, subgenus, qualifier = l.splitTaxonName(taxon) -- split up the taxon name baseTaxon, dummy = mw.ustring.gsub(linkText, '"', '') -- remove any occurrences of " in the base taxon name local match = linkText == baseTaxon or linkText == subgenus or linkText == baseTaxon .. ' (' .. subgenus .. ')' or linkText == mw.ustring.sub(baseTaxon, 1, 1) .. '. (' .. subgenus .. ')' or baseTaxon == 'Incertae sedis' or rankBelowGenus and linkText == mw.ustring.gsub(baseTaxon, '([A-Z]).- (.*)', '%1. %2') or mw.ustring.find(qualifier, '?', 1, true) and mw.ustring.find(linkText, baseTaxon, 1, true) == 1 return match end --[[= = = = = = = = = = = = = makeTable = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Internal utility function to return two tables (arrays) constructed from a taxonomic hierarchy stored in "Template:Taxonomy/..." templates. taxonTable.n holds the total number of taxa; taxonTable[1]..taxonTable[taxonTable.n] the taxon names. The last taxon in the table will either (a) have a taxonomy template but with no parent given (e.g. 'Life') or (b) not have a taxonomy template. taxonRankTable hold the corresponding ranks of the taxa. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.makeTable(frame, currTaxon) local taxonTable = {} local taxonRankTable = {} local ok, rank, parent local i = 1 local topReached = false -- reached the top of the taxonomic hierarchy? repeat taxonTable[i] = currTaxon ok, rank = p.getTaxonInfoItem(frame, currTaxon, 'rank') if ok then taxonRankTable[i] = string.lower(rank) else taxonRankTable[i] = '' end ok, parent = p.getTaxonInfoItem(frame, currTaxon, 'parent') if ok and parent ~= '' then currTaxon = parent i = i + 1 else topReached = true -- reached the top of the hierarchy or tried to use a non-existent taxonomy template end until topReached or i > MaxSearchLevels taxonTable.n = math.min(i, MaxSearchLevels) return taxonTable, taxonRankTable end --[[= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.tableCell(arg1, arg2) local text, style if arg2 then style = arg1 text = arg2 else style = '' text = arg1 end local res = '|' if style ~= '' then res = res .. style .. '|' end return res .. text .. '\n' end return p hg9eo7o2s3sgu09swmulb1aokzrfxjt 42683405 42683404 2026-09-05T17:14:28Z Edgar Allan Poe 29250 42683405 Scribunto text/plain --[[************************************************************************* This module provides support to the automated taxobox system – the templates Automatic taxobox, Speciesbox, Subspeciesbox, Infraspeciesbox, etc. In particular it provides a way of traversing the taxonomic hierarchy encoded in taxonomy templates (templates with names of the form "Template:Taxonomy/TAXON_NAME") without causing template expansion depth errors. *****************************************************************************]] require('strict') local TaxonRanks = require('Module:Taxobox ranks') -- use functions from Module:Taxobox ranks to handle ranks local TaxonItalics = require('Module:TaxonItalics') -- use a function from Module:TaxonItalics to italicize a taxon name local TableRow = '|- class="taxonrow" \n' local TableEnd = '|}\n' local p = {} -- functions made public local l = {} -- internal functions, kept separate local colour = '' -- colour for taxobox and taxonomy listings --[[========================================================================= Limit the maximum depth of a taxonomic hierarchy that can be traversed; avoids excessive processing time and protects against incorrectly set up hierarchies, e.g. loops. The value can be obtained externally via {{#invoke:Autotaxobox|getMaxSearchLevels}} =============================================================================]] local MaxSearchLevels = 100 function p.getMaxSearchLevels() return MaxSearchLevels end --[[========================== taxoboxColour ================================ Determines the correct colour for a taxobox, by searching up the taxonomic hierarchy from the supplied taxon for the first taxon (other than 'incertae sedis') that sets a taxobox colour. It is assumed that a valid taxobox colour is defined using CSS rgb() syntax. If no taxon that sets a taxobox colour is found, then 'transparent' is returned unless the taxonomic hierarchy is too deep, when the error colour is returned. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|taxoboxColour|TAXON}} =============================================================================]] function p.taxoboxColour(frame) return p.getTaxoboxColour(frame, frame.args[1] or '') end function p.getTaxoboxColour(frame, currTaxon) -- note that colour is global to this function; default is empty string local i = 1 -- count levels processed local searching = currTaxon ~= '' -- still searching for a colour? local foundICTaxon = false -- record whether 'incertae sedis' found while searching and i <= MaxSearchLevels do local plainCurrTaxon, dummy = l.stripExtra(currTaxon) -- remove trailing text after / if string.lower(plainCurrTaxon) == 'incertae sedis' then foundICTaxon = true else local possibleColour = frame:expandTemplate{ title = 'Taxobox colour', args = { plainCurrTaxon } } if string.sub(possibleColour,1,3) == 'rgb' then colour = possibleColour searching = false end end if searching then local ok, parent = p.getTaxonInfoItem(frame, currTaxon, 'parent') if ok and parent ~= '' then currTaxon = parent i = i + 1 else searching = false -- run off the top of the hierarchy or tried to use non-existent taxonomy template end end end if colour == '' then if foundICTaxon then colour = frame:expandTemplate{ title = 'Taksokvir boja', args = { 'incertae sedis' } } elseif searching then -- hierarchy exceeds MaxSearchLevels levels colour = frame:expandTemplate{ title = 'Taksokvir/Greška u boji', args = { } } else colour = 'transparent' end end return colour end --[[= = = = = = = = = = = = = topLevelTaxon = = = = = = = = = = = = = = = = Defines the correct top level taxa, one of which should terminate every taxonomic hierarchy encoded in taxonomy templates. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.topLevelTaxon(taxon) return taxon == 'Life' or taxon == 'Veterovata' or taxon == 'Ichnos' end --[[=========================== taxoboxList ================================= Returns the rows of taxa in an automated taxobox, based on the taxonomic hierarchy for the supplied taxon. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|taxoboxList|TAXON |display_taxa = the number of taxa *above* TAXON to force to be displayed |authority = taxonomic authority for TAXON |parent_authority = taxonomic authority for TAXON's parent |gparent_authority = taxonomic authority for TAXON's grandparent |ggparent_authority = taxonomic authority for TAXON's greatgrandparent |gggparent_authority = taxonomic authority for TAXON's greatgreatgrandparent |ggggparent_authority = taxonomic authority for TAXON's greatgreatgreatgrandparent |bold_first = 'bold' to bold TAXON in its row |virus = 'yes' to apply virus taxa italicization standards }} =============================================================================]] function p.taxoboxList(frame) local currTaxon = frame.args[1] or '' if currTaxon == '' then return '' end local displayN = (tonumber(frame.args['display_taxa']) or 1) + 1 local authTable = {} authTable[1] = frame.args['authority'] or '' authTable[2] = frame.args['parent_authority'] or '' authTable[3] = frame.args['gparent_authority'] or '' authTable[4] = frame.args['ggparent_authority'] or '' authTable[5] = frame.args['gggparent_authority'] or '' authTable[6] = frame.args['ggggparent_authority'] or '' local authTableMax = 6 local boldFirst = frame.args['bold_first'] or 'link' -- values 'link' or 'bold' local virus = frame.args['virus'] or 'no' -- values 'yes' or 'no' local offset = tonumber(frame.args['offset'] or 0) -- adjust the authority table if 'authority' refers to a rank lower than the target taxon if offset ~= 0 then for i = 1, authTableMax do local j = i + offset if j <= authTableMax then authTable[i] = authTable[j] else authTable[i] = '' end end end local taxonTable, taxonRankTable = l.makeTable(frame, currTaxon) local res = '' local topTaxonN = taxonTable.n -- display all taxa above possible greatgreatgrandparent, without authority for i = topTaxonN, authTableMax+1, -1 do res = res .. l.showTaxon(frame, taxonTable[i], taxonRankTable[i], topTaxonN==i, '', displayN >= i, '', virus) end -- display all taxa above possible parent, with authority if given for i = math.min(topTaxonN, authTableMax), 2, -1 do res = res .. l.showTaxon(frame, taxonTable[i], taxonRankTable[i], topTaxonN==i, authTable[i], displayN >= i, '', virus) end -- display target taxon, always displayed and emboldened res = res .. l.showTaxon(frame, taxonTable[1], taxonRankTable[1], topTaxonN==1, authTable[1], true, boldFirst, virus) return res end --[[= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Show one taxon row in a taxobox. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.showTaxon(frame, taxon, rank, isTopTaxon, auth, force, boldFirst, virus) -- it's an error if this is the top taxon and it's not a top level taxon (e.g. "Life") if isTopTaxon then if l.topLevelTaxon(taxon) then return '' -- don't display a top level taxon elseif (mw.title.new('Taksonomija/'..taxon, 'Šablon') or {}).exists then -- taxonomy template for this taxon has no parent specified return frame:expandTemplate{ title = 'Izradi taksonomiju', args = {taxon, msg='Taksonomski šablon nema speficiritan matični takson'} } .. '\n' .. TableRow else -- no taxonomy template for this taxon return frame:expandTemplate{ title = 'Izradi taksonomiju', args = {taxon, msg='Nedostaje taksonomski šablon'} } .. '\n' .. TableRow end else -- if showing is not already forced, force if it's a principal rank or an authority is specified force = force or frame:expandTemplate{ title = 'Glavna taksonomska jedinica', args = {rank} } == 'yes' or auth ~= '' if not force then -- if showing is still not already forced, force if the taxonomy template has 'always_display' set local ok, alwaysDisplay = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'uvijek_prikaži') force = alwaysDisplay == 'yes' or alwaysDisplay == 'true' end if force then local res = l.tableCell(TaxonRanks.doAngliciseRank(rank, 'no') .. ':') local bold = 'no' if boldFirst == 'bold' then bold = 'yes' end if auth ~= '' then auth = '<br><small>' .. auth .. '</small>' end local res = res .. l.tableCell(l.getTaxonLink(frame, taxon, rank, bold, '', '', virus) .. auth) -- italic, abbreviated return res .. TableRow else return '' end end end --[[========================== taxonomyList ================================= Returns the cells of the taxonomy table displayed on the right hand side of "Template:Taxonomy...." pages. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|taxonomyList|TAXON}} =============================================================================]] function p.taxonomyList(frame) local currTaxon = frame.args[1] or '' if currTaxon == '' then return '{|class="infobox biota"\n' .. TableRow .. l.tableCell('') .. l.tableCell('ERROR: no taxon supplied') .. TableEnd end local taxonTable, taxonRankTable = l.makeTable(frame, currTaxon) local lastRankVal = 1000000 local orderOk = true -- check whether the taxonomy is for viruses; use already determined taxon colour if possible local virus = 'no' local taxoColour = colour if taxoColour == '' then if taxonTable[taxonTable.n] == 'Ichnos' or taxonTable[taxonTable.n] == 'Veterovata' then taxoColour = frame:expandTemplate{ title = 'Taxobox colour', args = { taxonTable[taxonTable.n] } } else taxoColour = frame:expandTemplate{ title = 'Taxobox colour', args = { taxonTable[taxonTable.n - 1] } } end end if taxoColour == frame:expandTemplate{ title = 'Taxobox colour', args = { 'virus' } } then virus = 'yes' end -- add information message local res = '<p style="float:right">Podebljani rangovi označavaju taksone koji<br>će biti prikazani u taksokvirima jer je<br>rang glavni ili je postavljeno <code>uvijek_prikaži=da</code>.</p>\n' -- start table res = res .. '{| class="infobox biota" style="text-align: left; font-size:100%"\n' .. TableRow .. '! colspan=4 style="text-align: center; color:var(--color-base,#202122); background-color: ' .. taxoColour .. '"|Taksoni prednici\n' -- deal first with the top level taxon; if there are no errors, it should be Life/Veterovata/Ichnos, which are -- not displayed local taxon = taxonTable[taxonTable.n] if not l.topLevelTaxon(taxon) then local msg = 'Nedostaje taksonomski šablon' if mw.title.new('Taksonomija/'..taxon, 'Šablon').exists then msg = 'Potreban je matični takson' end res = res .. TableRow .. l.tableCell('colspan=2', frame:expandTemplate{title = 'Izradi taksonomiju', args = {taxon, msg = msg}}) end -- now output the rest of the table local currRankVal for i = taxonTable.n-1, 1, -1 do -- check ranks are in right order in the hierarchy taxon = taxonTable[i] local rank = taxonRankTable[i] currRankVal = TaxonRanks.lookupRankVal(rank) if currRankVal then orderOk = currRankVal < lastRankVal if orderOk then lastRankVal = currRankVal end else orderOk = true end -- see if the row will be displayed in a taxobox; bold the rank if so local boldRank = false local ok, alwaysDisplay = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'always_display') if ok and (alwaysDisplay == 'yes' or alwaysDisplay == 'true') then boldRank = true else boldRank = frame:expandTemplate{ title = 'Principal rank', args = {rank} } == 'yes' end -- now return a row of the taxonomy table with anomalous ranks marked local errorStr = '' if not orderOk then errorStr = 'yes' end local link = l.getTaxonLink(frame, taxon, rank, '', '', '', virus) -- bold, italic, abbreviated res = res .. l.taxonomyListRow(frame, taxon, rank, link, boldRank, errorStr) end -- close table res = res .. TableEnd -- error-tracking for taxonomy templates -- if the last row has an anomalous rank, put the page in an error-tracking category local errCat1 = '' if not orderOk then errCat1 = '[[Kategorija:Taksonomski šabloni s anomalijama u rangovima]]\n' end -- if the last row has a taxon name in the page name that does not match the link text, -- put the taxonomy template in a tracking category local dummy, linkText = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'link_text') local match = l.matchTaxonLink(taxon, linkText, currRankVal and currRankVal < TaxonRanks.lookupRankVal('genus')) local errCat2 = '' if not match then errCat2 = '[[Kategorija:Taksonomski šabloni u kojima se naziv i veza ne podudaraju|' .. taxon .. ']]\n' end if errCat1..errCat2 ~= '' then res = res .. frame:expandTemplate{ title = 'Template other', args = { errCat1..errCat2} } end return res end --[[ = = = = = = = = = = = = = = taxonomyListRow = = = = = = = = = = = = = = Returns a single row of the taxonomy table displayed on the right hand side of "Template:Taxonomy...." pages. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.taxonomyListRow(frame, taxon, rank, link, boldRank, error) local res = '' if taxon == '' or rank == '' then return res end local baseTaxon, qualifier = l.stripExtra(taxon) -- if appropriate, make it clear that some taxa have been skipped via a ... row if qualifier == '/skip' then res = res .. TableRow .. l.tableCell('.....') .. l.tableCell('.....') end -- now generate a row of the table res = res .. TableRow local cellContent = '' local anglicizedRank = TaxonRanks.doAngliciseRank(rank, 'no') if boldRank then cellContent = cellContent .. '<b>' .. anglicizedRank .. '</b>:' else cellContent = cellContent .. anglicizedRank .. ':' end if error == 'yes' then cellContent = '<span style="background-color:#FDD">' .. cellContent .. '</span>' end res = res .. l.tableCell(cellContent) .. l.tableCell('<span style="white-space:nowrap;">' .. link .. '</span>') .. l.tableCell('<span style="font-size:smaller;white-space:nowrap;">' .. qualifier .. '</span>') .. l.tableCell('<span style="white-space:nowrap;">' .. frame:expandTemplate{ title = 'Edit a taxon', args = { taxon } } .. '</span>') return res end --[[========================= callTaxonomyKey =============================== Prepares for, and then calls, Template:Taxonomy key to display a taxonomy template page. It does this by building up the information the template requires, following one 'same as' link, if required. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|callTaxonomyKey |parent= |rank= |extinct= |always_display= |link_target=value of 'link' parameter in taxonomy template |link_text=value of parameter 2 in taxonomy template |same_as= }} =============================================================================]] local PARENT = 1 local RANK = 2 local LINK_TARGET = 3 local LINK_TEXT = 4 local ALWAYS_DISPLAY = 5 local EXTINCT = 6 local SAME_AS = 7 local REFS = 8 function p.callTaxonomyKey(frame) local taxon = frame.args['taxon'] or frame.args['takson'] or '' local parent = frame.args['parent'] or frame.args['matični'] or '' local rank = frame.args['rank'] or frame.args['jedinica'] or frame.args['rang'] or '' local extinct = string.lower(frame.args['extinct']) or string.lower(frame.args['izumrli']) or '' local alwaysDisplay = string.lower(frame.args['always_display']) or string.lower(frame.args['uvijek_prikaži']) or '' local linkTarget = frame.args['link_target'] or frame.args['ciljna_veza'] or '' local linkText = frame.args['link_text'] or frame.args['veza_tekst'] or '' -- this is the "raw" link text, and can be '' local refs = frame.args['refs'] or frame.args['ref'] or '' local sameAsTaxon = frame.args['same_as'] or frame.args['kao_i'] or '' if sameAsTaxon ~= '' then -- try using the 'same as' taxon; it's an error if it doesn't exist local ok, sameAsInfoStr = pcall(frame.expandTemplate, frame, { title = 'Šablon:Taksonomija/' .. sameAsTaxon, args = {['machine code'] = 'all' } }) if ok then local sameAsInfo = mw.text.split(sameAsInfoStr, '$', true) --'same as' taxon's taxonomy template must not have a 'same as' link if sameAsInfo[SAME_AS] == '' then if parent == '' then parent = sameAsInfo[PARENT] end if rank == '' then rank = sameAsInfo[RANK] end if extinct == '' then extinct = string.lower(sameAsInfo[EXTINCT]) end if alwaysDisplay == '' then alwaysDisplay = string.lower(sameAsInfo[ALWAYS_DISPLAY]) end if linkTarget == '' then linkTarget = sameAsInfo[LINK_TARGET] end if linkText == '' then linkText = sameAsInfo[LINK_TEXT] end if refs == '' and parent == sameAsInfo[PARENT] then refs = sameAsInfo[REFS] end else return '<span style="color:red; font-size:1.1em">Pogreška: pokušaj praćenja dviju "kao i" veza</span>: <code>kao_i = ' .. sameAsTaxon .. '</code>, ali [[Šablon:Taksonomija/' .. sameAsTaxon .. ']] također sadrži parametar <code>kao_i</code>.' end else return frame:expandTemplate{ title = 'Šablon:Ključ za taksonomiju/nedostaje šablon', args = {taxon=sameAsTaxon, msg='navedeno kao i unos za <code>kao i</code>'} } end end local link = linkTarget if linkText ~= '' and linkText ~= linkTarget then link = link .. "|" .. linkText end -- check consistency of extinct status; if this taxon is not extinct, parent must not be either local extinctError = 'no' if parent ~= '' and (extinct == '' or extinct == 'no' or extinct == 'false') then local ok, parentExtinct = p.getTaxonInfoItem(frame, parent, 'extinct') if ok and (parentExtinct == 'yes' or parentExtinct == 'true') then extinctError = 'yes' end end return frame:expandTemplate{ title = 'Ključ za taksonomiju', args = {taxon=taxon, parent=parent, rank=rank, extinct=extinct, always_display=alwaysDisplay, link_target=linkTarget, link=link, refs=refs, same_as=sameAsTaxon, extinct_error = extinctError} } end --[[============================= showRefs ================================== Shows the refs field in a taxonomy template, handing incertae sedis taxa and using '–' for absent refs. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|showRefs|TAXON|REFS}} =============================================================================]] function p.showRefs(frame) local taxonName = frame.args[1] or '' local refs = frame.args[2] or '' return l.doShowRefs(taxonName, refs) end --[[= = = = = = = = = = = = = = doShowRefs = = = = = = = = = = = = = = = = = Show the refs field in a taxonomy template. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.doShowRefs(taxonName, refs) if mw.text.split(taxonName, '/', true)[1] == 'Incertae sedis' then refs = 'not applicable (<i>incertae sedis</i>)' elseif refs == '' then refs = '–' end return refs end --[[============================ taxonInfo ================================== Extracts and returns information from Template:Taxonomy/TAXON, following one 'same as' link if required. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|taxonInfo|TAXON|ITEM}} ITEM is one of: 'parent', 'rank', 'link target', 'link text', 'extinct', 'always display', 'refs', 'same as' or 'all'. If ITEM is not specified, the default is 'all' – all values in a single string separated by '$'. =============================================================================]] function p.taxonInfo(frame) local taxon = frame.args[1] or '' local item = frame.args[2] or '' if item == '' then item = 'all' end local ok, info = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, item) return info end --[[= = = = = = = = = = = getTaxonInfoItem = = = = = = = = = = = = = = = = = Utility function to extract an item of information from a taxonomy template, following one 'same as' link if required. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, item) local ok, info -- item == 'dagger' is a special case if item == 'dagger' then ok, info = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'extinct') if ok then if info == 'yes' or info == 'true' then info = '&dagger;' else info = '' end end -- item ~= 'dagger' else ok, info = pcall(frame.expandTemplate, frame, { title = 'Taksonomija/' .. taxon, args = {['machine code'] = item } }) if ok then if info == '' then -- try 'same as' local sameAsTaxon = frame:expandTemplate{ title = 'Taksonomija/' .. taxon, args = {['machine code'] = 'kao i' } } if sameAsTaxon ~= '' then ok, info = pcall(frame.expandTemplate, frame, { title = 'Taksonomija/' .. sameAsTaxon, args = {['machine code'] = item } }) end end end end if ok then -- if item is 'link_text', trim info and check whether '(?)' needs to be added if item == 'link_text' then -- there is a newline at the end of linkText when taxonomy template has "|link = LINK_TARGET|LINK_TEXT" info = mw.text.trim(info) if string.sub(taxon, -2) == '/?' and not string.find(info, '?', 1, true) then info = info .. '<span style="font-style:normal;font-weight:normal;">&nbsp;(?)</span>' end end else info = '[[Šablon:Taksonomija/' .. taxon .. ']]' --error indicator in code before conversion to Lua end return ok, info end --[[============================ taxonLink ================================== Returns a wikilink to a taxon, if required including '†' before it and ' (?)' after it, and optionally italicized or bolded without a wikilink. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|taxonLink |taxon= : having '/?' at the end triggers the output of ' (?)' |extinct= : 'yes' or 'true' trigger the output of '†' |bold= : 'yes' makes the core output bold and not wikilinked |italic= : 'yes' makes the core output italic |link_target= : target for the wikilink |link_text= : text of the wikilink (may be same as link_target), without †, italics, etc. }} =============================================================================]] function p.taxonLink(frame) local taxon = frame.args['taxon'] or frame.args['takson'] or '' local extinct = string.lower(frame.args['extinct'] or frame.args['izumrli'] or '') local bold = frame.args['bold'] or frame.args['podebljano'] or '' local italic = frame.args['italic'] or frame.args['italik'] or frame.args['kurziv'] or '' local abbreviated = frame.args['abbreviated'] or frame.args['skraćeno'] or '' local linkTarget = frame.args['link_target'] or frame.args['ciljna_veza'] or '' local linkText = frame.args['link_text'] or frame.args['plain_link_text'] or frame.args['veza_tekst'] or frame.args['obična_veza'] or '' --temporarily allow alternative args return l.makeLink(taxon, extinct, bold, italic, abbreviated, linkTarget, linkText) end --[[= = = = = = = = = = = = = = getTaxonLink = = = = = = = = = = = = = = = = Internal function to drive l.makeLink(). = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.getTaxonLink(frame, taxon, rank, bold, italic, abbreviated, virus) local ok, extinct = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'extinct') if italic == '' then italic = frame:expandTemplate{ title = 'Is italic taxon', args = { rank, virus = virus } } end local ok, linkTarget = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'link_target') local ok, linkText = p.getTaxonInfoItem(frame, taxon, 'link_text') return l.makeLink(taxon, extinct, bold, italic, abbreviated, linkTarget, linkText) end --[[= = = = = = = = = = = = = = makeLink = = = = = = = = = = = = = = = = = = Actually make the link. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.makeLink(taxon, extinct, bold, italic, abbreviated, linkTarget, linkText) local dummy -- if link text is missing, try to find a replacement if linkText == '' then if string.find(taxon, 'Incertae sedis', 1, true) then linkText = "''incertae sedis''" linkTarget = 'Incertae sedis' else linkText, dummy = l.stripExtra(taxon) end end if linkTarget == '' then linkTarget = linkText end if italic == 'yes' then linkText = TaxonItalics.italicizeTaxonName(linkText, false, abbreviated=='yes') end local link = '' if bold == 'yes' then link = '<b>' .. linkText .. '</b>' else if linkTarget == linkText then link = linkText else link = linkTarget .. '|' .. linkText end link = '[[' .. link .. ']]' end if (extinct == 'yes' or extinct == 'true') and not string.find(link, '†', 1, true) then link = '<span style="font-style:normal;font-weight:normal;">†</span>' .. link end if string.sub(taxon, -2) == '/?' and not string.find(link, '?', 1, true) then link = link .. '<span style="font-style:normal;font-weight:normal;">&nbsp;(?)</span>' end return link end --[[============================== find ===================================== Returns the taxon above the specified taxon with a given rank. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|find|TAXON|RANK}} =============================================================================]] function p.find(frame) local currTaxon = frame.args[1] or '' if currTaxon == '' then return '<span class="error">no taxon supplied</span>' end local rank = frame.args[2] or '' if rank == '' then return '<span class="error">no rank supplied</span>' end local inHierarchy = true -- still in the taxonomic hierarchy or off the top? local searching = true -- still searching while inHierarchy and searching do local ok, parent = p.getTaxonInfoItem(frame, currTaxon, 'parent') if ok and parent ~= '' then currTaxon = parent local ok, currRank = p.getTaxonInfoItem(frame, currTaxon, 'rank') if currRank == rank then searching = false end else inHierarchy = false end end if inHierarchy and not searching then return currTaxon else return '<span class="error">rank not found</span>' end end --[[=============================== nth ===================================== External utility function primarily intended for use in checking and debugging. Returns the nth level above a taxon in a taxonomic hierarchy, where the taxon itself is counted as the first level. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|nth|TAXON|n=N}} =============================================================================]] function p.nth(frame) local currTaxon = frame.args[1] or '' if currTaxon == '' then return 'ERROR: no taxon supplied' end local n = tonumber(frame.args['n'] or 1) if n > MaxSearchLevels then return 'Exceeded maximum number of levels allowed (' .. MaxSearchLevels .. ')' end local i = 1 local inHierarchy = true -- still in the taxonomic hierarchy or off the top? while i < n and inHierarchy do local ok, parent = p.getTaxonInfoItem(frame, currTaxon, 'parent') if ok and parent ~= '' then currTaxon = parent i = i + 1 else inHierarchy = false end end if inHierarchy then return currTaxon else return 'Level ' .. n .. ' is past the top of the taxonomic hierarchy' end end --[[============================ hasRankVal ================================= External utility function to determine whether the rank has an arbitrary value attached in order to allow rank order consistency checking. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|hasRankVal|RANK}} =============================================================================]] function p.hasRankVal(frame) local rank = frame.args[1] or '' if rank == '' then return '<span class="error">no rank supplied</span>' end local rankVal = TaxonRanks.lookupRankVal(rank) if not rankVal then rankVal = 'no' else rankVal = 'yes' end return rankVal end --[[=========================== hasRankVal1 ================================= External utility function to determine whether the rank has an arbitrary value attached in order to allow rank order consistency checking. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|hasRankVal|RANK}} =============================================================================]] function p.hasRankVal1(rank) if rank == '' then return 'no' end local rankVal = TaxonRanks.lookupRankVal(rank) if not rankVal then rankVal = 'no' else rankVal = 'yes' end return rankVal end --[[============================= nLevels =================================== External utility function primarily intended for use in checking and debugging. Returns number of levels in a taxonomic hierarchy, starting from the supplied taxon as level 1. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|nLevels|TAXON}} =============================================================================]] function p.nLevels(frame) local currTaxon = frame.args[1] or '' if currTaxon == '' then return 'ERROR: no taxon supplied' end local i = 1 local inHierarchy = true -- still in the taxonomic hierarchy or off the top? while inHierarchy and i < MaxSearchLevels do local ok, parent = p.getTaxonInfoItem(frame, currTaxon, 'parent') if ok and parent ~= '' then currTaxon = parent i = i + 1 else inHierarchy = false end end if inHierarchy then return MaxSearchLevels .. '+' else return i end end --[[============================= listAll =================================== External utility function primarily intended for use in checking and debugging. Returns a comma separated list of a taxonomic hierarchy, starting from the supplied taxon. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|listAll|TAXON}} =============================================================================]] function p.listAll(frame) local currTaxon = frame.args[1] or '' if currTaxon == '' then return 'ERROR: no taxon supplied' end return l.doListAll(l.makeTable(frame, currTaxon)) end function l.doListAll(taxonTable, taxonRankTable) local lst = taxonTable[1] .. '-' .. tostring(taxonRankTable[1]) for i = 2, taxonTable.n, 1 do lst = lst .. ', ' .. taxonTable[i] .. '-' .. taxonRankTable[i] end return lst end --[[=========================== removeQualifier ================================ External utility function to remove a qualifier (any part after a "/") from a taxon name. Usage: {{#invoke:Autotaxobox|removeQualifier|TAXON}} =============================================================================]] function p.removeQualifier(frame) local baseName, qualifier = l.stripExtra(frame.args[1]) return baseName end --[[========================================================================= Internal functions =============================================================================]] --[[= = = = = = = = = = = = stripExtra = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Internal utility function to strip off any extra parts of a taxon name, i.e. anything after a '/'. Thus 'Felidae/?' would be split into 'Felidae' and '?'. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.stripExtra(taxonName) local i = mw.ustring.find(taxonName, '/', 1, true) if i then return mw.ustring.sub(taxonName, 1, i-1), mw.ustring.sub(taxonName, i, -1) else return taxonName, '' end end --[[= = = = = = = = = = = = splitTaxonName = = = = = = = = = = = = = = = = = Internal utility function to split a taxon name into its parts and return them. Possible formats include: * taxon * taxon (disambig) * taxon (Subgenus) * taxon/qualifier * combinations, e.g. taxon (disambig)/qualifier = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.splitTaxonName(taxon) -- get any qualifier present local qualifier = '' local i = mw.ustring.find(taxon, '/', 1, true) if i then qualifier = mw.ustring.sub(taxon, i+1, -1) taxon = mw.ustring.sub(taxon, 1, i-1) end -- get any disambiguator or subgenus local disambig = '' local subgenus = '' i = mw.ustring.find(taxon, ' (', 1, true) if i then local parenTerm = mw.ustring.sub(taxon, i+2, -2) taxon = mw.ustring.sub(taxon, 1, i-1) local char1 = mw.ustring.sub(parenTerm, 1, 1) if char1 == mw.ustring.lower(char1) then disambig = parenTerm else subgenus = parenTerm end end return taxon, disambig, subgenus, qualifier end --[[= = = = = = = = = = = = matchTaxonLink = = = = = = = = = = = = = = = = = Function to determine whether the taxon name derived from the name of the taxonomy template (passed in the parameter taxon) matches the link text (passed in the parameter linkText). The taxon name may have any of the formats: * baseTaxon/qualifier * baseTaxon (disambig) * baseTaxon (Subgenus) [distinguished by the capital letter] * a qualifier may be present after the previous two formats. Examples of matches (baseTaxon ~ linkText): * Pinus ~ Pinus * Pinus sect. Trifoliae ~ Pinus sect. Trifoliae * Pinus sect. Trifoliae ~ ''Pinus'' sect. ''Trifoliae'' [italic markers ignored] * Pinus sect. Trifoliae ~ P. sect. Trifoliae [abbreviated genus name matches] * Bombus (Pyrobombus) ~ Bombus (Pyrobombus) * Bombus (Pyrobombus) ~ B. (Pyrobombus) * Bombus (Pyrobombus) ~ Pyrobombus [link text may just be the subgenus] * Heteractinida ~ "Heteractinida" [double-quotes are ignored in link text] * "Heteractinida" ~ Heteractinida [double-quotes are ignored in base taxon name] * Incertae sedis ~ anything [link text is ignored for matching in this case] * Cetotheriidae with qualifier=? ~ Cetotheriidae (?) = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.matchTaxonLink(taxon, linkText, rankBelowGenus) local dummy linkText, dummy = mw.ustring.gsub(linkText, "''", '') -- remove any italic wikitext in the link text linkText, dummy = mw.ustring.gsub(linkText, '<.->', '') -- strip all tags used to format the link text linkText, dummy = mw.ustring.gsub(linkText, '"', '') -- remove any occurrences of " in the link text local baseTaxon, disambig, subgenus, qualifier = l.splitTaxonName(taxon) -- split up the taxon name baseTaxon, dummy = mw.ustring.gsub(linkText, '"', '') -- remove any occurrences of " in the base taxon name local match = linkText == baseTaxon or linkText == subgenus or linkText == baseTaxon .. ' (' .. subgenus .. ')' or linkText == mw.ustring.sub(baseTaxon, 1, 1) .. '. (' .. subgenus .. ')' or baseTaxon == 'Incertae sedis' or rankBelowGenus and linkText == mw.ustring.gsub(baseTaxon, '([A-Z]).- (.*)', '%1. %2') or mw.ustring.find(qualifier, '?', 1, true) and mw.ustring.find(linkText, baseTaxon, 1, true) == 1 return match end --[[= = = = = = = = = = = = = makeTable = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Internal utility function to return two tables (arrays) constructed from a taxonomic hierarchy stored in "Template:Taxonomy/..." templates. taxonTable.n holds the total number of taxa; taxonTable[1]..taxonTable[taxonTable.n] the taxon names. The last taxon in the table will either (a) have a taxonomy template but with no parent given (e.g. 'Life') or (b) not have a taxonomy template. taxonRankTable hold the corresponding ranks of the taxa. = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.makeTable(frame, currTaxon) local taxonTable = {} local taxonRankTable = {} local ok, rank, parent local i = 1 local topReached = false -- reached the top of the taxonomic hierarchy? repeat taxonTable[i] = currTaxon ok, rank = p.getTaxonInfoItem(frame, currTaxon, 'rank') if ok then taxonRankTable[i] = string.lower(rank) else taxonRankTable[i] = '' end ok, parent = p.getTaxonInfoItem(frame, currTaxon, 'parent') if ok and parent ~= '' then currTaxon = parent i = i + 1 else topReached = true -- reached the top of the hierarchy or tried to use a non-existent taxonomy template end until topReached or i > MaxSearchLevels taxonTable.n = math.min(i, MaxSearchLevels) return taxonTable, taxonRankTable end --[[= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =]] function l.tableCell(arg1, arg2) local text, style if arg2 then style = arg1 text = arg2 else style = '' text = arg1 end local res = '|' if style ~= '' then res = res .. style .. '|' end return res .. text .. '\n' end return p 7k1tkjw5ldcsrila20zq3mte154l9nj Šablon:Taxonomy preload/dok 10 4724952 42683400 42681097 2026-09-05T17:04:13Z Edgar Allan Poe 29250 42683400 wikitext text/x-wiki {{dokumentacijska podstranica}} Ovaj šablon služi za... <includeonly>{{igralište-drugo|| <!-- Kategorije idu ispod ove linije --> [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> jg3pitay57dykvugoz5r2ree9ncxsbh Šablon:Navigacija za sustav automatskih taksokvira 10 4724953 42683370 42682944 2026-09-05T16:46:16Z Edgar Allan Poe 29250 42683370 wikitext text/x-wiki <div class="floatright" style="width:300px; max-width:350px;" > <div style="font-weight:bold;font-size:larger;text-align:center;">Dokumentacija za sustav automatskih taksokvira</div> <div style="box-sizing:border-box; width:300px; max-width:350px; border: 1px solid #a2a9b1; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color:var(--color-base, #202122); padding: 0.5em;"> * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/uvod|Uvod]] * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/uvod#Prednosti|Zašto koristiti ovaj šablon?]] * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/metoda|Funkcioniranje]] * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/tehnika|Dodatni tehnički detalji]] * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/mapa|Mapa korištenih modula i šablona]] '''<big>Šabloni za taksonomiju</big>''' * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/takonomski šabloni|Uvod u taksonomske šablone]] * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/napredna taksonomija|Napredne mogućnosti taksonomskih šablona]] '''<big>Taksokviri</big>''' * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/koji|Koji koristiti?]] * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/prikaz|Promjena prikazanog taksona]] * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/konverzija|Konverzija taksokvira u automatski taksokvir]] * [[Šablon:Automatski taksokvir/dok|'''Automatski taksokvir''']] – za rodove i više kategorije * [[Šablon:Speciesbox/dok|'''Speciesbox''']] – za vrste * [[Šablon:Subspeciesbox/dok|'''Subspeciesbox''']] – za životinjske podvrste * [[Šablon:Infraspeciesbox/dok|'''Infraspeciesbox''']] – za podvrstu ili varijetet biljaka * [[Šablon:Infraspeciesbox special/dok|'''Infraspeciesbox special''']] – za ostale biljne infravrste * [[Šablon:Hybridbox/dok|'''Hybridbox''']] – za životinjske hibride unutar roda * [[Šablon:Ichnobox/dok|'''Ichnobox''']] – za fosil u tragovima * [[Šablon:Oobox/dok|'''Oobox''']] – za fosilno jaje * [[Šablon:Virusbox/dok|'''Virusbox''']] – za viruse i nestanične oblike života * [[Šablon:Paraphyletic group/dok|'''Paraphyletic group''']] – za koncepte koji ne odgovaraju monofiletskim kladusima * [[Šablon:Population taxobox/dok|'''Population taxobox''']] – za za značajne populacije životinjskih podvrsta </div></div><noinclude> {{documentation |content= [[Kategorija:Šabloni Taksokvira]] }} </noinclude> keq5ceu0anojhlvy6xlzct106y26o03 42683372 42683370 2026-09-05T16:47:32Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Šabloni Taksokvira]] → [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] 42683372 wikitext text/x-wiki <div class="floatright" style="width:300px; max-width:350px;" > <div style="font-weight:bold;font-size:larger;text-align:center;">Dokumentacija za sustav automatskih taksokvira</div> <div style="box-sizing:border-box; width:300px; max-width:350px; border: 1px solid #a2a9b1; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color:var(--color-base, #202122); padding: 0.5em;"> * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/uvod|Uvod]] * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/uvod#Prednosti|Zašto koristiti ovaj šablon?]] * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/metoda|Funkcioniranje]] * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/tehnika|Dodatni tehnički detalji]] * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/mapa|Mapa korištenih modula i šablona]] '''<big>Šabloni za taksonomiju</big>''' * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/takonomski šabloni|Uvod u taksonomske šablone]] * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/napredna taksonomija|Napredne mogućnosti taksonomskih šablona]] '''<big>Taksokviri</big>''' * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/koji|Koji koristiti?]] * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/prikaz|Promjena prikazanog taksona]] * [[WP:Sustav automatskih taksokvira/konverzija|Konverzija taksokvira u automatski taksokvir]] * [[Šablon:Automatski taksokvir/dok|'''Automatski taksokvir''']] – za rodove i više kategorije * [[Šablon:Speciesbox/dok|'''Speciesbox''']] – za vrste * [[Šablon:Subspeciesbox/dok|'''Subspeciesbox''']] – za životinjske podvrste * [[Šablon:Infraspeciesbox/dok|'''Infraspeciesbox''']] – za podvrstu ili varijetet biljaka * [[Šablon:Infraspeciesbox special/dok|'''Infraspeciesbox special''']] – za ostale biljne infravrste * [[Šablon:Hybridbox/dok|'''Hybridbox''']] – za životinjske hibride unutar roda * [[Šablon:Ichnobox/dok|'''Ichnobox''']] – za fosil u tragovima * [[Šablon:Oobox/dok|'''Oobox''']] – za fosilno jaje * [[Šablon:Virusbox/dok|'''Virusbox''']] – za viruse i nestanične oblike života * [[Šablon:Paraphyletic group/dok|'''Paraphyletic group''']] – za koncepte koji ne odgovaraju monofiletskim kladusima * [[Šablon:Population taxobox/dok|'''Population taxobox''']] – za za značajne populacije životinjskih podvrsta </div></div><noinclude> {{documentation |content= [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }} </noinclude> rky9mr2xyfdiq9uup7hqvchlpnecpby Armand Duplantis 0 4725030 42683351 42682969 2026-09-05T14:09:23Z Ekvatarina 270952 /* Dijamantna liga */ 42683351 wikitext text/x-wiki {{Infokutija sportista |ime = Armand Duplantis |headercolor = lightsteelblue |slika = Armand Duplantis(cropped) Budapest 2023.jpg |nadimci = Mondo |puno_ime = Armand Gustav Duplantis |datum_rođenja = [[10. studenoga]] [[1999.]] |mjesto_rođenja = {{flagicon|SAD}} [[Lafayette, Louisiana]], [[SAD]]|država = {{flagicon|Švedska}} [[Švedska]] |nacionalnost = {{flagicon|Švedska}} [[Švedska|Šveđanin]]<br> {{flagicon|SAD}} [[SAD|Amerikanac]] |sport = [[atletika]] |discipline = [[skok s motkom]] |visina = 1,81 m<ref name="Paris 2024 DUPLANTIS">{{cite web |url=https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/armand-duplantis_1569203 |title=DUPLANTIS Armand |work=[[Ljetne olimpijske igre 2024.|Paris 2024 Olympics]] |access-date=20. ožujka 2026. |archive-date=23. kolovoza 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240823034124/https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/armand-duplantis_1569203 |url-status=dead }}</ref> |treneri = Greg i Helena Duplantis<ref name="Paris 2024 DUPLANTIS"/> |klub = [[Upsala IF]]<ref name="Paris 2024 DUPLANTIS"/> |or= 6,31 m '''WR''' ([[skok s motkom]])<br>10,37 s ([[Trka na 100 metara|100 m]])<ref name="worldathletics.org DUPLANTIS"/> |medalje = {{Medalje sport | [[Atletika]]: [[Skok s motkom]]}} {{MedalCountry|{{flagcountry|Švedska}}}} {{MedaljeNatjecanje|oi}} {{Medalje zlato | [[Olimpijada 2020|Tokio 2020.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Olimpijada 2024|Pariz 2024.]] | skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|[[Svjetska prvenstva u atletici|Svjetska prvenstva]]}} {{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Eugene 2022.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Budimpešta 2023.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2025.|Tokio 2025.]] | skok s motkom}} {{Medalje srebro | [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2019.|Doha 2019.]] | skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Dijamantna liga}} {{Medalje zlato | [[2021.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[2022.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[2023.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[2024.]] | skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[2025.]] | skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Svjetska dvoranska prvenstva}} {{Medalje zlato | Beograd 2022.| skok s motkom}} {{Medalje zlato | Glasgow 2024.| skok s motkom}} {{Medalje zlato | Nanjing 2025.| skok s motkom}} {{Medalje zlato | Toruń 2026.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|[[Europska prvenstva u atletici|Europska prvenstva]]}} {{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Berlin 2018.]]| skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|München 2022.]]| skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2024.|Rim 2024.]]| skok s motkom}} {{Medalje zlato | [[Europsko prvenstvo u atletici 2026.|Birmingham 2026.]]| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Europska dvoranska prvenstva}} {{Medalje zlato | Toruń 2021.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Svjetska juniorska prvenstva}} {{Medalje zlato | Tampere 2018.| skok s motkom}} {{Medalje bronca | Bydgoszcz 2016.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Europska juniorska prvenstva}} {{Medalje zlato | Grosseto 2017.| skok s motkom}} {{MedaljeNatjecanje|Svjetska prvenstva za mlađe juniore}} {{Medalje zlato | Cali 2015.| skok s motkom}} |supružnici = Desiré Duplantis (r. Inglander)<br>(2026. – ''danas'')}} '''Armand Gustav Duplantis''' ([[Lafayette, Louisiana]], [[10. studenoga]] [[1999.]]), poznat kao '''Mondo''', [[Švedska|švedsko]]-[[SAD|američki]] je [[Skok s motkom|skakač s motkom]]. Svjetski je rekorder (6,31 m), dvostruki olimpijski pobjednik, četverostruki svjetski dvoranski prvak i trostruki osvajač svjetskih prvenstava na otvorenome. Pet puta osvojio je i [[Dijamantna liga|Dijamantnu ligu]].<ref name="worldathletics.org DUPLANTIS">{{cite web |url= https://worldathletics.org/athletes/sweden/armand-duplantis-14679502 |title=Armand DUPLANTIS|work=worldathletics.org |access-date=20. ožujka 2026.}}</ref> Svoje svjetske uspjehe postiže još od 15. godine, kada je osvojio [[Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore u atletici 2015.|Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore]] [[2015.]] godine. Od tada je osvojio niz ostalih svjetskih titula i postao jedan od rijetkih sportaša koji je osvojio svjetska prvenstva u atletici kao mlađi junior, junior i senior.<ref name=":4">{{Cite news |last=Fameso |first=Funmilayo |date=28. kolovoza 2024.|title=Usain Bolt of Pole Vaulting: 9 fascinating things about the GOAT of athletics with TEN world records |url=https://www.pulsesports.co.ke/athletics/story/usain-bolt-of-pole-vaulting-9-fascinating-things-about-the-goat-of-athletics-with-ten-world-records-2024082807152685975 |work=Pulse Sports |access-date=27. ožujka 2026.}}</ref> Duplantis je i četverostruki europski prvak. Svoju je prvu europsku titulu osvojio [[2018.]] godine, kada je postavio trenutačni svjetski juniorski rekord, a zatim [[2022.]], [[2024.]] i [[2026.]] godine. Godine 2018. bio je proglašen europskom i svjetskom atletskom zvijezdom u usponu, a dvije godine poslije najboljim svjetskim atletičarom. Svoje je prvo europsko dvoransko zlato osvojio [[2021.]] godine, iste godine kada je na [[Olimpijada 2020.|Olimpijskim igrama u Tokiju]] prvi put postao olimpijski prvak. Sljedeće je sezone oborio svjetski rekord tri puta, osvojio naslove svjetskoga prvaka i na otvorenome i u dvorani, postao europski prvak i osvajač [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] te preskočio šest ili više metara 22 puta,<ref name=":20">{{Cite web |date=16. lipnja 2025 |title=Mondo's 14th world record: what's fuelling this streak? |url=https://www.redbull.com/se-en/armand-duplantis-pole-vaulter-personal-life-portrait |access-date=27. ožujka 2026.|website=Red Bull}}</ref> a na temelju svega toga bio je proglašen najboljim europskim i svjetskim atletičarom godine. Nakon toga nastavio je obarati vlastite svjetske rekorde više puta godišnje: [[2023.]] godine dva puta, [[2024.]] tri puta, od kojih je jedan bio oboren na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama u Parizu]], a [[2025.]] godine četiri puta. Bio je proglašen najboljim atletičarom godine četiri puta dosada (2020., 2022., 2023. i 2025. godine), a osvojio je nagradu [[Laureus (nagrada)|Laureus]] 2025. godine.<ref name=":20"/> Pobijedivši u pet uzastopnih finala natjecanja u razdoblju od 2021. do 2025. godine, Duplantis je također postao peterostruki osvajač Dijamantne lige. Duplantis je na natjecanjima preskočio šest ili više metara najviše puta u povijesti atletike,<ref name=":20"/> a ukupno je postavio 15 svjetskih rekorda.<ref name=":22">{{Cite web |title=World Record Progression of Pole Vault|url=https://worldathletics.org/records/by-progression/15143?type=1 |access-date=3. svibnja 2026. |work=[[World Athletics]]}}</ref> Nakon što je [[Renaud Lavillenie]] [[2014.]] godine preskočio 6,16 metara, Duplantis se javio kao sljedeći svjetski rekorder 2020. godine, kada je preskočio 6,17 metara. Od te je preskočene visine bio jedini koji je postavljao nove svjetske rekorde sve do svoga najnovijega, odnosno onoga od 6,31 metra iz [[2026.]] godine. Od listopada 2025. godine preskakao je šest ili više metara tijekom osam uzastopnih sezona, u ukupno 79 natjecanja, počevši od [[2018.]] godine, kada je preskočio 6,05 metara na [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europskome prvenstvu u Berlinu]]. Duplantis je jedan od samo četvorice skakača koji su preskočili 6,10 metara ili više. Ostali su [[Emanuil Karalis]], Renauld Lavillenie i [[Sergej Bubka]].<ref>{{Cite web |date=29. srpnja 2025|title=Manolo Karalis Inches Closer to Pole Vault History |url=http://www.tovima.com/sports/manolo-karalis-inches-closer-to-pole-vault-history/ |access-date=3. svibnja 2026. |website=tovima.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Staff |date=1. ožujka 2026.|title=Emmanouil Karalis: Historic 6.17m vault, congratulations from Bubka |url=https://www.hellenic.news/en/article/sports/athletics/emmanoyil-karalis-istoriko-alma-sta-617m-ke-sygxaritiria-apo-mpoumpka |access-date=3. svibnja 2026.|website=Hellenic.News |language=en}}</ref> Prema statistici iz kolovoza 2026. godine, najmanje je tu visinu svladao na 41 od ukupno 54 natjecanja, odnosno 29 puta na otvorenome i 12 puta u dvorani.<ref>{{Cite web |title=Pole Vault - men - senior - all |url=https://worldathletics.org/records/all-time-toplists/jumps/pole-vault/all/men/senior?regionType=world&page=1&bestResultsOnly=false&firstDay=1900-01-01&lastDay=2026-08-22&maxResultsByCountry=all&eventId=10229616&ageCategory=senior |access-date=30. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=12. kolovoza 2025. |title=Mondo Duplantis sets 13th pole vault world record of his career, third of 2025 |url=https://www.nytimes.com/athletic/6549502/2025/08/12/mondo-duplantis-pole-vault-world-records/ |access-date=3. svibnja 2026.|work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |date=1. ožujka 2026 |title=Emmanouil Karalis overtakes Renaud Lavillenie to become second highest pole vaulter in history behind Mondo Duplantis |url=https://www.olympics.com/en/news/athletics-emmanouil-karalis-overtakes-renaud-lavillenie-second-highest-pole-vaulter-history-mondo-duplantis |access-date=10. ožujka 2026|website=Olympics.com}}</ref> U skladu sa svim navedenim, Duplantis se naširoko smatra najboljim skakačem s motkom svih vremena.<ref name=":1">{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=15. rujna 2025. |title=Mondo Duplantis, the making of a generational talent: 'It's like I'm a performing artist' |url=https://www.nytimes.com/athletic/6575839/2025/09/11/mondo-duplantis-profile-world-championships-tokyo-sweden/ |access-date=3. svibnja 2026. |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mull |first=Cory |title=Mondo Duplantis Breaks World Record For 14th Time, Earning Third World Pole Vault Title |url=https://www.forbes.com/sites/corymull/2025/09/15/mondo-duplantis-breaks-world-record-for-14th-time-earning-third-world-title/ |access-date=3. svibnja 2026.|website=Forbes}}</ref> == Rani život == Armand Gustav Duplantis<ref>{{Cite web |date=24. srpnja 2021 |title=Avslöjar Mondos okända mellannamn: "Ingen kallar mig något annat" |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/4zgA9o/franska-avslojandet-mondos-okanda-mellannamn |access-date=7. svibnja 2026. |website=Aftonbladet}}</ref> rodio se [[10. studenoga]] [[1999.]] godine<ref name="WAprofile">{{cite web |title=Armand Duplantis – Athlete Profile |url=https://www.worldathletics.org/athletes/sweden/armand-duplantis-14679502 |website=[[World Athletics]] |access-date=7. svibnja 2026|archive-date=9. srpnja 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709231226/https://worldathletics.org/athletes/sweden/armand-duplantis-14679502 |url-status=live}}</ref> u sportskoj obitelji u [[Lafayette, Louisiana|Lafayetteu, Louisiani]].<ref name=":1" /> Njegov otac Greg, podrijetlom [[SAD|Amerikanac]], nekadašnji je skakač s motkom (osobni mu je rekord iznosio 5,80 metara), a majka Helena (rođena Hedlund), [[Švedska|Šveđanka]], bivša je [[Sedmoboj|sedmobojka]] i [[Odbojka|odbojkašica]].<ref name="advocate">{{cite news |newspaper=The Advocate|url=http://theadvocate.com/sports/acadianapreps/11646428-123/pole-vaulter-armand-duplantis-clearing |title=Pole vaulter Armand Duplantis clearing new heights |date=4. ožujka 2015. |access-date=7. svibnja 2026. |author=Raymond A. Partsch III |archive-date=16. veljače 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216203953/https://www.theadvocate.com/acadiana/sports/high_schools/article_96588e5e-a358-5573-b046-415e9512c502.html |url-status=dead}}</ref> Duplantisu je [[Engleski jezik|engleski]] materinji jezik, a [[švedski]] je učio tijekom odrastanja,<ref>{{Cite web |last=Hendricks |first=Maggie |date=1. kolovoza 2024. |title=Paris 2024 athletics: Get to know Swedish star Mondo Duplantis |url=https://www.olympics.com/en/news/paris-2024-athletics-get-to-know-swedish-star-mondo-duplantis |access-date=7. svibnja 2026. |website=Olympics.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2. ožujka 2025|title=Mondo Duplantis shatters the pole vault record for an incredible 11th time |url=https://www.redbull.com/se-en/armand-duplantis-pole-vaulter-personal-life-portrait |access-date=7. svibnja 2026. |website=Red Bull}}</ref> osobito provodeći ljeta s djedom i bakom u Švedskoj.<ref>{{Cite web |date=7. ožujka 2022 |title=Duplantis pushed to heights by sibling rivalry and family coaching |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220307-duplantis-pushed-to-heights-by-sibling-rivalry-and-family-coaching |access-date=7. svibnja 2026 |publisher=[[France 24]] |language=en}}</ref> Andreas i Antoine, njegova starija braća, te Johanna, mlađa sestra, također se bave sportom odmalena. Andreas je predstavljao Švedsku kao skakač s motkom na svjetskim juniorskim prvenstvima u atletici [[2009.]] i [[2012.]] godine, a Antoine je od istoga sporta odustao kako bi se bavio [[Bejzbol|bejzbolom]] u srednjoj školi. U njemu je brzo napredovao i postao je kapetan ekipe [[Državni univerzitet Louisiane|Državnoga sveučilišta Louisiane]] [[2019.]] godine, kada su postizali najveće uspjehe.<ref>{{Cite news |url=http://www.nola.com/lsu/index.ssf/2015/07/lsu_freshman_antoine_duplantis.html |title=LSU freshman Antoine Duplantis meshes strong mental approach with athleticism as he steps into a chance to compete |newspaper=NOLA.com |author=Randy Rosetta |date=13. srpnja 2015. |access-date=7. svibnja 2026. |archive-date=21. srpnja 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721194028/http://www.nola.com/lsu/index.ssf/2015/07/lsu_freshman_antoine_duplantis.html |url-status=live}}</ref> Johanna se profesionalno bavi skokom s motkom i također predstavlja Švedsku na natjecanjima. Duplantis je završio srednju školu u Lafayetteu [[2018.]] godine, a potom je obrazovanje nastavio, poput svojih roditelja i starije braće, na Državnome sveučilištu Louisiane, ali od njega je odustao 2019. godine, nakon prve godine studija, kako bi se posvetio profesionalnoj karijeri.<ref>{{Cite web |last=@mondohoss600 |date=10. lipnja 2019. |title=Friendships and memories to last a lifetime. #foreverlsu #borntofly |url=https://x.com/mondohoss600/status/1138131078512816133 |access-date=7. svibnja 2026. |website=[[Twitter|X]]}}</ref> == Rana karijera == {{external media |float = left |topic = [[YouTube]] |video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=guSvVZ-3BrM 2006–2016 world record progression] }} Duplantis se prvi put okušao u skoku s motkom kod kuće, u Lafayetteu, kada je imao četiri godine. Od tada je počeo u njemu uvelike napredovati.<ref name="split" /> Prvi je svjetski rekord u svojoj dobnoj kategoriji postavio sa sedam godina. Kada mu je bilo deset godina, preskočio je 3,86 metara. Time nije oborio samo tadašnji svjetski rekord za tu dob nego i za dob od 11 i 12 godina.<ref name="split">{{cite web |url=http://www.milesplit.com/articles/143231/national-freshman-pv-record-holder-armand-duplantis-wants-the-world |title=National freshman PV record holder Armand Duplantis wants the world |author=Johanna Gretschel |work=MileSplit United States |date=14. siječnja 2015. |access-date=8. svibnja 2026. |publisher=MileSplit |archive-date=25. listopada 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025112924/http://www.milesplit.com/articles/143231/national-freshman-pv-record-holder-armand-duplantis-wants-the-world |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.maxpreps.com/news/dCOA-6WFEd-YiQAcxJSkrA/louisianas-10-year-old-pole-vault-prodigy.htm |title=Louisiana's 10-year-old pole vault prodigy |publisher=MaxPreps|author=Dave Krider |date=11. kolovoza 2010. |access-date=8. svibnja 2026. |archive-date=23. siječnja 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123113534/https://www.maxpreps.com/news/dCOA-6WFEd-YiQAcxJSkrA/louisianas-10-year-old-pole-vault-prodigy.htm |url-status=live}}</ref> Od srpnja [[2015.]] godine nositelj je svjetskih rekorda u svim dobnim kategorija od 7. do 12. godine, a svjetski je rekord za trinaestogodišnjake držao sve do svibnja 2015. godine.<ref name="split" /><ref>{{cite web |url=http://www.vg.no/sport/friidrett/paal-13-feiret-17-mai-som-verdensrekordholder-i-stav/a/23454003/ |title=Pål (13) feiret 17. mai som verdensrekordholder i stav |publisher=vg.no |date=18. svibnja 2015.|access-date=8. svibnja 2026 |author=Øystein Jarlsbo |work=VG |archive-date=22. srpnja 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722113511/http://www.vg.no/sport/friidrett/paal-13-feiret-17-mai-som-verdensrekordholder-i-stav/a/23454003/ |url-status=live}}</ref> Duplantis je dobio nadimak Mondo ([[talijanski jezik|tal.]]: 'svijet') još kada je bio dječak, a dao mu ga je očev najbolji prijatelj, [[Italija|Talijan]] sa [[Sicilija|Sicilije]]. Prvo su ga zvali "Mondo Man", a nakon nekoga vremena ustalila se kraća verzija, "Mondo". Od tada ga je taj nadimak pratio cijeloga života, a pokazao se prikladnim s obzirom na njegovu kasniju svjetsku dominaciju i sve oborene rekorde u profesionalnoj sportskoj karijeri.<ref name=":4" /><ref>{{Cite news |last=Breskin |first=Billie Miro |date=7 June 2024 |title=5 things you didn't know about Mondo Duplantis |url=https://www.voguescandinavia.com/articles/5-things-you-didnt-know-about-mondo-duplantis |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806203734/https://www.voguescandinavia.com/articles/5-things-you-didnt-know-about-mondo-duplantis |url-status=dead |archive-date=6 August 2024 |access-date=31 October 2024 |work=Vogue Scandinavia}}</ref> === 2015. – 2016: Svjetski prvak među mlađim juniorima i švedski predstavnik === U prvome razredu srednje škole, odnosno [[2015.]] godine, postavio je državne rekorde za brucoše i na otvorenome i u dvorani te je osvojio nagradu za najboljega srednjoškolskog sportaša godine.<ref>{{Cite web |date=10. srpnja 2015 |title=Lafayette High pole vaulter Armand Duplantis named Gatorade Louisiana Track & Field Athlete of the Year |url=https://www.theadvocate.com/new_orleans/sports/high_schools/lafayette-high-pole-vaulter-armand-duplantis-named-gatorade-louisiana-track-field-athlete-of-the-year/article_554b5b71-87ff-5457-8c36-bcdbad2723c5.html |access-date=12. svibnja 2026 |publisher=The Advocate}}</ref> U lipnju iste godine obznanio je da će na međunarodnim natjecanjima predstavljati [[Švedska|Švedsku]] u [[skok s motkom|skoku s motkom]].<ref>{{cite web |date=3. lipnja 2015 |title=Stavhoppartalang valde Sverige och Avesta |url=http://www.dalademokraten.se/sport/friidrott/stavhoppartalang-valde-sverige-och-avesta |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923212724/http://www.dalademokraten.se/sport/friidrott/stavhoppartalang-valde-sverige-och-avesta |archive-date=23. rujna 2015 |access-date=12. svibnja 2026 |publisher=Dala-Demokraten}}</ref><ref name="exp">{{cite news |author=Ludvig Holmberg |date=2. lipnja 2015. |title=Supertalangen byter landslag till Sverige |url=http://www.expressen.se/sport/friidrott/supertalangen-byter-landslag-till-sverige/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930011619/http://www.expressen.se/sport/friidrott/supertalangen-byter-landslag-till-sverige/ |archive-date=30. rujna 2018 |access-date=20. srpnja 2015 |newspaper=Expressen}}</ref> Kao dvojni državljanin, mogao je umjesto Švedske izabrati [[Sjedinjene Američke Države]]. Prema riječima Jonasa Anshelma, izbornika švedske reprezentacije u skoku s motkom, koji ga je i pozvao, Duplantis je prvo htio nastupati za SAD, ali odlučio se za Švedsku djelomično zato što je Anshelm bio ponudio Duplantisovu ocu da se priključi timu kao trener.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?si=_n5gj24Jwb34GRKg&v=dhOWmWSFEiQ&feature=youtu.be |title=How Mondo Duplantis chose Sweden 🇸🇪 over USA 🇺🇸 |date=11 September 2021|publisher=International Olympic Committee|access-date=15 August 2024 |via=YouTube}}</ref><ref>{{cite web |last1=Roy |first1=Neelabhra |date=3. kolovoza 2024. |title=Why did Mondo Duplantis represent Sweden ahead of USA? All about the pole vaulting superstar's allegiance explained |url=https://www.sportskeeda.com/us/olympics/news-how-mondo-duplantis-represent-sweden-ahead-usa-all-pole-vaulting-superstar-s-allegiance-explained |website=sportskeeda.com}}</ref> Duplantis je također izjavio da ga je na odluku navelo bratovo pozitivno iskustvo u reprezentaciji i vlastita ljubav prema Švedskoj, koju osjeća odmalena. Iako mu je to olakšalo izbor, i dalje je osjećao snažnu povezanost s [[Lafayette, Louisiana|Lafayetteom]].<ref>{{cite web |date=2. kolovoza 2021 |title=Hatet från USA mot Duplantis |url=https://www.expressen.se/sport/os-2021/hatet-fran-usa-mot-duplantis/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802093725/https://www.expressen.se/sport/os-2021/hatet-fran-usa-mot-duplantis/ |archive-date=2. kolovoza 2021 |access-date=12. svibnja 2026|work=Expressen}}</ref> Duplantis je prvi put predstavljao Švedsku na [[Svjetsko prvenstvo u atletici za mlađe juniore 2015.|Svjetskome prvenstvu za mlađe juniore]] [[2015.]] godine u [[Cali]]ju, [[Kolumbija|Kolumbiji]], gdje je osvojio zlato. Ondje je iz prvoga pokušaja preskočio konačnih 5,30 metara, čime je poboljšao osobni rekord za dva centimetra, i postavio novi rekord prvenstva zajedno s [[Ukrajina|Ukrajincem]] [[Vladislav Malikin|Vladislavom Malikinom]].<ref>{{cite news |url=https://www.dn.se/sport/sveriges-nya-supertalang-fixade-guld-direkt/ |newspaper=Dagens Nyheter|title=Sveriges nya supertalang fixade guld direkt |date=20. srpnja 2015. |access-date=20. svibnja 2026. |author=Pontus Roos |archive-date=28. srpnja 2015. |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728000558/http://www.dn.se/sport/sveriges-nya-supertalang-fixade-guld-direkt/ |url-status=live}}</ref><ref name=":25">{{cite web |url=http://www.iaaf.org/news/report/cali-2015-boys-pole-vault1 |title=Boys' pole vault – IAAF World Youth Championships, Cali 2015 |author=Cathal Dennehy |publisher=[[World Athletics|IAAF]] |date=19. srpnja 2015. |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=23. srpnja 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723203211/http://www.iaaf.org/news/report/cali-2015-boys-pole-vault1 |url-status=live}}</ref> Natječući se za Švedsku, Duplantis je prvo bio član atletskoga kluba naziva [[IK Stål]] u [[Avesta (grad)|Avesti]], gradu u kojemu žive njegovi djed i baka, a onda se priključio [[Upsala IF|Upsali IF-u]], majčinomu bivšem klubu, [[2016.]] godine.<ref name=sa-kunde-duplantis>{{cite web | url=https://www.unt.se/sport/friidrott/artikel/sa-kunde-duplantis-lockas-till-uppsala-det-var-en-bra-peng/rx4ye6vl | title=Så kunde Duplantis lockas till Uppsala: "Det var en bra peng" | date=9. srpnja 2024. |work=Upsala Nya Tidning | first=Henrik | last=Söderlund }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.friidrottsstatistik.se/atswe.php?Gender=1&ID=170852 | title=Friidrottsstatistik | publisher=Swedish Athletics Association }}</ref> Dana [[6. veljače]] 2016. godine Duplantis je preskočio 5,49 metara na natjecanju za srednjoškolce u [[Baton Rouge, Louisiana|Baton Rogueu]]. Time je postavio novi svjetski rekord za šesnaestogodišnjake, svjetski dvoranski rekord u kategoriji mlađih juniora i državni dvoranski rekord za srednjoškolce. Tada je postao, uostalom, prvi srednjoškolac koji je preskočio tu visinu u dvorani.<ref>{{cite web |url=http://www.milesplit.com/articles/174941/mondo-duplantis-breaks-pole-vault-national-high-school-record |title=Mondo Duplantis Breaks Pole Vault National High School Record! |author=Johanna Gretschel |publisher=MileSplit |date=6. veljače 2016. |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=14. lipnja 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160614205444/http://www.milesplit.com/articles/174941/mondo-duplantis-breaks-pole-vault-national-high-school-record |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.expressen.se/sport/friidrott/svenska-stortalangen-slog-varldsrekordet/ |newspaper=Expressen |author=Ludvig Holmberg |title=Svenska stortalangen slog världsrekordet |date=7. veljače 2016. |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=16. travnja 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416023639/http://www.expressen.se/sport/friidrott/svenska-stortalangen-slog-varldsrekordet/ |url-status=live}}</ref> [[Grčka|Grk]] [[Emanuil Karalis]], Duplantisov vršnjak, preskočio je njegov svjetski rekord samo tjedan dana nakon toga.<ref>{{cite web |url=http://www.iaaf.org/news/report/tallinn-kazmirek-saunders-ames |title=Kazmirek gets world-leading heptathlon total in Tallinn – indoor round-up |author=Steven Mills |publisher=IAAF |date=14. veljače 2016. |access-date=20. svibnja 2026 |archive-date=21. svibnja 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521020819/http://www.iaaf.org/news/report/tallinn-kazmirek-saunders-ames |url-status=live}}</ref> === 2017.: Svjetski juniorski rekord i europski juniorski prvak === Preskočivši 5,75 metara na natjecanju [[Millrose Games]], Duplantis je [[11. veljače]] [[2017.]] godine postavio svjetski juniorski dvoranski rekord, koji je [[IAAF]] ratificirao.<ref>{{cite web |url=https://www.iaaf.org/news/report/millrose-games-2017-wilson-hassan-jenkins-tru |title=IAAF: Wilson, Hassan and Okolo shine on night of world leads and records at Millrose Games |website=iaaf.org|access-date=11. srpnja 2026.|archive-date=16. veljače 2020.|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216203053/https://www.worldathletics.org/news/report/millrose-games-2017-wilson-hassan-jenkins-tru|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mulkeen |first=Jon |date=24. prosinca 2018. |title=A look back at the ratified world records set in 2018 |url=https://worldathletics.org/news/news/athletics-world-records-2018 |access-date=11. studenoga 2026. |work=World Athletics News}}</ref><ref name=":10">{{Cite news |last=Boal |first=Erik |date=12. veljače 2018. |title=Emmanouil Karalis Sets World U20 Indoor Pole Vault Record, Mondo Duplantis Still Has Better Clearance |url=https://www.runnerspace.com/gprofile.php?mgroup_id=44531&do=news&news_id=510786 |access-date=11. srpnja 2026. |work=RunnerSpace}}</ref> Točno mjesec dana poslije, [[11. ožujka]], Duplantis je taj rekord prestigao nakon što je preskočio 5,82 metra na državnome natjecanju za srednjoškolce u [[New York]]u.<ref>{{Cite news |last=Mulkeen |first=Jon |date=12. ožujka 2017. |title=Duplantis and Cunningham break world indoor U20 records in New York |url=https://worldathletics.org/news/report/duplantis-new-balance-nationals-pole-vault-20 |access-date=11. srpnja 2026. |work=World Athletics Report}}</ref> Međutim, taj rezultat nije bio priznat kao novi svjetski rekord zato što se nije proveo antidopinški test na natjecanju, pa se rekord od 5,75 metara zadržao kao službeni sve do [[2018.]] godine.<ref name=":9">{{Cite news |last=Boal |first=Erik |date=13. siječnja 2018. |title=Morris is first female to clear 16 feet in meet history, Duplantis elevates mark to 19-1.50 as both stars produce world-leading efforts |url=https://www.runnerspace.com/news.php?news_id=505956 |access-date=11. srpnja 2026. |work=Runmer Space}}</ref><ref name=":10" /> Duplantis je oborio osobni rekord [[1. travnja]] [[2017.]] godine na [[Texas Relays]]u, gdje je preskočio 5,90 metara. Time je postavio novi svjetski juniorski rekord i prestigao rekord [[Maksim Tarasov|Maksima Tarasova]] od 5,80 metara. Tarasov je postavio taj rekord još [[1989.]] godine, a istu je visinu uspio preskočiti još samo [[Raphael Holzdeppe]] [[2008.]] godine.<ref name=":37">{{Cite news |last=Gretschel |first=Johanna |date=2. travnja 2017. |title=Mondo Destroys Pro Field, Breaks World Junior Record By 10cm |url=https://www.flotrack.org/articles/5063380-mondo-destroys-pro-field-breaks-world-junior-record-by-10cm |access-date=11. srpnja 2026. |work=Flosports}}</ref><ref>{{Cite news |date=8. rujna 2017. |title=World records ratified |url=https://worldathletics.org/news/press-release/henriques-duplantis-world-records-ratified |access-date=11. studenoga 2026. |work=World Athletics Press Release}}</ref> Duplantisov je rekord također postao novi švedski seniorski rekord u skoku s motkom, a prijašnji je postavio [[Oscar Janson]] [[2003.]] godine nakon preskočenih 5,87 metara.<ref>{{Cite news |last=Mulkeen |first=Jon |date=2. travnja 2017. |title=Duplantis breaks world U20 pole vault record at Texas Relays |url=https://worldathletics.org/news/report/lindon-victor-decathlon-texas |access-date=11. srpnja 2026. |work=World Athletics Report}}</ref> IAAF je službeno priznao Duplantisov rekord [[2. prosinca]] [[2017.]] godine, a isto je učinio i [[USATF]], koji je time potvrdio novi američki juniorski rekord.<ref>{{cite web |url=http://www.legacy.usatf.org/usatf/files/48/48a09327-8d22-4be0-adc5-dd8bc3667e9c.pdf |title=USA Track & Field Records Report – 2017 |website=usatf.org|access-date=11. srpnja 2026.|archive-date=12. kolovoza 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812053653/http://www.legacy.usatf.org/usatf/files/48/48a09327-8d22-4be0-adc5-dd8bc3667e9c.pdf|url-status=dead}}</ref> Na [[Europsko juniorsko prvenstvo u atletici 2017.|Europskome juniorskom prvenstvu]], održanome u [[Grosseto|Grossetu]], Duplantis je nakon preskočenih 5,65 metara osvojio zlato i postavio rekord prvenstva [[23. srpnja]]. Pobjedu je već osigurao drugim skokom, odnosno nakon što je iz prvoga pokušaja preskočio 5,55 metara. Potom je za svoj treći skok odlučio podići letvicu na 5,65 metara i pokušati oboriti Tarasov rekord od 5,60 metara iz [[1989.]] godine, što mu je pošlo za rukom.<ref name=":39">{{Cite news |date=23. srpnja 2017|title=Duplantis surpasses championship record for pole vault gold |url=https://www.european-athletics.com/news/duplantis-surpasses-championship-record-for-pole-vault-gold |access-date=11. srpnja 2026. |work=European Athletics News}}</ref> === 2018.: Svjetski juniorski prvak, prva velika seniorska titula i prvi skok preko šest metara === [[File:WK040289 polsstok duplantis.jpg|thumb|upright|Duplantis u skoku s motkom na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2018.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] [[2018.]] godine u [[Birmingham]]u.]] Duplantis je sezonu [[2018.]] godine otvorio novim osobnim dvoranskim rekordom od 5,83 metara. Postigao ga je na natjecanju u [[Reno, Nevada|Renou, Nevadi]] [[12. siječnja]], a bio bi priznat i kao novi svjetski juniorski rekord da se nisu nerazmotreno prekršila neka IAAF-ova pravila.<ref>{{Cite news |date=14. siječnja 2018 |title=Duplantis vaults 5.83m in Reno – indoor round-up |url=https://worldathletics.org/news/report/mondo-duplantis-world-indoor-pole-vault-recor?__nextLocale=en |access-date=27. srpnja 2026 |work=World Athletics Report}}</ref> Naime, IAAF je [[2003.]] godine promijenio propisanu dužinu klinova na kojima leži letvica sa 75 milimetara na 55 milimetara. Budući da su se organizatori na natjecanju za muškarce koristili klinovima od 75 milimetara, što se otkrilo dva dana nakon samoga natjecanja, IAAF nije mogao priznati postignute rezultate kao službene. S druge strane, na natjecanju za žene upotrijebljeni su klinovi ispravnih dimenzija. Dodatni je razlog za nepriznavanje Duplantisova rekorda bio taj što nije bio proveden antidopinški test na samome natjecanju, kao što je bio slučaj s njegovim rekordom od 5,82 metara godinu dana prije na natjecanju u New Yorku. Iako se Duplantis jutro nakon natjecanja testirao pod nadležnošću [[Američka antidopinška agencija|Američke antidopinške agencije]], rezultat testa nije se mogao priznati prema IAAF-ovu pravilu o testiranju na licu mjesta.<ref>{{Cite news |last=Zahn |first=Jennifer |date=18. siječnja 2018. |title=Mondo's Swedish Indoor Record, Men's Pole Vault Summit Marks Invalidated |url=https://www.flotrack.org/articles/6085005-mondos-swedish-indoor-record-mens-pole-vault-summit-marks-invalidated |access-date=22. srpnja 2026 |work=Flotrack}}</ref><ref name=":9" /><ref name=":10" /> Na mitingu skoka s motkom u [[Clermont-Ferrand]]u, u [[Francuska|Francuskoj]], odnosno na [[All Star Perche]]u, Duplantis je [[25. veljače]] preskočio 5,88 metara, čime je oborio svjetski juniorski rekord [[Emanuil Karalis|Emanuila Karalisa]]. [[Grčki]] je skakač dotada držao rekord od 5,78 metara, koji je bio postavio [[11. veljače]]. Tada osamnaestogodišnji Duplantis preskočio je iz prvoga pokušaja 5,81 metar, a konačni je rezultat postigao pri trećemu skoku.<ref>{{cite web |title=IAAF: Record Books rewritten in Clermont – Ferrand and College Station |url=https://www.iaaf.org/news/report/clermont-ferrand-pole-vault-sydney-mclaughlin |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190409153651/https://www.iaaf.org/news/report/clermont-ferrand-pole-vault-sydney-mclaughlin |archive-date=9. travnja 2019 |access-date=27. srpnja 2026 |website=iaaf.org}}</ref><ref name=":8">{{Cite news |date=25. travnja 2018 |title=World records ratified |url=https://worldathletics.org/news/press-release/world-u20-records-ratified-duplantis |access-date=27. srpnja 2026 |work=World Athletics Press Release}}</ref> Duplantisu je [[27. ožujka]] odobreno jednokratno izuzeće od pravila 6.1.3 propisanoga statutom državnoga srednjoškolskog sportskog saveza,{{efn|Louisiana High School Athletic Association (LHSAA).}} čime mu je omogućeno da [[31. ožujka]] nastupi u elitnoj muškoj konkurenciji na Texas Relaysu bez gubitka prava nastupa za svoju srednju školu. Nadležni su prije donošenja službene odluke o tome bili kritizirani zbog toga što je to pravilo uopće postojalo. Naime, njime se zabranjivao nastup srednjoškolaca na natjecanjima elitne razine neovisno o sportu kojim se bave, a neki su smatrali smislenijim da se pravilo ograniči samo na sportove koji uključuju fizički kontakt. Godinu dana prije toga Duplantis je nastupio na Texas Relaysu, pri čemu je nosio boje svoje škole. Tek je poslije shvatio da je time vjerojatno prekršio spomenuto pravilo. Neovisno o tome, osvojio je to natjecanje i postavio novi svjetski juniorski rekord od 5,90 metara.<ref>{{Cite web |last=Bewers |first=James |date=27. ožujka 2018. |title=LHSAA waiver will allow Mondo Duplantis to maintain eligibility after Texas Relays |url=https://www.theadvertiser.com/story/sports/high-school/2018/03/27/lhsaa-waiver-allow-mondo-duplantis-maintain-eligibility-after-texas-relays/462102002/ |access-date=28. srpnja 2026. |website=The Daily Advertiser}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gretschel |first=Johanna |date=27. ožujka 2018.|title=Mondo Duplantis Cleared To Compete At Texas Relays |url=https://www.flotrack.org/articles/6157981-mondo-duplantis-cleared-to-compete-at-texas-relays |access-date=28. srpnja 2026 |website=FloTrack |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singleton |first=Singleton |date=28. ožujka 2018. |title=LHSAA made right decision on Mondo|url=https://www.houmatoday.com/story/sports/high-school/2018/03/28/chris-singletons-column-lhsaa-made-right-decision-on-mondo/12887826007/ |access-date=28. srpnja 2026|website=The Courier}}</ref> [[File:2018 European Athletics Championships Day 7 (45).jpg|thumb|left|upright=1|Osamnaestogodišnji Duplantis nakon osvajanja svoje prve velike seniorske titule na [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europskome prvenstvu]] [[2018.]] godine u [[Berlin]]u.]] Na [[Svjetsko juniorsko prvenstvo u atletici 2018.|Svjetskome juniorskom prvenstvu]] 2018. godine, koje se održalo od [[10. srpnja|10.]] do [[15. srpnja]] u [[Tampere]]u, Duplantis je osvojio zlato i oborio rekord natjecanja s preskočenih 5,82 metra.<ref name=":45">{{Cite news |last=Mills |first=Steven |date=srpanj 2018.|title=World Junior Championships Men — An Improbable 100 Winner |url=https://trackandfieldnews.com/article/world-junior-championships-men-an-improbable-100-winner/ |access-date=28. srpnja 2026 |work=Track & Field News}}</ref> Novi je svjetski juniorski rekord postavio na [[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europskome prvenstvu]] [[12. kolovoza]] 2018. godine u [[Berlin]]u, gdje je preskočio 6,05 metara. Tada je osvojio i prvu zlatnu medalju na seniorskim natjecanjima. Na tome je nastupu poboljšao svoj osobni rekord za čitavih 12 centimetara i postao najmlađi osvajač toga prvenstva u 84 godine njegova održavanja.<ref>{{Cite news |date=13. kolovoza 2024 |title=Duplantis vaults 6.05m while Asher-Smith completes sprint triple as European Championships conclude |url=https://worldathletics.org/news/report/european-championships-berlin-2018-duplantis |access-date=28. srpnja 2026|work=World Athletics Report}}</ref><ref name=":11">{{Cite web |date=16. kolovoza 2018 |title=Experten: Så högt var Duplantis guldhopp |url=https://www.aftonbladet.se/a/bKrBR3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217212000/https://www.aftonbladet.se/a/bKrBR3 |archive-date=17. veljače 2020 |access-date=28. srpnja 2026 |website=Aftonbladet}}</ref> Star samo 18 godina i 275 dana, tada je postao i najmlađi ikad koji se pridružio elitnomu klubu skakača, odnosno onim koji su preskočili preko šest metara. Ni [[Sergej Bubka]], koji se tada smatrao najboljim ikad, nije preskočio šest metara sve dok nije imao 21 godinu. Duplantis je svojim skokom od 6,05 metara ostvario četvrti najbolji rezultat u povijesti skoka s motkom, računajući natjecanja na otvorenome i u dvorani, te izjednačio drugi najbolji rezultat na otvorenome.<ref name=":47">{{Cite news |last=Chadband |first=Ian |date=13. kolovoza 2018.|title=Athletics: Golden teenager Duplantis soars to six-metre vault |url=https://www.reuters.com/article/sports/athletics-golden-teenager-duplantis-soars-to-six-metre-vault-idUSKBN1KY0E2/ |access-date=28. srpnja 2026 |work=Reuters}}</ref> == Profesionalna karijera == === 2019. – 2020.: Svjetski viceprvak, prvi i drugi svjetski rekord=== [[File:Armand Duplantis jumps 6.0 m, August 24 2019.jpg|thumb|Duplantis u skoku na visini od šest metara na [[Finnkampenu]] u [[Stockholm]]u [[2019.]] godine.]] Duplantis je [[24. kolovoza]] [[2019.]] godine na [[Finnkampen]]u{{efn|Natjecanje u atletici između Finske i Švedske, koje se održava jednom godišnje.}} u [[Stockholm]]u preskočio šest metara i osvojio zlato, a time je ponovio i svoj najbolji rezultat te sezone. Svojom je pobjedom doprinio, uostalom, ukupnoj pobjedi domaćina, odnosno [[Švedska|Švedske]] nad [[Finska|Finskom]] te godine i u muškoj i u ženskoj konkurenciji.<ref name=":505">{{Cite news |date=26. kolovoza 2019 |title=Duplantis clears 6.00m as hosts Sweden triumph in the Finnkampen |url=https://www.european-athletics.com/news/duplantis-clears-00m-hosts-sweden-triumph-the-finnkampen |access-date=31. srpnja 2026|work=European Athletics News}}</ref> Duplantis je također tim rezultatom postavio novi rekord natjecanja. Dotadašnji je rekord od 5,85 metara držao [[Patrik Klüft|Patrik Kristiansson]], a postavio ga je [[2002.]] godine.<ref>{{Cite web |date=25. kolovoza 2019 |title=Duplantis hyllar fansens stöd: "De bar mig över ribban – är det här jag lever för" |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/MRqqmr/publiken-bar-mig-over-ribban |access-date=31. srpnja 2026 |website=Aftonbladet |language=sv}}</ref> Drugoplasirani je 2019. godine bio Duplantisov sunarodnjak [[Melker Svärd Jacobsson]], koji je preskočio 5,36 metara.{{citation needed|date=srpanj 2026}} Iste je godine [[1. listopada]] osvojio srebrnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2019.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Doha|Dohi]], gdje je preskočio 5,97 metara iz trećega pokušaja.<ref name=":50">{{cite web |title=Results. Pole Vault Men – Final |url=https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/6033/AT-PV-M-f----.RS6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128160535/https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/6033/AT-PV-M-f----.RS6.pdf |archive-date=28. studenoga 2020 |access-date=31. srpnja 2026 |website=iaaf.org}}</ref> Dana [[4. veljače]] [[2020.]] godine Duplantis je preskočio šest metara na prvome dvoranskom natjecanju sezone, koje se održalo u [[Düsseldorf]]u. Nakon toga tri je puta pokušao preskočiti 6,17 metara i postaviti novi svjetski rekord. Najbliže je uspjehu bio u drugome pokušaju. Tada je preskočio letvicu, ali ju je u padu okrznuo rukom, pa skok nije bio priznat.<ref>{{Cite web |url=https://www.athleticsweekly.com/event-news/armand-duplantis-comes-close-to-world-record-in-dusseldorf-1039927849/ |title=Armand Duplantis comes close to world record in Düsseldorf |work=AW |date=4. veljače 2020|access-date=31. srpnja 2026|archive-date=17. studenoga 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117041226/https://athleticsweekly.com/event-news/armand-duplantis-comes-close-to-world-record-in-dusseldorf-1039927849/|url-status=live}}</ref> [[File:Armand Duplantis in 2019-7.jpg|thumb|left|Otac i trener Greg Duplantis (''lijevo'') s Armandom Duplantisom 2019. godine.]] Iako tada nije uspio, već je [[8. veljače]] na dvoranskome natjecanju u [[Toruń]]u preskočio 6,17 metara i oborio svjetski rekord koji je [[Renaud Lavillenie]] držao gotovo šest godina.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/athletics/51429055 |title=Armand Duplantis sets pole vault world record in Poland |work=BBC Sport |date=8. veljače 2020 |access-date= 31. srpnja 2026 |archive-date= 10. veljače 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200210080135/https://www.bbc.co.uk/sport/amp/athletics/51429055 |url-status= live}}</ref><ref>{{Cite news |date=29. lipnja 2020 |title=World records ratified: Duplantis's 6.17m pole vault, Rojas's indoor triple jump and Cheptegei's 5km |url=https://worldathletics.org/news/press-release/world-record-ratified-duplantis-rojas |access-date=31. srpnja 2026 |work=World Athletics Press Release}}</ref> Tjedan dana poslije toga, [[15. veljače]], na dvoranskome je natjecanju u [[Glasgow]]u poboljšao taj rezultat za jedan centimetar, pa je novi svjetski rekord iznosio 6,18 metara.<ref>{{cite news |title=Armand Duplantis: Pole vaulter sets new world record at Glasgow Indoor Grand Prix |url=https://www.bbc.co.uk/sport/athletics/51514981 |access-date=31. srpnja 2026 |work=BBC Sport |date=15. veljače 2020 |language=en-gb |archive-date=14. rujna 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200914132401/https://www.bbc.co.uk/sport/athletics/51514981 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=21. kolovoza 2020 |title=World records ratified: Duplantis's 6.18m pole vault and Yeshaneh's 1:04:31 half marathon |url=https://worldathletics.org/news/press-release/duplantis-yeshaneh-world-records-ratified |access-date=31. srpnja 2026|work=World Athletics Press Release}}</ref> Duplantis je [[19. veljače]] osvojio miting [[Miting Hauts-de-France Pas-de-Calais|Hauts-de-France Pas-de-Calais]] u [[Liévin]]u preskočivši 6,07 metara, a nakon toga pokušavao je preskočiti 6,19 metara za novi svjetski rekord. Međutim, sva su tri pokušaja bila bezuspješna.<ref>{{Cite news |last=Rowbottom |first=Mike |date=20. veljače 2020 |title=Duplantis tops 6.07m in Lievin, narrowly misses 6.19m |url=https://worldathletics.org/news/report/world-indoor-tour-lievin-duplantis-pole-vault |access-date=31. srpnja 2026}}</ref> Nakon četiri dana, [[23. veljače]], osvojio je [[All Star Perche]] u [[Clermont-Ferrand]]u rezultatom od 6,01 metra. To je bilo njegovo posljednje dvoransko natjecanje te sezone, a završilo je novim trima bezuspješnim pokušajima postavljanja novoga svjetskoga rekorda.<ref>{{Cite news |last=Pretot |first=Julien |date=24. veljače 2020 |title=Athletics: Another miss for Duplantis at 6.19 metres |url=https://www.reuters.com/article/sports/another-miss-for-duplantis-at-6-19-meters-idUSKCN20H0O8/ |access-date=31. srpnja 2026 |work=Reuters}}</ref> Duplantis je neovisno o tome završio sezonu dvoranskih natjecanja kao prvi u povijesti koji je svoje nastupe na pet dvoranskih natjecanja zaredom zaključio skokovima od šest ili više metara.<ref>{{Cite news |date=24. veljače 2020 |title=Indoor round-up: Duplantis scales 6.01m in Clermont-Ferrand, Zhoya smashes world U20 indoor 60m hurdles record |url=https://worldathletics.org/news/report/zhoya-nilsen-indoor-record |access-date=31. srpnja 2026 |work=World Athletics Report}}</ref> Taj je niz nadišao [[2022.]] godine, kada je osvojio i šesto natjecanje rezultatom u tome rangu.{{citation needed|date=srpanj 2025.}} [[File:Armand Duplantis at the 2020 Bauhaus Galan meeting in Stockholm.jpg|thumb|upright|Duplantis na mitingu [[BAUHAUS-galan]] u Stockholmu 2020. godine.]] Dana [[21. veljače]], nakon nastupa u [[Madrid]]u na sedmome i posljednjemu natjecanju elitne razine u sklopu [[World Athletics|WA]]-ovih dvoranskih natjecanja, Duplantis je bio najbolji te sezone na temelju rezultata sa svih natjecanja. Njegova najbolja tri rezultata, koje je postigao u Toruńu, Glasgowu i Liévinu, donijela su mu ukupno 36 bodova. Te je godine osvojio svoju prvu [[World Athletics Indoor Tour]] titulu.<ref>{{cite web | url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-tour/standings/2020/men | title=World Athletics Indoor Tour |work=World Athletics}}</ref><ref>{{Cite news |date=24. veljače 2020 |title=2020 World Athletics Indoor Tour winners secure wildcards for Nanjing |url=https://worldathletics.org/news/news/indoor-tour-2020-winners |archive-url=https://web.archive.org/web/20200226122943/https://www.worldathletics.org/news/news/indoor-tour-2020-winners |url-status=dead |archive-date=26. veljače 2020 |access-date=1. kolovoza 2026 |work=World Athletics}}</ref> Preskočivši 6,15 metara iz drugoga pokušaja na [[Golden Gala|rimskome mitingu]] [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]], Duplantis je [[17. rujna]] oborio tadašnji svjetski rekord na otvorenome [[Sergej Bubka|Sergeja Bubke]], koji je iznosio 6,14 metara. Time nije zapravo postavio novi svjetski rekord jer je to učinio već u veljači 2020. godine na natjecanju u dvorani, gdje je preskočio 6,18 metara. Naime, od [[1998.]] godine WA ne dijeli posebno svjetske rekorde u skoku s motkom na one postignute na otvorenome i na one u dvorani. U skladu s time, novi se najbolji dvoranski rezultat računa kao novi svjetski rekord ako je bolji od najboljega rezultata na otvorenome.<ref name=":63">{{Cite news |last=Jeffery |first=Nicole |date=18. rujna 2020 |title=Duplantis scales 6.15m in Rome, world's highest ever outdoor vault |url=https://worldathletics.org/news/report/duplantis-kiplimo-warholm-rome-2020 |access-date=1. kolovoza 2026|work=World Athletics Report}}</ref> === 2021: Olimpijski pobjednik u Tokiju i europski dvoranski prvak === Duplantis je [[6. ožujka]] [[2021.]] godine nastupio na [[Europsko dvoransko prvenstvo u atletici 2021.|Europskome dvoranskom prvenstvu]]. Nakon što se [[Renaud Lavillenie]] povukao s natjecanja zbog ozljede, postao je uvjerljivi favorit za osvajanje zlata.<ref name=":55">{{Cite web |date=7. ožujka 2021 |title=Mondo Duplantis takes European title and comes close with world record attempt |url=https://athleticsweekly.com/event-reports/mondo-duplantis-takes-european-title-and-comes-close-with-world-record-attempt-1039941741/|access-date=1. kolovoza 2021 |website=AW |language=en-GB|archive-date=23. listopada 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023151148/https://athleticsweekly.com/event-reports/mondo-duplantis-takes-european-title-and-comes-close-with-world-record-attempt-1039941741/|url-status=live}}</ref> Unatoč tomu, [[Piotr Lisek]] i Lavilleniejev mlađi brat [[Valentin Lavillenie|Valentin]] pružili su mu ozbiljan otpor. Oni su u konačnici osvojili broncu i srebro, a Valentin je pritom postigao najbolji osobni rezultat. S druge strane, Duplantis je skokom od 6,05 metara postavio novi najbolji rezultat prvenstva. Pokušavao je nakon toga preskočiti 6,19 metara i postaviti novi svjetski rekord, ali sva su tri pokušaja bila bezuspješna. Ipak, bio je blizu uspjeha pri drugome skoku.<ref>{{Cite web |title=Duplantis, Ingebrigtsen and Del Ponte triumph at European Indoors |url=https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/athletics-duplantis-ingebrigtsen-del-ponte-victorious-european-indoors/|access-date=1. kolovoza 2021 |website=Olympic Channel|archive-date=10. ožujka 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310161600/https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/athletics-duplantis-ingebrigtsen-del-ponte-victorious-european-indoors/|url-status=live}}</ref> Na [[Ljetne olimpijske igre 2020.|Ljetnim olimpijskim igrama]] u [[Tokio|Tokiju]], koje su bile odgođene za jednu godinu, Duplantis je osvojio zlatnu medalju nakon preskočenih 6,02 metra iz prvoga pokušaja, a bio je i vrlo blizu obaranja vlastitoga svjetskog rekorda.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/athletics-swedens-duplantis-soars-pole-vault-gold-2021-08-03/ |title=Athletics-Sweden's Duplantis soars to pole vault gold |date=3. kolovoza 2021 |work=[[Reuters]] |access-date=1. kolovoza 2026|archive-date=26. veljače 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226103853/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/athletics-swedens-duplantis-soars-pole-vault-gold-2021-08-03/|url-status=live}}</ref> Drugoplasirani je [[Chris Nilsen]] bio pun hvale za pobjednika. Usporedio je natjecanje protiv Duplantisa te večeri kao ustrajanje običnoga nogometaša da dosegne razinu na kojoj su [[Lionel Messi]] ili [[Cristiano Ronaldo]], a dodao je i da je njegova nadmoć u konkurenciji među najboljim svjetskim skakačima s motkom "impresivna i nevjerojatna".<ref>{{cite web |url=https://www.expressen.se/sport/os-2021/slar-tillbaka-mot-hatet-mondos-basta-beslut/ |title=Christopher Nilsen slår tillbaka mot hatet mot Armand Duplantis |language=sv |work=[[Expressen]] |date=3. kolovoza 2021 |access-date=1. kolovoza 2026|archive-date=26. veljače 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226103855/https://www.expressen.se/sport/os-2021/slar-tillbaka-mot-hatet-mondos-basta-beslut/|url-status=live}}</ref> === 2022: Tri nova svjetska rekorda, prve svjetske titule i druga europska titula === Iako je imao tek 22 godine, Duplantis je [[17. siječnja]] treći put osvojio švedsku nagradu za najboljega sportaša godine{{efn|''Svenska idrottsgalan'' ([[švedski jezik|šved.]]).}} za postignute uspjehe u [[2021.]] godini, a dobio ju je već [[2019.]] i [[2021.]] godine. Naime, osvojio je olimpijsko i europsko dvoransko zlato te preskočio šest ili više metara u 12 od ukupno 17 natjecanja kojima je prisustvovao u 2021. godini.<ref name=":7">{{Cite news |date=18. siječnja 2022 |title=Duplantis is Sweden's Sportsman of the Year for the third time |url=https://www.european-athletics.com/news/duplantis-crowned-swedish-sportsman-of-the-year-for-the-third-time |access-date=3. kolovoza 2026|work=European Athletics}}</ref> Duplantis je [[7. ožujka]] oborio vlastiti svjetski rekord nakon što je preskočio 6,19 metara na dvoranskome natjecanju u [[Beograd]]u.<ref>{{Cite web |title=6.19 ! Duplantis broke the world record in the Arena at the Belgrade Indoor Meeting |url=https://www.worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/news/report/619-duplantis-broke-the-world-record-in-the-arena-at-the-belgrade-indoor-meeting |access-date=3. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org |archive-date=27. ožujka 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327220254/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/news/report/619-duplantis-broke-the-world-record-in-the-arena-at-the-belgrade-indoor-meeting |url-status=live}}</ref> Dva tjedna nakon toga osvojio je u istome gradu zlatnu medalju na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]]. Preskočivši 6,20 metara, ponovno je oborio svoj svjetski rekord.<ref>{{Cite web |title=Pole Vault Men – Result |url=https://www.worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/results/men/pole-vault/final/result |access-date=3. kolovoza 2026|website=worldathletics.org |archive-date=23. ožujka 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323044017/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/belgrade22/results/men/pole-vault/final/result |url-status=live}}</ref><ref name=":69">{{cite news |title=Sweden's Duplantis sets new world pole vault record |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220320-sweden-s-duplantis-sets-new-world-pole-vault-record |access-date=4. kolovoza 2026 |publisher=France24.com |archive-date=27. travnja 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427060604/https://www.france24.com/en/live-news/20220320-sweden-s-duplantis-sets-new-world-pole-vault-record |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=18. svibnja 2022 |title=Ratified: world records for Rojas, Duplantis and Holloway |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-rojas-duplantis-holloway-belgrade-indoor |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}</ref> Na [[BAUHAUS-galan]]u Duplantis je [[30. lipnja]] oborio vlastiti svjetski rekord na otvorenome od 6,15 metara, koji je postavio [[2020.]] godine. Tada je preskočio 6,16 metara.<ref name=":72">{{cite web |title=Armand Duplantis satte nytt utomhusrekord |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/JxzqPX/armand-duplantis-slog-nytt-utomhusrekord |access-date=4. kolovoza 2026 |website=Aftonbladet |date=30. lipnja 2022 |archive-date=30. lipnja 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630195342/https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/JxzqPX/armand-duplantis-slog-nytt-utomhusrekord |url-status=live}}</ref> [[File:EKZA0286 polevault final duplantis (52342027800).jpg|thumb|Duplantis u skoku na [[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|Europskome prvenstvu]] 2022. godine u [[München]]u.]] Svoj je svjetski rekord oborio još jednom te godine, odnosno [[24. srpnja]] na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Eugene, Oregon|Eugeneu, Oregonu]], kada je preskočio 6,21 metar.<ref name=":71">{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/swedens-duplantis-breaks-pole-vault-world-record-world-championships-2022-07-25/ |title=Swede Duplantis breaks pole vault world record to win gold |work=Reuters |date=25. srpnja 2022 | access-date=4. kolovoza 2022 | archive-date=25. lipnja 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220725035455/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/swedens-duplantis-breaks-pole-vault-world-record-world-championships-2022-07-25/ | url-status=live}}</ref> To je bio ukupno peti Duplantisov svjetski rekord, ali prvi koji je postavio na otvorenome.<ref>{{Cite news |date=20. rujna 2022 |title=Ratified: world records for Amusan, Duplantis and McLaughlin |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-amusan-duplantis-mclaughlin-oregon |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}</ref> Na [[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|Europskome prvenstvu]] u [[München]]u osvojio je zlato i srušio rekord prvenstva skokom od 6,06 metara.<ref name=":74">{{Cite web |title=Armand Duplantis vinner EM-guld |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/OrLXal/armand-duplantis-vinner-em-guld-i-stavhopp |access-date=4. kolovoza 2026 |website=Aftonbladet |date=20. kolovoza 2022 |archive-date=20. kolovoza 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820201042/https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/OrLXal/armand-duplantis-vinner-em-guld-i-stavhopp |url-status=live}}</ref> Duplantis je zaključio sezonu u [[rujan|rujnu]] skokom od 6,07 metara na mitingu [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] u [[Zürich]]u, a taj mu je rezultat bio dovoljan za obranu naslova.<ref>{{Cite web |date=27. prosinca 2022 |title=2022 review: jumps |url=https://worldathletics.org/news/series/2022-review-jumps |access-date=4. kolovoza 2026 |website=[[World Athletics]] |archive-date=28. prosinca 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228142556/https://worldathletics.org/news/series/2022-review-jumps |url-status=live}}</ref> Na temelju triju postignutih svjetskih rekorda, dviju svjetskih titula, osvojene Dijamantne lige, pobjedama na 18 od 19 natjecanja na kojima je nastupio te 23 skokova od šest ili više metara u jednoj sezoni [[World Athletics]] imenovao je Duplantisa najboljim atletičarom godine [[6. prosinca]].<ref name=":13">{{Cite news |date=7. prosinca 2022 |title=Mondo Duplantis Named 2022 World Athlete of the Year |url=https://lsusports.net/news/2022/12/07/mondo-duplantis-named-2022-world-athlete-of-the-year/ |access-date=4. kolovoza 2026 |work=LSU Athletics}}</ref> === 2023: Druga svjetska titula i dva nova svjetska rekorda (šesti i sedmi) === Duplantis je ozbiljno započeo sezonu [[2023.]] godine na Mondo Classicu u [[Uppsala|Uppsali]], natjecanju koje je nazvano prema njemu. Tamo je odnio pobjedu nakon preskočenih 6,10 metara. Taj rezultat nije bio samo njegova najbolja preskočena visina kojom je ikada otvorio sezonu nego i najbolji rezultat u povijesti otvaranja sezona uopće. Time je također oborio [[Sergej Bubka|Bubkin]] rekord od 11 preskočenih 6,10 ili više metara, i u dvorani i na otvorenome.<ref>{{Cite web |date=3. veljače 2023 |title=Duplantis and Warholm open seasons with world-leading marks |url=https://worldathletics.org/news/report/duplantis-uppsala-warholm-ulsteinvik-610-4531-sutej-ostrava |access-date=4. kolovoza 2026 |website=[[World Athletics]] |archive-date=3. veljače 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203094234/https://worldathletics.org/news/report/duplantis-uppsala-warholm-ulsteinvik-610-4531-sutej-ostrava |url-status=live}}</ref> [[File:Armand Duplantis Budapest 2023.jpg|thumb|Duplantis sa svojom zlatnom medaljom na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Budimpešta|Budimpešti]].]] Na dvoranskome natjecanju [[All Star Perche]]u, održanome u [[Clermont-Ferrand]]u, Duplantis je [[25. veljače]] ponovno postavio novi svjetski rekord skokom od 6,22 metara. To mu je ujedno bio 60. skok u karijeri koji je iznosio šest ili više metara.<ref>{{Cite web |date=25. veljače 2023 |title=Mondo Duplantis breaks pole vault world record for sixth time |url=https://olympics.nbcsports.com/2023/02/25/mondo-duplantis-pole-vault-world-record-perche-indoor/ |access-date=4. kolovoza 2026 |website=[[NBC Sports]] |language=en |archive-date=30. ožujka 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330025819/https://olympics.nbcsports.com/2023/02/25/mondo-duplantis-pole-vault-world-record-perche-indoor/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=6. travnja 2023 |title=Ratified: world records for Duplantis, Bol and Seifu, world U20 records for Jackson and Sosna |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/records-ratified-duplantis-bol-seifu-jackson-sosna |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}</ref> Dana [[26. kolovoza]] 2023. godine Duplantis je obranio titulu svjetskoga prvaka na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Budimpešta|Budimpešti]] rezultatom od 6,10 metara.<ref name=":80">{{cite web | url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-championships/world-athletics-championships-budapest-2023-7138987/news/report/wch-budapest-23-report-men-pole-vault | title=Duplantis soars to second pole vault gold in Budapest &#124; World Athletics Championships }}</ref> Preskočivši 6,23 metara na [[Prefontaine Classic]]u u [[Eugene, Oregon|Eugeneu, Oregonu]] [[17. rujna]], ponovno je oborio vlastiti svjetski rekord.<ref>[https://www.flotrack.org/articles/11225488-armand-duplantis-soars-to-world-record-in-mens-pole-vault-at-pre-classic Armand Duplantis Soars To World Record In Men's Pole Vault At Pre Classic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230919024112/https://www.flotrack.org/articles/11225488-armand-duplantis-soars-to-world-record-in-mens-pole-vault-at-pre-classic |date=19. rujna 2023 }}, ''[[FloSports|FloTrack]]'', 17. rujna 2023. Pristupljeno 4. kolovoza 2026.</ref><ref>{{Cite news |date=23. studenoga 2023 |title=Ratified: world records for Crouser, Duplantis, Tsegay and Cheruiyot |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-crouser-duplantis-tsegay-cheruiyot |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}</ref> [[World Athletics]] proglasio je Duplantisa najboljim atletičarom godine već [[2020.]] i [[2022.]] godine. Isto je učinio i 2023. godine, ali toga puta u zasebnoj kategoriji skakačkih i bacačkih disciplina. Naime, od 2023. godine World Athletics dodjeljuje zasebne nagrade najboljim atletičarima i atletičarkama u trima kategorijama, odnosno u trkačkim disciplinama, skakačkim i bacačkim disciplinama te disciplinama izvan stadiona. U skladu s time, nagrada za najboljega atletičara godine u skakačkim i bacačkim disciplinama koju je primio [[11. prosinca]] 2023. godine smatra se prvom nagradom te vrste.<ref name=":14">{{Cite news |date=12. prosinca 2023 |title=Six stars named World Athletes of the Year in Monaco |url=https://worldathletics.org/awards/news/world-athletes-year-rising-stars-2023 |access-date=4. kolovoza 2026 |work=World Athletics News}}</ref> === 2024: Druga svjetska dvoranska titula, treća europska titula, olimpijsko zlato u Parizu i tri nova svjetska rekorda (osmi, deveti i deseti) === Na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2024.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] u [[Glasgow]]u Duplantis je u [[ožujak|ožujku]] preskočio 6,05 metara, a taj mu je rezultat donio zlatnu medalju.<ref name=":83">{{Cite web |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/glasgow24/news/report/glasgow-24-men-pole-vault-report |title='Hardest ever' work for Duplantis as he retains pole vault title in Glasgow &#124; World Athletics Indoor Championships |access-date=4. kolovoza 2026 |archive-date=4. ožujka 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304131039/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/glasgow24/news/report/glasgow-24-men-pole-vault-report |url-status=live}}</ref> Dana [[26. veljače]]<ref>{{Cite web |date=26. veljače 2024 |title=Laureus World Sports Awards 2024 Nominees Announced |url=https://www.laureus.com/news/laureus-world-sports-awards-2024-nominees-announced |access-date=4. kolovoza 2024 |website=Laureus.com}}</ref> bio je drugi put zaredom i treći put u karijeri nominiran za prestižnu nagradu [[Laureus (nagrada)|Laureus]] za najboljega sportaša godine. U konkurenciji su još bili [[Lionel Messi]], [[Novak Đoković]], [[Erling Haaland]], [[Noah Lyles]] i [[Max Verstappen]], a osvojio ju je Đoković.<ref name=":5">{{Cite web |date=8. travnja 2024 |title=Novak Djokovic, Iga Swiatek and Coco Gauff nominated at the 25th Laureus World Sports Awards : All you need to know |url=https://www.tennisclubhouse.ca/en/post/novak-djokovic-iga-swiatek-and-coco-gauff-nominated-at-the-25th-laureus-world-sports-awards-all-y |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409002518/https://www.tennisclubhouse.ca/en/post/novak-djokovic-iga-swiatek-and-coco-gauff-nominated-at-the-25th-laureus-world-sports-awards-all-y |archive-date=9. travnja 2024 |access-date=4. kolovoza 2026 |website=Tennis Clubhouse |language=en}}</ref> Na natjecanju u [[Xiamen]]u, prvome mitingu [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] u [[2024.]] godini, Duplantis je poboljšao svoj svjetski rekord za jedan centimetar preskočivši 6,24 metra iz prvoga pokušaja.<ref>{{Cite web |author=Julien Pereira |title=Athlétisme – Armand Duplantis établit un nouveau record du monde de saut à la perche en franchissant 6,24 mètres |language=fr |url=https://www.eurosport.fr/athletisme/wanda-diamond-league-xiamen/2024/athletisme-armand-duplantis-etablit-un-nouveau-record-du-monde-de-saut-a-la-perche-en-franchissant-624-metres_sto20002671/story.shtml |date=20. travnja 2024. |website=[[Eurosport]]}}</ref><ref>{{Cite web |author=Simon Turnbull |title=Duplantis breaks world pole vault record with 6.24m in Xiamen |url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-xiamen |date=20. travnja 2024. |website=[[World Athletics]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=27. srpnja 2024 |title=Ratified: world records for McLaughlin-Levrone, Duplantis, Kipyegon, Chebet, Alekna and Ngetich |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-mclaughlin-levrone-duplantis-kipyegon-chebet-alekna-ngetich |access-date=4. kolovoza 2026|work=World Athletics Press Release}}</ref> Kao jedini natjecatelj koji je prešao šest metara, Duplantis je [[12. lipnja]] osvojio [[Europsko prvenstvo u atletici 2024.|Europsko prvenstvo]] u [[Rim]]u. Nakon što je osigurao titulu europskoga prvaka, Duplantis je iz prvoga pokušaja postavio novi rekord prvenstva skokom od 6,10 metara, a onda je iskoristio sva tri pokušaja za obaranje tadašnjega svjetskog rekorda, ali svi su bili bezuspješni.<ref name=":89">{{Cite web |title=Mondo Duplantis sacré champion d'Europe avec 6,10&nbsp;m |url=https://www.lequipe.fr/Athletisme/Actualites/Mondo-duplantis-sacre-champion-d-europe-avec-6-10-m/1474377 |website=l'équipe}}</ref> Ipak, skokom je od 6,10 metara učinio to prvenstvo svojim 60. natjecanjem na kojemu je preskočio šest ili više metara. Drugi je najbolji u povijesti [[Sergej Bubka]] s 44 natjecanja.<ref>{{Cite news |last=Mills |first=Steven |date=15. lipnja 2024. |title=Roma 2024 by the numbers |url=https://www.european-athletics.com/news/roma-2024-by-the-numbers |access-date=4. kolovoza 2026 |work=European Athletics}}</ref> [[File:Armand Duplantis - Olympic Games - 03.08.2024.jpg|thumb|left|upright|Armand Duplantis na kvalifikacijama u skoku s motkom [[3. kolovoza]] [[2024.]] godine na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama u Parizu]].]] Pobijedivši [[5. kolovoza]] na [[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijskim igrama]] u [[Pariz]]u, Duplantis je obranio titulu olimpijskoga pobjednika iz [[Ljetne olimpijske igre 2020.|Tokija]]. Budući da [[Sam Kendricks]] nije uspio preskočiti više od 5,95 metara, Duplantis je osvojio zlato rezultatom od šest metara. Potom je preskočio 6,10 metara, čime je oborio olimpijski rekord [[Thiago Braza|Thiaga Braza]] s [[Ljetne olimpijske igre 2016.|Olimpijskih igara 2016.]] godine. U posljednjoj je seriji preskočio 6,25 metara iz trećega pokušaja i time postavio novi svjetski rekord. Kao i na Europskome prvenstvu te godine, Duplantis je bio jedini natjecatelj koji je preskočio šest metara. Potom je preskočio 6,10 metara iz prvoga pokušaja te lovio novi svjetski rekord. Na Olimpijskim mu je igrama potonje pošlo za rukom, pa je postavio novi svjetski rekord i ujedno oborio olimpijski rekord, koji je bio postavio samo 20 minuta prije.<ref name=":90">{{Cite news |last=Liew |first=Jonathan |date=5. kolovoza 2024. |title=Duplantis achieves new heights after pole vault world record adds to gold |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/aug/05/2024-paris-olympic-games-armand-duplantis-pole-vault-world-record |access-date=4. kolovoza 2026|work=[[The Guardian]] |issn=0261-3077}}</ref> Osvojivši zlato u Parizu, 24-godišnji je Duplantis postao prvi skakač s motkom koji je obranio titulu olimpijskoga prvaka nakon [[SAD|Amerikanca]] [[Bob Richards|Boba Richardsa]], koji je osvojio Olimpijske igre [[Ljetne olimpijske igre 1952.|1952.]] i [[Ljetne olimpijske igre 1956.|1956.]] godine. Duplantis i Richards ujedno su jedini muški skakači s motkom koji su osvojili dva olimpijska zlata.<ref>{{Cite news |last=Thompson II |first=Marcus |date=6. kolovoza 2024. |title=Mondo Duplantis soars to new world record, Olympic gold again: 'He's the fastest pole vaulter out there' |url=https://www.nytimes.com/athletic/5682112/2024/08/05/mondo-duplantis-pole-vault-final-sam-kendricks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807041236/https://www.nytimes.com/athletic/5682112/2024/08/05/mondo-duplantis-pole-vault-final-sam-kendricks/ |url-status=dead |archive-date=7. kolovoza 2024 |access-date=4. kolovoza 2026 |work=The New York Times}}</ref> Duplantisova sposobnost ostvarivanja vrhunskih rezultata pod pritiskom te neprestano obaranje svjetskih rekorda učvrstili su njegov status jednoga od najistaknutijih atletičara svoje generacije.<ref name=":4" /> Rezultati koje je postigao kao predstavnik Švedske na najvećim svjetskim i kontinentalnim natjecanjima nemaju premca.<ref>{{Cite web |last=Sports |first=Pulse |date=22. travnja 2024. |title=Mondo Duplantis shares secret behind shattering pole vault world record for record|url=https://www.pulsesports.co.ke/athletics/story/mondo-duplantis-shares-secret-behind-shattering-pole-vault-world-record-for-record-eigth-time-2024042110095299804 |access-date= 5. kolovoza 2026 |website=Pulse Sports Kenya |language=en}}</ref> Uzevši u obzir njegove uspjehe od najmlađih natjecateljskih dobnih kategorija do seniorske karijere, do [[kolovoz]]a 2024. godine postavio je ukupno devet rekorda prvenstava i jedan olimpijski rekord. U te se rezultate ubrajaju i tri svjetska rekorda koja je postavio nakon što je osvojio svjetske titule: 6,20 metara na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] u Beogradu, 6,21 metar na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetskome prvenstvu]] u Oregonu i 6,25 metara u Parizu na Olimpijskim igrama.<ref name=":17" /> Njegova se dominacija u skoku s motkom počela uspoređivati s ostvarenjima najboljih u drugim sportovima.<ref>{{Cite news |date=6. kolovoza 2024 |title=Mondo Duplantis Soars to New Heights: Sets World Record at Paris 2024 Olympics |url=https://trackalerts.com/2024/08/mondo-duplantis-soars-to-new-heights-sets-world-record-at-paris-2024-olympics/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919084450/https://trackalerts.com/2024/08/mondo-duplantis-soars-to-new-heights-sets-world-record-at-paris-2024-olympics/ |url-status=dead |archive-date=19. rujna 2024 |access-date=5. kolovoza 2026|work=Trackalerts.com}}</ref> ''[[The New York Times]]'' opisao ga je kao sportaša koji za skok s motkom predstavlja ono što [[Usain Bolt]] predstavlja za sprint, [[Michael Phelps]] za [[plivanje]] i [[Simone Biles]] za [[gimnastika|gimnastiku]].<ref>{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=5. kolovoza 2024|title=Mondo Duplantis: Breaking down the biomechanics behind the best-ever pole vaulter |url=https://www.nytimes.com/athletic/5646961/2024/08/05/mondo-duplantis-biomechanics-pole-vault/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806032042/https://www.nytimes.com/athletic/5646961/2024/08/05/mondo-duplantis-biomechanics-pole-vault/ |url-status=dead |archive-date=6. kolovoza 2024 |access-date=5. kolovoza 2026 |work=The New York Times}}</ref> Budući da natjecanja često osvaja s gotovo 30 centimetara boljim rezultatom od rezultata drugoplasiranoga natjecatelja, njegova je nadmoć time izraženija jer se pobjednik u skoku s motkom češće odlučuje razlikom od samo jednoga centimetra.<ref>{{Cite news |last=Sherwood |first=Ben |date=8. kolovoza 2024. |title=Why This Pole Vaulter Is Even Bigger Than the One With the Bulge |url=https://www.thedailybeast.com/pole-vault-goat-mondo-duplantis-soaredliterallyat-the-paris-olympics |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808232141/https://www.thedailybeast.com/pole-vault-goat-mondo-duplantis-soaredliterallyat-the-paris-olympics |url-status=dead |archive-date=8. kolovoza 2024 |access-date=5. kolovoza 2026 |work=The Daily Beast}}</ref> Uz to je osvojio svako natjecanje na kojemu je nastupio od mitinga [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] u [[Monako|Monaku]] 2023. godine.<ref name="WAprofile" /> Nakon drugoga olimpijskog zlata zaredom i oborenih devet rekorda – a svaki je novi u tome nizu poboljšao za jedan centimetar – Duplantis se naširoko smatra najboljim skakačem s motkom svih vremena.<ref name=":4" /><ref name=":3">{{Cite news |date=5. kolovoza 2024 |title=Record-breaker Duplantis soars to Olympic pole vault gold, Hodgkinson wins 800m |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240805-record-breaker-duplantis-soars-to-pole-vault-gold-hodgkinson-wins-800m |agency=Agence France-Presse}}</ref> Prije pariških Olimpijskih igara taj se naslov pridijevao [[Sergej Bubka|Sergeju Bubki]], umirovljenomu [[Ukrajina|ukrajinskom]] skakaču s motkom.<ref name="Stump2024">{{cite news |last1=Stump |first1=Scott |date=6. kolovoza 2024. |title=Swedish pole vaulter Armand Duplantis thrills the world with a towering, death-defying vault |url=https://www.today.com/popculture/mondo-duplantis-world-record-pole-vault-rcna165383 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806202927/https://www.today.com/popculture/mondo-duplantis-world-record-pole-vault-rcna165383 |archive-date=6. kolovoza 2024 |work=TODAY.com}}</ref> Na [[Memorijal Kamila Skolimowska|Memorijalu Kamila Skolimowska]] u [[Poljska|poljskome]] gradu [[Chorzów]]u, dvanaestoj postaji [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] 2024. godine, Duplantis je [[25. kolovoza]] poboljšao svoj svjetski rekord deseti put u karijeri i treći put 2024. godine za jedan centimetar, pa je novi svjetski rekord iznosio 6,26 metara.<ref>{{Cite web |title=Ingebrigtsen and Duplantis smash world records in Silesia |url=https://www.diamondleague.com/news/general/ingebrigtsen-and-duplantis-smash-world-records-in-silesia/ |access-date=5. kolovoza 2026 |website=IDL Diamond League |date=25. kolovoza 2024 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=3. listopada 2024 |title=Ratified: world records for Ingebrigtsen, Duplantis and Hull |url=https://worldathletics.org/news/press-releases/ratified-world-records-ingebrigtsen-duplantis-hull |access-date=5. kolovoza 2026 |work=World Athletics Press Release}}</ref> Tamo su, uz Duplantisa, i [[Sam Kendricks]] i [[Emanuil Karalis]] preskočili šest metara. To je bio prvi put u povijesti da su trojica skakača s motkom preskočili tu visinu na istome natjecanju.<ref name=":6">{{Cite news |last=Selvaraj |first=Jonathan |date=28. kolovoza 2024. |title=One small centimetre for man, a giant leap for Armand Duplantis |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/armand-duplantis-pole-vault-world-record-one-centimetre-paris-olympics-science-jump-sports-feature/article68575835.ece/}}</ref> Na konferenciji za medije uoči spomenutoga mitinga Dijamantne lige organizatori su predstavili novu nagradu za najboljega sportaša na tome natjecanju, a odluka se donosila na temelju bodovnoga sustava World Athleticsa. Očekivalo se da će prvi dobitnik te nagrade biti [[Jakob Ingebrigtsen]], koji je rezultatom od 7:17,55 minuta postavio novi svjetski rekord na 3000 metara. Time je nadmašio prijašnji rekord od 7:20,67 minuta [[Kenija|Kenijca]] [[Daniel Komen|Daniela Komena]] iz [[1996.]] godine za više od triju sekundi. Međutim, kada su se rezultati s natjecanja preračunali prema bodovnome sustavu, pokazalo se da je Duplantisov svjetski rekord od 6,26 metara u skoku s motkom vrijedio 1339 bodova, a Ingebrigtsenov svjetski rekord 1320 bodova. Duplantis je tako postao prvim dobitnikom nagrade za najvrjednijega atletičara mitinga, pa je osvojio 14-karatni zlatni prsten optočen dijamantima vrijedan 10 000 američkih dolara te novčanu nagradu u istome iznosu. Uz to je osvojio 50 000 američkih dolara za obaranje svjetskoga rekorda.<ref name=":6" /> Dan uoči mitinga Dijamantne lige u [[Zürich]]u, [[4. rujna]], Duplantis je sudjelovao u revijalnoj utrci na 100 metara protiv [[Karsten Warholm|Karstena Warholma]], svjetskoga rekordera na 400 metara s preponama. Duplantis je pobijedio i ostvario osobni rekord u toj disciplini, koji je iznosio 10,37 sekundi. Warholm je završio utrku za 10,47 sekundi, što je također bio njegov osobni rekord.<ref>{{Cite web |title=Mondo Duplantis uses personal best to hold off Karsten Warholm in 100m sprint showdown |url=https://olympics.com/en/news/mondo-duplantis-uses-personal-best-to-hold-off-karsten-warholm-in-100m-sprint-showdown}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/athletics/articles/c14zydg3754o|title=Duplantis beats Warholm in 100m exhibition race|date=4. rujna 2024 |work=BBC Sport|access-date=5. kolovoza 2026.}}</ref> Duplantis je [[13. rujna]] zaključio sezonu 2024. godine četvrtim uzastopnim naslovom pobjednika Dijamantne lige na završnome natjecanju u [[Bruxelles]]u. Pobjedu je odnio nakon preskočenih 6,11 metara, čime je također postavio rekord mitinga.<ref>{{cite web|url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/wanda-diamond-league-final-brussels-2024-duplantis-denny|title=Duplantis and Denny break meeting records on first day of Wanda Diamond League Final in Brussels|publisher=World Athletics|access-date=13. rujna 2024}}</ref> Dana [[26. listopada]] bio je prvi put samostalno proglašen europskim sportašem godine u muškoj konkurenciji. Isti je naslov zavrijedio 2022. godine, ali tada je nagradu podijelio s Jakobom Ingebrigtsenom.<ref>{{Cite news |date=28. listopada 2024 |title=Mahuchikh and Duplantis named European athletes of the year |url=https://athleticsweekly.com/athletics-news/mahuchikh-and-duplantis-named-european-athletes-of-the-year-1039994149/ |access-date=5. kolovoza 2024 |work=Athletics Weekly}}</ref> Duplantis je [[6. studenoga]] postao globalni ambasador humanitarne utrke [[Wings for Life World Run]], a time se pridružio drugim sportskim zvijezdama poput [[Neymar|Neymara]] i Karstena Warholma. Utrka se održala [[4. svibnja]] [[2025.]] godine radi prikupljanja sredstava za istraživanje ozljede [[kičmena moždina|kralježnične moždine]].<ref>{{Cite news |last=Jonsson |first=Hanna |date=6. studenoga 2024. |title=Join Mondo Duplantis in the Wings for Life World Run – registration is open |url=https://www.redbull.com/se-en/mondo-duplantis-wings-for-life-world-run |access-date=5. kolovoza 2026|work=Redbull}}</ref> === 2025: Višestruki novi svjetski rekordi, treće svjetske titule i u dvorani i na otvorenome, jubilarnih sto skokova, Laureusova nagrada, peto osvajanje Dijamantne lige i skok od 6,30 metara === Duplantis je [[28. veljače]] na [[All Star Perche]]u u [[Clermont-Ferrand]]u 11. put oborio vlastiti svjetski rekord. Nakon što je osigurao pobjedu skokom od 6,07 metara, Duplantis je odlučio preskočiti 6,27 metara. To je uspio iz prvoga pokušaja.<ref name=":17">{{Cite web |date=1. ožujka 2025 |title=Duplantis breaks world pole vault record with 6.27m in Clermont-Ferrand |url=https://worldathletics.org/news/report/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-627m-clermont-ferrand |access-date=6. kolovoza 2026 |website=World Athletics Report}}</ref> U to je vrijeme objavio i svoj prvi singl "[[Bop (pjesma, Mondo)|Bop]]", koji je zasvirao kada je postavio novi svjetski rekord.<ref>{{Cite web |date=1. ožujka 2025 |title=Armand Duplantis breaks his own pole vault world record with leap of 6.27m |url=https://www.straitstimes.com/sport/armand-duplantis-breaks-his-own-pole-vault-world-record-with-leap-of-6-27m |access-date=6. kolovoza 2026 |website=The Straits Times}}</ref> U razgovoru s [[Puma (brend)|Puminim]] izvršnim direktorom Arneom Freundtom, odnosno intervjuu objavljenome [[18. ožujka]] u sklopu tvrtkina godišnjega izvještaja, Duplantis je otkrio da vjeruje da bi mogao svjetski rekord postaviti na 6,40 metara u idućih nekoliko godina, ali da mu 6,30 metara predstavlja prvu metu u bližoj budućnosti.<ref>{{Cite web |title=Pole vault star Armand "Mondo" Duplantis sets his sights on fairy tale world record of 6.40m {{!}} PUMA® |url=https://about.puma.com/en/newsroom/corporate-news/2025/18-03-2025-pole-vault-star-armand-mondo-duplantis-sets-his-sights |access-date=6. kolovoza 2026 |website=about.puma.com |language=en}}</ref> Duplantis je skokom od 6,15 metara osvojio [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2025.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]] u [[Nanjing]]u [[22. ožujka]]. Time je ujedno treći put zaredom postao svjetskim dvoranskim prvakom. Duplantis se borio sve do kraja protiv [[Grk]]a [[Emanuil Karalis|Emanuila Karalisa]], koji je preskočio 6,05 metara. Karalis bi u neko drugo doba zasigurno postao svjetski dvoranski prvak jer je to bio prvi put u povijesti da je skakač s motkom u finalu prvenstva preskočio 6,05 metara i ostao bez zlatne medalje.<ref name=":18" /> Prije nego što je obranio naslov prvaka u Nanjingu, Duplantis je ukupno 98 puta dotada preskočio šest ili više metara.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/live/NHC6m33jDrk?si=QtkdsUuyCpEanGXj |title=Livestream - World Athletics Indoor Championships Nanjing 25 Press Conference |language=en |access-date=6. kolovoza 2026 |via=www.youtube.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=20. ožujka 2025 |title='More in the tank', vows Duplantis as he edges to century mark |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250320-more-in-the-tank-vows-duplantis-as-he-edges-to-century-mark |access-date=6. kolovoza 2026 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Watta |first=Evelyn |date=20. ožujka 2025 |title=Mondo Duplantis all set for another world record as he gears up for World Athletics Indoor Championships Nanjing 2025: "I have more in the tanks" |url=https://www.olympics.com/en/news/mondo-duplantis-world-record-world-athletics-indoor-championships-nanjing-2025-more-in-tanks |access-date=6. kolovoza 2026 |website=Olympics.com}}</ref> Preskočivši četiri puta šest ili više metara na tome natjecanju, Duplantis je prešao brojku od sto takvih skokova s ukupno 102 njih. Za usporedbu, [[Sergej Bubka]], nekadašnji svjetski rekorder, drugi je najbolji po broju skokova od šest ili više metara, a u karijeri ih je ukupno imao 46.<ref name=":18">{{Cite web |title=Duplantis retains world indoor pole vault title in Nanjing {{!}} News {{!}} Nanjing 25 {{!}} World Athletics Indoor Championships |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/nanjing25/news/report/nanjing-25-men-pole-vault-report |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322161645/https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-indoor-championships/nanjing25/news/report/nanjing-25-men-pole-vault-report |archive-date=22. ožujka 2025 |access-date=6. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=22. ožujka 2025 |title=Now 102 vaults over 6 metres as Duplantis soars to world indoor title |url=https://sports.yahoo.com/article/now-102-vaults-over-6-143815490.html |access-date=6. kolovoza 2026 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref> Duplantis je [[21. travnja]] osvojio [[Laureus (nagrada)|Laureusovu]] nagradu za najboljega sportaša godine. Time je nakon [[Usain Bolt|Usaina Bolta]] postao drugi atletičar u povijesti koji je osvojio tu nagradu.<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Ciaran |date=22. travnja 2025 |title=Mondo Duplantis namedrops Usain Bolt & Lionel Messi as he wins prestigious award |url=https://talksport.com/sport/3138989/mondo-duplantis-laureus-awards-usain-bolt-lionel-messi/ |access-date=7. kolovoza 2026 |website=talkSPORT |language=}}</ref> Bio je nominiran još 2021., 2023. i 2024. godine, stoga ju je osvojio nakon treće uzastopne i ukupno četvrte nominacije.<ref name=":19">{{Cite web |last=Smirnova |first=Lena |date=22. travnja 2025. |title=Armand Duplantis named Laureus World Sportsman of the Year after third consecutive nomination |url=https://www.olympics.com/en/news/athletics-sweden-armand-duplantis-named-laureus-world-sportsman-of-the-year-after-third-consecutive-nomination |access-date=7. kolovoza 2026 |website=Olympics.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=22. travnja 2025 |title=Gymnast Simone Biles and pole vaulter Armand Duplantis win Laureus awards |url=https://www.straitstimes.com/sport/gymnast-simone-biles-and-pole-vaulter-mondo-duplantis-win-laureus-awards |access-date=7. kolovoza 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Svoj ukupno dvanaesti i četvrti svjetski rekord u okviru Dijamantne lige<ref>{{Cite web |title=Duplantis Soars to 6.28m World Record as Records Tumble at Stockholm Diamond League {{!}} Watch Athletics |url=https://www.watchathletics.com/article/13394/duplantis-soars-to-6-28m-world-record-as-records-tumble-at-stockholm-diamond-league |access-date=7. kolovoza 2026 |website=www.watchathletics.com |language=en}}</ref> postavio je [[15. lipnja]] skokom od 6,28 metara, iz prvoga pokušaja, u [[Stockholm]]u.<ref>{{Cite web |title=Duplantis breaks world pole vault record with 6.28m in Stockholm {{!}} REPORTS {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-628m-stockholm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615204725/https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/mondo-duplantis-world-pole-vault-record-628m-stockholm |archive-date=15. lipnja 2025 |access-date=7. kolovoza 2026|website=worldathletics.org |language=en}}</ref> Prije toga oborio je svjetski rekord dvaput u Poljskoj, Srbiji i Oregonu, jednom u Škotskoj i Kini, a triput u Francuskoj, uključujući onaj s Olimpijskih igara 2024. godine. Nikada prije nije postigao to na domaćemu terenu, u [[Švedska|Švedskoj]],<ref>{{Cite web |date=15. lipnja 2025 |title=Mondo Duplantis' 12th pole vault world record is one of a kind: 'The only thing that I was missing' |url=https://www.nbcsports.com/olympics/news/mondo-duplantis-world-record-pole-vault-2025-stockholm |access-date=7. kolovoza 2026 |website=NBC Sports |language=en-US}}</ref> pa je time ostvario još jedan priželjkivani uspjeh.<ref>{{Cite web |first=Nick |last=Zaccardi |date=15. lipnja 2025 |title=Mondo Duplantis breaks world record in pole vault for 12th time: 'The only thing that I was missing' |url=https://sports.yahoo.com/article/mondo-duplantis-breaks-pole-vault-171337337.html |access-date=7. kolovoza 2026 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref> Duplantisov 12. svjetski rekord s čuvenoga [[Olimpijski stadion u Stockholmu|Olimpijskoga stadiona u Stockholmu]], na kojemu su se održale [[Ljetne olimpijske igre 1912.]] godine, bio je prvi u povijesti koji se postavio na tome stadionu. Tamo su se više puta oborili svjetski rekordi u atletici nego na ijednome drugom stadionu – ukupno 83 njih između [[1912.]] i [[2008.]] godine. Međutim, nijedan od njih nije bio u skoku s motkom.<ref name=":21">{{Cite news |last=Tharme |first=Liam |date=20. rujna 2025 |title=Mondo Duplantis exclusive: 14-time pole vault world-record holder analyzes his greatest jumps |url=https://www.nytimes.com/athletic/6642767/2025/09/20/mondo-duplantis-interview-world-records/ |access-date=7. kolovoza 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[Patrik Sjöberg]] bio je posljednji švedski sportaš koji je na tome stadionu postavio svjetski rekord, a to je bilo na natjecanju u skoku uvis [[1987.]] godine. Tomu je svjedočila i Duplantisova majka s tribina.<ref name=":2">{{Cite web |last=Crumley |first=Euan |date=15. lipnja 2025.|title=Mondo Duplantis rises to the occasion in Stockholm – Athletics Weekly |url=https://athleticsweekly.com/news/mondo-duplantis-rises-to-the-occasion-in-stockholm-1040005867/ |access-date=7. kolovoza 2026 |website=athleticsweekly.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pole Vault: Arman Duplantis sets his sights on setting another world record at 6.40m {{!}} Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/news/athletics-continental-tour-it-s-within-my-reach-duplantis-sets-sights-on-6-40m/bkXyvSvq/ |access-date=7. kolovoza 2026|website=www.flashscore.com |language=en}}</ref> U skladu s tamošnjom tradicijom, Duplantisovo je ime uklesano na zidove stadiona u spomen na svjetski rekord koji je ondje postavio. Taj dio Olimpijskoga stadiona, poznat pod nazivom "Stadion Walk of Fame", odaje počast najvećim sportskim uspjesima i događajima koji su se odvili na stadionu još od Olimpijskih igara održanih u Stockholmu.<ref>{{Cite web |title=Archives: Walk of Fame |url=https://www.walkoffamestadion.se/en/walkoffame/ |access-date=19. lipnja 2025 |website=Stadion Walk of Fame |language=en-US}}</ref><ref name=":2" /> Nakon te pobjede u Dijamantnoj ligi Duplantis je od 2020. godine pobijedio na 37 od ukupno 41 natjecanja, čime je postao jedan od najuspješnijih serijskih pobjednika u povijesti Dijamantne lige.<ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=13. lipnja 2025. |title=Duplantis Diamond League Results 2017–2025: A Winning Streak |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/duplantis-diamond-league-results-2017-2025/article69690324.ece |access-date=7. kolovoza 2026 |website=Sportstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=16. lipnja 2025 |title='Magical' Armand Duplantis soars to pole vault world record in Stockholm |url=https://www.straitstimes.com/sport/magical-duplantis-soars-to-pole-vault-world-record-in-stockholm-with-6-28m-jump |access-date=7. kolovoza 2026|work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Od svoga debija u Dijamantnoj ligi 2017. godine ostvario je ukupno 39 pobjeda, čime je prestigao [[Renaud Lavillenie|Renauda Lavillenieja]], koji ima 37 pobjeda.<ref>{{Cite web |title=Renaud LAVILLENIE – Wanda Diamond League |url=https://www.diamondleague.com/athlete/14185853/ |access-date=7. kolovoza 2026 |language=en-US}}</ref> Od 2020. godine imao je 93 nastupa, a izgubio je samo četiri puta, i to isključivo na mitinzima Dijamantne lige.<ref>{{Cite news |date=17. lipnja 2025 |title=Why 1cm equals multiple big-money payouts for this record-breaking pole vaulter |url=https://www.abc.net.au/news/2025-06-17/mondo-armand-duplantis-keeps-breaking-his-pole-vault-world-1cm/105426332 |access-date=7. kolovoza 2026 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> Dana [[11. srpnja]] Duplantis je skokom od 6,05 metara oborio rekord mitinga Dijamantne lige u [[Monako|Monaku]], koji je iznosio 6,02 metara, a bio ga je postavio [[Poljska|Poljak]] [[Piotr Lisek]] [[2019.]] godine. Taj je miting ujedno i 13. postaja Dijamantne lige na kojoj je Duplantis srušio rekord natjecanja.<ref>{{Cite web |last=McCarvel |first=Nick |date=11 July 2025 |title=Monaco Diamond League 2025: Mondo Duplantis wins pole vault in new meeting record, misses on world record attempts |url=https://www.olympics.com/en/news/monaco-diamond-league-2025-mondo-duplantis-wins-pole-vault-in-new-meeting-record-misses-on-world-record-attempts |access-date=12 July 2025 |website=Olympics.com}}</ref> Budući da se u Dijamantnoj ligi održava ukupno 15 mitinga, preostala su mu u tome trenutku dva na kojima još nije postavio novi rekord. Riječ je o mitinzima u [[Rabat]]u, na kojemu je rekord od 5,86 metara postavio [[Sam Kendricks]], i u [[London]]u, gdje rekord od 6,03 metara drži [[Renaud Lavillenie]].<ref>{{Cite web |last=Ogeyingbo |first=Deji |date=25. lipnja 2025. |title=Mondo Duplantis and the art of jumping high |url=https://www.runblogrun.com/2025/06/mondo-duplantis-and-the-art-of-jumping-high.html |access-date=7. kolovoza 2026 |website=runblogrun |language=en-US}}</ref> U sklopu manifestacije [[World Athletics Continental Tour]] Duplantis je [[12. kolovoza]] postavio svoj 13. svjetski rekord od 6,29 metara na mitingu iz tzv. Gold serije u [[Budimpešta|Budimpešti]]. To je bio prvi svjetski rekord koji se ikada postavio na tome mitingu u 15 godina njegova postojanja. Duplantis je time nadmašio i svoj prijašnji rekord koji je postavio u [[Mađarska|Mađarskoj]], a riječ je o skoku od 6,10 metara kojim je [[2023.]] godine osvojio svoju drugu titulu svjetskoga prvaka.<ref>{{Cite web |title=Historic world record, broken records, and an electric atmosphere at the Gyulai István Memorial – Gyulai István Memorial |url=https://gyulaimemorial.hu/en/news/historic-world-record-broken-records-and-an-electric-atmosphere-at-the-gyulai-istvan-memorial/ |access-date=7. kolovoza 2026 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=13. kolovoza 2025 |title=Duplantis breaks world pole vault record on Budapest return |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-continental-tour/news/duplantis-world-pole-vault-record-budapest-gyulai-memorial |access-date=7. kolovoza 2026 |website=World Athletics Report}}</ref> World Athletics dao je Duplantisu važnu ulogu u promociji premijernoga izdanja prvenstva službenoga naziva [[World Athletics Ultimate Championship]], koje će se održati u [[Budimpešta|Budimpešti]] od [[11. rujna|11.]] do [[13. rujna]] [[2026.]] godine. Riječ je o ekskluzivnome bijenalu koje će se parnim godinama održavati na kraju sezone, kada [[Svjetsko prvenstvo u atletici]] neće biti u tijeku. World Athletics imenovao je Duplantisa ultimativnom zvijezdom ([[engleski jezik|engl.]] ''Ultimate Star''), a potom [[Usain Bolt|Usaina Bolta]] ultimativnom legendom ([[engleski jezik|engl.]] ''Ultimate Legend''),<ref>{{Cite news |last=Thapliyal |first=Mukesh |date=8. rujna 2025. |title=Usain Bolt named 'Ultimate Legend' by World Athletics to promote inaugural global championship |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/us/usain-bolt-named-ultimate-legend-by-world-athletics-to-promote-inaugural-global-championship/articleshow/123756822.cms?from=mdr |access-date=8. kolovoza 2026 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> učinivši ih time glavnim akterima u promociji prvenstva u skladu s dodijeljenim ulogama.<ref>{{Cite web |date=13. kolovoza 2025 |title=Duplantis unveiled as inaugural Ultimate Star |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-ultimate-championship/2026/news/press-releases/mondo-duplantis-ultimate-championship-star |access-date=8. kolovoza 2026 |website=World Athletics}}</ref> Duplantis je [[27. kolovoza]] osvojio trofej Dijamantne lige peti put zaredom na posljednjemu mitingu u [[Zürich]]u, čime se približio najboljim atletičarima sa sedam pobjeda. Riječ je o [[Francuska|francuskome]] skakaču s motkom [[Renaud Lavillenie|Renaudu Lavillenieju]] i [[Christian Taylor|Christianu Tayloru]], [[SAD|Amerikancu]] koji se natjecao u [[Troskok|troskoku]].<ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |date=28. kolovoza 2025 |title=Mondo Duplantis wins fifth straight Diamond League title |url=https://www.indiatvnews.com/sports/other/mondo-duplantis-wins-fifth-straight-diamond-league-title-2025-08-28-1005523 |access-date=9. kolovoza 2026 |website=India TV News |language=en}}</ref> Duplantis je pobijedio nakon preskočenih šest metara, što je bio njegov 118. skok od šest ili više metara.<ref>{{Cite news |date=27. kolovoza 2025 |title=Olyslagers wins latest duel with high jump rival ahead of world champs |url=https://www.abc.net.au/news/2025-08-28/nicola-olyslagers-wins-high-jump-diamond-league-in-zurich/105706212 |access-date=9. kolovoza 2026 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> Na [[Svjetsko prvenstvo u atletici 2025.|Svjetskome prvenstvu]] u [[Tokio|Tokiju]] Duplantis je [[15. rujna]] osvojio svoju treću svjetsku titulu zaredom u skoku s motkom. Naslov svjetskoga prvaka donio mu je skok od 6,15 metara u nikada kompetitivnijemu finalu muškoga skoka s motkom na natjecanju globalne razine, gdje je sedam skakača preskočilo 5,90 ili više metara.<ref>{{Cite web |title=Duplantis breaks world pole vault record with 6.30m in Tokyo {{!}} News {{!}} Tokyo 25 {{!}} World Athletics Championships |url=https://worldathletics.org/en/competitions/world-athletics-championships/tokyo25/news/report/world-championships-tokyo-25-report-mens-pole-vault |access-date=9. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org}}</ref> Duplantis je zatim nastojao postaviti svoj 14. svjetski rekord od 6,30 metara, a to mu je pošlo za rukom u posljednjemu pokušaju. Taj je rezultat ujedno bio četvrti Duplantisov svjetski rekord u 2025. godini, što je za njega bio i rekordan broj oborenih svjetskih rekorda u jednoj godini.<ref>{{Cite web |date=15. rujna 2025 |title=Armand Duplantis soars to third world title and 14th world record |url=https://www.bbc.com/sport/athletics/articles/c1ed6845ng7o |access-date=9. kolovoza 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Nakon prvih dvaju neuspješnih pokušaja Duplantis je napravio dvije promjene koje su se pokazale ključnim za obaranje rekorda. Najprije je pomaknuo stalke za letvicu s njezine standardne pozicije pet centimetara bliže kutiji za odraz, u koju se postavlja motka pri skoku, čime je promijenio kut prelaska preko letvice. Duplantis je poslije otkrio da mu je njegov otac i trener Greg savjetovao da upotrijebi tvrđu motku u trećemu pokušaju kako bi optimizirao odraz pri toj visini. U prijašnjim se pokušajima služio istom motkom kojom je obarao rekorde između 6,20 i 6,29 metara.<ref name=":21" /> Duplantis je bio proglašen europskim sportašem godine [[26. listopada]]. To je bio treći put da je osvojio tu nagradu, a toliko ju je puta jedini još dobio [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Britanac]] [[Mo Farah]].<ref>{{Cite web |last=Broadbent |first=Chris |date=25. listopada 2025 |title=Mondo grateful for “beautiful honour” as he is named men's Athlete of the Year |url=https://www.european-athletics.com/home/news/mondo-grateful-for-beautiful-honour-as-he-is-named-athlete-of-the-year |access-date=9. kolovoza 2026|website=www.european-athletics.com |language=en}}</ref> [[World Athletics]] proglasio je Duplatnisa sportašem godine [[30. studenoga]]. Tada je imao 16 osvojenih natjecanja u nizu i postao je prvi skakač s motkom u novijoj povijesti koji dvije godine zaredom nije doživio poraz.<ref>{{Cite news |date=1. prosinca 2025 |title=Swedish pole vault star Armand Duplantis and US hurdler Sydney McLaughlin-Levrone crowned 'Athletes of the Year' |url=https://www.straitstimes.com/sport/duplantis-and-mclaughlin-levrone-crowned-athletes-of-the-year |access-date=9. kolovoza 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Nijedan drugi atletičar koji se natjecao u skakačkim ili bacačkim disciplinama nije tu nagradu osvojio tri puta. Duplantis je tako postao tek treći atletičar s najmanje trima osvojenim nagradama, pridruživši se [[Usain Bolt|Usainu Boltu]], koji ju je osvojio šest puta, i [[Hicham El Guerrouj|Hichamu El Guerrouju]], također trostrukome dobitniku nagrade.<ref>{{Cite web |title=Ian O'Riordan: Why Grand Slam Track is paying a high price for excluding field events |url=https://www.irishtimes.com/sport/athletics/2025/12/06/ian-oriordan-why-grand-slam-track-is-paying-a-high-price-for-excluding-field-events/ |access-date=9. kolovoza 2026 |website=The Irish Times |language=en}}</ref> === 2026: Petnaesti svjetski rekord zaredom, četvrti uzastopni svjetski dvoranski naslov i prekid trogodišnjega pobjedničkog niza=== Dana [[12. ožujka]] Duplantis je poboljšao svoj svjetski rekord za jedan centimetar na [[Mondo Classic|Mondo Classicu]] u [[Uppsala|Uppsali]]. To je bio njegov 15. svjetski rekord i drugi put da je postavio svjetski rekord u [[Švedska|Švedskoj]].<ref name=":26">{{Cite web |date=12. ožujka 2026 |title=Armand Duplantis: Two-time Olympic pole vault champion breaks world record at Mondo Classic in Sweden |url=https://www.bbc.com/sport/athletics/articles/c3wlje0lpxqo |access-date=9. kolovoza 2026 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> Duplantis je tim skokom od 6,31 metra nadmašio brojku [[Sergej Bubka|Sergeja Bubke]] od 14 uzastopnih svjetskih rekorda. Također, pobjeda mu je na spomenutome natjecanju bila 38. u nizu, računajući još od [[kolovoz|kolovoza]] [[2023.]] godine.<ref>{{Cite news |date=16. ožujka 2026 |title=Pole vault record breaker Armand Duplantis ready for return to 'special' Torun |url=https://www.straitstimes.com/sport/pole-vault-record-breaker-armand-duplantis-ready-for-return-to-special-torun |access-date=9. kolovoza 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> Dvije tehničke prilagodbe omogućile su Duplantisu postavljanje najnovijega svjetskog rekorda: produljio je zalet s 20 na 22 koraka i počeo je upotrebljavati tvrđu motku. Godinama je eksperimentirao s tvrđom motkom, ali nije uspijevao doći do željenoga učinka. Ipak, smatrao je da će mu produljeni zalet, koji je uveo posljednjih mjeseci, omogućiti jači odraz, a on bolje savijanje tvrđe motke.<ref>{{Cite web |last=Goulding |first=Grace |date=16. ožujka 2026. |title=Mondo Duplantis eyes 2026 World Athletics Indoor Championships return in Toruń after 15th pole vault world record: "I wanted to make sure I'm still the top dog" |url=https://www.olympics.com/en/news/mondo-duplantis-2026-world-athletics-indoor-championships-return-record-top-dog |access-date=9. kolovoza 2026 |website=Olympics.com}}</ref> Nakon što je [[21. ožujka]] osvojio zlato na [[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2026.|Svjetskome dvoranskom prvenstvu]] u [[Toruń]]u i pritom postavio novi rekord prvenstva skokom od 6,25 metara, Duplantis je postao prvi atletičar koji je osvojio četiri uzastopna svjetska dvoranska naslova.<ref>{{Cite web |last=Fentuo |first=Fentuo Tahiru |date=22. ožujka 2026. |title=World Athletics Indoor Championships 2026: Mondo Duplantis claims fourth successive indoor pole vault title |url=https://www.olympics.com/en/news/world-athletics-indoor-championships-2026-mondo-duplantis-claims-fourth-successive-indoor-pole-vault-title |access-date=9. kolovoza 2026 |website=Olympics.com}}</ref> To mu je bila ukupno deveta svjetska seniorska titula. Od [[2019.]] godine, kada je posljednji put bio poražen na svjetskim ili kontinentalnim prvenstvima, osvojio je 12 velikih titula.<ref>{{Cite web |title=Duplantis soars to 6.25m championship record to win fourth world indoor pole vault title {{!}} News {{!}} Kujawy Pomorze 26 {{!}} World Athletics Indoor Championships |url=https://worldathletics.org/en/competitions/world-athletics-indoor-championships/kujawypomorze26/news/report/wic-kujawy-pomorze-26-report-men-pole-vault |access-date=9. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org}}</ref> Nakon posljednjega osvojenog svjetskog dvoranskog naslova izjednačio se sa Sergejem Bubkom, koji je četiri puta bio svjetski dvoranski prvak.<ref name=":27">{{Cite web |date=21. ožujka 2026 |title=Sweden's Duplantis wins fourth world indoor pole vault title |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260321-sweden-s-duplantis-wins-fourth-world-indoor-pole-vault-title |access-date=9. kolovoza 2026 |website=France 24 |language=en}}</ref> Duplantis je [[17. svibnja]] postavio novi rekord mitinga [[Dijamantna liga|Dijamantne lige]] u [[Shanghai]]ju skokom od 6,12 metara, gdje je i pobijedio. Dana [[27. svibnja]] puštena je u prodaju posebna dječja ulaznica za [[14. kolovoza]], dan kada su se održavale kvalifikacije u skoku s motkom na [[Europsko prvenstvo u atletici 2026.|Europskome prvenstvu]] u [[Birmingham]]u. Nazvana prema Duplantisu, "Mondo Ticket" stajala je samo 6,31 funtu. Njezina je simbolična cijena odgovarala visini trenutačnoga svjetskoga rekorda, a cijela je akcija bila namijenjena poticanju mladih obožavatelja na to da dožive prvenstvo i izbliza prate Duplantisa na djelu.<ref>{{Cite web |title=Duplantis jumps at the chance to bring world record ticket to young fans at Birmingham 2026 |url=https://www.european-athletics.com/home/news/mondo-world-record-ticket |access-date=9. kolovoza 2026 |website=www.european-athletics.com |language=en}}</ref> Nakon gotovo trogodišnje dominacije u skoku s motkom Duplantis je [[7. lipnja]] doživio poraz na mitingu Dijamantne lige u [[Stockholm]]u, gdje je [[Australija|Australac]] [[Kurtis Marschall]] bio bolji od njega. Time se prekinuo njegov niz od 40 uzastopnih pobjeda na natjecanjima koji je započeo još u [[kolovoz|kolovozu]] [[2023.]] godine.<ref>{{Cite web |date=7. lipnja 2026 |title=Aussie pulls off epic upset over hometown king: 'Chuffed it was me' |url=https://7news.com.au/sport/athletics/aussie-first-timer-kurtis-marschall-pulls-off-epic-diamond-league-upset-over-hometown-king-mondo-duplantis-c-22398518 |access-date=9. kolovoza 2026 |website=7NEWS |language=en}}</ref> Osvojivši miting Dijamantne lige u [[Pariz]]u, Duplantis se [[28. lipnja]] vratio pobjedama i obaranju rekorda. Skokom od 6,13 metara postavio je novi rekord mitinga. Taj mu je miting ujedno bio prvo natjecanje nakon vjenčanja. [[File:Armand Duplantis (SWE) DSC08346 hochformat.jpg|left|thumb|Armand Duplantis na mitingu [[Weltklasse Zürich]] [[27. kolovoza]] [[2026.]] godine.]] Dana [[10. srpnja]] osvojio je miting Dijamantne lige u [[Monako|Monaku]] skokom od 6,07 metara, čime je poboljšao vlastiti rekord mitinga za dva centimetra. Time je ostvario prvu pobjedu od preseljenja u Monako, odnosno na novome domaćem terenu. Duplantis je također bio potaknuo organizatore na uvrštavanje muškoga skoka s motkom u program Dijamantne lige u Monaku, prema kojemu je dotad bio predviđen skok s motkom samo u ženskoj konkurenciji.<ref>{{Cite web |date=11. srpnja 2026 |title=Duplantis thrives on new home turf in Monaco |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260711-duplantis-thrives-on-new-home-turf-in-monaco |access-date=9. kolovoza 2026 |website=France 24 |language=en}}</ref> Duplantis je morao odustati od nastavka natjecanja na mitingu Dijamantne lige u [[London]]u [[17. srpnja]] zbog ozljede bedra. Iako je preskočio 5,95 metara kao i prvoplasirani [[Sam Kendricks]], [[SAD|Amerikanac]] je osvojio miting jer je svladao tu visinu iz prvoga pokušaja, a Duplantis je završio na drugome mjestu.<ref>{{Cite web |title=Mondo Duplantis withdraws from London Diamond League with thigh injury {{!}} Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/news/athletics-diamond-league-mondo-duplantis-withdraws-from-london-diamond-league-with-thigh-injury/8riXOOfU/ |access-date=31. kolovoza 2026|website=www.flashscore.com |language=en}}</ref> Dana [[16. kolovoza]] obranio je titulu europskoga prvaka na [[Europsko prvenstvo u atletici 2026.|Europskome prvenstvu]] u [[Birmingham]]u. Preskočivši 6,15 metara, oborio je rekord prvenstva od 6,10 metara te osvojio ukupno 14. seniorsku zlatnu medalju i četvrtu europsku titulu.<ref>{{Cite web |title=Mondo Duplantis wins fourth European pole vault title in new championship record {{!}} Flashscore.com |url=https://www.flashscore.com/news/athletics-european-championships-mondo-duplantis-wins-fourth-european-pole-vault-title-in-new-championship-record/0OvQkanI/ |access-date=16. kolovoza 2026 |website=www.flashscore.com |language=en}}</ref> Novi rekord mitinga Dijamantne lige od 6,21 metra postavio je [[20. kolovoza]] u [[Lausanne]]u. To je natjecanje bilo jedno od najboljih u povijesti u muškome skoku s motkom. Duplantis se do samoga kraja natjecao s [[Emanuil Karalis|Emanuilom Karalisom]], kojega je pobijedio. Obojica su preskočila 6,16 metara i nastavili se dalje natjecati. Takvo što nikada se prije nije dogodilo u toj atletskoj disciplini.<ref>{{Cite web |title=Duplantis clears 6.21m, Karalis 6.16m in historic pole vault contest in Lausanne {{!}} REPORTS {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/lausanne-athletissima-diamond-league-2026-duplantis-karalis |access-date=23. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org}}</ref> World Athletics objavio je [[21. kolovoza]] Duplantisovu pjesmu "Gold", službenu himnu premijernoga izdanja natjecanja [[World Athletics Ultimate Championship]], koje će se održati u [[Budimpešta|Budimpešti]] od [[11. rujna|11.]] do [[13. rujna]].<ref>{{Cite web |title=World Athletics releases Ultimate Anthem: 'Gold' by Mondo Duplantis {{!}} News {{!}} Budapest 26 {{!}} World Athletics Ultimate Championships |url=https://worldathletics.org/en/competitions/world-athletics-ultimate-championship/2026/news/press-releases/ultimate-anthem-gold-mondo-duplantis |access-date=31. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org}}</ref> Duplantis i Karalis nastavili su se natjecati na najvišoj razini na mitingu [[Weltklasse Zürich]] [[27. kolovoza]]. Karalis je završio natjecanje rezultatom od 6,20 metara, a Duplantis je osvojio prvo mjesto nakon preskočenih 6,26 metara.<ref>{{Cite web |date=17. ožujka 2025 |title=Program & Results - Zurich |url=https://zurich.diamondleague.com/en/programme-results/ |access-date=31. kolovoza 2026 |language=en-US}}</ref> == Privatni život == Duplantis je na poticaj svoje majke intenzivno učio [[švedski jezik]] preko [[Skype]]a, a taj mu je tečaj bio od velike pomoći. Do [[2020.]] godine uznapredovao je toliko da je osjećao da mnogo bolje i lakše razumije izvorne govornike nego što je prije mogao. Njegova je majka istovremeno tvrdila da se Duplantis sramio javno govoriti švedski, ali da se rado njime služio u privatnoj komunikaciji zbog manjega pritiska.<ref>{{cite web |last=Brenning |first=Patrik |date=20. travnja 2020. |title=Armand Duplantis kan svenska men vågar inte prata |url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/opbo1j/manga-tycker-att-han-inte-ar-svensk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219161604/https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/opbo1j/manga-tycker-att-han-inte-ar-svensk |archive-date=19. prosinca 2022 |access-date=10. kolovoza 2026 |work=[[Aftonbladet]] |language=sv}}</ref><ref>{{cite web |date=11. lipnja 2020 |title=Armand Duplantis om sin svenska: 'Mamma vill inte att folk ska snacka skit' |url=https://www.youtube.com/watch?v=nCJ875PRdUI |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810125239/https://www.youtube.com/watch?v=nCJ875PRdUI |archive-date=10. kolovoza 2023 |access-date=10. kolovoza 2021 |publisher=[[Expressen]] YouTube Channel}}</ref> Međutim, do [[2021.]] godine njegovo se znanje poboljšalo do razine na kojoj je bez poteškoća davao intervjue u cijelosti na švedskome, što je osobito bilo primijećeno nakon osvajanja olimpijskoga zlata u Tokiju.<ref>{{cite web |date=3. kolovoza 2021 |title=Duplantis efter OS-guldet – i intervju på svenska |url=https://www.youtube.com/watch?v=klJJopIMeuc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219161557/https://www.youtube.com/watch?v=klJJopIMeuc |archive-date=19. prosinca 2022 |access-date=10. kolovoza 2026 |publisher=[[Aftonbladet]] official Youtube channel |language=sv}}</ref> Duplantis je prije toga isticao da mu je napredovanje u švedskome bilo ponešto otežano time što većina Šveđana izvrsno poznaje engleski jezik, pa su izvorni govornici radije razgovarali s njime na engleskome.<ref>{{cite news |last1=Hammarkrantz |first1=Oskar |date=18 September 2020 |title=Duplantis: 'Blir mycket mer igenkänd här än i USA' |url=https://www.svd.se/armand-duplantis-jag-blir-mycket-mer-igenkand-har-an-i-usa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209023227/https://www.svd.se/armand-duplantis-jag-blir-mycket-mer-igenkand-har-an-i-usa |archive-date=9. prosinca 2021 |access-date=10. kolovoza 2026 |newspaper=[[Svenska Dagbladet]] |language=sv}}</ref> [[File:Dalahästen i Avesta 03.jpg|thumb|Letvica u blizini [[Dala konj|dala-konja]] u [[Švedska|švedskome]] mjestu [[Avesta (grad)|Avesti]] podigne se svaki put kada Duplantis obori svjetski rekord.]] Kako bi si priskrbio idealne klimatske uvjete za treniranje tijekom cijele godine, Duplantis je obično provodio zime u [[Louisiana|Louisiani]], a ljeta u [[Uppsala|Uppsali]]. U [[Avesta (grad)|Avesti]], mjestu gdje je Duplantisova majka odrasla, letvica nalik na onu u skoku s motkom podigne se u blizini enormne skuplture [[dala konj|dala-konja]] s rezultatom svakoga novog Duplantisova svjetskog rekorda. Kada je Duplantis prvi put čuo za to, briznuo je u plač od sreće jer je tada postao još svjesniji veličine onoga što je postigao.<ref>{{cite web |last=Ottosson |first=Stefan |date=16. prosinca 2020. |title=Armand Duplantis kunde inte hålla tillbaka tårarna – efter svenska hyllningen: "Bröt ihop när jag såg det" |url=https://www.sportbibeln.se/friidrott/armand-duplantis-kunde-inte-halla-tillbaka-tararna-efter-svenska-hyllningen-jag-brot-ihop-nar-jag-sag-det/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803162617/https://www.sportbibeln.se/friidrott/armand-duplantis-kunde-inte-halla-tillbaka-tararna-efter-svenska-hyllningen-jag-brot-ihop-nar-jag-sag-det/ |archive-date=3. kolovoza 2021 |access-date=10. kolovoza 2021 |publisher=Sportbibeln |language=sv}}</ref> U [[listopad]]u [[2025.]] godine [[Zračna luka Stockholm-Arlanda]] dodala je Duplantisa svojoj galeriji portreta "Welcome to my hometown" ([[srpskohrvatski jezik|sh.]] 'Dobro došli u moj rodni grad'), koja postoji još od [[2005.]] godine u dijelu za prikupljanje prtljage. Galerija odaje počast osobama koje su svojim iznimnim doprinosima obilježile regije [[Stockholm]]a i [[Uppsala|Uppsale]] u sportu, kulturi, znanosti, gospodarstvu i drugim područjima.<ref>{{Cite web |last=Orban |first=André |date=14. listopada 2025. |title=World record holder Armand Duplantis joins “Welcome to my hometown” gallery at Stockholm Arlanda Airport |url=https://www.aviation24.be/airports/stockholm-arlanda-arn/world-record-holder-armand-duplantis-joins-welcome-to-my-hometown-gallery-at-stockholm-arlanda-airport/ |access-date=10. kolovoza 2025 |website=Aviation24.be |language=en-GB}}</ref> [[File:Guests at the 2026 Met Gala 442 (Armand Duplantis and Desiré Inglander).jpg|thumb|Duplantis i Inglander na [[Met Gala|Met Gali]] [[2026.]] godine.]] Duplantis se oženio švedskim modelom i kreatoricom sadržaja Desiré Inglander [[2026.]] godine.<ref>{{Cite news |last=Landén |first=Petter |last2=Thunborg |first2=Peter |date=20. ožujka 2026. |title=Armand och Desiré Duplantis har gift sig i hemlighet |url=https://www.expressen.se/sport/friidrott/armand-och-desire-duplantis-har-gift-sig-i-hemlighet/ |access-date=10. kolovoza 2026 |work=[[Expressen]] |language=Swedish}}</ref> Par se upoznao u Švedskoj na jednoj zabavi sredinom ljeta [[2020.]] godine, a Duplantis je zaprosio Inglander [[2024.]] godine za vrijeme snimanja za ''[[Vogue Scandinavia]]'' u [[New York]]u.<ref>{{Cite news |date=11. listopada 2024 |title=Olympic Champion Mondo Duplantis and Desiré Inglander Announce Their Engagement |url=https://www.vogue.com/article/mondo-duplantis-desire-inglander-engaged |work=Vogue}}</ref> Nakon vjenčanja Duplantis je prodao svoj stan u Stockholmu i preselio se u [[Monako]], a dotada je živio u [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]] i Švedskoj.<ref>{{Cite web |last=AFP |date=7. svibnja 2025.|title=Duplantis promises new home Monaco a world record |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/sports/2026/05/08/duplantis-promises-new-home-monaco-a-world-record |access-date=10. kolovoza 2026 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Duplantis je objavio svoj prvi singl "[[Bop (pjesma, Mondo)|Bop]]" pod imenom Mondo [[28. veljače]] [[2025.]] godine, a napisao ga je s Emilom Bergom i Rasmusom Wahlbergom, kao i ostalih 30-ak pjesama.<ref>{{Cite web|url=https://www.sverigesradio.se/artikel/duplantis-ovantade-drag-sa-later-nya-karriaren|title=Duplantis oväntade drag – så låter nya karriären|date=25 February 2025|language=sv|publisher=[[Sveriges Radio]]|access-date=10. kolovoza 2026}}</ref><ref name="vibes">{{Cite web|url=https://www.svt.se/kultur/armand-duplantis-slapper-nya-laten-bop-nervost|title=Armand Duplantis om nya låten "Bop": "Den är vibes och kul"|date=28. veljače 2025.|language=sv|first=Moa|last=Lindstedt|publisher=[[Sveriges Television]]|access-date=10. kolovoza 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sverigesradio.se/artikel/stavhopparen-armand-duplantis-debuterar-som-artist|title=Stavhopparen Armand Duplantis debuterar som artist: "Lite nervöst"|date=28. veljače 2025|language=sv|publisher=[[Sveriges Radio]]|access-date=10. kolovoza 2026}}</ref> Njegov je debi zauzeo 31. mjesto na švedskoj listi singlova.<ref>{{Cite web|url=https://sverigetopplistan.se/chart/41/?dspy=2025&dspp=10|title=Veckolista Singlar, vecka 10|publisher=[[Sverigetopplistan]]|language=sv|access-date=10. ožujka 2026}}</ref> Nakon njega objavio je niz drugih singlova poput pjesme "4L" u [[lipanj|lipnju]] [[2025.]], "Feelin' Myself" u [[veljača|veljači]] [[2026.]] i "Location" u [[travanj|travnju]] 2026. godine.<ref>{{Cite web |date=14. lipnja 2025 |title=Armand Duplantis to Release Love-Driven Single "4L" {{!}} Sweden Herald |url=https://swedenherald.com/article/armand-duplantis-to-release-new-music-this-month |access-date=10. kolovoza 2026 |website=Sweden Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nottingham |first=Juliet |date=3. lipnja 2026. |title=Mondo Duplantis reveals his ultimate ambition: a Grammy |url=https://www.olympics.com/en/news/mondo-duplantis-reveals-ultimate-ambition-grammy |access-date=10. lipnja 2026 |website=Olympics.com}}</ref> U [[ožujak|ožujku]] 2026. godine [[World Athletics]] angažirao je Duplantisa da stvori službenu himnu za novo prvenstvo u atletici, odnosno [[World Athletics Ultimate Championship]], čije će se prvo izdanje održati iste godine.<ref>{{Cite news |date=23. ožujka 2026 |title=From world records to world anthems, new creative jump for Duplantis |url=https://www.straitstimes.com/sport/from-world-records-to-world-anthems-new-creative-jump-for-duplantis |access-date=10. kolovoza 2026 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> == Postignuća == Podatci u nastavku preuzeti su sa službene mrežne stranice [[World Athletics]]a.<ref name="WAprofile" /> === Međunarodna natjecanja === {| class="wikitable sortable plainrowheaders""max-width:40em;" |+Nastupi za {{flagicon|SWE}} [[Švedska|Švedsku]] |---- !scope="col"| Godina !scope="col"| Natjecanje !scope="col"| Mjesto !scope="col"| Plasman !scope="col"| Rezultat !scope="col"| Bilješka |- |align="center"|[[2015.]] |{{nowrap|[[Svjetsko prvenstvo u atletici za mlađe juniore 2015.|Svjetsko prvenstvo za mlađe juniore]]}} |{{flagicon|COL}} [[Cali]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|5,30 m |align="center"|CR<ref name=":25"/> |- |align="center"|[[2016.]] |[[Svjetsko juniorsko prvenstvo u atletici 2016.|Svjetsko juniorsko prvenstvo]] |{{flagicon|POL}} [[Bydgoszcz]] |style="text-align: center"bgcolor=cc9966|3. mjesto |align="center"|5,45 m |align="center"|<ref>{{Cite web |title=Report: men's pole vault – IAAF World U20 Championships Bydgoszcz 2016 |url=https://worldathletics.org/news/report/world-u20-championships-men-pole-vault |access-date=10. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org}}</ref> |- |style="text-align: center"rowspan=2|[[2017.]] |[[Europsko juniorsko prvenstvo u atletici 2017.|Europsko juniorsko prvenstvo]] |{{flagicon|ITA}} [[Grosseto]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|5,65 m |align="center"|CR<ref name=":39" /> |- |[[Svjetsko prvenstvo u atletici 2017.|Svjetsko prvenstvo]] |{{flagicon|UK}} [[London]] |align="center"|9. mjesto |align="center"|5,50 m |align="center"|<ref>{{Cite web |title=Report: men's pole vault final – IAAF World Championships London 2017 {{!}} REPORT {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/news/report/mens-pole-vault-final-world-championships-lon |access-date=10. kolovoza 2026 |website=worldathletics.org}}</ref> |- |style="text-align: center"rowspan=3|[[2018.]] |[[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2018.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]] |{{flagicon|UK}} [[Birmingham]] |align="center"|7. mjesto |align="center"|5,70 m (i) |align="center"|<ref>{{Cite web|url=https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/6019/AT-PV-M-f----.RS6.pdf?|title=Final results|access-date=10. kolovoza 2026}}</ref> |- |[[Svjetsko juniorsko prvenstvo u atletici 2018.|Svjetsko juniorsko prvenstvo]] |{{flagicon|FIN}} [[Tampere]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|5,82 m |align="center"|CR<ref name=":45"/> |- |[[Europsko prvenstvo u atletici 2018.|Europsko prvenstvo]] |{{flagicon|GER}} [[Berlin]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,05 m |align="center"|CR WU20R<ref name=":47"/> |- |align="center"|[[2019.]] |[[Svjetsko prvenstvo u atletici 2019.|Svjetsko prvenstvo]] |{{flagicon|Katar}} [[Doha]] |style="text-align: center"bgcolor=silver|2. mjesto |align="center"|5,97 m |align="center"|<ref name=":50"/> |- |style="text-align: center"rowspan=2|[[2021.]] |[[Europsko dvoransko prvenstvo u atletici 2018.|Europsko dvoransko prvenstvo]] |{{flagicon|POL}} [[Toruń]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,05 m (i) |align="center"|CR<ref name=":55"/> |- |[[Ljetne olimpijske igre 2020.|Olimpijske igre]] |{{flagicon|Japan}} [[Tokio]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,02 m |align="center"|<ref>Nakon što je osigurao zlato, sva je tri puta bezuspješno pokušao preskočiti 6,19 metara za postavljanje novoga svjetskog rekorda. Vidi {{Cite web |date=3. kolovoza 2021 |title=Mondo Duplantis fails to break world record but strolls to pole-vault gold |url=http://www.theguardian.com/sport/2021/aug/03/mondo-duplantis-fails-to-break-world-record-but-strolls-to-pole-vault-gold|access-date=10. kolovoza 2026 |website=The Guardian |language=engl.|archive-date=3. veljače 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203020710/https://www.theguardian.com/sport/2021/aug/03/mondo-duplantis-fails-to-break-world-record-but-strolls-to-pole-vault-gold|url-status=live}}</ref> |- |style="text-align: center"rowspan=3|[[2022.]] |[[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]] |{{flagicon|SRB}} [[Beograd]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,20 m (i) |align="center"|WR CR<ref name=":69"/> |- |[[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetsko prvenstvo]] |{{flagicon|USA}} [[Eugene, Oregon]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,21 m |align="center"|WR CR<ref name=":71"/> |- |[[Europsko prvenstvo u atletici 2022.|Europsko prvenstvo]] |{{flagicon|GER}} [[München]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,06 m |align="center"|CR<ref name=":74"/> |- |align="center"|[[2023.]] |[[Svjetsko prvenstvo u atletici 2023.|Svjetsko prvenstvo]] |{{flagicon|Mađarska}} [[Budimpešta]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,10 m |align="center"|<ref name=":80"/> |- |style="text-align: center"rowspan=3|[[2024.]] |[[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2024.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]] |{{flagicon|UK}} [[Glasgow]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,05 m (i) |align="center"|<ref name=":83"/> |- |[[Europsko prvenstvo u atletici 2024.|Europsko prvenstvo]] |{{flagicon|ITA}} [[Rim]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,10 m |align="center"|CR<ref name=":89"/> |- |[[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijske igre]] |{{flagicon|Francuska}} [[Pariz]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,25 m |align="center"|WR OR<ref name=":90"/> |- |style="text-align: center"rowspan=2|[[2025.]] |[[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2025.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]] |{{flagicon|CHN}} [[Nanjing]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,15 m (i) |align="center"|<ref>{{Cite web |last=Mills |first=Steven |date=22. ožujka 2025. |title=Duplantis vaults to a hat-trick of world indoor titles in Nanjing |url=https://www.european-athletics.com/home/news/duplantis-vaults-to-a-hat-trick-of-world-indoor-titles-in-nanjing |access-date=10. kolovoza 2026 |website=www.european-athletics.com |language=en}}</ref> |- |[[Svjetsko prvenstvo u atletici 2025.|Svjetsko prvenstvo]] |{{flagicon|JAP}} [[Tokio]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,30 m |align="center"|WR CR |- |style="text-align: center"rowspan=2|[[2026.]] |[[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2026.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]] |{{flagicon|POL}} [[Toruń]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,25 m (i) |align="center"|CR |- |[[Europsko prvenstvo u atletici 2026.|Europsko prvenstvo]] |{{flagicon|UK}} [[Birmingham]] |style="text-align: center"bgcolor=gold|1. mjesto |align="center"|6,15 m |align="center"|CR |} '''Legenda:''' {{small| : CR označuje rekord prvenstva. : WU20R označuje svjetski rekord u kategoriji mlađih od 20 godina. : WR označuje svjetski rekord. : OR označuje olimpijski rekord. : i označuje rezultat postignut u dvorani. }} === Dijamantna liga === {| class="wikitable" width="100%" style="text-align:center" ! rowspan="2"|Miting{{efn|U pregled su uključeni mitinzi na kojima je Duplantis barem jednom ostvario rezultat, pa je izostavljen miting [[Golden Gala]] u [[Rim]]u i [[miting u Rabatu]]. Ipak, u Rimu je nastupio 2020. godine. Tada je preskočio 6,15 metara i osvojio prvo mjesto,<ref name=":63"/> ali te se godine Dijamantna liga nije održala u standardnome izdanju zbog [[Pandemija COVID-a 19|pandemije koronavirusa]], pa je ta sezona također isključena iz pregleda.}}!! colspan="17" | Godina nastupa |- ! [[2017.]] !! [[2018.]] !! [[2019.]] !! [[2021.]] !! [[2022.]] !! [[2023.]] !! [[2024.]] !! [[2025.]] !! [[2026.]] |- |align=left|{{nowrap|[[Athletissima]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|SUI}} [[Lausanne]]}}}} | align="center"|{{nowrap|7.}}<br>{{small|{{nowrap|5,73 m}}}} |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|5.}}<br>{{small|{{nowrap|5,70 m}}}} | align="center" bgcolor="#cc9966"|{{nowrap|3.}}<br>{{small|{{nowrap|5,81 m}}}} | align="center"|{{nowrap|4.}}<br>{{small|{{nowrap|5,62 m}}}} |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|1.}}<br>{{small|{{nowrap|6,10 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,15 m}}}} |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,21 m}}}} |- |align=left|{{nowrap|[[BAUHAUS-galan]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|SWE}} [[Stockholm]]}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|5,86 m}}}} |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,02 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,16 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,05 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,00 m}}}} | align="center" style="border: 2px solid red" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,28 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|5,80 m}}}} |- |align=left|{{nowrap|[[Bislett Games]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|NOR}} [[Oslo]]}}}} |colspan="2"bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center"|{{nowrap|4.}}<br>{{small|{{nowrap|5,81 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,01 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,02 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,01 m}}}} |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,15 m}}}} |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} |- |align=left|{{nowrap|[[Herculis]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|MON}} [[Monako]]}}}} |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|1.}}<br>{{small|{{nowrap|6,07 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor="silver"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,92 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|1.}}<br>{{small|{{nowrap|6,07 m}}}} | align="center"|{{nowrap|4.}}<br>{{small|{{nowrap|5,72 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,05 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,07 m}}}} |- |align=left|{{nowrap|[[London Athletics Meet]]}}{{efn|Miting se u ovome razdoblju održavao pod različitim nazivima, a upotrijebljen je najnoviji radi jasnoće. Potrebno je napomenuti da se izdanja 2019. i 2021. godine u tablici odnose na [[British Grand Prix (atletika)|Müller Grand Prix]], koji se održao u [[Gateshead]]u.}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|GBR}} [[London]]}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor="#cc9966"|{{nowrap|3.}}<br>{{small|{{nowrap|5,81 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor="silver"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,55 m}}}} | align="center" bgcolor="silver"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,95 m}}}} |colspan="3"bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor="silver"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,95 m}}}} |- |align=left|{{nowrap|[[Memorijal Kamila Skolimowska]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|POL}} [[Chorzów]]}}}} |colspan="4" {{N/A|}} |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|1.}}<br>{{small|{{nowrap|6,10 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,01 m}}}} | align="center" style="border: 2px solid red "bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,26 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,10 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,20 m}}}} |- |align=left|{{nowrap|[[Memorijal Van Damme]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|BEL}} [[Bruxelles]]}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor=#daefff|{{nowrap|7.}}<br>{{small|{{nowrap|5,68 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,05 m}}}} | align="center" bgcolor="silver"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,81 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,10 m}}}} | align="center" bgcolor="#daefff"|[[File:Diamond blue.svg|24px]]<br>{{small|{{nowrap|6,11 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] |align="center" bgcolor="#daefff"|{{small|N/S}} |- |align=left|{{nowrap|[[Meeting de Paris]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|FRA}} [[Pariz]]}}}} |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} | align="center" bgcolor="silver"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,90 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,01 m}}}} |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,00 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,13 m}}}} |- |align=left|{{nowrap|[[Miting u Dohi]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|QAT}} [[Doha]]}}}} |colspan="2"bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,02 m}}}} |colspan="3"bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] |{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} |- |align=left|{{nowrap|[[Miting u Shanghaiju]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|CHN}} [[Shanghai]]/[[Suzhou]]/[[Shaoxing]]}}}} |colspan="2"{{N/A|N/S|nije sudjelovao}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] |colspan="3"bgcolor="e6e6ff"|{{small|''Otkazan''}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,00 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,12 m}}}} | align="center"bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,12 m}}}} |- |align=left|{{nowrap|[[Miting u Xiamenu]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|CHN}} [[Xiamen]]}}}} |colspan="5" {{N/A|}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" style="border: 2px solid red" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,24 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|5,92 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] |- |align=left|{{nowrap|[[Prefontaine Classic]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|USA}} [[Eugene, Oregon]]}}}} | align="center"|{{nowrap|4.}}<br>{{small|{{nowrap|5,71 m}}}} |bgcolor="d8f3d8"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,71 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|5,93 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|5,91 m}}}} | align="center" style="border: 2px solid red" bgcolor="#daefff"|[[File:Diamond blue.svg|24px]]<br>{{small|{{nowrap|6,23 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,00 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] |- |align=left|{{nowrap|[[Weltklasse Zürich]]}}<br>{{small|{{nowrap|{{flagicon|SWI}} [[Zürich]]}}}} |bgcolor=#daefff|{{small|N/S}} |bgcolor="d8f3d8"|{{small|N/S}} | align="center" bgcolor="#daefff"|{{nowrap|2.}}<br>{{small|{{nowrap|5,82 m}}}} | align="center" bgcolor="#daefff"|[[File:Diamond blue.svg|24px]]<br>{{small|{{nowrap|6,06 m}}}} | align="center" bgcolor="#daefff"|[[File:Diamond blue.svg|24px]]<br>{{small|{{nowrap|6,07 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,00 m}}}} |bgcolor="ffdddd"|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|24px]] | align="center" bgcolor="#daefff"|[[File:Diamond blue.svg|24px]]<br>{{small|{{nowrap|6,00 m}}}} | align="center" bgcolor="gold"|{{nowrap|'''1.'''}}<br>{{small|{{nowrap|6,25 m}}}} |- |} '''Legenda:''' {{small| : {{colorbox|#ffdddd|[[File:Athletics (pole vault) pictogram.svg|15px]]}} označuje da muški skok s motkom nije bio jedna od disciplina na mitingu te godine. : N/S označuje miting na kojemu nije nastupio. : {{color box|#d8f3d8}} označuje promotivna natjecanja u sklopu mitinga. Ona nisu dio službenoga programa Dijamantne lige i ostvareni rezultati ne donose bodove za ukupni poredak. : {{color box|#cecece}} označuje mitinge koji u to vrijeme nisu bili dio Dijamantne lige. : {{color box|white|border=#f00|}} označuje rezultat kojim je postavio tadašnji svjetski rekord. :{{color box|#daefff}} označuje miting na kojemu se održalo finale Dijamantne lige. : [[File:Diamond blue.svg|15px]] označuje prvo mjesto u finalu Dijamantne lige, a time i pobjedu u Dijamantnoj ligi uopće te sezone. }} === Nagrade i priznanja === * Dobitnik nagrade [[Laureus (nagrada)|Laureus]] za najboljega sportaša godine ([[2025.]]). * Dobitnik nagrade [[World Athletics]]a za najboljega sportaša godine ([[2020.]], [[2022.]], [[2023.]], [[2025.]]). * Najbolji europski sportaš godine ([[2022.]]). * Sportaš godine prema izboru [[Eurosport]]a ([[2022.]]). == Najbolji rezultati == === Osobni rekordi (službeni) === {| class="wikitable" cellpadding="1" cellspacing="2" border="1" |- bgcolor="cccccc" ! scope="col" |Disciplina ! scope="col" |Rezultat ! scope="col" |Mjesto ! scope="col" |Datum |- |{{nowrap|[[Skok s motkom]]}} |align="center" |6,31 m </br> {{small|'''WR'''}} |{{nowrap|{{flagicon|SWE}} [[Uppsala]], [[Švedska]]}} |align="center" |{{nowrap|[[12. ožujka]] [[2026.]]}} |- |{{nowrap|[[Utrka na 100 metara|100 metara]]}} |align="center" |10,37 s |{{nowrap|{{flagicon|SUI}} [[Zürich]], [[Švicarska]]}} |align="center" |{{nowrap|[[4. rujna]] [[2024.]]}} |} === Svjetski rekordi === {| class="wikitable" border="1" cellspacing="2" cellpadding="1" style="border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+Svjetski rekordi koje je postavio Armand Duplantis |---- ! scope="col" | Rezultat ! scope="col" | Mjesto ! scope="col" | Natjecanje ! scope="col" | Datum |- |{{nowrap|6,17 m (i)}} |{{flagicon|POL}} [[Toruń]] |[[Miting u Toruńu]] |align="right"|{{nowrap|[[8. veljače]] [[2020.]]}} |- |6,18 m (i) |{{flagicon|SCO}} [[Glasgow]] |[[Miting u Glasgowu]] |align="right"|{{nowrap|[[15. veljače]] [[2020.]]}} |- |6,19 m (i) |{{flagicon|SRB}} [[Beograd]] |[[Miting u Beogradu]] |align="right"|{{nowrap|[[7. ožujka]] [[2022.]]}} |- |6,20 m (i) |{{flagicon|SRB}} [[Beograd]] |{{nowrap|[[Svjetsko dvoransko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetsko dvoransko prvenstvo]]}} |align="right"|{{nowrap|[[20. ožujka]] [[2022.]]}} |- |6,21 m |{{nowrap|{{flagicon|USA}} [[Eugene, Oregon]]}} |[[Svjetsko prvenstvo u atletici 2022.|Svjetsko prvenstvo]] |align="right"|{{nowrap|[[24. srpnja]] [[2022.]]}} |- |6,22 m (i) |{{nowrap|{{flagicon|FRA}} [[Clermont-Ferrand]]}} |[[All Star Perche]] |align="right"|{{nowrap|[[25. veljače]] [[2023.]]}} |- |6,23 m |{{nowrap|{{flagicon|USA}} [[Eugene, Oregon]]}} |[[Prefontaine Classic]] |align="right"|{{nowrap|[[17. rujna]] [[2023.]]}} |- |6,24 m |{{flagicon|CHN}} [[Xiamen]] |[[Miting u Xiamenu]] |align="right"|{{nowrap|[[20. travnja]] [[2024.]]}} |- |6,25 m |{{nowrap|{{flagicon|FRA}} [[Saint-Denis]]}} |[[Ljetne olimpijske igre 2024.|Olimpijske igre]] |align="right"|{{nowrap|[[5. kolovoza]] [[2024.]]}} |- |6,26 m |{{flagicon|POL}} [[Chorzów]] |{{nowrap|[[Memorijal Kamila Skolimowska]]}} |align="right"|{{nowrap|[[25. kolovoza]] [[2024.]]}} |- |6,26 m (i) |{{nowrap|{{flagicon|FRA}} [[Clermont-Ferrand]]}} |[[All Star Perche]] |align="right"|{{nowrap|[[28. veljače]] [[2025.]]}} |- |6,28 m |{{nowrap|{{flagicon|SWE}} [[Stockholm]] |[[BAUHAUS-galan]] |align="right"|{{nowrap|[[15. lipnja]] [[2025.]]}} |- |6,29 m |{{nowrap|{{flagicon|HUN}} [[Budimpešta]] |[[Miting u Budimpešti]] |align="right"|{{nowrap|[[12. kolovoza]] [[2025.]]}} |- |6,30 m |{{nowrap|{{flagicon|JAP}} [[Tokio]] |[[Svjetsko prvenstvo u atletici 2025.|Svjetsko prvenstvo]] |align="right"|{{nowrap|[[15. rujna]] [[2025.]]}} |- |6,31 m (i) |{{nowrap|{{flagicon|SWE}} [[Uppsala]] |[[Mondo Classic]] |align="right"|{{nowrap|[[12. ožujka]] [[2026.]]}} |} === Najbolji rezultati sezone === {{#chart:Duplantis pole vaulting record.chart}} == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{commonscat}} * [https://worldathletics.org/athletes/-/14679502 Armand Duplantis] na [[World Athletics]] * [https://www.european-athletics.com/historical-data/athletes/-/14679502 Armand Duplantis] na [[European Athletics]] * [https://www.diamondleague.com/athlete/14679502 Armand Duplantis] na [[Dijamantna liga|Diamond League]] * [https://www.olympics.com/en/athletes/armand-duplantis Armand Duplantis] na [[Međunarodni olimpijski odbor|Olympics.com]] * [https://sok.se/idrottare/idrottare/a/armand-duplantis.html Armand Duplantis] na [[Švedski olimpijski odbor|Sveriges Olympiska Kommitté]] * [https://www.olympedia.org/athletes/146747 Armand Duplantis] na [[Olympedia|Olympediji]] *[https://intersportstats.com/athletes/3000046184 Armand Duplantis] na InterSportStats {{Olimpijski pobjednici u skoku s motkom}} {{Svjetski prvaci u skoku s motkom}} {{Svjetski dvoranski prvaci u skoku s motkom}} {{Evropski prvaci u skoku s motkom}} {{Evropski dvoranski prvaci u skoku s motkom}} {{Pobjednici Dijamantne lige u skoku s motkom}} {{Evropske atletske zvijezde u usponu}} {{Evropski atletičari godine}} {{Svjetske atletske zvijezde u usponu}} {{Svjetski atletičari godine}} {{Nagrada Laureus za sportaša godine}} {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1999||Duplantis, Armand}} [[Kategorija:Olimpijski pobjednici u atletici]] [[Kategorija:Švedski atletičari]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u atletici]] sbaiwnx62m2s52h42xlvq0vb5yq4m8w Šablon:Pobjednici Dijamantne lige u skoku s motkom 10 4725060 42683352 42682587 2026-09-05T14:10:43Z Ekvatarina 270952 42683352 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Pobjednici Dijamantne lige u skoku s motkom |title =[[File:Diamond League Icon logo.svg|20px]] Pobjednici [[Dijamantna liga|{{color|cyan|Dijamantne lige}}]] u [[Skok s motkom|{{color|cyan|skoku s motkom}}]] |titlestyle = background: #0e003c; color: cyan; | liststyle = text-align:left; | listclass = plainlist |nowrapitems = yes |list1= {{Div col|colwidth=20em}} * [[2010]]: {{flagicon|FRA|1974}} [[Renaud Lavillenie]] * [[2011]]: {{flagicon|FRA|1974}} [[Renaud Lavillenie]] * [[2012]]: {{flagicon|FRA|1974}} [[Renaud Lavillenie]] * [[2013]]: {{flagicon|FRA|1974}} [[Renaud Lavillenie]] * [[2014]]: {{flagicon|FRA|1974}} [[Renaud Lavillenie]] * [[2015]]: {{flagicon|FRA|1974}} [[Renaud Lavillenie]] * [[2016]]: {{flagicon|FRA|1974}} [[Renaud Lavillenie]] * [[2017]]: {{flagicon|USA}} [[Sam Kendricks]] * [[2018]]: {{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Timur Morgunov]] * [[2019]]: {{flagicon|USA}} [[Sam Kendricks]] * [[2020]]: {{color|silver|''bez pobjednika''}} * [[2021]]: {{flagicon|SWE}} [[Armand Duplantis]] * [[2022]]: {{flagicon|SWE}} [[Armand Duplantis]] * [[2023]]: {{flagicon|SWE}} [[Armand Duplantis]] * [[2024]]: {{flagicon|SWE}} [[Armand Duplantis]] * [[2025]]: {{flagicon|SWE}} [[Armand Duplantis]] * [[2026]]: {{flagicon|GRE}} [[Emanuil Karalis]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorija:Sportski šabloni]] </noinclude> kneo5j29cuklo332wd8zoy0o8owppyd Kategorija:Wikipedijini automatski taksokviri 14 4725092 42683376 42682999 2026-09-05T16:55:44Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Šabloni Taksokvira]] → [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] 42683376 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Šabloni taksokvira|Automatski taksokviri]] a6wdi5ikf84cmlh7lzimzsairiijzf1 Šablon:Informacije o taksonu/dok 10 4725107 42683382 42683104 2026-09-05T16:58:50Z Edgar Allan Poe 29250 42683382 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{high-use|}} {{Lua|Modul:Autotaxobox}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> Ovaj je šablon omotač za funkciju taxonInfo u [[Modul:Autotaxobox]]. Namijenjen je korištenju samo u sklopu [[:Kategorija:Šabloni Taksokvira|šablona koji koriste automatske taksokvire]]. == Korištenje == Ovaj šablon generira informacije koje se nalaze u "Šablon:Taksonomija/''takson''". Te se informacije u konačnici prikazuju kroz jedan od [[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red/dok/varijanta|"Nemojte mijenjati ovaj red" šablona]]. <code><nowiki>{{</nowiki>Informacije o taksonu|''takson''|''predmet''}}</code> <code>''predmet''</code> ima jednu od sljedećih glavnih vrijednosti: *<code>matični</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Felis|matični}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Felis|matični}} *<code>rang</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Pteranodon|rang}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Pteranodon|rang}} *<code>ciljna veza</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Pteranodon|ciljna_veza}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Pteranodon|ciljna_veza}} *<code>obična veza</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Pteranodon|obična_veza}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Pteranodon|obična_veza}} *<code>izumrli</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Pteranodon|izumrli}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Pteranodon|izumrli}} *<code>uvijek prikaži</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Araneomorphae|uvijek_prikaži}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Araneomorphae|uvijek_prikaži}} *<code>refs</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Chenistonia|refs}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Chenistonia|refs}} *<code>kao i</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Avialae/skip|kao_i}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Avialae/skip|kao_i}} Šablon će pratiti samo jednu <code>kao_i</code> vezu, ako je ona prisutna i ako je izravni unos za predmet prazan niz. Tako će [[Šablon:Taksonomija/matična-grupa]] imati {{para|kao i|Corallinaceae}} plus {{para|rang|matična-grupa}}, što znači da se će sve ostale vrijednosti povlačiti iz [[Šablon:Taksonomija/Corallinaceae]]: *<code>matični</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Corallinaceae/matična-grupa|matični}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Corallinaceae/matična-grupa|matični}} *<code>rang</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Corallinaceae/matična-grupa|rang}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Corallinaceae/matična-grupa|rang}} *<code>ciljna veza</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Corallinaceae/matična-grupa|ciljna_veza}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Corallinaceae/matična-grupa|ciljna_veza}} *<code>obična veza</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Corallinaceae/matična-grupa|obična_veza}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Corallinaceae/matična-grupa|obična_veza}} *<code>izumrli</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Corallinaceae/matična-grupa|izumrli}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Corallinaceae/matična-grupa|izumrli}} *<code>uvijek prikaži</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Corallinaceae/matična-grupa|uvijek_prikaži}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Araneomorphae/matična-grupa|uvijek_prikaži}} *<code>refs</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Corallinaceae/matična-grupa|refs}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Corallinaceae/matična-grupa|refs}} *<code>kao_i</code> – <code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Corallinaceae/matična-grupa|same_as}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Corallinaceae/matična-grupa|kao_i}} Poseban je slučaj ako traženi predmet ima vrijednost <code>all</code>. U tom slučaju ne slijedi veza za <code>kao_i</code>. Taksokvir će prikazati sve vrijednosti u zadanoj taksonomiji, odvjene s "$, prateći redoslijed <code>matični$rang$veza$veza_tekst$uvijek_prikaži$izumrla$kao_i$refs</code>. *<code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Corallinaceae/stem-group|all}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Corallinaceae/stem-group|all}} *<code><nowiki>{{Informacije o taksonu|Corallinaceae|all}}</nowiki></code> → {{Informacije o taksonu|Corallinaceae|all}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> 4kiztifr1pasnlvu3td027rbl5i5zbq Šablon:Ključ za taksonomiju/dok 10 4725111 42683384 42683116 2026-09-05T16:59:09Z Edgar Allan Poe 29250 42683384 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --> {{Lua|Module:Autotaxobox}} {{high-use|<!--{{PAGESINCAT:Taxonomy templates}}-->}}<!--transclusions not counted by the tool as of Jan 2019--> == Upotreba == Koristi se za dokumumentiranje taksonomskih šablona, odnosno stranica s formom "Šablon:Taksonomija/''takson''". Ovaj šablon trebao bi se pozivati samo preko funkcije <code>callTaxonomyKey</code> u [[Modul:Autotaxobox]], koja priprema sve potrebne parametre. <!-- ===Parameters=== <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Taxonomy key | parent= | rank= | link= | link_target= | extinct= | always_display= | refs= | same_as= }}</syntaxhighlight> --> <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- CATEGORIES HERE, THANKS --> [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> 4ulb3o76bog956d0bfoa1hgjdbmv4a1 Šablon:Ključ za taksonomiju/nedostaje šablon/dok 10 4725115 42683385 42683128 2026-09-05T16:59:16Z Edgar Allan Poe 29250 42683385 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Bez transkluzija|reason=this template is used for error tracking by {{tl|Taxonomy key}}. When there are no errors, this template will have no transclusions}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> == Upotreba == <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> l1x5ftcefye3q3pembue8oify1sa6vw Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red/dok/varijanta 10 4725122 42683392 42683161 2026-09-05T17:01:54Z Edgar Allan Poe 29250 /* Povezano */ 42683392 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage|the family of templates "Don't edit this line XXX"}} {{high-use}} == Upotreba == Šabloni iz skupine "Nemojte mijenjati ovaj red XXX" koriste se za izvlačenje informacija iz taksonomskog šablona, odnosno šablona čiji je naslov "Šablon:Taksonomija/''takson''". Pozivaju se korištenjem parmetra {{para|machine code|XXX}} u nekom od šablona, s obzirom na to da prvi red u svakom taksonomskom šablonu počinje s <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Nemojte mijenjati ovaj red {{{machine code|}}}|...</syntaxhighlight> <strong>Namijenjeni su za korištenje samo u sklopu sustava automatskih taksokvira.</strong> Na njih se uglavnom poziva [[Modul:Autotaxobox]] preko funkcije <code>getTaxonInfoItem</code>. *[[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red matični]] *[[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red rang]] *[[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red ciljna veza]] – unos za {{para|veza}} *[[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red veza tekst]] – unos za neimenovani parametar ili za {{para|veza}}, ako je izostavljen *[[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red izumrli]] *[[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red uvijek prikaži]] *[[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red ref]] *[[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red kao i]] *[[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red svi]] – generira "matični$rang$veza$veza_tekst$uvijek_prikaži$izumrla$kao_i$refs" == Povezano == * [[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red]] <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | | <!-- CATEGORIES HERE, THANKS --> [[Category:Šabloni taksokvira]]}} </includeonly> p0wl0zj7kfo7wosbeb4tqlykktsbybo Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red svi 10 4725141 42683374 42683194 2026-09-05T16:48:06Z Edgar Allan Poe 29250 [[У:КМ|КМ]]: [[Kategorija:Šabloni Taksokvira]] → [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] 42683374 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{{parent|{{{matični|}}}}}}${{lcfirst:{{{rank|{{{jedinica|{{{rang|}}}}}}}}}}}${{{link|{{{veza|}}}}}}${{trim|{{{1|}}}}}${{{always_display|{{{always display|{{{uvijek_prikaži|{{{uvijek prikaži|}}}}}}}}}}}}${{{extinct|{{{izumrli|}}}}}}${{{same_as|{{{same as|{{{kao_i|{{{kao i|}}}}}}}}}}}}${{{refs|{{{reference|{{{ref|}}}}}}}}}</includeonly><noinclude>{{documentation|Template:Don't edit this line/doc/variant}} [[Kategorija:Šabloni taksokvira]]</noinclude> aumpw1mjyqa6uti2mq30q1nsx2vm27x Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red/dok 10 4725143 42683391 42683197 2026-09-05T17:01:39Z Edgar Allan Poe 29250 42683391 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{For|šablone s nazivima oblika "Nemojte mijenjati ovaj red xxx" ili "Uvezi xxx"|Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red/dok/varijanta}} {{high-use}} {{lua|Module:Autotaxobox}} == Upotreba == Ovaj se šablon transkludira sa svake stranice taksonomskog šablona (tj. sa svake stranice čiji je naziv oblika "Šablon:Taksonomija/''takson''") kada {{para|machine code}} nije naveden. <strong>To se treba događati samo pri pregledavanju stranice taksonomskog šablona.</strong> Koristi funkciju <code>callTaxonomyKey</code> u [[Modul:Autotaxobox]] kako bi pripremio stranicu taksonomskog šablona i zatim upotrijebio {{tl|Ključ za taksonomiju}} za njezin prikaz u čitljivijem obliku. Kao primjer pogledajte [[Šablon:Taksonomija/Felis]] – prikaz se stvara pomoću <code><nowiki>{{Nemojte mijenjati ovaj red |rang=genus |veza=Felis |matični=Felinae}}</nowiki></code>, pod pretpostavkom da {{para|machine code}} nema zadanu vrijednost. Šablon smješta taksonomski šablon u jednu od sljedećih kategorija za praćenje: * [[:Kategorija:Taksonomski šabloni]] – svi "uobičajeni" taksonomski šabloni ** [[:Kategorija:Taksonomski šabloni za vrste]] – potkategorija ** [[:Kategorija:Taksonomski šabloni s kvalificiranim imenima]] – potkategorija ** [[:Kategorija:Taksonomski šabloni s upitom]] – potkategorija == Parametri == Pogledajte [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/takonomski šabloni|ovdje]]. Imajte na umu da parametar {{para||rang=}} treba biti na latinskom, a ne na srpskohrvatskom. Dakle, primjerice, |rang=tribus, a ne |rang=pleme. ==Povezano== * [[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red/dok/varijanta]], za šablone koji se transkludiraju kada je {{para|machine code}} zadan <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- CATEGORIES HERE, THANKS --> [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> kzsjk4nj26nuq4gfppkgt06wfe2owm3 Šablon:Hibrid/dok 10 4725149 42683381 42683221 2026-09-05T16:58:21Z Edgar Allan Poe 29250 42683381 wikitext text/x-wiki {{dokumentacijska podstranica}} Ovaj šablon služi za... <includeonly>{{igralište-drugo|| <!-- Kategorije idu ispod ove linije --> [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> jg3pitay57dykvugoz5r2ree9ncxsbh Šablon:Podređeni rang/dok 10 4725152 42683388 42683228 2026-09-05T17:00:05Z Edgar Allan Poe 29250 42683388 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --> === Upotreba === Ovaj šablon generira sljedeći (glavni) rang ispod navedenog ranga. Njegova je izvorna namjena unutar [[Šablon:Automatski taksokvir]]; na temelju ranga predmetnog taksona generira rangove sljedeće podjele. Primjerice, za "genus" vraća "Vrsta"; za "subphylum" vraća "Klasa" (a ne "Nadklasa" ili „Classis”). Ako neki rang nije naveden u šablonu, vratit će poruku o pogrešci. Da biste ispravili tu pogrešku, uredite šablon i navedite novi rang u retku prije znaka jednakosti koji prethodi njegovu podređenom taksonu. Sintaksa u šablonu trebala bi biti razumljiva sama po sebi. Pod- i nadređeni rangovi ne vraćaju se; očekuje se da se u većini slučajeva mogu navesti uz predmetni takson, kao na <span class=plainlinks>[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dinosaur&oldid=371990269 Dinosaur].</span> === Povezano === <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- CATEGORIES AND INTERWIKIS HERE, THANKS --> [[Kategorija:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> n53ef7yaikgzb4y0ddbtc7ocfj7ehay Šablon:Plural ranga/dok 10 4725157 42683386 42683236 2026-09-05T16:59:31Z Edgar Allan Poe 29250 42683386 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --> === Upotreba === Ako ste ovamo došli slijedeći poveznicu "popravi": * Je li takson postojao ili je iznad poveznice "popravi" bila navedena neka druga poruka o pogrešci? Ako jest, najprije to riješite. * Kliknite "Uredi" i dodajte rang taksona u taksokviru koji je generirao pogrešku u ovaj šablon. === Povezano === <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- CATEGORIES AND INTERWIKIS HERE, THANKS --> [[Category:Šabloni taksokvira]] }}</includeonly> bqxed11rj3kd8dxtqd48v9t1i4nlhh2 Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/takonomski šabloni 4 4725170 42683339 42683331 2026-09-05T12:33:37Z Edgar Allan Poe 29250 42683339 wikitext text/x-wiki {{Autotaxobox system navbox}} Ova stranica pruža informacije o "taksonomskim šablonima" – šablonima čiji su nazivi oblika [[Special:PrefixIndex/Šablon:Taksonomija|Šablon:Taksonomija/]]''takson''. Oni služe kao "baza podataka" u kojoj se pohranjuju informacije o taksonima i njihovim taksonomskim odnosima. Ako imate pitanja, obratite se administratorima ili kolegama na pripadajućim stranicama za razovor. {{anchor|Conventions}} == Imenovanje šablona == Naslov taksonomskog šablona uvijek je oblika "Šablon:Taksonomija/''naziv-takson''" ili, mnogo rjeđe, "Šablon:Taksonomija/''naziv-takson''/''kvalifikator1''", "Šablon:Taksonomija/''naziv-takson''/''kvalifikator1''/''kvalifikator2''" itd. Dio ''naziv-takson'' povremeno treba sadržavati razdvojbu (obično ako životinja i biljka imaju isti naziv taksona). Primjeri su: * [[Šablon:Taksonomija/Ursus]] – jednostavan taksonomski šablon za rod medvjeda * [[Šablon:Taksonomija/Abronia]] – jednostavan taksonomski šablon za biljni rod * [[Šablon:Taksonomija/Abronia (gušter)]] – razdvojbeni taksonomski šablon; "(gušter)" dodano je nazivu životinjskog roda kako bi se ovaj taksonomski šablon razlikovao od onoga za biljni rod * [[Šablon:Taksonomija/Tracheophyta/Odjeljak]] – kvalificirani taksonomski šablon; [[Vaskularna biljka|Tracheophyta]] se može tretirati kao kladus (kao na [[Šablon:Taksonomija/Tracheophyta]]) ili kao odjeljak Parametar <code>matični</code> u taksonomskom šablonu svakog podređenog taksona mora odgovarati dijelu naziva šablona nakon "Taksonomija/", stoga je od ključne važnosti pridržavati se konvencija imenovanja kako bi se taksonomski šabloni međusobno povezali. Dakle, za povezivanje s taksonom opisanim u [[Šablon:Taksonomija/Kinorhyncha/matična grupa]] stavite {{para|matični|Kinorhyncha/matična grupa}} u šablone za sve podređene taksone. Napomene: * Koristite znanstveni, a ne narodni naziv. Na primjer, [[Šablon:Taksonomija/Ursidae]] umjesto "Šablon:Taksonomija/Medvjedi". Jedine su iznimke kladusi bez jasnog znanstvenog naziva. * Ako dva taksona imaju isti naziv, koristite zagrade za razdvojbu kako je opisano na [[Wikipedija:Razvrstavanje]] i [[Wikipedija:Naslovi članaka]]. Tipična uporaba riječi ''Pterodon'' u biološkom kontekstu gotovo se uvijek odnosi na mahunarku, pa [[Šablon:Taksonomija/Pterodon]] opisuje taj rod, dok se kreodont ''Pterodon'' nalazi na [[Šablon:Taksonomija/Pterodon (sisavac)]]. * U pravilu nije potrebno stvarati taksonomske šablone za vrste ili niže rangove, <em>osim za viruse</em>. {{tl|Speciesbox}}, {{tl|Subspeciesbox}} i {{tl|Infraspeciesbox}} preuzimaju taksonomske podatke iz taksonomskog šablona za rod. Taksokvir u članku ''[[Acer douglasense]]'' pokazuje kako koristiti parametar {{para|matični}} u {{tl|Speciesbox}} za nadjačavanje inače automatske uporabe roda kao nadređenog taksona, čime se u taksonomsku hijerarhiju uključuje rang ispod roda. Vrste virusa nemaju dvoimene nazive iz kojih bi se mogao zaključiti rod te zahtijevaju poseban postupak. * Za nazive podrodova životinja ([[ICZN]]) naslov treba biti oblika "Šablon:Taksonomija/''Rod (Podrod)''". Na primjer, [[Šablon:Taksonomija/Mus (Coelomys)]]. Za nazive podrodova biljaka ([[ICNafp]]) koristi se oblik "Šablon:Taksonomija/''Rod'' subg. ''Podrod''". (Sam naziv podroda ne treba koristiti jer se tada taksonomski šablon za nominativni podrod, kao što su [[Mus (podrod)|''Mus'' (''Mus'')]] ili [[Banksia subg. Banksia|''Banksia'' subg. ''Banksia'']], ne može razlikovati od taksonomskog šablona za rod.) * Za nazive prema ICNafp-u na ostalim rangovima ispod roda treba koristiti konektore, npr. [[Šablon:Taksonomija/Banksia sect. Banksia]]. ==Format taksonomskog šablona== Taksonomski šabloni trebali bi se temeljiti na sljedećem formatu, iako se mnogi parametri mogu izostaviti.<ref name=note1>Prije kraja 2016. – početka 2017. neki su taksonomski šabloni trebali koristiti tekst različit od "<code>Nemojte mijenjati ovaj red</code>", npr. "<code>Varijanta taksona</code>". Većina je također sadržavala "<code>|{{{1}}}</code>", što je sada uklonjeno.</ref> Taksonomski šabloni ne bi trebali biti preusmjeravanja; vidi [[#kao_i|§ kao_i]]. <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Nemojte mijenjati ovaj red {{{machine code|}}} |kao_i = |matični = |rang = |veza = |izumrli = |uvijek_prikaži = |ref = }}</syntaxhighlight> Svaki od parametara opisan je u nastavku. === matični === *{{para|matični|''matični-takson''}} Ovaj parametar povezuje taksonomski šablon s njegovim nadređenim taksonomskim šablonom, tj. s "Šablon:Taksonomija/''matični-takson''". U većini slučajeva unesite samo znanstveni naziv nadređenog taksona (običnim tekstom, samo prvo slovo veliko), npr. <code>Fungi</code>, <code>Cephalopoda</code>, budući da će nadređeni taksonomski šablon imati odgovarajući naziv, npr. [[Šablon:Taksonomija/Fungi]], [[Šablon:Taksonomija/Cephalopoda]]. Jedan "problematičan slučaj" nastaje kada se isti naziv taksona koristi prema različitim nomenklaturnim kodeksima, npr. [[Leucoptera (biljka)|''Leucoptera'' (biljka)]] i [[Leucoptera (moljac)|''Leucoptera'' (moljac)]]. Nadređeni se takson tada mora navesti s izrazom za razdvojbu, npr. kao {{para|matični|Leucoptera (moljac)}}, s odgovarajućim taksonomskim šablonom na "Šablon:Taksonomija/Leucoptera (moljac)". Stranica "Šablon:Taksonomija/" nadređenog taksona pregledat će se kako bi se generirao sljedeći redak iznad u taksokviru. Za neuobičajene slučajeve, poput preskakanja razina, matičnih grupa ili upitnih pripadnosti, vidi [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/napredna taksonomija|Napredne mogućnosti]]. === rang === *{{para|rang|''rang-takson''}} Ovaj parametar navodi rang taksona. Vrijednost mora biti pisana malim slovima i {{em|na latinskom}}, npr. <code>subfamilia</code>, a ne <code>potporodica</code>. Potpuni popis rangova prihvaćenih u taksonomskim šablonima nalazi se u [[Modul:Taxobox ranks]]. Svaka vrijednost koja nije uključena u tablicu u ovom modulu uzrokovat će da srpskohrvatska inačica koja će biti prikazana u taksokviru bude označena crvenom bojom pri pregledavanju taksonomskog šablona te će taksonomski šablon biti smješten u [[:Kategorija:Taksonomski šabloni koji koriste neprepoznate parametre ranga]]. Nelineovski rangovi uključuju <code>cladus</code> ili <code>kladus</code>, <code>ukupna grupa</code>, <code>matična grupa</code>, <code>neformalna grupa</code>, <code>grupa vrsta</code> itd. (Vidi [[#Imenovanje šablona]] iznad za konvencije koje se koriste za matične grupe itd.) Formalni rangovi u taksonomskoj hijerarhiji prikazanoj u taksokviru trebali bi biti poredani silaznim redoslijedom. U tablici prikazanoj s desne strane pri pregledavanju taksonomskog šablona rangovi koji se čine kao anomalije označeni su crvenom bojom, a kada je takav rang posljednji u tablici, šablon se smješta u [[:Kategorija:Taksonomski šabloni s anomalijama u parametru rang]]. === veza === *{{para|veza|''veza-tekst''}} ili {{para|veza|''ciljna-veza''{{!}}''veza-tekst''}} Ovaj parametar određuje naziv taksona koji se prikazuje u taksokviru (''veza-tekst'') i članak na koji vodi poveznica (''ciljna-veza''), ako se razlikuje. Općenito će ''veza-tekst'' biti jednak dijelu naziva taksonomskog šablona neposredno nakon "Taksonomija/" i prije bilo kojeg sljedećeg "/". Tako će za rod ''Acacia'' vrijednost ''veza-tekst'' u poveznici biti "Acacia" (zbog čega će taksokvir sadržavati "Rod: ''[[Acacia]]''"), a taksonomski šablon bit će nazvan "[[Šablon:Taksonomija/Acacia]]". U takvim će slučajevima unaprijed oblikovani kôd automatski unijeti naziv umjesto vas. Ako se cilj poveznice (naslov stranice o predmetnom taksonu) razlikuje od teksta koji bi se trebao pojaviti u taksokviru, navedite oboje, npr. {{para|veza|Pauk<nowiki>|</nowiki>Araneae}}. Time se sprječava stvaranje poveznica na preusmjeravanja koja jednostavno vode natrag na članak. Ako je taksonomski šablon razdvojen, kao [[Šablon:Taksonomija/Abronia (gušter)]], ''veza-tekst'' postavlja se na naslov stranice, a ''veza-tekst'' na naziv taksona bez razdvojbe, kako bi se ispravno prikazao (tj. bez razdvojbe) u taksokviru. Većina oblikovanja automatizirana je: * Prikazana poveznica bit će pisana kurzivom ako je {{para|veza|rod}} ili neki drugi rang koji treba biti pisan kurzivom. (Konvencija na Wikipediji jest da se nazivi rangova iznad roda ne pišu kurzivom, osim kod virusa.) * Sustav obično ispravno oblikuje botaničke rangove koji sadrže dio koji nije pisan kurzivom (npr. ''Acer'' sect. ''Macrantha''), ali to biste trebali provjeriti. * Za dodavanje †, kojim se označava izumrli takson, uključite parametar {{para|izumrli|da}} ili {{para|izumrli|true}}. U suprotnom taj parametar u potpunosti izbrišite. * Za dodavanje (?) kojim se označava upitan status vidi [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/napredna taksonomija|Napredne mogućnosti]]. * U pravilu ne biste trebali stvarati taksonomski šablon za {{em|vrstu}} ili niži rang; taksonomija se može preuzeti iz taksonomskog šablona roda. U članku koristite {{tl|Speciesbox}} umjesto {{tl|Automatski taksokvir}}. Ako, primjerice, u {{tl|Speciesbox}} navedete {{para|takson|Quercus robur}}, on će upotrijebiti [[Šablon:Taksonomija/Quercus]] za generiranje taksokvira koji prikazuje dvoimeni naziv ''i'' "Vrsta: '''''Q. robur'''''". '''Napomena''': nemojte sami unositi uglate zagrade, † ili (u pravilu) kurziv; sustav će to učiniti ako je prikladno za određeni rang. (Npr. <code>veza=Hrast|Quercus</code> automatski će biti pisan kurzivom jer je rang rod; <code>veza=Životinja|Animalia</code> neće.) === izumrli === *{{para|izumrli|da}} Označite da je takson izumro dodavanjem {{para|izumrli|da}} ili {{para|izumrli|true}}; u suprotnom u potpunosti uklonite parametar ili ga ostavite praznim. Nije potrebno unositi <code>ne</code> ili <code>false</code>. Time će se ispred poveznice na takson dodati † gdje god se takson pojavljuje u taksokvirima. Sustav provjerava postoje li nedosljedne vrijednosti parametra; svi taksoni ispod izumrlog taksona također moraju biti izumrli (npr. ne može postojati izumrla porodica s neizumrlim rodom). === uvijek_prikaži === *{{para|uvijek_prikaži|da}} Ako je takson "glavni rang", npr. carstvo, koljeno, razred, red, porodica, rod ili vrsta, uvijek će biti prikazan u taksokvirima njegovih podređenih taksona i ovaj parametar nije potreban. U suprotnom, samo u posebnim slučajevima postavite {{para|uvijek_prikaži|da}} ili {{para|always_display|true}} kako biste prisilili da se takson prikazuje u <em>svim</em> taksokvirima u kojima se pojavljuje. (Postavljanje <code>uvijek_prikaži</code> na <code>ne</code> ili <code>false</code> nema učinka na prikaz glavnih rangova.) Jedan neposredno prethodeći rang prema zadanim se postavkama prikazuje u automatiziranom taksokviru. Na primjer, ako je nadređeni takson roda potporodica, tada će potporodica biti prikazana u njegovu taksokviru, ali ne i u nižim rangovima (npr. u taksokvirima za vrste ili podvrste te potporodice). Ako je važno prikazati sporedni rang, najbolji je način obično dodati parametar {{para|uvijek_prikaži|''N''}} u taksokvir. Time se prisiljava prikaz ''N'' nadređenih rangova umjesto 1 (npr. podrod, rod i potporodica u taksokviru vrste umjesto samo roda). U nekim bi se slučajevima takson uvijek trebao prikazivati <em>kao da</em> je "glavni rang". Na primjer, [[Šablon:Taksonomija/Arthropoda/matična grupa]] zamjenjuje "Koljeno: Arthropoda" u nekim taksokvirima; bez prikaza tog ranga taksokviru nedostaje kontekst. U tim će slučajevima svaki takson koji pripada "matičnoj grupi Arthropoda" htjeti uključiti ovaj rang u svoj taksokvir, a vi možete dodati redak <code>|uvijek_prikaži=da</code> (ili <code>|uvijek_prikaži=true</code>) u [[Šablon:Taksonomija/Arthropoda/matična grupa]]. === ref === * {{para|ref|''reference koje treba navesti na ovoj taksonomskoj stranici''}} Ove se reference neće prikazivati u članku, ali budućim urednicima omogućuju da razumiju zašto ste ispunili šablon na način na koji jeste. Reference bi trebale poduprijeti rang i nadređeni takson taksona koji je predmet taksonomskog šablona. Ako želite uključiti referencu za autorsku oznaku u automatskom taksokviru članka, referencu trebate dodati u sam članak. Možete je dodati u tekst članka ili je uključiti u taksokvir kao dio {{para|autorstvo}}; {{para|matični_autorstvo}} itd. Tehnička ograničenja znače da ne možemo u potpunosti automatizirati pojavljivanje referenci. Ne bi svi urednici željeli reference u taksokviru; ako bi se ista referenca koristila u tekstu članka, pojavila bi se dvaput na popisu referenci; citati bi u članku trebali imati dosljedan format, ali on se može razlikovati od članka do članka, dok bi referenca iz taksonomskog šablona uvijek imala isti format. (Kako bi se spriječilo pojavljivanje referenci iz taksona "kao i" u prikazu taksonomskog šablona ako nisu prikladne, koristite {{para|ref|–}}.) === kao_i === * {{para|kao_i|''naziv-taksona iz kojeg treba kopirati''}} (<code>kao i</code>, tj. i bez podvlake, također se može koristiti.) Ovaj je parametar najkorisniji u naprednim slučajevima, poput varijanti "uobičajenih" taksona. Tako [[Šablon:Taksonomija/Arthropoda/matična grupa]] ima {{para|kao_i|Arthropoda}}. Sve vrijednosti parametara koje nisu izričito navedene u taksonomskom šablonu tada se kopiraju iz taksonomskog šablona "kao i". Pogreška nastaje ako sam taksonomski šablon "kao i" ima parametar <code>kao_i</code>. Za više informacija vidi [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/napredna taksonomija|Napredne mogućnosti]]. <em>Taksonomski šabloni ne smiju biti preusmjeravanja.</em> Uvijek koristite taksonomski šablon s {{para|kao_i}} kako biste postigli učinak preusmjeravanja. ==Primjeri== ===Bez razdvojbe=== Na [[Šablon:Taksonomija/Dryopteris]]: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Nemojte mijenjati ovaj red {{{machine code|}}} |rang=genus |veza=Dryopteris |matični=Dryopteridoideae |ref={{citation |author=PPG I |date=2016 |title=A community-derived classification for extant lycophytes and ferns |journal=Journal of Systematics and Evolution |volume=54 |issue=6 |pages=563–603 |doi=10.1111/jse.12229}} }}</syntaxhighlight> Članak o rodu zatim koristi {{tl|Automatski taksokvir}} s {{para|takson|Dryopteris}}. Članci o vrstama koriste {{tl|Speciesbox}} s parametrima poput {{para|takson|Dryopteris carthusiana}} ili {{para|genus|Dryopteris}}+{{para|species|carthusiana}}. ===Taksonomski šablon ima razdvojbu=== Na [[Šablon:Taksonomija/Abronia (gušter)]]: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Nemojte mijenjati ovaj red {{{machine code|}}} |rang=genus |veza=Abronia (gušter)|Abronia |matični=Anguidae |ref={{ITIS|id=585644|taxon=''Abronia'' Gray, 1838.|access-date=2020-11-15}} }} </syntaxhighlight> Članak o rodu zatim koristi {{tl|Automatic taxobox}} s {{para|taxon|Abronia (lizard)}}; taksokvir će prikazati tekst poveznice "''Abronia''". Članci o vrstama koriste {{tl|Speciesbox}} s parametrima poput {{para|genus|Abronia (lizard)}}+{{para|species|campbelli}}. ==Bilješke== {{reflist}} [[Kategorija:Wikipedijini automatski taksokviri]] am9i16al41z770heddvd5n8p0ilr7v1 42683340 42683339 2026-09-05T12:34:55Z Edgar Allan Poe 29250 Poništena izmjena [[Special:Diff/42683339|42683339]] korisnika [[Special:Contributions/Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] ([[User talk:Edgar Allan Poe|razgovor]]) 42683340 wikitext text/x-wiki {{Autotaxobox system navbox}} Ova stranica pruža informacije o "taksonomskim šablonima" – šablonima čiji su nazivi oblika [[Special:PrefixIndex/Šablon:Taksonomija|Šablon:Taksonomija/]]''takson''. Oni služe kao "baza podataka" u kojoj se pohranjuju informacije o taksonima i njihovim taksonomskim odnosima. Ako imate pitanja, obratite se administratorima ili kolegama na pripadajućim stranicama za razovor. {{anchor|Conventions}} == Imenovanje šablona == Naslov taksonomskog šablona uvijek je oblika "Šablon:Taksonomija/''naziv-takson''" ili, mnogo rjeđe, "Šablon:Taksonomija/''naziv-takson''/''kvalifikator1''", "Šablon:Taksonomija/''naziv-takson''/''kvalifikator1''/''kvalifikator2''" itd. Dio ''naziv-takson'' povremeno treba sadržavati razdvojbu (obično ako životinja i biljka imaju isti naziv taksona). Primjeri su: * [[Šablon:Taksonomija/Ursus]] – jednostavan taksonomski šablon za rod medvjeda * [[Šablon:Taksonomija/Abronia]] – jednostavan taksonomski šablon za biljni rod * [[Šablon:Taksonomija/Abronia (gušter)]] – razdvojbeni taksonomski šablon; "(gušter)" dodano je nazivu životinjskog roda kako bi se ovaj taksonomski šablon razlikovao od onoga za biljni rod * [[Šablon:Taksonomija/Tracheophyta/Odjeljak]] – kvalificirani taksonomski šablon; [[Vaskularna biljka|Tracheophyta]] se može tretirati kao kladus (kao na [[Šablon:Taksonomija/Tracheophyta]]) ili kao odjeljak Parametar <code>matični</code> u taksonomskom šablonu svakog podređenog taksona mora odgovarati dijelu naziva šablona nakon "Taksonomija/", stoga je od ključne važnosti pridržavati se konvencija imenovanja kako bi se taksonomski šabloni međusobno povezali. Dakle, za povezivanje s taksonom opisanim u [[Šablon:Taksonomija/Kinorhyncha/matična-grupa]] stavite {{para|matični|Kinorhyncha/matična-grupa}} u šablone za sve podređene taksone. Napomene: * Koristite znanstveni, a ne narodni naziv. Na primjer, [[Šablon:Taksonomija/Ursidae]] umjesto "Šablon:Taksonomija/Medvjedi". Jedine su iznimke kladusi bez jasnog znanstvenog naziva. * Ako dva taksona imaju isti naziv, koristite zagrade za razdvojbu kako je opisano na [[Wikipedija:Razvrstavanje]] i [[Wikipedija:Naslovi članaka]]. Tipična uporaba riječi ''Pterodon'' u biološkom kontekstu gotovo se uvijek odnosi na mahunarku, pa [[Šablon:Taksonomija/Pterodon]] opisuje taj rod, dok se kreodont ''Pterodon'' nalazi na [[Šablon:Taksonomija/Pterodon (sisavac)]]. * U pravilu nije potrebno stvarati taksonomske šablone za vrste ili niže rangove, <em>osim za viruse</em>. {{tl|Speciesbox}}, {{tl|Subspeciesbox}} i {{tl|Infraspeciesbox}} preuzimaju taksonomske podatke iz taksonomskog šablona za rod. Taksokvir u članku ''[[Acer douglasense]]'' pokazuje kako koristiti parametar {{para|matični}} u {{tl|Speciesbox}} za nadjačavanje inače automatske uporabe roda kao nadređenog taksona, čime se u taksonomsku hijerarhiju uključuje rang ispod roda. Vrste virusa nemaju dvoimene nazive iz kojih bi se mogao zaključiti rod te zahtijevaju poseban postupak. * Za nazive podrodova životinja ([[ICZN]]) naslov treba biti oblika "Šablon:Taksonomija/''Rod (Podrod)''". Na primjer, [[Šablon:Taksonomija/Mus (Coelomys)]]. Za nazive podrodova biljaka ([[ICNafp]]) koristi se oblik "Šablon:Taksonomija/''Rod'' subg. ''Podrod''". (Sam naziv podroda ne treba koristiti jer se tada taksonomski šablon za nominativni podrod, kao što su [[Mus (podrod)|''Mus'' (''Mus'')]] ili [[Banksia subg. Banksia|''Banksia'' subg. ''Banksia'']], ne može razlikovati od taksonomskog šablona za rod.) * Za nazive prema ICNafp-u na ostalim rangovima ispod roda treba koristiti konektore, npr. [[Šablon:Taksonomija/Banksia sect. Banksia]]. ==Format taksonomskog šablona== Taksonomski šabloni trebali bi se temeljiti na sljedećem formatu, iako se mnogi parametri mogu izostaviti.<ref name=note1>Prije kraja 2016. – početka 2017. neki su taksonomski šabloni trebali koristiti tekst različit od "<code>Nemojte mijenjati ovaj red</code>", npr. "<code>Varijanta taksona</code>". Većina je također sadržavala "<code>|{{{1}}}</code>", što je sada uklonjeno.</ref> Taksonomski šabloni ne bi trebali biti preusmjeravanja; vidi [[#kao_i|§ kao_i]]. <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Nemojte mijenjati ovaj red {{{machine code|}}} |kao_i = |matični = |rang = |veza = |izumrli = |uvijek_prikaži = |ref = }}</syntaxhighlight> Svaki od parametara opisan je u nastavku. === matični === *{{para|matični|''matični-takson''}} Ovaj parametar povezuje taksonomski šablon s njegovim nadređenim taksonomskim šablonom, tj. s "Šablon:Taksonomija/''matični-takson''". U većini slučajeva unesite samo znanstveni naziv nadređenog taksona (običnim tekstom, samo prvo slovo veliko), npr. <code>Fungi</code>, <code>Cephalopoda</code>, budući da će nadređeni taksonomski šablon imati odgovarajući naziv, npr. [[Šablon:Taksonomija/Fungi]], [[Šablon:Taksonomija/Cephalopoda]]. Jedan "problematičan slučaj" nastaje kada se isti naziv taksona koristi prema različitim nomenklaturnim kodeksima, npr. [[Leucoptera (biljka)|''Leucoptera'' (biljka)]] i [[Leucoptera (moljac)|''Leucoptera'' (moljac)]]. Nadređeni se takson tada mora navesti s izrazom za razdvojbu, npr. kao {{para|matični|Leucoptera (moljac)}}, s odgovarajućim taksonomskim šablonom na "Šablon:Taksonomija/Leucoptera (moljac)". Stranica "Šablon:Taksonomija/" nadređenog taksona pregledat će se kako bi se generirao sljedeći redak iznad u taksokviru. Za neuobičajene slučajeve, poput preskakanja razina, matičnih grupa ili upitnih pripadnosti, vidi [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/napredna taksonomija|Napredne mogućnosti]]. === rang === *{{para|rang|''rang-takson''}} Ovaj parametar navodi rang taksona. Vrijednost mora biti pisana malim slovima i {{em|na latinskom}}, npr. <code>subfamilia</code>, a ne <code>potporodica</code>. Potpuni popis rangova prihvaćenih u taksonomskim šablonima nalazi se u [[Modul:Taxobox ranks]]. Svaka vrijednost koja nije uključena u tablicu u ovom modulu uzrokovat će da srpskohrvatska inačica koja će biti prikazana u taksokviru bude označena crvenom bojom pri pregledavanju taksonomskog šablona te će taksonomski šablon biti smješten u [[:Kategorija:Taksonomski šabloni koji koriste neprepoznate parametre ranga]]. Nelineovski rangovi uključuju <code>cladus</code> ili <code>kladus</code>, <code>ukupna grupa</code>, <code>matična grupa</code>, <code>neformalna grupa</code>, <code>grupa vrsta</code> itd. (Vidi [[#Imenovanje šablona]] iznad za konvencije koje se koriste za matične grupe itd.) Formalni rangovi u taksonomskoj hijerarhiji prikazanoj u taksokviru trebali bi biti poredani silaznim redoslijedom. U tablici prikazanoj s desne strane pri pregledavanju taksonomskog šablona rangovi koji se čine kao anomalije označeni su crvenom bojom, a kada je takav rang posljednji u tablici, šablon se smješta u [[:Kategorija:Taksonomski šabloni s anomalijama u parametru rang]]. === veza === *{{para|veza|''veza-tekst''}} ili {{para|veza|''ciljna-veza''{{!}}''veza-tekst''}} Ovaj parametar određuje naziv taksona koji se prikazuje u taksokviru (''veza-tekst'') i članak na koji vodi poveznica (''ciljna-veza''), ako se razlikuje. Općenito će ''veza-tekst'' biti jednak dijelu naziva taksonomskog šablona neposredno nakon "Taksonomija/" i prije bilo kojeg sljedećeg "/". Tako će za rod ''Acacia'' vrijednost ''veza-tekst'' u poveznici biti "Acacia" (zbog čega će taksokvir sadržavati "Rod: ''[[Acacia]]''"), a taksonomski šablon bit će nazvan "[[Šablon:Taksonomija/Acacia]]". U takvim će slučajevima unaprijed oblikovani kôd automatski unijeti naziv umjesto vas. Ako se cilj poveznice (naslov stranice o predmetnom taksonu) razlikuje od teksta koji bi se trebao pojaviti u taksokviru, navedite oboje, npr. {{para|veza|Pauk<nowiki>|</nowiki>Araneae}}. Time se sprječava stvaranje poveznica na preusmjeravanja koja jednostavno vode natrag na članak. Ako je taksonomski šablon razdvojen, kao [[Šablon:Taksonomija/Abronia (gušter)]], ''veza-tekst'' postavlja se na naslov stranice, a ''veza-tekst'' na naziv taksona bez razdvojbe, kako bi se ispravno prikazao (tj. bez razdvojbe) u taksokviru. Većina oblikovanja automatizirana je: * Prikazana poveznica bit će pisana kurzivom ako je {{para|veza|rod}} ili neki drugi rang koji treba biti pisan kurzivom. (Konvencija na Wikipediji jest da se nazivi rangova iznad roda ne pišu kurzivom, osim kod virusa.) * Sustav obično ispravno oblikuje botaničke rangove koji sadrže dio koji nije pisan kurzivom (npr. ''Acer'' sect. ''Macrantha''), ali to biste trebali provjeriti. * Za dodavanje †, kojim se označava izumrli takson, uključite parametar {{para|izumrli|da}} ili {{para|izumrli|true}}. U suprotnom taj parametar u potpunosti izbrišite. * Za dodavanje (?) kojim se označava upitan status vidi [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/napredna taksonomija|Napredne mogućnosti]]. * U pravilu ne biste trebali stvarati taksonomski šablon za {{em|vrstu}} ili niži rang; taksonomija se može preuzeti iz taksonomskog šablona roda. U članku koristite {{tl|Speciesbox}} umjesto {{tl|Automatski taksokvir}}. Ako, primjerice, u {{tl|Speciesbox}} navedete {{para|takson|Quercus robur}}, on će upotrijebiti [[Šablon:Taksonomija/Quercus]] za generiranje taksokvira koji prikazuje dvoimeni naziv ''i'' "Vrsta: '''''Q. robur'''''". '''Napomena''': nemojte sami unositi uglate zagrade, † ili (u pravilu) kurziv; sustav će to učiniti ako je prikladno za određeni rang. (Npr. <code>veza=Hrast|Quercus</code> automatski će biti pisan kurzivom jer je rang rod; <code>veza=Životinja|Animalia</code> neće.) === izumrli === *{{para|izumrli|da}} Označite da je takson izumro dodavanjem {{para|izumrli|da}} ili {{para|izumrli|true}}; u suprotnom u potpunosti uklonite parametar ili ga ostavite praznim. Nije potrebno unositi <code>ne</code> ili <code>false</code>. Time će se ispred poveznice na takson dodati † gdje god se takson pojavljuje u taksokvirima. Sustav provjerava postoje li nedosljedne vrijednosti parametra; svi taksoni ispod izumrlog taksona također moraju biti izumrli (npr. ne može postojati izumrla porodica s neizumrlim rodom). === uvijek_prikaži === *{{para|uvijek_prikaži|da}} Ako je takson "glavni rang", npr. carstvo, koljeno, razred, red, porodica, rod ili vrsta, uvijek će biti prikazan u taksokvirima njegovih podređenih taksona i ovaj parametar nije potreban. U suprotnom, samo u posebnim slučajevima postavite {{para|uvijek_prikaži|da}} ili {{para|always_display|true}} kako biste prisilili da se takson prikazuje u <em>svim</em> taksokvirima u kojima se pojavljuje. (Postavljanje <code>uvijek_prikaži</code> na <code>ne</code> ili <code>false</code> nema učinka na prikaz glavnih rangova.) Jedan neposredno prethodeći rang prema zadanim se postavkama prikazuje u automatiziranom taksokviru. Na primjer, ako je nadređeni takson roda potporodica, tada će potporodica biti prikazana u njegovu taksokviru, ali ne i u nižim rangovima (npr. u taksokvirima za vrste ili podvrste te potporodice). Ako je važno prikazati sporedni rang, najbolji je način obično dodati parametar {{para|uvijek_prikaži|''N''}} u taksokvir. Time se prisiljava prikaz ''N'' nadređenih rangova umjesto 1 (npr. podrod, rod i potporodica u taksokviru vrste umjesto samo roda). U nekim bi se slučajevima takson uvijek trebao prikazivati <em>kao da</em> je "glavni rang". Na primjer, [[Šablon:Taksonomija/Arthropoda/matična-grupa]] zamjenjuje "Koljeno: Arthropoda" u nekim taksokvirima; bez prikaza tog ranga taksokviru nedostaje kontekst. U tim će slučajevima svaki takson koji pripada "matičnoj grupi Arthropoda" htjeti uključiti ovaj rang u svoj taksokvir, a vi možete dodati redak <code>|uvijek_prikaži=da</code> (ili <code>|uvijek_prikaži=true</code>) u [[Šablon:Taksonomija/Arthropoda/matična-grupa]]. === ref === * {{para|ref|''reference koje treba navesti na ovoj taksonomskoj stranici''}} Ove se reference neće prikazivati u članku, ali budućim urednicima omogućuju da razumiju zašto ste ispunili šablon na način na koji jeste. Reference bi trebale poduprijeti rang i nadređeni takson taksona koji je predmet taksonomskog šablona. Ako želite uključiti referencu za autorsku oznaku u automatskom taksokviru članka, referencu trebate dodati u sam članak. Možete je dodati u tekst članka ili je uključiti u taksokvir kao dio {{para|autorstvo}}; {{para|matični_autorstvo}} itd. Tehnička ograničenja znače da ne možemo u potpunosti automatizirati pojavljivanje referenci. Ne bi svi urednici željeli reference u taksokviru; ako bi se ista referenca koristila u tekstu članka, pojavila bi se dvaput na popisu referenci; citati bi u članku trebali imati dosljedan format, ali on se može razlikovati od članka do članka, dok bi referenca iz taksonomskog šablona uvijek imala isti format. (Kako bi se spriječilo pojavljivanje referenci iz taksona "kao i" u prikazu taksonomskog šablona ako nisu prikladne, koristite {{para|ref|–}}.) === kao_i === * {{para|kao_i|''naziv-taksona iz kojeg treba kopirati''}} (<code>kao i</code>, tj. i bez podvlake, također se može koristiti.) Ovaj je parametar najkorisniji u naprednim slučajevima, poput varijanti "uobičajenih" taksona. Tako [[Šablon:Taksonomija/Arthropoda/matična-grupa]] ima {{para|kao_i|Arthropoda}}. Sve vrijednosti parametara koje nisu izričito navedene u taksonomskom šablonu tada se kopiraju iz taksonomskog šablona "kao i". Pogreška nastaje ako sam taksonomski šablon "kao i" ima parametar <code>kao_i</code>. Za više informacija vidi [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/napredna taksonomija|Napredne mogućnosti]]. <em>Taksonomski šabloni ne smiju biti preusmjeravanja.</em> Uvijek koristite taksonomski šablon s {{para|kao_i}} kako biste postigli učinak preusmjeravanja. ==Primjeri== ===Bez razdvojbe=== Na [[Šablon:Taksonomija/Dryopteris]]: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Nemojte mijenjati ovaj red {{{machine code|}}} |rang=genus |veza=Dryopteris |matični=Dryopteridoideae |ref={{citation |author=PPG I |date=2016 |title=A community-derived classification for extant lycophytes and ferns |journal=Journal of Systematics and Evolution |volume=54 |issue=6 |pages=563–603 |doi=10.1111/jse.12229}} }}</syntaxhighlight> Članak o rodu zatim koristi {{tl|Automatski taksokvir}} s {{para|takson|Dryopteris}}. Članci o vrstama koriste {{tl|Speciesbox}} s parametrima poput {{para|takson|Dryopteris carthusiana}} ili {{para|genus|Dryopteris}}+{{para|species|carthusiana}}. ===Taksonomski šablon ima razdvojbu=== Na [[Šablon:Taksonomija/Abronia (gušter)]]: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Nemojte mijenjati ovaj red {{{machine code|}}} |rang=genus |veza=Abronia (gušter)|Abronia |matični=Anguidae |ref={{ITIS|id=585644|taxon=''Abronia'' Gray, 1838.|access-date=2020-11-15}} }} </syntaxhighlight> Članak o rodu zatim koristi {{tl|Automatic taxobox}} s {{para|taxon|Abronia (lizard)}}; taksokvir će prikazati tekst poveznice "''Abronia''". Članci o vrstama koriste {{tl|Speciesbox}} s parametrima poput {{para|genus|Abronia (lizard)}}+{{para|species|campbelli}}. ==Bilješke== {{reflist}} [[Kategorija:Wikipedijini automatski taksokviri]] 4yty0xq7brqofkegs3bc68js1m2xnk9 Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/napredna taksonomija 4 4725171 42683342 2026-09-05T13:01:15Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Autotaxobox system navbox}} Ponekad taksonomija nije tako jednostavna kao što bismo željeli pa taksonomski šabloni moraju obrađivati neobičnije značajke, a taksokvir mora sadržavati više informacija od samih rangova i naziva taksona. Ovdje su opisani neki napredni slučajevi. Ako trebate više informacija, slobodno pitajte nekog od kolega. == Varijante taksona == Ponekad je poželjno imati nešto drugačije taksonomske šablone za ono što je u osnovi isti takson... 42683342 wikitext text/x-wiki {{Autotaxobox system navbox}} Ponekad taksonomija nije tako jednostavna kao što bismo željeli pa taksonomski šabloni moraju obrađivati neobičnije značajke, a taksokvir mora sadržavati više informacija od samih rangova i naziva taksona. Ovdje su opisani neki napredni slučajevi. Ako trebate više informacija, slobodno pitajte nekog od kolega. == Varijante taksona == Ponekad je poželjno imati nešto drugačije taksonomske šablone za ono što je u osnovi isti takson – "varijante taksona". Konvencija u tim slučajevima jest nakon naziva taksona dodati "/''identifikator-varijante''": na primjer, [[Šablon:Taksonomija/Corallinaceae]] i [[Šablon:Taksonomija/Corallinaceae/matična-grupa]]. "Varijanta taksona" označena s "/''identifikator-varijante''" može preuzeti većinu svojih podataka pomoću parametra <code>kao_i</code>. Tako [[Šablon:Taksonomija/Corallinaceae/matična-grupa]] ima {{para|kao_i|Corallinaceae}}. Uobičajene vrijednosti za "/''identifikator-varijante''" uključuju: * "/matična-grupa" i "/ukupna-grupa"; obje trebaju biti pisane s crticom. One bi imale {{para|rang|matična grupa}} odnosno {{para|rank|ukupna grupa}}. Primjer – [[Šablon:Taksonomija/Chelicerata/matična-grupa]]. * "/preskoči" – koristi se kada je potrebno preskočiti na višu razinu u taksonomskoj hijerarhiji. Primjer [[Šablon:Taksonomija/Avialae/preskoči]]; ovdje je <code>matični</code> postavljen tako da preskoči razred Reptilia kako bi se izbjeglo da taksonomije ptica prikazuju i taj razred i razred Aves. Vidi [[#Šabloni za preskakanje taksonomije]]. * "/?" – koristi se kada nije sigurno da je ovo ispravan takson. Tekst poveznice automatski će nakon naziva taksona imati " (?)". Primjer – [[Šablon:Taksonomija/Graptolithina/?]]. Vidi [[#Upitne pripadnosti]]. * "/prikazano" – koristi se kada je prikladno prikazati takson pretka samo za određenu skupinu njegovih narednih taksona, pri čemu se sve ostale vrijednosti parametara preuzimaju iz "običnog" taksonomskog šablona za isti takson. Varijanta taksona ima {{para|uvijek_prikaži|da}} dok se za sve ostale parametre koristi <code>kao_i</code>. * "/''takson''" – koristi se po potrebi za sve taksonomske šablone s naslovima poput "Šablon:Taksonomija/Incertae sedis/''takson''", budući da ne postoji jedan jedinstveni takson ''incertae sedis''. Vidi [[#Taksonomski šabloni za incertae sedis|#Taksonomski šabloni za ''incertae sedis'']]. ==Šabloni za preskakanje taksonomije== {{anchor|"Dummy" taxonomy templates}} "Šablon za preskakanje taksonomije" ima isti naslov kao normalan taksonomski šablon, ali mu je na kraju dodano "/preskoči". Interno je šablon za preskakanje taksonomije na "Šablon:Taksonomija/''takson-naziv''/preskoči" kodiran ovako: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Nemojte mijenjati ovaj red {{{machine code|}}} |kao_i = takson-naziv |matični = matični-takson-naziv }}</syntaxhighlight> To znači da ''takson-naziv''/preskoči ima iste vrijednosti ranga, statusa izumrlog taksona itd. kao ''takson-naziv'', osim što mu je matični takson ''matični-takson-naziv'', koji se nalazi više u taksonomskoj hijerarhiji. (Pri stvaranju šablona za preskakanje taksonomije može se unaprijed ispuniti ako koristite ispravnu konvenciju imenovanja stranice.) Za korištenje šablona za preskakanje taksonomije, taksonomski šablon na razini ispod njega mora imati {{para|matični|''matični-takson-naziv''/preskoči}}. Pogledajte [[Šablon:Taksonomija/Ornithurae/preskoči]] kao primjer. Obratite pozornost na retke ".....&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;....." u tablici s desne strane koji pokazuju gdje su razine preskočene te na informacije pri dnu tablice s lijeve strane. Za povezivanje automatskog taksokvira sa šablonom za preskakanje taksonomije, stavite {{para|taxon|''takson-naziv''/preskoči}} u šablon taksokvira u članku. == Upitne pripadnosti == {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" |- ! colspan=2 style="text-align: center; background-color: #999" |Primjer rezultata |- | {{grey|Red:}} | {{grey|Radiodonta}} |- | Porodica: | {{grey|Anomalocarididae}}&nbsp;(?) |- | {{grey|Rod:}} | {{grey|''Pambdeleurion''}} |} U primjeru, ''[[Pambdelurion]]'' možda pripada porodici Anomalocarididae: ali to je upitno, pa bi u taksokviru porodica trebala biti prikazana s "(?)" iza sebe. [[Šablon:Taksonomija/Pambdelurion]] ima {{para|matični|Anomalocarididae/?}}. Zatim [[Šablon:Taksonomija/Anomalocarididae/?]] koristi {{para|kao_i|Anomalocaridae}} kako bi preuzeo odgovarajuće informacije. Ako šablon oblika "Šablon:Taksonomija/''takson''/?" još ne postoji, poveznica će vas provesti kroz postupak njegova stvaranja. [[:Kategorija:Taksonomski šabloni s upitom]] prikazuje taksonomske šablone s upitnim pripadnostima. Od siječnja 2017. minimalni sadržaj taksonomskog šablona /? oblika je: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Nemojte mijenjati ovaj red {{{machine code|}}} | kao_i = }}</syntaxhighlight> pri čemu je {{para|kao_i}} postavljen na takson čija je pripadnost upitna. "(?)" automatski dodaje sustav automatskog taksokvira, na temelju "/?" u naslovu taksonomskog šablona. {{clear}} ===Upitna pripadnost (dvije razine)=== {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" |- ! colspan=2 style="text-align: center; background-color: #999" | Primjer rezultata |- | ''Kladus:'' | {{grey|Polysporangiophyta}}&nbsp;(?) |- | Razred: | {{grey|Horneophytopsida}}&nbsp;(?) |- | {{grey|Rod:}} | {{grey|''Tortilicaulis''}} |} U primjeru, ''[[Tortilicaulis]]'' vjerojatno pripada razredu Horneophytopsida unutar klada Polysporangiophyta, ali se ne može sa sigurnošću svrstati ni u jedan od njih. Kako bi se to označilo, [[Šablon:Taksonomija/Tortilicaulis]] ima {{para|matični|Horneophytopsida/?/?}}. [[Šablon:Taksonomija/Horneophytopsida/?/?]] pak ima {{para|matični|Polysporangiophyta/?}}, koristeći [[Šablon:Taksonomija/Polysporangiophyta/?]]. Ako šablon oblika "Šablon:Taksonomija/''takson''/?/?" još ne postoji, poveznica će vas provesti kroz postupak njegova stvaranja. Minimalni sadržaj taksonomskog šablona /?/? oblika je: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Nemojte mijenjati ovaj red {{{machine code|}}} | kao_i = | matični = .../? }}</syntaxhighlight> pri čemu je {{para|kao_i}} postavljen na takson čija je pripadnost upitna; njegov matični takson pak postavljen je na očekivani matični takson s dodanim "/?". Ovaj se postupak može nastaviti neograničeno. Taksonomski šablon s ''N'' ponavljanja "/?" na kraju naslova trebao bi imati matični takson postavljen na naziv taksona nakon kojeg slijedi ''N''-1 ponavljanja "/?". Od siječnja 2017. godine ne postoji automatizirana podrška za stvaranje takvih šablona iznad ''N'' = 2. {{clear}} ==Taksonomski šabloni za ''incertae sedis''== {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" |- ! colspan=2 style="text-align: center; background-color: #999" | Primjer rezultata |- | {{grey|Koljeno:}} | {{grey|Arthropoda}} |- | Razred: | ''[[incertae sedis]]'' |- | {{grey|Rod:}} | {{grey|''Skania''}} |} U primjeru, ''[[Grayenulla]]'' smještena je u [[Salticinae]], ali njezin odnos prema drugim paucima skakačima – a osobito plemenu u koje bi trebala biti smještena – nije poznat. Tehničkim izrazom, riječ je o ''incertae sedis''. Stoga na [[Šablon:Taksonomija/Grayenulla]] postavljamo {{Para|matični|Incertae sedis/Salticinae}}. Tada mora postojati [[Šablon:Taksonomija/Incertae sedis/Salticinae]]. Ako šablon s nazivom oblika "Šablon:Taksonomija/Incertae sedis/''takson''" još ne postoji, poveznica će vas provesti kroz postupak njegova stvaranja. Od siječnja 2017. godine, minimalni sadržaj taksonomskog šablona ''incertae sedis'' oblika je: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Nemojte mijenjati ovaj red {{{machine code|}}} | matični = | rang = }}</syntaxhighlight> (Odgovarajuća vrijednost za {{para|veza}} bit će zadana automatski ako naziv 'takson' počinje s "Incertae sedis".) Za primjer dvije razine nesigurnog položaja vidi [[Šablon:Taksonomija/Xerochlorella]]. {{clear}} <!-- == Paraphyly == {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" |- ! colspan=2 style="text-align: center; background-color: #999" | Primjer: Porifera |- | {{grey|Carstvo:}} | {{grey|Animalia}} |- | Koljeno: | [[Spužve|"Porifera"]] |- | {{grey|Razred:}} | {{grey|Neki razred spužvi}} |} [[Parafiletičnost|Parafiletička]] grupa je ona koja sadrži neke, ali ne sve svoje potomke. Nije potreban poseban taksonomski šablon ako se skupina uvijek smatra parafiletičkom, osim što se tekst veze stavlja unutar navodnih znakova, npr. {{para|veza|Porifera{{!}}"Porifera"}}, prema konvenciji da "..." označava parafiletičku skupinu. U drugim slučajevima može biti koristan varijantni taksonomski šablon. Na primjer, iako su ptice evoluirale od teropodnih dinosaura, one mogu, ali i ne moraju biti uključene u pojam "dinosaur". Parafiletički pogled može se kodirati u "Šablon:Taksonomija/Dinosauria/parafiletičnost" kao <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Nemojte mijenjati ovaj red {{{machine code|}}} |kao_i = Dinosauria |veza = Dinosaur|"Dinosauria" }}</syntaxhighlight> Zatim bi u taksonomskoj hijerarhiji neki takson imao {{para|matični|Dinosauria|parafiletičnost}}. --> [[Category:Wikipedijini automatski taksokviri]] bvipe3jfu74lk7rx45fm9fb5dp71e1a Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/koji 4 4725172 42683344 2026-09-05T13:40:30Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Autotaxobox system navbox}} Ako se pitate koji automatski taksokvir trebam koristiti, onda ste na pravom mjestu. Ispod se nalazi stablo koje bi vam trebalo objasniti i razriješiti dileme oko prikladnog taksokvira. (Stablo odlučivanja u nastavku ne uključuje {{Tlx|Paraphyletic group}} i {{Tlx|Population taxobox}}.) {| |-style="vertical-align: top;" |colspan=6| Je li ciljni takson virus ili drugi subcelularni entitet? |-style="vertical-align: top;" | DA: ||colspan=5| Koris... 42683344 wikitext text/x-wiki {{Autotaxobox system navbox}} Ako se pitate koji automatski taksokvir trebam koristiti, onda ste na pravom mjestu. Ispod se nalazi stablo koje bi vam trebalo objasniti i razriješiti dileme oko prikladnog taksokvira. (Stablo odlučivanja u nastavku ne uključuje {{Tlx|Paraphyletic group}} i {{Tlx|Population taxobox}}.) {| |-style="vertical-align: top;" |colspan=6| Je li ciljni takson virus ili drugi subcelularni entitet? |-style="vertical-align: top;" | DA: ||colspan=5| Koristite {{tl|Virusbox}} |-style="vertical-align: top;" | NE: ||colspan=5| Je li ciljni takson druga vrsta organizma, živa ili izumrla? |-style="vertical-align: top;" |&nbsp;|| DA: ||colspan=4| Je li ciljni takson vrsta? |-style="vertical-align: top;" |&nbsp;||&nbsp;&downarrow;|| DA: ||colspan=3| Je li ciljni takson <em>životinja</em> koja je hibrid između dviju vrsta unutar istog roda? |-style="vertical-align: top;" |&nbsp;||&nbsp;&downarrow;||&nbsp;&downarrow;|| DA: ||colspan=2| Koristite {{tl|Hybridbox}} |-style="vertical-align: top;" |&nbsp;||&nbsp;&downarrow;||&nbsp;&downarrow;|| NE: ||colspan=2| Koristite {{tl|Speciesbox}} (osim ako naziv vrste nije jednostavni dvoimeni, u kojem slučaju koristite {{tl|Automatski taksokvir}}) |-style="vertical-align: top;" |&nbsp;||&nbsp;&downarrow;|| NE: ||colspan=3| Je li ciljni takson ranga iznad vrste? |-style="vertical-align: top;" |&nbsp;||&nbsp;&downarrow;||&nbsp;|| DA: ||colspan=2| Koristite {{tl|Automatski taksokvir}} |-style="vertical-align: top;" |&nbsp;||&nbsp;&downarrow;||&nbsp;|| NE: ||colspan=2| Je li ciljni takson podvrsta životinje? |-style="vertical-align: top;" |&nbsp;||&nbsp;&downarrow;||&nbsp;||&nbsp;|| DA: || Koristite {{tl|Subspeciesbox}} |-style="vertical-align: top;" |&nbsp;||&nbsp;&downarrow;||&nbsp;||&nbsp;|| NE: || Za podvrste i varijetete koristite {{tl|Infraspeciesbox}}<br>Za druge posebne slučajeve (npr. forma specialis, soj) koristite {{tl|Infraspeciesbox special}} |-style="vertical-align: top;" |&nbsp;|| NE: ||colspan=4| Za fosilne tragove (ihnotaksoni) koristite {{tl|Ichnobox}}<br>Za fosilna jaja ([[ootaxon|ootaksoni]]) koristite {{tl|Oobox}} |} U vrlo složenim slučajevima možda je jednostavnije koristiti [[Šablon:Taksokvir|ručni taksokvir]] nego zatražiti pomoć pri njegovoj automatizaciji. Imajte na umu: još ne postoji konsenzus o tome da se svi taksokviri pretvore u automatske taksokvire. Molimo vas da pri pretvaranju koristite vlastitu procjenu: i ''uvijek'' pregledajte svoju izmjenu prije spremanja. [[Kategorija:Wikipedijini automatski taksokviri]] kzraj775lm74zyurrw0yblhhs0z9wmq Augustus Cezar 0 4725173 42683345 2026-09-05T14:07:09Z SrpskiAnonimac 101643 Preusmjereno na [[August (rimski car)]] 42683345 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[August (rimski car)]] 19uxpgjizi3pvdy2xhsfddesuydrbqb Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/prikaz 4 4725174 42683346 2026-09-05T14:07:12Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Autotaxobox system navbox}} Prema zadanim postavkama, automatski taksokvir prikazuje samo taksonomiju potrebnu za davanje konteksta dotičnom taksonu. To uključuje sve ''glavne'' taksonomske rangove: odnosno carstvo, koljeno, razred, red, porodicu, rod i vrstu; kao i neposredno nadređeni takson dotičnog taksona, čak i ako nije glavni rang. U nekim slučajevima urednici mogu odlučiti prikazati dodatne taksone: * Za prikaz većeg broja sporednih taksona povećajte {{par... 42683346 wikitext text/x-wiki {{Autotaxobox system navbox}} Prema zadanim postavkama, automatski taksokvir prikazuje samo taksonomiju potrebnu za davanje konteksta dotičnom taksonu. To uključuje sve ''glavne'' taksonomske rangove: odnosno carstvo, koljeno, razred, red, porodicu, rod i vrstu; kao i neposredno nadređeni takson dotičnog taksona, čak i ako nije glavni rang. U nekim slučajevima urednici mogu odlučiti prikazati dodatne taksone: * Za prikaz većeg broja sporednih taksona povećajte {{para|prikaži_matične}} (zadano = 1, što znači "samo neposredno nadređeni takson"). * Da biste prisilili da se određeni takson pojavljuje u ''svim'' taksokvirima njegovih podređenih taksona, dodajte redak "{{para|uvijek_prikaži|true}}" na stranicu njegova taksonomskog šablona. Ovo bi trebalo biti vrlo rijetko potrebno. * Da biste prisilili da se određeni takson pojavljuje samo u ''nekim'' taksokvirima njegovih podređenih taksona, postupak je nešto složeniji, ali bi također rijetko trebao biti potreban. *# Izradite duplikat taksona na "Šablon:Taksonomija/''takson''/prikazan", s {{para|uvijek_prikaži|true}} *# Izmijenite podređene taksone koji ''trebaju'' prikazivati navedeni takson tako da njihov taksonomski šablon ima {{para|matični|''takson''/prikazan}} umjesto {{para|matični|''takson''}}. *{{para|prikaži matične}} treba se koristiti samo za prikaz sporednih rangova iznad taksona koji je predmet članka i ispod sljedećeg glavnog ranga. {{para|prikaži matične}} ne treba se koristiti za prikaz sporednih rangova iznad sljedećeg glavnog ranga. Ako je poželjno prikazati sporedni rang za sve podređene taksone (npr. potporodicu u člancima o vrstama), postavite {{para|uvijek_prikaži}} u taksonomskom šablonu umjesto korištenja {{para|prikaži matične}} u člancima za svaki podređeni takson. U slučaju kada jedan članak obuhvaća više taksonomskih rangova (zbog monotipije), {{para|prikaži matične}} može se koristiti za prikaz sporednih rangova nadređenih taksona najvišeg ranga obuhvaćenog člankom. [[Category:Wikipedijini automatski taksokviri]] 3qijrmoeqqy21i99eb8fy9ly1sj6ezz Avgustus Cezar 0 4725175 42683347 2026-09-05T14:07:22Z SrpskiAnonimac 101643 Preusmjereno na [[August (rimski car)]] 42683347 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[August (rimski car)]] 19uxpgjizi3pvdy2xhsfddesuydrbqb August Cezar 0 4725176 42683348 2026-09-05T14:07:50Z SrpskiAnonimac 101643 Preusmjereno na [[August (rimski car)]] 42683348 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[August (rimski car)]] 19uxpgjizi3pvdy2xhsfddesuydrbqb Avgust Cezar 0 4725177 42683349 2026-09-05T14:08:02Z SrpskiAnonimac 101643 Preusmjereno na [[August (rimski car)]] 42683349 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[August (rimski car)]] 19uxpgjizi3pvdy2xhsfddesuydrbqb Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/konverzija 4 4725178 42683362 2026-09-05T16:36:31Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Autotaxobox system navbox}} <strong>Molimo provjerite koristite li ispravan automatski taksokvir; pogledajte [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/koji|Koji taksokvir trebam koristiti?]]</strong> === Pretvaranje iz ručnog taksokvira u automatski taksokvir === Razmotrite sljedeći početni ručni taksokvir za vrstu: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Taksokvir |slika = Dichelostemma capitatum 2003-02-04.jpg |regnum = [[Plantae]] |nekategorizirani_divisio = Angiospe... 42683362 wikitext text/x-wiki {{Autotaxobox system navbox}} <strong>Molimo provjerite koristite li ispravan automatski taksokvir; pogledajte [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/koji|Koji taksokvir trebam koristiti?]]</strong> === Pretvaranje iz ručnog taksokvira u automatski taksokvir === Razmotrite sljedeći početni ručni taksokvir za vrstu: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Taksokvir |slika = Dichelostemma capitatum 2003-02-04.jpg |regnum = [[Plantae]] |nekategorizirani_divisio = [[Angiospermae]] |nekategorizirani_classis = [[Monocots]] |ordo = [[Asparagales]] |familia = [[Themidaceae]] |genus = [[Dichelostemma]] |species = '''''D. capitatum''''' |dvoimeno = ''Dichelostemma capitatum'' |dvoimeno_autorstvo = ([[Benth.]]) [[Alph.Wood]] |sinonimi = *''Brodiaea lacuna-vernalis'' *''Brodiaea pulchella'' *''Dichelostemma pulchellum'' |sinonimi_ref = <ref>[http://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-calrecnum=2718 ''Dichelostemma capitatum''] na Calflori</ref> }}</syntaxhighlight> Nakon pretvaranja (ali bez drugih mogućih poboljšanja) izgledao bi ovako: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Speciesbox |slika = Dichelostemma capitatum 2003-02-04.jpg |takson = Dichelostemma capitatum |autorstvo = ([[Benth.]]) [[Alph.Wood]] |sinonimi = *''Brodiaea lacuna-vernalis'' *''Brodiaea pulchella'' *''Dichelostemma pulchellum'' |sinonimi_ref = <ref>[http://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-calrecnum=2718 ''Dichelostemma capitatum''] na Calflori</ref> }}</syntaxhighlight> Većinu vremena potrebna su tri koraka: # Promijenite "Taksokvir" u "Automatski taksokvir", "speciesbox" ili drugi odgovarajući automatski taksokvir # Odaberite i izbrišite sve od "regnum" do uključujući "dvoimeno_" # Dodajte {{para|takson}}, nakon čega slijedi znanstveni naziv taksona o kojemu članak govori ==== Takson je rod ili viši rang ==== *Dodajte "Automatski" ispred "taksokvir". *Uklonite sve parametre koji određuju taksonomsku hijerarhiju. Potreban vam je samo jedan parametar, <tt>takson =</tt> (čak se i on može izostaviti ako je naslov članka isti kao naziv taksona). Ostatak hijerarhije automatski će se prikazati na temelju odgovarajućih stranica Šablon:Taksonomija/''takson''. *Ažurirajte parametar autorstva za takson. Ako uređujete stranicu o rodu, zamijenite: **{{para|genus_autorstvo}} &rarr; {{para|autorstvo}} *Ostale autorske oznake mogu se prikazati pomoću 'matični', 'ishodišni' itd. Ako uređujete stranicu o rodu, možete zamijeniti: **{{para|familia_autorstvo}} &rarr; {{para|matični_autorstvo}} **{{para|ordo_autorstvo}} &rarr; {{para|ishodišni_autorstvo}} ===== Drugi primjer ===== Razmotrite sljedeći ručni taksokvir: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Taksokvir |slika = Dichelostemma capitatum.jpg |slika_opis = ''[[Dichelostemma capitatum]]'' |regnum = [[Plantae]] |nekategorizirani_divisio = [[Angiospermae]] |nekategorizirani_classis = [[Monocots]] |ordo = [[Asparagales]] |familia = [[Themidaceae]] |genus = '''''Dichelostemma''''' |genus_autorstvo = [[Carl Sigismund Kunth|Kunth]] |spodjela_kategorije = Vrste |podjela = Vidi tekst. }}</syntaxhighlight> Nakon pretvaranja izgledao bi ovako: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Automatski taksokvir |takson = Dichelostemma <!-- ovaj je redak neobavezan ako je naslov stranice "Dichelostemma" --> |slika = Dichelostemma capitatum.jpg |slika_opis = ''[[Dichelostemma capitatum]]'' |autorstvp = [[Carl Sigismund Kunth|Kunth]] |spodjela_kategorije = Vrste |podjela = Vidi tekst. }}</syntaxhighlight> == Povezano == * [[Šablon:Convert taxobox]] [[Kategorija:Wikipedijini automatski taksokviri]] l8gjg9gp8uxwbzk0q9ezf3f7omhlt5t 42683363 42683362 2026-09-05T16:37:51Z Edgar Allan Poe 29250 /* Povezano */ 42683363 wikitext text/x-wiki {{Autotaxobox system navbox}} <strong>Molimo provjerite koristite li ispravan automatski taksokvir; pogledajte [[Wikipedija:Sustav automatskih taksokvira/koji|Koji taksokvir trebam koristiti?]]</strong> === Pretvaranje iz ručnog taksokvira u automatski taksokvir === Razmotrite sljedeći početni ručni taksokvir za vrstu: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Taksokvir |slika = Dichelostemma capitatum 2003-02-04.jpg |regnum = [[Plantae]] |nekategorizirani_divisio = [[Angiospermae]] |nekategorizirani_classis = [[Monocots]] |ordo = [[Asparagales]] |familia = [[Themidaceae]] |genus = [[Dichelostemma]] |species = '''''D. capitatum''''' |dvoimeno = ''Dichelostemma capitatum'' |dvoimeno_autorstvo = ([[Benth.]]) [[Alph.Wood]] |sinonimi = *''Brodiaea lacuna-vernalis'' *''Brodiaea pulchella'' *''Dichelostemma pulchellum'' |sinonimi_ref = <ref>[http://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-calrecnum=2718 ''Dichelostemma capitatum''] na Calflori</ref> }}</syntaxhighlight> Nakon pretvaranja (ali bez drugih mogućih poboljšanja) izgledao bi ovako: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Speciesbox |slika = Dichelostemma capitatum 2003-02-04.jpg |takson = Dichelostemma capitatum |autorstvo = ([[Benth.]]) [[Alph.Wood]] |sinonimi = *''Brodiaea lacuna-vernalis'' *''Brodiaea pulchella'' *''Dichelostemma pulchellum'' |sinonimi_ref = <ref>[http://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-calrecnum=2718 ''Dichelostemma capitatum''] na Calflori</ref> }}</syntaxhighlight> Većinu vremena potrebna su tri koraka: # Promijenite "Taksokvir" u "Automatski taksokvir", "speciesbox" ili drugi odgovarajući automatski taksokvir # Odaberite i izbrišite sve od "regnum" do uključujući "dvoimeno_" # Dodajte {{para|takson}}, nakon čega slijedi znanstveni naziv taksona o kojemu članak govori ==== Takson je rod ili viši rang ==== *Dodajte "Automatski" ispred "taksokvir". *Uklonite sve parametre koji određuju taksonomsku hijerarhiju. Potreban vam je samo jedan parametar, <tt>takson =</tt> (čak se i on može izostaviti ako je naslov članka isti kao naziv taksona). Ostatak hijerarhije automatski će se prikazati na temelju odgovarajućih stranica Šablon:Taksonomija/''takson''. *Ažurirajte parametar autorstva za takson. Ako uređujete stranicu o rodu, zamijenite: **{{para|genus_autorstvo}} &rarr; {{para|autorstvo}} *Ostale autorske oznake mogu se prikazati pomoću 'matični', 'ishodišni' itd. Ako uređujete stranicu o rodu, možete zamijeniti: **{{para|familia_autorstvo}} &rarr; {{para|matični_autorstvo}} **{{para|ordo_autorstvo}} &rarr; {{para|ishodišni_autorstvo}} ===== Drugi primjer ===== Razmotrite sljedeći ručni taksokvir: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Taksokvir |slika = Dichelostemma capitatum.jpg |slika_opis = ''[[Dichelostemma capitatum]]'' |regnum = [[Plantae]] |nekategorizirani_divisio = [[Angiospermae]] |nekategorizirani_classis = [[Monocots]] |ordo = [[Asparagales]] |familia = [[Themidaceae]] |genus = '''''Dichelostemma''''' |genus_autorstvo = [[Carl Sigismund Kunth|Kunth]] |spodjela_kategorije = Vrste |podjela = Vidi tekst. }}</syntaxhighlight> Nakon pretvaranja izgledao bi ovako: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Automatski taksokvir |takson = Dichelostemma <!-- ovaj je redak neobavezan ako je naslov stranice "Dichelostemma" --> |slika = Dichelostemma capitatum.jpg |slika_opis = ''[[Dichelostemma capitatum]]'' |autorstvp = [[Carl Sigismund Kunth|Kunth]] |spodjela_kategorije = Vrste |podjela = Vidi tekst. }}</syntaxhighlight> [[Kategorija:Wikipedijini automatski taksokviri]] g76vertq9hue64qiwgw8hearha1j1g5 Šablon:Dijagonalni presjek zaglavlja 10 4725179 42683364 2026-09-05T16:40:33Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <noinclude>{| class="wikitable" ! </noinclude>style="background:{{{3|var(--background-color-neutral,#eaecf0)}}};color:{{#if:{{{3|}}}|{{#ifeq:{{{3}}}|transparent|inherit|black}}|inherit}};background:linear-gradient(to top right,{{{3|var(--background-color-neutral,#eaecf0)}}} 49%,var(--border-color-base,#a2a9b1) 49.5%,var(--border-color-base,#a2a9b1) 50.5%,{{{4|{{{3|var(--background-color-neutral,#eaecf0)}}}}}} 51%);line-height:1.2;padding:0.1em 0.4em;{{{style|}}}"|<div style="... 42683364 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="wikitable" ! </noinclude>style="background:{{{3|var(--background-color-neutral,#eaecf0)}}};color:{{#if:{{{3|}}}|{{#ifeq:{{{3}}}|transparent|inherit|black}}|inherit}};background:linear-gradient(to top right,{{{3|var(--background-color-neutral,#eaecf0)}}} 49%,var(--border-color-base,#a2a9b1) 49.5%,var(--border-color-base,#a2a9b1) 50.5%,{{{4|{{{3|var(--background-color-neutral,#eaecf0)}}}}}} 51%);line-height:1.2;padding:0.1em 0.4em;{{{style|}}}"|<div style="margin-left:2em;text-align:right">{{{2}}}</div><div style="margin-right:2em;text-align:left">{{{1}}}</div><noinclude> |} {{Documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage and add interwikis to Wikidata --> </noinclude> owpu1nwh98lpg1ryr75ekwbmd05w3fd 42683365 42683364 2026-09-05T16:40:49Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Šablon:Diagonal split header]] na [[Šablon:Dijagonalni presjek zaglavlja]] 42683364 wikitext text/x-wiki <noinclude>{| class="wikitable" ! </noinclude>style="background:{{{3|var(--background-color-neutral,#eaecf0)}}};color:{{#if:{{{3|}}}|{{#ifeq:{{{3}}}|transparent|inherit|black}}|inherit}};background:linear-gradient(to top right,{{{3|var(--background-color-neutral,#eaecf0)}}} 49%,var(--border-color-base,#a2a9b1) 49.5%,var(--border-color-base,#a2a9b1) 50.5%,{{{4|{{{3|var(--background-color-neutral,#eaecf0)}}}}}} 51%);line-height:1.2;padding:0.1em 0.4em;{{{style|}}}"|<div style="margin-left:2em;text-align:right">{{{2}}}</div><div style="margin-right:2em;text-align:left">{{{1}}}</div><noinclude> |} {{Documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage and add interwikis to Wikidata --> </noinclude> owpu1nwh98lpg1ryr75ekwbmd05w3fd Šablon:Diagonal split header 10 4725180 42683366 2026-09-05T16:40:49Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Šablon:Diagonal split header]] na [[Šablon:Dijagonalni presjek zaglavlja]] 42683366 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Dijagonalni presjek zaglavlja]] n08sbfqa2vhfywbho00pr4zzfceggpt Šablon:Digitalni presjek za color box 10 4725181 42683367 2026-09-05T16:41:56Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <includeonly><div style="color:inherit;display:inline-block;vertical-align:middle;font-family:{{{font|Lucida Console, monospace}}};{{#ifexpr:{{#if:{{{1|}}}|1|0}} or {{#if:{{{2|}}}|1|0}} |background:{{#if:{{{2|}}} |{{#ifeq:{{{1}}}|{{{2}}}|{{{1}}}|{{#if:{{{1|}}} |linear-gradient(to top right,{{{1|#eaecf0}}} {{#if:{{{no-diagonal|}}} |48.5%,{{{2|#eaecf0}}} 51.5%|49.5%,#aaa 49.5%,#aaa 50.5%,{{{2|#eaecf0}}} 50.5%}}) |{{{2}}}}}}}|{{{1}}}}};|}}line-height:1;{{#if:{{{far-border|}... 42683367 wikitext text/x-wiki <includeonly><div style="color:inherit;display:inline-block;vertical-align:middle;font-family:{{{font|Lucida Console, monospace}}};{{#ifexpr:{{#if:{{{1|}}}|1|0}} or {{#if:{{{2|}}}|1|0}} |background:{{#if:{{{2|}}} |{{#ifeq:{{{1}}}|{{{2}}}|{{{1}}}|{{#if:{{{1|}}} |linear-gradient(to top right,{{{1|#eaecf0}}} {{#if:{{{no-diagonal|}}} |48.5%,{{{2|#eaecf0}}} 51.5%|49.5%,#aaa 49.5%,#aaa 50.5%,{{{2|#eaecf0}}} 50.5%}}) |{{{2}}}}}}}|{{{1}}}}};|}}line-height:1;{{#if:{{{far-border|}}} |{{#ifeq:{{{far-border|}}}|{{{border|}}}|border:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border|#000}}};|border-top:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border|{{{1|#000}}}}}};border-left:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border|{{{1|#000}}}}}};border-right:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{far-border|#000}}};border-bottom:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{far-border|#000}}};}}|{{#if:{{{border2|}}} |{{#ifeq:{{{border2}}}|{{{border|}}}|border:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border|#000}}};|border-top:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border2|#000}}};border-left:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border|{{{1|#000}}}}}};border-right:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border2|#000}}};border-bottom:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border|{{{1|#000}}}}}};}}|{{#if:{{{border|}}} |border:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border}}};|{{#ifeq:{{{1|}}}|{{{2}}}|border:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{1|#000}}};|{{#if:{{{1|}}} |{{#if:{{{2|}}}|border-top:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{2}}};border-left:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{1|}}};border-right:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{2}}};border-bottom:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{1}}}|border:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{1}}}}}|border:{{{border-width|0.0625em}}} solid #000}};}}}}}}}}font-size:{{{font-size|1em}}};">{{#ifexpr:{{#ifeq:{{{3|}}}|{{{4|}}}|1|0}} and {{#if:{{{3|}}}|1|0}} |{{#ifeq:{{{5|}}}|{{{6|}}}|{{#if:{{{corner|}}} |<div style="line-height:{{#switch:{{#invoke:String|len|s={{{3}}}}} |3 = 0.95 |4 = 1 |#default = 0.7}};margin:-0.125em 0.125em 0em 0em;text-align:left;"><span style="font-size:{{#ifeq:{{#invoke:String|len|s={{{3}}}}}|4|0.85|0.75}}em;margin:0em;padding:0.0625em 0.0625em 0em 0.1875em;text-align:left;color:{{#if:{{{corner-color|}}} |{{{corner-color}}}|{{greater color contrast ratio|{{{corner-background|{{{border|{{greater color contrast ratio|{{{1|{{{2|#fff}}}}}}|#000|#fff}}}}}}}}|#000|#fff}}}};background-color:{{#if:{{{corner-background|{{{border|}}}}}}|{{{corner-background|{{{border|}}}}}}|{{greater color contrast ratio|{{{corner-color|{{{1|{{{2|#fff}}}}}}}}}|#000|#fff}}}};">{{{corner}}}</span></div>|<div style="line-height:{{#if:{{{maximize|}}} |0.45|{{#switch:{{#invoke:String|len|s={{{3}}}}} |3 = 0.75 |4 = 0.8 |#default = 0.65}}}};font-size:{{#if:{{{maximize|}}}|0.58|1}}em;margin-right:0em;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</div>}}<div style="text-align:center;line-height:0.85;margin:{{#if:{{{maximize|}}}|-0.125em 0.125em -0.125em 0.125em|-0.0625em 0.125em -0.1875em 0.125em}};color:{{#if:{{{5|}}} |{{{5}}}|{{greater color contrast ratio|{{{1|}}}|#000|#fff}}}};{{#switch:{{#invoke:String|len|s={{{3}}}}} |3 = {{#ifeq:{{{font-size|}}}|0.61em|font-size:0.95em;|font-size:0.85em;}} |4 = {{#ifeq:{{{font-size|}}}|0.61em|font-size:0.75em;|font-size:0.6em;}} |#default = }}">{{{3|&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}</div>{{#if:{{{far-corner|}}} |<div style="line-height:{{#switch:{{str len|{{{3}}}}} |3 = 0.95 |4 = 1 |#default = 0.7}};margin:0em 0em 0em 0.0625em;text-align:right;"><span style="margin:0em -0.0625em 0em 0em;">&nbsp;&nbsp;</span><span style="font-size:0.75em;margin:0em;padding:0em 0.0625em 0em 0.125em;text-align:right;color:{{#if:{{{far-corner-color|}}} |{{{far-corner-color}}}|{{greater color contrast ratio|{{{far-corner-background|{{{far-border|}}}|{{{border|}}}|{{{2|}}}|{{{1|}}}|#fff}}}|#000|#fff}}}};background-color:{{#if:{{{far-corner-background|{{{far-border|{{{border|}}}}}}|}}}|{{{far-corner-background|{{{far-border|{{{border|}}}}}}|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{far-corner-color|{{{2|}}}|{{{1|}}}|#fff}}}|#000|#fff}}}};">{{{far-corner}}}</span></div>|<div style="line-height:{{#if:{{{maximize|}}} |0.45|{{#switch:{{#invoke:String|len|s={{{3}}}}} |3 = 0.75 |4 = 0.8 |#default = 0.7}}}};font-size:{{#if:{{{maximize|}}}|0.58|1}}em;margin-left:0.125em;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</div>}} |<div style="margin-right:0.125em;text-align:right;color:{{#if:{{{6|}}}|{{{6}}}|{{#if:{{{2|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{2}}}|#000|#fff}}|#000}}}};">{{#if:{{{4|}}}|&nbsp;&nbsp;{{{4}}}|&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}</div><div style="float:left;margin-left:0.125em;text-align:left;color:{{#if:{{{5|}}} |{{{5}}}|{{#if:{{{1|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{1}}}|#000|#fff}}|#000}}}};">{{{3|&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}</div>}} |{{#if:{{{corner|}}} |<div style="margin-left:0em;margin-top:0em;text-align:left;"><span style="color:{{#if:{{{corner-color|}}} |{{{corner-color}}}|{{greater color contrast ratio|{{{corner-background|{{{border|{{greater color contrast ratio|{{{1|{{{2|#fff}}}}}}|#000|#fff}}}}}}}}|#000|#fff}}}};text-align:left;margin-left:0em;padding:0.0625em 0.0625em 0em 0.125em;margin-top:0em;background-color:{{#if:{{{corner-background|{{{border|}}}}}}|{{{corner-background|{{{border|}}}}}}|{{greater color contrast ratio|{{{corner-color|{{{1|{{{2|#fff}}}}}}}}}|#000|#fff}}}};">{{{corner}}}</span><span style="margin-left:0.3em;margin-right:0.125em;text-align:right;color:{{#if:{{{6|}}}|{{{6}}}|{{#if:{{{2|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{2}}}|#000|#fff}}|#000}}}};">{{#if:{{{4|}}}|{{{4}}}|&nbsp;}}</span></div><div style="float:left;margin-left:0.125em;text-align:left;color:{{#if:{{{5|}}}|{{{5}}}|{{#if:{{{1|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{1}}}|#000|#fff}}|#000}}}};">{{#if:{{{3|}}}|{{{3}}}|&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}</div> |<div style="line-height:{{#if:{{{maximize|}}}|0.55|0.98}};font-size:{{#if:{{{maximize|}}}|1|0.99}}em;margin-right:{{#if:{{{maximize|}}}|0.3125|0.125}}em;text-align:right;color:{{#if:{{{6|}}}|{{{6}}}|{{#if:{{{2|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{2|}}}|#000|#fff}}|#000}}}};">{{#if:{{{4|}}}|&nbsp;&nbsp;{{{4}}}|{{#if:{{{maximize|}}}|&nbsp;|&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}}</div><div style="line-height:{{#if:{{{maximize|}}}|0.55|0.99}};font-size:{{#if:{{{maximize|}}}|1|0.98}}em;float:left;margin-left:{{#if:{{{maximize|}}}|0.3125|0.125}}em;text-align:left;color:{{#if:{{{5|}}}|{{{5}}}|{{#if:{{{1|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{1}}}|#000|#fff}}|#000}}}};">{{#if:{{{3|}}}|{{{3}}}|{{#if:{{{maximize|}}}|&nbsp;|&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}}</div>}}}}</div></includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> h1d7kjj0cyfq8mxt5moicjrbkaltlsz 42683368 42683367 2026-09-05T16:42:09Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Šablon:Diagonal split color box]] na [[Šablon:Digitalni presjek za color box]] 42683367 wikitext text/x-wiki <includeonly><div style="color:inherit;display:inline-block;vertical-align:middle;font-family:{{{font|Lucida Console, monospace}}};{{#ifexpr:{{#if:{{{1|}}}|1|0}} or {{#if:{{{2|}}}|1|0}} |background:{{#if:{{{2|}}} |{{#ifeq:{{{1}}}|{{{2}}}|{{{1}}}|{{#if:{{{1|}}} |linear-gradient(to top right,{{{1|#eaecf0}}} {{#if:{{{no-diagonal|}}} |48.5%,{{{2|#eaecf0}}} 51.5%|49.5%,#aaa 49.5%,#aaa 50.5%,{{{2|#eaecf0}}} 50.5%}}) |{{{2}}}}}}}|{{{1}}}}};|}}line-height:1;{{#if:{{{far-border|}}} |{{#ifeq:{{{far-border|}}}|{{{border|}}}|border:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border|#000}}};|border-top:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border|{{{1|#000}}}}}};border-left:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border|{{{1|#000}}}}}};border-right:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{far-border|#000}}};border-bottom:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{far-border|#000}}};}}|{{#if:{{{border2|}}} |{{#ifeq:{{{border2}}}|{{{border|}}}|border:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border|#000}}};|border-top:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border2|#000}}};border-left:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border|{{{1|#000}}}}}};border-right:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border2|#000}}};border-bottom:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border|{{{1|#000}}}}}};}}|{{#if:{{{border|}}} |border:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{border}}};|{{#ifeq:{{{1|}}}|{{{2}}}|border:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{1|#000}}};|{{#if:{{{1|}}} |{{#if:{{{2|}}}|border-top:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{2}}};border-left:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{1|}}};border-right:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{2}}};border-bottom:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{1}}}|border:{{{border-width|0.0625em}}} solid {{{1}}}}}|border:{{{border-width|0.0625em}}} solid #000}};}}}}}}}}font-size:{{{font-size|1em}}};">{{#ifexpr:{{#ifeq:{{{3|}}}|{{{4|}}}|1|0}} and {{#if:{{{3|}}}|1|0}} |{{#ifeq:{{{5|}}}|{{{6|}}}|{{#if:{{{corner|}}} |<div style="line-height:{{#switch:{{#invoke:String|len|s={{{3}}}}} |3 = 0.95 |4 = 1 |#default = 0.7}};margin:-0.125em 0.125em 0em 0em;text-align:left;"><span style="font-size:{{#ifeq:{{#invoke:String|len|s={{{3}}}}}|4|0.85|0.75}}em;margin:0em;padding:0.0625em 0.0625em 0em 0.1875em;text-align:left;color:{{#if:{{{corner-color|}}} |{{{corner-color}}}|{{greater color contrast ratio|{{{corner-background|{{{border|{{greater color contrast ratio|{{{1|{{{2|#fff}}}}}}|#000|#fff}}}}}}}}|#000|#fff}}}};background-color:{{#if:{{{corner-background|{{{border|}}}}}}|{{{corner-background|{{{border|}}}}}}|{{greater color contrast ratio|{{{corner-color|{{{1|{{{2|#fff}}}}}}}}}|#000|#fff}}}};">{{{corner}}}</span></div>|<div style="line-height:{{#if:{{{maximize|}}} |0.45|{{#switch:{{#invoke:String|len|s={{{3}}}}} |3 = 0.75 |4 = 0.8 |#default = 0.65}}}};font-size:{{#if:{{{maximize|}}}|0.58|1}}em;margin-right:0em;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</div>}}<div style="text-align:center;line-height:0.85;margin:{{#if:{{{maximize|}}}|-0.125em 0.125em -0.125em 0.125em|-0.0625em 0.125em -0.1875em 0.125em}};color:{{#if:{{{5|}}} |{{{5}}}|{{greater color contrast ratio|{{{1|}}}|#000|#fff}}}};{{#switch:{{#invoke:String|len|s={{{3}}}}} |3 = {{#ifeq:{{{font-size|}}}|0.61em|font-size:0.95em;|font-size:0.85em;}} |4 = {{#ifeq:{{{font-size|}}}|0.61em|font-size:0.75em;|font-size:0.6em;}} |#default = }}">{{{3|&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}</div>{{#if:{{{far-corner|}}} |<div style="line-height:{{#switch:{{str len|{{{3}}}}} |3 = 0.95 |4 = 1 |#default = 0.7}};margin:0em 0em 0em 0.0625em;text-align:right;"><span style="margin:0em -0.0625em 0em 0em;">&nbsp;&nbsp;</span><span style="font-size:0.75em;margin:0em;padding:0em 0.0625em 0em 0.125em;text-align:right;color:{{#if:{{{far-corner-color|}}} |{{{far-corner-color}}}|{{greater color contrast ratio|{{{far-corner-background|{{{far-border|}}}|{{{border|}}}|{{{2|}}}|{{{1|}}}|#fff}}}|#000|#fff}}}};background-color:{{#if:{{{far-corner-background|{{{far-border|{{{border|}}}}}}|}}}|{{{far-corner-background|{{{far-border|{{{border|}}}}}}|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{far-corner-color|{{{2|}}}|{{{1|}}}|#fff}}}|#000|#fff}}}};">{{{far-corner}}}</span></div>|<div style="line-height:{{#if:{{{maximize|}}} |0.45|{{#switch:{{#invoke:String|len|s={{{3}}}}} |3 = 0.75 |4 = 0.8 |#default = 0.7}}}};font-size:{{#if:{{{maximize|}}}|0.58|1}}em;margin-left:0.125em;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</div>}} |<div style="margin-right:0.125em;text-align:right;color:{{#if:{{{6|}}}|{{{6}}}|{{#if:{{{2|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{2}}}|#000|#fff}}|#000}}}};">{{#if:{{{4|}}}|&nbsp;&nbsp;{{{4}}}|&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}</div><div style="float:left;margin-left:0.125em;text-align:left;color:{{#if:{{{5|}}} |{{{5}}}|{{#if:{{{1|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{1}}}|#000|#fff}}|#000}}}};">{{{3|&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}</div>}} |{{#if:{{{corner|}}} |<div style="margin-left:0em;margin-top:0em;text-align:left;"><span style="color:{{#if:{{{corner-color|}}} |{{{corner-color}}}|{{greater color contrast ratio|{{{corner-background|{{{border|{{greater color contrast ratio|{{{1|{{{2|#fff}}}}}}|#000|#fff}}}}}}}}|#000|#fff}}}};text-align:left;margin-left:0em;padding:0.0625em 0.0625em 0em 0.125em;margin-top:0em;background-color:{{#if:{{{corner-background|{{{border|}}}}}}|{{{corner-background|{{{border|}}}}}}|{{greater color contrast ratio|{{{corner-color|{{{1|{{{2|#fff}}}}}}}}}|#000|#fff}}}};">{{{corner}}}</span><span style="margin-left:0.3em;margin-right:0.125em;text-align:right;color:{{#if:{{{6|}}}|{{{6}}}|{{#if:{{{2|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{2}}}|#000|#fff}}|#000}}}};">{{#if:{{{4|}}}|{{{4}}}|&nbsp;}}</span></div><div style="float:left;margin-left:0.125em;text-align:left;color:{{#if:{{{5|}}}|{{{5}}}|{{#if:{{{1|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{1}}}|#000|#fff}}|#000}}}};">{{#if:{{{3|}}}|{{{3}}}|&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}</div> |<div style="line-height:{{#if:{{{maximize|}}}|0.55|0.98}};font-size:{{#if:{{{maximize|}}}|1|0.99}}em;margin-right:{{#if:{{{maximize|}}}|0.3125|0.125}}em;text-align:right;color:{{#if:{{{6|}}}|{{{6}}}|{{#if:{{{2|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{2|}}}|#000|#fff}}|#000}}}};">{{#if:{{{4|}}}|&nbsp;&nbsp;{{{4}}}|{{#if:{{{maximize|}}}|&nbsp;|&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}}</div><div style="line-height:{{#if:{{{maximize|}}}|0.55|0.99}};font-size:{{#if:{{{maximize|}}}|1|0.98}}em;float:left;margin-left:{{#if:{{{maximize|}}}|0.3125|0.125}}em;text-align:left;color:{{#if:{{{5|}}}|{{{5}}}|{{#if:{{{1|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{1}}}|#000|#fff}}|#000}}}};">{{#if:{{{3|}}}|{{{3}}}|{{#if:{{{maximize|}}}|&nbsp;|&nbsp;&nbsp;&nbsp;}}}}</div>}}}}</div></includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> h1d7kjj0cyfq8mxt5moicjrbkaltlsz Šablon:Diagonal split color box 10 4725182 42683369 2026-09-05T16:42:09Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Šablon:Diagonal split color box]] na [[Šablon:Digitalni presjek za color box]] 42683369 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Digitalni presjek za color box]] 84q908emkt9o2got0o40dwqtmif9upm Šablon:Don't edit this line kao i 10 4725183 42683406 2026-09-05T17:17:05Z Edgar Allan Poe 29250 Preusmjereno na [[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red kao i]] 42683406 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red kao i]] o9f6sguwvtc2z5ad0qjal6s5a990qup Nehomologna rekombinacija 0 4725197 42683426 2026-09-05T17:31:52Z Duma 16555 Nova stranica: [[File:Non homologous end joining and microhomology mediated end joining.png|frame|[[Spajanje nehomogenih krajeva|Spajanje krajeva DNK]] u nehomolognoj rekombinaciji u odnosu na [[homologna rekombinacija|homolognu rekombinaciju]].]] '''Nehomologna rekombinacija''' je proces kojim se spajaju dva nepovezana dvolančana segmenta [[DNK]]. Ovo umetanje genetičkog materijala koji ne bi trebao biti susjedni obično dovodi do prekida [[gen]]a, što uzrokuje da [[protein]] koji oni k... 42683426 wikitext text/x-wiki [[File:Non homologous end joining and microhomology mediated end joining.png|frame|[[Spajanje nehomogenih krajeva|Spajanje krajeva DNK]] u nehomolognoj rekombinaciji u odnosu na [[homologna rekombinacija|homolognu rekombinaciju]].]] '''Nehomologna rekombinacija''' je proces kojim se spajaju dva nepovezana dvolančana segmenta [[DNK]]. Ovo umetanje genetičkog materijala koji ne bi trebao biti susjedni obično dovodi do prekida [[gen]]a, što uzrokuje da [[protein]] koji oni kodiraju nije pravilno eksprimiran. Jedan od primarnih puteva kojim će se to dogoditi je [[popravka DNK|mehanizam popravka]] poznat kao [[Spajanje nehomogenih krajeva|spajanje nehomolognih krajeva]] (NHEJ).<ref>{{cite book | vauthors = Wilson TE | chapter = Nonhomologous end-joining: Mechanisms, conservation and relationship to illegitimate recombination | veditors = Aguilera A, Rothstein R | title = Molecular Genetics of Recombination | url = https://archive.org/details/moleculargenetic00agui | url-access = limited | series = Topics in Current Genetics | year = 2006 | volume = 17 | pages = [https://archive.org/details/moleculargenetic00agui/page/n499 487]–513 | publisher = Springer | location = Berlin, Heidelberg | doi = 10.1007/978-3-540-71021-9_17 | isbn =978-3-540-71020-2 }}</ref> == Otkriće == Nehomologna rekombinacija je prirodni proces koji je prvi put otkriven kod ''[[E. coli]]''. Utvrđeno je da se segment DNK od 700-1400 [[Bazni par|baznih parova]] umetnuo u ''[[gal operon|gal]]'' i ''[[lac operon|lac]]'' operone, što je rezultiralo jakom [[polarna mutacija|polarnom mutacijom]].<ref>{{cite journal | vauthors = Sherratt D | title = Illegitimate recombination legitimised | journal = Nature | volume = 274 | issue = 5668 | pages = 213–4 | date = July 1978 | pmid = 355886 | doi = 10.1038/274213a0 | bibcode = 1978Natur.274..213S | doi-access = free }}</ref> Poslije je otkriveno da ovaj mehanizam ima sposobnost umetanja drugih kratkih genetskih sekvenci na ostale lokacije unutar bakterijskog [[genom]]a, što često dovodi do promjene u ekspresiji susjednih gena. To često dovodi do toga da se susjedni geni jednostavno isključe. Međutim, neki od tih segmenata su također imali jake [[Start kodon|start]] i [[stop kodon|stop]] signale koji su mijenjali regulaciju susjednih gena, što je dovodilo do promjena u količini [[Transkripcija (genetika)|transkripcije]]. Ono što je razlikovalo ovaj oblik [[Genetička rekombinacija|genetske rekombinacije]] od onih koje zavise od genetske homologije jeste to što nehomologna varijanta nije zahtijevala postojanje homolognih segmenata DNK. Iako u to vrijeme nije bio u potpunosti shvaćen, prepoznato je da taj proces ima potencijal za stvaranje promjena u hromosomima, koje bi naknadno mogle imati utjecaja na evoluciju.<ref name="Weisberg 1977">{{cite journal | vauthors = Weisberg RA, Adhya S | title = Illegitimate recombination in bacteria and bacteriophage | journal = Annual Review of Genetics | volume = 11 | issue = 1 | pages = 451–73 | date = December 1977 | pmid = 339822 | doi = 10.1146/annurev.ge.11.120177.002315 }}</ref> == Mehanizam == === Kod prokariota === Kod [[prokariot]]a, nehomologna rekombinacija rezultira mutiranjem njihove genetske sekvence. Ovaj proces ima različite oblike kod [[eukariot]]a, a jedan od njih su [[delecija|delecije]]. Kod delecijske mutacije, prokariotski organizam prolazi kroz nehomolognu rekombinaciju koja rezultira uklanjanjem jednog kontinuiranog segmenta genetskog koda. Međutim, ovaj oblik mutacije se rijetko javlja prirodno, tj. ako nije induciran. Drugi oblik nehomologne rekombinacije kod prokariota je [[Dupliranje gena|duplikacija]] mutacija genoma. U ovom slučaju, dio roditeljskog genoma se više puta ubacuje u genom. Ova duplikacija ili ubacuje genetski materijal u istoj ili suprotnoj orijentaciji od izvornih roditeljskih segmenata, jer nije vođena homologijom.<ref name="Weisberg 1977" /> === Kod eukariota === Mehanizam nehomologne rekombinacije je mehanizam [[Spajanje nehomogenih krajeva|spajanja nehomogenih krajeva]], u kojem se dva lanca DNK koji ne dijele [[Homologija sekvence|homologiju]] spajaju pomoću mehanizma za popravku gena. Nakon prepoznavanja dvostrukog prekida lanca, [[Multiproteinski kompleks|proteinski kompleks]] će držati dva lanca dovoljno blizu jedan drugome kako bi se omogućila njihova popravka. Krajevi DNK se zatim popravljaju tako što se uklanjaju svi neispravni ili oštećeni [[nukleotid]]i. Kada se to dogodi, lanci se mogu [[Ligacija (molekularna biologija)|ligirati]] zajedno tako da postanu jedan, sada sa novim nukleotidima u dijelu u kojem ih prethodno nije bilo (mutacija). Ovaj proces je uobičajen za eukariotske ćelije i ima tendenciju da djeluje kao mehanizam [[Popravka DNK|popravke DNK]], ali može dovesti do mutacija. Nehomologna rekombinacija često dovodi do velikih hromosomskih aberacija kod eukariotskih organizama, budući da oni imaju mnogo veće segmente DNK od prokariotskih ćelija. Kao takvo, nehomologno spajanje krajeva može uzrokovati nehomolognu rekombinaciju, koja stvara mutacije tipa [[Umetanje (genetika)|insercije]] i [[delecija|delecije]] u hromosomima, kao i [[Hromozomska translokacija|translokaciju]] jednog [[hromosom]]skog segmenta u drugi. Te velike promjene na hromosomima kod eukariotskih organizama imaju tendenciju da uzrokuju štetne posljedice, umjesto da im dadnu neku vrstu genetske prednosti.<ref>{{cite journal | vauthors = Ehrlich SD, Bierne H, d'Alençon E, Vilette D, Petranovic M, Noirot P, Michel B | title = Mechanisms of illegitimate recombination | journal = Gene | volume = 135 | issue = 1–2 | pages = 161–6 | date = December 1993 | pmid = 8276254 | doi = 10.1016/0378-1119(93)90061-7 }}</ref> == Štetni efekti na organizme == Nehomologna rekombinacija često ima štetan učinak na organizam jer rezultira velikom promjenom njegove genetske sekvence. Ove promjene rezultiraju mutacijama jer spajanje DNK koje nije zasnovano na [[homologija sekvence|homologiji]] najčešće postavlja genetske elemente na ona mjesta u lancu DNK na kojima se prethodnon nisu nalazili. To može poremetiti funkciju gena koji su ključni za određenu funkciju organizma. Utvrđeno je da u slučaju [[Rak (medicina)|raka]] [[tumor]]i mogu biti rezultat nehomologne rekombinacije, koja rezultira formiranjem [[Matična petlja|matičnih petlji]] koje mijenjaju funkciju gena unutar genoma tumorskih ćelija.<ref>{{cite journal | vauthors = Zucman-Rossi J, Legoix P, Victor JM, Lopez B, Thomas G | title = Chromosome translocation based on illegitimate recombination in human tumors | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 95 | issue = 20 | pages = 11786–91 | date = September 1998 | pmid = 9751743 | pmc = 21718 | doi=10.1073/pnas.95.20.11786| bibcode = 1998PNAS...9511786Z | doi-access = free }}</ref> == Primjena == Nehomologna rekombinacija je alat koji se može koristiti u laboratoriju i u istraživačke svrhe. Nehomologna rekombinacija može izazvati [[Mutageneza (tehnika molekularne biologije)|nasumičnu mutagenezu]] i stvoriti nasumičnu promjenu u genetskoj sekvenci organizma.<ref>{{cite journal | vauthors = Khattak FA, Kumar A, Kamal E, Kunisch R, Lewin A | title = Illegitimate recombination: an efficient method for random mutagenesis in Mycobacterium avium subsp. hominissuis | journal = BMC Microbiology | volume = 12 | pages = 204 | date = September 2012 | pmid = 22966811 | pmc = 3511198 | doi = 10.1186/1471-2180-12-204 | doi-access = free }}</ref> Indukcija ove mutageneze omogućava proučavanje genetske sekvence tako što se napravi mutacija u genetskom segmentu, što mijenja funkciju tog genetskog segmenta. To omogućava proučavanje funkcije različitih gena analizom razlika između mutanata i prirodnih organizama kako bi se protumačilo s kojim je procesom određeni gen povezan. == Reference == {{Reflist}} [[Kategorija:Molekulska genetika]] [[Kategorija:Mutirani geni]] [[Kategorija:Popravka DNK]] aa6scxbr6jqgsemp8vpfry04k20ozs4 Šablon:Don't edit this line uvijek prikaži 10 4725198 42683427 2026-09-05T17:32:17Z Edgar Allan Poe 29250 Preusmjereno na [[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red uvijek prikaži]] 42683427 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Nemojte mijenjati ovaj red uvijek prikaži]] 66kcivw5cx0mkr79pwkd85kp4cpwmiu Sidi Bou Said 0 4725200 42683441 2026-09-05T20:36:14Z Zavičajac 76707 Nova stranica: {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Naselj Sidi Bou Said |image = Sidi Bou Saïd Balkon.JPG |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1769 |država = {{flag|Tunis}} }} '''Sidi Bou Said''' je naselje sa oko 5.000 stanovnika, smješteno na oko 20 km. sjeveroistočno od glavnog grada [[Tunis (grad)|Tunisa]], na obali Sredozemnog mora, [[Tunis]]. Nazvan je po [[Sufizam|sufijskom]] učitelju... 42683441 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Naselj Sidi Bou Said |image = Sidi Bou Saïd Balkon.JPG |godina = 2026. |vrst baštine = kulturno dobro |mjerilo = iii |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1769 |država = {{flag|Tunis}} }} '''Sidi Bou Said''' je naselje sa oko 5.000 stanovnika, smješteno na oko 20 km. sjeveroistočno od glavnog grada [[Tunis (grad)|Tunisa]], na obali Sredozemnog mora, [[Tunis]]. Nazvan je po [[Sufizam|sufijskom]] učitelju i [[Muslimani|muslimanskom]] svecu sa ovog području, Sidi Bou Saidu (Abu Said al-Bedži), koji je živio u 12. i 13. stoljeću. [[File:Almohad dynasty en.svg|mini|lijevo|Almohadski kalifat]] Cilj dinastije [[Almohadi|Almohada]] da ujedine [[Magreb]] zasnivao se na strogom i rigidnom tumačenju [[islam]]a. Sve je bilo povezano s [[Religija|religijom]]. [[Umjetnost]], arhitektura, intelektualno stvaralaštvo, obrazovanje i [[nauka]] su bili odbačeni od strane islamskih učenjaka. Ova vrlo kruta kulturna atmosfera podstakla je razvoj sufizma, koji je formalno bio dodatak doktrini Almohada, ali je u stvarnosti nudio put za praktikovanje tolerantnijeg islama. Sufizam je skup mističnih praksi usmjerenih na "pročišćenje duše".<ref name="nomin">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/document/219637 |title= Tekst nominacije |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> == Svjetska baština == Naselje Sidi Bou Said razvilo se oko grobnice, skladno integrirano u topografiju litice. Poznato je po prepoznatljivoj arhitektonski estetici, s bijelim kućama i plavim vratima.<ref name="Sidi">{{Cite web |url= https://thelandlord.tn/en/sidi-bou-said-things-to-see-do-guide-2026/ |title= Sidi Bou Said: 15 Must-See Things to See and Do (2026) |work= TRAVEL - thelandlord.tn |accessdate= 28. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Sidi Bou Said upisan je na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].<ref name="sidi">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1769 |title= Sidi Bou Said |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}</ref> Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]]<ref name="zasjedanje">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani na listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}</ref><ref name="tunis">{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/tn |title= Tunis, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> === Bijela i plava boja === [[Urbanizam|Urbanistički]] model baselja je tipično tradicionalan. Kuće su postavljene jedna uz drugu, formirajući vrlo gustu strukturu koja slijedi pravila arapsko-islamskog grada (medine). Istovremeno, prostorna organizacija medine nameće eksplicitnu centralnost oko džamije, odražavajući tako religijsku centralnost grada. U naselju su zidovi bijele boje, kapci i vrata plave, balkoni rešetkasti i ulice uske. Od davnina su stanovnici u Sidi Bou Saïdu koristili [[krečnjak]] za zaštitu i hlađenje svojih domova. Bijele površine reflektirale su sunčevu svjetlost i smanjivale upijanje topline tokom dugih mediteranskih ljeta. Plave boje, izrađene od lokalno dostupnih pigmenata, omekšavale su vizualnu intenzivnost koju stvaraju morsko svjetlo, okrečeni zidovi i reflektovana mediteranska svjetlost. Relativno je dobro starila u obalnim uvjetima. Ne postoji snažan znanstveni dokaz koji potvrđuje da plava boja značajno odbija insekte. Stanovnici su se bojali da bi brze građevinske i arhitektonske promjene koje su dolazile sa [[Francuska|francuskim]] [[Kolonijalizam|kolonizacijom]] mogle narušiti bijelo-plavu arhitekturu. Godine 1915 donijeli su Dekret kojim su formalno zaštitili lokalne gradnje i izglede. Bio je to jedan od najranijih zakona o očuvanju baštine u Tunisu. Na cijelom području [[Mediteran]]a, obalna naselja često su razvijala slične arhitektonske reakcije jer su se suočavala sa sličnim uvjetima: jakim sunčevim svjetlom, reflektirajućim morskim odsjajem, toplinom, vlagom, slanim zrakom i ograničenim materijalima.<ref name="tunisplavi">{{Cite web |url= https://www.mychakchouka.com/sidi-bou-said-myths-and-truths-blue-and-white?srsltid=AfmBOoqw5Vb8ufmeMoItI2KSFsHTNBBt-0sCag_xRT9W7nqco861R6qe |title= Sidi Bou Saïd: Myths and Truths About Tunisia’s Blue and White Village |work= My Chakchouka |accessdate= 19. avgust 2026.}}{{en}}</ref> === Galerija === <gallery> File:Palais Naceur Bey (sidi bou said) 03.jpg|Palata Naceur Bey File:Sidi Bousaid domes.jpg|Sidi Bousaid domes File:Cimetière de Sidi Bou Said 04.jpg|Grob Sidi Bou Saida File:Sidi bou said2.jpg| File:Sidi Bou Said, Tunis Governorate, Tunisia - Gate wtih blue doors.jpg| File:Sidi Bou Said(js)19.jpg| File:Sidi Bou Said(js)10.jpg| </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Sidi Bou Said}} [[Kategorija:Svjetska baština u Tunisu]] nzewg8nndwv7tldmdzn9cuny2jass8i Polarna mutacija 0 4725201 42683471 2026-09-06T02:43:23Z Duma 16555 Nova stranica: '''Polarna mutacija''' utiče na ekspresiju nizvodnih [[gen]]a ili [[operon]]a. Također može uticati na ekspresiju gena u kojem se javlja, ako se nalazi u [[Transkripcija (genetika)|transkribiranoj]] regiji. Ove mutacije se obično javljaju rano unutar sekvence gena i mogu biti [[Besmisleni kodon|besmislene]], [[Mutacija pomeranja okvira čitanja|mutacije pomjeranja okvira čitanja]] ili [[Umetanje (genetika)|insercijske]] mutacije. Polarne mutacije se mogu pronaći samo ko... 42683471 wikitext text/x-wiki '''Polarna mutacija''' utiče na ekspresiju nizvodnih [[gen]]a ili [[operon]]a. Također može uticati na ekspresiju gena u kojem se javlja, ako se nalazi u [[Transkripcija (genetika)|transkribiranoj]] regiji. Ove mutacije se obično javljaju rano unutar sekvence gena i mogu biti [[Besmisleni kodon|besmislene]], [[Mutacija pomeranja okvira čitanja|mutacije pomjeranja okvira čitanja]] ili [[Umetanje (genetika)|insercijske]] mutacije. Polarne mutacije se mogu pronaći samo kod organizama koji imaju [[Informaciona RNK|policistronsku iRNK]].<ref>[http://www.biochem.northwestern.edu/holmgren/Glossary/Definitions/Def-P/polar_mutation.html Definition on BMBCB]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=DdTIl6-1UzgC&dq=%22Polar+mutation%22&pg=PA146 "Microbial Physiology" – Google Books]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=2iazWp_GVtUC&dq=%22Polar+mutation%22&pg=PA274 "Fundamental bacterial genetics" – Google Books]</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske poveznice == * [https://books.google.com/books?id=Elx9GJ9qrtwC&dq=%22Polar+mutation%22&pg=PA560 "Medicinski rječnik: francusko-engleski s englesko-francuskim glosarom" - Google Books] * [https://books.google.com/books?id=7bFdrHln8FwC&dq=%22Polar+mutation%22&pg=PA266 "Razumijevanje bakterija" - Google Books] [[Kategorija:Mutacija]] 978um0u2ksjtrx01bxhr44bmvcmwogn Polarne mutacije 0 4725202 42683472 2026-09-06T02:43:52Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Polarna mutacija]] 42683472 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Polarna mutacija]] ifim34804smkx7linolesp8tv2e4gnz Stanični život 0 4725203 42683497 2026-09-06T11:10:58Z Edgar Allan Poe 29250 Preusmjereno na [[Ćelija (biologija)]] 42683497 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ćelija (biologija)]] fj3f3n7sz3j5sg8153rp7oo9h7k7q4c Šablon:Dugi raspon fosila 10 4725204 42683498 2026-09-06T11:16:09Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <includeonly><span class="noprint"><span style="display:inline-block;">{{{prefix|}}}</span><span style="display:inline-block;">{{{3|{{{text|{{{1}}}{{#if:{{{2|}}}|–{{{2|}}}}}{{#iferror:{{#expr:{{{1}}}}}||&nbsp;[[Megaannum|Ma]]}}}}}}}}</span>{{{ref|{{{reference|{{{refs|{{{references|}}}}}}}}}}}} <span style="display:inline-block;">{{{PS|{{{ps|}}}}}}</span>{{All time 250px}}<!-- Fossil range marker --><div name=Range style="margin:0 auto; line-height:0; clear:both; width:250... 42683498 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="noprint"><span style="display:inline-block;">{{{prefix|}}}</span><span style="display:inline-block;">{{{3|{{{text|{{{1}}}{{#if:{{{2|}}}|–{{{2|}}}}}{{#iferror:{{#expr:{{{1}}}}}||&nbsp;[[Megaannum|Ma]]}}}}}}}}</span>{{{ref|{{{reference|{{{refs|{{{references|}}}}}}}}}}}} <span style="display:inline-block;">{{{PS|{{{ps|}}}}}}</span>{{All time 250px}}<!-- Fossil range marker --><div name=Range style="margin:0 auto; line-height:0; clear:both; width:250px; padding:0px; height:8px; overflow:visible; color:inherit; background-color:transparent; position:relative; top:-4px; z-index:100;">{{long fossil range/marker|{{#if:{{{earliest|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{earliest}}}}}|{{period start|{{{earliest}}}}}|{{{earliest}}}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{1}}}}}|{{period start|{{{1}}}}}|{{{1}}}}}}}|{{#if:{{{latest|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{latest}}}}}|{{period end|{{{latest}}}}}|{{{latest}}}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{2|{{{1}}}}}}}}|{{period end|{{{2|{{{1}}}}}}}}|{{{2|{{{1}}}}}}}}}}|42<!-- This determines the opacity of the bar-->}} {{long fossil range/marker|{{#iferror:{{#expr:{{{1}}}}}|{{period start|{{{1}}}}}|{{{1}}}}}|{{#iferror:{{#expr:{{{2|{{{1}}}}}}}}|{{period end|{{{2|{{{1}}}}}}}}|{{{2|{{{1}}}}}}}}}} </div> </div></span></includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> produ77jebn37r6tfijmm8bk1nk9e3a Šablon:Dugi raspon fosila/marker 10 4725205 42683499 2026-09-06T11:16:36Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <includeonly><onlyinclude>{{#ifexpr:{{{1}}}-{{{2}}}>5| <div style="position:absolute; height:8px; left:{{#expr:({{period start|hadean}}-{{{1}}})/{{period start|hadean}}*250}}px; width:{{#expr:({{{1}}}-{{{2}}})*250/{{period start|hadean}}}}px; color:inherit; background-color:#360; opacity:{{#if:{{{3|}}}|0.{{{3}}}|1}}; "><!--range-border--></div> {{#if:{{{3|}}}||<div style="position:absolute; height:6px; top:1px; left:{{#expr:(({{period start|hadean}}-{{{1}}})/{{period start|ha... 42683499 wikitext text/x-wiki <includeonly><onlyinclude>{{#ifexpr:{{{1}}}-{{{2}}}>5| <div style="position:absolute; height:8px; left:{{#expr:({{period start|hadean}}-{{{1}}})/{{period start|hadean}}*250}}px; width:{{#expr:({{{1}}}-{{{2}}})*250/{{period start|hadean}}}}px; color:inherit; background-color:#360; opacity:{{#if:{{{3|}}}|0.{{{3}}}|1}}; "><!--range-border--></div> {{#if:{{{3|}}}||<div style="position:absolute; height:6px; top:1px; left:{{#expr:(({{period start|hadean}}-{{{1}}})/{{period start|hadean}}*250)+1}}px; width:{{#expr:(({{{1}}}-{{{2}}})*250/{{period start|hadean}})-2}}px; color:inherit; background-color:#6c3;"><!--range-marker--></div>}} |<!--else--> {{#if:{{{3|}}}||<div style="position:absolute; top: -4px; left:{{#expr:({{period start|hadean}}-{{{1}}})/{{period start|hadean}}*250-4}}px; width:0px; border-top: 8px solid #360; border-left: 4px solid transparent; border-right: 4px solid transparent;";><div style="position:absolute; top:-7px; left:-3px; width:0px; border-top: 6px solid #6c3; border-left: 3px solid transparent; border-right: 3px solid transparent;";></div></div>}} }}</onlyinclude></includeonly><noinclude> {{Documentation}} [[Category:Template implementation details]] </noinclude> jpai3sb8k4bz2jkzmcite6va8smok5d Šablon:Dugi raspon fosila/bar 250 10 4725206 42683500 2026-09-06T11:18:55Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <includeonly><onlyinclude><div style="position:absolute; height:{{#if:{{{top|}}}|6|12px; top:6}}px; text-align:center; color:inherit; background-color:{{period color|{{{1}}}}}; left:{{#expr:({{period start|hadean}}-{{period start|{{{1}}}}})/{{period start|hadean}}*250}}px; width:{{#expr: ({{period start|{{{1}}}}}-{{period end|{{{1}}}}})/{{period start|hadean}}*250}}px;">{{#if:{{{2|}}}|[[{{{1}}}{{!}}{{{2}}}]]}}</div></onlyinclude></includeonly> {{Documentation}} Category:Tem... 42683500 wikitext text/x-wiki <includeonly><onlyinclude><div style="position:absolute; height:{{#if:{{{top|}}}|6|12px; top:6}}px; text-align:center; color:inherit; background-color:{{period color|{{{1}}}}}; left:{{#expr:({{period start|hadean}}-{{period start|{{{1}}}}})/{{period start|hadean}}*250}}px; width:{{#expr: ({{period start|{{{1}}}}}-{{period end|{{{1}}}}})/{{period start|hadean}}*250}}px;">{{#if:{{{2|}}}|[[{{{1}}}{{!}}{{{2}}}]]}}</div></onlyinclude></includeonly> {{Documentation}} [[Category:Template implementation details|{{PAGENAME}}]] f6zjpeuglsvu5s9kc1mdqphwmnvnqob