Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk Šablon:Aktualni događaji 10 1329 42690080 42683290 2026-09-18T02:42:20Z Aca 108187 + 42690080 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka =Young-Dolly-Parton.jpg | opis = Dolly Parton (1977.) | širina = srednja }}<!-- Prikladne opcije za širinu: mala, portret, srednja --> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[16. septembra]] – Bivši lider Kosova [[Hashim Thaçi]] osuđen je na dvadeset pet godina zatvora zbog [[Ratni_zločini_u_Ratu_na_Kosovu#OVK_ratni_zločini|ratnih zločina]] počinjenih tokom njegovog predvođenja [[Oslobodilačka vojska Kosova|Oslobodilačke vojske Kosova]]. * [[27. augusta]] – Umro je [[Ratko Mladić]], oficir [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]] i komandant Glavnog štaba [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] koji je osuđen na doživotnu kaznu zatvora zbog [[Genocid u Srebrenici|genocida u Srebrenici]], [[Zločin protiv čovječnosti|zločina protiv čovječnosti]] i ratnih zločina počinjenih tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]]. * [[25. augusta]] – Umrla je [[Dolly Parton]] (''na slici''), američka [[country]] pjevačica i kantautorica. Za života je bila poznata kao "Kraljica country muzike", a osim glazbom istaknula se i dobrotvornim radom. * [[31. jula]]&nbsp;– Oko 60.000 migranata prešlo je [[Marokansko-španska granica|marokansko-špansku granicu]] kod [[Ceuta|Ceute]], pri čemu su poginule najmanje 83 osobe. * [[21. jula]]&nbsp;– Supredsjednik [[Nikaragva|Nikaragve]] [[Daniel Ortega]] najavio je ukidanje svih budućih izbornih procesa u zemlji. * [[19. jula]]&nbsp;– Pobjedom nad [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentinom]] nakon produžetaka (1:0), [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španija]] je po drugi put u historiji postala [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|svjetski prvak]]. Najboljim igračem turnira proglašen je španski kapetan [[Rodri (fudbaler, rođen 1996.)|Rodri]], dok je najbolji strijelac na turniru s 10 golova bio francuski kapetan [[Kylian Mbappé]]. <div class="main-box__meta"> <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rusko-ukrajinski rat]] <!--([[Rusko-ukrajinski rat (2022–)|2022–]])--> | [[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] }}</div> <!-- Ograničiti na pet do sedam stavki: --> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline | [[Ivan Gudelj]] | [[Raif Dizdarević]] | [[Slobodan Šnajder]] | [[Ratko Mladić]] | [[Peter Cullen]] | [[Dolly Parton]] | [[Vedrana Rudan]] | [[Hayden Panettiere]]}}</div> </div> 7l7al7kgm8aio20uj7dzcwj1o5hof1s 42690081 42690080 2026-09-18T02:53:43Z Aca 108187 + 42690081 wikitext text/x-wiki {{Glavna stranica/Slika | datoteka =Young-Dolly-Parton.jpg | opis = Dolly Parton (1977.) | širina = srednja }}<!-- Prikladne opcije za širinu: mala, portret, srednja --> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[16. septembra]] – Bivši lider Kosova [[Hashim Thaçi]] osuđen je na dvadeset pet godina zatvora zbog [[Ratni_zločini_u_Ratu_na_Kosovu#OVK_ratni_zločini|ratnih zločina]] počinjenih tokom njegovog predvođenja [[Oslobodilačka vojska Kosova|Oslobodilačke vojske Kosova]]. * [[13. septembra]] – Stotine ljudi uhapšene su u [[Turska|Turskoj]] tokom [[Racija|racije]] usmjerene protiv [[LGBTQ]] zajednice i protesta koji su uslijedili. * [[27. augusta]] – Umro je [[Ratko Mladić]], oficir [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]] i komandant Glavnog štaba [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] koji je osuđen na doživotnu kaznu zatvora zbog [[Genocid u Srebrenici|genocida u Srebrenici]], [[Zločin protiv čovječnosti|zločina protiv čovječnosti]] i ratnih zločina počinjenih tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]]. * [[25. augusta]] – Umrla je [[Dolly Parton]] (''na slici''), američka [[country]] pjevačica i kantautorica. Za života je bila poznata kao "Kraljica country muzike", a osim glazbom istaknula se i dobrotvornim radom. * [[31. jula]]&nbsp;– Oko 60.000 migranata prešlo je [[Marokansko-španska granica|marokansko-špansku granicu]] kod [[Ceuta|Ceute]], pri čemu su poginule najmanje 83 osobe. * [[21. jula]]&nbsp;– Supredsjednik [[Nikaragva|Nikaragve]] [[Daniel Ortega]] najavio je ukidanje svih budućih izbornih procesa u zemlji. * [[19. jula]]&nbsp;– Pobjedom nad [[Fudbalska reprezentacija Argentine|Argentinom]] nakon produžetaka (1:0), [[Fudbalska reprezentacija Španije|Španija]] je po drugi put u historiji postala [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|svjetski prvak]]. Najboljim igračem turnira proglašen je španski kapetan [[Rodri (fudbaler, rođen 1996.)|Rodri]], dok je najbolji strijelac na turniru s 10 golova bio francuski kapetan [[Kylian Mbappé]]. <div class="main-box__meta"> <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rusko-ukrajinski rat]] <!--([[Rusko-ukrajinski rat (2022–)|2022–]])--> | [[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] }}</div> <!-- Ograničiti na pet do sedam stavki: --> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline | [[Ivan Gudelj]] | [[Raif Dizdarević]] | [[Slobodan Šnajder]] | [[Ratko Mladić]] | [[Peter Cullen]] | [[Dolly Parton]] | [[Vedrana Rudan]] | [[Hayden Panettiere]]}}</div> </div> cud7g5v3z27eoh67uux3088trkaz9o3 Srpskohrvatski jezik 0 1918 42690035 42689495 2026-09-17T17:58:44Z Borhan 202466 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Pravopis-srpskohrvatskog-jezika.jpg]] → [[File:Pravopis srpskohrvatskog jezika.jpg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · in order to match [[c::File:Pravopis hrvatskosrpskog jezika.jpg]] 42690035 wikitext text/x-wiki {{Infokutija jezik |ime=srpskohrvatski jezik |druga_imena=hrvatskosrpski jezik<br />српскохрватски језик<br />хрватскoсрпски језик |porodicaboja=indo-evropski |slika=srpskohrvatski jezik 2 scripts with accent.svg |govornici=cca. 19~21 miliona (sve varijante) |rang=56. najgovoreniji jezik |pismo=[[latinica]], [[ćirilica]] |znakovni= |varijante=[[bosanski jezik|bosanska]], [[crnogorski jezik|crnogorska]], [[hrvatski jezik|hrvatska]], [[srpski jezik|srpska]] |dijalekti= |por1=[[indoevropski jezici|indoevropski]] |por2=[[balto-slavenski jezici|balto-slovenski]] |por3=[[slavenski jezici|slavenski]] |por4=[[Južnoslovenski jezici|južni]] |por5=zapadni |zvaničan={{plainlist| * {{flag|Srbija}} {{small|(kao [[srpski jezik|srpski]])}} * {{flag|Hrvatska}} {{small|(kao [[hrvatski jezik|hrvatski]])}} * {{flag|Bosna i Hercegovina}} {{small|(kao [[bosanski jezik|bosanski]], [[hrvatski jezik|hrvatski]] i [[srpski jezik|srpski]])}} * {{flag|Crna Gora}} {{small|(kao [[crnogorski jezik|crnogorski]])}} * {{flag|Kosovo}} {{small|(kao [[srpski jezik|srpski]])}} * {{flag|EU}} {{small|(kao [[hrvatski jezik|hrvatski]])}} }} |manjinski={{plainlist| * {{flag|Austrija}} ([[Gradišće]]) * {{flag|Italija}} ([[Molise]]) * {{flag|Mađarska}} * {{flag|Rumunija}} ([[Opština Carașova, Caraș-Severin|Carașova]], [[Opština Lupac, Caraș-Severin|Lupac]]) * {{flag|Češka}} * {{flag|Severna Makedonija}} }} |reguliše=[[Institut za hrvatski jezik i jezikoslovlje]], [[Odbor za standardizaciju srpskog jezika]], Institut za jezike [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]] |iso1=sh |iso2komentar=<code>scr</code> ([[latinica]]) i <code>scc</code> ([[ćirilica]]) |iso3=hbs |lc1=bos |ld1=[[bosanski jezik|bosanski]] |lc2=cnr |ld2=[[crnogorski jezik|crnogorski]] |lc3=hrv |ld3=[[hrvatski jezik|hrvatski]] |lc4=srp |ld4=[[srpski jezik|srpski]] <br /> Povezani kodovi: |lc5=kjv |ld5=[[kajkavski]] |lc6=ckm |ld6=[[čakavski]] |lc7=svm |ld7=[[moliškoslavenski govor|moliškoslavenski]] |glotto=sout1528 |glottoname=Serbian-Croatian-Bosnian |lingua=53-AAA-g |ietf=sh |map=Serbo croatian language2005-sh.png |mapcaption={{legend|#a7f0f0|Područja u kojima je srpskohrvatski jezik većine stanovništva (2005. godine)}} }} {{shhsjezici}} '''Srpskohrvatski''' ili '''hrvatskosrpski''' najveći je [[južnoslavenski jezik]] koji kao [[materinski jezik|materinski]] govori oko 19 mil. ljudi<ref>{{cite book|last=Parkvall |first=Mikael |chapter=Världens 100 största språk 2007 |title=Nationalencyklopedin |language=švedski |trans-chapter=100 najvećih jezika na svijetu 2007}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/hbs |title=Serbo-Croatian |publisher=Ethnologue (25th ed., 2022) |quote=18.799796 |access-date=2022-12-23 |archive-date=2022-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221223094548/https://www.ethnologue.com/language/hbs |url-status=live }}</ref> na prostoru [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], [[Crna Gora|Crne Gore]], [[Hrvatska|Hrvatske]] i [[Srbija|Srbije]], u kojima pod [[#Nazivi|različitim nazivima]] ima status [[službeni jezik|službenog jezika]]. Poput drugih većih [[Evropa|evropskih]] jezika, taj [[Deklaracija o zajedničkom jeziku#Tekst|zajednički jezik]] [[Bošnjaci|Bošnjaka]], [[Hrvati|Hrvata]], [[Srbi|Srba]] i [[Crnogorci|Crnogoraca]] je [[policentrični standardni jezik]] koji se sastoji od svojih standardnih [[Varijanta (lingvistika)|varijanata]]: [[hrvatski|hrvatske]], [[srpski|srpske]], [[bosanski|bosanske]] i [[crnogorski|crnogorske]].<ref>{{cite book|last=Mørk |first=Henning |year=2002 |language=danski|title=Serbokroatisk grammatik: substantivets morfologi |trans-title=Srpskohrvatska gramatika: morfologija imenica |series=Arbejdspapirer ; vol. 1 |location=Århus |publisher=Slavisk Institut, Århus Universitet |page=nepaginirano (Predgovor) |oclc=471591123}}</ref><ref name=Buncic>{{cite book |last=Bunčić |first=Daniel |editor1-last=Kempgen |editor1-first=Sebastian |title=Deutsche Beiträge zum 14. Internationalen Slavistenkongress, Ohrid, 2008 |series=Welt der Slaven |publisher=Otto Sagner |page=93 |language=njemački |chapter=Die (Re-)Nationalisierung der serbokroatischen Standards |trans-chapter=(Re)nacionaliziranje srpskohrvatskih standarda |location=München |year=2008 |oclc=238795822}}</ref> == Nazivi == * ''srpskohrvatski'' ili ''hrvatskosrpski jezik'' je tradicionalni naziv zajedničkog jezika koji se upotrebljavao tokom čitavog XIX i XX vijeka. Nazvan je po rubovima jezičnog područja na kojem se govori. * ''[[srpski jezik]]'', ''[[hrvatski jezik]]'', ''[[bosanski jezik]]'' i ''[[crnogorski jezik]]'' su službeni nazivi koji se za srpskohrvatski jezik koriste od [[1990e|1990-ih]]. * ''bosansko-hrvatsko-srpski jezik'' (BHS)<ref>{{citation|last=Alexander|first=Ronelle|title=Bosnian/Croatian/Serbian – A Grammar with Sociolinguistic Commentary|publisher=The University of Wisconsin Press|year=2006|isbn=978-0-299-21194-3}}</ref> ili ''bosansko-hrvatsko-crnogorsko-srpski'' (BHCS)<ref name=ThomasOsipov>{{cite book |last1=Thomas |first1=Paul-Louis |last2=Osipov |first2=Vladimir |year=2012 |title=Grammaire du bosniaque, croate, monténégrin, serbe |trans-title=Gramatika bosanskoga, hrvatskoga, crnogorskoga i srpskoga |language=francuski |series=Collection de grammaires de l'Institut d'études slaves ; vol. 8 |location=Paris |publisher=Institut d'études slaves |page=624 |isbn=9782720404900 |oclc=805026664 }}</ref> je naziv koji je ušao u upotrebu nakon 1990-ih. * ''centralni južnoslovenski dijasistem'' je izraz koji se ponekad nalazi u lingvističkoj literaturi, ograničen na dijalekatsku razinu i uglavnom na opisivanje međusobnih uticaja raznih južnoslovenskih dijalekata. == Historija == {{main|Povijest hrvatskosrpskog jezika}} Kroz povijest Južnih Slavena, narječjа i književni jezici raznih oblasti razvijali su se samostalno. Prije 19. stoljeća, razni govori koji su u pojedinim oblastima nazivani "ilirski", "slavenski", "slavonski", "bosanski", "srpski" ili "hrvatski". Početkom [[19. vijek|19. veka]] [[Srbi]] i [[Hrvati]] su koristili različite standarde književnog jezika. U Srbiji je u zvaničnoj upotrebi bio [[slavenosrpski jezik|slaveno-serbski]], arhaični jezik obrazovanih slojeva pod jakim uticajem rusizama i crkveno-slavizama. Primer slavenosrpskog jezika pre jezičke reforme: {{izdvojeni citat|Весьма бы мени прискорбно было, ако бы я кадгод чуо, что ты, мой сыне, упао у пьянство, роскошъ, безчиние, и непотребное житие.|Iz "Slavenoserbskog magazina" koji je uređivao [[Zaharija Orfelin]]}} S druge strane, hrvatski pisci su koristili uglavnom [[kajkavsko narječje|kajkavsko narečje]] i neujednačen slovni sustav za zapisivanje tadašnjeg hrvatskog književnog jezika. Primer horvatsko-slavenskog jezika pre jezičke reforme: {{izdvojeni citat|Horvatsko do vezda, ako samo ime pravopisanja zasluži; med vsemi slavenskimi naj zločestejše je, ter potreboču primernoga pboljšanja vre osobe visokeh časti očituvat dostojale jesu... |Ljudevit Gaj, ''Kratka povijest horvatsko-slavenskog pravopisanja'', [[Budim]], [[1830]].}} I pored znatnih razlika u književnom jeziku, mnogi tadašnji slavisti su smatrali da je narodni jezik Hrvata i Srba, pa i drugih [[južni Slaveni|južnih Slovena]], jedan jezik. Znameniti lingivsta [[Jozef Dobrovski|Josef Dobrovský]] je još [[1815]]. godine upotrijebio izraz «srpski ili hrvatski».<ref name="dobrovski">{{cite magazine |quote=Izrazom ilirski jezik Dobrovsky ne naziva samo književni i govorni jezik hrvatskih štokavaca i čakavaca, već ujedno i jezik Servijera, a ponekad i Bugara. Primjerice, 1792. u podjeli slavenskih jezika u ''Geschichte der Bohmischen Sprache und Literatur'' pojašnjava da se ilirsko narječje sastoji od ''bugarskoga, racko-servskoga, bosanskoga, slavonskoga, dalmatinskoga i dubrovačkoga''. Znajući da ilirsko ime nije iskonsko ime južnih Slavena, jednom prilikom napominje da ''ilirski jezik'', zato što njime govore potomci starih ''Servijera'' i ''Hrvata'', ne treba zvati ''ilirski'', već ''srpski ili hrvatski'' ({{lang|de|serbisch oder Chrowatisch}}). |magazine=[[Jezik (časopis)|Jezik]] |volume=45 |number=1 |year=1997 |first=Mario |last=Grčević |url=https://hrcak.srce.hr/207697 |title=Zašto slavistika 19. stoljeća nije priznavala postojanje hrvatskoga jezika? |page=8 |access-date=2023-01-15 |archive-date=2023-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115144003/https://hrcak.srce.hr/207697 }}</ref> Ime srpskohrvatski jezik je, po svemu sudeći, prvi put upotrebio [[Jacob Grimm]] u predgovoru za njemačko izdanje Vukove "Pismenice srpskoga jezika", godine [[1824]].<ref name="Bečka kuća srpskohrvatska">{{Cite web |title=Bečka kuća srpskohrvatska |url=http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/200012/01229-006-pubs-zag.htm |access-date=2010-05-26 |archive-date=2011-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102014401/http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/200012/01229-006-pubs-zag.htm |dead-url=yes }}</ref> Slovenski lingivsta [[Jernej Kopitar]] je smatrao da štokavski govor čini jedinstven jezik koji je u svom pismu iz [[1836]]. godine nazvao «srpsko-hrvatski». === Ilirski pokret === {{main|Ilirski pokret}} [[Datoteka:Matica, ljudevit gaj.jpg|thumb|150px|[[Ljudevit Gaj]], tvorac [[Gajeva latinica|suvremene latinice]].]] Početkom 19. vijeka među južnim Slavenima [[Austrijsko Carstvo|Austrijskog carstva]] se razvijao [[Ilirski pokret]] čiji je cilj bilo kulturno i političko jedinstvo svih „Ilira“, to jest [[južni Slaveni|južnih Slavena]]. U vreme [[Ilirski pokret|ilirskog pokreta]] se javljaju ideje o stvaranju zajedničkog književnog jezika, koji se u to vreme uglavnom nazivao ilirskim. Vuk i ilirci su nastojali da ostvare potpuno jedinstvo jezika i pravopisa. [[Vuk Stefanović Karadžić|Vuk Karadžić]] je [[1845]]. formulisao taj ideal ovako: {{izdvojeni citat|Mi svi valja da se trudimo, dotle da dotjeramo, da nam jezik u knjigama bude tako jednak, da se svaka knjiga može od slova do slova preštampati od Latinskijeh slova Slavenskima i od Slavenskijeh Latinskima, pa ćemo onda (i samo onda) biti jedan narod i imati jednu književnost...<ref>[http://kovceg.tripod.com/bkd_inerpretacija.htm Pavle Ivić: O BEČKOM KNJIŽEVNOM DOGOVORU]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|[[Vuk Stefanović Karadžić|Vuk Karadžić]]}} Ilirski pokret je naišao na odobravanje većine pismenih u južnoslovenskim zemljama. Pokret je trajao od [[1830]]. do [[1843]]. a svoj najveći procvat je doživeo u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. U Sloveniji je [[Stanko Vraz]] čak odlučio da piše na "ilirskom" umesto slovenačkom. U Hrvatskoj, [[Ljudevit Gaj]] je govorio: "Ponosimo se i hvalimo Bogu Velikomu, što mi Hrvati s bratjom Serbljima jedan književni jezik imamo."<ref name="Novacic"/> Ilirski pokret je doveo do sastanka u [[Beč]]u gde je postignut dogovor o zajedničkom književnom jeziku, kojem je za osnovu uzet narodni govor [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i [[Dubrovnik]]a, karakterističan po [[štokavština|štokavskom narečju]] i [[ijekavski izgovor|ijekavskom izgovoru]].<ref>Miodrag Popović, Vuk Stef. Karadžić (str. 320), NOLIT, Beograd, 1987.</ref> === Bečki književni dogovor === {{main|Bečki književni dogovor}} [[1850]]. godine je u [[Beč]]u postignut [[Bečki književni dogovor|historijski dogovor]] hrvatskih i srpskih pisaca i lingvista kojim je udaren temelj zajedničkom srpskohrvatskom jeziku, kao i suvremenim književnim standardima: [[bosanski jezik|bosanskom]], [[hrvatski jezik|hrvatskom]], [[crnogorski jezik|crnogorskom]] i [[srpski jezik|srpskom]], koji su nastali na njegovim osnovama. Glavni potpisnik sporazuma sa srpske strane bio je [[Vuk Stefanović Karadžić]], a sa hrvatske [[Ivan Mažuranić]].<ref name="Novacic"/> [[Datoteka:Ivan Mažuranić drawing.jpg|thumb|150px|[[Ivan Mažuranić]], jedan od vođa [[Ilirski pokret|Ilirskog pokreta]].]] [[Datoteka:Vuk Karadzic Kriehuber cropped.jpg|thumb|left|150px|[[Vuk Stefanović Karadžić|Vuk Karadžić]], tvorac [[вукова ћирилица|savremene ćirilice]].]] {{izdvojeni citat|Znajući da jedan narod treba jednu književnost da ima i po tom sa žalosti gledajući kako nam je književnost raskomadana, ne samo po bukvici nego i po jeziku i pravopisu, sastajali smo se ovijeh dana da se razgovorimo kako bismo se, što se za sad više može, u književnosti složili i ujedinili.<ref name="Bečki dogovor">[https://sr.wikisource.org/wiki/Bečki_književni_dogovor Bečki književni dogovor]</ref>|Bečki književni dogovor}} Okupljeni južnoslovenski lingvisti zaključuju da ne valja miješajući narječja i graditi novo, kojega u narodu nema, nego da je bolje od narodnijeh narječja izabrati jedno, da bude književni jezik. Za književno narečje je izabrano južno narečje, odnosno [[štokavština|štokavsko narječje]] i [[ijekavski izgovor|ijekavskog izgovora]], iz razloga što najviše naroda tako govori, što su gotovo sve narodne pjesme u njemu spjevane i što je stara [[dubrovačka književnost]] u njemu spisana.<ref name="Bečki dogovor"/> Radi približavanja književnog jezika, hrvatski pisci su izašli u susret odričući se [[kajkavsko narječje|kajkavštine]] i usvajajući štokavsko narečje za književno, a srpski književnici napuštanjem [[slavenosrpski jezik|slaveno-serbskog jezika]].<ref>Miodrag Popović, Vuk Stef. Karadžić (str. 318), NOLIT, Beograd, 1987.</ref> Nakon toga, radi približavanja dva pisma, izvršene su reforme [[latinica|latinice]] i [[ćirilica|ćirilice]] po fonetskom principu.<ref>Miodrag Popović, Vuk Stef. Karadžić (str. 322), NOLIT, Beograd, 1987.</ref> [[Ljudevit Gaj]] je govorio: "Ponosimo se i hvalimo Bogu Velikomu, što mi Hrvati s bratjom Serbljima jedan književni jezik imamo."<ref name="Novacic">{{Cite web |title=Pricaj srpskohrvatski da te ceo svet razume |url=http://nwbih.com/news.cgi?ref1=1215 |access-date=2010-05-26 |archive-date=2011-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714213419/http://nwbih.com/news.cgi?ref1=1215 }}</ref> === Razvoj srpskohrvatskog === [[Datoteka:Rjecnik hrvatskoga ili srpskoga jezika.jpg|thumb|left|Kapitalno [[Đuro Daničić|Daničićevo]] djelo ''Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika'' ([[1882]]).]] [[Datoteka:Gramatika i stilistika hrvatskoga ili srpskoga knjizevnoga jezika.JPG|thumb|right|Gramatika i stilistika hrvatskoga ili srpskoga književnoga jezika ([[1899]]).]] U decenijama koje su usledile bečkom književnom dogovoru, srpskohrvatski jezik biva prihvaćen u svetskoj lingvistici, a u i lokalnoj upotrebi tako da hrvatski sabor nakon duže rasprave (od 1847) da li će se jezik koji govore Hrvati i Srbi zvati "hrvatski" ili će se zvati "hrvatski ili srpski" donosi odluku 1861. godine da se zove jugoslavenski, što će biti zabranjeno od carskog Beča nakon čega jezik dobiva ime ''hrvatski ili srpski jezik'' što će biti nakon nastanka samostalne Hrvatske historijskim revizionizmom izbrisano iz historije.<ref>{{Cite web |title=Pseudoznanost |url=http://www.snjezana-kordic.de/SAMARDZIJA.htm |access-date=2011-07-20 |archive-date=2016-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161023141331/http://www.snjezana-kordic.de/SAMARDZIJA.htm |dead-url=yes }}</ref> Taj naziv je vrlo brzo prihvaćen i u inostranstvu tako da u Italiji, gramatičari Pero Budmani i Giovanni Androvich u svojim radovima iz [[1867]]. i [[1908]]. koriste naziv srpskohrvatski jezik, a u Njemačkoj slavni slavista [[August Leskien]] piše gramatiku srpsko-hrvatskog jezika "Grammatik der serbo-kroatischen Sprache", Heidelberg, [[1914]].<ref name="Bečka kuća srpskohrvatska"/> [[1882]]. godine [[Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti|Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti]] izdaje kapitalno [[Đuro Daničić|Daničićevo]] djelo ''Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika''. U Bosni i Hercegovini se ovaj jezik u periodu austro-ugarske vladavine od [[1878]]. do [[1907]]. godine službeno nazivao [[bosanski jezik|bosanskim]]. [[1890]]. godine izlazi [[Gramatika bosanskoga jezika (1890)|Gramatika bosanskoga jezika]] za srednje škole autora Frane Vuletića. Od [[1907]]. godine ovaj jezik se počinje službeno nazivati srpsko-hrvatskim,<ref>Naredbom Zemaljske vlade od 4. 10.1907. g. određeno je da se "ima posve napustiti naziv 'bosanski jezik' i da se imade zemaljski jezik nazivati 'srpsko-hrvatski jezik'."</ref> pa srpskohrvatski jezik tako postaje službeni jezik Bosne i Hercegovine od [[1907]]. do [[1918]]. godine. Gramatika za srednje škole od [[1908]]. godine nosi naziv "[[Gramatika bosanskoga jezika (1890)|Gramatika srpsko-hrvatskog jezika]]". Srpskohrvatski jezik, pod nazivom „srpsko-hrvatsko-slovenački”, bio je službeni jezik [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca]].<ref>Član 3. [[:s:sr:Устав Краљевине Срба, Хрвата и Словенаца (1921)|Ustav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (1921.)]]: {{citat|„Službeni jezik Kraljevine je srpsko-hrvatski-slovenački.”}}</ref><ref>Član 3. [[:s:sr:Устав Краљевине Југославије (1931)|Ustav Kraljevine Jugoslavije (1931.)]]: {{citat|„Službeni jezik Kraljevine je srpsko-hrvatsko-slovenački.”}}</ref><ref name="Busch2004">{{cite book|last1=Busch|first1=Birgitta|last2=Kelly-Holmes|first2=Helen|title=Language, Discourse and Borders in the Yugoslav Successor States|url=https://books.google.com/books?id=MlXQ5zKb_VQC&pg=PA26|year=2004|publisher=Multilingual Matters|isbn=978-1-85359-732-9|pages=26 |quote=the official language of the Kingdom was 'Serbo-Croato-Slovenian'}}</ref><ref>{{cite book|title=Entangled Histories of the Balkans: Volume One: National Ideologies and Language Policies|chapter-url=https://books.google.com/books?id=FGmJqMflYgoC&pg=PA371|year=2013|publisher=Koninklijke Brill NV|isbn=978-90-04-25076-5|page=371|editor1-first=Rumen|editor1-last=Daskalov|editor2-first=Tchavdar|editor2-last=Marinov|chapter=Language and Identity: The Fate of Serbo-Croatian|first=Ronelle|last=Alexander|quote=Now, however, the official language of the new state, the Kingdom of Serbs, Croats, and Slovenes, bore the unwieldy name Serbo-Croato-Slovene (''srbsko-hrvatsko-slovenački'' or ''srbsko-hrvatsko-slovenski'').}}</ref> Po slomu [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] i uspostavi totalitarne [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], [[ustaše]] su već u lipnju 1941. uložile napore u [[jezično čistunstvo|pročišćavanje]] [[hrvatski jezik|hrvatskog jezika]] od svih "istočnjačkih" (srpskih) riječi i drugih internacionalizama, uvele „''korienski pravopis''“, zabranile ćirilicu, te ugasile sve škole koje su pohađali Srbi, reafirmišući ideologiju zasebnog hrvatskog jezika.<ref name="Crowe2013">{{cite book |first=David M. |last=Crowe |author-link=David M. Crowe |title=Crimes of State Past and Present: Government-Sponsored Atrocities and International Legal Responses |url=https://books.google.com/books?id=GRTdAAAAQBAJ&pg=PA61 |date=2013-09-13 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-98682-9 |pages=61 |language=en}}</ref><ref name="Busch2004 Sprachen im Disput">{{cite book |last=Busch |first=Brigitta |year=2004 |language=de |title=Sprachen im Disput |url=https://heteroglossia.net/fileadmin/user_upload/publication/sprachen_disput.pdf |location=Klagenfurt |publisher=Drava |page=205 |isbn=3-85435-428-2 |access-date=2022-05-16 |archive-date=2024-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108071726/https://heteroglossia.net/fileadmin/user_upload/publication/sprachen_disput.pdf |url-status=live }}</ref> Nakon 2. svj. rata, srpskohrvatski je bio jedan od zvaničnih jezika u ustavima svih republika u sastavu [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]]. === Novosadski dogovor === {{main|Novosadski dogovor}} {{izdvojeni citat|Narodni jezik Srba, Hrvata i Crnogoraca<ref>U tekstu se ne pominju [[Bošnjaci]], odnosno [[Muslimani (narod)|Muslimani]], jer tada nisu bili priznati kao posebna nacija.</ref> jedan je jezik. Stoga je i književni jezik koji se razvio na njegovoj osnovi oko dva glavna središta, Beograda i Zagreba, jedinstven, sa dva izgovora, ijekavskim i ekavskim.<ref name="dogovor">{{Cite web |url=https://sr.wikisource.org/wiki/Novosadski_dogovor |title=Tekst Novosadskog dogovora |access-date=2022-05-10 |archive-date=2013-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012004637/https://sr.wikisource.org/wiki/Novosadski_dogovor |url-status=live }}</ref>|[[Novosadski dogovor]]}} [[Datoteka:Pravopis srpskohrvatskog jezika.jpg|thumb|[[Pravopis srpskohrvatskog jezika]] iz [[1960]]. u zajedničkom izdanju [[Matica srpska|Matice srpske]] i [[Matica hrvatska|Matice hrvatske]].]] [[10. 12.|10. prosinca]] [[1954]]. je sklopljen [[Novosadski dogovor]] između uglavnom hrvatskih i srpskih jezikoslovaca radi uređenja i standardizacije zajedničkog srpskohrvatskog jezika. Novosadskim dogovorom je predviđeno ujednačenje književnog hrvatskog i srpskog jezika na pravopisnoj, terminološkoj i drugim razinama. Ustanovljeno je sledeće: * da je hrvatskosrpski jedan narodni jezik koji se razvio u dva književna središta: [[Beograd]]u i [[Zagreb]]u; * da su oba pisma, [[latinica]] i [[ćirilica]], ravnopravna; i * da su oba izgovora, [[ekavski izgovor|ekavski]] i [[ijekavski izgovor|ijekavski]], takođe su u svemu ravnopravna. Na osnovu ovakvih zaključaka o jeziku je odlučeno da treba preduzeti sledeće: * potrebna je izrada [[Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika|rečnika savremenog srpskohrvatskog književnog jezika]]. * potrebno je izraditi terminologiju za sve oblasti ekonomskog, naučnog i uopšte kulturnog života. * zajednički jezik treba da ima i zajednički [[pravopis]], čija je izrada danas najbitnija kulturna i društvena potreba. * treba odlučno stati na put postavljanju veštačkih prepreka razvitku zajedničkog književnog jezika i sprečiti štetnu pojavu samovoljnog »prevođenja« tekstova i poštovati originalne tekstove pisaca. Rezoluciju je potpisalo 25 pisaca i lingvista (7 iz Hrvatske, 15 iz Srbije, 3 iz BiH), među kojima su [[Ivo Andrić]], [[Aleksandar Belić]], [[Mirko Božić]], [[Miloš Đurić]], [[Marin Franičević]], [[Krešimir Georgijević]], [[Josip Hamm]], [[Mate Hraste]], [[Ljudevit Jonke]], [[Jure Kaštelan]], [[Mihailo Stevanović]] i mnogi drugi.<ref name="dogovor"/> Njima se pridružilo još 64 kulturna i naučna radnika, među kojima i [[Miroslav Krleža]]. Odlučeno je da će Komisiju za izradu pravopisa i terminologije odrediti naša tri univerziteta (u [[Beograd]]u, [[Zagreb]]u i [[Sarajevo|Sarajevu]]), dve akademije (u Zagrebu i Beogradu) i [[Matica srpska]] u Novom Sadu i [[Matica hrvatska]] u Zagrebu.<ref name="dogovor"/> Na temelju tih odluka izrađen je zajednički pravopis koji je [[1960]]. Matica hrvatska izdala ijekavski i latinicom pod naslovom ''Pravopis hrvatskosrpskog književnog jezika s pravopisnim rječnikom'', a Matica srpska ekavski i ćirilicom pod naslovom ''Pravopis srpskohrvatskog književnog jezika sa pravopisnim rečnikom''. === Politička podjela jezika === {{main|Jezik i nacionalizam|Raspad SFR Jugoslavije}} {{izdvojeni citat|Stranci kada dođu u našu zemlju... ističu kako im u Zagrebu kažu da odlično govore hrvatski, u Beogradu da odlično govore srpski, a u Sarajevu da odlično govore bosanski, a oni uvijek govore isto. No kako će i jednom stanovniku, recimo, s Posavine, recimo, Hrvatu biti prihvatljiva tvrdnja da on i neki Dalmatinac, da ne kažem i Zagorac govore istim hrvatskim jezikom, a da on i njegov komšija Bošnjak ili Srbin s kojim on svakodnevno komunicira ne govore istim, nego različitim jezicima.<ref>{{cite book |last=Greenberg |first=Robert D. |year=2004 |title=Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and its Disintegration |url=https://archive.org/details/languageidentity0000gree |publisher=Oxford University Press |location=New York |page=[https://archive.org/details/languageidentity0000gree/page/153 153] |isbn=9780191514555}}</ref>|{{ill|Josip Baotić|bs}}, bosanski hrvatski jezikoslovac}} Nakon etničkih tenzija 1970-ih godina, a naročito nakon raspada Jugoslavije i rata koji ga je pratio, većina je odlučila da zovu svoj jezik srpski, hrvatski ili bosanski, zavisno od etničke ili regionalne pripadnosti. Raspadom SFRJ [[1991]]. godine srpskohrvatski jezik je prestao biti u službenoj upotrebi. Državotvorljivi jezikoslovci<ref>Ironičan naziv Sinana Gudževića</ref> su na svim stranama pri konstituisanju svojih jezika insistirali na jezičkom čistunstvu i međusobnim različitostima (kao primer se često uzima riječ [[kava|kafa]]-[[kava]]-[[kava|kahva]]).<ref name="vreme"/> [[Datoteka:Serbo croatian dialects historical distribution.png|thumb|Narječja srpskohrvatskog jezika.]] Radi većeg razlikovanja od ostatka BiH i približavanja Srbiji, [[Republika Srpska]] je u toku [[rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]] službeno uvela ekavicu kao jezični standard. Istovremeno, srpski nacionalisti su uporno dokazivali da su svi koji govore štokavskom ijekavicom – Srbi, dakle i Bošnjaci i Hrvati.<ref name="vreme">{{Cite web |url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=313744 |title=Novi jezici: Govorite li našili |access-date=2010-05-26 |archive-date=2011-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605235032/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=313744 |url-status=live }}</ref> U [[Beograd]]u je [[1998]]. godine, prvo u režimskom listu ''[[Politika (novine)|Politika]]'', a zatim i kao posebna knjižica u tiražu od 300.000 primeraka distribuirano "''[[Slovo o srpskom jeziku]]''" koje navodi da srpskohrvatski jezik ne samo da ne postoji, već da nikada nije ni postojao, da hrvatski jezik takođe ne postoji, već da Hrvati govore srpski a da to i ne znaju, te da ni oni sami ne postoje, tj. da su svi Hrvati u stvari Srbi.<ref name="Novacic"/> Po [[Slobodan Milošević|Miloševićevom]] [[Ustav Srbije od 1990. godine|Ustavu Srbije od 1990. godine]] zvanični jezik [[Republika Srbija (1992–2006)|Republike Srbije]] je još uvek bio srpskohrvatski, a službena pisma ćirilica i latinica.<ref>Član 8. [[:s:sr:Устав Републике Србије (1990)|Ustav Republike Srbije (1990.)]]: {{citat|„U Republici Srbiji u službenoj je upotrebi srpskohrvatski jezik i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi na način utvrđen zakonom. Na područjima Republike Srbije gde žive narodnosti u službenoj upotrebi su istovremeno i njihovi jezici i pisma, na način utvrđen zakonom.”}}</ref>{{napomena|Za razliku od [[Republika Srbija (1992–2006)|Republike Srbije]] (1990–2006), na saveznom nivou u [[Savezna Republika Jugoslavija|Saveznoj Republici Jugoslaviji]] (1992–2003), službeni jezik je bio [[srpski jezik|srpski]].<ref>Član 15. [[:s:sr:Устав Савезне Републике Југославије (1992)|Ustav Savezne Republike Jugoslavije (1992.)]]: {{citat|„U Saveznoj Republici Jugoslaviji u službenoj upotrebi je srpski jezik ekavskog i ijekavskog izgovora i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi, u skladu sa ustavom i zakonom. Na područjima Savezne Republike Jugoslavije gde žive nacionalne manjine u službenoj upotrebi su i njihovi jezici i pisma, u skladu sa zakonom.”}}</ref>}} Tek je [[Vojislav Koštunica|Koštuničin]] [[Ustav Srbije od 2006. godine]] ukinuo latinicu i proglasio srpski za službeni jezik.<ref name="Novacic"/> Pojedina kulturna udruženja u Srbiji nazivaju jezik ''srbskim''. [[Datoteka:Serbo croatian languages2006.png|thumb|Srpskohrvatski jezik je 1990-ih godina podeljen ne po dijalektološkoj već po etničkoj osnovi.]] U Hrvatskoj je hrvatski postao jedini zvaničan jezik a latinica jedino zvanično pismo. Odjeljivanje hrvatskog jezika od srpskoga i ostalih štokavskih standarda je izvedeno po prostom obrascu: gdje god su za neki pojam postojala dva izraza, jednoga se dodjeljivalo hrvatskome, a drugoga ostalim trima standardima. Tako na primjer „[[željezo|gvožđe]]" je proglašeno srpskom riječju, a hrvatskom „[[željezo]]". Međutim, riječ „gvožđe" se nalazi u Šarićevom prijevodu Biblije, Mažuranićevoj Smrti Smail-Age Čengića, nekoliko Šenoinih djela, kod Gundulića, Kamova, Badalića, Kovačića, Vojnovića, Ivane Brlić-Mažuranić, u hrvatskim narodnim pripovjetkama, itd, što ukazuje na proizvoljnost takve jezičke prakse.<ref name="h-alter"/> Jezičke vlasti tokom 1990-ih puristički kroatiziraju jezik promičući izraze poput zrakomlata (za helikopter), brzoglasa (za telefon) i slično.<ref name="vreme"/> Hrvatska politika jezičkog udaljavanja kulminirala je [[1999]]. bioskopskim prikazivanje srpskog [[Rane (film)|filma „Rane“]] ([[Srđan Dragojević|Srđana Dragojevića]]) koji je titlovan i preveden kao „Ozljede“.<ref name="h-alter">{{Cite web |title=Uzalud vam trud, lingvisti |url=http://www.h-alter.org/vijesti/kultura/uzalud-vam-trud-lingvisti |access-date=2010-05-26 |archivedate=2010-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101008053642/http://h-alter.org/vijesti/kultura/uzalud-vam-trud-lingvisti |deadurl=yes }}</ref> Preterivanje u ovakvoj jezičkoj politici je ubrzo i u samoj Hrvatskoj postalo predmetom sprdnje.<ref name="vreme"/><ref name="h-alter"/><ref>{{cite web |url=https://balkaninsight.com/2012/01/27/croatian-tv-may-soon-translate-serbian-films/ |title=Croatian TV Risks Row Over Serbian Film |publisher=[[Balkan Insight]] |first=Boris |last=Pavelic |location=[[Zagreb]] |date=27 January 2012 |access-date=6 March 2023 |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306152224/https://balkaninsight.com/2012/01/27/croatian-tv-may-soon-translate-serbian-films/ |url-status=live }}</ref> Bošnjački lingvisti su, uz obrazloženje da "opasna sintagma ‘srpsko-hrvatski’ implicira da u Bosni žive Srbi i Hrvati, a da Bošnjaka nema", jezik nazvali bosanskim. Srpski i hrvatski lingvisti su odgovorili tako što su ovaj jezik nazvali etničkom odrednicom "bošnjački", izbegavajući naziv "bosanski" koji implicira da Srbi i Hrvati u Bosni govore bosanski jezik. Neki bošnjački jezikoslovci rade na zasebnosti bosanskog jezika umetanjem slova '''h''' gde god se ukaže prilika i insistiranjem na [[turcizam|turcizmima]].<ref name="vreme"/> Tokom 2000-ih su i [[Crnogorci]] započeli standardiziranje [[crnogorski jezik|crnogorskog jezika]], uz argument da "ako je u Crnoj Gori službeni jezik – srpski, onda su Crnogorci – Srbi".<ref name="vreme"/> U Crnoj Gori se od [[2009]]. novouvedeni [[crnogorski jezik]] uči po [[pravopis srpskohrvatskog jezika|pravopisu srpskohrvatskog]],<ref>{{cite web |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/1367537.html |title=Crnogorski jezik prema udžbenicima srpskohrvatskog |first=Lela |last=Šćepanović |publisher=[[Radio Slobodna Evropa]] |date=2009-01-08 |access-date=2023-01-15 |archive-date=2023-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115150652/https://www.slobodnaevropa.org/a/1367537.html |url-status=live }}</ref> iako je vrlo ubrzo iz istoga proizveden crnogorski pravopis s dva dodatna slova u svojoj abecedi i azbuki: digrafi -{''ś/с́''}- i -{''ź/з́''}- koji bi zamjenili ''sj'' i ''zj''; isti nisu previše zaživjeli u neslužbenoj upotrebi, a s vremenom nisu opstali ni u službenoj.<ref>{{cite web |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/crna-gora-crnogorski-jezik/28275483.html |title=Crnogorski se govori i bez ś |quote=Slova ś i ź odnedavno ne koristi ni Skupština Crne Gore, prva i jedina državna institucija koja ih je nakon reforme crnogorskog jezika koristila u zvaničnoj komunikaciji. |date=2017-02-02 |access-date=2022-10-29 |publisher=Radio Slobodna Evropa |first=Lela |last=Šćepanović |archive-date=2022-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028221855/https://www.slobodnaevropa.org/a/crna-gora-crnogorski-jezik/28275483.html |url-status=live }}</ref> === Sadašnja situacija === {{izdvojeni citat|Kad nekoliko naroda ili država govori zajedničkim jezikom, lingvisti ne nabrajaju u nazivu jezika sve te narode jer bi to bio predugačak naziv... U našem slučaju lingvisti su uveli u 19. stoljeću dvodijelni naziv, i današnji lingvisti su ga naslijedili kao što su današnji kemičari naslijedili nazive u kemiji, ili kao što su američki lingvisti naslijedili naziv za njihov jezik. Dvodijelnim modelom naziva imenuju se rubovi jezika, a središnju zonu i nije nužno imenovati kad se znaju rubovi. To je isto kao i kod naziva [[Indoevropski jezici|indoevropski]], imenovani su rubovi, a središnja zona armenski i perzijski nisu. Moram istaknuti da svi ti nazivi obavezuju samo lingviste, a ne i obične ljude, oni mogu zvati jezik kako god žele, a i ne moraju ga nikako zvati.<ref>{{cite web |url=http://www.e-novine.com/intervju/intervju-drustvo/73198-Jezik-nacija-lai.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025070626/http://www.e-novine.com/intervju/intervju-drustvo/73198-Jezik-nacija-lai.html |archivedate=2012-10-25 |date=2012-10-22 |first=Anes |last=Osmić |title=Jezik, nacija i laži |publisher=[[E-novine]]}}</ref>|[[Snježana Kordić]] o srpskohrvatskom jeziku}} Iako govorni jezik nije promenjen, govornici ga danas uglavnom ne nazivaju srpskohrvatskim. Npr. na popisu u Hrvatskoj 2021. samo je 0,32%{{efn|4.278 (''0.11%'') stanovnika se izjasnilo govornikom hrvatsko-srpskog i 8.182 (''0.21%'') srpsko-hrvatskog jezika.}} stanovništva imenovalo svoj materinski jezik hrvatskosrpskim odn. srpskohrvatskim.<ref name="Census 2021">{{cite web |url=https://popis2021.hr/assets/xls/Popis_2021_rezultati.zip |title=Popis stanovništva, kućanstava i stanova 2021. – Stanovništvo po gradovima/općinama |publisher=[[Državni zavod za statistiku (Hrvatska)]] |date=2022-10-07 |access-date=2022-10-24 |archive-date=2022-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209173308/https://www.popis2021.hr/assets/xls/Popis_2021_rezultati.zip |dead-url=yes }}</ref> I pored različitih naziva, te napora hrvatskih, srpskih, bosanskih i crnogorskih lingvista da dokažu suštinsku različitost njihovih jezika, narod se još uvek jako dobro razume.<ref name="h-alter"/> Suvremene lingvističke klasifikacije smatraju srpsko-hrvatski živim [[makrojezik]]om pod [[ISO 639-3]] oznakom <tt>hbs</tt>,<ref>{{cite web |url=https://iso639-3.sil.org/code/hbs |title=ISO 639-3 Registration Authority |access-date=2023-01-15 |archive-date=2009-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213123121/http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hbs |url-status=live }}</ref> dok je [[ISO 639-1]] identifikator <tt>sh</tt> označen kao prevaziđen, zajedno s [[ISO 639-2]] identifikatorima <tt>scc</tt>{{efn|Kratica za {{jez-en|Serbo-Croatian Cyrillic}}. Svršten kao bivši kod za srpski jezik i zamenjen kodom <tt>srp</tt>.}} i <tt>scr</tt>{{efn|Kratica za {{jez-en|Serbo-Croatian Roman}}. Svršten kao bivši kod za hrvatski jezik i zamenjen kodom <tt>hrv</tt>.}} 2008. godine.<ref name="ISO">{{cite web |url=https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/code_changes.php |title=ISO 639-2 Language Code List - Codes for the Representation of Names of Languages |date=2017-12-21 |access-date=2023-01-15 |archive-date=2019-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428235442/https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/code_changes.php |url-status=live }}</ref> Srpskohrvatski je u svetu i dalje u normalnoj upotrebi među jednim delom lingvista, prevodioca i profesora književnosti.<ref name="Novacic"/> U slavistici se danas pored naziva srpskohrvatski takođe koristi i naziv ''bosansko-hrvatsko-srpski jezik''.<ref>{{Cite web |title=Bosnian/Croatian/Serbian |url=http://www.seelrc.org/webliography/bcs.ptml |access-date=2009-11-18 |archivedate=2013-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521214915/http://www.seelrc.org/webliography/bcs.ptml |deadurl=yes }}</ref> Srpskohrvatski jezik se i dalje izučava na mnogim ozbiljnim univerzitetima sveta: [[Cambridge]]u, [[Oxford]]u, [[Sorbonne|Sorbonni]], Univerzitetu drzave Arizona u [[Phoenix, Arizona|Phoenixu]], itd.<ref name="Novacic"/><ref>{{cite journal |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/soci-2021-0007/html?lang=en |title=Pluricentricity in the classroom: the Serbo-Croatian language issue for foreign language teaching at higher education institutions worldwide |trans-title=Pluricentričnost u učionici: pitanje srpskohrvatskog jezika u nastavi stranih jezika na visokoškolskim ustanovama u svijetu |first=Jelena |last=Ćalić |journal=Sociolinguistica |doi=10.1515/soci-2021-0007 |volume=35 |issue=1 |publisher=De Gruyter |date=2021-11-18 |access-date=2023-01-12 |language=en |archive-date=2022-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225143352/https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/soci-2021-0007/html?lang=en |url-status=live }}</ref> Neke međunarodne institucije, poput [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] službeno upotrebljavaju naziv ''bosanski, hrvatski ili srpski jezik'' (BHS) za zajednički jezik Bosanaca, Hrvata, Crnogoraca i Srba.<ref>{{cite web |url=https://www.icty.org/bcs |title=Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju |publisher=[[Ujedinjene nacije]] |access-date=2023-01-15 |archive-date=2023-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115133501/https://www.icty.org/bcs |url-status=live }}</ref> Početkom [[2010]]. godine dve poslanice u Evropskom parlamentu su, polazeći od činjenice da je originalni srpskohrvatski jezik podeljen u razne službene jezike, zatražile, zbog administrativnih ušteda oko prevoda i tumačenja, vraćanje srpskohrvatskoga jezika. To je traženo radi kasnijeg zaključivanja sveobuhvatnog sporazuma o jezicima s Bosnom i Hercegovinom, Crnom Gorom i Srbijom kada te zemlje postanu članice EU”.<ref>{{Cite web |title=EU traži od Hrvata da vrate srpsko-hrvatski jezik |url=http://www.srbijanet.rs/vesti/vesti-iz-sveta/42120-eu-trazi-od-hrvata-da-vrate-srpsko-hrvatski-jezik.html |publisher=SrbijaNet |access-date=2010-05-24 |archive-date=2010-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330001031/http://www.srbijanet.rs/vesti/vesti-iz-sveta/42120-eu-trazi-od-hrvata-da-vrate-srpsko-hrvatski-jezik.html |dead-url=yes }}</ref> == Lingvistika == {{main|usporedba srpskohrvatskih standardnih varijeteta}} Lingvistička pravila po pitanju svih svetskih jezika su prilično jednostavna i ona govore da se govori o jednom jeziku u slučaju ako je najmanje 81 posto osnovnog rečničkog blaga zajedničko. Pošto po rečima lingvistice Snježane Kordić bošnjački, crnogorski, hrvatski i srpski imaju 100 posto zajedničko osnovno rečničko blago - reč je o istom jeziku.<ref>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/lingvistica-kordic-u-hrvatskoj-bih-srbiji-i-crnoj-gori-govori-se-istim-jezikom/506995.aspx Lingvistica Kordić: U Hrvatskoj, BiH, Srbiji i Crnoj Gori govori se istim jezikom]</ref> Kordić srpskohrvatski jezik vidi kao policentrični jezik, koji danas ima svoje četiri varijante i četiri službena naziva, ali u strogo lingvističkom pogledu ne može biti tretiran drugačije nego kao jedan standardni jezik, jer su razlike među varijantama nedovoljne da bi se moglo prihvatiti stanovište o različitim jezicima.<ref>{{Cite web |url=http://www.pescanik.info/content/view/5949/61/ |title=Jezik i nacionalizam |access-date=2011-10-23 |archive-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414190258/http://www.pescanik.info/content/view/5949/61/ |url-status=live }}</ref> ==Leksičko nasljeđe== Kao svi europski jezici, i Hrvatsko-srpski jezik je naslijedio brojne riječi iz drugih jezika s kojima je stupio u vezu kroz stoljeća svoje vrlo složene te isprepletene povijesti. Bilo je puno razmijena koje su ostavile duboke i količinski značajne tragove. Danas možemo smatrati to nasljeđe kao kvalitativno proširenje štokavice, dok je vodeći kulturno-politički smjer tijekom cijelog 19. stoljeća (vidi: [[Narodni preporod]]) – pa i 20. stoljeća – težio prema purizmu, to jeste prema iskljičivanju »barbarizama« ili stranih riječi iz »pravilnog« govora i pisma. Glavni jezici koji su doprinijeli srpskohrvatskom jezičnom sistemu jesu: * [[latinski jezik|latinski]] (''[[Latinizam|latinizmi]]'') : ''ormar'', ''republika'' * [[grčki jezik|grčki]] (''[[Grecizam|grecizmi]]''), mahom preko vizantijskog utjecaja : ''biblioteka'', ''dinamika''; * [[mađarski jezik|mađarski]] (''[[Mađarizam|mađarizmi]]'') : ''astal'', ''baršun'', ''bunda'', ''kip'', ''palanka'', ''varoš''; * [[njemački jezik|njemački]] (''[[Germanizam|germanizmi]]'') : ''ceh'', ''farba'', ''fasovati'', ''front'', ''gmajna'', ''kugla'', ''vaga''; * [[turski jezik|turski]] (''[[Turcizam|turcizmi]]'') tj. ''orientalizmi'', riječi iz turskog i/ili [[arapski jezik|arapskog]] i/ili [[perzijski jezik|farsiskog]]; * [[italijanski jezik|italijanski]] (''[[Italijanizam|italijanizmi]]'') : ''gajba'', ''kapara'', ''limun'', ''pršut'', ''sonet'', ''srdela''; * [[francuski jezik|francuski]] (''[[Francuzizam|francuzizmi]]'') : ''azur'', ''balada'', ''bazen'', ''buržuj'', ''buržoazija'', ''eksploatirati'', ''etaža'', ''trotoar''; * [[engleski jezik|engleski]] (''[[Anglizam|anglizmi]]'') : ''biznis'', ''boks'', ''kompjutor'', ''fer'', ''meč'', ''šal'', ''sendvič'', ''šoping'', ''sport'', ''vikend''; * [[ruski jezik|ruski]] (''[[Rusizam|rusizmi]]'') : ''činovnik'', ''izvijestiti'', ''nagrada'', ''opasan'', ''savršen''. Manje mada značajne doprinose naći ćemo također iz drugih jezika iz kojih je hrvatskosrpski prisvojio neke crte: [[Protokeltski|keltski]], [[Poljski jezik|poljski]], [[Češki jezik|češki]], [[Ladinski jezik|ladinski]], [[Jevrejski jezici|jevrejski]]. == Dijalekti == [[Datoteka:Serbo-Croatian dialects.png|thumb|Rasprostranjenost ijekavskog, ekavskog i ikavskog izgovaranja [[jat (slovo)|jat]]a.]] Srpskohrvatski jezik ima tri osnovna dijalekta, koja su nazvana prema upitnoj zamenici koja se razlikuje u svakom od njih. [[Čakavski dijalekt]] koristi upitnu zamenicu ''ča'', [[kajkavski dijalekt]] koristi ''kaj'', a [[štokavština|štokavski dijalekt]] koristi ''što'' ili ''šta''. Dijalekti kao što je [[torlački dijalekt]] nisu prepoznati u ovoj klasifikaciji. Takođe, postoje tri osnovna načina za zamenjivanje u govoru i pisanju protoslovenskog samoglasnika [[jat]]. U okviru čakavskog dijalekta obično se koristi samoglasnik ''i'' za zamenjivanje jata (''[[ikavski izgovor]]''), dok se u nekim čakavskim govorima koriste i samoglasnik ''e'' (''[[ekavski izgovor]]''), kao i samoglasnička grupa ''ije'' odnosno ''je'' (''[[ijekavski izgovor]]''). Kajkavski dijalekt obično zamenjuje jat samoglasnikom ''e'', dok je štokavski, poput čakavskog, podeljen na govore koji koriste samoglasničke grupe ''ije'' i ''je'' (''ijekavski''), samoglasnik ''e'' (''ekavski'') i samoglasnik ''i'' (''ikavski''). === Izražavanje jata === [[Datoteka:Shtokavian subdialects1988.png|thumb|Govori štokavskog dijalekta]] Protoslovenski samoglasnik ''jat'' je vremenom izmenjen i sada se izražava na tri različita načina u srpskohrvatskom jeziku: * u govorima koji koriste ekavski izgovor, jat postaje ''e''. * u govorima koji koriste ikavski izgovor, jat postaje ''i''. * u govorima koji koriste ijekavski ili jekavski izgovor, jat postaje ''ije'' ili ''je'', u zavisnosti od toga da li je samoglasnik dug ili kratak. Na primer: {| class="wikitable" |- !preteča !ekavski !ikavski !ijekavski !ijekavska pravila |- |*lěp |lep |lip |lijep | rowspan="2"| dugo ''ě'' → ''ije'' |- |*vrěme |vreme |vrime |vrijeme |- |*věra |vera |vira |vjera | rowspan="2"| kratko ''ě'' → ''je'' |- |*děvojka |devojka |divojka |djevojka |- |*trěbati |trebati |tribat(i) |trebati |kratko ''ě'' → ''e'' |- |*grějati |grejati |grijati |grijati |kratko ''ě'' → ''i'' |- |*selo |selo |selo |selo |''e'' u korenu, ne ''ě'' |} Iz primera koji uključuju i dugačke i kratke samoglasnike se vidi da ijekavski izgovor ne zamenjuje prvobitno jat (''ě'') koristeći samo samoglasničke grupe ''ije'' i ''je'', već koristeći i samoglasnike ''i'' i ''e''. Po pravilu, jat se u ijekavskim govorima zamenjuje na četiri načina: * sa ''ije'', ako je samoglasnik dug (''dijete'', ''mlijeko'', ''vrijeme'') * sa ''je'', ako je samoglasnik kratak (''djeca'', ''mlječni'') * sa ''i'', ako se iza toga nalazi neki drugi samoglasnik, ili suglasnici ''lj'' i ''đ'' (''vidio'', ''volio'', ''priđašnji'') * Ako se ispred jata nalazi ''r'', a samoglasnik je dug, onda će se jat zameniti sa ''ije'' (''rijeka'', ''naprijed'', ''brijeg''). Međutim, ako je samoglasnik kratak, gleda se šta se nalazi ispred ''r''. Ako je ispred ''r'' neki samoglasnik, ili je ''r'' na početku reči, jat se zamenjuje sa ''je'' (''rječni'', ''ostarjeli''). A ako je ispred ''r'' neki suglasnik, jat se zamenjuje sa ''e'' (''ispred'', ''bregovi''). Treba napomenuti da je jat uvek pod akcentom ili posleakcenatskom dužinom. Međutim, ako je u pitanju jednosložna reč koja ima dugi akcenat, jat će se zameniti sa ''ije'' (npr. ''vijek'', ''brijeg'', ''svijet''). Onda će se pojaviti dva sloga (''vi-jek'', ''bri-jeg'', ''svi-jet''), a pošto akcenat po pravilu ne može stajati na poslednjem slogu u reči, premestiće se na prethodni slog, pa će biti naglašeno ''i'' iz samoglasničke grupe ''ije'', umesto ''e'' kako bi trebalo. Razlike među dijalektima mogu se ilustrovati primerom [[Schleicherova basna|Šlajherove basne]]. Dijakritički znaci upotrebljavaju se radi označavanja razlike u naglascima i prozodiji, što je često veoma značajno, no obično se ne odražava u pravopisu. {{-}} {{col-begin}} style="font-size:90%;" {{col-4}} :'''novoštokavski (ij)ekavski''' {{Unicode| :Óvca i kònji :Óvca koja níje ìmala vȕnē vȉd(j)ela je kònje na br(ij)égu. Jèdan je òd njīh vȗkao téška kȍla, drȕgī je nòsio vèliku vrȅću, a trȅćī je nòsio čòv(j)eka. :Óvca rȅče kònjima: »Sȑce me bòlī glȅdajūći čòv(j)eka kako jȁšē na kònju.« :A kònji rȅkoše: »Slȕšāj, ȏvco, nȃs sȑca bòlē kada vȉdīmo da čòv(j)ek, gospòdār, rȃdī vȕnu od ovácā i prȁvī òd(j)eću zá se. I ȍndā óvca nȇmā vȉše vȕnē.« :Čȗvši tō, óvca pȍb(j)eže ȕ polje. }} {{col-4}} :'''staroštokavski ([[Orubica]], [[Posavina]])''': {{Unicode| :Óvca i kònji :Óvca kòjā nî ìmala vȕnē vȉdla kònje na brîgu. Jèdān od njȉjū vũkō tȇška kȍla, drȕgī nosȉjo vȅlikū vrȅću, a trȅćī nosȉjo čovȉka. :Óvca kȃza kȍnjima: »Svȅ me bolĩ kad glȅdām kako čòvik na kònju jȁšī.« :A kònji kāzȁše: »Slȕšāj, ȏvco, nãs sȑca bolũ kad vȉdīmo da čòvik, gȁzda, prȁvī vȕnu od ovãc i prȁvī rȍbu zá se od njẽ. I ȍndā ōvcȁ néma vȉšē vȕnē.« :Kad tȏ čȕ ōvcȁ, ȕteče ȕ polje. }} {{col-4}} : '''čakavski ([[Matulji]] kraj Rijeke)''': {{Unicode| :Ovcȁ i konjı̏ :Ovcȁ kȃ ni imȅla vȕni vȉdela je konjȉ na brȇge. Jedȃn je vȗkal tȇški vȏz, drȕgi je nosîl vȅlu vrȅt'u, a trȅt'i je nosîl čovȅka. :Ovcȁ je reklȁ konjȇn: »Sȑce me bolĩ dok glȅdan čovȅka kako jȁše na konjȅ.« :A konjȉ su reklȉ: »Poslȕšaj, ovcȁ, nȃs sȑca bolẽ kad vȉdimo da čovȅk, gospodãr dȅla vȕnu od ovãc i dȅla rȍbu zȃ se. I ȍnda ovcȁ nĩma vȉše vȕni.« :Kad je tȏ čȕla, ovcȁ je pobȅgla va pȍje. }} {{col-4}} : '''kajkavski ([[Marija Bistrica]])''': {{Unicode| :Õfca i kȍjni :Õfca tera nı̃je imȅ̩̏la vȕne vȉdla je kȍjne na briẽgu. Jȇn od nîh je vlẽ̩ke̩l tẽška kȍla, drȕgi je nȍsil vȅliku vrȅ̩ču, a trẽjti je nȍsil čovȅ̩ka. :Õfca je rȇkla kȍjnem: »Sȑce me bolĩ kad vîdim čovȅka kak jȃše na kȍjnu.« :A kȍjni su rȇkli: »Poslȕhni, õfca, nȃs sȑca bolĩju kad vîdime da čȍve̩k, gospodãr, dȇ̩la vȕnu ot õfci i dȇ̩la oblȅ̩ku zȃ se. I ȏnda õfca nȇma vȉše vȕne.« :Kad je to čȗla, õfca je pobȇ̩gla f pȍlje. }} {{col-4}} {{col-end}} == Pisma == Tokom istorije, ovaj jezik je bio pisan koristeći više pisama: * razne varijante [[latinica|latinskog]] i [[grčki alfabet|grčkog alfabeta]]. * [[glagoljica]] * [[ćirilica]] * [[arapsko pismo]] Danas se koriste [[latinica]] i [[ćirilica]]. Svako slovo iz jednog pisma odgovara samo jednom slovu iz drugog pisma. === Latinica === {{main|Gajeva latinica}} [[Gajeva latinica]] je varijanta [[latinica|latiničnog pisma]] koje je razvio hrvatski lingvista [[Ljudevit Gaj]] u prvoj polovini [[19. vijek]]a. Svoj konačni oblik je stekla nakon izmena srpskog lingviste [[Đuro Daničić|Đure Daničića]] u 19. vijeku. Sastoji se od trideset [[slova]] (27 prostih i tri dvojnа), a prema izgovoru prva četiri slova toga pisma (''a'', ''be'', ''ce'', ''de'') naziva se '''abecedom'''. [[Datoteka:D'Nealian Cursive.svg|thumb|Pisana latinična slova.]] '''Abeceda prema azbuci:''' -{ {| class="wikitable" |- | A || a || B || b || C || c || Č || č || Ć || ć || D || d || Dž || dž || Đ || đ || E || e || F || f || G || g || H || h || I || i || J || j || K || k |- | А || а || Б || б || Ц || ц || Ч || ч || Ћ || ћ || Д || д || Џ || џ || Ђ || ђ || Е || е || Ф || ф || Г || г || Х || х || И || и || Ј || ј || К || к |} {| class="wikitable" |- | L || l || Lj || lj || M || m || N || n || Nj || nj || O || o || P || p || R || r || S || s || Š || š || T || t || U || u || V || v || Z || z || Ž || ž |- | Л || л || Љ || љ || М || м || Н || н || Њ || њ || О || о || П || п || Р || р || С || с || Ш || ш || Т || т || У || у || В || в || З || з || Ж || ж |} }- Ova latinica je u upotrebi na svim prostorima gde se govori srpskohrvatski, u Bosni, Hrvatskoj, Srbiji i Crnoj Gori. Veoma sličnu verziju koristi i [[slovenski jezik]]. Postoji i alternativni način predstavljanja glasova koji nemaju sopstvene znakove u originalnoj latinici (ako iz tehničkih razloga ne možemo upotrebiti Gaj-Daničićeve znakove): {| class="wikitable" |- !Uobičajeno !Alternativno |- | -{<center>Ć</center> |<center>CH</center> |- |<center>Č</center> |<center>CC</center> |- |<center>Đ</center> |<center>DJ</center> |- |<center>Š</center> |<center>SS</center> |- |<center>Ž</center> |<center>ZZ</center>}- |} === Ćirilica === {{main|Вукова ћирилица}} [[Вукова ћирилица|Vukova ćirilica]] je varijanta [[ćirilica|ćiriličnog pisma]] koje je razvio srpski lingvista [[Vuk Stefanović Karadžić|Vuk Karadžić]] u prvoj polovini [[19. vijek]]a. Sastoji se od 30 [[slova]], a svako od njih predstavlja odgovarajući glas. Prema prva dva slova ćiriličnog pisma (''az'', ''buki'') naziva se ''azbukom''. [[Datoteka:Serbian Cyrillic cursive2.png|thumb|Pisana ćirilična slova.]] '''Azbuka prema abecedi:''' -{ {| class="wikitable" |- | А || а || Б || б || В || в || Г || г || Д || д || Ђ || ђ || Е || е || Ж || ж || З || з || И || и || Ј || ј || К || к || Л || л || Љ || љ || М || м |- | A || a || B || b || V || v || G || g || D || d || Đ || đ || E || e || Ž || ž || Z || z || I || i || J || j || K || k || L || l || Lj || lj || M || m |} {| class="wikitable" |- | Н || н || Њ || њ || О || о || П || п || Р || р || С || с || Т || т || Ћ || ћ || У || у || Ф || ф || Х || х || Ц || ц || Ч || ч || Џ || џ || Ш || ш |- | N || n || Nj || nj || O || o || P || p || R || r || S || s || T || t || Ć || ć || U || u || F || f || H || h || C || c || Č || č || Dž || dž || Š || š |} }- Vukova ćirilica je jedno od dva ravnopravna pisma srpskohrvatskog jezika. Danas se koristi u Srbiji, Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori. Sličnu verziju ćirilice koristi i [[makedonski jezik]]. == Povezano == {{col-begin}} {{col-break}} * [[akcentologija srpskohrvatskog jezika]] * [[dijalektologija srpskohrvatskog jezika]] * [[gramatika srpskohrvatskog jezika]] ** [[fonologija srpskohrvatskog jezika]] ** [[morfologija srpskohrvatskog jezika]] ** [[sintaksa srpskohrvatskog jezika]] * [[leksikologija srpskohrvatskog jezika]] * [[pravopis srpskohrvatskog jezika]] * [[tvorba riječi u srpskohrvatskom jeziku]] {{col-break}} * [[glotonimijsko pitanje u srpskohrvatskom jeziku]] * [[historija srpskohrvatskog jezika]] ** [[historijska fonologija srpskohrvatskog jezika]] ** [[ilirski pokret]] ** [[ilirski pravopis]] ** [[Bečki književni dogovor]] ** [[Novosadski dogovor]] ** ''[[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika]]'' (1967.) ** ''[[Deklaracija o zajedničkom jeziku]]'' (2017.) ** [[Mostarsko savjetovanje o književnom jeziku]] (1973.) ** [[sociolingvistička diskusija (2001–2009)]] <!-- http://snjezana-kordic.from.hr/publikacije/sociolingvisticka-diskusija-2001-2009/ --> {{col-break}} * [[južnoslavenski jezici]] * [[lingvistički separatizam u srpskohrvatskom jeziku]] * [[policentrični jezik]] * [[serbokroatistika]] * [[Srbohrvati]] (usp. [[serbokroatofoni]]) * [[srpskohrvatska Wikipedia]] * [[standardni jezik]] * [[štokavski]] * [[usporedba srpskohrvatskih standardnih varijeteta|usporedba srpskohrvatskih standardnih varijanti]] ** [[hrvatski|hrvatska varijanta]] ** [[srpski|srpska varijanta]] ** [[bosanski|bosanska varijanta]] ** [[crnogorski|crnogorska varijanta]] {{col-end}} == Napomene == {{napomene}} == Reference == {{reflista|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Serbo-Croatian language}} * [[:s:sr:Правопис српскохрватског језика|Правопис српскохрватског језика]] * [http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf Snježana Kordić, Jezik i nacionalizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601175359/http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf |date=2012-06-01 }} * [http://nwbih.com/news.cgi?ref1=1215 Pričaj srpskohrvatski da te ceo svet razume] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714213419/http://nwbih.com/news.cgi?ref1=1215 |date=2011-07-14 }} * [http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5195080,00.html „Rat“ jezikom: srpski, hrvatski i bosanski] * [http://www.matica.hr/MH_Periodika/vijenac/1999/135/tekstovi/08.htm Ivo Pranjković-komentar o odnosu hrvatskog i srpskog 1. dio]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070228102902/http://www.matica.hr/MH_Periodika/vijenac/1999/135/tekstovi/08.htm |date=2007-02-28 }}, [http://www.matica.hr/MH_Periodika/vijenac/1999/138/tekstovi/06.htm 2. dio]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061113223505/http://www.matica.hr/MH_Periodika/vijenac/1999/138/tekstovi/06.htm |date=2006-11-13 }} * [http://dalje.com/hr-svijet/hrvatski-i-srpski-jedan-jezik/15875 Hrvatski i srpski jedan jezik?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522155048/http://dalje.com/hr-svijet/hrvatski-i-srpski-jedan-jezik/15875 |date=2011-05-22 }} * [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=313744 Novi jezici: Govorite li našili] * [http://www.h-alter.org/vijesti/kultura/uzalud-vam-trud-lingvisti Uzalud vam trud, lingvisti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101008053642/http://h-alter.org/vijesti/kultura/uzalud-vam-trud-lingvisti |date=2010-10-08 }} * [http://www.pescanik.info/content/view/6314/1084/ Per Jacobsen, Borba za jezik je borba za nacionalni identitet?] * [http://www.e-novine.com/kultura/kultura-tema/73570-Kako-zove-jezik-kojim-govorimo.html Snježana Kordić, Kako se zove jezik kojim govorimo] {{Srpskohrvatski jezik}} {{Slavenski jezici}} {{Normativna kontrola}} {{Izdvojeni članak}} [[Kategorija:Srpskohrvatski jezik| ]] [[Kategorija:Južnoslavenski jezici]] [[Kategorija:Jezici Hrvatske]] [[Kategorija:Jezici Crne Gore]] [[Kategorija:Jezici Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Jezici Srbije]] [[Kategorija:Jezici Austrije]] [[Kategorija:Jezici Mađarske]] [[Kategorija:Jezici Makedonije]] [[Kategorija:Jezici Rumunije]] [[Kategorija:Jezici Slovenije]] [[Kategorija:Jezici Italije]] [[Kategorija:Jezici Albanije]] [[Kategorija:Jezici Turske]] g0vq885n9vfpi2znwrnjss8fj9l1lzl Tajvan 0 4300 42690063 42521092 2026-09-17T21:53:43Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690063 wikitext text/x-wiki {{Sređivanje}} {{Other uses}} {{Redirect|Republika Kina|druge upotrebe|Republika Kina (razvrstavanje)}} {{Redirect|Republika Tajvan|drugu upotrebu|Republika Formoza{{!}}Republika Tajvan (1895)}} {{Okvir_zemlje_svijeta | ime = Tajvan | izvorno_ime = 臺灣 ili 台灣 (T'ai-wan)| ime_genitiv = Tajvana | eng_ime = Taiwan | zastava = Flag of the Republic of China.svg | grb = National Emblem of the Republic of China.svg | službeni_jezik = [[kineski jezik|tajvanski dijalekt mandarinskog]] <sup>1</sup>| glavni_grad = [[New Taipei City]] | predstavnik_države_množina = Predsjednici | predstavnik_države = Predsjednik | predstavnik_države_osoba = Tsai Ing-wen | predsjednik_vlade_osoba = Su Tseng-chang | površina_poredak = 138 | površina = 35,980 | vode = 2.8 | stanovništvo_poredak = 48 | stanovništvo = 23,894,394 <ref>https://worldpopulationreview.com/countries/taiwan-population</ref> | godina_popisa = 2010 | BDP = $841.209 milijardi (nominalno) (2022) <ref name="imf.org">https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=528,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LUR,LP,&sy=2019&ey=2021&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1</ref> ; $1.605 triliona (po merilu kupovne moći) (2022) <ref name="imf.org">https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=528,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LUR,LP,&sy=2019&ey=2021&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1</ref> | gustoća_stanovništva = 650 km2 <ref>http://eng.stat.gov.tw/public/Data/5428162113SIDMH93P.pdf</ref> | neovisnost = 1912 (de jure), 1949 (de facto) | valuta = [[novi tajvanski dolar]] (NT$) | stoti_dio_valute = 10 jiaoa = 100 fena <sup>2</sup> | vremenska_zona = +8 | himna = ''"Zhōnghuá Mínguó Guógē"'' | internetski_nastavak = .tw | pozivni_broj = +886 | komentar = <small>'''(1)''' govorni standard je [[standardni mandarinski jezik|mandarinski]]</small><br /> <small>'''(2)''' koristi se samo kovanica od 5 jiaoa</small>| moto = }} '''Tajvan''', službeno '''Republika Kina''' ({{zh-ts|t=中華民國|s=中华民国}}, [[Wades-Giles]]: Chung¹-hua² Min²-kuo², [[Tongyong Pinyin]]: JhōngHuá MínGuó, [[Hanyu Pinyin]]: Zhōnghuá Mínguó, [[Pe̍h-oē-jī]]: Tiong-hoâ Bîn-kok) je nepriznata [[država]] koja trenutno upravlja skupinom otoka koji uključuju [[Tajvan (otok)|Tajvan]], [[Peskadorski otoci|Pescadori]], [[Kinmen]], i [[Matsu otoci|Matsu]]. Od [[1912]]. do [[1945]]., RK je kontroliralo samo [[matica Kina|Kinesko kopno]], dok je Tajvan bio okupiran od [[Japan]]a od [[1895]]. do [[1949]]. uz česte pobunne Tajvanskog stanovništva. Od [[1945]]. do [[1949]]., RK je držala i [[matica Kina|Kinesko kopno]] i Tajvan. Izraz "Tajvan" se često koristi kao sinonim s postojećom Republikom Kinom, dok se izraz ''Kina'' koristi za [[Kina|NR Kinu]] ili [[kontinentalna Kina|Kinesko kopno]]. Međutim, od 1990. "Tajvan" i "Republika Kina" prestaju biti korišćeni kao sinonimi; razlog je pojava zasebnog Tajvanskog identiteta koji nema pretenzije prema Kineskom kopnu. Od tada pa nadalje, Tajvan će politički biti polarizovan između "Plave koalicije" koja podržava "Republiku Kinu" i eventualan povratak na Kineskom kopnu i "Zelene koalicije" koja podržava "Tajvan", odnosno nezavisnost Tajvana i od NR Kine i od Republike Kine. NR Kina otvoreno preferira "Plavu koaliciju" pošto želi inkorporirati Republiku Kinu uz politiku "jedna država dva sistema" koja je već korišćena u [[Hong Kong]]u. RK je osnovana godine 1912. nakon pada [[dinastija Qing|dinastije Qing]] i početka trećih "ratova gospodara" u [[Kina|Kini]]. Postojanje RK u [[matica Kina|matičnoj Kini]] bilo je u sjeni [[gospodari rata|gospodara rata]], [[Drugi kinesko-japanski rat|japanske agresije]] i [[Kineski građanski rat|građanskog rata između KMT i CCP]], koji je završio godine 1949. s obaranjem [[Kuomintang]]a (KMT) od strane [[Komunistička partija Kine|CCP]], te izgnanstvom KMT i Republike na Tajvan. Tamo je KMT proglasila [[Taipei]] privremenom prijestolnicom Republike Kine te nastavila sebe smatrati jedinom zakonitom kineskom vladom, uključujući i teritoriju današnje [[Mongolija|Mongolije]] i delova [[Rusija|Rusije]], [[Severna Koreja|Severne Koreje]], [[Vijetnam]]a, [[Indija|Indie]], [[Pakistan]]a i [[Japan]]a. U međuvremenu su komunisti proglasili Narodnu Republiku Kinu i tvrdili da su naslijedili republikanstvo u cijeloj Kini, te da je vlada RK na Tajvanu nelegitimna. Od svojih zečetaka do početka 1990-ih vlada Republike Kine bila je sinonim za KMT, bivšu revolucionarnu stranku koja je bila ustanovila Republiku i njome vladala kao autoritarna [[jednostranački sustav|vladajuća stranka]] RK. Inače, KMT i CCP su oba započela uz finansijsku pomoć Japana kako bi destabilizovali Kinu iznutra i oslabili "Mladog Generala" u [[Manchuko|Manchuku]] koji je bio miljenik poslednjeg vladara iz [[dinastija Qing|dinastije Qing]]. Međutim, s političkom liberalizacijom krajem [[1980-e|1980-ih]] sistem se transformirao u višestranačku [[parlamentarna demokracija|demokraciju]]. [[Politički status Tajvana]] nastavlja biti izvorom kontroverzi. Iako RK je odustala od nastojanja da vojnim putem preuzme vlast u [[matica Kina|matici Kini]] i ostalim teritorijama, nije se odrekla polaganja suvereniteta na ta područja te državne granice nisu službeno određene. RK je bila jedna od članica-osnivača [[Ujedinjeni Narodi|UN]]; međutim, godine 1971. joj je mjesto u UN [[Kina i Ujedinjeni narodi|preuzela NR Kina]]. S obuirom da NR Kina polaže suverenitet nad Tajvanom, diplomatski status RK je od 1970-ih trpio posljedice zbog [[Politika jedne Kine|politike jedne Kine]] i zbog diplomatskih manevara veće i ekonomski značajnije NR Kine. Većina država u svijetu je svoje diplomatsko priznanje prenijelo s RK na NR Kinu [[1970-e|1970-ih]]; trenutno je RK [[Vanjski odnosi Republike Kine#Popis država koje s RK imaju diplomatske odnose|službeno priznata od 12 država]], iako održava neslužbene odnose s većinom vodećih sila. NR Kina i "Plava koalicija" pak imaju jaku i otvorenu podršku [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a, iako je "Zelena koalicija" upravo nastala u toj državi. == Geografija == Tajvan je odvojen od Kine [[Tajvanski prolaz|Tajvanskim prolazom]]. Na severu je [[Istočnokinesko more|Istočno kinesko more]], na istoku [[Filipinsko more]] a na jugu [[Južno kinesko more]]. Ostrvo je izduženo u smeru severoistok-jugozapad, a paralelno sa dužom osiom pruža se gora Chung-yang Shan-mo koja zauzima većinu unutrašnjosti (najviši vrh Yü shan, 3.997 m). Zapadne padine se, za razliku od istočnih, blago spuštaju prema moru pa je na zapadnoj obali i niskom priobalju koncentrisana većina stanovništva. == Historija == Ostrvo su u prvoj polovini 17. veka kolonizovali doseljenici iz kineske pokrajine [[Fujian]], među kojima je bio velik broj pristalica svrgnute dinastije [[Dinastija Ming|Ming]] koji su bežali pred snagama novih careva mandžurske [[Dinastija Qing|dinastije Qing]]. Godine [[1683]]. Tajvan je postao deo Kineskog Carstva. Nakon [[Prvi kinesko-japanski rat|prvog kinesko-japanskog rata]] ostrvo je [[1895]]. pripalo [[Japan]]u. Tajvan je posle japanskog poraza u [[drugi svjetski rat|drugom svetskom ratu]] vraćen [[Narodna Republika Kina|Kini]]. Snage nacionalističke struje unutar stranke [[Kuomintang]] pod vodstvom [[Chiang Kai-Shek]]a sklonile su se na ostrvo nakon što su [[1949]]. poražene od CCP-a pod vođstvom [[Mao Tse Tung|Maoa]], koji je uspeo da pridobije levu struju koja je postojala u KMT-u tokom građanskog rata. Po izbijanju [[korejski rat|korejskog rata]] u kojem je komunistička vlast Narodne Republike Kine spasila od propasti Severnu Koreju, SAD su pružile vojnu i političku pomoć Kuomintangu. Do [[1971]]. vlada na Tajvanu predstavljala je Kinu u [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjenim narodima]]. Rast privrednog i političkog uticaja Narodne Republike i njeno uslovljavanje uspostave diplomatskih odnosa prekidom svih službenih odnosa s Tajvanom doveli su do rastuće političke, ali ne i privredne izolacije ostrva koje je postalo jedno od najrazvijenijih zemalja Azije. Kuomintang je dopustio delovanje opozicionih političkih stranaka [[1986]]., a godinu dana kasnije okončano je vanredno stanje koje je bilo na snazi od [[1949]]. Na predsedničkim izborima [[2000]]. pobedio je kandidat opozicione Demokratske napredne stranke [[Chen Shui-bian]] koji se zalagao za proglašenje potpune nezavisnosti Tajvana od Kine. == Stanovništvo == Većinu stanovništva čine [[Kinezi]], uglavnom potomci prvih doseljenika iz južnog [[Fujian]]a i severnog [[Guangdong]]a koji govore posebnim dijalektima [[kineski jezik|kineskog]], Hokkien i Hakka. Oko 15% stanovnika su su pristalice Kuomintanga iz svih delova Kine koji su stigli nakon [[1945]]. i koji uglavnom govore mandarinskim sa posebnnim dijalektom. Starosedeoci koji su na Tajvanu živeli pre kineske kolonizacije čine oko 2% i žive uglavnom u planinskim dielovima zemlje. == Privreda == Tokom većeg dela 20. veka tajvanska je privreda beležila visok, često i spektakularan rast. Na početku 21. veka dve trećine [[Bruto domaći proizvod|BDP]]-a ostvaruje uslužni sektor, a glavna grana industrije je proizvodnja informatičke opreme i drugih sofisticiranih proizvoda. BDP 2022. je $36,051 [[Američki dolar|USD]] po stanovniku, mereno nominalno; dok je $68,730 mereno po PPP-u. U 21. veku dolazi do devirzifikacije privrede na finansijskim uslugama i brodogradnji. Ono što dodatno pomaže Tajvanskoj privredi jeste saradnja sa državama [[ASEAN]]-a, uspostavljena početkom 21. veka nakon prve krize oko Južnog kineskog mora. == Povezano == * [[Kineski Taipei]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Republic of China}} ;Vladini linkovi * [http://www.gio.gov.tw/ Government Information Office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050403211555/http://www.gio.gov.tw/ |date=2005-04-03 }} * [http://english.www.gov.tw/index.jsp Taiwan e-Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050910163129/http://english.www.gov.tw/index.jsp |date=2005-09-10 }} * [http://www.president.gov.tw/index_e.html Office of the President] * [http://www.na.gov.tw/en/index-en.jsp National Assembly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050630004123/http://www.na.gov.tw/en/index-en.jsp |date=2005-06-30 }} * [http://www.ey.gov.tw/web/english Executive Yuan] * [http://www.ly.gov.tw/ly/en/01_introduce/01_introduce_01.jsp Legislative Yuan] * [http://www.judicial.gov.tw/e-index.htm Judicial Yuan] * [http://www.exam.gov.tw/english/eng_index.htm Examination Yuan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201034533/http://www.exam.gov.tw/english/eng_index.htm |date=2010-02-01 }} * [http://www.cy.gov.tw/ Control Yuan] * [http://www.mofa.gov.tw/webapp/mp?mp=6 Ministry of Foreign Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050509192147/http://www.mofa.gov.tw/webapp/mp?mp=6 |date=2005-05-09 }} * [http://www.tecro.org/ Taipei Economic & Cultural Representative Office in the U.S.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060404021449/http://tecro.org/ |date=2006-04-04 }} ;Ostali * [http://www.kmt.org.tw/Aboutus/English/Aboutus-12.html Nationalist Party (Kuomintang) of the Republic of China on Taiwan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050926000427/http://www.kmt.org.tw/Aboutus/English/Aboutus-12.html |date=2005-09-26 }} * [http://wufi.org/english.html ''WUFI - World United Formosans for Independence''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207181609/http://wufi.org/english.html |date=2006-02-07 }} * [http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/taiwan_pol92.pdf Map of ROC's current jurisdiction] (pdf) * [https://web.archive.org/web/20091027132427/http://www.geocities.com/Athens/Delphi/1979/map.html Maps (also showing counties)] * [http://www.taiwandocuments.org/ Taiwan Documents Project] * [http://newton.uor.edu/Departments&Programs/AsianStudiesDept/china-taiwan.html Cross-Strait Relations between China and Taiwan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041211125957/http://newton.uor.edu/Departments%26Programs/AsianstudiesDept/china-taiwan.html |date=2004-12-11 }} collection of articles. * [http://www.olympicwatch.org/topics.php?id=11 Olympic Watch (Committee for the 2008 Olympic Games in a Free and Democratic Country) on Taiwan security-related issues] * [http://www.cna.com.tw/eng/index.html Central News Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060112055805/http://www.cna.com.tw/eng/index.html |date=2006-01-12 }} * [http://www.chinahistoryforum.com/ China History Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170702175728/http://www.chinahistoryforum.com/ |date=2017-07-02 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1285915.stm BBC News - ''Country Profile: Taiwan''] * [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/tw.html CIA World Factbook - ''Taiwan''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050130034125/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/tw.html |date=2005-01-30 }} * [http://www.guardian.co.uk/japan/0,7368,450622,00.html Guardian Unlimited - ''Special Report: Taiwan and China''] * [http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/china/ PBS Frontline - ''Dangerous Straits''] * [http://search.looksmart.com/p/browse/us1/us317916/us559898/us559967/us560229/ LookSmart - ''Republic of China (Taiwan)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314153855/http://search.looksmart.com/p/browse/us1/us317916/us559898/us559967/us560229/ |date=2005-03-14 }} directory category * [http://dmoz.org/Regional/Asia/Taiwan/ Open Directory Project - ''Taiwan''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070129102051/http://dmoz.org/Regional/Asia/Taiwan/ |date=2007-01-29 }} directory category * [http://dir.yahoo.com/Regional/Countries/Taiwan/ Yahoo! - ''Taiwan''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070209012608/http://dir.yahoo.com/regional/countries/Taiwan/ |date=2007-02-09 }} directory category * [https://web.archive.org/web/20050906171012/http://news.yahoo.com/fc/World/Taiwan Yahoo! News - ''Full Coverage: Taiwan''] * [http://www.asiasociety.org/speeches/johnhchang.html Feb 1999 KMT Speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070202135306/http://www.asiasociety.org/speeches/johnhchang.html |date=2007-02-02 }} {{Istočna Azija}} {{Azija}} {{Faktički nezavisne države i teritorije}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Tajvan| ]] [[Kategorija:Države u Aziji]] [[Kategorija:Djelomično priznate države]] [[Kategorija:Politika Kine]] arot9nu3c1bgcs7m31teqw2vkbtfgp8 1960. 0 7649 42690036 42683448 2026-09-17T17:58:47Z Borhan 202466 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Pravopis-srpskohrvatskog-jezika.jpg]] → [[File:Pravopis srpskohrvatskog jezika.jpg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · in order to match [[c::File:Pravopis hrvatskosrpskog jezika.jpg]] 42690036 wikitext text/x-wiki {{godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|1960}} Godina '''1960''' ('''[[Rimski brojevi|MCMLX]]''') bila je [[prijestupna godina koja počinje u petak]] po gregorijanskom kalendaru (link pokazuje kalendar). "[[Godina Afrike]]" - zbog velikog broja zemalja na tom kontinentu koji je dobio nezavisnost ove godine. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1960''': <br /> [[1960#Januar/Siječanj|1]] • [[1960#Februar/Veljača|2]] • [[1960#Mart/Ožujak|3]] • [[1960#April/Travanj|4]] • [[1960#Maj/Svibanj|5]] • [[1960#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1960#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1960#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1960#Septembar/Rujan|9]] • [[1960#Oktobar/Listopad|10]] • [[1960#Novembar/Studeni|11]] • [[1960#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1960#Rođenja|Rođenja]] • [[1960#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Datoteka:Flag of Cameroon (1957).svg|23px]] [[Kamerun]] nezavisan od [[Francuski Kamerun|francuske administracije po trustu UN]]. Dogodine uvećan za južni deo [[Britanski Kamerun|Britanskog Kameruna]]. [[Ahmadou Ahidjo]] je premijer, zatim predsednik do 1982. * 1. 1. - Uveden novi [[francuski franak]] = 100 starih (2002. zamenjen eurom = 6,55957 franaka). * 1. 1. - Stranci više ne smeju imati dućane u seoskim krajevima Indonezije - usmereno protiv [[Kinezi u Indoneziji|Kineza]]. * [[4. 1.]] - Potpisana Stokholmska konvencija kojom se u svibnju formira [[Europska slobodna trgovinska zona]], sa sedam članica - alternativa za [[EEZ]]. * 4. 1. - [[Albert Camus]] poginuo u saobraćajnoj nesreći. * [[5. 1.]] - Britanski premijer [[Harold Macmillan]] krenuo na šestonedeljnu turneju po Africi. Ovog meseca je u Zambiji [[Kenneth Kaunda]] oslobođen iz zatvora, a u Keniji je nakon sedam godina ukinuto vanredno stanje (→ [[Mau Mau ustanak|Mau Mau]]). * [[9. 1.]] - Počinje gradnja Visoke [[Asuanska brana|Asuanske brane]] (egipatsko-sovjetski poduhvat završen 1970, jezero napunjeno 1976). * [[14. 1.]] - [[Nikita Hruščov]] objavljuje da će sovjetske oružane snage biti smanjene sa 3,6 na 2,4 miliona ljudi (otkazano sledeće godine). * januar - Iz [[Varšava|Varšave]] proteran jugoslovenski vojni ataše i njegov asistent. * [[19. 1.]] - U Vašingtonu potpisan Ugovor o uzajamnoj saradnji i sigurnosti između SAD i Japana, nepopularan u Japanu. * [[20. 1.]] - Sovjetska interkontinentalna raketa [[R-7 Semjorka]], dometa 11.000&nbsp;km, primljena je u oružane snage. * [[21. 1.]] - Nesreća u rudniku uglja Coalbrook u Južnoj Africi, stradalo 437 rudara. * [[22. 1.]] - Predsednik [[Charles de Gaulle|de Gaulle]] smenio komandanta francuskih snaga u [[Francuski Alžir|Alžiru]], [[Jacques Massu|Jacquesa Massua]] nakon spornog intervjua (vođa pobune iz 1958, najavljivao upotrebu sile od strane vojske). * [[23. 1.]] - [[Batiskaf Trieste]] zaronio na dno [[Marijanski rov|Marijanskog rova]] - dubina 10.911 metara. * [[24. 1.]] - "Sedmica barikada": pobuna Evropljana u gradu Alžiru. * 29. 1. - U Zagrebu osuđena na zatvor grupa na čelu sa ocem fra [[Rudi Jerak|Rudijem Jerakom]]. * [[31. 1.]] - Napetost na granici Izraela i Sirije (tada deo [[UAR]]): Izraelci odgovaraju na sirijsko granatiranje, prepadom na sirijsko selo, poginulo je devet Sirijaca. === Februar/Veljača === [[Datoteka:Brana Radoinja.jpg|mini|200px|Brana Radoinja, deo [[Hidroelektrana Bistrica|HE Bistrica]]]] * [[1. 2.]] - [[HE Bistrica]] na [[Lim]]u priključena na mrežu (prva sinhronizacija). * 1. 2. - [[Pokret za građanska prava (SAD)|Pokret za građanska prava]]: četvrica crnaca u [[Greensboro, North Carolina]] započinju ''sit-in'' protest u Woolworthovim radnjama (do jula). * [[3. 2.]] - Britanski premijer [[Harold Macmillan]] održao govor nazvan "Vetar promene" u belom južnoafričkom parlamentu - najava dekolonizacije, blaga kritika [[apartheid]]a. [[Južnoafrička Unija]] dogodine postaje republika izvan komonvelta. * [[5. 2.]] - Prikazan [[Federico Fellini|Fellinijev]] film ''[[La dolce vita]]'' - zbog osude crkve suočen je sa cenzurom, ali je veoma gledan. * [[6. 2.]] - Partija bivšeg [[burma]]nskog premijera [[U Nu]]a odnela ubedljivu pobedu na izborima (oboren vojnim udarom 1962). * [[8. 2.]] - Zvanično ustoličena [[Holivudska staza slavnih]] - ove i sledeće godine postavljeno oko 1.500 oznaka. * 8. 2. - U Osijeku osuđena grupa od šest katoličkih svećenika i dva seminarca, po optužbi za separatizam. (NYT) * [[10. 2.]] - U [[Krašić]]u umro kardinal [[Alojzije Stepinac]], pošto je dobio posthumnu amnestiju, dozvoljena je velika sahrana u [[Zagrebačka katedrala|Zagrebačkoj katedrali]] 13. februara<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:510901c4-cc98-4a0f-9da4-4db80734975e "Relations between State and Catholic Church in Yugoslavia"], 18 February 1960. HU OSA 300-8-3-9465</ref>. Austrijski kardinal [[Franz König]] povređen u saobraćajnoj nesreći na putu. [[Datoteka:Embalmed Cardinal Alojzije Stepinac - Zagreb Cathedral (13023186005).jpg|mini|250px|[[Alojzije Stepinac]] - sarkofag]] * [[11. 2.]] - Nacionalizacijom banaka u Egiptu, počinje program nacionalizacije u [[Ujedinjena Arapska Republika|Ujedinjenoj Arapskoj Republici]]. * [[13. 2.]] - [[Datoteka:Mushroom cloud.svg|30px]] ''Gerboise Bleue'' ("Plavi skočimiš"): [[Francuska]] je u alžirskoj Sahari testirala svoju prvu atomsku bombu, snage 70 kilotona, čime postaje četvrta nuklearna sila. * 13. 2. - [[Fidel Castro|Castro]] i [[Anastas Mikojan|Mikojan]] potpisali trgovački ugovor između Kube i SSSR - šećer za naftu. * [[16. 2.]] - Operacija Sandblast: američka podmornica ''USS Triton'' započinje cirkumnavigaciju ispod površine (do aprila). * [[17. 2.]] - Kriza Rotem: nakon pogrešne informacije o izraelskim namerama protiv Sirije, Egipat šalje vojsku na Sinaj, deeskalacija desetak dana kasnije. * [[18.2.|18]] - [[28. 2.]] - [[Zimska Olimpijada 1960]] u Kaliforniji. * [[19. 2.]] - Počeci [[Kineski svemirski program|Kineskog svemirskog programa]]: lansirana prva [[sondažna raketa]], [[T-7 (raketa)|T-7]]. * [[22. 2.]] - [[Edvard Kardelj]] primljen za punog člana SANU, govori o jugoslovenskom putu u socijalizam i potrebi "novih metoda i sredstava".<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:eac270dc-23fc-4fbf-ae6f-4312a0cff9c8 "Kardelj on Yugoslav Way to Socialism"], 25 February 1960. HU OSA 300-8-3-9464</ref> [[Datoteka:Walk of fame, Hollywood - panoramio.jpg|mini|200px|[[Holivudska staza slavnih]]]] * [[25. 2.]] - Sudar dva aviona iznad Rio de Janeira, američkog sa mornaričkim orkestrom za Eisenhowerovu posetu i brazilskog putničkog, ukupno 61 žrtva i troje preživelih. * [[26. 2.]] - Padovi aviona kod [[Shannon]]a u Irskoj i [[Lavov]]a u Ukrajinskoj SSR, sa 23 odn. 32 žrtve. * [[28. 2.]] - Oslobođena četvorica osuđenih 1958: predratni socijalisti Aleksandar Pavlović i [[Bogdan Krekić]] i profesori [[Dragoslav Stranjaković]] i Milan Žujović.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:217eac77-5ff4-4b63-8421-5102e0959ab0 "Yugoslav Government Frees Four Political Prisoners"], 1 March 1960. HU OSA 300-8-3-9462</ref> * [[29. 2.]] - Zemljotresom uništen grad [[Agadir]] u Maroku, stradalo najmanje 12.000 ljudi. * 29. 2. - U Čikagu otvoren prvi [[Playboy]]ev klub, goste služe "[[Playboy Bunny|zečice]]". === Mart/Ožujak === [[Datoteka:New York Playboy Club Bunnies aboard USS Wainwright (DLG-28) c1971.jpg|mini|220px|Zečice (ca. 1971)]] * [[2. 3.]] - [[Elvis Presley]] se vratio s odsluženja vojnog roka u Nemačkoj. * [[4. 3.]] - [[Eksplozija La Coubre]]: francuski teretnjak sa oružjem iz Belgije eksplodirao u havanskoj luci, najmanje 75 mrtvih - Castro optužuje SAD. Sutradan, tokom komemoracije nastaje najpoznatiji lik [[Che Guevara|Che Guevare]], ''[[Guerrillero Heroico]]'' (popularizovan 1967-68). * [[4. 3.|4]] - [[9. 3.]] - U Beogradu održan VII Festival jugoslovenskog dokumentarnog i kratkometražnog filma - prethodnih šest je održano u Puli, zajedno sa programom igranih filmova. [[Datoteka:KordaFilmRollChe.jpg|mini|300px|[[Alberto Korda|Kordina]] rolna filma, sa slikom ''[[Guerrillero Heroico]]'']] * [[5. 3.]] - Vođena demokratija u Indoneziji: nakon što je u januaru preuzeo kontrolu nad partijama, [[Sukarno]] raspušta parlament, kasnije obnavlja Narodnu konsultativnu skupštinu. Ove godine proklamuje ideologiju Nasakom - nacionalizam, religija, komunizam. * {{circa}} 5. 3. - [[Omladinske radne akcije]]: počinju radovi na deonicama [[Autoput Bratstva i jedinstva|Autoputu Bratstva i jedinstva]] Niš-Grdelica i Udovo-Đevđelija (83&nbsp;km, 48.000 omladinaca<ref>Савезне омладинске радне акције у Југославији 1946-1963. arhivyu.gov.rs</ref>, otvoreno u decembru). Ove godine ORA „Sava“ radi na izgradnji nasipa i uređenju Zagreba i okolice. * [[7. 3.]] - U Sofiji ponovo otvorena američka ambasada, nakon prekida odnosa 1950. * [[12. 3.]] - Zemljotres kod [[Tetovo|Tetova]] ([[Magnituda zemljotresa|M]] 5.7, int. VIII). * 12. 3. - Uhapšen skopsko-prizrenski biskup [[Smiljan Franjo Čekada]], i još dvojica svećenika, optužen za krijumčarenje - dobija uslovnu kaznu 18-tog, a svećenici zatvor. (NYT) * [[13. 3.]] - Prvi program Radio Beograda počinje emitovanje emisije "Vreme sporta i razonode". * [[15. 3.]] - Predsednički izbori u Južnoj Koreji: [[Syngman Rhee]] lako dobija četvrti mandat, jer je protivnik nedavno umro, ali izbori za potpredsednika daju sumnjivo veliki procenat njegovom favoritu. * [[17. 3.]] - Preds. Eisenhower prihvatio plan CIA za smenu vlasti na Kubi, što će od jeseni dobiti oblik pripreme za [[Invazija u Zaljevu svinja|invaziju]]. * [[18. 3.]] - [[Savet za uzajamnu ekonomsku pomoć|SEV]] odbija jugoslovenski zahtev za status posmatrača. (NYT) * [[21. 3.]] - [[Sharpevilleski masakr]]: policija u [[Južnoafrička Unija|Južnoj Africi]] ubila 69 i ranila 180 nenaoružanih crnih demonstranata protiv unutrašnjih pasoša. * [[23. 3.]] - Počeo prvi Festival malih i eksperimentalnih scena Jugoslavije u Sarajevu, danas Internacionalni teatarski i filmski festival [[MESS]]<ref>[http://www.mess.ba/2015/arhiva/historijat Kratki historijat Internacionalnog teatarskog i filmskog festivala MESS]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. mess.ba</ref>. * [[27. 3.]] - Izvešteno da dominikanski diktator [[Rafael Trujillo|Trujillo]] brutalno tretira 300 stranaca, među kojima ima i Jugoslovena (50 emigranata, prema NYT 23. juna), u zatvoru La Victoria, koji su bili regrutovani ali odbijaju da se bore. (NYT) === April/Travanj === * [[1. 4.]] - [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjene Države]] lansirale prvi satelit za vrijeme, [[TIROS-1]]. * [[4. 4.]] - Prve tri ženske sveštenice zaređene u [[Švedska|Švedskoj]]. * 4. 4. - [[32. dodela Oskara]]: [[Ben-Hur (1959 film)|Ben-Hur]] osvojio rekordnih 11 nagrada iz 12 nominacija; najbolji strani film je ''[[Orfeu Negro]]''. * [[6. 4]] - Jugoslavija objavila da će nastaviti isplatu duga Kraljevine Jugoslavije (prva komunistička vlada koja radi tako nešto)<ref name="Col">''Collier's Year Book'' za 1960. (Microsoft Encarta 2004)</ref> * [[7. 4.]] - U [[Konak (Sečanj)|Konaku]] kod Sečnja je došlo do erupcije zemnog gasa. * ca. 7. 4. - [[Kampanja četiri napasti]] u NR Kini: umesto [[vrabac]]a, koji su nemilosrdno istrebljivani, neprijatelj su [[stenice]].<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:79aeed1a-bc9b-4b7f-807c-082a06828e78 "In East Germany: Ulbricht Gives Instructions for "Model Cows"- In Red China: Sparrows Pardoned"], 11 April 1960. HU OSA 300-8-3-12331</ref> * [[8. 4.]] - Album ''[[Elvis is Back!]]''. * 8. 4. - U Južnoj Africi zabranjen [[Afrički nacionalni kongres]] - do 1990, vladajuća stranka zemlje od 1994. * 8. 4. - Holandsko-nemački sporazum o povratku tri mesta Nemačkoj, u zamenu za 280 miliona maraka (izvršeno 1963). * [[9. 4.]] - Južnoafrički premijer [[Hendrik Verwoerd]] ustreljen - preživeo je, ali biće ubijen 1966. * [[14. 4.]] - Kroz Beograd je prošla diližansa sa [[Tulipan|lalom]], koja putuje iz Istanbula na sajam cveća u Roterdamu,<ref>"Diližansa s lalom u Beogradu", Borba, 15. apr. 1960, str. 5 (foto)</ref> 400 godina nakon što je holandski ambasador [[Ogier Ghiselin de Busbecq|de Busbecq]] poslao lale. * april - [[Istočna Njemačka]]: "Socijalističko proljeće na selu", usiljena kolektivizacija izaziva pojačanu emigraciju na zapad. * [[19.4.|19]] - [[26. 4.]] - "Aprilska revolucija" radnika i studenata u autoritarnoj [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]] dovodi do ostavke predsednika [[Syngman Rhee]]-a. U neredima je stradalo 186 ljudi. * 19. 4. - U [[Jugozapadna Afrika|Jugozapadnoj Africi]], tj. Njujorku, osnovan pokret [[SWAPO]] - vladajuća partija u nezavisnoj Namibiji od 1990. [[Datoteka:Congresso Nacional -.jpg|mini|250px|Brazilski nacionalni kongres]] * [[21. 4.]] - U [[Brazil]]u, [[glavni grad]] države (Federalni Distrikt) je prebačen iz [[Rio de Janeiro|Rio de Janeira]] u [[Brazilija|Braziliju]]. Estado da Guanabara (Federalna država Guanabara) je uspostavljena da bi naslijedila [[Rio de Janeiro]] kao [[brazil]]ski federalni distrikt. * 18 - [[22. 4.]] - U Beogradu održan V kongres [[Socijalistički savez radnog naroda Jugoslavije|SSRNJ]] - pitanja o budućnosti SKJ, ima predloga da se mnoge partijske funkcije prebace na SSRN. (?) [[Aleksandar Ranković]] je generalni sekretar nakon [[Edvard Kardelj|Kardelja]].<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:7511cc89-fcff-4aa8-8f08-a93923b61a66 "After The Fifth Congress of the "Socialist Alliance of Working People of Yugoslavia""], 27 April 1960. HU OSA 300-8-3-9457</ref> * [[23. 4.]] - U [[Gioia del Colle]] faktički uspostavljena komanda raketa srednjeg dometa ([[MRBM]]) [[PGM-19 Jupiter]] postavljenih u Italiji. * [[24. 4.]] - ''Bloody Wade-in'': crnci, uključujući žene i decu, dolaze na plažu rezervisanu za belce u [[Biloxi, Mississippi]] - dolazi do krvavih nereda. * [[27. 4.]] - {{flag|Togo}}, raniji [[Francuski Togoland]], stekao nezavisnost od [[Ujedinjene nacije|UN]] starateljstva koje je provodila [[Francuska]]. * [[28. 4.]] - Nedavno izabrani južnokorejski potpredsednik [[Lee Ki-poong]] ubijen od strane svog sina, koji je ubio i ostatak porodice i sebe. * [[29. 4.]] - Prvo test emitovanje [[televizija u Albaniji|televizije u Albaniji]], zvanično od 1. maja. * 29. 4. - Dalaj Lama, [[Tenzin Gjatso]], stiže u [[Dharamsala|Dharamsalu]], gde će biti sedište tibetanske vlade u egzilu. === Maj/Svibanj === [[Datoteka:OperationGrandSlam1960.jpg|mini|200px|Putanja U-2]] * [[1. 5.]] - [[Obaranje U-2 (1960)|Obaranje U-2]], američkog špijunskog aviona, iznad [[SSSR]] izaziva krizu. * 1. 5. - Država Bombay u Indiji podeljena po lingvističkom principu na [[Maharashtra|Maharashtru]] i [[Gujarat]]. * [[2. 5.]] - [[Robert H. Goetz]] izveo u Njujorku prvu [[bajpas]] operaciju na čoveku. * [[3. 5.]] - Ustanovljena [[EFTA]], Evropska asocijacija slobodne trgovine. * [[5. 5.]] - Hruščov objavio da je iznad SSSR oboren američki avion - nije pominjao detalje pa su Amerikanci pustili priču o meteorološkoj misiji koja je imala nesreću. * 5. 5. - SAD odobrile zajam FNRJ od 14,8 miliona dolara za kupovinu 59 dizel lokomotiva. (NYT, vest ponovljena 24. juna) * [[6. 5.]] - Predsednik SAD potpisao Zakon o građanskim pravima, kojim se osigurava registracija u biračkim spiskovima. * 6. 5. - [[Princeza Margaret, grofica of Snowdona|Princeza Margaret]], sestra kraljice Elizabete, udala se za pučanina Antony Armstrong-Jonesa - prvo kraljevsko venčanje prenošeno preko televizije (razveli su se 1978). * [[7. 5.]] - [[Leonid Brežnjev]] je predsednik Prezidijuma Vrhovnog Sovjeta SSSR nakon [[Kliment Vorošilov|Vorošilova]] (1960-64. i 1977-82, gen. sek. KPSS 1964-82). * [[9. 5.]] - Predsjednik Tito pustio u eksploataciju prvi jugoslavenski naftovod, [[Stružec]] - [[Sisak]]. [[Datoteka:Laser rubis.jpg|mini|220px|Rubinski laser]] * [[10. 5.]] - Nuklearna podmornica ''USS Triton'' završila prvo podvodno oplovljavanje Zemlje (Operacija ''Sandblast''). * [[11. 5.]] - Tim [[Mosad]]ovih agenata uhvatio [[Adolf Eichmann|Adolfa Eichmanna]] u Buenos Airesu (objavljeno 23. 5.). * 11. 5. - Pokrenut [[Evropski socijalni fond]], predviđen Rimskim ugovorom 1957. * [[13. 5.]] - [[Jean-Paul Sartre]] posetio Tita u Beogradu. * 13. 5. - Zasedanje [[Odbor Predstavničkog doma za antiameričke aktivnosti|Odbora Predstavničkog doma za antiameričke aktivnosti]] u San Francisku je praćeno studentskim neredima. * 13. 5. - Američka Šesta flota u poseti Jugoslaviji. (NYT) * [[15. 5.]] - Lansiran [[Sputnjik 4]], prva letelica tipa [[Vostok]], namenjena ljudskom letu. * [[16. 5.]] - Propao samit četiri sile u Parizu: Hruščov osuđuje Amerikance i povlači pozivnicu Eisenhoweru. * 16. 5. - [[Theodore Maiman]] uključio prvi [[laser]] (rubinski). U ovo vreme nekoliko timova je radilo na teoretskim i praktičnim aspektima lasera. * [[17. 5.]] - Britanska kraljica-majka otvara [[Kariba (brana)|branu Kariba]] na Zambeziju, ispred koje nastaje najveće [[Kariba (jezero)|veštačko jezero]] po zapremini na svetu. [[Datoteka:Tsunami travel time Valdivia 1960.jpg|mini|200px|Cunami nakon [[Potres kod Valdivije 1960.|Valdivijskog potresa]]]] * [[22. 5.]] - [[Potres kod Valdivije 1960.|Potres kod Valdivije]] u Čileju je najsnažniji ikad zabilježeni, magnitude 9,5. U potresu je stradalo između 3 i 6.000 osoba, cunami je bio smrtonosan i na Havajima i Japanu. * [[23. 5.]] - Organ CK KPSS "Kommunist" optužuje Tita da svojom "neutralnošću" pomaže SAD. (NYT) * [[27. 5.]] - Prvi [[državni udar u Turskoj 1960.|državni udar u Turskoj]]: vojska je zbacila predsednika [[Celâl Bayar|Bayara]] i premijera [[Adnan Menderes|Menderesa]], preuzima gen. [[Cemal Gürsel]] (do 1966) a Menderes je pogubljen dogodine. * 27. 5. - Tito u Subotici optužuje SAD da su srušile samit preletom U-2, ranije je osuđivao obe strane.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:353614a6-1777-44ba-b424-0ef402af3a45 "Tito Changes Mind on Who is to be Blamed for the Summit Conference Failure"], 31 May 1960. HU OSA 300-8-3-6509</ref><ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:80cd3923-27d7-4447-91de-1c2f1ae3d5e4 "Yugoslav-Soviet Skirmish over Broken Summit"], 23 May 1960. HU OSA 300-8-3-9455</ref> * [[30. 5.]] - U [[Pećka patrijaršija|Pećkoj patrijaršiji]] svečano ustoličen [[patrijarh German]], 43. poglavar [[SPC]]. === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - Osnovan [[vršac|vršački]] "[[Hemofarm]]". * [[3. 6.]] - Jugoslavija će dobiti 41 milion dolara pomoći od SAD. (NYT) * 5 - 7. 6. - JAHO I, prva jugoslavenska alpinistička ekspedicija na Himalaje, popela se na [[Trisul]] II i III. * [[7. 6.]] - Kubanske rafinerije u američkom vlasništvu odbile preraditi sovjetsku naftu (delom zbog velikih dugova kubanske vlade) - nacionalizovane su krajem meseca<ref name="lrwolfe">Wolfe, Lisa Reynolds (December 13 2012). [http://www.coldwarstudies.com/2010/12/13/cold-war-havana-prelude-to-american-sanctions/ Cold war Havana: Prelude to American Sanctions], coldwarstudies.com</ref>. * 8 - 9. 6. - Tajfun Mary je pogodio Hong Kong i kinesku provinciju Fukien - strada 1.600 ljudi, najviše u klizištima. * [[10. 6.]] - Beograd protestuje Albaniji zbog [[Enver Hoxha|Hoxhinih]] napada, početkom meseca i kineski zamenik premijera je napadao jugoslovenske "revizioniste". * [[11. 6.]] - U Drini se utopilo šestoro učenika iz Badovinaca. * [[15. 6.]] - Najmasovnije demonstracije u istoriji Japana, zbog ratifikacije ugovora sa SAD - preds. Eisenhower morao otkazati posetu, na molbu japanskog premijera. * jun - [[NR Kina]] je izgradila prvi veliki hidro projekat na [[Žuta reka|Žutoj reci]], branu Sanmenxia - ubrzo dolazi do problema zbog velike količine sedimenta. * jun - Objavljena pesma ''[[Itsy Bitsy Teenie Weenie Yellow Polkadot Bikini]]'' u izvedbi [[Brian Hyland|Briana Hylanda]], misli se da je podstakla prodaju [[bikini]]ja. * [[16. 6.]] - Masakr u Muedi: portugalska vojska pucala na demonstrante na severu Mozambika. * [[20. 6.]] - {{flagicon|Mali|1959}} Federacija Mali (današnji [[Mali]] i [[Senegal]]) stekla nezavisnost (raspala se već u avgustu). * 20. 6. - [[Norodom Sihanouk]], raniji kralj i premijer, postaje Šef države [[Kambodža|Kambodže]] (do 1970). * 21-[[22. 6.]] - [[Kinesko-sovjetski raskol]]: na kongresu Rumunske radničke partije u Bukureštu dolazi do sukoba između Hruščova i kineske delegacije. * [[24. 6.]] - [[Jugoslavija]], [[Grčka]] i [[Turska]] raspustile [[Balkanski savez]], zasnovan [[1954]]. * 24. 6. - U [[DR Kongo|Kongu]] dogovoreno da će konzervativni [[Joseph Kasavubu]] biti predsednik a levičar [[Patrice Lumumba]] premijer. * 24. 6. - Venecuelanski predsednik [[Rómulo Betancourt]] je povređen u atentatu iza kojeg stoji dominikanski diktator [[Rafael Trujillo]] - Organizacija američkih država uvodi sankcije u avgustu. * [[26. 6.]] {{flag|Madagaskar}} nezavisan od Francuske. * [[28. 6.]] - Zasnovan [[Univerzitet u Novom Sadu]] (početak rada najesen). * 28. 6. - Savezno izvršno veće odlučilo da će biti kontrolisane cene samo neke robe<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:25bc81ce-3c80-4c03-afd7-40affb3a2c73 "Yugoslav Liberalize System of Price Control"], 1 July 1960. HU OSA 300-8-3-9452</ref> - deo predstojećih reformi.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:e66e5721-d2ba-44f4-a20b-38f8029c30ef "Yugoslav Economic Changes Reported"], 11 July 1960. HU OSA 300-8-3-9450</ref> * [[30. 6.]] - {{flagicon|DR Kongo|1960}} [[Kongo]] stekao nezavisnost od [[Belgija|Belgije]], premijer [[Patrice Lumumba]] održao pred belgijskim kraljem "nepriličan" govor o patnjama kongoanskog naroda pod kolonijalizmom. === Jul/Juli/Srpanj === * [[1. 7.]] - {{flag|Somalija}}, ili Somalska Republika, nastaje kada se raniji protektorat [[Britanski Somaliland]], nezavisan od 26. juna, ujedini sa novonezavisnom [[Trustovska Teritorija Somalija|Trustovskom Teritorijom Somalijom]], koja je bila pod italijanskom administracijom. * 1. 7. - [[Gana]] postaje republika, [[Kwame Nkrumah]] je prvi predsednik. * 1. 7. - Sovjetski [[MiG-19]] oborio američki izviđački avion [[Boeing B-47 Stratojet]] iznad [[Barentsovo more|Barentsovog mora]], poginula 4-ica američkih avijatičara. * [[4. 7.]] – U [[Fort McHenry]]-ju prvi put istaknuta [[zastava SAD]] sa 50 zvjezdica, što će postati verzija u najdužoj upotrebi. * [[5. 7.]] - Predsednik SAD Eisenhower srezao uvoznu kvotu za kubanski šećer zbog nacionalizacije tamošnjih rafinerija - SSSR i NR Kina narednih dana izjavljuju da će kupovati kubanski šećer<ref name="lrwolfe"/>. * 5. 7. - [[Kongoanska kriza]] već počinje: vojska se pobunila protiv svojih belih oficira, dolazi do napada na belce i njihovu imovinu. * 5. 7. - Iz Jugoslavije naručeni traktori Massey-Ferguson za 10 miliona dolara (NYT). * [[7. 7.]] - Demonstracije protiv nasilja u [[Reggio Emilia|Reggio Emiliji]]: policija i karabinjeri ubili petoricu. * 9. 7. - U Beogradu je bio upravni direktor MMF [[Per Jacobsson]]: FNRJ traži zapadne kredite radi reforme na osnovu slobodnog tržišta. (NYT). * [[11. 7.]] - [[Datoteka:Flag of Katanga.svg|25px]] [[Moise Tshombe]] proglasio nezavisnost [[Država Katanga|Katange]] od DR Kongo. Belgijska mornarica bombardovala luku [[Matadi]], što vodi novom talasu nasilja. * 11. 7. - U SAD objavljen klasični roman "[[Ubiti pticu rugalicu]]". * 11. 7. - Administrator [[Dragutin Nežić]] imenovan za [[Porečka i Pulska biskupija|porečko-pulskog]] biskupa (do 1984). * [[13. 7.]] - [[John F. Kennedy]] nominovan za demokratskog kandidata na predsedničkim izborima. * 13. 7. - Otvoren grad-hotel [[Sveti Stefan (ostrvo)|Sveti Stefan]]. * [[14. 7.]] - [[Datoteka:UN ONUC Medal ribbon.svg|25px|Traka medalje UN za ONUC]] Rezolucijom 143, Savet Bezbednosti UN šalje trupe u Kongo - [[Operacija UN u Kongu]] (ONUC) traje do 1964. * 14. 7. - Požar u mentalnoj bolnici u Gvatemali, stradalo 200 ljudi. * 14. 7. - [[Jane Goodall]] stiže u [[Nacionalni park Gombe Stream]] u [[Tanganjika|Tanganjici]], gde započinje izučavanje primata. Iste godine otkriva da šimpanze koriste grančice za hvatanje termita. * [[15. 7.]] - Finale prvog [[Evropsko prvenstvo u fudbalu|Evropskog prvenstva u fudbalu]], u Parizu: SSSR - Jugoslavija 2:1 posle produžetaka ([[Milan Galić]] postigao gol). * 15. 7. - Japanski premijer [[Nobusuke Kishi]] podneo ostavku, usled gneva javnosti zbog ugovora o sigurnosti sa SAD, dolazi [[Hayato Ikeda]] (do 1964). * jul - Jazz à Juan: Džez orkestar Radio Beograda pobedio na prvom festivalu u Juan-les-Pins. * [[16. 7.]] - [[Kinesko-sovjetski raskol]]: Hruščov povlači savetnike, otkazuje projekte saradnje. * [[19. 7.]] - Američki državni podsekretar C. Douglas Dillon razgovara sa Titom na Brionima - SAD će podržati reforme. [[Datoteka:Polaris missile second submerged launch.png|mini|220px|[[UGM-27 Polaris|Polaris]] poleće iz vode]] * [[20. 7.]] - Američka raketa [[UGM-27 Polaris|Polaris]] je prvi put lansirana sa podmornice. * [[21. 7.]] - [[Sirimavo Bandaranaike]] postaje premijer Sri Lanke, prva žena izabrani šef vlade (1960-65, 1970-77. i 1994-2000). * 21. 7. - Francis Chichester, engleski navigator i jedriličar stigao u [[New York]] na jahti imena Gypsy Moth II – napravio je rekord sam prejedrivši [[Atlantski okean]] za 40 dana. * [[22. 7.]] - Liberal [[Jean Lesage]] je novi premijer [[Quebec]]a (do 1966), počinje [[Tiha revolucija]] u toj kanadskoj provinciji - sekularizacija, država blagostanja, porast suverenizma. * 22. 7. - Prikazan film ''[[The Time Machine (1960 film)|The Time Machine]]''. * [[23. 7.]] - Iranski šah izjavio da već godinama faktički priznaje Izrael - Egipat (UAR) će zbog toga prekinuti diplomatske odnose. * [[23. 7.|23]] - [[30. 7.]] - 7. [[Filmski festival u Puli]], [[Velika zlatna arena za najbolji film|najbolji film]] "[[Deveti krug]]"<ref>[http://arhiv.pulafilmfestival.hr/7-pulski-filmski-festival/index.html 7. Pulski filmski festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180811224045/http://arhiv.pulafilmfestival.hr/7-pulski-filmski-festival/index.html |date=2018-08-11 }}. arhiv.pulafilmfestival.hr</ref>. * [[26. 7.]] - Nakon što je [[Fernando Tambroni]] prinuđen na ostavku zbog tenzija u zemlji, [[Amintore Fanfani]] je po treći put italijanski premijer (do 1963). * [[27. 7.]] - [[Datoteka:OECD logo.svg|25px]] Osnovan [[OECD]]. * 27. 7. - Potpredsednik [[Richard Nixon]] je kandidat republikanaca na predsedničkim izborima u SAD. * [[30. 7.]] - FNRJ i Kuba potpisali trgovački sporazum. * [[31. 7.]] - [[Malajska Federacija]] objavila kraj [[Malajski ustanak|Malajskog ustanka]], [[Malajska komunistička partija|komunisti]] će ponovo biti u pobuni 1968-89. === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:Africa independence dates.svg|mini|240px|Datumi nezavisnosti u Africi - žuto je 1960]] <!-- Africa, administrative divisions, February 1960. LOC 97687640.jpg Africa, administrative divisions, 1 December 1960. LOC 2002629032.jpg --> * [[1. 8.]] - {{flag|Dahomej}} nezavisan od Francuske (od 1975. [[Benin]]). * [[3. 8.]] - {{flag|Niger}} nezavisan od Francuske. [[Hamani Diori]] je predsednik do 1974. * 3. 8. - Pod pritiskom spolja, [[Rafael Trujillo]] rekao bratu [[Héctor Trujillo|Héctoru]] da da ostavku, za predsednika Dominikane prvi put dolazi [[Joaquín Balaguer]] (1960-62, 1966-78. i 1986-96). * [[5. 8.]] - {{flag|Gornja Volta}} nezavisna od Francuske (od 1984. [[Burkina Faso]]). * [[6. 8.]] - Kao odgovor na sankcije [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]], [[Kuba]] je nacionalizovala američku i drugu stranu imovinu na njenom području. * 6. 8. - [[Víctor Paz Estenssoro]] je ponovo predsednik [[Bolivija|Bolivije]] (do 1964). * [[7. 8.]] - {{flag|Obala Slonovače}} nezavisna od Francuske. [[Félix Houphouët-Boigny]] je predsednik do 1993. * [[8. 8.]] - Od Kongo-Leopoldvila se otcepila država [[Južni Kasai]], reintegrisana 1961-62. * [[9. 8.]] - Velike zapadne kompanije jednostrano smanjuju cenu nafte za 10% - to pokreće zemlje izvoznice na akciju. * 10. 8. - Misija [[MMF]] u Jugoslaviji povodom reorganizacije ekonomije radi punog članstva u [[GATT]]-u (Opšti sporazum o carinama i trgovini)<ref name="Col"/>. * 10. 8. - [[Kong Le]]ov puč u [[Laos]]u, zalaže se za neutralnost, oboren u decembru. * [[11. 8.]] - {{flag|Čad}} nezavisan od Francuske, raniji deo [[Francuska Ekvatorijalna Afrika|Francuske Ekvatorijalne Afrike]]. [[François Tombalbaye]] je predsednik do 1975. * [[12. 8.]] - Balonski satelit ''Echo 1'' je poslužio kao prvi telekomunikacioni satelit, preneo je predsednikovu poruku preko SAD. * [[13. 8.]] - {{flag|Srednjoafrička Republika}}, ranija kolonija [[Ubangi-Šari]], nezavisna od Francuske. * [[15. 8.]] - {{flag|Republika Kongo}} (Kongo-Brazzavile) nezavisna od Francuske. * [[16. 8.]] - [[Joseph Kittinger]] napravio skok padobranom iz balona s visine od 31.333 metara iznad [[Sjedinjene Američke Države|američke]] države [[New Mexico]] - postigao je rekorde za: skok s najveće nadmorske visine, najduži slobodni pad od 25,7 kilometara prije otvaranja padobrana i najveća brzina koju je postigao čovjek bez pomoći bilo koje vrste vozila 982 kilometra na sat (oborio [[Felix Baumgartner]] 2012. uz Kittingerove savete). * [[16. 8.]] - {{flag|Kipar}} dobio nezavisnost od Britanije, pri čemu su [[Akrotiri i Dhekelia]] ostali njeni prekomorski posedi. Arhiepiskop [[Makarios III]] je predsednik (do 1977, s [[Državni udar na Kipru (1974)|prekidom 1974]]) a [[Fazıl Küçük]] je potpredsednik (do 1973). Ugovor o garanciji (garantori Grčka, Turska, UK) zabranjuje uniju sa nekom državom, daje pravo garantorima da intervenišu da bi obnovili ranije stanje nakon kršenja (→ [[Turska invazija Kipra]]). * [[17. 8.]] - {{flag|Gabon}} dobio nezavisnost od Francuske. * 17. 8. - Novoimenovana grupa [[The Beatles]] počinje 48 večeri nastupa u [[hamburg|hamburškom]] klubu Indra. * [[19. 8.]] - [[SSSR]] lansira [[Sputnjik 5]], tj. Korablj-Sputnjik 2, s psima Bjelkom i Strijelkom, 40 miševa, 2 štakora i nekoliko biljaka. Svemirska letjelica se spušta nekoliko dana kasnije, a sve životinje su preživjele. * 19. 8. - Američki pilot [[Francis Gary Powers]] osuđen u Moskvi na 10 godina zatvora zbog špijunaže (razmenjen 1962). * 19. 8. - Američki program [[CORONA (satelit)|CORONA]], misija [[Discoverer 14]]: prvi put u vazduhu pokupljena kapsula sa fotografskim materijalom snimljenim sa [[špijunski satelit|špijunskog satelita]]. Inače, predsedniku Eisenhoweru je 25-tog preporučeno da bude osnovana agencija za koordinaciju satelitskog izviđanja, [[Nacionalni ured za izviđanje]] (NRO). * [[20. 8.]] - {{flag|Senegal}} istupio iz Federacije [[Mali]] objavivši nezavisnost. * [[22. 8.]] - ''Volkswagenwerk G.m.b.H.'' privatizacijom postaje [[Volkswagen AG]] - savezna i pokrajinska vlada zadržale po 20% akcija. * [[25. 8.]] - [[11. 9.]] - [[Datoteka:Olympic rings.svg|45px]] [[Olimpijada 1960|Olimpijske igre u Rimu]]. Jugoslovenski fudbaleri osvojili zlatnu medalju, rvač [[Branislav Martinović]] srebrnu. * 28. 8. - FNRJ i MMF postigli sporazum o tehničkim sredstvima za valutnu reformu. (NYT) * [[29. 8.]] - Jordanski premijer [[Hazza' Majali]] i još 11 ljudi poginulo od bombe u njegovoj kancelariji. * 29. 8. - [[Veliki skok naprijed]]: jugoslovenska štampa javlja da je u NR Kini naređeno da se pšenica seje i u šumama.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:64930aef-3af1-401a-b7b6-4aa788068169 "Yugoslav Press: Chinese to Sow Wheat in the Forests - Decrease of Population in Czechoslovakia"], 30 August 1960. HU OSA 300-8-3-1621</ref> * 29. 8. - 9. 9. - Potpredsednik i kandidat Richard Nixon je hospitalizovan zbog povrede kolena i infekcije - gubitak zamaha u kampanji i loš utisak u debati. === Septembar/Rujan === * [[2. 9.]] - [[Wilma Rudolph]] osvojila prvu od tri zlatne medalje na ovoj Olimpijadi. * 2. 9. - U [[Dharamshala|Dharamshali]] osnovan Parlament Centralne tibetanske administracije, u egzilu - danas Dan tibetanske demokratije. * [[5. 9.]] - Kongoanski predsednik [[Joseph Kasavubu|Kasavubu]] smenio vladu [[Patrice Lumumba|Patrisa Lumumbe]], na šta ovaj odgovara istom merom. [[Datoteka:Abebe Bikila sprints away from Rhadi Ben Abdesselam.jpg|mini|250px|[[Abebe Bikila]]]] * 5. 9. - [[Cassius Clay]] (18) osvojio zlatnu medalju. * [[6. 9.]] - U Francuskoj objavljen [[Manifest 121]], tj. Deklaracija o pravu neposluha u Alžirskom ratu: rat se vidi kao legitimna borba za slobodu. * [[7. 9.]] - Umro predsednik [[Njemačka demokratska republika|NDR]] [[Wilhelm Pieck]]; funkcija je ukinuta, šef [[Partija socijalističkog jedinstva Njemačke|partije]] [[Walter Ulbricht]] nastavlja kao predsednik Državnog saveta do smrti 1973. * [[8. 9.]] - ''[[Psycho]]'' u masovnom prikazivanju. * 8. 9. - U Huntsvilleu, [[Alabama|Alabami]], Predsjednik [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]] [[Dwight D. Eisenhower]] formalno otvorio Marshall Space Flight Center ([[NASA]] je objekat počela koristiti već [[1. juli|1. jula]]) * 9. 9.? - [[Liri Belishova]], sekretar albanskog CK i članica politbiroa smenjena pod optužbom za prosovjetski stav, novi sekretar je [[Ramiz Alia]]. (NYT) * [[10. 9.]] - Bosonogi [[Abebe Bikila]] pobedio u olimpijskom maratonu, sa svetskim rekordom. Jugoslavija istog dana pobedila Dansku u finalu olimpijskog turnira. * 10. 9. - Japan je prva azijska zemlja i četvrta na svetu sa kolor televizijom (tj. treća jer je Kuba prekinula). * 13. 9. - Dvojica jugoslovenskih pilota prebegla u Austriju? (NYT) * [[14. 9.]] - [[Datoteka:OPEC Logo.svg|25px]] U Bagdadu osnovana Organizacija zemalja izvoznica nafte, [[OPEC]], prve članice su Iran, Irak, Kuvajt, Saudi Arabija, Venecuela. * 14. 9. - Pukovnik [[Joseph Mobutu]] izvršio vojni udar u Kongo-Leopoldvilu, Lumumba u kućnom pritvoru. Mobutu će 20-tog postaviti Kolegij generalnih komesara, kabinet sastavljen od diplomaca. [[Datoteka:Kennedy Nixon debate first Chicago 1960.jpg|mini|200px|Pred debatu Kennedyja i Nixona]] * [[20. 9.]] - [[4. 10.]] - Predsednik Tito prisustvuje XV zasedanju [[Generalna skupština Ujedinjenih naroda|Generalne skupštine UN]],<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:a8ab6fc7-418d-4af1-8263-061924a7b961 "Tito's Speech in the General Assembly of the United Nations"], 24 September 1960. HU OSA 300-8-3-13203</ref><ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:797374e1-e1cb-4aec-b060-9acaae37aa3f "Moscow-Belgrade Relations"], 30 November 1960. HU OSA 300-8-3-13195</ref> otputovao je iz Francuske brodom ''[[RMS Queen Elizabeth|Queen Elizabeth]]'' a vratio se u Italiju na brodu ''[[SS Leonardo da Vinci (1960)|Leonardo da Vinci]]'' (u Beogradu je 12. 10.). Poseta je bila praćena demonstracijama. * [[22. 9.]] - {{flag|Mali|1959}} se proglasio republikom (priznanje raspada Federacije Mali sa Senegalom). [[Modibo Keïta]] je predsednik do 1968. * [[26. 9.]] - U [[SAD]] održana prva televizijska debata između dvojice predsjedničkih kandidata - [[John F. Kennedy|Johna F. Kennedyja]] i [[Richard M. Nixon|Richarda Nixona]]. * [[28. 9.]] - Na Kubi se osnivaju [[Komiteti odbrane revolucije]] - nadzor i komunalne usluge. * [[30. 9.]] - Prva epizoda ''[[The Flintstones]]'' - šest sezona sa 166 epizoda. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Podizanje Valjevca 1960.JPG|mini|180px|Podizanje [[Spomenik borcima Revolucije|Spomenika borcima Revolucije]] u Valjevu]] * [[1. 10.]] - {{flag|Nigerija}} nezavisna od Velike Britanije. * [[3. 10.]] - Prva epizoda ''[[The Andy Griffith Show]]'', 249 epizoda do 1968. * [[5. 10.]] - Referendum u [[Južnoafrička Unija|Južnoafričkoj Uniji]], beli glasači za republiku (proglašena sledeće godine). * [[6. 10.]] - Prikazan ''[[Spartacus (film, 1960)|Spartacus]]''. * [[10. 10.]] - [[Vladimir Velebit]] je imenovan za izvršnog sekretara Ekonomske komisije UN za Evropu (UNECE, do 1967). * [[12. 10.]] - [[Nikita Hruščov]] navodno lupao cipelom o sto tokom debate u UN o kolonijalizmu. * 12. 10. - [[Inejiro Asanuma]], vođa opozicijske [[Japanska socijalistička partija|Japanske socijalističke partije]], ubijen prilikom debate na nacionalnoj televiziji. * 12. 10. - Prikazan film ''[[The Magnificent Seven]]''. [[Datoteka:International System of Units Logo.png|mini|100px|[[Međunarodni sistem јedinica|SI]]]] * [[14. 10.]] - Na 11. [[Generalna konferencija težina i mera|Generalnoj konferenciji težina i mera]] je definisan [[Međunarodni sistem јedinica]] (SI). Napuštena definicija [[metar|metra]] putem etalona - prelazi se na broj određenih talasnih dužina (od 1983. preko brzine svetlosti). * oktobar? - Memorandum katoličkih biskupa FNRJ: traže slobodu poduke, štampe i povratak nacionalizovane imovine, zauzvrat će priznati državu<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:d4919dcd-9789-475c-ac6d-05527508adc0 "Relations between Catholic Church and State in Yugoslavia"], 17 October 1960. HU OSA 300-8-3-9476</ref><ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:34bf9833-7728-4608-9af0-3a13d1ba296f "Jesuit Priest Tried in Yugoslavia"], 26 April 1961. HU OSA 300-8-3-9488</ref><ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:9ef33e2d-1125-4273-88ac-bf3fde1249f8 "Church-State Relations in Yugoslavia"], 29 March 1961. HU OSA 300-8-3-9492</ref> (Tito odgovara u novembru). * [[19. 10.]] - Uveden [[Američki embargo protiv Kube]], nakon što su bez nadoknade nacionalizovane firme u američkom vlasništvu. * [[23. 10.]] - Otkriven [[Spomenik borcima Revolucije]] u Valjevu ([[Stjepan Filipović]]), autora [[Vojin Bakić|Vojina Bakića]]. * [[24. 10.]] - "[[Nedelinova katastrofa]]" na [[Bajkonur]]u - u eksploziji rakete na lansirnoj rampi poginulo 78 ljudi, po zvaničnim podacima. [[Datoteka:Pravopis srpskohrvatskog jezika.jpg|mini|150px|[[Pravopis srpskohrvatskog jezika]]]] * [[28. 10.]] - Predsednik Tito primio predstavnike Matice srpske, Matice hrvatske i pravopisne komisije povodom izdanja novog [[Pravopis srpskohrvatskog jezika|Pravopisa srpskohrvatskog jezika]]. * 28. 10. - Savezna skupština usvojila novi zakon o štampi (nema cenzure ali sprovodi se neformalna samocenzura)<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:3214f1e5-493f-49f8-a7e3-f2a073ccc916 "New Yugoslav Press Law - Self-managed Censorship"], 4 November 1960. HU OSA 300-8-3-9474</ref>. * [[29. 10.]] – U [[Louisville]]u, [[Kentucky]], [[Cassius Clay]] (koji je kasnije prešao na islam i uzeo ime [[Muhamed Ali]]) pobijedio u svom prvom profesionalnom meču. * [[31. 10.]] - Ciklon pogodio Istočni Pakistan (Bangladeš), stradalo preko 14.000 ljudi, nakon 3.500 ljudi ranije tokom meseca. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - Na snazi je Haški ugovor iz 1958. kojim je uspostavljena ekonomska unija [[Benelux]]. * [[2. 11.]] - ''[[Penguin Books]]'' može objaviti necenzuriranu verziju [[D. H. Lawrence|Lawrenceovog]] romana "[[Ljubavnik lady Chatterley]]" u UK, pošto je presuđeno da je nevina po optužbi za opscenost. * [[3. 11.]] - [[Veliki skok naprijed]]: u NR Kini je vrhunac gladi, doneseno je "12 mera" za oživljavanje proizvodnje na selu. * 3. 11. - Kamerunski političar [[Félix-Roland Moumié]] ubijen u Ženevi. * [[4. 11.]] - Završeno snimanje filma ''[[The Misfits (film)|The Misfits]]'', poslednjeg za [[Clark Gable|Clarka Gablea]], koji umire od infarkta nekoliko dana kasnije, i za [[Marilyn Monroe]] († 1962). * [[8. 11.]] - Predsednički izbori u SAD: [[John F. Kennedy]] pobjeđuje [[Richard Nixon|Richarda Nixona]] sa 303 prema 219 u elektorskim glasovima, mada je razlika u narodnim glasovima svega 112.827 (0,17%) a u državama 26 prema 22 za Nixona. Republikanci će se žaliti na rezultate u Teksasu i Ilinoju, što je odbačeno u decembru. * [[11. 11.]] - Proglašen je [[Nacionalni park Mljet]], što je prvi pokušaj zaštite izvornog [[ekosustav]]a na [[Jadran]]u. * 11. 11. - Pokušaj vojnog udara protiv južnovijetnamskog predsednika [[Ngo Dinh Diem]]a. * 11 - 25. 11. - Međunarodni sastanak komunističkih i radničkih partija u Moskvi, njih 81 (Izjava objavljena u decembru) - produbljen kinesko-sovjetski spor. Odsutna [[SKJ]] napadnuta zbog "oportunizma i revizionizma". * [[13. 11.]] - Požar u bioskopu u [[Amuda|Amudi]], kurdskom selu u Siriji, stradalo preko 200 dece. * 13. 11. - Levičari pokušali zbaciti [[gvatemala|gvatemalskog]] predsednika [[Miguel Ydígoras Fuentes|Ydígoras Fuentesa]], Revolucionarni pokret 13. novembra, MR-13, deluje još nekoliko godina. * [[14. 11.]] - U sudaru vozova blizu Pardubica u Čehoslovačkoj stradalo 118 ljudi. [[Datoteka:Fragment miasta - Sarajewo - 003400n.jpg|mini|[[Sarajevo]] (→ ''[[:commons:Category:1960 in Sarajevo|1960 in Sarajevo]]'')]] * [[15. 11.]] – Američka podmornica ''[[USS George Washington (SSBN-598)|USS George Washington]]'' krenula na prvu patrolu sa nuklearnim raketama Polaris. * novembar? - "Tri dana u paklu" je "prva satirična drama" postavljena u Beogradu posle rata. (NYT 26. nov.). * ca. 18. 11. - [[Branko Ćopić]] je kritikovan zbog intervjua u sovjetskom časopisu (dogodine je isključen iz SKJ). * [[22. 11.]] - Premijera izuzetno popularnog domaćeg filma "[[Ljubav i moda]]". * 22. 11. - Kasavubuova delegacija dobija mesto u Generalnoj skupštini UN umesto Lumumbine - to je praktično njegov politički kraj. * [[24. 11.]] - Ministar [[Koča Popović]] u Beču: dogovoren trgovački sporazum, prihvaćeni jugoslovenski zahtevi proistekli iz rata. * [[25. 11.]] - U [[Dominikanska Republika|Dominikanskoj Republici]] ubijene tri [[sestre Mirabal]], protivnice diktatora [[Rafael Trujillo|Trujilla]]. * [[27. 11.]] - Patris Lumumba beži iz kućnog pritvora, pokušavajući da stigne do lojalista u [[Kisangani|Stenlivilu]]. * [[28. 11.]] - {{flag|Mauritanija|1960}} dobila nezavisnost od [[Francuska|Francuske]], [[Moktar Ould Daddah]] je predsednik do 1978. * [[29. 11.]] - Antikomunisti ometaju koncert jugoslovenskog hora u Carnegie Hallu. (NYT) === Decembar/Prosinac === [[Datoteka:Lumumba arrested.jpg|mini|250px|[[Patrice Lumumba|Lumumbino]] hapšenje]] * [[1. 12.]] – Trupe lojalne Mobutuu hapse Lumumbu na putu za Stenlivil. * 1. 12. - [[Sputnjik 6]], sovjetski svemirski brod od 5 tona, koji je sadržavao životinje, insekte i biljke lansiran u orbitu - brod je sagorio prilikom povratka. * 1. 12. - Koča Popović u poseti Rimu. * [[2. 12.]] - Canterburyski nadbiskup, Geoffrey Francis Fisher, razgovarao sa Papom Ivanom XXIII oko sat vremena u [[Vatikan]]u - to je bilo prvi put u 500 godina da jedan poglavar Anglikanske crkve posjeti Papu. * [[2. 12.]] - Savezna narodna skupština donela Odluku o obrazovanju Komisije za ustavna pitanja (pripremaće [[ustav SFRJ (1963)|ustav iz '63]]). Prema Titovoj najavi od 28. novembra, pratiće tendencije decentralizacije i veće slobode u ekonomiji.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:c98b9abd-ef17-4df6-b7fb-d37202b02f69 "Consideration of Tito's Announcement of A New Constitution"], 29 November 1960. HU OSA 300-8-3-9471</ref> * [[7. 12.]] - Jugoslavija, [[UAR]] i [[Cejlon]] povlače trupe iz snaga UN u Kongu, FNRJ i diplomatsku misiju * [[9. 12.]] – Posjeta [[Francuska|francuskog]] predsjednika [[Charles de Gaulle|Charlesa de Gaullea]] [[Alžir]]u obilježena krvavim neredima između evropskih i muslimanskih grupa po najvećim gradovima [[Alžir]]a, gdje je ubijeno 127 ljudi. * 9. 12. - Prva epizoda britanske serije ''[[Coronation Street]]'' - broj epizoda 2020. prešao 10.000, najdugotrajnija TV sapunica. * [[10. 12.]] - Otvorene deonice [[Autoput Bratstva i jedinstva|Autoputa Bratstva i jedinstva]]: Niš-Grdelica i Udovo-Đevđelija, 83&nbsp;km. * 10. 12. - Počinje gradnja sovjetskog [[Družba (naftovod)|naftovoda Družba]] koji će snabdevati istočnu Evropu (završen 1964). * [[12. 12.]] - Odluka [[Sjedinjene Američke Države|američkog]] Federalnog suda da je anti-integracioni zakon na snazi u [[Louisiana|Louisiani]] nekonstitutivan potvrđena od strane [[Sjedinjene Američke Države|američkog]] Vrhovnog suda. * 12. 12. - [[Antoine Gizenga]] se proglasio za Lumumbinog naslednika: Slobodna Republika Kongo traje na istoku zemlje do sledeće godine. * [[13. 12.]] - Dok je [[Etiopsko Carstvo|etiopski]] Imperator [[Haile Selassie]] bio u posjeti [[Brazil]]u, komandant Imperijalne garde pokušao izvesti puč u korist krunskog princa [[Amha Selassie|Asfawa Wossena]]; trupe ugušile pokušaj nakon četiri dana, car amnestirao sina. * [[14. 12.]] - Tanker "[[M/T Petar Zoranić]]" zadarskog Jugotankera sudario se u Bosforu sa grčkim tankerom "World Harmony", došlo je do eksplozije a olupine su izazvale i požar na obali; poginulo 21 jugoslavenskih/hrvatskih pomoraca, 29 grčkih i 3 Turaka. * 14. 12. - Generalna skupština UN donela Deklaraciju o davanju nezavisnosti kolonijalnim zemljama i narodima. * 14. 12. - Potpisana konvencija kojom će Organizacija za evropsku ekonomsku saradnju postati O. za e. s. i razvoj ([[OECD]], 1961) * [[15. 12.]] - [[Nepal]]ski kralj [[Mahendra]] uveo apsolutističku vladavinu. * 15. 12. - Grčka prodaje Jugoslaviji 50 aviona F-84G. (NYT) * [[16. 12.]] - Sudar dva aviona iznad Njujorka odnosi 134 života, do tada najgora nesreća u avionskom saobraćaju. * 16. 12. - [[Građanski rat u Laosu]]: Bitka za Vijentijan se okončava pobedom proameričkog generala [[Phoumi Nosavan]]a. [[Kong Le]] se povlači na [[Ravnica ćupova|Ravnicu ćupova]]. * [[17. 12.]] - Američki vojni transporter udario u toranj minhenske crkve sv. Pavla i pao na tramvaj - stradalo je 52 ljudi, od čega 32 na zemlji. * [[18. 12.]] - Francuska mornarica skrenula teretnjak "Srbija" u Mers el Kebir radi pretresa. Dva dana kasnije na "Martin Krpanu" pronađeno nepopisano oružje, do kraja meseca zaustavljeni i "Podgora" i još jedan brod. (NYT) * [[19. 12.]] - Požar tokom gradnje nosača aviona ''USS Constelation'' u Bruklinu, stradalo je 50 ljudi. * [[20. 12.]] - Lansiran [[Discoverer XIX]] u polarnu orbitu iz zračne baze Vandenberg da bi mjerio radijaciju. * [[20. 12.]] - Osnovan [[Front nacionalnog oslobođenja Južnog Vijetnama]], komunističko političko krilo antiameričkih gerilskih snaga [[Vijetkong]]. * [[26. 12.]] - Predsednik Tito na zajedničkoj sednici oba veća Savezne narodne skupštine podnosi ekspoze o predlogu petogodišnjeg plana privrednog razvoja Jugoslavije 1961-1965. Okrivljuje zapad kao glavni izvor nereda u svetu. Osuđuje i Kineze i Sovjete za prošlomesečni Moskovski manifest.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:6fae058f-4363-4008-be8c-3d88e1b2922c "Tito's Resolute Answer to Moscow Manifesto"], 27 December 1960. HU OSA 300-8-3-9469</ref> * [[27. 12.]] - [[Francuska]] izvršila treću nuklearnu probu na svom poligonu u Reggane-u, [[Alžir]]. * 27. 12. - Objavljeno da su MMF i nekoliko zapadnih zemalja odobrili FNRJ zajam od 275 miliona dolara za predstojeće ekonomske reforme.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:b4e6ce54-f103-4e62-9a9a-073c9b826487 "Yugoslav Economic Changes: Theory and Practice"], 31 January 1961. HU OSA 300-8-3-9496</ref><ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:f6b08c82-c38c-48a5-89e1-a5bc104b0d3d "Yugoslav Economic Reform - Both Sides of the Coin"], 28 December 1960. HU OSA 300-8-3-9468</ref> Reforme su neophodne zbog neefikasnosti i sve većeg platnog deficita.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:a8a4dffa-88bb-4eb3-8bd9-fa5f7ce6952d "Meaning of Upcoming Economic Changes in Yugoslavia"], 15 December 1960. HU OSA 300-8-3-9470</ref> * [[28. 12.]] - FNRJ usvaja novi ekonomski program i fiskalne reforme, budžet iznosi 740 miliona dolara, po novom kursu. * [[29. 12.]] - Hapšenje 29 osoba u FNRJ kao albanskih špijuna. (NYT) === Kroz godinu === * [[Svjetsko stanovništvo]] broji malo preko tri milijarde. * Početak rada [[HE Peruća]] [http://www.hep.hr/proizvodnja/osnovni/hidroelektrane/jug/peruca.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110831020435/http://www.hep.hr/proizvodnja/osnovni/hidroelektrane/jug/peruca.aspx |date=2011-08-31 }}. * Grade se deonice [[Autoput Bratstva i jedinstva|Autoputa Bratstva i jedinstva]] [[Niš]] - [[Grdelica]] i [[Udovo]] - [[Đevđelija]]<ref>Bajec, Dolničar, 1981, str. 205</ref>. * U Vinči počela proizvodnja radioaktivnog izotopa. * Žetva u FNRJ je druga najbolja posle rata, ali je zbog velike količine uloženog novca ipak ostvaren gubitak, a i mora se uvesti 200.000 tona žita iz SAD.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:4d4aadd5-15c6-43ff-86d9-f11415e4484f "Yugoslavia Exporting Wheat - Titoists Jubilant over Their Agricultural Successes"], 29 August 1960. HU OSA 300-8-3-9480</ref><ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:be2870aa-e829-4279-bb0d-9dd070cbbac7 "Shadows on Yugoslav "Agricultural Miracle""], 26 October 1960. HU OSA 300-8-3-9475</ref><ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:aeda98b8-15bb-4c69-8e0d-044004f8997a "Yugoslav Agricultural Plan"], 8 August 1961. HU OSA 300-8-3-9517</ref> * Beogradski institut "Mihajlo Pupin" razvio prvi digitalni [[računar]] u Jugoslaviji - [[CER-10]] ([[FNRJ]] je šesta zemlja sveta koja je to postigla [http://www.mikro.rs/main/index.php?q=vest&ID=14188] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206082605/http://www.mikro.rs/main/index.php?q=vest&ID=14188 |date=2010-12-06 }}). * Spomenici: Spomen-park Jajinci; Spomenik revoluciji u Valjevu ([[Stjepan Filipović]]); Spomenik NOB-u na trgu Bratstva i jedinstva u Prištini. * Na beogradskom Zelenom vencu izgrađena zgrada Energoprojekta (kasnija Beobanka).<ref>[https://stattwerkbeograd.com/istorijat-zgrade Istorijat zgrade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200317205510/https://stattwerkbeograd.com/istorijat-zgrade |date=2020-03-17 }}. stattwerkbeograd.com</ref> * RTB Bor osniva IHP Prahovo kao fabriku superfosfata (danas Elixir Prahovo). * Prema Rudiju Supeku, jugoslovenski marksistički filozofi su odneli poslednju veliku bitku velikih razmera, dogmati su se u porazu povukli s javne scene.<ref>[http://hdl.handle.net/10891/osa:7f3aabb3-1e70-4711-80cb-60370a0cbe8e "Yugoslav Professor Demands Complete Abandoning of Stalinist Way of Thinking and Acting"], 24 February 1966. HU OSA 300-8-3-9961</ref> <gallery> Predsednik Tito in Sukarno na izhodu Postojnske jame 1960.jpg|Tito i Sukarno u Postojni Predsednik Tito in Sukarno na izhodu Postojnske jame 1960 (2).jpg|Tito i Sukarno u Postojni 2 Predsednik Tito in Sukarno s soprogama pred Postojnsko jamo 1960.jpg|Tito, Sukarno i supruge Predsednik Tito in Sukarno s soprogama v Postojnski jami 1960.jpg|Tito, Sukarno i supruge Predsednik Tito in Sukarno ter predsednik Ljudske skupščine LRS Miha Marinko s soprogami v Postojnski jami 1960.jpg|Tito, Sukarno, Marinko Prijem delegacije.jpg|Prijem delegacije novinara Rajko Mitić and Tito, photo by Stevan Kragujević, 1960.jpg|Tito i Rajko Mitić Tekma ob 25-letnici planiške mamutske skakalnice, nedelja (2).jpg|Tito na Planici Tekma ob 25-letnici planiške mamutske skakalnice, nedelja (3).jpg|Tito na Planici Tito in Naser na razstavi motorjev in motornih vozil na Gospodarskem razstavišču v Ljubljani 1960.jpg|Tito i Naser u Ljubljani Tito in Naser na razstavi motorjev in motornih vozil na Gospodarskem razstavišču v Ljubljani 1960 (2).jpg|Tito i Naser u Ljubljani Winston Churchill and Josip Broz Tito 1960.jpg|Churchill i Tito Eleanor Roosevelt and Josip Tito in Hyde Park - NARA - 196066.jpg|Eleanor Roosevelt and Josip Tito </gallery> == 1960. u temama == Rukovodstvo [[FNRJ]]: ** Predsednik Republike i Predsednik Saveznog izvršnog veća: [[Josip Broz Tito]] ** Predsednik Savezne skupštine: [[Petar Stambolić]] * [[Spisak država po datumu državnosti|Nove države]] (hronološki; Federacija Mali se ubrzo razišla u [[Senegal]] i Republiku [[Mali]]): {| | [[Datoteka:Flag of Cameroon (1957).svg|thumb|100px|[[Kamerun]]]] | [[Datoteka:Flag of Togo (3-2).svg|thumb|100px|[[Togo]]]] | [[Datoteka:Flag of Mali 1959-1961.svg|thumb|100px|[[Federacija Mali]]]] | [[Datoteka:Flag of Madagascar.svg|thumb|100px|[[Madagaskar]]]] | [[Datoteka:Flag of Somalia.svg|thumb|100px|[[Somalija]]]] |- | [[Datoteka:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo_(2003-2006).svg|thumb|100px|[[Demokratska Republika Kongo|DR Kongo]]]] | [[Datoteka:Flag of Benin.svg|thumb|100px|[[Benin]]]] | [[Datoteka:Flag of Niger.svg|thumb|100px|[[Niger]]]] | [[Datoteka:Flag of Upper Volta.svg|thumb|100px|[[Gornja Volta]]]] | [[Datoteka:Flag of Cote d'Ivoire.svg|thumb|100px|[[Obala Slonovače]]]] |- | [[Datoteka:Flag of Chad.svg|thumb|100px|[[Čad]]]] | [[Datoteka:Flag of the Central African Republic.svg|thumb|100px|[[Srednjoafrička republika]]]] | [[Datoteka:Flag of the Republic of the Congo.svg|thumb|100px|[[Republika Kongo|Kongo-Brazavil]]]] | [[Datoteka:Flag of Cyprus.svg|thumb|100px|[[Kipar]]]] | [[Datoteka:Flag of Gabon.svg|thumb|100px|[[Gabon]]]] |- | [[Datoteka:Flag of Senegal.svg|thumb|100px|[[Senegal]]]] | [[Datoteka:Flag of Mali 1959-1961.svg|thumb|100px|[[Mali]]]] | [[Datoteka:Flag of Nigeria.svg|thumb|100px|[[Nigerija]]]] | [[Datoteka:Flag of Mauritania.svg|thumb|100px|[[Mauritanija]]]] |} * Nepriznate države koje su se izdvojile iz [[DR Kongo|Kongo]]-Leopoldvila: {| | [[Datoteka:Flag of Katanga.svg|80px|thumb|[[Država Katanga]] (1960-63)]] | [[Datoteka:Flag of South Kasai.svg|80px|thumb|Rudarska Država [[Južni Kasai]] (1960-61)]] |} * [[Televizija]]. TV serije: "[[Servisna stanica]]" (1959-60) (TV Beograd). * Neki [[Popis jugoslavenskih filmova|domaći filmovi]]: "[[Kapetan Leši]]", "[[Drug predsednik centarfor]]", "[[Ljubav i moda]]", "[[Zajednički stan]]", "[[Bolje je umeti]]" (→ [[:Kategorija:Filmovi 1960.]]). == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1960.}} === Januar/Siječanj === * [[4. 1.]] - [[Branimir Brstina]], srpski glumac * 4. 1. - [[Michael Stipe]], pevač R.E.M. * [[10. 1.]] - [[Maja Sabljić]], glumica * [[12. 1.]] - Božidar Đurović, pozorišni reditelj, upravnik N.P. u Beogradu * 12. 1. - [[Oliver Platt]], glumac * 12. 1. - [[Dominique Wilkins]], košarkaš * [[16. 1.]] - [[Ljubomir Kerekeš]], hrvatski glumac * [[19. 1.]] - [[Žarko Laušević]], glumac († [[2023]]) * [[20. 1.]] - [[Will Wright]], dizajner ''SimCity'', ''The Sims'' * [[21. 1.]] - [[Halid Muslimović]], pjevač * [[22. 1.]] - [[Michael Hutchence]], pevač ''INXS'' († [[1997]]) * [[27. 1.]] - [[Ante Čedo Martinić]], glumač († [[2011]]) * [[29. 1.]] - [[Greg Louganis]], skakač u vodu * [[31. 1.]] - [[Željko Šturanović]], crnogorski političar († [[2014]]) === Februar/Veljača === * [[2. 2.]] - [[Olivera Ježina]], glumica * [[3. 2.]] - [[Joachim Löw]], fudbaler, trener * [[7. 2.]] - [[James Spader]], glumac * 7. 2. - [[Duško Kuliš]], pjevač * [[8. 2.]] - [[Benigno Aquino III]], predsednik Filipina († [[2021]]) * [[9. 2.]] - [[Holly Johnson]], frontmen ''Frankie Goes to Hollywood'' * [[13. 2.]] - [[Pierluigi Collina]], fudbalski sudija * [[14. 2.]] - [[Vladan Gajović]], glumac * [[19. 2.]] - [[Momčilo Bajagić Bajaga]], muzičar * 19. 2. - [[Prince Andrew, Duke of York]], drugi sin Elizabeth II * [[23. 2.]] - [[Naruhito, car Reiwa|Naruhito]], car Japana * [[25. 2.]] - [[Ružica Đinđić]] rođ. Pavlović, Zoranova udovica * [[28. 2.]] - [[Dorothy Stratten]], model, glumica († [[1980]]) === Mart/Ožujak === * [[5. 3.]] - [[Zilhad Ključanin]], bosanskohercegovački književnik * [[7. 3.]] - [[Ivan Lendl]], češki tenisač * [[8. 3.]] - [[Jeffrey Eugenides]], književnik * [[9. 3.]] - [[Želimir Obradović]] Željko, srpski košarkaš i trener * [[15. 3.]] - [[Gordana Matković]], srpska ekonomistkinja, stručnjak za socijalu * [[20. 3.]] - [[Jorgovanka Tabaković]], guvernerka Narodne banke Srbije * [[21. 3.]] - [[Ayrton Senna]], brazilski vozač Formule 1 († [[1994]].) * [[22. 3.]] - [[Bojan Pečar]], basista "Ekatarine Velike" († [[1998]]) * [[23. 3.]] - [[Davorin Bogović]], hrvatski pjevač * [[24. 3.]] - [[Nena]], njemačka pjevačica === April/Travanj === * [[2. 4.]] - [[Linford Christie]], atletičar * [[4. 4.]] - [[Hugo Weaving]], glumac * [[5. 4.]] - [[Adnan Terzić]], bosanskohercegovački političar * [[11. 4.]] - [[Jeremy Clarkson]], novinar, TV voditelj * 11. 4. - [[Marko Elsner]], fudbaler * [[13. 4.]] - [[Rudi Völler]], fudbaler, trener * 13. 4. - [[Jadranka Šešelj]], Vojislavova supruga * [[14. 4.]] - [[Brad Garrett]], glumac, komičar * [[15. 4.]] - [[Filip od Belgije]], kralj * [[16. 4.]] - [[Rafael Benítez]], fudbaler, trener * 16. 4. - [[Pierre Littbarski]], fudbaler, trener * [[18. 4.]] - [[Đurđa Adlešić]], hrvatska političarka * [[21. 4.]] - [[Ivan Gudelj]], nogometaš († [[2026]]) * [[28. 4.]] - [[Walter Zenga]], golman, trener === Maj/Svibanj === * [[2. 5.]] - [[Đorge Ivanov]], predsednik Makedonije * 2. 5. - [[Dragan Marković]] Palma, srpski političar († [[2024]]) * [[5. 5.]] - [[Svetislav Goncić]] Bule, srpski glumac * [[8. 5.]] - [[Franco Baresi]], fudbaler, trener († [[2026]]) * 8. 5. - [[Vladimir Pištalo]], književnik * [[10. 5.]] - [[Bono]], frontmen irske rock grupe U2 * [[15. 5.]] - [[Rimas Kurtinaitis]], košarkaš * [[17. 5.]] - [[Radoman Kanjevac]], pesnik († [[2025]]) * 17. 5. - [[Branko Miljuš]], fudbaler * [[18. 5.]] - [[Yannick Noah]], teniser * [[21. 5.]] - [[Žarko Obradović]], srpski političar * [[22. 5.]] - [[Ljubiša Diković]], načelnik generalštaba Vojske Srbije * [[27. 5.]] - [[Emir Mutapčić]], košarkaš, trener === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - [[Semir Osmanagić]], popularizator navodnih piramida * [[2. 6.]] - [[Tony Hadley]], pevač ''Spandau Ballet'' * [[4. 6.]] - [[Ivica Čuljak]] Satan Panonski, hrvatski pjevač († [[1992]]) * [[7. 6.]] - [[Marina Nemet]], hrvatska glumica († [[2010]]) * 7. 6. - [[Svetlana Kitić]], rukometašica * 7. 6. - [[Dinko Tucaković]], filmski reditelj, scenarista, kritičar († [[2013]]) * [[8. 6.]] - [[Mick Hucknall]], pevač ''Simply Red'' * [[17. 6.]] - [[Marina Rajević Savić]], TV novinarka * [[22. 6.]] - [[Erin Brockovich]], eko-aktivistkinja * [[23. 6.]] - [[Berislav Rončević]], hrvatski političar * [[25. 6.]] - [[Zorica Kondža]], pjevačica === Jul/Srpanj === * [[1. 7.]] - [[Đorđe Đogani]], pevač, plesač * [[4. 7.]] - [[Roland Ratzenberger]], vozač Formule 1 († [[1994]]) * [[6. 7.]] - [[Maja Lalević]], glumica, advokat * [[8. 7.]] - [[Ena Begović]], hrvatska glumica († [[2000]]) * [[14. 7.]] - [[Jane Lynch]], američka glumica * [[19. 7.]] - [[Atom Egoyan]], režiser * [[23. 7.]] - [[Fadil Vokrri]], fudbaler, predsednik FS Kosova († [[2018]]) * [[28. 7.]] - [[Ljubivoje Tadić]], srpski glumac, reditelj, dramaturg * [[30. 7.]] - [[Richard Linklater]], filmski režiser i scenarista === Avgust/August/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Chuck D]], frontmen ''Public Enemy'' * [[4. 8.]] - [[José Luis Rodríguez Zapatero]], premijer Španije * [[7. 8.]] - [[David Duchovny]], američki glumac * [[10. 8.]] - [[Antonio Banderas]], španski glumac * [[11. 8.]] - [[Tomislav Ivković]], nogometaš, trener * [[14. 8.]] - [[Sarah Brightman]], sopran, glumica * [[16. 8.]] - [[Timothy Hutton]], glumac * [[17. 8.]] - [[Sean Penn]], američki glumac * [[29. 8.]] - [[Predrag Vušović]], glumac († [[2011]]) * [[31. 8.]] - [[Hassan Nasrallah]], generalni sekretar Hezbolaha († [[2024]]) === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - [[Marko Mlinarić]], hrvatski nogometaš * [[7. 9.]] - [[Dragan Jočić]], srpski političar * [[9. 9.]] - [[Hugh Grant]], britanski glumac * [[10. 9.]] - [[Colin Firth]], britanski glumac * 10. 9. - [[Alison Bechdel]], američka autorka stipova * [[14. 9.]] - [[Mirko Bašić]], hrvatski rukometaš * 14. 9. - [[Melissa Leo]], glumica * [[25. 9.]] - [[Petar Lazić]], srpski književnik satiričar († [[2017]]) * [[28. 9.]] - [[Mehmed Baždarević]], bosanskohercegovački nogometaš === Oktobar/Listopad === * [[5. 10.]] - [[Sandra Belić]], violončelistkinja * [[7. 10.]] - [[Dragan Kojić Keba]], pevač * [[12. 10.]] - [[Drago Krpina]], hrvatski političar * [[15. 10.]] - [[Slavko Štimac]], glumac * [[17. 10.]] - [[Mladen Vojičić Tifa]], bosanskohercegovački muzičar * [[18. 10.]] - [[Jean-Claude Van Damme]], akcioni glumac * [[20. 10.]] - [[Lepa Brena]], pevačica * [[23. 10.]] - [[B. D. Wong]], američki glumac * [[28. 10.]] - [[Jasmina Avramović]], glumica * [[29. 10.]] - [[Agim Čeku]], albanski vojnik i političar * [[30. 10.]] - [[Maradona]], argentinski fudbaler († [[2020]]) * [[31. 10.]] - [[Reza Pahlavi]], krunski princ Irana === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Tim Cook]], direktor Apple Inc. * [[2. 11.]] - [[Tihomir Blaškić]], oficir HVO, osuđen za ratne zločine * [[4. 11.]] - [[Siniša Glavašević]], hrvatski književnik i novinar († [[1991]].) * 4. 11. - [[Kathy Griffin]], glumica, komičarka * [[5. 11.]] - [[Snežana Bogdanović]], glumica * 5. 11. - [[Tilda Swinton]], glumica * [[7. 11.]] - [[Dragan Jovanović Danilov]], srpski književnik * [[8. 11.]] - [[Dragan Kanatlarovski]], fudbaler * 8. 11. - [[Oleg Menjšikov]], glumac * [[9. 11.]] - [[Andreas Brehme]], fudbaler, trener († [[2024]]) * [[17. 11.]] - [[Tihomir Stanić]], glumac * [[18. 11.]] - [[Kim Wilde]], pevačica, vrtlarka * [[19. 11.]] - [[Milan Delčić Delča]], frontmen "U škripcu" († [[2011]]) * [[25. 11.]] - [[John F. Kennedy Jr.]], advokat, izdavač, sin JFK († [[1999]]) * [[27. 11.]] - [[Tim Pawlenty]], američki političar * 27. 11. - [[Julija Timošenko]], premijerka Ukrajine * [[28. 11.]] - [[John Galliano]], modni kreator * [[30. 11.]] - [[Gary Lineker]], fudbaler === Decembar/Studeni === * [[3. 12.]] - [[Daryl Hannah]], američka glumica * 3. 12. - [[Julianne Moore]], glumica * [[9. 12.]] - [[Dobroslav Paraga]], hrvatski političar * [[10. 12.]] - [[Kenneth Branagh]], glumac, režiser, scenarista, producent * [[14. 12.]] - [[Ibrahim Raisi]], predsednik Irana († [[2024]]) * [[22. 12.]] - [[Zoran Živković (političar)|Zoran Živković]], premijer Srbije === Kroz godinu === * [[Zufer Avdija]], košarkaš * [[Ekstra Nena]], srpska pevačica * [[Vladimir Pištalo]], književnik * [[Semezdin Mehmedinović]], književnik == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1960.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[4. 1.]] - [[Albert Camus]], [[Francuska|francuski]] pisac, dobitnik Nobelove nagrade (* [[1913]]) * [[20. 1.]] - [[Milan Ćurčin]], pesnik, kritičar (* [[1880]]) * [[30. 1.]] - [[Simeon Stanković]], episkop šabački (* [[1886]]) * [[7. 2.]] - [[Igor Kurčatov]], fizičar (* [[1903]]) * [[10. 2.]] - [[Alojzije Stepinac]], hrvatski kardinal (* [[1898]]) * [[20. 2.]] - [[Leonard Woolley]], arheolog (* [[1880]]) * [[26. 2.]] - [[Aleksandar Belić]], lingvista, predsednik SANU (* [[1876]]) * [[29. 2.]] - [[Walter Yust]], glavni urednik Britannice (* [[1894]]) * [[10. 3.]] - [[Ksenija Petrović Njegoš]], crnogorska princeza (* [[1881]]) * [[11. 3.]] - [[Roy Chapman Andrews]], istraživač, naturalista (* [[1884]]) === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[17. 4.]] - [[Eddie Cochran]], rok pevač (* [[1938]]) * [[20. 4.]] - [[Ksenija Aleksandrovna Romanova]], sestra poslednjeg ruskog cara (* [[1875]]) * [[24. 4.]] - [[Max von Laue]], njemački fizičar, nobelovac (* [[1879]]) * [[25. 4.]] - [[Amānullāh Khān]], bivši kralj Afganistana (* [[1892]]) * [[11. 5.]] - [[John D. Rockefeller, Jr.]], finansijer, filantrop (* [[1874]]) * [[21. 5.]] - [[Branko Šotra]], slikar (* [[1906]]) * [[23. 5.]] - [[Georges Claude]], pronalazač neonskog osvetljenja (* [[1870]]) * [[27. 5.]] - [[James Montgomery Flagg]], ilustrator (* [[1877]]) * [[30. 5.]] - [[Boris Leonidovič Pasternak]], [[Rusija|ruski]] novelist (* [[1890]]) * [[31. 5.]] - [[Walther Funk]], nacistički ekonomista (* [[1890]]) * [[1. 6.]] - [[Paula Hitler]], Adolfova sestra (* [[1896]]) * [[3. 6.]] - [[Ana Pauker]], bivša rumunska političarka (* [[1893]]) * [[14. 6.]] - [[Dragutin Prica]], admiral (* [[1867]]) * [[22. 6.]] - [[Vladimir Stahuljak]], hrvatski skladatelj, orguljaš i zborovođa (* [[1876]].) * [[27. 6.]] - [[Ivan Matetić Ronjgov]], hrvatski skladatelj, melograf i glazbeni pedagog, fiksirao [[Istarska ljestvica|Istarsku ljestvicu]] (* [[1880]].) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[1. 7.]] - [[Hermann Neubacher]], nacistički diplomata (* [[1893]]) * [[6. 7.]] - [[Aneurin Bevan]], britanski političar, inicijator Nacionalne zdravstvene službe (* [[1897]]) * [[14. 7.]] - [[Maurice de Broglie]], fizičar (* [[1875]]) * [[16. 7.]] - [[Albert Kesselring]], nemački feldmaršal (* [[1885]]) * 16. 7. - [[Ivan Šarić]], nadbiskup vrhbosanski u emigraciji (* [[1871]]) * [[24. 7.]] - [[Hans Albers]], glumac, pevač (* [[1891]]) * [[27. 7.]] - [[Sima Pandurović]], srpski književnik (* [[1883]]) * [[28. 7.]] - [[Светислав Тиса Милосављевић|Svetislav Milosavljević]] - Tisa, general KVJ, bivši vrbaski ban (* [[1882]]) * [[9. 8.]] - [[Sreten Vukosavljević]], sociolog, političar (* [[1881]]) * [[10. 8.]] - [[Frank Lloyd]], filmski režiser, scenarista (* [[1886]]) * [[7. 9.]] - [[Wilhelm Pieck]], predsednik istočne Nemačke (* [[1876]]) * [[8. 9.]] - [[Feroze Gandhi]], indijski političar, Indirin muž (* [[1912]]) * [[20. 9.]] - [[Ida Rubinstein]], plesačica, glumica (* [[1885]]) * [[25. 9.]] - [[Viktor Vida]], hrvatski književnik (* [[1913]].) * [[27. 9.]] - [[Sylvia Pankhurst]], sifražetkinja (* [[1882]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[14. 10.]] - [[Abram Jofe]], sovjetski fizičar (* [[1880]]) * [[15. 10.]] - [[Josip Goldberg]], geofizičar, profesor, akademik JAZU (* [[1885]]) * [[17. 10.]] - [[Gligorije Elezović]], istoričar (* [[1879]]) * [[18. 10.]] - [[Teodora Arsenović]], glumica (* [[1885]]) * [[19. 10.]] - [[Svetomir Đukić]], general, nekada direktor Srpskog olimpijskog kluba (* [[1882]]) * [[25. 10.]] - [[Harry Ferguson]], inženjer, izumitelj (* [[1884]]) * [[29. 10.]] - [[Sreten Stojanović]], vajar, akvarelista (* [[1898]]) * [[5. 11.]] - [[Mack Sennett]], američki filmski režiser, glumac i producent kanadskog porijekla (* [[1880]]) * [[6. 11.]] - [[Erich Raeder]], nemački veliki admiral (* [[1876]]) * [[11. 11.]] - [[Rudolf Fizir]], hrvatski zrakoplovac (* [[1891.]]) * [[16. 11.]] - [[Clark Gable]], američki filmski glumac (* [[1901]]) * [[24. 11.]] - [[Olga Aleksandrovna Romanova]], sestra poslednjeg ruskog cara (* [[1882]]) * [[25. 11.]] - [[Sestre Mirabal]], dominikanske opozicionarke (* 1924, '26 i '35) * 25. 11. - [[Mitar Bakić]], političar, narodni heroj (* [[1908]]) * [[2. 12.]] - [[Fritz August Breuhaus de Groot]], arhitekta (* [[1883]]) === Kroz godinu === * [[Bogoljub Jevtić]], bivši premijer kraljevske vlade (* [[1886]]) * [[Izabel Haton]], lekarka u Srbiji tokom I sv. rata (* 1887) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Donald Glaser]] (za izum [[Komora na mjehuriće|komore na mjehuriće]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Willard Libby]] (za metod [[Radiokarbonsko datiranje|upotrebe ugljenika-14 za određivanje starosti]] u arheologiji i drugim oblastima nauke) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Frank Macfarlane Burnet]] i [[Peter Medawar]] (otkriće stečene [[imunološka tolerancija|imunološke tolerancije]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Saint-John Perse]] (visoki let i evokativne slike njegove poezije koja na vizionarski način odražava stanje našeg vremena) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Albert Lutuli]] (nenasilna borba protiv aparthejda u Južnoj Africi) == Reference == {{reference|2}} ; Literatura * Milan Bajec, Ivan Dolničar (1981). Jugoslavija 1941-1981, Beograd: Eksport pres. * [http://catalog.osaarchivum.org/catalog?utf8=%E2%9C%93&f%5Bdigital_collection%5D%5B%5D=RFE%2FRL+Background+Reports&f%5Bsubject_geo_facet%5D%5B%5D=Yugoslavia&page=7&range%5Bdate_created_facet%5D%5Bbegin%5D=1961&range%5Bdate_created_facet%5D%5Bend%5D=1961&search_field=dummy_range&range%5Bdate_created_facet%5D%5Bbegin%5D=1960&range%5Bdate_created_facet%5D%5Bend%5D=1960&commit=Apply Osa Archivum Catalog]{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. HU OSA; Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute: Publications Department: Background Reports; Open Society Archives at Central European University, Budapest. == Vanjske veze == ''Vidi takođe'': [[Godišnji kalendar]] - [[Dnevni kalendar]] {{commonscat|1960}} [[Kategorija:1960.]] 60863vhu621ngqm85462vhtkiplyczv 1981. 0 18793 42690061 42636415 2026-09-17T21:07:42Z Alekol 2231 /* Septembar/Rujan */ 42690061 wikitext text/x-wiki {{year dab|1981}} {{godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|1981}} __NOTOC__ Godina '''1981''' ('''[[Rimski brojevi|MCMLXXXI]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]] po gregorijanskom kalendaru. <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1981''': <br /> [[1981#Januar/Siječanj|1]] • [[1981#Februar/Veljača|2]] • [[1981#Mart/Ožujak|3]] • [[1981#April/Travanj|4]] • [[1981#Maj/Svibanj|5]] • [[1981#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1981#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1981#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1981#Septembar/Rujan|9]] • [[1981#Oktobar/Listopad|10]] • [[1981#Novembar/Studeni|11]] • [[1981#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1981#Rođenja|Rođenja]] • [[1981#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === [[Datoteka:EC10-1981 European Community map.svg|mini|150px|left|[[Evropska zajednica]] 1981-86. (Grenland se povukao '85)]] * [[1. 1.]] - {{flagicon|Evropa}} [[Grčka]] ušla u [[Evropska zajednica|Evropsku zajednicu]] (danas [[EU]]). * 1. 1. - [[Palau]] postao samoupravan (trust SAD). * 1. 1. - Koncert "Pozdrav iz Zagreba" predstavlja zagrebačku rock scenu u Beogradu. * 1. 1. - [[Abdou Diouf]] je novi predsednik [[Senegal]]a (do 2000); prethodnik [[Léopold Sédar Senghor]] je prvi afrički predsednik koji se dobrovoljno povukao s položaja. * [[2. 1.]] - U Engleskoj uhapšen [[Peter Sutcliffe]], dva dana kasnije priznaje da je ''Yorkshire Ripper'' - ubio je 13 žena. * [[3. 1.]] - Prva epizoda "Jovanovići - svakodnevica jedne porodice" na Radio Beogradu. * [[5. 1.]] - [[Iransko-irački rat]], bitka kod Dezfula, tj. Operacija Nasr: Iranci započinju svoju prvu kontraofanzivu, napadaju oklopnim snagama, ali su do 9-tog razbijeni. * 5. 1. - TV izdanje "[[Autostoperski vodič kroz galaksiju|Autostoperskog vodiča kroz Galaksiju]]" na BBC 2. * [[6. 1.]] - U Tripoliju objavljeno da će se [[Libija]] i [[Čad]] ujediniti, ali ubrzo odustaju zbog međunarodnog pritiska i stanja u Čadu. * 6. 1. - Na brazilskoj reci potonuo feribot ''Novo Amapo'', najmanje 230 mrtvih. * [[10. 1.]] - [[Salvadorski građanski rat]]: [[Nacionalna oslobodilačka fronta Farabundo Marti|Front Farabundo Marti]] započinje prvu ofanzivu i zauzima teritorije na severu zemlje, vlada odgovara uvođenjem ratnog stanja i policijskog časa, zatim taktikom spržene zemlje i terora protiv civila. * [[12. 1.]] - U SAD krenula TV serija "[[Dynasty (TV serija)|Dinastija]]" (u SFRJ od 1984). * 12. 1. - Levičarski [[Portoriko|portorikanski]] nacionalisti iz [[Narodna armija Boricua|Narodne armija Boricua]] (Mačeterosi) uništili devet mlaznjaka u bazi nacionalne garde. * [[13. 1.]] - Sedmorica profesora "[[Praxis (časopis)|Praxisovaca]]" ([[Mihailo Marković|Marković]], [[Ljubomir Tadić|Tadić]], [[Miladin Životić|Životić]], [[Zagorka Golubović|Golubović]], [[Dragoljub Mićunović|Mićunović]], [[Svetozar Stojanović|Stojanović]], [[Nebojša Popov|Popov]]) dobili otkaz na Beogradskom univerzitetu (nisu mogli predavati od [[1975]], sledećeg jula prihvatili zaposlenje u Institutu društvenih nauka). * [[januar]] - Otkrivena [[Saravačka komora]], najveća podzemna šupljina na svetu. * [[19. 1.]] - Kreditna linija između centralnih banaka SFRJ i SR Nemačke vredna 1,1 milijardu dolara. [[Datoteka:Official Portrait of President Reagan 1981-cropped.jpg|mini|left|150px|[[Ronald Reagan]], predsednik SAD 1981-89]] * [[20. 1.]] - [[Ronald Reagan]] inauguriran za predsjednika [[SAD]]. Odmah zatim, [[Iran]]ci puštaju 52 američka taoca posle 444 dana [[Iranska talačka kriza|Iranske talačke krize]]. * 20. 1. - Emitovan TV-šou "[[Beograd noću]]" [[Oliver Mandić|Olivera Mandića]]. * [[21. 1.]] - Proizveden prvi automobil [[DeLorean DMC-12]]. * [[23. 1.]] - "Hrvatski borci za slobodu" podmetnuli bombu u njujoršku sudnicu, manja materijalna šteta. * [[25. 1.]] - Suđenje [[Banda četvorke|Bandi četvorke]] u Kini: Maova udovica [[Jiang Qing]] osuđena na smrt (kasnije preinačeno u doživotni zatvor). * [[27. 1.]] - Delegacija Kosova u poseti Albaniji, na čelu sa [[Riza Sapundžiju|Rizom Sapundžiuom]], zamenikom predsednika PIV-a; u poseti i delegacija Kosovske akademije nauka i umetnosti (visok nivo kulturne saradnje dve teritorije)<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-244.shtml A New High In Albanian-Kosovar Relations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055143/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-244.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE</ref>. * 27. 1. - [[Jakov Blažević]], predsjednik Predsjedništva SR Hrvatske, osuđuje nadbiskupa [[Franjo Kuharić|Kuharića]] zbog gajenja sjećanja na nadbiskupa [[Alojzije Stepinac|Stepinca]]. * 27. 1. - Indonežanski brod ''Tampomas II'' izgoreo i potonuo u Javanskom moru, 431 mrtvi i nestali. * [[27. 1.]] - [[6. 2.]] - Poljska "[[Solidarnost (sindikat)|Solidarnost]]" organizuje generalni štrajk u [[Bielsko-Biała|Bielsko-Białi]] - štrajk sa političkim ciljevima, dovodi do smene nekoliko korumpiranih zvaničnika. * [[28. 1.]] - [[Pakišanski rat]] - kratak konflikt između [[Ekvador]]a i [[Peru]]a zbog graničnog spora. * [[29. 1.]] - Španski premijer [[Adolfo Suárez]] dao ostavku. * [[30. 1.]] - Operacija ''Beanbag'' - južnoafrički komandosi ubili 15 članova [[Afrički nacionalni kongres|Afričkog nacionalnog kongresa]] u Mozambiku. === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - [[MMF]] odobrio Jugoslaviji stand-by kredit od 2,2 milijarde dolara u tri godišnje rate za prevazilaženje ekonomskih problema (najveći ikada dat zemlji u razvoju). * [[3. 2.]] - [[INA]]-Naftaplin objavljuje da će nastaviti istraživanje nafte u Jadranu, po ceni od 600 miliona dolara u sledećih pet godina. * [[4. 2.]] - Od danas ne važi zakon o ograničenju kretanja motornih vozila, poznat kao "par-nepar", uveden maja 1979. radi štednje goriva. * 4. 2. - [[Gro Harlem Brundtland]] prvi put postaje norveška premijerka (1981, 1986-89 i 1990-96). * [[6. 2.]] - [[Yoweri Museveni]] počinje [[građanski rat u Ugandi]] (do 1986). * [[7. 2.]] - Pad vojnog aviona [[Tu-104]] blizu Lenjingrada, gine 50 ljudi od čega 16 admirala i generala. * [[8. 2.]] - Tragedija na stadionu Karaiskakis u Pireju, poginuo 21 navijač [[Olimpijakos]]a. * [[11. 2.]] - General [[Wojciech Jaruzelski]] imenovan za poljskog premijera (do 1985, šef države 1985-90). * [[13. 2.]] - [[Rupert Murdoch]] kupio londonski [[The Times]]. * [[februar]] - Rok koncert "Pozdrav iz Beograda" u Zagrebu. * februar - [[Bugarska]] štampa opet tvrdi da su [[Makedonci]] u stvari [[Bugari]]. * [[17. 2.]] - Objavljen [[Tanjug]]ov komentar u kojem se odbacuju peticije beogradskih i zagrebačkih intelektulaca za izmenu Krivičnog zakona (prošlog novembra, u vezi političkih prestupa). * [[18. 2.]] - Predsednik SAD Regan predstavio Kongresu plan smanjenja inflacije i nezaposlenosti putem smanjenja federalne potrošnje i poreza na prihod. * [[20. 2.]] - Povjesničar [[Franjo Tuđman]] osuđen na 3 godine zatvora zbog "neprijateljske propagande". * [[22. 2.]] - Šestoro mrtvih u lavini na [[Šar-planina|Šar-planini]]. * [[23. 2.]] - ''[[23-F]]'' - pokušaj puča u Španiji: [[Antonio Tejero]] sa pripadnicima ''Guardia Civil'' (žandarmerije) upao u španski parlament tokom glasanja za premijera, drži poslanike kao taoce sledećih 18 sati - puč sprečen zahvaljujući kralju [[Huan Karlos I|Huanu Karlosu]]. * [[23. 2.]] - [[3. 3.]] - XXVI kongres KPSS - potvrđeno staro, i ostarelo, vođstvo; poslednji [[Leonid Brežnjev|Brežnjevljev]] kongres. * [[24. 2.]] - Jak zemljotres u Ateni, 16 mrtvih. * 24. 2. - U [[Darmštat]]u sintetisan element [[borijum]] (atomski broj 107). * 24. 2. - Objavljena veridba Diane Spencer i Charlesa, princa od Walesa. * [[25. 2.]] - [[Leopoldo Calvo-Sotelo]] konačno izabran za predsednika vlade Španije, s kašnjenjem od dva dana zbog pokušaja puča (ostaje do 1982). * [[26. 2.]] - 17. plenum CK SKJ - o pitanjima odbrane. * [[28. 2.]] - Velike demonstracije na severu Zapadne Nemačke protiv izgradnje [[Nuklearna elektrana Brokdorf|nuklearne elektrane Brokdorf]]. === Mart/Ožujak === * [[1. 3.]] - [[Bobby Sands]] iz Privremene [[IRA]]-e počeo štrajk glađu - umreće [[5. 5.]], prvi od desetorice. * [[2. 3.]] - Egipatski maršal i ministar odbrane [[Ahmed Badawi]] poginuo sa još 13 visokih oficira u udesu helikoptera. * [[4. 3.]] - Govor predsednika predsedništva [[Cvijetin Mijatović|Cvijetina Mijatovića]] u Nišu o teškoj ekonomskoj situaciji - domaći i strani neprijatelji "zlonamerno preuveličavaju" probleme, sugeriše se "ideološki rad". * [[5. 3.]] - Branko Puharić, partijski funkcioner i ravnatelj RTV Zagreb, optužuje hijerarhiju Katoličke crkve da želi stvoriti sukob sa državom; pokušaje rehabilitacije [[Alojzije Stepinac|Alojzija Stepinca]] smatra pokušajem rehabilitacije ustaštva (deo polemike između vlasti u Hrvatskoj i crkve). * 5. 3. - Bavarska policija uhapsila 141 osobu u Nirnberškom centru kulture, gde se prikazivao film o [[Skvotiranje u Holandiji|skvotiranju u Holandiji]]. * 5. 3. - Jermenski teroristi ubili dvojicu turskih diplomata u Parizu. * [[6. 3.]] - [[Marianne Bachmeier]] ubila u sudnici u [[Lübeck]]u ubicu svoje kćerke. * [[7. 3.]] - U prištinskoj [[Rilindja|Rilindji]] oštar odgovor na feljton o albanskom ekspanzionizmu objavljen u skopskoj "Večeri" prošle jeseni. * 7. 3. - Na [[Dominika|Dominici]] rasturen pokušaj puča, uhapšeni bivši premijer i komandant odbrambenih snaga (pogubljen 1986). [[Datoteka:Kosovo1981Ethnic.gif|mini|200px|[[SAP Kosovo]]: etnička karta 1981.]] * [[11. 3.]] - [[Nemiri na Kosovu 1981]]: u studentskoj menzi [[Univerzitet u Prištini|Univerziteta u Prištini]] započinje protest zbog loše hrane koji će eskalirati u '''masovne proteste''' Albanaca širom [[SAP Kosovo]], sa [[iredenta|iredentističkim]] zahtevima. * [[15. 3.]] - Salvadorska armije počinje operaciju čišćenja blizu granice sa Hondurasom, strada veliki broj civila. * [[mart]] - [[Jugoton]] objavljuje album "[[Paket aranžman]]" sa beogradskom trojkom: [[Šarlo Akrobata]], [[VIS Idoli]], [[Električni orgazam]]. * [[16. 3.]] - Izgoreo konak [[Pećka patrijaršija|Pećke patrijaršije]]. * [[17. 3.]] - U [[Italija|Italiji]] otkrivena nelegalna [[masonstvo|masonska]] loža [[Propaganda Due]] (P2), na spisku ima 962 člana, uključujući važne biznismene, političare, oficire. * [[17. 3.]] - Pritoke Save i Dunava nadošle nakon višednevnih kiša i topljenja snega, potopljen deo Obrenovca. * [[18. 3.]] - Napravljen [[skenirajući tunelski mikroskop]]. * [[19. 3.]] - "[[Događaj u Bidgošću]]" - na sastanku Saveta Vojvodstva [[Bidgošć]] vlasti pretukle članove "[[Solidarnost (sindikat)|Solidarnosti]]" koji su davali podršku osnivanju zemljoradničkog sindikata. * [[22. 3.]] - Klizište usled padavina odnelo dva vagona u Moravu kod Stalaća, 38 (?) mrtvih<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/03/23/Rescuers-save-8-year-old-girl-trapped-in-derailed-Yugoslav-train/9897354171600/ Rescuers save 8-year-old girl trapped in derailed Yugoslav train]. March 23, 1981. upi.com Archives</ref>. * [[25. 3.]] - Uveče okupljanje u studentskom domu u Prištini. * [[26. 3.]] - [[Nemiri na Kosovu 1981]]: Dolazak [[Štafeta mladosti|Štafete mladosti]] u [[Priština|Prištinu]] koincidira s drugim valom masovnih protesta, a pošto uhapšeni pre dve nedelje nisu pušteni - zahtevi su politički, traži se republika, kao i ekonomski i ideološki ("marksističko-lenjinistički", kao u [[Narodna Socijalistička Republika Albanija|Hodžinoj Albaniji]]); milicija reagira brutalno.<ref>Jović 2003, 279</ref> * 26. 3. - Rekordni vodostaji Save kod Beograda, 738&nbsp;cm, i Dunava kod Zemuna, 757&nbsp;cm (premašeni 2006). * 26. 3. - Umereni britanski laburisti, koji misle da je stranka otišla previše ulevo, osnivaju Socijaldemokratsku partiju (spojila se s liberalima 1988, → [[Liberalni demokrati (UK)|Liberalni demokrati]]) * [[27. 3.]] - Poljska "Solidarnost" organizuje nacionalni "štrajk upozorenja" povodom Događaja u Bidgošću. [[Datoteka:Srpsko Narodno Pozoriste NS.JPG|mini|200px|[[Srpsko narodno pozorište]] u Novom Sadu]] * [[28. 3.]] - Otvorena nova zgrada [[Srpsko narodno pozorište|Srpskog narodnog pozorišta]] u Novom Sadu (kasnije Dan te institucije). * [[29. 3.]] - "[[Proces nacionalne reorganizacije]]" u [[Argentina|Argentini]]: gen. [[Roberto Eduardo Viola]] dolazi na čelo vojne hunte (do decembra). [[Datoteka:President Ronald Reagan moments before he was shot in an assassination attempt 1981.jpg|mini|200px|left|Regan pred atentat]] * [[30. 3.]] - [[Atentat na Ronalda Reagana]]: Predsjednik SAD [[Ronald Reagan]] teško ranjen metkom koga je ispalio [[John Hinckley]]. * 30. 3. - Objavljen bojkot nastave na tri najveća prištinska fakulteta.<ref name="Jovic2003-280">Jović 2003, 280</ref> * [[31. 3.]] - Protestuju đaci i radnici u [[Obilić]]u kod Prištine. * 31. 3. - [[Popis stanovništva 1981. u SFRJ|Popis stanovništva u SFRJ]]: 22.424.711 stanovnika, od čega 1.219.045 (5,4%) [[Jugosloveni|Jugoslovena]]. * 31. 3. - [[53. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[Ordinary People]]'', ukupno četiri nagrade od šest nominacija; ''[[Raging Bull]]'' i ''[[The Elephant Man (film)|The Elephant Man]]'' po osam nominacija sa dve odn. bez nagrade. === April/Travanj === [[Datoteka:EtnickaKartaSFRJMZ.jpg|mini|Etnički sastav SFRJ, prema [[Popis stanovništva 1981. u SFRJ|popisu 1981]]]] * [[1. 4.]] - Počela akcija sadnje "88 stabala za druga Tita" po svim mesnim zajednicama. * 1. 4. - Grupa tajlandskih oficira, "Mladoturci", pokušala da izvede puč. * [[1.4.|1]] - [[3. 4.]] - Treći i najteži talas nemira na Kosovu u kojima učestvuju studenti, đaci i neki radnici; zvanično osam mrtvih, nagađa se čak i 1000 mrtvih<ref>Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije..., str. 301</ref>. Pošto milicija ne može, ili ne želi, uvesti red, Pokrajinski komitet za ONO poziva vojsku. Milicijsko pojačanje iz uže Srbije je zaustavljeno na barikadi kod Podujeva, uzeta su 34 taoca Srba i Crnogoraca - oslobođeni nakon dolaska jedinice iz Prištine.<ref name="Jovic2003-280" /> * [[2. 4.]] - [[Nemiri na Kosovu 1981]]: [[Predsjedništvo SFRJ]] proglašava vanredno stanje na Kosovu i šalje [[JNA]] da uspostavi red posle jučerašnjih nereda. Vanredno stanje traje tri meseca, 585 osuđenih. * 2. 4. - [[Libanski građanski rat]]: razgorevaju se borbe između sirijskih snaga i hrišćanske milicije u [[Bejrut]]u i kod [[Zahlé]]. * [[3. 4.]] - Nove demonstracije u Kosovskoj Mitrovici, Vučitrnu i Uroševcu - pojačana milicija brzo reaguje.<ref>Jović 2003, 281</ref> * [[4. 4.]] - [[Pjesma Evrovizije 1981.|Pjesma Evrovizije]] u Dublinu: prvi je britanski bend [[Bucks Fizz]], [[Vajta]] je 15. sa "Lejlom" (prvo učešće Jugoslavije od 1976). * 4. 4. - [[Napad na H-3]] - uspešan iranski napad na vazduhoplovnu bazu na zapadu Iraka. * [[8. 4.]] - Ukinut policijski čas na Kosovu. * [[10. 4.]] - [[Tunis]]ki predsednik [[Habib Bourguiba]] se izjašnjava za višepartijski sistem (prvi višepartijski izbori 1. novembra). * [[10.4.|10]] - [[12. 4.]] - Brixtonski neredi u južnom Londonu (u julu/srpnju će biti još rasnih nereda u Liverpulu i Lidsu). [[Datoteka:Space Shuttle Columbia launching.jpg|mini|180px|[[STS-1]]]] * [[12. 4.]] - Prvi put lansirana ''[[Space Shuttle Columbia|Columbia]]'', što je [[Popis misija programa Space Shuttle|prva od 135 misija]] programa ''[[Space Shuttle]]'' do okončanja 2011. * [[13. 4.]] - [[Jože Smole]], član CK SKJ i SK Slovenije: mogu se očekivati ljudi koji će tražiti politiku čvrste ruke, povodom Kosova (ilustracija postojanja dve struje u SKJ)<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-218.shtml Yugoslavia One Year After Tito's Death] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054922/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-218.shtml |date=2011-07-28 }}, page 4, Slobodan Stanković, Open Society Archives - Radio Free Europe</ref> * [[17. 4.]] - [[Gvatemalski građanski rat]]: vojska ubila 65 civila u neprijateljski nastrojenom selu Cocob, uključujući 34 dece. * [[18. 4.]] - Sneg prekrio "veći deo Jugoslavije"<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/04/18/Foreign-News-Briefs/8213356418000/ Foreign News Briefs]. April 18, 1981. upi.com Archives</ref>. * [[20. 4.]] - Ponovo otvoren [[Prištinski univerzitet]]. * [[24. 4.]] - Sirijska vojska nasumice uhvatila 150 ljudi u [[Hama|Hami]] i streljala ih - odmazda za napad [[Muslimansko bratstvo|Muslimanskog bratstva]] tri dana ranije. * 24. 4. - Predsednik Regan ukinuo embargo na žito uveden SSSR-u prošle godine, istog dana šalje pismo Brežnjevu s pozivom na dijalog. * [[27. 4.]] - [[Operacija Crveni pas]]: [[FBI]] sprečio bele rasiste da izvrše puč u [[Dominika|Dominici]]. * 29/[[30. 4.]] - Skrnavljenje srpskih grobova u selu Bresje kod Prištine. * proleće - Oficir KGB [[Vladimir Vetrov]] stupa u kontakt sa Francuskom: pod imenom ''Farewell'' dostavlja podatke o sovjetskoj tehnološkoj špijunaži Zapada, na šta se odgovara proterivanjem agenata i CIA-inim podmetanjem "trojanskih konja". === Maj/Svibanj === [[Datoteka:Meeting François MITTERRAND Caen 1981.jpg|mini|200px|left|[[François Mitterrand]], predsednik Francuske 1981-1995.]] * [[4. 5.]] - Sudar autobusa i kamiona u [[Sićevačka klisura|Sićevačkoj klisuri]], 12 mrtvih. * [[5. 5.]] - Plenum PK SK Kosova - [[Veli Deva]] na čelu SK Kosova umesto [[Mahmut Bakali|Mahmuta Bakalija]], koji je prinuđen na ostavku zbog nemira. * 5. 5. - Umro severnoirski štrajkač glađu [[Bobby Sands]], dolazi do nereda na celom ostrvu. * [[6. 5.]] - Plenum CK SK Srbije poziva na "zaustavljanje egzodusa Srba i Crnogoraca sa Kosova". [[Draža Marković]] upozorava da je "potpuno neustavno" postojeće stanje u kome se pokrajine tretiraju kao jednake republikama.<ref>Jović 2003, 290</ref> * 6. 5. - U [[Senegal]]u uveden višepartijski sistem bez ograničenja. * [[7. 5.]] - 20. sednica CK SKJ o stanju na Kosovu. * [[10. 5.]] - [[Francuska]]: [[François Mitterrand]] pobedio sadašnjeg predsednika [[Valéry Giscard d'Estaing|d'Estaing]]-a (preuzima 21. 5.). [[Datoteka:PapalAssassinationAttemptSite.jpg|mini|220px|Mesto atentata na papu]] * [[13. 5.]] - Papa [[Ivan Pavao II]] ranjen u pokušaju atentata. * 13. 5. - Manji nemir u studentskim domovima u Prištini, smenjeni direktori studentskih centara na Kosovu. * [[15. 5.]] - Rotacija u [[Predsedništvo SFRJ|Predsedništvu SFRJ]]: [[Sergej Krajger]] umesto [[Cvijetin Mijatović|Cvijetina Mijatovića]]. * svibanj - Osuđen [[Dobroslav Paraga]], u vezi sa peticijom za političke zatvorenike. * maj - Šef [[KGB]] [[Jurij Andropov]] pokreće [[Operacija RJaN|Operaciju RJaN]] ("Raketno-jadernoje napadenije", РЯН): potraga za indikacijama da SAD pokreće prvi nuklearni udar. * maj - Početak [[Sindrom toksičnog ulja|Sindroma toksičnog ulja]] u Španiji, umire oko 1.100 ljudi. * [[16. 5.]] - [[Soong Ching-ling]], udovica [[Sun Jat-sen]]a, proglašena za počasnu predsednicu NR Kine (umrla 28. 5.). * [[19. 5.]] - Nakon novih demonstracija zatvoren Prištinski univerzitet; narednih dana se najavljuju reforme univerziteta - smanjenje broja studenata za 10%, otpuštanje nekih predavača, prelaz na prevedene srpske udžbenike itd.. * [[21. 5.]] - [[Pierre Mauroy]] novi francuski premijer (do 1984), u početku sprovodi mnoge socijalne programe. [[Datoteka:Sergej Kraigher (1).jpg|mini|150px|[[Sergej Krajger]] (1969)]] * [[23. 5.]] - Dve eksplozije u krugu jugoslovenske ambasade u [[Tirana|Tirani]] - sledi prekid kulturnih veza između [[Albanija|Albanije]] i pokrajine [[Kosovo]]. * [[24. 5.]] - Kongres Udruženja književnika Srbije - svi pisci Srbi da budu srpski pisci, bez obzira iz koje su republike. * 24. 5. - Predsednik [[Ekvador]]a [[Jaime Roldós Aguilera]] poginuo u avionskoj nesreći. * [[25. 5.]] - [[Dobroslav Ćulafić]] novi sekretar Predsedništva CK SKJ nakon [[Dušan Dragosavac|Dušana Dragosavca]] (ili od 28. 6.?). * 25. 5. - Osnovan Savet zalivske saradnje (GCC, današnji [[Savet saradnje arapskih država zaliva]]). * 25. 5. - Izviđački avion udario u palubu nosača aviona ''[[USS Nimitz]]'', 14 mrtvih. * [[26. 5.]] - Italijanski premijer [[Arnaldo Forlani]] prinuđen na ostavku zbog skandala sa Propagandom Due. * [[27. 5.]] - [[Andrzej Wajda|Wajdin]] "[[Čovjek od željeza]]" dobio [[Zlatna palma|Zlatnu palmu]] na [[Kanski festival|Kanskom festivalu]]. * [[29. 5.]] - Pesnik [[Gojko Đogo]] uhapšen zbog zbirke "Vunena vremena" (zabranjena u aprilu<ref>Jović 2003, 336</ref>) - optužen za vređanje sećanja na predsednika Tita - hapšenje izaziva proteste književnika i profesora. * [[30. 5.]] - Ubijen predsednik [[Bangladeš]]a [[Ziaur Rahman]]. * [[31. 5.]] - [[Azem Vlasi]] izabran za predsednika SSRN Kosova. === Jun/Juni/Lipanj === * [[2. 6.]] - U Beogradu uhapšeni Turčin i osmoro Jugoslovena, zaplenjeno 16,4&nbsp;kg [[heroin]]a<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/06/02/Yugoslav-authorities-have-broken-a-heroin-smuggling-ring-which/4372360302400/ Yugoslav authorities have broken a heroin smuggling ring which...]. June 2, 1981. upi.com Archives</ref>. U Jugoslaviji je ove godine došlo do naglog porasta upotrebe te droge<ref>[http://www.nytimes.com/1981/10/04/world/yugoslavs-alarmed-by-sharp-rise-in-drug-use.html?scp=82&sq=yugoslavia&st=nyt Yugoslavs Alarmed by Sharp Rise in Drug Use], ''New York Times'', October 4, 1981</ref>. * [[5. 6.]] - [[Vlado Gotovac]] osuđen na dve godine zatvora i četiri godine nenastupanja zbog "neprijateljske delatnosti" (intervjui stranim glasilima o položaju hrvatskog naroda). * 5. 6. - Centar za kontrolu bolesti je u [[Los Angeles]]u izvjestio o prvim slučajevima [[AIDS]]-a u SAD. Narednog meseca vest ulazi u velike medije. * [[6. 6.]] - Železnička katastrofa u indijskom [[Bihar]]u, između 500 i 800 poginulih. * [[7. 6.]] - [[Operacija Opera]]: Izraelski zrakoplovi uništili irački [[nuklearni reaktor]] Osirak (među pilotima je bio i [[Ilan Ramon]], koji će [[2003]] stradati sa [[Space Shuttle|šatlom]] Kolumbija). * [[10. 6.]] - Ekspoze predsednika SIV-a Veselina Đuranovića u Saveznoj skupštini najavljuje ograničenje uvoza i privremenu kontrolu cena - nestabilna ekonomija i inflacija blizu 50% zbog višegodišnje previsoke investicione potrošnje<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/06/10/In-an-effort-to-curb-the-inflation-rate-that/2752360993600/ In an effort to curb the inflation rate that...]. June 10, 1981. upi.com Archives</ref>. * [[11. 6.]] - Kermanski (Golbafski) zemljotres u Iranu, preko 2.000 mrtvih. * [[12. 6.]] - Izvešteno da je SFRJ započela pregovore sa stranim bankama radi pozajmice 1,8 - 2,2 milijarde dolara za pokrivanje deficita platnog bilansa (dugovi iznose 18 milijardi dolara). * 12. 6. - Američka premijera "[[Raiders of the Lost Ark|Otimača izgubljenog Kovčega]]", prvi film i početak franšize [[Indiana Jones]]a. * [[13. 6.]] - Savezni sekretar unutrašnjih poslova [[Franjo Herljević]] obaveštava Skupštinu da će biti pojačana milicija na Kosovu. * jun? - Prvak Jugoslavije u fudbalu Crvena zvezda; u Kup UEFA idu Hajduk i Radnički Niš; Velež ide u Kup pobednika kupova. * [[16. 6.]] - Sudar dva autobusa kod [[Bečej]]a, jedan sa đacima na izletu, najmanje pet mrtvih. * [[16.6.|16]] - [[18. 6.]] - U Beogradu se održava Treći kongres samoupravljača. * [[17. 6.]] - Sukob Kopta i islamista u kairskom predgrađu el-Zawiya el-Hamra, 17 mrtvih. * [[18. 6.]] - [[Politika ekspres]] izveštava o učestalom kamenovanju vozova i opreme na Kosovu. [[Datoteka:F-117 Nighthawk Front.jpg|mini|180px|[[Lockheed F-117 Nighthawk]]]] * 18. 6. - Prvi let "nevidljivog" lovca [[F-117]]. * 18. 6. - Osnovana [[Organizacija istočnih karipskih država]]. * [[19. 6.]] - Raketa [[Ariane 1]] je izručila prvi koristan teret u orbitu, dva satelita. * [[20. 6.]] - [[Olovne godine (Maroko)|Olovne godine]] u [[Maroko|Maroku]]: nakon generalnog štrajka dolazi do krvavih nereda u Kazablanci, u kojima gine 66 osoba po zvaničnim podacima, ili nekoliko stotina. * [[21. 6.]] - [[Iranski parlament]] (Medžlis) opozvao predsednika [[Abulhasan Banisadr|Banisadra]], koji se već krije nakon što je pozvao na "otpor diktaturi". Zabranjene sve partije, u represiji narednih meseci strada veliki broj ljudi, Banisadr će pobeći iz zemlje. * 21. 6. - Ubedljiva pobeda francuskih socijalista na parlamentarnim izborima, posle 23 godine desnice na vlasti. * [[22. 6.]] - Suđenje hrvatskom disidentu [[Marko Veselica|Marku Veselici]] odloženo zbog zdravstvenih problema. [[Datoteka:Medjugorje1-08.JPG|mini|300px|[[Međugorje]]]] * [[24. 6.]] - [[Ukazanja u Međugorju]]: po prvi se put u malom [[hercegovina|hercegovačkom]] mjestu [[Međugorje|Međugorju]] pred šestoro djece navodno ukazala [[Blažena Djevica Marija]] (u vreme zategnutih odnosa Katoličke crkve i vlasti<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-10.shtml New Conflicts Between Church and State in Yugoslavia]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zdenko Antić RFE Research</ref><ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-82.shtml The Madonna Embarrasses Yugoslav Communists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307161139/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-82.shtml |date=2016-03-07 }}, Z.Antić RFE</ref>). * [[25. 6.]] - U Kanadi i SAD uhapšena devetorica lidera hrvatske grupe Otpor<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/06/26/Arrests-said-to-cripple-Croatian-terrorism/6266362376000/ Arrests said to cripple Croatian terrorism]. June 26, 1981. upi.com Archives</ref>. * [[27. 6.]] - Organizacija afričkog jedinstva usvaja [[Afrička povelja o ljudskim i narodnim pravima|Afričku povelju o ljudskim i narodnim pravima]] (stupa na snagu 1986). * [[28. 6.]] - [[Giovanni Spadolini]] iz Republikanske partije je novi premijer Italije, prvi koji nije demohrišćanin - početak koalicije ''[[Pentapartito]]'', demohrišćana i četiri sekularne stranke, čime je sprečena mogućnost komunističke većine (aranžman traje do 1991). * 28. 6. - Bomba u sedištu Islamske republikanske partije u Teheranu ubila 74 iranska zvaničnika, među kojima je i vrhovni sudija [[Mohammad Beheshti]]. * 28. 6. - [[Hua Guofeng]] gubi preostale funkcije, čelnika [[Komunistička partija Kine|KP Kine]] (sledi [[Hu Yaobang]] do 1987) i predsedavajućeg Centralne vojne komisije ([[Deng Xiaoping]] do 1989). * [[30. 6.]] - Okončana sedmomesečna [[Bitka za Zahlé]]: hrišćanska milicija odbranila istočni grad [[Zahlé]] od sirijskog napada. * 30. 6. - [[Likud]] izraelskog premijera [[Menachem Begin|Menachema Begina]] odnosi tesnu pobedu nad [[Shimon Peres|Peresovom]] partijom. === Jul/Juli/Srpanj === * [[1. 7.]] - Ministarstvo pravde SAD izjavljuje da će [[Andrija Artuković]], ministar pravde NDH, biti izručen Jugoslaviji (ostvareno [[1986]]). * 1-2. 7. - Komitet CK SKJ raspravlja o statutarnim pitanjima, neki se zalažu za demokratski centralizam, protiv federalizacije partije. * [[3. 7.]] - Izglasani Amandmani I - VIII na [[Ustav SFRJ]] - uređivanje kolektivnog rukovodstva, 4-godišnji mandat za predsednika Saveznog izvršnog veća, mogućnost glasanja o poverenju. * 3. 7. - Izbijaju rasni neredi u nizu engleskih gradova, vrhunac 11. 7.. * [[7. 7.]] - [[Vladimir Bakarić]] kritikuje SIV i NBJ da izazivaju inflaciju štampanjem novca (objavljeno 19. 7.). * 7. 7. - U Španiji legalizovan razvod. * [[9. 7.]] - [[Nintendo]] predstavio [[arkadne igre|arkadnu igru]] ''[[Donkey Kong (arkadna igra)|Donkey Kong]]''. * [[10.7.|10]] - [[24. 7.]] - Izraelsko vazduhoplovstvo bombarduje uporišta [[PLO]] u [[Liban]]u. * [[14. 7.]] - Jugoslovenski diplomata Blagoja Anakioski i još jedan Jugosloven ranjeni u Briselu, kada je pucano na njih (sumnja se na Albance). * jul - Pismo Predsjedništva SFRJ Saveznoj skupštini: inzistira se da se strani krediti uzimaju samo za omogućenje izvoza (republičke vođe ingoriraju).<ref>Jović 2003, 232</ref> * jul - Poseta [[Patrijarh srpski German|patrijarha Germana]] predsedniku SIV-a Veselinu Đuranoviću povodom događaja na Kosovu (inače, odnosi države i crkve su loši)<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-128.shtml Serbian Orthodox Church Under Attack in Yugoslavia]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Z. Antić, RFE Research</ref>. * jul - [[Urengoj-Pomari-Užgorodski gasovod]] (Transsibirski): konzorcijum zapadnonemačkih banaka daje 3,4 milijarde maraka za gradnju sovjetskog gasovoda, projektu se ove i sledeće godine pridružuju zapadnoevropske i japanske firme, uprkos pritisku SAD. * [[16. 7.]] - [[Mahathir Mohamad]] postaje premijer [[Malezija|Malezije]] (do [[2003]]). * [[17. 7.]] - [[Džavid Nimani]], predsednik predsedništva Kosova, dao ostavku. * 17. 7. - Izraelci bombardovali višespratnice u [[Bejrut]]u u kojima su bile prostorije grupa povezanih sa [[PLO]] - gine oko 300 civila, SAD zavodi embargo na izvoz aviona. * 17. 7. - U rušenju dve pasarele u hotelu Hyatt Regency u [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]-ju poginulo 114 osoba. [[Datoteka:Humber Bridge South Bank2.jpg|mini|200px|[[Humberski most]]]] * 17. 7. - Zvanično otvoren [[Humberski most]], sa rasponom od 1440 metara najduži viseći mosta na svetu do 1998. * [[18. 7.|18]] - [[29. 7.]] - 28. [[Pulski filmski festival]]: [[Velika zlatna arena za najbolji film|Velika zlatna arena]] za film "[[Pad Italije]]"<ref>[http://arhiv.pulafilmfestival.hr/28-pulski-filmski-festival/ 28. Pulski filmski festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016110836/https://arhiv.pulafilmfestival.hr/28-pulski-filmski-festival/ |date=2021-10-16 }}. arhiv.pulafilmfestival.hr</ref>. * [[20. 7.]] - [[Martina Navratilova]] dobila američko državljanstvo. * [[21. 7.]] - Umrla je [[Ljudmila Živkova]], [[Todor Živkov|Todorova]] kćerka, zadužena za kulturnu politiku u [[Народна Република Бугарска|Bugarskoj]], inicijator tekuće proslave "1300 godina Bugarske" - priredbe, filmovi, izložbe, Nacionalni dvorac kulture, spomenici... * [[22. 7.]] - Trojica kosovskih Albanaca osuđena na 6-8 godina, povodom nereda proletos (prvo u nizu suđenja). * [[23. 7.]] - Predsedništvo Zajednice jugoslovenskih univerziteta predložilo prekid veza između Univerziteta u Tirani i jugoslovenskih škola. * [[26. 7.]] - Posle šest godina okončana operacija "[[Joseph D. Pistone|Donnie Brasco]]", agent FBI je bio infiltriran u [[Familija Bonanno|familiju Bonanno]]. * [[27. 7.]] - [[Microsoft]] kupuje [[86-DOS]] kojeg će preraditi u [[MS-DOS]]. * 27. 7. - Šestogodišnji Adam Walsh kidnapovan i ubijen na Floridi, njegov otac John će povesti kampanju za prevenciju kriminala i biti voditelj emisije ''America's Most Wanted''. * [[28. 7.]] - Kermanski (Sirčki) zemljotres u Iranu, 1.500 mrtvih. * [[29. 7.]] - Kraljevsko vjenčanje: [[Diana, princeza od Walesa|Diana Spencer]] se udala za britanskog prijestolonasljednika [[Charles, princ od Walesa|Charlesa, princa od Walesa]], pretpostavlja se da je bilo 750 miliona TV gledalaca. * 29. 7. - Levičarski pokušaj puča u [[Gambija|Gambiji]], predsednik [[Dawda Jawara]] se održao zahvaljujući senegalskoj intervenciji - stradalo 500 do 800 ljudi. * [[30. 7.]] - [[Marševi gladi u Poljskoj (1981)|Marševi gladi u Poljskoj]] zbog krize i nestašice hrane, najveće okupljanje je u [[Łódź]]u. * [[31. 7.]] - [[Panama|Panamski]] šef države [[Omar Torrijos]] poginuo u avionskoj nesreći. Kao i u slučaju pogibije ekvadorskog predsednika u maju, ima spekulacija o atentatu. === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:MTV.png|mini|left|100px|[[MTV]]]] * [[1. 8.]] - [[MTV]] kreće na kablovskoj televiziji u SAD. * [[4. 8.]] - Ubijen službenik jugoslovenske ambasade u Briselu Stojan Đerić, ranjen Zuko Redžo<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/08/04/A-gunman-shot-and-killed-a-member-of-the/6937365745600/ A gunman shot and killed a member of the...]. Aug. 4, 1981. upi.com Archives</ref>, počinilac je kosovski Albanac [[Musa Hoti]]. * [[5. 8.]] - [[Ali Šukrija]] izabran za predsednika predsedništva Kosova. * 5. 8. - Predsednik SAD Regan otpustio 11.359 kontrolora leta koji nisu želeli prekinuti štrajk. * [[6. 8.]] - Sednica CK SK Kosova: isključen Mahmut Bakali, kao i još četvorica članova, predsedništvo CK svedeno sa 19 na 13 članova (na čelu [[Veli Deva]]). [[Datoteka:Ibm pc 5150.jpg|mini|200px|[[IBM PC]]]] * 6. 8. - Predsednik Regan obnavlja proizvodnju [[neutronska bomba|neutronske bombe]], s bojevim glavama za rakete i haubice. * [[7. 8.]] - Lansiran je bugarski satelit [[Interkosmos-Bugarska-1300]] (u zemlji se ove godine slavi 1300 godina [[Prvo Bugarsko Carstvo|Prvog Bugarskog Carstva]]). * [[11. 8.]] - U Gvatemali osnovana [[Nikaragvanska demokratska snaga]], skup antisandinista udruženih na insistiranje CIA-e, baza će im biti u Hondurasu (→ [[kontraši]]). * [[12. 8.]] - Predstavljen [[IBM PC]] (osnovna cena $1565 tj. $4120 u dolarima iz 2016). * [[13. 8.]] - [[Reganomika]]: u SAD potpisan zakon kojim je porez na prihod snižen za 25%. * 13. 8. - Jak zemljotres u [[Banja Luka|banjalučkom]] kraju, 44 povređenih. * 13. 8. - Umro [[Stevan Doronjski]], član predsedništava SFRJ i CK [[SKJ]] (u državnom predsedništvu ga zamenjuje [[Radovan Vlajković]]). * avgust - Na pacifičkoj obali [[Gvatemala|Gvatemale]] počinje operacija ''Ceniza'' ("pepeo"), operacija spržene zemlje protiv ustanika. * [[15.8.|15]] - [[16. 8.]] - Evropski kup u [[atletika|atletici]] u Zagrebu. * [[19. 8.]] - [[Incident u zaljevu Sidre 1981.|Incident u zaljevu Sidre]]: dva američka aviona oborila dva libijska. * 19. 8. - Nakon što je udruženje poljoprivrednih proizvođača tražilo povećanje cena, "panična kupovina" u celoj SFRJ (SIV ipak odbio zahteve). * [[22. 8.]] - Far Eastern Air Transport Flight 103: avion se raspao ubrzo nakon poletanja iz [[Taipei]]a, 110 mrtvih. * [[23. 8.]] - U [[Narodna Republika Bugarska|Bugarskoj]] otvoren [[Spomenik na Buzludži]], spomen-dom [[Komunistička partija Bugarske|Bugarske KP]]. * 23. 8. - Operacija ''Protea'': južnoafričke snage ulaze u [[Angola|Angolu]] protiv [[SWAPO]]-a (sledi joj operacija ''Daisy''). [[Datoteka:Saturn (planet) large.jpg|mini|160px|[[Saturn]] sa [[Voyager 2|Voyagera 2]]]] * [[25. 8.]] - [[Voyager 2]] prolazi pored [[Saturn]]a. * [[28. 8.]] - Postavljene bombe ispred tri lokala u vlasništvu jugoslovenskih doseljenika (Srba) u Detroitu i okolini. * [[30. 8.]] - Eksplozijom ubijeni nedavno postavljeni predsednik i premijer Islamske Republike Iran - sledi krvavi progon [[Narodni mudžahedini|Narodnih mudžahedina]]. === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - Predsednik [[Centralnoafrička Republika|Centralnoafričke Republike]] [[David Dacko]] ponovo zbačen, vlast preuzima načelnik generalštaba [[André Kolingba]] (predsednik do 1993). * [[3. 9.]] - U Egiptu uhapšeno preko 1.500 ljudi, uglavnom islamista ali i koptskih sveštenika i sekularnih političara i intelektualaca, koji se protive mirovnom sporazumu sa Izraelom. * 3. 9. - Stupila na snagu UN-ova [[Konvencija o eliminaciji svih oblika diskriminacije žena]]. * [[5. 9.]] - Dvadeset jedan Albanac osuđen na kazne zatvora od 6 do 15 godina zbog organizovanja nereda u Prištini proletos, među njima i [[Bajram Kosumi]] (premijer Kosova 2005-2006). * [[5.9.|5]] - [[12. 9.]] - [[Datoteka:Swimming pictogram.svg|25px]] U [[Split]]u održan Evropski šampionat u vodenim sportovima: [[Borut Petrič]] uzeo zlatnu i srebrnu a [[Darjan Petrič]] bronzanu medalju. * [[8. 9.]] - Na ''BBC One'' prikazana prva epizoda "[[Mućke|Mućki]]". * [[9. 9.]] - Hrvatski disident [[Marko Veselica]] osuđen na 11 godina zatvora (pušten 1986). * [[10. 9.]] - Prvi nacionalni kongres poljskog sindikata [[Solidarnost (sindikat)|Solidarnost]], ima 10 miliona članova, [[Lech Wałęsa]] izabran za predsednika. * [[11. 9.]] - Položen kamen temeljac [[Zagrebačka džamija|Zagrebačke džamije]], čiju će gradnju delom finansirati arapske zemlje<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/86-1-200.shtml Arab Countries Finance Construction of A Mosque in Zagreb]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Stanković, RFE Research (1982)</ref> (završena 1987). * [[12.9.|12]] - [[13. 9.]] - Američki državni sekretar [[Alexander Haig]] u poseti Jugoslaviji - obećava nastavak podrške SAD "teritorijalnom integritetu i nacionalnom jedinstvu" Jugoslavije. * [[11.9.|11]] - [[14. 9.]] - [[Datoteka:Wrestling pictogram.svg|25px]] U [[Skoplje|Skoplju]] održan Svetski šampionat u [[rvanje|rvanju]] (FILA); 4 medalje za Jugoslaviju, [[Refik Memišević]] zlatna. * [[14. 9.]] - [[NE Krško]] puštena u probni rad<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-141.shtml Yugoslavia Opens Its First Nuclear Power Plant]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[15. 9.]] - Egipatska vlada proteruje sovjetskog ambasadora i preko 1.000 tehničara. * 15. 9. - Glavnokomandujući američkih snaga u Evropi gen. [[Frederick Kroesen]] povređen u napadu [[Frakcija Crvene Armije|Frakcije Crvene Armije]] u [[Heidelberg]]u. * [[17. 9.]] - [[Gojko Đogo]] osuđen na dve godine zatvora po članu 133 KZ za zbirku "Vunena vremena". [[Datoteka:04 554 Bf Paris-Lyon, TGV PSE 82.jpg|mini|left|200px|[[TGV]]]] * [[19. 9.]] - [[Simon & Garfunkel]] sviraju pred pola miliona ljudi u njujorškom [[Central Park]]u. * 19. 9. - Na Amazonu potonuo brod ''Sobral Santos II'', preko 300 mrtvih. * [[21. 9.]] - {{flag|Belize}} (bivši Britanski Honduras) nezavisan od [[UK]]; 1500 britanskih vojnika ostaje zbog [[Gvatemala|gvatemalskih]] pretenzija. * 21. 9. - [[Sandra Day O'Connor]] postaje prva žena u [[Vrhovni sud SAD|Vrhovnom sudu SAD]]. [[Datoteka:Tunel Učka - Zrinšćak II, zapadni ulaz.jpg|mini|180px|[[Tunel Učka]]]] * 24 - [[25. 9.]] - Jermenski teroristi zauzeli turski konzulat u Parizu, traže puštanje zatvorenika na slobodu. * [[25. 9.]] - Pokrajinska skupština Kosova prihvatila ostavke [[Bahri Oruči]]ja, predsednika izvršnog veća, i [[Dušan Ristić|Dušana Ristića]], predsednika skupštine; zamenjuju ih [[Riza Sapundžiju]] odn. [[Ilija Vakić]]<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/09/25/The-parliament-of-Yugoslavias-Kosovo-province-ousted-its-chairman/1631370238400/ The parliament of Yugoslavia's Kosovo province ousted its chairman...]. Sept. 25, 1981. upi.com Archives</ref>; smenjeni i direktori [[Radio-televizija Priština|RTV Priština]]; takođe se istupa u odbranu albanskih prava. * 25. 9. - Radnici u [[Poljska|Poljskoj]] zakonom dobili veće učešće u upravljanju fabrikama. * 26/[[27. 9.]] - Otmica JAT-ovog aviona na liniji Titograd-Beograd - preko Atine i izraelskog vazdušnog prostora stigao do Larnake na Kipru, gde su putnici i članovi posade uspeli pobeći<ref>[http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/171573/Hirurg-koji-je-dobio-sve-bitke-6-Putnici-prevarili-otmicare- Hirurg koji je dobio sve bitke (6): Putnici prevarili otmičare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306082147/http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/171573/Hirurg-koji-je-dobio-sve-bitke-6-Putnici-prevarili-otmicare- |date=2012-03-06 }}, Vesti online (15. 10. 2011.)</ref>. * [[27. 9.]] - Otvoren [[Tunel Učka]]. * 27. 9. - Prva komercijalna vožnja [[TGV]]-a, superbrzog vlaka u Francuskoj - od Pariza do Liona za manje od tri sata. * 27. 9. - Iranskom [[Operacija Samen-ol-A'emeh|operacijom Samen-ol-A'emeh]] ("Osmi imam") okončana je iračka [[Opsada Abadana]]. * [[30. 9.]] - XXI plenum CK SKJ, o krajnje lošoj ekonomskoj situaciji<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-92.shtml Yugoslav Leaders Discuss the Country's Negative Economic Trade]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Z.Antić RFE Research</ref>. * 30. 9. - Plafon javnog duga SAD prvi put dignut iznad 1000 milijardi dolara. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Sadat and Mubarak - Flickr - The Central Intelligence Agency.jpg|mini|200px|[[Anwar el-Sadat|Sadat]] i [[Hosni Mubarak|Mubarak]] (foto 1973)]] * [[1. 10.]] - Eksplozija auto-bombe ispred sedišta PLO u Bejrutu, 83 mrtvih. * 1. 10. - Autobus sleteo sa nadvožnjaka kod Stare Pazove, 16 mrtvih. * [[2. 10.]] - Predsednik Regan obnovio program bombardera [[B-1 Lancer|B-1]]. * [[3. 10.]] - Okončan sedmomesečni štrajk irskih republikanskih zatvorenika u zatvoru ''Maze'', umrlo je deset štrajkača. * [[6. 10.]] - Muslimanski ekstremisti na vojnoj paradi ubijaju [[egipat]]skog predsjednika [[Anwar el-Sadat|Anwara el Sadata]]. [[Hosni Mubarak]] izabran za predsednika [[14. 10.]], što ostaje do [[2011]]. * < 8. 10. - U podmorju [[Angola|Angole]] pronađena nafta od koje 10% pripada jugoslovenskim firmama Ina-naftaplin i Naftagas.<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19811009|page:14 "Borba", 9. okt. 1981, str. 14]</ref> * [[10. 10.]] - U Bonu se okupilo 300.000 ljudi protiv postavljanja američkih raketa. * [[12. 10.]] - Britanski [[ITV]] prikazao prvu od 11 epizoda serije "[[Povratak u Brideshead (TV serija)|Povratak u Brideshead]]", smatra se jednim od najboljih britanskih TV programa. * [[13. 10.]] - Ajatolah [[Ali Hamenei]] postaje predsednik [[Iran]]a (do 1989, zatim Vrhovni vođa). * [[13. 10.|13]] - [[23. 10.]] - [[Polisario]]v napad na marokanski položaj kod Guelta Zemmura, oborili dva aviona. * oktobar - Dubl [[Martina Navratilova|Navratilova]]-[[Mima Jaušovec|Jaušovec]] pobedio u Filderstadtu (''Porsche Grand Prix''). * [[16. 10.]] - [[Svetozar Vukmanović]] Tempo tvrdi da mu je Tito [[1978]]. rekao da se protivi prevelikoj samostalnosti republika i pokrajina - niko mu ne veruje, kritikuju ga u Hrvatskoj naredne godine<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-71.shtml Yugoslavia's Federal System put in Question] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310195907/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-71.shtml |date=2016-03-10 }}, Slobodan Stankovic (Radio Free Europe Research), Open Society Archives</ref>. [[Datoteka:Persconferentie van Andreas Papandreaou in Poort van Cleve te Amsterdam, Bestanddeelnr 921-2801.jpg|mini|140px|[[Andreas Papandreu]] (1968)]] * [[18. 10.]] - Parlamentarni izbori u [[Grčka|Grčkoj]] - ubedljiva pobeda [[Panhelenski socijalistički pokret|PASOK]]-a [[Andreas Papandreu|Andreasa Papandreua]], koji postaje prvi socijalistički premijer Grčke (1981-89 i 1993-96). * 18. 10. - [[Wojciech Jaruzelski]] došao na čelo vladajuće partije u Poljskoj, nakon što je smenjen [[Stanisław Kania]] jer je privatno kritikovao sovjetsko rukovodstvo. * 18. 10. - Članak u "[[NIN]]-u" u kojem se govori o "tehnokratama" koji napadaju Kardeljevu teoriju "pluralizma samoupravnih interesa" * [[20. 10.]] - [[Dušan Dragosavac]] na čelu [[SKJ]] posle [[Lazar Mojsov|Lazara Mojsova]]. * [[21. 10.]] - Devalvacija dinara sa 27,3 na 36,9 za dolar (inflacija u SFRJ oko 40%) (<small>proveriti</small>. * [[22. 10.]] - Fra [[Jozo Zovko]], svećenik u [[Međugorje|Međugorju]], osuđen na 3,5 godine zatvora (optužen za navođenje dece koja su "videla" Gospu, napadanje socijalističke revolucije i širenje nacionalističke propagande i mržnje). * [[22. 10.|22]] - [[23. 10.]] - U [[Cancún, Quintana Roo|Cancúnu]], Mexico, održan Samit Sever-Jug sa predstavnicima 22 zemlje, među kojima je i predsednik Predsedništva SFRJ Sergej Krajger. [[Datoteka:Reagan Thatcher Boigny Sattar Benjedid Genscher Trudeau Portillo Fahd Pahr Guerreiro Ziyang Marcos Kraigher Nyerere Suzuki Burnham Mitterrand Gandhi Shagari Falldin Campins Waldheim - DPLA - a9b3d3e36d8e15226f167727a0e6aafe.jpg|mini|Šefovi država u Kankunu, Krajger pozadi levo]] * [[24. 10.|24]] - [[25. 10.]] - Vikend protesta u nekoliko gradova zapadne Evrope protiv stacioniranja američkih raketa. * [[26. 10.]] - Finski predsednik [[Urho Kekkonen]] dao ostavku iz zdravstvenih razloga, posle 25 godina na čelu. * [[27. 10.]] - Sovjetska podmornica [[S-363]] se nasukala u blizini [[švedska|švedske]] pomorske baze. * [[28. 10.]] - Zvanični nastanak grupe ''[[Metallica]]''. * [[31. 10.]] - Levičar [[Mir-Hossein Mousavi]] je novi premijer Irana (do 1989), Medžlis je ranije tokom meseca odbio nominaciju [[Ali Akbar Velayati]]ja. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - {{flag|Antigva i Barbuda}} stekla neovisnost od [[UK|Velike Britanije]]. * 1. 11. - [[Enver Hodža]], lider Albanije, na kongresu Partije rada traži status republike za Kosovo ([[Azem Vlasi]], lider pokrajinskog Socijalističkog saveza mu odgovara 12. 11. da kosovski Albanci žive bolje i slobodnije od onih u Albaniji). * [[3. 11.]] - Libijske snage se povlače iz većeg dela [[Čad]]a, po zahtevu čadskog predsednika [[Goukouni Oueddei|Oueddeia]]; u zemlju će doći mirovne snage Organizacije afričkog jedinstva. * 7 - 8. 11. - Sneg iznenadio u centralnoj i istočnoj Jugoslaviji, 17 poginulih u saobraćajnim nesrećama. * [[9. 11.]] - [[Mauritanija]] je poslednja zemlja u kojoj je zvanično ukinuto ropstvo, ali zakona protiv robovlasnika nema do 2007, a ropstva ima i nakon toga. * 9. 11. - Predsednik [[Burma (država)|Burme]] [[Ne Win]] daje ostavku, ali ostaje na čelu vladajuće partije do 1988. [[Datoteka:Ohio-class submarine launches Tomahawk Cruise missiles (artist concept).jpg|mini|220px|[[Podmornica klase Ohio]]]] * [[11. 11.]] - Uvedena u službu američka nuklearna podmornica ''[[USS Ohio (SSGN-726)|Ohio]]'', prva od 18 iz [[podmornica klase Ohio|svoje klase]]. * 11. 11. - Operacija salvadorske vojske u departmanu Cabanas, ubijene stotine civila. * [[17. 11.]] - XXII sednica CK SKJ - "Politička platforma za akciju SKJ u razvoju socijalističkog samoupravljanja, bratstva i jedinstva i zajedništva na Kosovu"<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19811126|page:7 "Borba", 26. nov. 1981]</ref> - neefektivno. * [[18. 11.]] - [[IBM]] predstavio IBM PC (najavljen [[12. 8.]]) - procesor [[Intel 8088]] na 4,77&nbsp;MHz. * 18. 11. - Predsednik Regan predložio plan ''[[Zero Option]]'': neće u Evropi postaviti balističke rakete [[Pershing II]] i krstareće rakete ako Sovjeti uklone rakete SS-4, SS-5 i SS-20 usmerene ka Zapadnoj Evropi. * [[20. 11.]] - [[Šah]]ovski šampion [[Anatolij Karpov]] sačuvao titulu od [[Viktor Korčnoj|Viktora Korčnoja]]. * [[21. 11.]] - Tanker ''Globe Asimi'' se nasukao u sovjetskoj luci [[Klaipėda]], izlila se nafta. * [[23. 11.]] - [[Ronald Reagan]] potpisao tajnu direktivu NSDD-17 kojom je [[CIA]] ovlašćena da pomaže [[kontraši]]ma u [[Nikaragva|Nikaragvi]] (→ [[Irangate]]). * [[24. 11.]] - Tajfun Irma izazvao blizu 600 žrtava na Filipinima. * [[25.11.|25]] - [[26. 11.]] - Neuspeli pokušaj puča na [[Sejšeli]]ma (grupa plaćenika na čelu sa "Mad" [[Mike Hoare]]-om). * [[29. 11.]] - Auto-bomba u [[damask|damaštanskoj]] četvrti Azbakija ubila preko 200 osoba - okrivljeno Muslimansko bratstvo. * 29. 11. - Poginula [[Natalie Wood]]. * 29. 11. - [[Roberto Suazo Córdova]] izabran nakon deset godina za prvog civilnog predsednika [[Honduras]]a (1982-86), ali vojska i dalje ima neke povlastice. * [[29. 11.]] - [[7. 12.]] - [[Operacija Tariq al-Qods]] ("Jerusalimski put"): Iranci oslobađaju grad [[Bostan (Iran)|Bostan]], prvi put koriste taktiku "ljudskog talasa". * [[30. 11.]] - U Ženevi počinju formalni pregovori između američke i sovjetske strane, koji će dovesti do zaključenja [[Sporazum o nuklearnim snagama srednjeg dometa|Sporazuma o nuklearnim snagama srednjeg dometa]] 1987. === Decembar/Prosinac === * [[1. 12.]] - [[Inex-Adria Aviopromet Flight 1308]]: avion [[McDonnell Douglas MD-80|MD 81]] [[Adria Airways|Inex Adria Avioprometa]] udario u planinu na [[Korzika|Korzici]], poginulo 178 putnika i članova posade. * [[4. 12.]] - "[[Bantustan]]" [[Ciskei]] oglašen nezavisnim od Južne Afrike, što na strani niko ne priznaje (ukinut 1994). * [[5. 12.]] - Građani SFRJ od danas mogu bez carine uvesti robu najviše vrednosti od 200 dinara (5,26 dolara, ranije moglo 1500 dinara) - mera protiv devalvacije dinara. * [[10. 12.]] - Argentinski predsednik gen. Viola zbačen vojnim udarom, sledi [[Leopoldo Galtieri]] (do 1982). * [[11. 12.]] - [[Salvadorski građanski rat]]: [[masakr u El Mozoteu]], vojska ubila između 700 i 1.000 civila. [[Datoteka:SSBN Typhoon.jpg|mini|200px|left|[[Podmornice klase Akula]]/Typhoon]] * [[12. 12.]] - Sovjeti uveli u službu prvu [[Podmornice klase Akula|podmornicu klase Akula]] (na zapadu poznatu kao ''Typhoon''), najveća nuklearna podmornica na svetu. * 12. 12. - Senegal i Gambija potpisali sporazum o [[Senegambija|Senegambijskoj]] Konfederaciji (traje 1982-89). [[Datoteka:AGAD Gen. Wojciech jaruzelski 13 grudnia 1981.jpg|mini|200px|[[Wojciech Jaruzelski]] objavljuje ratno stanje]] * [[13. 12.]] - [[Wojciech Jaruzelski]] proglasio [[ratno stanje u Poljskoj (1981-83)|ratno stanje u Poljskoj]] nakon što je Solidarnost planirala generalni štrajk (u Jugoslaviji se to kritikuje i od vlasti i od disidenata, beogradski intelektualci šalju protestna pisma u Varšavu). * [[14. 12.]] - [[Izrael]] anektirao [[Golanska visoravan|Golansku visoravan]], što niko ne priznaje. * [[15. 12.]] - Automobil-bomba uništila [[irak|iračku]] ambasadu u [[Bejrut]]u, poginulo 61. * [[16. 12.]] - "Pacifikacija Wujeka" - policija i vojska razbile štrajk u rudniku kod poljskih [[Katowice|Katowica]], poginulo devet radnika. * [[17. 12.]] - Samoubistvo [[Mehmet Šehu|Mehmeta Šehua]], albanskog premijera i desne ruke [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Kasnije optužen da je agent Jugoslavije, CIA-e i KGB-a. * 17. 12. - Italijanske Crvene brigade kidnapovale američkog generala [[James L. Dozier|Jamesa L. Doziera]] (kontrateroristički tim ga oslobodio 28. 1.). * [[19. 12.]] - Prvi let sovjetskog strateškog bombardera [[Tupoljev Tu-160]] (ušao u službu 1987). * [[21. 2.]] - Bombaški napad na prostorije [[Radio Slobodna Evropa|Radio Slobodne Evrope]]/Radio Slobode u Minhenu. [[Datoteka:Medalja 40 godina JNA 2.jpg|mini|100px|40 godina JNA]] * [[22. 12.]] - [[Leopoldo Galtieri]] dolazi na čelo vojne hunte u [[Argentina|Argentini]]. * [[24.12.|24]] - [[26. 12.]] - 18. sednica CK [[SK Srbije]]. Lideri (uže) Srbije osuđuju autonomašku isključivost, Vojvođani smatraju neprihvatljivim svaku promenu ustanovljenih ustavnih odnosa. * [[27. 12.]] - Prvi diplomci Islamskog teološkog fakulteta u Sarajevu (danas [[Fakultet islamskih nauka u Sarajevu]]). * [[30. 12.]] - Premijera predstave "Solunci govore" u beogradskom Narodnom pozorištu. * [[31. 12.]] - Zrakoplovni satnik [[Jerry Rawlings]] po drugi put dolazi pučem na vlast u [[Gana|Gani]], ostaje do 2001. === Kroz godinu === [[Datoteka:Ljig spomenik2.jpg|mini|150px|Spomenik [[ljig|ljiškoj]] borbi 1941, vajar [[Oto Logo]]]] * Izgrađena nova zgrada [[Vojnomedicinska akademija|VMA]] u Beogradu. * Osnovan [[Nacionalni park Tara]]. * Privreda SFRJ: ** Osnovana Komisija za ekonomsku stabilizaciju, poznata kao Krajgerova komisija. ** Spoljna trgovina SFRJ: izvoz 10,457 mlrd. dolara (realno +11%), uvoz 15,265 mlrd (-5%), deficit 20% manji nego 1980. ** SFRJ: Dogovoreno 4,67 milijardi dolara stranih kredita od MMF i ostalih u 3-godišnjem periodu. Za finansiranje obaveza u 1981. uzeto 3,8 milijardi dolara kredita (MMF, strane banke, Libija, Francuska, Kuvajt); inflacija 39% (ili 35,7%, peta inflacija na svetu<ref>[http://www.upi.com/Archives/1982/08/27/Argentinas-inflation-was-the-highest-in-the-world-at/9989399268800/ Argentina's inflation was the highest in the world at...]. upi.com Archives Aug. 27, 1982</ref>). ** Od 1973, uzeto je oko 16,5 milijardi dolara zajmova, bruto dug je 21 milijardu dolara, čisto 19,5 milijardi.<ref>Jović 2003, 223</ref> ** Zemlju posetilo rekordnih 6,6 miliona turista, potrošilo rekordnih 1,35 milijardi dolara<ref>[http://www.upi.com/Archives/1982/05/18/A-record-66-million-foreign-tourists-visited-Yugoslavia-in/5352390542400/ A record 6.6 million foreign tourists visited Yugoslavia in...]. upi.com Archives May 18, 1982</ref> (3,38 milijardi u dolarima iz 2016.). ** Tvornica [[glinica|glinice]] u [[Obrovac|Obrovcu]] ("Jadral"), otvorena siječnja [[1979]], zatvorena zbog nerentabilnosti i nedostatka sirovina. Najpoznatija "propala investicija" ex-Yu. ** Samo 1,5% tvornica ima jedan ili više OOUR-a u drugoj republici (prema 2,1% 1976).<ref>Jović 2003, 220</ref> * U SFRJ ima 594 "politička zatvorenika" (380 Albanaca, 78 Hrvata, 72 Srba itd.), što je po izveštaju [[Amnesty International]]-a srazmerno najviše u Evropi<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-57.shtml "Political Crimes" In Yugoslavia and the Case of The Naked Island]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, S.Stanković, RFE Research</ref>. [[Datoteka:White House Moscow (1992).jpg|mini|240px|[[Beli dom (Moskva)|Beli dom]] u Moskvi]] * Pregled američkog magazina ''A.D.'' za 1981. beleži "hapšenja katoličkih sveštenika i nekih članova muslimanske manjine" u SFRJ<ref>[http://www.upi.com/Archives/1982/04/09/1981-was-a-bloody-year-for-religious-freedom/5281387176400/ 1981 was a bloody year for religious freedom]. upi.com Archives April 9, 1982</ref>. * Knjiga "Novi prilozi za biografiju Josipa Broza Tita" [[Vladimir Dedijer|Vladimira Dedijera]] izaziva kontraverze. * [[Tanzanija]] dogovorila zajam od Jugoslavije, između ostalih. * [[Marjan Beneš]] se povukao s ringa zbog gubitka vida na jednom oku. * [[Nicolae Ceaușescu]] započinje žestoku [[Politika štednje u Rumuniji 1980-tih|politiku štednje u Rumuniji]] kako bi otplatio strane dugove - to i uspeva do 1989, po cenu velikih patnji i žrtava koje vode [[Rumunska revolucija (1989)|revoluciji]]. * Objavljena je kviz društvena igra ''[[Trivial Pursuit]]''. == 1981. u temama == * [[Televizija]]. TV serije: "[[Velo misto]]" 1980-81, "[[Nepokoreni grad]]", "[[Jelenko (TV serija)|Jelenko]]" (snim. 1980) (TV Zagreb); "[[Poslednji čin]]", "Duvanski put" (snim. 1980), "Pesničke vedrine" (1981-82), "Svetozar Marković" (snim. 1980), "Priče preko pune linije" (1981-82), "Vojnici" (snim. 1980), "Sedam sekretara SKOJ-a" (snim. 1978?) (TV Beograd); "Mi smo smešna porodica", "Baza na Dunavu", "Optimisták" (TV Novi Sad); "Djetinjstvo mladosti", "Osma ofanziva" (TV Sarajevo) (→ [[:Kategorija:1981. na televiziji]]). * Neki [[Popis jugoslavenskih filmova|domaći filmovi]]: "[[Dorotej (film)|Dorotej]]", "[[Dečko koji obećava]]", "[[Sok od šljiva (film)|Sok od šljiva]]", "[[Laf u srcu]]", "[[Šesta brzina]]", "[[Neka druga žena]]", "[[Ritam zločina]]", "[[Sezona mira u Parizu]]", "[[Sjećaš li se Doli Bel]]", "[[Kraljevski voz]]", "[[Banović Strahinja (film)|Banović Strahinja]]", "[[Pad Italije]]", "[[Samo jednom se ljubi (film)|Samo jednom se ljubi]]", "[[Gosti iz galaksije]]", "[[Visoki napon (film)|Visoki napon]]" (→ [[:Kategorija:Filmovi 1981.]]). * Neki domaći muzički/glazbeni albumi<ref>[https://www.discogs.com/search/?format_exact=LP&format_exact=Album&year=1981&decade=1980&country_exact=Yugoslavia Explore Yugoslavia LP Album from 1981 on Discogs]. discogs.com (pristup. 29. 5. 2016.)</ref>: ** Pop/rock: <small>Kompilacija:</small> "[[Paket aranžman]]"; <small>Kompilacija:</small> "[[Novi Punk Val 78-80]]"; <small>Kompilacija:</small>: "Artistička radna akcija"; <small>[[Šarlo Akrobata]]:</small> "[[Bistriji ili tuplji čovek biva kad...]]"; <small>[[Električni orgazam]]:</small> "[[Električni orgazam (album)|Električni orgazam]]"; <small>[[Idoli (grupa)|Idoli]]:</small> "[[VIS Idoli (album)|VIS Idoli]]"; <small>[[Lačni Franz]]:</small> "Ikebana"; <small>[[Oliver Mandić]]:</small> "Probaj me"; <small>[[Bijelo dugme]]:</small> "[[5. april '81]]" i "Koncert kod Hajdučke česme"; <small>[[Film (glazbeni sastav)|Film]]:</small> "[[Film u Kulušiću – Live]]" i "[[Novo!Novo!Novo! Još jučer samo na filmu a sada i u vašoj glavi]]"; <small>[[Riblja čorba]]:</small> "[[Pokvarena mašta i prljave strasti]]" i "[[Mrtva priroda (album)|Mrtva priroda]]"; <small>[[Azra]]:</small> "[[Sunčana strana ulice (album)|Sunčana strana ulice]]"; <small>[[Prljavo kazalište]]:</small> "[[Heroj ulice]]"; <small>[[Aerodrom (bend)|Aerodrom]]:</small> "[[Tango Bango]]"; <small>[[Parni valjak]]:</small> "[[Vrijeme je na našoj strani]]"; <small>[[Smak]]:</small> "[[Zašto ne volim sneg]]"; <small>[[Divlje jagode (bend)|Divlje jagode]]:</small> "[[Stakleni hotel]]"; ** Zabavni: <small>[[Novi fosili]]:</small> "[[Budi uvijek blizu]]"; <small>[[Zdravko Čolić]]:</small> "[[Malo pojačaj radio]]"; <small>[[Jadranka Stojaković]]:</small> "Svitanje"; ** Folk: <small>[[Miroslav Ilić]]:</small> "[[Tako mi nedostaješ]]"; <small>[[Cune Gojković]]:</small> "Janičar"; <small>[[Halid Bešlić]]:</small> "[[Sijedi starac (Halid Bešlić)|Sijedi starac]]". ** Debitantski albumi (ne mora biti početak karijere): Šarlo Akrobata, Orgazam, Idoli, Haustor, Lačni Franz, Oliver Mandić, Jadranka Stojaković, [[Stijene (bend)|Stijene]], [[Rok Mašina]], [[Zana (grupa)|Zana]], [[Piloti (grupa)|Piloti]], Halid Bešlić, [[Izvorinka Milošević]], [[Merima Njegomir]], [[Mitar Mirić]], [[Marinko Rokvić]], [[Asim Brkan]], [[Kemal Malovčić]], [[Dobrivoje Topalović]], [[Hasan Dudić]], [[Šerif Konjević]], [[Vida Pavlović]], ansambl Južni vetar. (→ [[:Kategorija:Albumi 1981.]]) * Neka vozila uvedena 1981: <gallery> Renault 9 Cambridge.jpg|[[Renault 9 i 11]] (Evropski auto godine '82) Delorean DMC-12 side.jpg|[[DeLorean DMC-12]] Polo 2 b v sst.jpg|[[Volkswagen Polo]] II Renault trafic jaslo.jpg|[[Renault Trafic]] I gen. 1982 Citroen Visa Club 652cc (15402862072).jpg|[[Citroën Visa]], novi izgled </gallery> == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1981.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[3. 1.]] - [[Eli Manning]], igrač američkog fudbala * [[7. 1.]] - [[James Denton]], britanski novinar i sportist * [[14. 1.]] - [[Jadranka Đokić]], hrvatska glumica * [[15. 1.]] - [[El Hadji Diouf]], senegalski fudbaler * 15. 1. - [[Pitbull (rapper)]] * [[21. 1.]] - [[Ivan Ergić]], fudbaler * [[25. 1.]]. - [[Toše Proeski]], makedonski pjevač († [[2007]]) * 25. 1. - [[Alicia Keys]], kantautorka, glumica * [[28. 1.]] - [[Elijah Wood]], glumac * [[30. 1.]] - [[Dimitar Berbatov]], bugarski fudbaler * [[31. 1.]] - [[Justin Timberlake]], kantautor, glumac * [[6. 2.]] - [[Dragan Markovina]], povjesničar * [[17. 2.]] - [[Paris Hilton]], poznata ličnost... * [[19. 2.]] - [[Beth Ditto]], kantautorka * [[24. 2.]] - [[Lleyton Hewitt]], teniser === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[10. 3.]] - [[Samuel Eto'o]], kamerunski fudbaler * [[12. 3.]] - [[Katarina Srebotnik]], slovenačka teniserka * [[16. 3.]] - [[Péter Magyar]], premijer Mađarske * [[18. 3.]] - [[Fabian Cancellara]], biciklista * [[19. 3.]] - [[Kolo Touré]], fudbaler * [[29. 3.]] - [[Dolores Lambaša]], glumica († [[2013]]) * [[14. 4.]] - [[Jacques Houdek]], hrvatski pjevač * [[18. 4.]] - [[Filip Juričić]], glumac * [[19. 4.]] - [[Hayden Christensen]], glumac * [[23. 4.]] - [[Seka Aleksić]], folk pevačica * 23. 4. - [[Monica Sweetheart]], glumica * 23. 4. - [[Jelena Veljača]], glumica, scenaristica i spisateljica * [[25. 4.]] - [[Felipe Masa]], vozač Formule 1 * 25. 4. - [[Anja Pärson]], skijašica * 25. 4. - [[Jovana Janković]], TV voditeljka * [[26. 4.]] - [[Caro Emerald]], holandska pevačica * [[28. 4.]] - [[Jessica Alba]], američka glumica === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[9. 5.]] - [[Denis Pušilin]], političar na istoku Ukrajine * [[13. 5.]] - [[Sunny Leone]], glumica * [[15. 5.]] - [[Patrice Evra]], fudbaler * [[20. 5.]] - [[Iker Casillas]], golman * [[26. 5.]] - [[Dino Drpić]], nogometaš * [[29. 5.]] - [[Andrej Aršavin]], fudbaler * [[5. 6.]] - [[Jade Goody]], učesnica reality TV († [[2009]]) * [[7. 6.]] - [[Ana Kurnjikova]], teniserka * [[9. 6.]] - [[Natalie Portman]], američka glumica izraelskog podrijetla * 9. 6. - [[Ana Maras]], glumica * [[12. 6.]] - [[Adriana Lima]], brazilska manekenka * [[13. 6.]] - [[Chris Evans (glumac)]] * [[25. 6.]] - [[Simon Ammann]], skijaški skakač === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[8. 7.]] - [[Anastasija Miskina]], teniserka * [[12. 7.]] - [[Maya Sar]], bh. pjevačica * [[14. 7.]] - [[Jelena Lolović]], srpska alpska skijašica * [[24. 7.]] - [[Nayib Bukele]], predsednik Salvadora * [[29. 7.]] - [[Fernando Alonso]], vozač Formule 1 * [[8. 8.]] - [[Roger Federer]], švicarski teniser * [[12. 8.]] - [[Djibril Cissé]], fudbaler * [[21. 8.]] - [[Sloboda Mićalović]], glumica * [[29. 8.]] - [[Dimitrije Vojnov]], glumac, scenarista, kritičar === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[4. 9.]] - [[Beyoncé Knowles]], američka glumica i pjevačica * [[12. 9.]] - [[Jennifer Hudson]], glumica * [[21. 9.]] - [[Nicole Richie]], TV osoba * 21. 9. - [[Amel Mekić]], bh. džudista * [[26. 9.]] - [[Serena Williams]], američka teniserka * [[27. 9.]] - [[Cytherea (glumica)]] * [[3. 10.]] - [[Zlatan Ibrahimović]], švedski nogometaš bosanskog porijekla * [[7. 10.]] - [[Ana Franić]], srpska glumica * [[12. 10.]] - [[Arben Avdija]], bh. nogometaš * [[17. 10.]] - [[Juice (muzičar)|Juice]], srpski hip hop muzičar * [[21. 10.]] - [[Nemanja Vidić]], srpski fudbaler * [[24. 10.]] - [[Tila Tequila]], model, TV osoba * [[28. 10.]] - [[Milan Baroš]], češki fudbaler * [[30. 10.]] - [[Ivanka Trump]], američki model, Donaldova kćerka === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[11. 11.]] - [[Guillaume od Luksemburga]], naslednik Velikog vojvodstva * [[25. 11.]] - [[Xabi Alonso]], fudbaler * 25. 11. - [[Barbara Pierce Bush|Barbara P.]] i [[Jenna Bush Hager]], kćerke G. W. Busha * [[26. 11.]] - [[Natasha Bedingfield]], pevačica * [[27. 11.]] - [[Nataša Janjić]], hrvatska glumica * [[2. 12.]] - [[Britney Spears]], američka pop pjevačica i glumica * [[11. 12.]] - [[Nikki Benz]], glumica * [[12. 12.]] - [[Moamer Kasumović]], glumac * [[13. 12.]] - [[Amy Lee]], kantautorka ''Evanescence'' * [[15. 12.]] - [[Roman Pavljučenko]], fudbaler * [[18. 12.]] - [[Nives Celzijus]], model, pjevačica, spisateljica * [[24. 12.]] - [[Dima Bilan]], ruski pevač, glumac, istoričar * [[28. 12.]] - [[Sienna Miller]], glumica === Kroz godinu === * [[Aleksandar Josipović]], plesač, koreograf == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1981.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[5. 1.]] - [[Harold Urey]], američki fizikalni hemičar, nobelovac (* [[1893]]) * [[19. 1.]] - [[Vukić Mićović]], srpski hemičar, akademik (* [[1896]]) * 19. 1. - [[Francesca Woodman]], fotografkinja (* [[1958]]) * [[21. 1.]] - [[Mile Dupor]], astrolog (* [[1905]]) * [[23. 1.]] - [[Samuel Barber]], američki kompozitor (* [[1910]]) * [[26. 1.]] - [[Mustafa Ico Voljevica]], slikar (* [[1931]]) * [[9. 2.]] - [[Bill Haley]], rok muzičar (* [[1925]]) * [[18. 2.]] - [[Jack Northrop]], proizvođač aviona (* [[1895]]) * [[20. 2.]] - [[Nicolas de Gunzburg]], bankar, plejboj, urednik, glumac (* [[1904]]) * [[22. 2.]] - [[Michael Maltese]], scenarista crtanih filmova (* [[1908]]) === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[9. 3.]] - [[Max Delbrück]], biofizičar, nobelovac (* [[1906]]) * [[22. 3.]] - [[John S. McCain, Jr.]], admiral SAD (* [[1911]]) * [[23. 3.]] - [[Ljubica Oblak-Strozzi]], hrvatska pjevačica (* [[1896]].) * 23. 3. - [[Claude Auchinleck]], britanski feldmaršal (* [[1884]]) * 23. 3. - [[Beatrice Tinsley]], astronomica (* [[1941]]) * [[25. 3.]] - [[Edward Lasker]], šahista i goista (* [[1885]]) * [[3. 4.]] - [[Juan Trippe]], osnivač avio-kompanije Pan-Am (* [[1899]]) * [[8. 4.]] - [[Omar Bradley]], general armije SAD (* [[1893]]) * [[12. 4.]] - [[Joe Louis]], bokser (* [[1914]]) * [[23. 4.]] - [[Bela Krleža]], glumica, Miroslavova supruga (* [[1896]]) * [[29. 4.]] - Dušan Jovanović - Čika Duško, pionir srpskog planinarstva (* [[1903]]) === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === [[Datoteka:Bob-Marley 3 (cropped).jpg|100px|mini|[[Bob Marley]]]] * [[5. 5.]] - [[Bobby Sands]], pripadnik IRA, vođa štrajka glađu (* [[1954]]) * [[8. 5.]] - [[Jože Brilej]], jugoslavenski diplomata (* [[1910]]) * [[9. 5.]] - [[Margaret Lindsay]], američka glumica (* [[1910]]) * [[11. 5.]] - [[Bob Marley]], rege muzičar (* [[1945]]) * [[12. 5.]] - [[Vladimir Popović (glumac)|Vladimir Popović]], glumac (* [[1935]]) * [[18. 5.]] - [[William Saroyan]], američki književnik. (* [[1908]]) * 18. 5. - [[Eleonore Baur]], nacistkinja (* [[1885]]) * [[20. 5.]] - [[Dositej Stojković]], poglavar nepriznate Makedonske pravoslavne crkve (* [[1906]]) * [[28. 5.]] - [[Stefan Wyszyński]], kardinal, primas Poljske (* [[1901]]) * [[29. 5.]] - [[Soong Ching-ling]], počasna predsednica NR Kine (* [[1893]]) * [[1. 6.]] - [[Drago Ivanišević]], književnik, kazališni djelatnik (* [[1907]]) * [[12. 6.]] - [[Milorad Petrović - Lord]], poslednji general kraljevske vojske (* [[1882]]) * [[19. 6.]] - [[Lotte Reiniger]], animatorka (* [[1899]]) * [[23. 6.]] - [[Zarah Leander]], glumica i pevačica (* [[1907]]) * [[28. 6.]] - [[Mohammad Beheshti]], vrhovni sudija IR Iran (* 1929) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === [[Datoteka:Neda Spasojevic 2009 Serbian stamp.jpg|100px|mini|[[Neda Spasojević]]]] * [[1. 7.]] - [[Marcel Breuer]], arhitekt (* [[1902]]) * [[10. 7.]] - [[Bogdan Vujošević]], general-potpukovnik JNA, narodni heroj (* [[1912]]) * [[16. 7.]] - [[Neda Spasojević]], srpska glumica. (* [[1941]]) * [[27. 7.]] - [[William Wyler]], filmski režiser, scenarista, producent (* [[1902]]) * [[29. 7.]] - [[Robert Moses]], urbani planer NYC (* [[1888]]) * [[31. 7.]] - [[Omar Torrijos]], šef države Paname (* [[1929]]) * [[1. 8.]] - [[Paddy Chayefsky]], scenarista, pisac (* [[1923]]) * [[9. 8.]] - [[Stane Derganc]] - Verigar, gimnastičar (* [[1893]]) * [[10. 8.]] - [[Vule Jevtić]], kompozitor i vokalni solista hora RTB (* [[1913]]) * 10. 8. - [[Dušan Popov]], obaveštajac iz II sv. rata (* [[1912]]) * [[12. 8.]] - [[Aleš Bebler]], učesnik Španskog rata i NOB, političar, diplomata, narodni heroj (* [[1907]]) * [[13. 8.]] - [[Stevan Doronjski]], član predsedništava SFRJ i CK SKJ (* [[1919]]) * [[18. 8.]] - [[Anita Loos]], scenaristkinja (* [[1889]]) * [[27. 8.]] - [[Valerij Harlamov]], hokejaš (* [[1948]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[1. 9.]] - [[Albert Speer]], njemački arhitekt i nacistički ministar naoružanja (* [[1905]]) * [[2. 9.]] - [[Andrija Maurović]], hrvatski crtač stripova (* [[1901]].) * [[3. 9.]] - [[Zorica Šumadinac]], glumica (* [[1946]]) * [[7. 9.]] - [[Edwin Albert Link]], pionir avijacije, podvodne arheologije i podmorskih vozila (* [[1904]]) * [[8. 9.]] - [[Hideki Yukawa]], fizičar, nobelovac (* [[1907]]) * [[9. 9.]] - [[Jacques Lacan]], psihoanalitičar, poststrukturalista (* [[1901]]) * [[12. 9.]] - [[Eugenio Montale]], književnik, nobelovac (* [[1896]]) * [[28. 9.]] - [[Ksenija Atanasijević]], filozof i književnica (* [[1894]]) * 28. 9. - [[Rómulo Betancourt]], bivši predsednik Venecuele (* [[1908]]) * 28. 9. - [[Ivo Čupar]], stomatolog, akademik JAZU (* [[1901]]) * [[5. 10.]] - [[Gloria Grahame]], glumica (* [[1923]]) * [[6. 10.]] - [[Anwar Sadat]], egipatski političar i predsednik (* [[1918]]) * [[16. 10.]] - [[Moše Dajan]], izraelski vojni vođa i političar (* [[1915]]) * [[24. 10.]] - [[Edith Head]], kostimografkinja sa osam oskara (* [[1897]]) * [[25. 10.]] - [[Ariel Durant]], supruga i saradnica Willa Duranta (* [[1898]]) * [[26. 10.]] - [[Franjo Mraz]], hrvatski naivni slikar (* [[1910]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === [[Datoteka:Natalie Wood Allan Warren.jpg|100px|mini|[[Natalie Wood]]]] * [[3. 11.]] - [[Edvard Kocbek]], slovenski književnik (* [[1904]].) * [[5. 11.]] - [[Jean Eustache]], filmski režiser (* [[1938]]) * [[7. 11.]] - [[Will Durant]], pisac, filozof, istoričar (* [[1885]]) * [[10. 11.]] - [[Abel Gance]], filmski režiser (* [[1889]]) * [[12. 11.]] - [[William Holden]], glumac (* [[1918]]) * [[19. 11.]] - [[Novak Simić]], književnik (* [[1906]]) * [[22. 11.]] - [[Milan Kašanin]], srpski istoričar umetnosti (* [[1895]]) * 22. 11. - [[Hans Adolf Krebs]], njemački liječnik, nobelovac (* [[1900]]) * [[26. 11.]] - [[Max Euwe]], holandski šahista, bivši svetski šampion (* [[1901]]) * [[29. 11.]] - [[Natalie Wood]], glumica (* [[1938]]) [[Datoteka:Miroslav Krleža Radićeva ZG.jpg|100px|mini|[[Miroslav Krleža]]]] * [[2. 12.]] - [[Hugo Klajn]], književnik, neuropsihijatar, pozorišni reditelj, profesor (* [[1894]]) * [[6. 12.]] - [[Stjepan Gunjača]], arheolog, muzeolog (* [[1909]]) * [[11. 12.]] - [[Sima Milutinović (konstruktor aviona)|Sima Milutinović]], konstruktor aviona (* [[1899]]) * [[17. 12.]] - [[Mehmet Shehu]], premijer Albanije (* [[1913]]) * [[29. 12.]] - [[Miroslav Krleža]], hrvatski književnik i enciklopedista (* [[1893]]) * [[30. 12.]] - [[Franjo Šeper]], zagrebački nadbiskup, kardinal (* [[1905]].) === Kroz godinu === * [[Krista Đorđević]], dobrotvorka, saradnica NOP (* [[1892]]) * [[Mica Todorović]], slikarica (* [[1900]]) * [[Petar Đurković]], astronom (* 1908) * [[Đurica Jojkić]], bivši gradonačelnik Beograda i preds. I.V. SR Srbije (* 1914) * [[Jovan Marjanović]], srpski istoričar (* [[1922]]) * [[Pavle Radovanović (vajar)]] (* [[1923]]) * [[Borislav Pašćan]], dirigent, pedagog (* [[1924]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Nicolaas Bloembergen]], [[Arthur L. Schawlow]] (doprinos razvoju laserske [[Spektroskopija|spektroskopije]]) i [[Kai Manne Siegbahn]] (doprinos razvoju [[Elektronska spektroskopija|elektronske spektroskopije]] visoke rezolucije) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: teorije u vezi toka hemijskih reakcija i to [[Kenichi Fukui]] ([[teorija graničnih molekularnih orbitala]]) i [[Roald Hoffmann]] ([[Woodward–Hoffmannova pravila]]) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Roger W. Sperry]] (otkrića u vezi funkcionalne specijalizacije cerebralnih hemisfera, → ''[[split-brain]]''), [[David H. Hubel]] i [[Torsten N. Wiesel]] (otkrića u vezi [[Vidna kora|prerade informacija]] u [[Vizualni sistem|vizualnom sistemu]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Elias Canetti]] (zapisi širokih pogleda, bogatstvo ideja i artističke snage) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[UNHCR|UNHCR - Ured visokog povjereništva UN za izbjeglice]] * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[James Tobin]] (analiza finansijskih tržišta i njihovih odnosa sa odlukama o potrošnji, zaposlenošću, proizvodnjom i cenama) == Reference == {{reference|2}} ; Literatura * ''Collier's Year Book'' za 1981 (Microsoft Encarta 2004). * Jović, Dejan. ''Jugoslavija Država koja je odumrla''. Prometej Zagreb 2003 == Vanjske veze == * [http://www.upi.com/Archives/1982/01/01/Focus-82-A-year-the-world-would-prefer-to-forget/2266378709200/ Focus '82: A year the world would prefer to forget]. Jan. 1, 1982. upi.com Archives * {{en}} [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/_index_page_19.shtml OSA,RFE/RL Background Reports, Page #19]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-218.shtml Yugoslavia One Year After Tito's Death] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054922/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-218.shtml |date=2011-07-28 }}, Slobodan Stanković, Open Society Archives - Radio Free Europe * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-227.shtml The Kosovo Unrest -- The Causes And The Consequences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180529135609/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-227.shtml |date=2018-05-29 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-1-11.shtml The Kosovo Events In Perspective]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Patrick Moore, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-237.shtml Why New Unrest In Kosovo?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307202411/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-237.shtml |date=2016-03-07 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-120.shtml Yugoslavia's Census -- Final Results] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226175341/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-120.shtml |date=2017-12-26 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-205.shtml Exodus of Serbs from Kosovo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zdenko Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-154.shtml On the Eve of the Self-Managers' Congress: Changes in the Offing?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055047/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-154.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-14.shtml Yugoslav Communists Mourn Stevan Doronjski] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054811/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-14.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-17.shtml Economic Development Of Kosovo Under Discussion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309052545/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-17.shtml |date=2016-03-09 }}, Zdenko Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-3-147.shtml Reforms at the University of Kosovo: Reaction to Nationalism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054846/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-3-147.shtml |date=2011-07-28 }}, John Blahnik, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-76.shtml Kosovo Provincial Government And Party Leaderships Purged] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055108/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-76.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-197.shtml Sergej Kraigher -- Yugoslavia's New State President] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326063410/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-197.shtml |date=2012-03-26 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-244.shtml A New High In Albanian-Kosovar Relations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055143/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-244.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-38.shtml Kosovo Albanian Leader Attacks Enver Hoxha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054959/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-38.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-3-277.shtml More on Fadil Hoxha's Sharp Attack on Tirana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054835/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-3-277.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-80.shtml Dusan Dragosavac New Party President in Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055057/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-80.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-121.shtml Tirana Implies Soviet-Serbian Plot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054910/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-121.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-1-169.shtml Catholic Church Under Fire In Croatia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055037/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-1-169.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/69-1-1.shtml New Books about Soviet Gulag Published in Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054822/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/69-1-1.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-26.shtml Vukmanovic Censures Dedijer Over Tito's Biography]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-12-133.shtml Albania's Number Two Man -- Mehmet Shehu -- Commits Suicide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055023/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-12-133.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-12-128.shtml More On Albanian Premier's Mysterous Death] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055126/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-12-128.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/69-1-107.shtml Yugoslav Author on Moscow's Conflict with East European Countries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055117/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/69-1-107.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE {{Commonscat|1981}} [[Kategorija:1980.]] snvouc6uewf3hlfqrnwn9x9ckblzcbo 42690157 42690061 2026-09-18T11:35:35Z Alekol 2231 /* Septembar/Rujan */ 42690157 wikitext text/x-wiki {{year dab|1981}} {{godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|1981}} __NOTOC__ Godina '''1981''' ('''[[Rimski brojevi|MCMLXXXI]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]] po gregorijanskom kalendaru. <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1981''': <br /> [[1981#Januar/Siječanj|1]] • [[1981#Februar/Veljača|2]] • [[1981#Mart/Ožujak|3]] • [[1981#April/Travanj|4]] • [[1981#Maj/Svibanj|5]] • [[1981#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1981#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1981#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1981#Septembar/Rujan|9]] • [[1981#Oktobar/Listopad|10]] • [[1981#Novembar/Studeni|11]] • [[1981#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1981#Rođenja|Rođenja]] • [[1981#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === [[Datoteka:EC10-1981 European Community map.svg|mini|150px|left|[[Evropska zajednica]] 1981-86. (Grenland se povukao '85)]] * [[1. 1.]] - {{flagicon|Evropa}} [[Grčka]] ušla u [[Evropska zajednica|Evropsku zajednicu]] (danas [[EU]]). * 1. 1. - [[Palau]] postao samoupravan (trust SAD). * 1. 1. - Koncert "Pozdrav iz Zagreba" predstavlja zagrebačku rock scenu u Beogradu. * 1. 1. - [[Abdou Diouf]] je novi predsednik [[Senegal]]a (do 2000); prethodnik [[Léopold Sédar Senghor]] je prvi afrički predsednik koji se dobrovoljno povukao s položaja. * [[2. 1.]] - U Engleskoj uhapšen [[Peter Sutcliffe]], dva dana kasnije priznaje da je ''Yorkshire Ripper'' - ubio je 13 žena. * [[3. 1.]] - Prva epizoda "Jovanovići - svakodnevica jedne porodice" na Radio Beogradu. * [[5. 1.]] - [[Iransko-irački rat]], bitka kod Dezfula, tj. Operacija Nasr: Iranci započinju svoju prvu kontraofanzivu, napadaju oklopnim snagama, ali su do 9-tog razbijeni. * 5. 1. - TV izdanje "[[Autostoperski vodič kroz galaksiju|Autostoperskog vodiča kroz Galaksiju]]" na BBC 2. * [[6. 1.]] - U Tripoliju objavljeno da će se [[Libija]] i [[Čad]] ujediniti, ali ubrzo odustaju zbog međunarodnog pritiska i stanja u Čadu. * 6. 1. - Na brazilskoj reci potonuo feribot ''Novo Amapo'', najmanje 230 mrtvih. * [[10. 1.]] - [[Salvadorski građanski rat]]: [[Nacionalna oslobodilačka fronta Farabundo Marti|Front Farabundo Marti]] započinje prvu ofanzivu i zauzima teritorije na severu zemlje, vlada odgovara uvođenjem ratnog stanja i policijskog časa, zatim taktikom spržene zemlje i terora protiv civila. * [[12. 1.]] - U SAD krenula TV serija "[[Dynasty (TV serija)|Dinastija]]" (u SFRJ od 1984). * 12. 1. - Levičarski [[Portoriko|portorikanski]] nacionalisti iz [[Narodna armija Boricua|Narodne armija Boricua]] (Mačeterosi) uništili devet mlaznjaka u bazi nacionalne garde. * [[13. 1.]] - Sedmorica profesora "[[Praxis (časopis)|Praxisovaca]]" ([[Mihailo Marković|Marković]], [[Ljubomir Tadić|Tadić]], [[Miladin Životić|Životić]], [[Zagorka Golubović|Golubović]], [[Dragoljub Mićunović|Mićunović]], [[Svetozar Stojanović|Stojanović]], [[Nebojša Popov|Popov]]) dobili otkaz na Beogradskom univerzitetu (nisu mogli predavati od [[1975]], sledećeg jula prihvatili zaposlenje u Institutu društvenih nauka). * [[januar]] - Otkrivena [[Saravačka komora]], najveća podzemna šupljina na svetu. * [[19. 1.]] - Kreditna linija između centralnih banaka SFRJ i SR Nemačke vredna 1,1 milijardu dolara. [[Datoteka:Official Portrait of President Reagan 1981-cropped.jpg|mini|left|150px|[[Ronald Reagan]], predsednik SAD 1981-89]] * [[20. 1.]] - [[Ronald Reagan]] inauguriran za predsjednika [[SAD]]. Odmah zatim, [[Iran]]ci puštaju 52 američka taoca posle 444 dana [[Iranska talačka kriza|Iranske talačke krize]]. * 20. 1. - Emitovan TV-šou "[[Beograd noću]]" [[Oliver Mandić|Olivera Mandića]]. * [[21. 1.]] - Proizveden prvi automobil [[DeLorean DMC-12]]. * [[23. 1.]] - "Hrvatski borci za slobodu" podmetnuli bombu u njujoršku sudnicu, manja materijalna šteta. * [[25. 1.]] - Suđenje [[Banda četvorke|Bandi četvorke]] u Kini: Maova udovica [[Jiang Qing]] osuđena na smrt (kasnije preinačeno u doživotni zatvor). * [[27. 1.]] - Delegacija Kosova u poseti Albaniji, na čelu sa [[Riza Sapundžiju|Rizom Sapundžiuom]], zamenikom predsednika PIV-a; u poseti i delegacija Kosovske akademije nauka i umetnosti (visok nivo kulturne saradnje dve teritorije)<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-244.shtml A New High In Albanian-Kosovar Relations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055143/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-244.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE</ref>. * 27. 1. - [[Jakov Blažević]], predsjednik Predsjedništva SR Hrvatske, osuđuje nadbiskupa [[Franjo Kuharić|Kuharića]] zbog gajenja sjećanja na nadbiskupa [[Alojzije Stepinac|Stepinca]]. * 27. 1. - Indonežanski brod ''Tampomas II'' izgoreo i potonuo u Javanskom moru, 431 mrtvi i nestali. * [[27. 1.]] - [[6. 2.]] - Poljska "[[Solidarnost (sindikat)|Solidarnost]]" organizuje generalni štrajk u [[Bielsko-Biała|Bielsko-Białi]] - štrajk sa političkim ciljevima, dovodi do smene nekoliko korumpiranih zvaničnika. * [[28. 1.]] - [[Pakišanski rat]] - kratak konflikt između [[Ekvador]]a i [[Peru]]a zbog graničnog spora. * [[29. 1.]] - Španski premijer [[Adolfo Suárez]] dao ostavku. * [[30. 1.]] - Operacija ''Beanbag'' - južnoafrički komandosi ubili 15 članova [[Afrički nacionalni kongres|Afričkog nacionalnog kongresa]] u Mozambiku. === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - [[MMF]] odobrio Jugoslaviji stand-by kredit od 2,2 milijarde dolara u tri godišnje rate za prevazilaženje ekonomskih problema (najveći ikada dat zemlji u razvoju). * [[3. 2.]] - [[INA]]-Naftaplin objavljuje da će nastaviti istraživanje nafte u Jadranu, po ceni od 600 miliona dolara u sledećih pet godina. * [[4. 2.]] - Od danas ne važi zakon o ograničenju kretanja motornih vozila, poznat kao "par-nepar", uveden maja 1979. radi štednje goriva. * 4. 2. - [[Gro Harlem Brundtland]] prvi put postaje norveška premijerka (1981, 1986-89 i 1990-96). * [[6. 2.]] - [[Yoweri Museveni]] počinje [[građanski rat u Ugandi]] (do 1986). * [[7. 2.]] - Pad vojnog aviona [[Tu-104]] blizu Lenjingrada, gine 50 ljudi od čega 16 admirala i generala. * [[8. 2.]] - Tragedija na stadionu Karaiskakis u Pireju, poginuo 21 navijač [[Olimpijakos]]a. * [[11. 2.]] - General [[Wojciech Jaruzelski]] imenovan za poljskog premijera (do 1985, šef države 1985-90). * [[13. 2.]] - [[Rupert Murdoch]] kupio londonski [[The Times]]. * [[februar]] - Rok koncert "Pozdrav iz Beograda" u Zagrebu. * februar - [[Bugarska]] štampa opet tvrdi da su [[Makedonci]] u stvari [[Bugari]]. * [[17. 2.]] - Objavljen [[Tanjug]]ov komentar u kojem se odbacuju peticije beogradskih i zagrebačkih intelektulaca za izmenu Krivičnog zakona (prošlog novembra, u vezi političkih prestupa). * [[18. 2.]] - Predsednik SAD Regan predstavio Kongresu plan smanjenja inflacije i nezaposlenosti putem smanjenja federalne potrošnje i poreza na prihod. * [[20. 2.]] - Povjesničar [[Franjo Tuđman]] osuđen na 3 godine zatvora zbog "neprijateljske propagande". * [[22. 2.]] - Šestoro mrtvih u lavini na [[Šar-planina|Šar-planini]]. * [[23. 2.]] - ''[[23-F]]'' - pokušaj puča u Španiji: [[Antonio Tejero]] sa pripadnicima ''Guardia Civil'' (žandarmerije) upao u španski parlament tokom glasanja za premijera, drži poslanike kao taoce sledećih 18 sati - puč sprečen zahvaljujući kralju [[Huan Karlos I|Huanu Karlosu]]. * [[23. 2.]] - [[3. 3.]] - XXVI kongres KPSS - potvrđeno staro, i ostarelo, vođstvo; poslednji [[Leonid Brežnjev|Brežnjevljev]] kongres. * [[24. 2.]] - Jak zemljotres u Ateni, 16 mrtvih. * 24. 2. - U [[Darmštat]]u sintetisan element [[borijum]] (atomski broj 107). * 24. 2. - Objavljena veridba Diane Spencer i Charlesa, princa od Walesa. * [[25. 2.]] - [[Leopoldo Calvo-Sotelo]] konačno izabran za predsednika vlade Španije, s kašnjenjem od dva dana zbog pokušaja puča (ostaje do 1982). * [[26. 2.]] - 17. plenum CK SKJ - o pitanjima odbrane. * [[28. 2.]] - Velike demonstracije na severu Zapadne Nemačke protiv izgradnje [[Nuklearna elektrana Brokdorf|nuklearne elektrane Brokdorf]]. === Mart/Ožujak === * [[1. 3.]] - [[Bobby Sands]] iz Privremene [[IRA]]-e počeo štrajk glađu - umreće [[5. 5.]], prvi od desetorice. * [[2. 3.]] - Egipatski maršal i ministar odbrane [[Ahmed Badawi]] poginuo sa još 13 visokih oficira u udesu helikoptera. * [[4. 3.]] - Govor predsednika predsedništva [[Cvijetin Mijatović|Cvijetina Mijatovića]] u Nišu o teškoj ekonomskoj situaciji - domaći i strani neprijatelji "zlonamerno preuveličavaju" probleme, sugeriše se "ideološki rad". * [[5. 3.]] - Branko Puharić, partijski funkcioner i ravnatelj RTV Zagreb, optužuje hijerarhiju Katoličke crkve da želi stvoriti sukob sa državom; pokušaje rehabilitacije [[Alojzije Stepinac|Alojzija Stepinca]] smatra pokušajem rehabilitacije ustaštva (deo polemike između vlasti u Hrvatskoj i crkve). * 5. 3. - Bavarska policija uhapsila 141 osobu u Nirnberškom centru kulture, gde se prikazivao film o [[Skvotiranje u Holandiji|skvotiranju u Holandiji]]. * 5. 3. - Jermenski teroristi ubili dvojicu turskih diplomata u Parizu. * [[6. 3.]] - [[Marianne Bachmeier]] ubila u sudnici u [[Lübeck]]u ubicu svoje kćerke. * [[7. 3.]] - U prištinskoj [[Rilindja|Rilindji]] oštar odgovor na feljton o albanskom ekspanzionizmu objavljen u skopskoj "Večeri" prošle jeseni. * 7. 3. - Na [[Dominika|Dominici]] rasturen pokušaj puča, uhapšeni bivši premijer i komandant odbrambenih snaga (pogubljen 1986). [[Datoteka:Kosovo1981Ethnic.gif|mini|200px|[[SAP Kosovo]]: etnička karta 1981.]] * [[11. 3.]] - [[Nemiri na Kosovu 1981]]: u studentskoj menzi [[Univerzitet u Prištini|Univerziteta u Prištini]] započinje protest zbog loše hrane koji će eskalirati u '''masovne proteste''' Albanaca širom [[SAP Kosovo]], sa [[iredenta|iredentističkim]] zahtevima. * [[15. 3.]] - Salvadorska armije počinje operaciju čišćenja blizu granice sa Hondurasom, strada veliki broj civila. * [[mart]] - [[Jugoton]] objavljuje album "[[Paket aranžman]]" sa beogradskom trojkom: [[Šarlo Akrobata]], [[VIS Idoli]], [[Električni orgazam]]. * [[16. 3.]] - Izgoreo konak [[Pećka patrijaršija|Pećke patrijaršije]]. * [[17. 3.]] - U [[Italija|Italiji]] otkrivena nelegalna [[masonstvo|masonska]] loža [[Propaganda Due]] (P2), na spisku ima 962 člana, uključujući važne biznismene, političare, oficire. * [[17. 3.]] - Pritoke Save i Dunava nadošle nakon višednevnih kiša i topljenja snega, potopljen deo Obrenovca. * [[18. 3.]] - Napravljen [[skenirajući tunelski mikroskop]]. * [[19. 3.]] - "[[Događaj u Bidgošću]]" - na sastanku Saveta Vojvodstva [[Bidgošć]] vlasti pretukle članove "[[Solidarnost (sindikat)|Solidarnosti]]" koji su davali podršku osnivanju zemljoradničkog sindikata. * [[22. 3.]] - Klizište usled padavina odnelo dva vagona u Moravu kod Stalaća, 38 (?) mrtvih<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/03/23/Rescuers-save-8-year-old-girl-trapped-in-derailed-Yugoslav-train/9897354171600/ Rescuers save 8-year-old girl trapped in derailed Yugoslav train]. March 23, 1981. upi.com Archives</ref>. * [[25. 3.]] - Uveče okupljanje u studentskom domu u Prištini. * [[26. 3.]] - [[Nemiri na Kosovu 1981]]: Dolazak [[Štafeta mladosti|Štafete mladosti]] u [[Priština|Prištinu]] koincidira s drugim valom masovnih protesta, a pošto uhapšeni pre dve nedelje nisu pušteni - zahtevi su politički, traži se republika, kao i ekonomski i ideološki ("marksističko-lenjinistički", kao u [[Narodna Socijalistička Republika Albanija|Hodžinoj Albaniji]]); milicija reagira brutalno.<ref>Jović 2003, 279</ref> * 26. 3. - Rekordni vodostaji Save kod Beograda, 738&nbsp;cm, i Dunava kod Zemuna, 757&nbsp;cm (premašeni 2006). * 26. 3. - Umereni britanski laburisti, koji misle da je stranka otišla previše ulevo, osnivaju Socijaldemokratsku partiju (spojila se s liberalima 1988, → [[Liberalni demokrati (UK)|Liberalni demokrati]]) * [[27. 3.]] - Poljska "Solidarnost" organizuje nacionalni "štrajk upozorenja" povodom Događaja u Bidgošću. [[Datoteka:Srpsko Narodno Pozoriste NS.JPG|mini|200px|[[Srpsko narodno pozorište]] u Novom Sadu]] * [[28. 3.]] - Otvorena nova zgrada [[Srpsko narodno pozorište|Srpskog narodnog pozorišta]] u Novom Sadu (kasnije Dan te institucije). * [[29. 3.]] - "[[Proces nacionalne reorganizacije]]" u [[Argentina|Argentini]]: gen. [[Roberto Eduardo Viola]] dolazi na čelo vojne hunte (do decembra). [[Datoteka:President Ronald Reagan moments before he was shot in an assassination attempt 1981.jpg|mini|200px|left|Regan pred atentat]] * [[30. 3.]] - [[Atentat na Ronalda Reagana]]: Predsjednik SAD [[Ronald Reagan]] teško ranjen metkom koga je ispalio [[John Hinckley]]. * 30. 3. - Objavljen bojkot nastave na tri najveća prištinska fakulteta.<ref name="Jovic2003-280">Jović 2003, 280</ref> * [[31. 3.]] - Protestuju đaci i radnici u [[Obilić]]u kod Prištine. * 31. 3. - [[Popis stanovništva 1981. u SFRJ|Popis stanovništva u SFRJ]]: 22.424.711 stanovnika, od čega 1.219.045 (5,4%) [[Jugosloveni|Jugoslovena]]. * 31. 3. - [[53. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[Ordinary People]]'', ukupno četiri nagrade od šest nominacija; ''[[Raging Bull]]'' i ''[[The Elephant Man (film)|The Elephant Man]]'' po osam nominacija sa dve odn. bez nagrade. === April/Travanj === [[Datoteka:EtnickaKartaSFRJMZ.jpg|mini|Etnički sastav SFRJ, prema [[Popis stanovništva 1981. u SFRJ|popisu 1981]]]] * [[1. 4.]] - Počela akcija sadnje "88 stabala za druga Tita" po svim mesnim zajednicama. * 1. 4. - Grupa tajlandskih oficira, "Mladoturci", pokušala da izvede puč. * [[1.4.|1]] - [[3. 4.]] - Treći i najteži talas nemira na Kosovu u kojima učestvuju studenti, đaci i neki radnici; zvanično osam mrtvih, nagađa se čak i 1000 mrtvih<ref>Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije..., str. 301</ref>. Pošto milicija ne može, ili ne želi, uvesti red, Pokrajinski komitet za ONO poziva vojsku. Milicijsko pojačanje iz uže Srbije je zaustavljeno na barikadi kod Podujeva, uzeta su 34 taoca Srba i Crnogoraca - oslobođeni nakon dolaska jedinice iz Prištine.<ref name="Jovic2003-280" /> * [[2. 4.]] - [[Nemiri na Kosovu 1981]]: [[Predsjedništvo SFRJ]] proglašava vanredno stanje na Kosovu i šalje [[JNA]] da uspostavi red posle jučerašnjih nereda. Vanredno stanje traje tri meseca, 585 osuđenih. * 2. 4. - [[Libanski građanski rat]]: razgorevaju se borbe između sirijskih snaga i hrišćanske milicije u [[Bejrut]]u i kod [[Zahlé]]. * [[3. 4.]] - Nove demonstracije u Kosovskoj Mitrovici, Vučitrnu i Uroševcu - pojačana milicija brzo reaguje.<ref>Jović 2003, 281</ref> * [[4. 4.]] - [[Pjesma Evrovizije 1981.|Pjesma Evrovizije]] u Dublinu: prvi je britanski bend [[Bucks Fizz]], [[Vajta]] je 15. sa "Lejlom" (prvo učešće Jugoslavije od 1976). * 4. 4. - [[Napad na H-3]] - uspešan iranski napad na vazduhoplovnu bazu na zapadu Iraka. * [[8. 4.]] - Ukinut policijski čas na Kosovu. * [[10. 4.]] - [[Tunis]]ki predsednik [[Habib Bourguiba]] se izjašnjava za višepartijski sistem (prvi višepartijski izbori 1. novembra). * [[10.4.|10]] - [[12. 4.]] - Brixtonski neredi u južnom Londonu (u julu/srpnju će biti još rasnih nereda u Liverpulu i Lidsu). [[Datoteka:Space Shuttle Columbia launching.jpg|mini|180px|[[STS-1]]]] * [[12. 4.]] - Prvi put lansirana ''[[Space Shuttle Columbia|Columbia]]'', što je [[Popis misija programa Space Shuttle|prva od 135 misija]] programa ''[[Space Shuttle]]'' do okončanja 2011. * [[13. 4.]] - [[Jože Smole]], član CK SKJ i SK Slovenije: mogu se očekivati ljudi koji će tražiti politiku čvrste ruke, povodom Kosova (ilustracija postojanja dve struje u SKJ)<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-218.shtml Yugoslavia One Year After Tito's Death] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054922/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-218.shtml |date=2011-07-28 }}, page 4, Slobodan Stanković, Open Society Archives - Radio Free Europe</ref> * [[17. 4.]] - [[Gvatemalski građanski rat]]: vojska ubila 65 civila u neprijateljski nastrojenom selu Cocob, uključujući 34 dece. * [[18. 4.]] - Sneg prekrio "veći deo Jugoslavije"<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/04/18/Foreign-News-Briefs/8213356418000/ Foreign News Briefs]. April 18, 1981. upi.com Archives</ref>. * [[20. 4.]] - Ponovo otvoren [[Prištinski univerzitet]]. * [[24. 4.]] - Sirijska vojska nasumice uhvatila 150 ljudi u [[Hama|Hami]] i streljala ih - odmazda za napad [[Muslimansko bratstvo|Muslimanskog bratstva]] tri dana ranije. * 24. 4. - Predsednik Regan ukinuo embargo na žito uveden SSSR-u prošle godine, istog dana šalje pismo Brežnjevu s pozivom na dijalog. * [[27. 4.]] - [[Operacija Crveni pas]]: [[FBI]] sprečio bele rasiste da izvrše puč u [[Dominika|Dominici]]. * 29/[[30. 4.]] - Skrnavljenje srpskih grobova u selu Bresje kod Prištine. * proleće - Oficir KGB [[Vladimir Vetrov]] stupa u kontakt sa Francuskom: pod imenom ''Farewell'' dostavlja podatke o sovjetskoj tehnološkoj špijunaži Zapada, na šta se odgovara proterivanjem agenata i CIA-inim podmetanjem "trojanskih konja". === Maj/Svibanj === [[Datoteka:Meeting François MITTERRAND Caen 1981.jpg|mini|200px|left|[[François Mitterrand]], predsednik Francuske 1981-1995.]] * [[4. 5.]] - Sudar autobusa i kamiona u [[Sićevačka klisura|Sićevačkoj klisuri]], 12 mrtvih. * [[5. 5.]] - Plenum PK SK Kosova - [[Veli Deva]] na čelu SK Kosova umesto [[Mahmut Bakali|Mahmuta Bakalija]], koji je prinuđen na ostavku zbog nemira. * 5. 5. - Umro severnoirski štrajkač glađu [[Bobby Sands]], dolazi do nereda na celom ostrvu. * [[6. 5.]] - Plenum CK SK Srbije poziva na "zaustavljanje egzodusa Srba i Crnogoraca sa Kosova". [[Draža Marković]] upozorava da je "potpuno neustavno" postojeće stanje u kome se pokrajine tretiraju kao jednake republikama.<ref>Jović 2003, 290</ref> * 6. 5. - U [[Senegal]]u uveden višepartijski sistem bez ograničenja. * [[7. 5.]] - 20. sednica CK SKJ o stanju na Kosovu. * [[10. 5.]] - [[Francuska]]: [[François Mitterrand]] pobedio sadašnjeg predsednika [[Valéry Giscard d'Estaing|d'Estaing]]-a (preuzima 21. 5.). [[Datoteka:PapalAssassinationAttemptSite.jpg|mini|220px|Mesto atentata na papu]] * [[13. 5.]] - Papa [[Ivan Pavao II]] ranjen u pokušaju atentata. * 13. 5. - Manji nemir u studentskim domovima u Prištini, smenjeni direktori studentskih centara na Kosovu. * [[15. 5.]] - Rotacija u [[Predsedništvo SFRJ|Predsedništvu SFRJ]]: [[Sergej Krajger]] umesto [[Cvijetin Mijatović|Cvijetina Mijatovića]]. * svibanj - Osuđen [[Dobroslav Paraga]], u vezi sa peticijom za političke zatvorenike. * maj - Šef [[KGB]] [[Jurij Andropov]] pokreće [[Operacija RJaN|Operaciju RJaN]] ("Raketno-jadernoje napadenije", РЯН): potraga za indikacijama da SAD pokreće prvi nuklearni udar. * maj - Početak [[Sindrom toksičnog ulja|Sindroma toksičnog ulja]] u Španiji, umire oko 1.100 ljudi. * [[16. 5.]] - [[Soong Ching-ling]], udovica [[Sun Jat-sen]]a, proglašena za počasnu predsednicu NR Kine (umrla 28. 5.). * [[19. 5.]] - Nakon novih demonstracija zatvoren Prištinski univerzitet; narednih dana se najavljuju reforme univerziteta - smanjenje broja studenata za 10%, otpuštanje nekih predavača, prelaz na prevedene srpske udžbenike itd.. * [[21. 5.]] - [[Pierre Mauroy]] novi francuski premijer (do 1984), u početku sprovodi mnoge socijalne programe. [[Datoteka:Sergej Kraigher (1).jpg|mini|150px|[[Sergej Krajger]] (1969)]] * [[23. 5.]] - Dve eksplozije u krugu jugoslovenske ambasade u [[Tirana|Tirani]] - sledi prekid kulturnih veza između [[Albanija|Albanije]] i pokrajine [[Kosovo]]. * [[24. 5.]] - Kongres Udruženja književnika Srbije - svi pisci Srbi da budu srpski pisci, bez obzira iz koje su republike. * 24. 5. - Predsednik [[Ekvador]]a [[Jaime Roldós Aguilera]] poginuo u avionskoj nesreći. * [[25. 5.]] - [[Dobroslav Ćulafić]] novi sekretar Predsedništva CK SKJ nakon [[Dušan Dragosavac|Dušana Dragosavca]] (ili od 28. 6.?). * 25. 5. - Osnovan Savet zalivske saradnje (GCC, današnji [[Savet saradnje arapskih država zaliva]]). * 25. 5. - Izviđački avion udario u palubu nosača aviona ''[[USS Nimitz]]'', 14 mrtvih. * [[26. 5.]] - Italijanski premijer [[Arnaldo Forlani]] prinuđen na ostavku zbog skandala sa Propagandom Due. * [[27. 5.]] - [[Andrzej Wajda|Wajdin]] "[[Čovjek od željeza]]" dobio [[Zlatna palma|Zlatnu palmu]] na [[Kanski festival|Kanskom festivalu]]. * [[29. 5.]] - Pesnik [[Gojko Đogo]] uhapšen zbog zbirke "Vunena vremena" (zabranjena u aprilu<ref>Jović 2003, 336</ref>) - optužen za vređanje sećanja na predsednika Tita - hapšenje izaziva proteste književnika i profesora. * [[30. 5.]] - Ubijen predsednik [[Bangladeš]]a [[Ziaur Rahman]]. * [[31. 5.]] - [[Azem Vlasi]] izabran za predsednika SSRN Kosova. === Jun/Juni/Lipanj === * [[2. 6.]] - U Beogradu uhapšeni Turčin i osmoro Jugoslovena, zaplenjeno 16,4&nbsp;kg [[heroin]]a<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/06/02/Yugoslav-authorities-have-broken-a-heroin-smuggling-ring-which/4372360302400/ Yugoslav authorities have broken a heroin smuggling ring which...]. June 2, 1981. upi.com Archives</ref>. U Jugoslaviji je ove godine došlo do naglog porasta upotrebe te droge<ref>[http://www.nytimes.com/1981/10/04/world/yugoslavs-alarmed-by-sharp-rise-in-drug-use.html?scp=82&sq=yugoslavia&st=nyt Yugoslavs Alarmed by Sharp Rise in Drug Use], ''New York Times'', October 4, 1981</ref>. * [[5. 6.]] - [[Vlado Gotovac]] osuđen na dve godine zatvora i četiri godine nenastupanja zbog "neprijateljske delatnosti" (intervjui stranim glasilima o položaju hrvatskog naroda). * 5. 6. - Centar za kontrolu bolesti je u [[Los Angeles]]u izvjestio o prvim slučajevima [[AIDS]]-a u SAD. Narednog meseca vest ulazi u velike medije. * [[6. 6.]] - Železnička katastrofa u indijskom [[Bihar]]u, između 500 i 800 poginulih. * [[7. 6.]] - [[Operacija Opera]]: Izraelski zrakoplovi uništili irački [[nuklearni reaktor]] Osirak (među pilotima je bio i [[Ilan Ramon]], koji će [[2003]] stradati sa [[Space Shuttle|šatlom]] Kolumbija). * [[10. 6.]] - Ekspoze predsednika SIV-a Veselina Đuranovića u Saveznoj skupštini najavljuje ograničenje uvoza i privremenu kontrolu cena - nestabilna ekonomija i inflacija blizu 50% zbog višegodišnje previsoke investicione potrošnje<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/06/10/In-an-effort-to-curb-the-inflation-rate-that/2752360993600/ In an effort to curb the inflation rate that...]. June 10, 1981. upi.com Archives</ref>. * [[11. 6.]] - Kermanski (Golbafski) zemljotres u Iranu, preko 2.000 mrtvih. * [[12. 6.]] - Izvešteno da je SFRJ započela pregovore sa stranim bankama radi pozajmice 1,8 - 2,2 milijarde dolara za pokrivanje deficita platnog bilansa (dugovi iznose 18 milijardi dolara). * 12. 6. - Američka premijera "[[Raiders of the Lost Ark|Otimača izgubljenog Kovčega]]", prvi film i početak franšize [[Indiana Jones]]a. * [[13. 6.]] - Savezni sekretar unutrašnjih poslova [[Franjo Herljević]] obaveštava Skupštinu da će biti pojačana milicija na Kosovu. * jun? - Prvak Jugoslavije u fudbalu Crvena zvezda; u Kup UEFA idu Hajduk i Radnički Niš; Velež ide u Kup pobednika kupova. * [[16. 6.]] - Sudar dva autobusa kod [[Bečej]]a, jedan sa đacima na izletu, najmanje pet mrtvih. * [[16.6.|16]] - [[18. 6.]] - U Beogradu se održava Treći kongres samoupravljača. * [[17. 6.]] - Sukob Kopta i islamista u kairskom predgrađu el-Zawiya el-Hamra, 17 mrtvih. * [[18. 6.]] - [[Politika ekspres]] izveštava o učestalom kamenovanju vozova i opreme na Kosovu. [[Datoteka:F-117 Nighthawk Front.jpg|mini|180px|[[Lockheed F-117 Nighthawk]]]] * 18. 6. - Prvi let "nevidljivog" lovca [[F-117]]. * 18. 6. - Osnovana [[Organizacija istočnih karipskih država]]. * [[19. 6.]] - Raketa [[Ariane 1]] je izručila prvi koristan teret u orbitu, dva satelita. * [[20. 6.]] - [[Olovne godine (Maroko)|Olovne godine]] u [[Maroko|Maroku]]: nakon generalnog štrajka dolazi do krvavih nereda u Kazablanci, u kojima gine 66 osoba po zvaničnim podacima, ili nekoliko stotina. * [[21. 6.]] - [[Iranski parlament]] (Medžlis) opozvao predsednika [[Abulhasan Banisadr|Banisadra]], koji se već krije nakon što je pozvao na "otpor diktaturi". Zabranjene sve partije, u represiji narednih meseci strada veliki broj ljudi, Banisadr će pobeći iz zemlje. * 21. 6. - Ubedljiva pobeda francuskih socijalista na parlamentarnim izborima, posle 23 godine desnice na vlasti. * [[22. 6.]] - Suđenje hrvatskom disidentu [[Marko Veselica|Marku Veselici]] odloženo zbog zdravstvenih problema. [[Datoteka:Medjugorje1-08.JPG|mini|300px|[[Međugorje]]]] * [[24. 6.]] - [[Ukazanja u Međugorju]]: po prvi se put u malom [[hercegovina|hercegovačkom]] mjestu [[Međugorje|Međugorju]] pred šestoro djece navodno ukazala [[Blažena Djevica Marija]] (u vreme zategnutih odnosa Katoličke crkve i vlasti<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-10.shtml New Conflicts Between Church and State in Yugoslavia]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zdenko Antić RFE Research</ref><ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-82.shtml The Madonna Embarrasses Yugoslav Communists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307161139/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-82.shtml |date=2016-03-07 }}, Z.Antić RFE</ref>). * [[25. 6.]] - U Kanadi i SAD uhapšena devetorica lidera hrvatske grupe Otpor<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/06/26/Arrests-said-to-cripple-Croatian-terrorism/6266362376000/ Arrests said to cripple Croatian terrorism]. June 26, 1981. upi.com Archives</ref>. * [[27. 6.]] - Organizacija afričkog jedinstva usvaja [[Afrička povelja o ljudskim i narodnim pravima|Afričku povelju o ljudskim i narodnim pravima]] (stupa na snagu 1986). * [[28. 6.]] - [[Giovanni Spadolini]] iz Republikanske partije je novi premijer Italije, prvi koji nije demohrišćanin - početak koalicije ''[[Pentapartito]]'', demohrišćana i četiri sekularne stranke, čime je sprečena mogućnost komunističke većine (aranžman traje do 1991). * 28. 6. - Bomba u sedištu Islamske republikanske partije u Teheranu ubila 74 iranska zvaničnika, među kojima je i vrhovni sudija [[Mohammad Beheshti]]. * 28. 6. - [[Hua Guofeng]] gubi preostale funkcije, čelnika [[Komunistička partija Kine|KP Kine]] (sledi [[Hu Yaobang]] do 1987) i predsedavajućeg Centralne vojne komisije ([[Deng Xiaoping]] do 1989). * [[30. 6.]] - Okončana sedmomesečna [[Bitka za Zahlé]]: hrišćanska milicija odbranila istočni grad [[Zahlé]] od sirijskog napada. * 30. 6. - [[Likud]] izraelskog premijera [[Menachem Begin|Menachema Begina]] odnosi tesnu pobedu nad [[Shimon Peres|Peresovom]] partijom. === Jul/Juli/Srpanj === * [[1. 7.]] - Ministarstvo pravde SAD izjavljuje da će [[Andrija Artuković]], ministar pravde NDH, biti izručen Jugoslaviji (ostvareno [[1986]]). * 1-2. 7. - Komitet CK SKJ raspravlja o statutarnim pitanjima, neki se zalažu za demokratski centralizam, protiv federalizacije partije. * [[3. 7.]] - Izglasani Amandmani I - VIII na [[Ustav SFRJ]] - uređivanje kolektivnog rukovodstva, 4-godišnji mandat za predsednika Saveznog izvršnog veća, mogućnost glasanja o poverenju. * 3. 7. - Izbijaju rasni neredi u nizu engleskih gradova, vrhunac 11. 7.. * [[7. 7.]] - [[Vladimir Bakarić]] kritikuje SIV i NBJ da izazivaju inflaciju štampanjem novca (objavljeno 19. 7.). * 7. 7. - U Španiji legalizovan razvod. * [[9. 7.]] - [[Nintendo]] predstavio [[arkadne igre|arkadnu igru]] ''[[Donkey Kong (arkadna igra)|Donkey Kong]]''. * [[10.7.|10]] - [[24. 7.]] - Izraelsko vazduhoplovstvo bombarduje uporišta [[PLO]] u [[Liban]]u. * [[14. 7.]] - Jugoslovenski diplomata Blagoja Anakioski i još jedan Jugosloven ranjeni u Briselu, kada je pucano na njih (sumnja se na Albance). * jul - Pismo Predsjedništva SFRJ Saveznoj skupštini: inzistira se da se strani krediti uzimaju samo za omogućenje izvoza (republičke vođe ingoriraju).<ref>Jović 2003, 232</ref> * jul - Poseta [[Patrijarh srpski German|patrijarha Germana]] predsedniku SIV-a Veselinu Đuranoviću povodom događaja na Kosovu (inače, odnosi države i crkve su loši)<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-128.shtml Serbian Orthodox Church Under Attack in Yugoslavia]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Z. Antić, RFE Research</ref>. * jul - [[Urengoj-Pomari-Užgorodski gasovod]] (Transsibirski): konzorcijum zapadnonemačkih banaka daje 3,4 milijarde maraka za gradnju sovjetskog gasovoda, projektu se ove i sledeće godine pridružuju zapadnoevropske i japanske firme, uprkos pritisku SAD. * [[16. 7.]] - [[Mahathir Mohamad]] postaje premijer [[Malezija|Malezije]] (do [[2003]]). * [[17. 7.]] - [[Džavid Nimani]], predsednik predsedništva Kosova, dao ostavku. * 17. 7. - Izraelci bombardovali višespratnice u [[Bejrut]]u u kojima su bile prostorije grupa povezanih sa [[PLO]] - gine oko 300 civila, SAD zavodi embargo na izvoz aviona. * 17. 7. - U rušenju dve pasarele u hotelu Hyatt Regency u [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]-ju poginulo 114 osoba. [[Datoteka:Humber Bridge South Bank2.jpg|mini|200px|[[Humberski most]]]] * 17. 7. - Zvanično otvoren [[Humberski most]], sa rasponom od 1440 metara najduži viseći mosta na svetu do 1998. * [[18. 7.|18]] - [[29. 7.]] - 28. [[Pulski filmski festival]]: [[Velika zlatna arena za najbolji film|Velika zlatna arena]] za film "[[Pad Italije]]"<ref>[http://arhiv.pulafilmfestival.hr/28-pulski-filmski-festival/ 28. Pulski filmski festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016110836/https://arhiv.pulafilmfestival.hr/28-pulski-filmski-festival/ |date=2021-10-16 }}. arhiv.pulafilmfestival.hr</ref>. * [[20. 7.]] - [[Martina Navratilova]] dobila američko državljanstvo. * [[21. 7.]] - Umrla je [[Ljudmila Živkova]], [[Todor Živkov|Todorova]] kćerka, zadužena za kulturnu politiku u [[Народна Република Бугарска|Bugarskoj]], inicijator tekuće proslave "1300 godina Bugarske" - priredbe, filmovi, izložbe, Nacionalni dvorac kulture, spomenici... * [[22. 7.]] - Trojica kosovskih Albanaca osuđena na 6-8 godina, povodom nereda proletos (prvo u nizu suđenja). * [[23. 7.]] - Predsedništvo Zajednice jugoslovenskih univerziteta predložilo prekid veza između Univerziteta u Tirani i jugoslovenskih škola. * [[26. 7.]] - Posle šest godina okončana operacija "[[Joseph D. Pistone|Donnie Brasco]]", agent FBI je bio infiltriran u [[Familija Bonanno|familiju Bonanno]]. * [[27. 7.]] - [[Microsoft]] kupuje [[86-DOS]] kojeg će preraditi u [[MS-DOS]]. * 27. 7. - Šestogodišnji Adam Walsh kidnapovan i ubijen na Floridi, njegov otac John će povesti kampanju za prevenciju kriminala i biti voditelj emisije ''America's Most Wanted''. * [[28. 7.]] - Kermanski (Sirčki) zemljotres u Iranu, 1.500 mrtvih. * [[29. 7.]] - Kraljevsko vjenčanje: [[Diana, princeza od Walesa|Diana Spencer]] se udala za britanskog prijestolonasljednika [[Charles, princ od Walesa|Charlesa, princa od Walesa]], pretpostavlja se da je bilo 750 miliona TV gledalaca. * 29. 7. - Levičarski pokušaj puča u [[Gambija|Gambiji]], predsednik [[Dawda Jawara]] se održao zahvaljujući senegalskoj intervenciji - stradalo 500 do 800 ljudi. * [[30. 7.]] - [[Marševi gladi u Poljskoj (1981)|Marševi gladi u Poljskoj]] zbog krize i nestašice hrane, najveće okupljanje je u [[Łódź]]u. * [[31. 7.]] - [[Panama|Panamski]] šef države [[Omar Torrijos]] poginuo u avionskoj nesreći. Kao i u slučaju pogibije ekvadorskog predsednika u maju, ima spekulacija o atentatu. === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:MTV.png|mini|left|100px|[[MTV]]]] * [[1. 8.]] - [[MTV]] kreće na kablovskoj televiziji u SAD. * [[4. 8.]] - Ubijen službenik jugoslovenske ambasade u Briselu Stojan Đerić, ranjen Zuko Redžo<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/08/04/A-gunman-shot-and-killed-a-member-of-the/6937365745600/ A gunman shot and killed a member of the...]. Aug. 4, 1981. upi.com Archives</ref>, počinilac je kosovski Albanac [[Musa Hoti]]. * [[5. 8.]] - [[Ali Šukrija]] izabran za predsednika predsedništva Kosova. * 5. 8. - Predsednik SAD Regan otpustio 11.359 kontrolora leta koji nisu želeli prekinuti štrajk. * [[6. 8.]] - Sednica CK SK Kosova: isključen Mahmut Bakali, kao i još četvorica članova, predsedništvo CK svedeno sa 19 na 13 članova (na čelu [[Veli Deva]]). [[Datoteka:Ibm pc 5150.jpg|mini|200px|[[IBM PC]]]] * 6. 8. - Predsednik Regan obnavlja proizvodnju [[neutronska bomba|neutronske bombe]], s bojevim glavama za rakete i haubice. * [[7. 8.]] - Lansiran je bugarski satelit [[Interkosmos-Bugarska-1300]] (u zemlji se ove godine slavi 1300 godina [[Prvo Bugarsko Carstvo|Prvog Bugarskog Carstva]]). * [[11. 8.]] - U Gvatemali osnovana [[Nikaragvanska demokratska snaga]], skup antisandinista udruženih na insistiranje CIA-e, baza će im biti u Hondurasu (→ [[kontraši]]). * [[12. 8.]] - Predstavljen [[IBM PC]] (osnovna cena $1565 tj. $4120 u dolarima iz 2016). * [[13. 8.]] - [[Reganomika]]: u SAD potpisan zakon kojim je porez na prihod snižen za 25%. * 13. 8. - Jak zemljotres u [[Banja Luka|banjalučkom]] kraju, 44 povređenih. * 13. 8. - Umro [[Stevan Doronjski]], član predsedništava SFRJ i CK [[SKJ]] (u državnom predsedništvu ga zamenjuje [[Radovan Vlajković]]). * avgust - Na pacifičkoj obali [[Gvatemala|Gvatemale]] počinje operacija ''Ceniza'' ("pepeo"), operacija spržene zemlje protiv ustanika. * [[15.8.|15]] - [[16. 8.]] - Evropski kup u [[atletika|atletici]] u Zagrebu. * [[19. 8.]] - [[Incident u zaljevu Sidre 1981.|Incident u zaljevu Sidre]]: dva američka aviona oborila dva libijska. * 19. 8. - Nakon što je udruženje poljoprivrednih proizvođača tražilo povećanje cena, "panična kupovina" u celoj SFRJ (SIV ipak odbio zahteve). * [[22. 8.]] - Far Eastern Air Transport Flight 103: avion se raspao ubrzo nakon poletanja iz [[Taipei]]a, 110 mrtvih. * [[23. 8.]] - U [[Narodna Republika Bugarska|Bugarskoj]] otvoren [[Spomenik na Buzludži]], spomen-dom [[Komunistička partija Bugarske|Bugarske KP]]. * 23. 8. - Operacija ''Protea'': južnoafričke snage ulaze u [[Angola|Angolu]] protiv [[SWAPO]]-a (sledi joj operacija ''Daisy''). [[Datoteka:Saturn (planet) large.jpg|mini|160px|[[Saturn]] sa [[Voyager 2|Voyagera 2]]]] * [[25. 8.]] - [[Voyager 2]] prolazi pored [[Saturn]]a. * [[28. 8.]] - Postavljene bombe ispred tri lokala u vlasništvu jugoslovenskih doseljenika (Srba) u Detroitu i okolini. * [[30. 8.]] - Eksplozijom ubijeni nedavno postavljeni predsednik i premijer Islamske Republike Iran - sledi krvavi progon [[Narodni mudžahedini|Narodnih mudžahedina]]. === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - Predsednik [[Centralnoafrička Republika|Centralnoafričke Republike]] [[David Dacko]] ponovo zbačen, vlast preuzima načelnik generalštaba [[André Kolingba]] (predsednik do 1993). * [[3. 9.]] - U Egiptu uhapšeno preko 1.500 ljudi, uglavnom islamista ali i koptskih sveštenika i sekularnih političara i intelektualaca, koji se protive mirovnom sporazumu sa Izraelom. * 3. 9. - Stupila na snagu UN-ova [[Konvencija o eliminaciji svih oblika diskriminacije žena]]. * [[5. 9.]] - Dvadeset jedan Albanac osuđen na kazne zatvora od 6 do 15 godina zbog organizovanja nereda u Prištini proletos, među njima i [[Bajram Kosumi]] (premijer Kosova 2005-2006). * [[5.9.|5]] - [[12. 9.]] - [[Datoteka:Swimming pictogram.svg|25px]] U [[Split]]u održan Evropski šampionat u vodenim sportovima: [[Borut Petrič]] uzeo zlatnu i srebrnu a [[Darjan Petrič]] bronzanu medalju. * [[8. 9.]] - Na ''BBC One'' prikazana prva epizoda "[[Mućke|Mućki]]". * [[9. 9.]] - Hrvatski disident [[Marko Veselica]] osuđen na 11 godina zatvora (pušten 1986). * [[10. 9.]] - Prvi nacionalni kongres poljskog sindikata [[Solidarnost (sindikat)|Solidarnost]], ima 10 miliona članova, [[Lech Wałęsa]] izabran za predsednika. * [[11. 9.]] - Položen kamen temeljac [[Zagrebačka džamija|Zagrebačke džamije]], čiju će gradnju delom finansirati arapske zemlje<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/86-1-200.shtml Arab Countries Finance Construction of A Mosque in Zagreb]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Stanković, RFE Research (1982)</ref> (završena 1987). * [[12.9.|12]] - [[13. 9.]] - Američki državni sekretar [[Alexander Haig]] u poseti Jugoslaviji - obećava nastavak podrške SAD "teritorijalnom integritetu i nacionalnom jedinstvu" Jugoslavije. * [[11.9.|11]] - [[14. 9.]] - [[Datoteka:Wrestling pictogram.svg|25px]] U [[Skoplje|Skoplju]] održan Svetski šampionat u [[rvanje|rvanju]] (FILA); 4 medalje za Jugoslaviju, [[Refik Memišević]] zlatna. * [[14. 9.]] - [[NE Krško]] puštena u probni rad<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-141.shtml Yugoslavia Opens Its First Nuclear Power Plant]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[15. 9.]] - Egipatska vlada proteruje sovjetskog ambasadora i preko 1.000 tehničara. * 15. 9. - Glavnokomandujući američkih snaga u Evropi gen. [[Frederick Kroesen]] povređen u napadu [[Frakcija Crvene Armije|Frakcije Crvene Armije]] u [[Heidelberg]]u. * [[17. 9.]] - [[Gojko Đogo]] osuđen na dve godine zatvora po članu 133 KZ za zbirku "Vunena vremena". * [[18. 9.]] - Sovjeti upozoravaju poljske lidere da se zaustavi "antisovjetska kampanja". [[Datoteka:04 554 Bf Paris-Lyon, TGV PSE 82.jpg|mini|left|200px|[[TGV]]]] * [[19. 9.]] - [[Simon & Garfunkel]] sviraju pred pola miliona ljudi u njujorškom [[Central Park]]u. * 19. 9. - Na Amazonu potonuo brod ''Sobral Santos II'', preko 300 mrtvih. * [[21. 9.]] - {{flag|Belize}} (bivši Britanski Honduras) nezavisan od [[UK]]; 1500 britanskih vojnika ostaje zbog [[Gvatemala|gvatemalskih]] pretenzija. * 21. 9. - [[Sandra Day O'Connor]] postaje prva žena u [[Vrhovni sud SAD|Vrhovnom sudu SAD]]. [[Datoteka:Tunel Učka - Zrinšćak II, zapadni ulaz.jpg|mini|180px|[[Tunel Učka]]]] * 24 - [[25. 9.]] - Jermenski teroristi zauzeli turski konzulat u Parizu, traže puštanje zatvorenika na slobodu. * [[25. 9.]] - Pokrajinska skupština Kosova prihvatila ostavke [[Bahri Oruči]]ja, predsednika izvršnog veća, i [[Dušan Ristić|Dušana Ristića]], predsednika skupštine; zamenjuju ih [[Riza Sapundžiju]] odn. [[Ilija Vakić]]<ref>[http://www.upi.com/Archives/1981/09/25/The-parliament-of-Yugoslavias-Kosovo-province-ousted-its-chairman/1631370238400/ The parliament of Yugoslavia's Kosovo province ousted its chairman...]. Sept. 25, 1981. upi.com Archives</ref>; smenjeni i direktori [[Radio-televizija Priština|RTV Priština]]; takođe se istupa u odbranu albanskih prava. * 25. 9. - Radnici u [[Poljska|Poljskoj]] zakonom dobili veće učešće u upravljanju fabrikama. * 26/[[27. 9.]] - Otmica JAT-ovog aviona na liniji Titograd-Beograd - preko Atine i izraelskog vazdušnog prostora stigao do Larnake na Kipru, gde su putnici i članovi posade uspeli pobeći<ref>[http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/171573/Hirurg-koji-je-dobio-sve-bitke-6-Putnici-prevarili-otmicare- Hirurg koji je dobio sve bitke (6): Putnici prevarili otmičare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306082147/http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/171573/Hirurg-koji-je-dobio-sve-bitke-6-Putnici-prevarili-otmicare- |date=2012-03-06 }}, Vesti online (15. 10. 2011.)</ref>. * [[27. 9.]] - Otvoren [[Tunel Učka]]. * 27. 9. - Prva komercijalna vožnja [[TGV]]-a, superbrzog vlaka u Francuskoj - od Pariza do Liona za manje od tri sata. * 27. 9. - Iranskom [[Operacija Samen-ol-A'emeh|operacijom Samen-ol-A'emeh]] ("Osmi imam") okončana je iračka [[Opsada Abadana]]. * [[30. 9.]] - XXI plenum CK SKJ, o krajnje lošoj ekonomskoj situaciji<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-92.shtml Yugoslav Leaders Discuss the Country's Negative Economic Trade]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Z.Antić RFE Research</ref>. * 30. 9. - Plafon javnog duga SAD prvi put dignut iznad 1000 milijardi dolara. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Sadat and Mubarak - Flickr - The Central Intelligence Agency.jpg|mini|200px|[[Anwar el-Sadat|Sadat]] i [[Hosni Mubarak|Mubarak]] (foto 1973)]] * [[1. 10.]] - Eksplozija auto-bombe ispred sedišta PLO u Bejrutu, 83 mrtvih. * 1. 10. - Autobus sleteo sa nadvožnjaka kod Stare Pazove, 16 mrtvih. * [[2. 10.]] - Predsednik Regan obnovio program bombardera [[B-1 Lancer|B-1]]. * [[3. 10.]] - Okončan sedmomesečni štrajk irskih republikanskih zatvorenika u zatvoru ''Maze'', umrlo je deset štrajkača. * [[6. 10.]] - Muslimanski ekstremisti na vojnoj paradi ubijaju [[egipat]]skog predsjednika [[Anwar el-Sadat|Anwara el Sadata]]. [[Hosni Mubarak]] izabran za predsednika [[14. 10.]], što ostaje do [[2011]]. * < 8. 10. - U podmorju [[Angola|Angole]] pronađena nafta od koje 10% pripada jugoslovenskim firmama Ina-naftaplin i Naftagas.<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19811009|page:14 "Borba", 9. okt. 1981, str. 14]</ref> * [[10. 10.]] - U Bonu se okupilo 300.000 ljudi protiv postavljanja američkih raketa. * [[12. 10.]] - Britanski [[ITV]] prikazao prvu od 11 epizoda serije "[[Povratak u Brideshead (TV serija)|Povratak u Brideshead]]", smatra se jednim od najboljih britanskih TV programa. * [[13. 10.]] - Ajatolah [[Ali Hamenei]] postaje predsednik [[Iran]]a (do 1989, zatim Vrhovni vođa). * [[13. 10.|13]] - [[23. 10.]] - [[Polisario]]v napad na marokanski položaj kod Guelta Zemmura, oborili dva aviona. * oktobar - Dubl [[Martina Navratilova|Navratilova]]-[[Mima Jaušovec|Jaušovec]] pobedio u Filderstadtu (''Porsche Grand Prix''). * [[16. 10.]] - [[Svetozar Vukmanović]] Tempo tvrdi da mu je Tito [[1978]]. rekao da se protivi prevelikoj samostalnosti republika i pokrajina - niko mu ne veruje, kritikuju ga u Hrvatskoj naredne godine<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-71.shtml Yugoslavia's Federal System put in Question] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310195907/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-71.shtml |date=2016-03-10 }}, Slobodan Stankovic (Radio Free Europe Research), Open Society Archives</ref>. [[Datoteka:Persconferentie van Andreas Papandreaou in Poort van Cleve te Amsterdam, Bestanddeelnr 921-2801.jpg|mini|140px|[[Andreas Papandreu]] (1968)]] * [[18. 10.]] - Parlamentarni izbori u [[Grčka|Grčkoj]] - ubedljiva pobeda [[Panhelenski socijalistički pokret|PASOK]]-a [[Andreas Papandreu|Andreasa Papandreua]], koji postaje prvi socijalistički premijer Grčke (1981-89 i 1993-96). * 18. 10. - [[Wojciech Jaruzelski]] došao na čelo vladajuće partije u Poljskoj, nakon što je smenjen [[Stanisław Kania]] jer je privatno kritikovao sovjetsko rukovodstvo. * 18. 10. - Članak u "[[NIN]]-u" u kojem se govori o "tehnokratama" koji napadaju Kardeljevu teoriju "pluralizma samoupravnih interesa" * [[20. 10.]] - [[Dušan Dragosavac]] na čelu [[SKJ]] posle [[Lazar Mojsov|Lazara Mojsova]]. * [[21. 10.]] - Devalvacija dinara sa 27,3 na 36,9 za dolar (inflacija u SFRJ oko 40%) (<small>proveriti</small>. * [[22. 10.]] - Fra [[Jozo Zovko]], svećenik u [[Međugorje|Međugorju]], osuđen na 3,5 godine zatvora (optužen za navođenje dece koja su "videla" Gospu, napadanje socijalističke revolucije i širenje nacionalističke propagande i mržnje). * [[22. 10.|22]] - [[23. 10.]] - U [[Cancún, Quintana Roo|Cancúnu]], Mexico, održan Samit Sever-Jug sa predstavnicima 22 zemlje, među kojima je i predsednik Predsedništva SFRJ Sergej Krajger. [[Datoteka:Reagan Thatcher Boigny Sattar Benjedid Genscher Trudeau Portillo Fahd Pahr Guerreiro Ziyang Marcos Kraigher Nyerere Suzuki Burnham Mitterrand Gandhi Shagari Falldin Campins Waldheim - DPLA - a9b3d3e36d8e15226f167727a0e6aafe.jpg|mini|Šefovi država u Kankunu, Krajger pozadi levo]] * [[24. 10.|24]] - [[25. 10.]] - Vikend protesta u nekoliko gradova zapadne Evrope protiv stacioniranja američkih raketa. * [[26. 10.]] - Finski predsednik [[Urho Kekkonen]] dao ostavku iz zdravstvenih razloga, posle 25 godina na čelu. * [[27. 10.]] - Sovjetska podmornica [[S-363]] se nasukala u blizini [[švedska|švedske]] pomorske baze. * [[28. 10.]] - Zvanični nastanak grupe ''[[Metallica]]''. * [[31. 10.]] - Levičar [[Mir-Hossein Mousavi]] je novi premijer Irana (do 1989), Medžlis je ranije tokom meseca odbio nominaciju [[Ali Akbar Velayati]]ja. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - {{flag|Antigva i Barbuda}} stekla neovisnost od [[UK|Velike Britanije]]. * 1. 11. - [[Enver Hodža]], lider Albanije, na kongresu Partije rada traži status republike za Kosovo ([[Azem Vlasi]], lider pokrajinskog Socijalističkog saveza mu odgovara 12. 11. da kosovski Albanci žive bolje i slobodnije od onih u Albaniji). * [[3. 11.]] - Libijske snage se povlače iz većeg dela [[Čad]]a, po zahtevu čadskog predsednika [[Goukouni Oueddei|Oueddeia]]; u zemlju će doći mirovne snage Organizacije afričkog jedinstva. * 7 - 8. 11. - Sneg iznenadio u centralnoj i istočnoj Jugoslaviji, 17 poginulih u saobraćajnim nesrećama. * [[9. 11.]] - [[Mauritanija]] je poslednja zemlja u kojoj je zvanično ukinuto ropstvo, ali zakona protiv robovlasnika nema do 2007, a ropstva ima i nakon toga. * 9. 11. - Predsednik [[Burma (država)|Burme]] [[Ne Win]] daje ostavku, ali ostaje na čelu vladajuće partije do 1988. [[Datoteka:Ohio-class submarine launches Tomahawk Cruise missiles (artist concept).jpg|mini|220px|[[Podmornica klase Ohio]]]] * [[11. 11.]] - Uvedena u službu američka nuklearna podmornica ''[[USS Ohio (SSGN-726)|Ohio]]'', prva od 18 iz [[podmornica klase Ohio|svoje klase]]. * 11. 11. - Operacija salvadorske vojske u departmanu Cabanas, ubijene stotine civila. * [[17. 11.]] - XXII sednica CK SKJ - "Politička platforma za akciju SKJ u razvoju socijalističkog samoupravljanja, bratstva i jedinstva i zajedništva na Kosovu"<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19811126|page:7 "Borba", 26. nov. 1981]</ref> - neefektivno. * [[18. 11.]] - [[IBM]] predstavio IBM PC (najavljen [[12. 8.]]) - procesor [[Intel 8088]] na 4,77&nbsp;MHz. * 18. 11. - Predsednik Regan predložio plan ''[[Zero Option]]'': neće u Evropi postaviti balističke rakete [[Pershing II]] i krstareće rakete ako Sovjeti uklone rakete SS-4, SS-5 i SS-20 usmerene ka Zapadnoj Evropi. * [[20. 11.]] - [[Šah]]ovski šampion [[Anatolij Karpov]] sačuvao titulu od [[Viktor Korčnoj|Viktora Korčnoja]]. * [[21. 11.]] - Tanker ''Globe Asimi'' se nasukao u sovjetskoj luci [[Klaipėda]], izlila se nafta. * [[23. 11.]] - [[Ronald Reagan]] potpisao tajnu direktivu NSDD-17 kojom je [[CIA]] ovlašćena da pomaže [[kontraši]]ma u [[Nikaragva|Nikaragvi]] (→ [[Irangate]]). * [[24. 11.]] - Tajfun Irma izazvao blizu 600 žrtava na Filipinima. * [[25.11.|25]] - [[26. 11.]] - Neuspeli pokušaj puča na [[Sejšeli]]ma (grupa plaćenika na čelu sa "Mad" [[Mike Hoare]]-om). * [[29. 11.]] - Auto-bomba u [[damask|damaštanskoj]] četvrti Azbakija ubila preko 200 osoba - okrivljeno Muslimansko bratstvo. * 29. 11. - Poginula [[Natalie Wood]]. * 29. 11. - [[Roberto Suazo Córdova]] izabran nakon deset godina za prvog civilnog predsednika [[Honduras]]a (1982-86), ali vojska i dalje ima neke povlastice. * [[29. 11.]] - [[7. 12.]] - [[Operacija Tariq al-Qods]] ("Jerusalimski put"): Iranci oslobađaju grad [[Bostan (Iran)|Bostan]], prvi put koriste taktiku "ljudskog talasa". * [[30. 11.]] - U Ženevi počinju formalni pregovori između američke i sovjetske strane, koji će dovesti do zaključenja [[Sporazum o nuklearnim snagama srednjeg dometa|Sporazuma o nuklearnim snagama srednjeg dometa]] 1987. === Decembar/Prosinac === * [[1. 12.]] - [[Inex-Adria Aviopromet Flight 1308]]: avion [[McDonnell Douglas MD-80|MD 81]] [[Adria Airways|Inex Adria Avioprometa]] udario u planinu na [[Korzika|Korzici]], poginulo 178 putnika i članova posade. * [[4. 12.]] - "[[Bantustan]]" [[Ciskei]] oglašen nezavisnim od Južne Afrike, što na strani niko ne priznaje (ukinut 1994). * [[5. 12.]] - Građani SFRJ od danas mogu bez carine uvesti robu najviše vrednosti od 200 dinara (5,26 dolara, ranije moglo 1500 dinara) - mera protiv devalvacije dinara. * [[10. 12.]] - Argentinski predsednik gen. Viola zbačen vojnim udarom, sledi [[Leopoldo Galtieri]] (do 1982). * [[11. 12.]] - [[Salvadorski građanski rat]]: [[masakr u El Mozoteu]], vojska ubila između 700 i 1.000 civila. [[Datoteka:SSBN Typhoon.jpg|mini|200px|left|[[Podmornice klase Akula]]/Typhoon]] * [[12. 12.]] - Sovjeti uveli u službu prvu [[Podmornice klase Akula|podmornicu klase Akula]] (na zapadu poznatu kao ''Typhoon''), najveća nuklearna podmornica na svetu. * 12. 12. - Senegal i Gambija potpisali sporazum o [[Senegambija|Senegambijskoj]] Konfederaciji (traje 1982-89). [[Datoteka:AGAD Gen. Wojciech jaruzelski 13 grudnia 1981.jpg|mini|200px|[[Wojciech Jaruzelski]] objavljuje ratno stanje]] * [[13. 12.]] - [[Wojciech Jaruzelski]] proglasio [[ratno stanje u Poljskoj (1981-83)|ratno stanje u Poljskoj]] nakon što je Solidarnost planirala generalni štrajk (u Jugoslaviji se to kritikuje i od vlasti i od disidenata, beogradski intelektualci šalju protestna pisma u Varšavu). * [[14. 12.]] - [[Izrael]] anektirao [[Golanska visoravan|Golansku visoravan]], što niko ne priznaje. * [[15. 12.]] - Automobil-bomba uništila [[irak|iračku]] ambasadu u [[Bejrut]]u, poginulo 61. * [[16. 12.]] - "Pacifikacija Wujeka" - policija i vojska razbile štrajk u rudniku kod poljskih [[Katowice|Katowica]], poginulo devet radnika. * [[17. 12.]] - Samoubistvo [[Mehmet Šehu|Mehmeta Šehua]], albanskog premijera i desne ruke [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Kasnije optužen da je agent Jugoslavije, CIA-e i KGB-a. * 17. 12. - Italijanske Crvene brigade kidnapovale američkog generala [[James L. Dozier|Jamesa L. Doziera]] (kontrateroristički tim ga oslobodio 28. 1.). * [[19. 12.]] - Prvi let sovjetskog strateškog bombardera [[Tupoljev Tu-160]] (ušao u službu 1987). * [[21. 2.]] - Bombaški napad na prostorije [[Radio Slobodna Evropa|Radio Slobodne Evrope]]/Radio Slobode u Minhenu. [[Datoteka:Medalja 40 godina JNA 2.jpg|mini|100px|40 godina JNA]] * [[22. 12.]] - [[Leopoldo Galtieri]] dolazi na čelo vojne hunte u [[Argentina|Argentini]]. * [[24.12.|24]] - [[26. 12.]] - 18. sednica CK [[SK Srbije]]. Lideri (uže) Srbije osuđuju autonomašku isključivost, Vojvođani smatraju neprihvatljivim svaku promenu ustanovljenih ustavnih odnosa. * [[27. 12.]] - Prvi diplomci Islamskog teološkog fakulteta u Sarajevu (danas [[Fakultet islamskih nauka u Sarajevu]]). * [[30. 12.]] - Premijera predstave "Solunci govore" u beogradskom Narodnom pozorištu. * [[31. 12.]] - Zrakoplovni satnik [[Jerry Rawlings]] po drugi put dolazi pučem na vlast u [[Gana|Gani]], ostaje do 2001. === Kroz godinu === [[Datoteka:Ljig spomenik2.jpg|mini|150px|Spomenik [[ljig|ljiškoj]] borbi 1941, vajar [[Oto Logo]]]] * Izgrađena nova zgrada [[Vojnomedicinska akademija|VMA]] u Beogradu. * Osnovan [[Nacionalni park Tara]]. * Privreda SFRJ: ** Osnovana Komisija za ekonomsku stabilizaciju, poznata kao Krajgerova komisija. ** Spoljna trgovina SFRJ: izvoz 10,457 mlrd. dolara (realno +11%), uvoz 15,265 mlrd (-5%), deficit 20% manji nego 1980. ** SFRJ: Dogovoreno 4,67 milijardi dolara stranih kredita od MMF i ostalih u 3-godišnjem periodu. Za finansiranje obaveza u 1981. uzeto 3,8 milijardi dolara kredita (MMF, strane banke, Libija, Francuska, Kuvajt); inflacija 39% (ili 35,7%, peta inflacija na svetu<ref>[http://www.upi.com/Archives/1982/08/27/Argentinas-inflation-was-the-highest-in-the-world-at/9989399268800/ Argentina's inflation was the highest in the world at...]. upi.com Archives Aug. 27, 1982</ref>). ** Od 1973, uzeto je oko 16,5 milijardi dolara zajmova, bruto dug je 21 milijardu dolara, čisto 19,5 milijardi.<ref>Jović 2003, 223</ref> ** Zemlju posetilo rekordnih 6,6 miliona turista, potrošilo rekordnih 1,35 milijardi dolara<ref>[http://www.upi.com/Archives/1982/05/18/A-record-66-million-foreign-tourists-visited-Yugoslavia-in/5352390542400/ A record 6.6 million foreign tourists visited Yugoslavia in...]. upi.com Archives May 18, 1982</ref> (3,38 milijardi u dolarima iz 2016.). ** Tvornica [[glinica|glinice]] u [[Obrovac|Obrovcu]] ("Jadral"), otvorena siječnja [[1979]], zatvorena zbog nerentabilnosti i nedostatka sirovina. Najpoznatija "propala investicija" ex-Yu. ** Samo 1,5% tvornica ima jedan ili više OOUR-a u drugoj republici (prema 2,1% 1976).<ref>Jović 2003, 220</ref> * U SFRJ ima 594 "politička zatvorenika" (380 Albanaca, 78 Hrvata, 72 Srba itd.), što je po izveštaju [[Amnesty International]]-a srazmerno najviše u Evropi<ref>[http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-57.shtml "Political Crimes" In Yugoslavia and the Case of The Naked Island]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, S.Stanković, RFE Research</ref>. [[Datoteka:White House Moscow (1992).jpg|mini|240px|[[Beli dom (Moskva)|Beli dom]] u Moskvi]] * Pregled američkog magazina ''A.D.'' za 1981. beleži "hapšenja katoličkih sveštenika i nekih članova muslimanske manjine" u SFRJ<ref>[http://www.upi.com/Archives/1982/04/09/1981-was-a-bloody-year-for-religious-freedom/5281387176400/ 1981 was a bloody year for religious freedom]. upi.com Archives April 9, 1982</ref>. * Knjiga "Novi prilozi za biografiju Josipa Broza Tita" [[Vladimir Dedijer|Vladimira Dedijera]] izaziva kontraverze. * [[Tanzanija]] dogovorila zajam od Jugoslavije, između ostalih. * [[Marjan Beneš]] se povukao s ringa zbog gubitka vida na jednom oku. * [[Nicolae Ceaușescu]] započinje žestoku [[Politika štednje u Rumuniji 1980-tih|politiku štednje u Rumuniji]] kako bi otplatio strane dugove - to i uspeva do 1989, po cenu velikih patnji i žrtava koje vode [[Rumunska revolucija (1989)|revoluciji]]. * Objavljena je kviz društvena igra ''[[Trivial Pursuit]]''. == 1981. u temama == * [[Televizija]]. TV serije: "[[Velo misto]]" 1980-81, "[[Nepokoreni grad]]", "[[Jelenko (TV serija)|Jelenko]]" (snim. 1980) (TV Zagreb); "[[Poslednji čin]]", "Duvanski put" (snim. 1980), "Pesničke vedrine" (1981-82), "Svetozar Marković" (snim. 1980), "Priče preko pune linije" (1981-82), "Vojnici" (snim. 1980), "Sedam sekretara SKOJ-a" (snim. 1978?) (TV Beograd); "Mi smo smešna porodica", "Baza na Dunavu", "Optimisták" (TV Novi Sad); "Djetinjstvo mladosti", "Osma ofanziva" (TV Sarajevo) (→ [[:Kategorija:1981. na televiziji]]). * Neki [[Popis jugoslavenskih filmova|domaći filmovi]]: "[[Dorotej (film)|Dorotej]]", "[[Dečko koji obećava]]", "[[Sok od šljiva (film)|Sok od šljiva]]", "[[Laf u srcu]]", "[[Šesta brzina]]", "[[Neka druga žena]]", "[[Ritam zločina]]", "[[Sezona mira u Parizu]]", "[[Sjećaš li se Doli Bel]]", "[[Kraljevski voz]]", "[[Banović Strahinja (film)|Banović Strahinja]]", "[[Pad Italije]]", "[[Samo jednom se ljubi (film)|Samo jednom se ljubi]]", "[[Gosti iz galaksije]]", "[[Visoki napon (film)|Visoki napon]]" (→ [[:Kategorija:Filmovi 1981.]]). * Neki domaći muzički/glazbeni albumi<ref>[https://www.discogs.com/search/?format_exact=LP&format_exact=Album&year=1981&decade=1980&country_exact=Yugoslavia Explore Yugoslavia LP Album from 1981 on Discogs]. discogs.com (pristup. 29. 5. 2016.)</ref>: ** Pop/rock: <small>Kompilacija:</small> "[[Paket aranžman]]"; <small>Kompilacija:</small> "[[Novi Punk Val 78-80]]"; <small>Kompilacija:</small>: "Artistička radna akcija"; <small>[[Šarlo Akrobata]]:</small> "[[Bistriji ili tuplji čovek biva kad...]]"; <small>[[Električni orgazam]]:</small> "[[Električni orgazam (album)|Električni orgazam]]"; <small>[[Idoli (grupa)|Idoli]]:</small> "[[VIS Idoli (album)|VIS Idoli]]"; <small>[[Lačni Franz]]:</small> "Ikebana"; <small>[[Oliver Mandić]]:</small> "Probaj me"; <small>[[Bijelo dugme]]:</small> "[[5. april '81]]" i "Koncert kod Hajdučke česme"; <small>[[Film (glazbeni sastav)|Film]]:</small> "[[Film u Kulušiću – Live]]" i "[[Novo!Novo!Novo! Još jučer samo na filmu a sada i u vašoj glavi]]"; <small>[[Riblja čorba]]:</small> "[[Pokvarena mašta i prljave strasti]]" i "[[Mrtva priroda (album)|Mrtva priroda]]"; <small>[[Azra]]:</small> "[[Sunčana strana ulice (album)|Sunčana strana ulice]]"; <small>[[Prljavo kazalište]]:</small> "[[Heroj ulice]]"; <small>[[Aerodrom (bend)|Aerodrom]]:</small> "[[Tango Bango]]"; <small>[[Parni valjak]]:</small> "[[Vrijeme je na našoj strani]]"; <small>[[Smak]]:</small> "[[Zašto ne volim sneg]]"; <small>[[Divlje jagode (bend)|Divlje jagode]]:</small> "[[Stakleni hotel]]"; ** Zabavni: <small>[[Novi fosili]]:</small> "[[Budi uvijek blizu]]"; <small>[[Zdravko Čolić]]:</small> "[[Malo pojačaj radio]]"; <small>[[Jadranka Stojaković]]:</small> "Svitanje"; ** Folk: <small>[[Miroslav Ilić]]:</small> "[[Tako mi nedostaješ]]"; <small>[[Cune Gojković]]:</small> "Janičar"; <small>[[Halid Bešlić]]:</small> "[[Sijedi starac (Halid Bešlić)|Sijedi starac]]". ** Debitantski albumi (ne mora biti početak karijere): Šarlo Akrobata, Orgazam, Idoli, Haustor, Lačni Franz, Oliver Mandić, Jadranka Stojaković, [[Stijene (bend)|Stijene]], [[Rok Mašina]], [[Zana (grupa)|Zana]], [[Piloti (grupa)|Piloti]], Halid Bešlić, [[Izvorinka Milošević]], [[Merima Njegomir]], [[Mitar Mirić]], [[Marinko Rokvić]], [[Asim Brkan]], [[Kemal Malovčić]], [[Dobrivoje Topalović]], [[Hasan Dudić]], [[Šerif Konjević]], [[Vida Pavlović]], ansambl Južni vetar. (→ [[:Kategorija:Albumi 1981.]]) * Neka vozila uvedena 1981: <gallery> Renault 9 Cambridge.jpg|[[Renault 9 i 11]] (Evropski auto godine '82) Delorean DMC-12 side.jpg|[[DeLorean DMC-12]] Polo 2 b v sst.jpg|[[Volkswagen Polo]] II Renault trafic jaslo.jpg|[[Renault Trafic]] I gen. 1982 Citroen Visa Club 652cc (15402862072).jpg|[[Citroën Visa]], novi izgled </gallery> == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1981.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[3. 1.]] - [[Eli Manning]], igrač američkog fudbala * [[7. 1.]] - [[James Denton]], britanski novinar i sportist * [[14. 1.]] - [[Jadranka Đokić]], hrvatska glumica * [[15. 1.]] - [[El Hadji Diouf]], senegalski fudbaler * 15. 1. - [[Pitbull (rapper)]] * [[21. 1.]] - [[Ivan Ergić]], fudbaler * [[25. 1.]]. - [[Toše Proeski]], makedonski pjevač († [[2007]]) * 25. 1. - [[Alicia Keys]], kantautorka, glumica * [[28. 1.]] - [[Elijah Wood]], glumac * [[30. 1.]] - [[Dimitar Berbatov]], bugarski fudbaler * [[31. 1.]] - [[Justin Timberlake]], kantautor, glumac * [[6. 2.]] - [[Dragan Markovina]], povjesničar * [[17. 2.]] - [[Paris Hilton]], poznata ličnost... * [[19. 2.]] - [[Beth Ditto]], kantautorka * [[24. 2.]] - [[Lleyton Hewitt]], teniser === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[10. 3.]] - [[Samuel Eto'o]], kamerunski fudbaler * [[12. 3.]] - [[Katarina Srebotnik]], slovenačka teniserka * [[16. 3.]] - [[Péter Magyar]], premijer Mađarske * [[18. 3.]] - [[Fabian Cancellara]], biciklista * [[19. 3.]] - [[Kolo Touré]], fudbaler * [[29. 3.]] - [[Dolores Lambaša]], glumica († [[2013]]) * [[14. 4.]] - [[Jacques Houdek]], hrvatski pjevač * [[18. 4.]] - [[Filip Juričić]], glumac * [[19. 4.]] - [[Hayden Christensen]], glumac * [[23. 4.]] - [[Seka Aleksić]], folk pevačica * 23. 4. - [[Monica Sweetheart]], glumica * 23. 4. - [[Jelena Veljača]], glumica, scenaristica i spisateljica * [[25. 4.]] - [[Felipe Masa]], vozač Formule 1 * 25. 4. - [[Anja Pärson]], skijašica * 25. 4. - [[Jovana Janković]], TV voditeljka * [[26. 4.]] - [[Caro Emerald]], holandska pevačica * [[28. 4.]] - [[Jessica Alba]], američka glumica === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[9. 5.]] - [[Denis Pušilin]], političar na istoku Ukrajine * [[13. 5.]] - [[Sunny Leone]], glumica * [[15. 5.]] - [[Patrice Evra]], fudbaler * [[20. 5.]] - [[Iker Casillas]], golman * [[26. 5.]] - [[Dino Drpić]], nogometaš * [[29. 5.]] - [[Andrej Aršavin]], fudbaler * [[5. 6.]] - [[Jade Goody]], učesnica reality TV († [[2009]]) * [[7. 6.]] - [[Ana Kurnjikova]], teniserka * [[9. 6.]] - [[Natalie Portman]], američka glumica izraelskog podrijetla * 9. 6. - [[Ana Maras]], glumica * [[12. 6.]] - [[Adriana Lima]], brazilska manekenka * [[13. 6.]] - [[Chris Evans (glumac)]] * [[25. 6.]] - [[Simon Ammann]], skijaški skakač === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[8. 7.]] - [[Anastasija Miskina]], teniserka * [[12. 7.]] - [[Maya Sar]], bh. pjevačica * [[14. 7.]] - [[Jelena Lolović]], srpska alpska skijašica * [[24. 7.]] - [[Nayib Bukele]], predsednik Salvadora * [[29. 7.]] - [[Fernando Alonso]], vozač Formule 1 * [[8. 8.]] - [[Roger Federer]], švicarski teniser * [[12. 8.]] - [[Djibril Cissé]], fudbaler * [[21. 8.]] - [[Sloboda Mićalović]], glumica * [[29. 8.]] - [[Dimitrije Vojnov]], glumac, scenarista, kritičar === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[4. 9.]] - [[Beyoncé Knowles]], američka glumica i pjevačica * [[12. 9.]] - [[Jennifer Hudson]], glumica * [[21. 9.]] - [[Nicole Richie]], TV osoba * 21. 9. - [[Amel Mekić]], bh. džudista * [[26. 9.]] - [[Serena Williams]], američka teniserka * [[27. 9.]] - [[Cytherea (glumica)]] * [[3. 10.]] - [[Zlatan Ibrahimović]], švedski nogometaš bosanskog porijekla * [[7. 10.]] - [[Ana Franić]], srpska glumica * [[12. 10.]] - [[Arben Avdija]], bh. nogometaš * [[17. 10.]] - [[Juice (muzičar)|Juice]], srpski hip hop muzičar * [[21. 10.]] - [[Nemanja Vidić]], srpski fudbaler * [[24. 10.]] - [[Tila Tequila]], model, TV osoba * [[28. 10.]] - [[Milan Baroš]], češki fudbaler * [[30. 10.]] - [[Ivanka Trump]], američki model, Donaldova kćerka === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[11. 11.]] - [[Guillaume od Luksemburga]], naslednik Velikog vojvodstva * [[25. 11.]] - [[Xabi Alonso]], fudbaler * 25. 11. - [[Barbara Pierce Bush|Barbara P.]] i [[Jenna Bush Hager]], kćerke G. W. Busha * [[26. 11.]] - [[Natasha Bedingfield]], pevačica * [[27. 11.]] - [[Nataša Janjić]], hrvatska glumica * [[2. 12.]] - [[Britney Spears]], američka pop pjevačica i glumica * [[11. 12.]] - [[Nikki Benz]], glumica * [[12. 12.]] - [[Moamer Kasumović]], glumac * [[13. 12.]] - [[Amy Lee]], kantautorka ''Evanescence'' * [[15. 12.]] - [[Roman Pavljučenko]], fudbaler * [[18. 12.]] - [[Nives Celzijus]], model, pjevačica, spisateljica * [[24. 12.]] - [[Dima Bilan]], ruski pevač, glumac, istoričar * [[28. 12.]] - [[Sienna Miller]], glumica === Kroz godinu === * [[Aleksandar Josipović]], plesač, koreograf == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1981.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[5. 1.]] - [[Harold Urey]], američki fizikalni hemičar, nobelovac (* [[1893]]) * [[19. 1.]] - [[Vukić Mićović]], srpski hemičar, akademik (* [[1896]]) * 19. 1. - [[Francesca Woodman]], fotografkinja (* [[1958]]) * [[21. 1.]] - [[Mile Dupor]], astrolog (* [[1905]]) * [[23. 1.]] - [[Samuel Barber]], američki kompozitor (* [[1910]]) * [[26. 1.]] - [[Mustafa Ico Voljevica]], slikar (* [[1931]]) * [[9. 2.]] - [[Bill Haley]], rok muzičar (* [[1925]]) * [[18. 2.]] - [[Jack Northrop]], proizvođač aviona (* [[1895]]) * [[20. 2.]] - [[Nicolas de Gunzburg]], bankar, plejboj, urednik, glumac (* [[1904]]) * [[22. 2.]] - [[Michael Maltese]], scenarista crtanih filmova (* [[1908]]) === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[9. 3.]] - [[Max Delbrück]], biofizičar, nobelovac (* [[1906]]) * [[22. 3.]] - [[John S. McCain, Jr.]], admiral SAD (* [[1911]]) * [[23. 3.]] - [[Ljubica Oblak-Strozzi]], hrvatska pjevačica (* [[1896]].) * 23. 3. - [[Claude Auchinleck]], britanski feldmaršal (* [[1884]]) * 23. 3. - [[Beatrice Tinsley]], astronomica (* [[1941]]) * [[25. 3.]] - [[Edward Lasker]], šahista i goista (* [[1885]]) * [[3. 4.]] - [[Juan Trippe]], osnivač avio-kompanije Pan-Am (* [[1899]]) * [[8. 4.]] - [[Omar Bradley]], general armije SAD (* [[1893]]) * [[12. 4.]] - [[Joe Louis]], bokser (* [[1914]]) * [[23. 4.]] - [[Bela Krleža]], glumica, Miroslavova supruga (* [[1896]]) * [[29. 4.]] - Dušan Jovanović - Čika Duško, pionir srpskog planinarstva (* [[1903]]) === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === [[Datoteka:Bob-Marley 3 (cropped).jpg|100px|mini|[[Bob Marley]]]] * [[5. 5.]] - [[Bobby Sands]], pripadnik IRA, vođa štrajka glađu (* [[1954]]) * [[8. 5.]] - [[Jože Brilej]], jugoslavenski diplomata (* [[1910]]) * [[9. 5.]] - [[Margaret Lindsay]], američka glumica (* [[1910]]) * [[11. 5.]] - [[Bob Marley]], rege muzičar (* [[1945]]) * [[12. 5.]] - [[Vladimir Popović (glumac)|Vladimir Popović]], glumac (* [[1935]]) * [[18. 5.]] - [[William Saroyan]], američki književnik. (* [[1908]]) * 18. 5. - [[Eleonore Baur]], nacistkinja (* [[1885]]) * [[20. 5.]] - [[Dositej Stojković]], poglavar nepriznate Makedonske pravoslavne crkve (* [[1906]]) * [[28. 5.]] - [[Stefan Wyszyński]], kardinal, primas Poljske (* [[1901]]) * [[29. 5.]] - [[Soong Ching-ling]], počasna predsednica NR Kine (* [[1893]]) * [[1. 6.]] - [[Drago Ivanišević]], književnik, kazališni djelatnik (* [[1907]]) * [[12. 6.]] - [[Milorad Petrović - Lord]], poslednji general kraljevske vojske (* [[1882]]) * [[19. 6.]] - [[Lotte Reiniger]], animatorka (* [[1899]]) * [[23. 6.]] - [[Zarah Leander]], glumica i pevačica (* [[1907]]) * [[28. 6.]] - [[Mohammad Beheshti]], vrhovni sudija IR Iran (* 1929) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === [[Datoteka:Neda Spasojevic 2009 Serbian stamp.jpg|100px|mini|[[Neda Spasojević]]]] * [[1. 7.]] - [[Marcel Breuer]], arhitekt (* [[1902]]) * [[10. 7.]] - [[Bogdan Vujošević]], general-potpukovnik JNA, narodni heroj (* [[1912]]) * [[16. 7.]] - [[Neda Spasojević]], srpska glumica. (* [[1941]]) * [[27. 7.]] - [[William Wyler]], filmski režiser, scenarista, producent (* [[1902]]) * [[29. 7.]] - [[Robert Moses]], urbani planer NYC (* [[1888]]) * [[31. 7.]] - [[Omar Torrijos]], šef države Paname (* [[1929]]) * [[1. 8.]] - [[Paddy Chayefsky]], scenarista, pisac (* [[1923]]) * [[9. 8.]] - [[Stane Derganc]] - Verigar, gimnastičar (* [[1893]]) * [[10. 8.]] - [[Vule Jevtić]], kompozitor i vokalni solista hora RTB (* [[1913]]) * 10. 8. - [[Dušan Popov]], obaveštajac iz II sv. rata (* [[1912]]) * [[12. 8.]] - [[Aleš Bebler]], učesnik Španskog rata i NOB, političar, diplomata, narodni heroj (* [[1907]]) * [[13. 8.]] - [[Stevan Doronjski]], član predsedništava SFRJ i CK SKJ (* [[1919]]) * [[18. 8.]] - [[Anita Loos]], scenaristkinja (* [[1889]]) * [[27. 8.]] - [[Valerij Harlamov]], hokejaš (* [[1948]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[1. 9.]] - [[Albert Speer]], njemački arhitekt i nacistički ministar naoružanja (* [[1905]]) * [[2. 9.]] - [[Andrija Maurović]], hrvatski crtač stripova (* [[1901]].) * [[3. 9.]] - [[Zorica Šumadinac]], glumica (* [[1946]]) * [[7. 9.]] - [[Edwin Albert Link]], pionir avijacije, podvodne arheologije i podmorskih vozila (* [[1904]]) * [[8. 9.]] - [[Hideki Yukawa]], fizičar, nobelovac (* [[1907]]) * [[9. 9.]] - [[Jacques Lacan]], psihoanalitičar, poststrukturalista (* [[1901]]) * [[12. 9.]] - [[Eugenio Montale]], književnik, nobelovac (* [[1896]]) * [[28. 9.]] - [[Ksenija Atanasijević]], filozof i književnica (* [[1894]]) * 28. 9. - [[Rómulo Betancourt]], bivši predsednik Venecuele (* [[1908]]) * 28. 9. - [[Ivo Čupar]], stomatolog, akademik JAZU (* [[1901]]) * [[5. 10.]] - [[Gloria Grahame]], glumica (* [[1923]]) * [[6. 10.]] - [[Anwar Sadat]], egipatski političar i predsednik (* [[1918]]) * [[16. 10.]] - [[Moše Dajan]], izraelski vojni vođa i političar (* [[1915]]) * [[24. 10.]] - [[Edith Head]], kostimografkinja sa osam oskara (* [[1897]]) * [[25. 10.]] - [[Ariel Durant]], supruga i saradnica Willa Duranta (* [[1898]]) * [[26. 10.]] - [[Franjo Mraz]], hrvatski naivni slikar (* [[1910]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === [[Datoteka:Natalie Wood Allan Warren.jpg|100px|mini|[[Natalie Wood]]]] * [[3. 11.]] - [[Edvard Kocbek]], slovenski književnik (* [[1904]].) * [[5. 11.]] - [[Jean Eustache]], filmski režiser (* [[1938]]) * [[7. 11.]] - [[Will Durant]], pisac, filozof, istoričar (* [[1885]]) * [[10. 11.]] - [[Abel Gance]], filmski režiser (* [[1889]]) * [[12. 11.]] - [[William Holden]], glumac (* [[1918]]) * [[19. 11.]] - [[Novak Simić]], književnik (* [[1906]]) * [[22. 11.]] - [[Milan Kašanin]], srpski istoričar umetnosti (* [[1895]]) * 22. 11. - [[Hans Adolf Krebs]], njemački liječnik, nobelovac (* [[1900]]) * [[26. 11.]] - [[Max Euwe]], holandski šahista, bivši svetski šampion (* [[1901]]) * [[29. 11.]] - [[Natalie Wood]], glumica (* [[1938]]) [[Datoteka:Miroslav Krleža Radićeva ZG.jpg|100px|mini|[[Miroslav Krleža]]]] * [[2. 12.]] - [[Hugo Klajn]], književnik, neuropsihijatar, pozorišni reditelj, profesor (* [[1894]]) * [[6. 12.]] - [[Stjepan Gunjača]], arheolog, muzeolog (* [[1909]]) * [[11. 12.]] - [[Sima Milutinović (konstruktor aviona)|Sima Milutinović]], konstruktor aviona (* [[1899]]) * [[17. 12.]] - [[Mehmet Shehu]], premijer Albanije (* [[1913]]) * [[29. 12.]] - [[Miroslav Krleža]], hrvatski književnik i enciklopedista (* [[1893]]) * [[30. 12.]] - [[Franjo Šeper]], zagrebački nadbiskup, kardinal (* [[1905]].) === Kroz godinu === * [[Krista Đorđević]], dobrotvorka, saradnica NOP (* [[1892]]) * [[Mica Todorović]], slikarica (* [[1900]]) * [[Petar Đurković]], astronom (* 1908) * [[Đurica Jojkić]], bivši gradonačelnik Beograda i preds. I.V. SR Srbije (* 1914) * [[Jovan Marjanović]], srpski istoričar (* [[1922]]) * [[Pavle Radovanović (vajar)]] (* [[1923]]) * [[Borislav Pašćan]], dirigent, pedagog (* [[1924]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Nicolaas Bloembergen]], [[Arthur L. Schawlow]] (doprinos razvoju laserske [[Spektroskopija|spektroskopije]]) i [[Kai Manne Siegbahn]] (doprinos razvoju [[Elektronska spektroskopija|elektronske spektroskopije]] visoke rezolucije) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: teorije u vezi toka hemijskih reakcija i to [[Kenichi Fukui]] ([[teorija graničnih molekularnih orbitala]]) i [[Roald Hoffmann]] ([[Woodward–Hoffmannova pravila]]) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Roger W. Sperry]] (otkrića u vezi funkcionalne specijalizacije cerebralnih hemisfera, → ''[[split-brain]]''), [[David H. Hubel]] i [[Torsten N. Wiesel]] (otkrića u vezi [[Vidna kora|prerade informacija]] u [[Vizualni sistem|vizualnom sistemu]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Elias Canetti]] (zapisi širokih pogleda, bogatstvo ideja i artističke snage) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[UNHCR|UNHCR - Ured visokog povjereništva UN za izbjeglice]] * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[James Tobin]] (analiza finansijskih tržišta i njihovih odnosa sa odlukama o potrošnji, zaposlenošću, proizvodnjom i cenama) == Reference == {{reference|2}} ; Literatura * ''Collier's Year Book'' za 1981 (Microsoft Encarta 2004). * Jović, Dejan. ''Jugoslavija Država koja je odumrla''. Prometej Zagreb 2003 == Vanjske veze == * [http://www.upi.com/Archives/1982/01/01/Focus-82-A-year-the-world-would-prefer-to-forget/2266378709200/ Focus '82: A year the world would prefer to forget]. Jan. 1, 1982. upi.com Archives * {{en}} [http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/_index_page_19.shtml OSA,RFE/RL Background Reports, Page #19]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-218.shtml Yugoslavia One Year After Tito's Death] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054922/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-218.shtml |date=2011-07-28 }}, Slobodan Stanković, Open Society Archives - Radio Free Europe * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-227.shtml The Kosovo Unrest -- The Causes And The Consequences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180529135609/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-227.shtml |date=2018-05-29 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-1-11.shtml The Kosovo Events In Perspective]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Patrick Moore, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-237.shtml Why New Unrest In Kosovo?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307202411/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-237.shtml |date=2016-03-07 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-120.shtml Yugoslavia's Census -- Final Results] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226175341/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-4-120.shtml |date=2017-12-26 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-205.shtml Exodus of Serbs from Kosovo]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Zdenko Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-154.shtml On the Eve of the Self-Managers' Congress: Changes in the Offing?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055047/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-154.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-14.shtml Yugoslav Communists Mourn Stevan Doronjski] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054811/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-14.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-17.shtml Economic Development Of Kosovo Under Discussion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309052545/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-17.shtml |date=2016-03-09 }}, Zdenko Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-3-147.shtml Reforms at the University of Kosovo: Reaction to Nationalism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054846/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-3-147.shtml |date=2011-07-28 }}, John Blahnik, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-76.shtml Kosovo Provincial Government And Party Leaderships Purged] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055108/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-76.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-197.shtml Sergej Kraigher -- Yugoslavia's New State President] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326063410/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-2-197.shtml |date=2012-03-26 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-244.shtml A New High In Albanian-Kosovar Relations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055143/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-244.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-38.shtml Kosovo Albanian Leader Attacks Enver Hoxha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054959/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-38.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-3-277.shtml More on Fadil Hoxha's Sharp Attack on Tirana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054835/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/117-3-277.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-80.shtml Dusan Dragosavac New Party President in Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055057/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-80.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-121.shtml Tirana Implies Soviet-Serbian Plot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054910/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-11-121.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-1-169.shtml Catholic Church Under Fire In Croatia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055037/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-1-169.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/69-1-1.shtml New Books about Soviet Gulag Published in Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728054822/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/69-1-1.shtml |date=2011-07-28 }}, Z.Antić, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/85-3-26.shtml Vukmanovic Censures Dedijer Over Tito's Biography]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, S.Stanković, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-12-133.shtml Albania's Number Two Man -- Mehmet Shehu -- Commits Suicide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055023/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-12-133.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-12-128.shtml More On Albanian Premier's Mysterous Death] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055126/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/3-12-128.shtml |date=2011-07-28 }}, Louis Zanga, OSA-RFE * [http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/69-1-107.shtml Yugoslav Author on Moscow's Conflict with East European Countries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728055117/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/69-1-107.shtml |date=2011-07-28 }}, S.Stanković, OSA-RFE {{Commonscat|1981}} [[Kategorija:1980.]] hwjr4ghleccmwalr182s1la2h6rtq35 Stogodišnji rat 0 19682 42690032 42658556 2026-09-17T17:35:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690032 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Lenepveu, Jeanne d'Arc au siège d'Orléans.jpg|thumb|300px|Ivana Orleanska predvodi [[Francuzi|Francuze]] u osvajanju Orleansa]] '''Stogodišnji rat''' bio je isprekidan ratni sukob između kraljevine [[Engleska|Engleske]] i kraljevine [[Francuska|Francuske]] koji je trajao punih 116 godina i to od [[1337]]. do [[1453]]., a u tom su se vremenu izmjenjivala razdoblja intenzivnog ratovanja s razdobljima mira. Rat je počeo [[Engleska|engleskom]] ekspanzijom na [[Francuska|francuskom]] tlu, a završio istjerivanjem Engleza s francuskog tla, izuzev grada [[Calais]]a i okolice. Stogodišnji rat bio je prekretnica u mnogo pogleda. Rat je pridonio nacionalnom osvješćivanju obiju zaraćenih strana, a gledano s vojne strane u njemu su primjenjena nova oružja i taktike koja su dalekosežno utjecala na ratove koji će se kasnije voditi. Pojavom stajaće vojske prvi put u [[Srednji vijek|srednjem vijeku]] potpuno je napušten sustav vojske [[Feudalizam|feudalnih]] [[vazal]]a što je vojsku učinilo ubojitijom i moćnom pa se iz svih tih razloga smatra da je Stogodišnji rat najznačajniji sukob u povijesti [[Srednji vijek|srednjovjekovnog]] ratovanja. Stogodišnji rat dijeli se na nekoliko perioda: * Prvi period (tzv. [[Edward III|Edwardov]] period) koji je trajao između [[1337]]. – [[1360]]. * Drugi period (tzv. [[Charles IV od Francuske|Charlesov period]] koji je trajao između [[1369]]. – [[1389]]. * Treći period (tzv. Lancasterski period) koji je trajao između [[1415]]. – [[1429]]. * Četvrti i zadnji period (period [[Ivana Orleanska|Ivane Orleanske]] koji je trajao do godine [[1453]].), a koji karakterizira [[Engleska|englesko]] gubljenje pozicija i poraz. Naziv Stogodišnji rat ušao je u upotrebu tek kasnije i uveden je od strane povjesničara kako bi se lakše prikazao slijed povijesnih događaja. == Uzroci sukoba == Normansko osvajanje Engleske u [[11. stoljeće|11. stoljeću]] stvorilo je novu situaciju u sjeverozapadnoj Europi. Obje obale [[La Manche]]a bile su pod kontrolom jedne dinastije jer su vladari [[Engleska|Engleske]] ujedno bili i vladari [[Normandija|Normandije]]. Normansko-francuska dinastija koja je vladala Engleskom željela je proširiti svoje [[Francuska|francuske]] teritorije, a istovremeno francuski vladari željeli su zaokružiti sve francuske teritorije pod svojom vlašću. Rezultat svih tih političkih težnji bila je dugotrajna borba dvaju tada najsnažnijih [[Srednji vijek|srednjovjekovnih]] kraljevstava. Ta borba nije se samo sastojala od ratova i bitaka. To je bila složena igra dinastičkih brakova i međusobno povezanih obveza. Engleski kralj [[Vilim Osvajač]] tehnički gledano, kao normandijski vojvoda, bio je [[vazal]] kralja Francuske. Njegov praunuk [[Henry II od Engleske|Henry II]], iako vazal francuskog kralja, posjedovao je veći dio [[Francuska|francuskog]] teritorija nego sam francuski kralj koji je vladao samo područjem oko [[Pariz]]a i dijelom teritorija na sjeveru. Prinčevi obiju vladajućih kuća vjenčavali su se unutar istog ograničenog kruga, tako da je zapadna [[Evropa]] postala međusobno povezana mreža rođaka s [[Francuski jezik|francuskog govornog područja]], često s jednako jakim pravima na iste teritorije. Najbolji su primjer bili francuski kralj [[Louis VII od Francuske|Louis VII]] i engleski kralj [[Henry II od Engleske|Henry II]] koji su obojica oženili nasljednice [[Akvitanija|Akvitanije]]. Jedan od uzroka spora dinastičke je prirode a proizlazi iz jednog od brakova između [[Francuska|francuske]] i [[Engleska|engleske]] kraljevske obitelji. [[1308]]. godine, [[Isabella Francuska|Isabella]], kćer kralja Francuske, vjenčala se s [[Edward II|Edwardom II]] kraljem Engleske. [[1312]]. Rodio im se sin [[Edward III]], a njegov ujak [[Charles IV od Francuske|Charles IV]] deset godina kasnije postao je francuski kralj. Kada je [[Charles IV od Francuske|Charles IV]] umro iza njega nije ostalo muških nasljednika. Već nakon smrti [[Charles IV od Francuske|Charles IV]] u Francuskoj su se pojavili prijepori oko toga tko će biti sljedeći kralj budući da je [[Charles IV od Francuske|Charlesova]] starija kći zahtijevala krunu. Stoga se sastala plemićka skupština koja je odlučila da će to biti [[Charles IV od Francuske|Charlesov]] bratić. Najbliži preostali muški rođak, a ujedno i veliki zemljoposjednik i feudalac u Francuskoj bio je [[Charles IV od Francuske|Charlesov]] nećak i engleski kralj [[Edward III]] koji je također počeo isticati pravo na francusku krunu., ali francuska feudalna skupština to nije željela. U tim uvjetima kada francuski velikaši nisu htjeli engleskog kralja za svog vladara nije iznenađujuće da su na skupštini izabrali [[Charles IV od Francuske|Charles IV]] bratića po očevu bratu, [[Philippe VI od Francuske|Philippeu od Valoisa]]. [[Philippe VI od Francuske|Philippe od Valoisa]] okrunjen je u [[Reims]]u u maju [[1328]]. godine. Tada 17-godišnji [[Edward III]] nije prihvatio tu odluku feudalne skupštine iako se ipak bio [[1329]]., sastao s novoizabranim francuskim kraljem. Sljedećih osam godina donijet će postupne promjene koje su u konačnici dovele do ratnog sukoba. Jedan od elemenata koji su u tih osam godina doveli do otvorenog sukoba velik je [[Edward III|Edwardov]] feudalni posjed u jugozapadnoj Francuskoj koji ga je činio vrlo moćnim stožerom za okupljanje nezadovoljnog francuskog plemstva oko sebe. Također i francuska pomoć [[Škotska|škotskom]] kralju [[David II., kralj Škotske|Davidu II.]] koji se borio protiv Engleza. Ono što je bio ''[[Casus belli]]'' dogodilo se godine [[1337]]. kada je [[Philippe VI od Francuske|Philippe VI]] odlukom razvlastio [[Edward III|Edwarda III]] od jednog od njegovih posjeda u Francuskoj. Engleski odgovor bio je dramatičan. [[Edward III]] objavio je Francuskoj rat. == Početak rata == [[Datoteka:BattleofSluys.jpeg|250px|thumb| '''Bitka od Sluysa''']] Otvorena neprijateljstva započeli su francuski brodovi koji su [[1337]]. godine počeli pustošiti obalna naselja uz [[La Manche]]. Iste je godine [[Philippe VI od Francuske|Philippe VI]] od [[Edward III|Edwarda III]] zahtijevao da mu preda [[feud]] [[Akvitanija|Gaskonju]] jer je smatrao da [[Edward III]] ne vrši svoje [[vazal]]ske obveze prema njemu kao kralju Francuske. Henry Burghersh, biskup Lincolna, došao je u [[Pariz]] s [[Edward III|Edwardovim]] negativnim odgovorom i objavom rata. [[Francuska]] je na početku rata imala oko 25 milijuna stanovnika, a [[Engleska]] oko 6 milijuna. Nadalje, smatralo se da Francuska ima veću i bolje obučenu vojsku vitezova i njihovih [[vazal]]a. == Ratni periodi == === Prvi (Edwardov) period rata, od [[1337]]. do [[1360]]. === [[Datoteka:Francuska1346.JPG|thumb|250px|left|'''[[Francuska]] nakon [[1346]].]] U prvim godinama rata [[Edward III]] povezao se s plemstvom u [[Nizozemska|Nizozemskoj]] i [[Flandrija|Flandriji]], ali taj savez raspao se već godine [[1340]]. Visoki troškovi rata doveli su [[Edward III|Edwarda III]] u vrlo nezgodnu financijsku situaciju. [[Francuska]] je tih godina imala pomorsku nadmoć zahvaljujući [[Genova|genovskim]] brodovima i njihovim obučenim posadama. Engleski gradovi uz [[La Manche|kanal]] često su bili meta napada tog brodovlja pa su živjeli u strahu, a što je, u konačnici, dovelo i do opadanja trgovine vunom i vinom s [[Flandrija|Flandrijom]] i [[Akvitanija|Gaskonjom]], od koje su ti gradovi i živjeli. Međutim, [[1340]]. godine, dok je nastojala spriječiti englesku vojsku da se iskrca na francusko tlo, francuska je [[flota]] bila skoro potpuno uništena u [[Bitka od Sluysa|Bitci kod Sluysa]]. Nakon te bitke Engleska je u pomorskom pogledu u ostatku rata dominirala [[La Manche|Kanalom]] sprječavajući Francuze da izvrše invaziju Engleske. [[1341]]. godine rat je prenijet u vojvodstvo [[Bretanja|Bretanju]] gdje je sukob izbio zbog nasljedstva tog vojvodstva pri čemu su [[Edward III]] i [[Philippe VI od Francuske|Philippe VI]] podržali različite strane u sukobu, no rat u Bretanji vođen je s promjenjivom srećom pri čemu je grad Vannes nekoliko puta padao iz ruke u ruku. [[Datoteka:Battle of crecy froissart.jpg|thumb|200px|'''Bitka kod Crecyja''']] U mjesecu julu [[1346]]. godine [[Edward III]] odlučio se na invaziju preko [[La Manche|Kanala]] iskrcavši se s glavninom vojske u mjestu Cotentin. [[Philippe VI od Francuske|Philippe VI]] okupio je veliku vojsku kako bi se suprostavio engleskoj invaziji. [[Edward III]] sa svojom vojskom nastupao je sjeverno prema [[Nizozemska|Nizozemskoj]], usput pljačkajući i pustošeći, ne držeći teritorij preko kojeg je prešao, sve u namjeri da svojim nastupanjem zavara Francuze. Do susreta dviju vojski došlo je kod Crécyja gdje se odigrala znamenita [[Bitka kod Crécyja]]. [[Edward III|Edward]] je svoje snage postavio obrambeno, a [[Philippe VI od Francuske|Philippova]] je vojska napala. [[Bitka kod Crécyja]] bila je potpuna katastrofa za Francuze zahvaljujući engleskim strijelcima s dugim lukovima. [[Edward III|Edward]] je nakon bitke nastavio napredovati sjeverno te je opsjeo grad [[Calais]] na obali [[La Manche|Engleskog kanala]] koji je nakon puno muka (zbog jakog otpora lokalnog stanovništva) osvojio [[1347]]. Ovaj grad postao je važna strateška točka za Engleze. On je predstavljao mostobran koji je omogućavao duže zadržavanje vojske na francuskom tlu. Iste godine Engleska je u Bitci kod Neville's Crossa odnijela važnu pobjedu protiv [[Škotska|Škotske]] koja je [[Edward III|Edwardu]] osigurala pozadinu i smanjila moć važnog saveznika Francuske. [[Datoteka:Battle-poitiers(1356).jpg|thumb|200px|left|'''Birka kod Poitiersa''']] [[Datoteka:Meister des Porträts des Jean le Bon 001.jpg|thumb|150px|left|'''Jean II. Dobri''']] Godine [[1348]]. [[kuga]] je harala [[Evropa|Evropom]] pa je tako zahvatila obje zaraćene strane. Prošlo je osam godina dok se [[Engleska]] oporavila od te pošasti, da bi [[1356]]. godine [[Edward III|Edwardov]] sin [[Edward Crni Princ|istog imena]] znan kao [[Edward Crni Princ]] skupio vojsku i napao Francusku sa strane [[Akvitanija|Gaskonje]] te u [[Bitka kod Poitiersa (1356)|Bitci kod Poitiersa]] izvojevao veliku pobjedu koristeći istu taktiku kao i njegov otac u [[Bitka kod Crécyja|Bitci kod Crécyja]], upotrebljavajući dalekometne strijele svojih strijelaca. Novi francuski kralj [[Jean II od Francuske|Jean II]] bio je u btici zarobljen te je prisiljen potpisati primirje s [[Edward Crni Princ|Edwardom]], koje je kasnije bilo potvrđeno ''[[London]]skim sporazumom'' kojim je [[Edward Crni Princ]] stekao [[Akvitanija|Akvitaniju]], a [[Jean II od Francuske|Jean II]] bio je pušten iz zatvora, ali se kasnije sam vratio u zatvor jer nije mogao platiti otkupninu za koju je prilikom puštanja bio garantirao. === [[Ugovor iz Brétignya]] === Francuska je ovim porazom upala u potpuni kaos. Odmetništvo te pljačka koju su činili poraženi vojnici uzeli su maha. [[1358]]. Seljaci su digli ustanak. Tu situaciju iskoristio je [[Edward Crni Princ|Edward]] napavši ponovno Francusku u nadi da će kapitalizirati svoje vojne uspjehe te osvojiti francusko prijestolje. No Francuzi su pružili žilav otpor te mu onemogućili da osvoji [[Pariz]] i [[Rheims]]. Slijedom događaja na bojnom polju sklopljen je [[1360]]. ''[[Ugovor iz Brétignya]]'' temeljem kojeg su Englezi dobili polovicu [[Bretanja|Bretanje]] i cijelu [[Akvitanija|Akvitaniju]], [[Calais]], [[Ponthieu]] i oko polovice francuskog plemstva koje je postalo [[Edward III|Edwardovim]] [[vazal]]ima. Odredbe tog ugovora prepolovile su Francusku u teritorijalnom smislu i bile su za nju vrlo nepovoljne. ''Ugovorom iz Brétignya'' [[Edward III]] je stekao velike teritorijalne dobitke i potvrdio svoje osvajanje [[Calais]]a, no istim sporazumom morao se odreći francuske krune. U stvarnosti [[Edward III]] nije se nikada odrekao svojih aspiracija prema francuskom prijestolju, te su se, čim je [[1364]]. za francuskog kralja okrunjen [[Jean II od Francuske|Jeanov]] sin [[Charles V od Francuske|Charles V]], neprijateljstva obnovila. === Drugi (Charlesov) period rata, od [[1369]]. do [[1389]]. === [[Datoteka:Charles V France.jpg|thumb|150px|left|[[Charles V od Francuske]]]] Tokom vladavine francuskog kralja [[Charles V od Francuske|Charles V]] Englezi su postupno potiskivani s pozicija koje su dobili ''Ugovorom iz Brétignyja''. Vojvode od Bretanje pomirili su se s francuskim kraljem, te su čak i vojsku okrenuli protiv Engleza. Sve je to koincidiralo sa sudjelovanjem engleskog prijestolonasljednika [[Edward Crni Princ|Edwarda Crnog Princa]] u ratu u [[Španjolska|Španjolskoj]] godine [[1366]]. Naime, uz pomoć Francuske svrgnut je kralj [[Kastilija|Kastilije]] Petar Kastilijski. Kako su Petrove kćeri bile udane za [[Edward Crni Princ|Edwardovu]] braću rat je bio neizbježan i izbio je svom žestinom [[1370]]. između [[Francuska|Francuske]] i [[Kastilija|Kastilije]] s jedne i [[Engleska|Engleske]] i [[Portugal]]a s druge strane. Rat u [[Španjolska|Španjolskoj]] Francuzi su iskoristili da manjim vojnim operacijama postupno oslabe engleske pozicije, pa su tako godine [[1372]]. povratili i Poitiers, izgubljen u slavnoj [[Bitka kod Poitiersa (1356)|Bitci kod Poitiersa]]. Smrću [[Edward Crni Princ|Edwarda Crnog Princa]] [[1376]]. i njegovog oca [[Edward III|Edwarda III.]] [[1377]]., kraljem u Engleskoj postao je [[Richard II od Engleske|Richard II]], maloljetni sin [[Edward Crni Princ|Edwarda Crnog Princa]]. Engleska se pomalo okretala svojim unutarnjim problemima. U Francuskoj je zbog prerane smrti [[Charles V od Francuske|Charlesa V]] [[1380]]. krunu preuzeo maloljetni i psihički bolestan [[Charles VI od Francuske|Charles VI]] koji nikada tokom svoje vladavine nije u Francuskoj uzeo u svoje ruke potpunu kontrolu vlasti. Rat je, slijedom tih okolnosti, postupno slabio i utihnuo do godine [[1389]]. Engleski kralj [[Henry IV od Engleske|Henry IV]] koji je vlast preuzeo od [[Richard II od Engleske|Richard II]] imao je planove novih napada na Francusku ali ih zbog svoje kratke vladavine i unutarnjih pobuna nije nikada ostvario. U Francuskoj je izbio [[građanski rat]] između [[Charles VI od Francuske|Charlesa VI]] bliskih rođaka, njegovog brata Luisa od Valoisa i bratića Jeana, vojvode Burgundskog. Tokom rata Luis je ubijen, a od godine [[1410]]. obje zaraćene strane na svojoj su strani kao saveznika željele imati Englesku. === Treći (Lancasterski) period rata, od [[1415]]. do [[1429]]. === [[Datoteka:Henry V of England.jpg|thumb|left|[[Henry V od Engleske|Henry V]]]] [[1413]]. godine, dolaskom na englesko prijestolje ratobornog i energičnog [[Henry V od Engleske|Henrya V]], počinje naintenzivniji i najslavniji period Stogodišnjeg rata. [[1414]]. godine [[Henry V od Engleske|Henry V]] odbija ponudu Francuza da se ponovno uspostave granice iz ''Ugovora iz Brétignyja'' u zamjenu za kooperativnost francuske strane. [[Datoteka:Battle of Agincourt, St. Alban's Chronicle by Thomas Walsingham.jpg|thumb|200px|'''Bitka kod Agincourta''']] [[Henry V od Engleske|Henry V]] nije dugo čekao. U augustu [[1415]]. godine on se sa svojom vojskom iskrcao u Francuskoj. Iako je bio u iskušenju da krene izravno na [[Pariz]], odlučio se za varijantu preko [[Calais]]a, manevrirajući poput engleskih snaga prije [[Bitka kod Crécyja|Bitke kod Crécyja]] da bi se s mnogo većim francuskim snagama susreo kod Agincourta, sjeverno od rijeke [[Somme]]. U [[Bitka kod Agincourta|Bitci kod Agincourta]] [[Henry V od Engleske|Henry V]] je izvojevao glatku pobjedu i nanio katastrofalan poraz francuskim snagama među kojima su izginuli mnogi vojskovođe. [[Henry V od Engleske|Henry V]] osvojio je [[Normandija|Normandiju]], a [[1417]]. grad [[Caen]] i [[1419]]. grad [[Rouen]]. Sklopio je savez s [[Burgundija|Burgundskim Vojvodstvom]] i godine [[1419]]. došao pred zidine [[Pariz]]a. [[1420]]. [[Henry V od Engleske|Henry V]] je s [[Charles VI od Francuske|Charlesa VI]] vodio pregovore čiji je rezultat bio ''Sporazum iz Troyesa'' prema kojem se [[Henry V od Engleske|Henry V]] oženio kćerkom francuskog kralja, Katarinom od Valoisa i postao nasljednik francuske krune. Henry je tim sporazumom postao prvi engleski kralj koji je i faktički i pravno, svojim pravom na nasljedstvo francuske krune, ujedinio francusku i englesku krunu. [[Henry V od Engleske|Henry V]]je nastavio svoje osvajanje Francuske ali je ubrzo [[1422]]. poginuo u opsadi grada [[Meaux]]a. [[Charles VI od Francuske|Charles VI]] također je uskoro umro, a [[Henry V od Engleske|Henrya V]] naslijedio je njegov maloljetni sin [[Henry VI od Engleske|Henry VI]] koji je tako postao engleski i francuski kralj. === Četvrti i zadnji period (period [[Ivana Orleanska|Ivane Orleanske]]), od [[1429]]. do [[1453]]. === [[Datoteka:Ingres coronation charles vii.jpg|thumb|200px|left|'''Ivana Orleanska''']] Kako je [[Henry VI od Engleske|Henry VI]] bio maloljetan oko [[regent]]stva nad njim u Engleskoj su izbile svađe, koje su usporile daljnji tok rata u Francuskoj. Zbog toga su tek [[1428]]. Englezi ponovno pokrenuli ratne operacije opsjedajući grad [[Orléans]]. U tome trenutku Englezi nisu imali dovoljno snaga da bi osvojili utvrđeni grad pa se opsada otegla. U tome trenutku na francuskoj strani pojavila se jedna osoba o kojoj je kasnije stvoren mit, a to je bila [[Ivana Orleanska]]. [[1429]]. [[Ivana Orleanska]] uvjerila je francuske vojne zapovjednike da je doživjela viziju [[Bog]]a koji joj je rekao da će uz njezinu pomoć francuske snage otjerati Engleze. Njezinom pojavom na bojištu povećao se moral francuskih snaga koje su napale engleske položaje te ih prisilile na povlačenje. Francuska vojska, osokoljena tim uspjehom pomela je nekoliko engleskih uporišta na rijeci [[Loire]]. Ubrzo nakon toga 8.000 francuskih vojnika u [[Bitka kod Pataya|Bitci kod Pataya]] teškom je konjicom probilo engleske strijelce te porazilo oko 3.000 engleskih vojnika. Ponešen na krilima pobjede [[Charles VII od Francuske|Charles]] se dao u [[Reims]]u okruniti za francuskog kralja kao [[Charles VII od Francuske|Charles VII]]. [[Ivana Orleanska]] nedugo je potom zarobljena od strane [[Burgundija|burgundskih]] snaga te izručena Englezima koji su ju pogubili. Započeti su pregovori pa je ofenziva francuskih snaga izgubila na snazi. No, preokret u cjelokupnoj situaciji unijela je odluka engleskog saveznika Filipa III. Burgundskog da promijeni stranu u ratu. Isti se [[1435]]. ''sporazumom iz Arrasa'' zakleo na vjernost francuskom kralju te mu vratio [[Pariz]], koji je do tada držao pod svojom kontrolom. Dugački pregovori dali su [[Charles VII od Francuske|Charlesu VII]] dovoljno vremena da reorganizira svoju vojsku u profesionalnu, te da maksimalno centralizira upravljanje Francuskom. Da je [[Charles VII od Francuske|Charlesu VII]] uspjela reorganizacija vojske govori i to da su Francuzi godine [[1449]]. ponovno zauzeli [[Rouen]], a [[1450]]. u [[Bitka kod Formignyja|Bitci kod Formignyja]] teško porazili englesku vojsku. Francuzi su iste godine oslobodili [[Cherbourg]], [[6. jul]]a i [[Bordeaux]], a [[1451]]. [[Bayonne]]. Englezi se nisu mirili s porazima pa su [[1453]]. pokrenuli protuofanzivu u namjeri da povrate [[Akvitanija|Gaskonju]]. U početku protuofanzive Englezi su bili srdačno primljeni od stanovništva no njihova je vojska razbijena i zaustavljena u [[Bitka kod Castillona|Bitci kod Castillona]]. Ta bitka bila je posljednja bitka Stogodišnjeg rata. Nakon toga poraza Engleska je na duže vrijeme izgubila vojnu moć na kontinentu, a na unutarnjem planu utonula je u [[Ratovi dviju ruža|dinastički građanski rat]] čije su posljedice smanjile njezin utjecaj na politička zbivanja u [[Evropa|Evropi]]. == Posljedice == Stogodišnji rat donio je mnoge novosti na više razina, od vojne tehnologije vođenja rata do raznorodnih društvenih posljedica koje su ostavile traga na obje zaraćene strane ali i šire. === Posljedice na vojnom planu === U vojno-organizacijskom smislu najvažnija posljedica bilo je napuštanje koncepta [[Feudalizam|feudalne]] [[vazal]]ske vojske koja je bila teritorijalno vezana, u korist profesionalne vojne sile koja se učinkovitije suprotstavljala zastarjeloj i sporoj vojsci feudalaca opterećenih svojim partikularističkim težnjama. Ona će u budućnosti imati i zadaću zaštite kralja i poretka od unutarnjih pobuna. [[Datoteka:Longbow arrow.jpg|thumb|350px|left|'''Rekonstrukcija luka i strijele velških strijelaca''']] U vojno-taktičkom smislu napušten je koncept teško oklopljene konjice s teško oklopljenim vitezovima u korist pješaka strijelaca koji su svojim velikim lukovima mogli strijelama pogoditi udaljene mete te time spriječiti neprijateljsko napredovanje i prije nego dođe do borbe „prsa o prsa“. Prednosti strijelaca naročito su došle do izražaja u [[Bitka kod Crécyja|Bitci kod Crécyja]] i u [[Bitka kod Agincourta|Bitci kod Agincourta]]. Najslavnije oružje Stogodišnjeg rata bili su [[luk]] i [[strijela]] [[Wales|velških]] strijelaca. Ovo snažno, precizno i dalekometno pješadijsko oružje dalo je Engleskoj stratešku prednost. Strijelci su bili izuzetno mobilni a njihove su strijele, zbog velikog luka i energije kojom su strijele iz tih lukova bile izbacivane, bile izuzetno precizne i mogle su probiti čak i [[oklop]] oklopljenih konjanika koji su činili okosnicu francuskih snaga i njihovu osnovnu udarnu moć. Francuska vojska pouzdavala se u [[samostrel]]e koji su bili predviđeni za bliskiju borbu i nisu imali moć probijanja oklopa. [[Samostrel]]i su se kvarili u presudnim trenucima, a njihova jedina prednost bila je u tome da osoba koja njime rukuje ne treba gotovo nikakvu vještinu niti snagu, dok je za rukovanje lukom i strijelom trebalo dugotrajno iskustvo, snaga i vještina. Kako je zbog ovih promjena svatko mogao postati vrlo ubojit ratnik, feudalci – [[vitez]]ovi više nisu jedini imali tu privilegiju da budu ratnici čime im je uzeta jedna od moći i privilegija na kojima su gradili svoj položaj u društvu. Ono što je bila velika novost Stogodišnjeg rata pojava je [[barut]]a i [[top]]ova koji su korišteni već od [[1375]]. godine. [[Bitka kod Castillona]] bila je prva bitka u povijesti ratovanja u kojoj su topovi odigrali presudnu ulogu u francuskoj pobjedi nad Englezima. Još se jednom, kao i mnogo puta u historiji, pokazalo da osvajanje velikog prostora nameće okupacijskoj sili sve veće potrebe za vojnom kontrolom osvojenog prostora što opet, zbog nedostatka ljudstva, diktira potrebu da se sklapaju savezništva s prevrtljivim lokalnim feudalcima što se pokazalo lošim rješenjem za Engleze budući da je moćno Vojvodstvo [[Burgundija]] u odlučnom trenutku promijenilo stranu u sukobu i time praktično odlučilo sukob. === Posljedice na društvenom planu === Stogodišnji rat pokazao je da je organizacija same države i njezinih financija bio jedan od presudnih faktora u ovom sukobu. Naime, Engleska je krenula u rat kao centralizirana država s kraljem na čelu i s jedinstvenim poreznim sustavom koji je namicao sredstva za rat. Za razliku od Engleske, Francuska je bila rascjepkana partikularističkim interesima moćnih lokalnih feudalaca, a u vrijeme najvećih engleskih vojnih uspjeha i slabim i nesposobnim kraljem [[Charles VI od Francuske|Charlesom VI]] Nakon što je [[Charles VII od Francuske|Charles VII]] reorganizirao državu i vojsku, ratna se sreća preokrenula i napadač više nije imao mogućnosti suprotstaviti se organiziranoj obrambenoj vojsci francuskog kralja. Stogodišnji rat pridonio je i nacionalnoj koheziji obje zaraćene strane, a naročito na francuskoj strani koja je bila opustošena ratom i svedena u minimalne okvire. Taj nacionalni osjećaj pridionio je preobražavanju Francuske u centraliziranu državu kakva je i danas. == Kronologija vojnih sukoba == * [[Bitka kod Cadsanda|Bitkom kod Cadsanda]] godine [[1337]]. započeo je Stogodišnji rat. U bitci su [[Wales|velški]] strijelci izazvali rasulo u redovima flamanskih branitelja te donijeli pobjedu engleskoj vojsci. * [[Bitka od Sluysa]] odigrala se [[24. jun]]a [[1340]]., a u njoj je engleska flota uništila francusku flotu u kojoj su okosnicu činili [[Genova|genovski]] brodovi. * [[1345]]. Pobjeda velških strijelaca kod Auberochea u [[Akvitanija|Gaskonji]]. * [[Bitka kod Crécyja]] odigrala se [[26. august]]a [[1346]]. a u njoj su velški strijelci porazili francusku tešku konjicu. * [[1346]]. do [[1347]]. Opsada [[Calais]]a. * [[1350]] [[Les Espagnols sur Mer]] Engleska [[flota]] porazila [[Kastilija|kastilijsku]] flotu. * [[1351]]. [[Bitka tridesetorice]], trideset francuskih vitezova kod dvorca Josselin porazilo trideset engleskih vitezova. * [[1351]]. Francuska vojska poražena u blizini Maurona u [[Bretanja|Bretanji]]. Poginuo francuski komandant De Nesle. * [[Bitka kod Poitiersa (1356)|Bitka kod Poitiersa]] odigrala se [[1356]]. U njoj su engleske snage teško porazile Francuze, a [[Edward Crni Princ]] zarobio je francuskog kralja [[Jean II od Francuske|Jean II]] * [[Bitka kod Auraya]] odigrala se [[29. septembar|29. septembra]] [[1364]]., u njoj je zarobljen francuski [[komandant]]. * [[Bitka kod Nájera]] u [[Španjolska|Španjolskoj]] odigrala se [[1367]]. godine. U njoj je [[Edward Crni Princ]] porazio francusko-[[Kastilija|kastilijsku]] vojsku. * [[1372]] [[Bitka kod La Rochellea]] [[Kastilija|kastiljsko]]-francuska flota porazila englesku flotu koja je ovim porazom izgubila dominaciju na moru. * [[Bitka kod Agincourta]] odigrala se [[25. oktobar|25. oktobra]] [[1415]]. Engleski strijelci porazili Francuze. * [[1416]]. Englezi porazili brojniju francusku vojsku kod [[Valmont]]a, u blizini [[Harfleur]]a. * [[1417]]. engleska pobjeda na rijeci [[Seine]]. * [[1418]]. Opsada [[Rouen]]a. * [[1419]]. Engleski kralj [[Henry IV od Engleske|Henry IV]] zauzeo [[Normandija|Normandiju]] * [[1419]]. [[Bitka kod La Rochellea]], [[Kastilija|kastilijski]] brodovi porazili englesku flotu. * [[Bitka kod Baugea]] odigrala se [[22. februar]]a [[1421]]. U njoj su združene francuske i [[Škotska|škotske]] snage porazile Engleze. * [[Bitka kod Cravanta]] odigrala se [[31. jul]]a [[1423]]. U njoj su Englezi porazili francusku vojsku na obalama rijeke [[Yonne]]. * [[Bitka kod Vernuila]] odigrala se [[17. august]]a [[1424]]. Engleske snage porazile Škote. * [[6. februar]]a [[1426]]. Englezi raspršili francusku vojsku koja je opsjedala grad Richemont u [[Bretanja|Bretanji]] * [[Bitka Haringi]] odigrala se [[12. februar]]a [[1429]]. U njoj su Francuzi prekinuli engleske linije opskrbe. Bitka je ime dobila po tome što su najveći dio opskrbe engleske vojske činile sušene [[Haringa|haringe]]. * Opsada [[Orléans]]a koja se odigrala između [[12. oktobar|12. oktobra]] [[1428]]. i [[8. maj]]a [[1429]]. Engleske snage koje su opsjedale grad poražene od francuske vojske pod vodstvom [[Ivana Orleanska|Ivane Orleanske]] * [[Bitka kod Pataya]] odigrala se [[17. jun]]a [[1429]]. Težak poraz engleskih snaga pri čemu je zarobljeno ili ubijeno 2.200 engleskih vojnika zajedno sa komandantima. * [[Bitka kod Gerbevoya]] odigrala se [[1435]]. Poraz engleske vojske. * [[1436]]. U blizini [[Rouen]]a Englezi porazili francuske snage. * [[1437]]. Englezi porazili [[Burgundija|burgundske]] snage u blizini Crotoya. * [[1439]]. Englezi raspršili francusku vojsku kod Constable Richemont at Avranches u [[Normandija|Normandiji]] * [[1440]]. Engleska vojska zauzela [[Harfleur]] * [[Bitka kod Formignyja]] odigrala se [[1450]]. Francuska vojska teško porazila Engleze. * [[Bitka kod Castillona]] odigrala se [[1453]]. Bila je to posljednja bitka Stogodišnjeg rata u kojoj su Englezi doživjeli konačni poraz. Bitka je zapamćena po uporabi topova koji su odigrali presudnu ulogu u pobjedi Francuske. == Literatura == {{refbegin|2}} * {{Cite book|editor-last=Baker|editor-first=Denise Nowakowski|title=Inscribing the Hundred Years' War in French and English Cultures|publisher=New York University Press|location=New York|year=2000|isbn=0791447014|ref=harv}} * {{Cite book|last=Backman|first=Clifford R|title=The Worlds of Medieval Europe|url=https://archive.org/details/worldsofmedieval00back|publisher=Oxford University Press|location=New York|year=2003|isbn=0-1953-3527-9|ref=harv}} * {{Cite book|last=Bartlett|first=Robert|title=England Under the Norman and Angevin Kings 1075 -1225|url=https://archive.org/details/englandundernorm00bart_0|year=2000|editor=J.M.Roberts|publisher=OUP|location=London|isbn=978-0-19-925101-8 |ref=harv}} * {{Cite book|last=Brissaud|first=Jean|editor-last=Garner|editor-first=James W. Tr|title=History of French Public Law|url=https://archive.org/details/historyoffrenchp00bris_0|series=The Continental Legal History series. Vol 9. |publisher=Little, Brown and Company|location=Boston|year=1915|ref=harv}} * {{Cite book|last=Curry|first=Anne|title=The Hundred Years War 1337–1453|url=https://archive.org/details/hundredyearswars0000unse|publisher=Osprey Publishing|location=Oxford|year=2002|isbn=1-84176-269-5 |ref=harv}} * {{Cite book|last=Darby|first=H. C.|title=A New Historical Geography of England before 1600|url=https://archive.org/details/newhistoricalgeo0000darb|publisher=Cambridge University Press|origyear=1973|year=1976|location=Cambridge, England|isbn= 0-521-29144-5 |ref=harv}} *{{Cite book|last=Davis|first=Paul K|title=Besieged: 100 Great Sieges from Jericho to Sarajevo 2nd. Ed|url=https://archive.org/details/besieged100great0000davi|publisher=Oxford University Press|location=Santa Barbara CA|isbn=0-19-521930-9|year=2003 |ref=harv}} * {{cite web|url=http://www.britannica.com|title=Encyclopædia Britannica Online|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=21 September 2012 |ref=harv}} * {{Cite book|last= Favier|first= Jean|title=La Guerre de Cent Ans|url= https://archive.org/details/laguerredecentan0000favi|publisher= Fayard|year= 1980|isbn=978-2-213-00898-1|location=Paris |ref=harv}} * {{Cite book|last=Friar|first=Stephen|title=The Sutton Companion to Local History|url=https://archive.org/details/suttoncompaniont0000fria_r5x6|publisher=Sutton|year=2004|location=Sparkford, England|isbn=0-7509-2723-2 |ref=harv}} * {{Cite book|last=Froissart|first=Jean|editor=Macaulay; George Campbell|others=John Bourchier Translator; Lord Berners Translator|title=The Chronicles of Froissart|publisher=Macmillan and Son|location=London|year=1895|url=http://archive.org/stream/chroniclesfrois00macagoog#page/n176/mode/2up|accessdate=24 September 2012 |ref=harv}} * {{cite web|last=Gormley|first=Larry|url=http://ehistory.osu.edu/osu/archive/hundredyearswar.cfm?CFID=12106913&CFTOKEN=48989585&jsessionid=463076a37003e50bfe0063343a5d3c64687b|title=eHistory:The Hundred Years War: Overview|publisher=Ohio State University|year=2007|accessdate=20 September 2012 |ref=harv}} *{{Cite web|last=Griffiths|first=R.A|year=2004 |title=Henry VI (1421–1471) ''in'' Oxford Dictionary of National Biography; online edn, Sept 2010; Subscription required|publisher= Oxford University Press|url=http://www.oxforddnb.com/index/12/101012953/|accessdate=9 October 2012 |ref=harv}} * {{Cite book|last=Grummitt|first=David|title=The Calais Garrison: War and Military Service in England, 1436–1558|publisher=The Boydell Press|location=Woodbridge|year=2008|isbn=978-1-84383-398-7 |ref=harv}} * {{Cite book|first=Charles|last=Guignebert|title= A Short History of the French People. Vol 1.|others=F. G. Richmond Translator| publisher=Macmilan Company|location =New York|year=1930|url= http://www.questia.com/read/98573239}} * {{Cite book|last=Harris|first=Robin|title=Studies in History 71: Valois Guyenne|url=https://archive.org/details/valoisguyennestu0000harr|publisher=Boydell Press|location=Woodbridge, Surrey|year=1994|isbn=0-86193-226-9 |ref=harv}} * {{Cite encyclopedia|editor1-last=Hattendorf|editor1-first=John B|editor2-last=Unger|editor2-first=Richard W|title=War at Sea in the Middle Ages and the Renaissance|publisher=The Boydell Press|location=Woodbridge|year=2003|isbn=0-85115-903-6 |ref=harv}} * {{Cite book|first1=Urban T|last1=Holmes, Jr|first2= Alexander H|last2= Schutz|title= A History of the French Language, Revised ed|location=Columbus, OH|publisher= Harold L. Hedrick|url=http://www.questia.com/read/82238646|year=1948 |ref=harv}} * {{Cite paper|last=Jones|first=Robert|title= Re-thinking the origins of the Irish Hobelar|publisher=Cardiff School of History and Archaeology|location=Cardiff|url=http://www.cardiff.ac.uk/share/resources/CHP%202008.1%20Jones.pdf|year=2008|accessdate=8 April 2013|ref=harv}} * Lambert, Craig L. "Edward III’s siege of Calais: A reappraisal," ''Journal of Medieval History'' (2011) 37#3 pp 231–342 * {{Cite book|last=Lee|first=Cristopher|title=This Sceptred Isle:55BC-1901|url=https://archive.org/details/thissceptredisle0000leec|publisher=Penguin Books|isbn=0-140-26133-8|location=London|year=1998 |ref=harv}} * {{Cite book|first=Emmanuel Le Roy|last= Ladurie|others=Alan Sheridan Translator|url=http://books.google.com/books?id=VT9rIMQFt2MC&pg=PA32&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false|title= The French peasantry, 1450–1660|publisher=University of California Press|location=Berkeley and LA|year=1987|isbn= 0-520-05523-3 |ref=harv}} * {{Cite book|last=Lowe|first=Ben|title=Imagining Peace: History of Early English Pacifist Ideas |url=https://archive.org/details/imaginingpeacehi0000lowe|publisher=Pennsylvania State University Press|location=University Park PA|year=1997|isbn=0271016892 |ref=harv}} * {{Cite book|first=Ian|last=Mortimer|title=The Fears of Henry IV: the Life of England's Self-Made King|url=https://archive.org/details/fearsofhenryivli0000mort|publisher=Jonathan Cape|location=London|year=2008|isbn=978-1-844-13529-5 |ref=harv}} * {{Cite book|first=Robin|last= Neillands|title=The Hundred Years War, Revised ed.|location=London|publisher= Routledge|year= 1990|isbn= 0-415-26131-7 |ref=harv}} * {{Cite book|last=Nicolle|first=David|title=The Fall of English France 1449–53|publisher=Osprey Publishing|location=Colchester, Essex|year=2012|isbn=978-1-84908-616-5 |ref=harv}} * {{Cite book|last=Ormrod|first=W Mark|title=Edward III|publisher=Yale University Press|location=London|year=2001|isbn=978-0-30-011910-7 |ref=harv}} * {{Cite book|last=Le Patourel|first=John|editor-last=Jones|editor-first=Michael|title=Feudal Empires:Norman and Plantagenet|publisher=Hambledon Continuum|year=1984|location=London|isbn=0-907628-22-2|url=http://books.google.co.uk/books?id=aGlLTOOeBG0C&printsec=frontcover&dq=treaty+of+br%C3%A9tigny&source=bl&ots=gT0ExAQS42&sig=EnglcrqXyhO7etEuonGwmC8D9gQ&hl=en&sa=X&ei=HyNiUP6vOqWr0QWfvYCQAw&ved=0CFcQ6AEwCA#v=onepage&q=paris&f=false|accessdate=26 September 2012 |ref=harv}} * {{Cite book|last=Powicke|first=Michael|title=Military Obligation in Medieval England|url=https://archive.org/details/bwb_O8-BHZ-162|publisher=OUP|location=Oxford|year=1962|isbn=0-198-20695-X|ref=harv}} * {{Cite book|last1=Preston|first1=Richard|first2=Sydney F. |last2=Wise |first3=Herman O. |last3=Werner|title= Men in arms: a history of warfare and its interrelationships with Western society. 5th Edition|url=https://archive.org/details/meninarmshistory0000pres_x3u4|year=1991|location=Beverley MA|publisher=Wadsworth Publishing Co Inc|isbn=0-03-033428-4 |ref=harv}} * {{Cite book|last=Prestwich|first=Michael|title=English Monarchs: Edward I|authorlink= |publisher=University of California|location=Berkeley and LA|year=1988|isbn=0-520-06266-3 |ref=harv}} * {{Cite book|last=Prestwich|first=Michael|title=The Three Edwards: War and State in England 1272–1377|url=https://archive.org/details/threeedwardswars0000pres_g5j1|publisher=Routledge|location=London|year=2003|isbn=0-203-60713-9|ref=harv}} * {{Cite book|last=Prestwich|first=Michael|title=Plantagenet England|url=https://archive.org/details/plantagenetengla00pres_0|editor=J.M.Roberts|publisher=OUP|location=Oxford|year=2005|isbn=978-0-19-922687-0 |ref=harv}} * {{Cite encyclopedia|last=Previte-Orton|first=C.W|title=The shorter Cambridge Medieval History 2|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|year=1978|isbn=0-521-20963-3 |ref=harv}} * {{Cite encyclopedia|editor-last=Rogers|editor-first=Clifford J|title=The Oxford Encyclopedia of Medieval Warfare and Military Technology. Vol. 1|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2010|isbn=978-0-19-533403-6 |ref=harv}} * {{Cite book|last=Sumption|first=Jonathan|title=The Hundred Years War I: Trial by Battle|url=https://archive.org/details/hundredyearswar0002sump|publisher=University of Pennsylvania Press|location = Philadelphia|year=1991|isbn=0-8122-1655-5 |ref=harv}} * {{Cite book|last=Turchin|first=Peter|title=Historical dynamics: why states rise and fall|publisher= Princeton University|year=2003|location=Princeton|isbn=0-691-11669-5 |ref=harv}} * {{Cite encyclopedia|editor-last=Vauchéz|editor-first=Andre|title=Encyclopedia of the Middle ages. Volume 1|publisher=James Clark|location=Cambridge|year=2000|isbn=1-57958-282-6 |ref=harv}} * {{Cite book|last=de Venette|first=Jean|editor1-last=Newall|editor1-first=Richard A|title=The Chronicle of Jean de Venette. Translated by Jean Birdsall|publisher=Columbia University Press|year=1953|location=New York |ref=harv}} * {{Cite encyclopedia|last=Wagner|first=John A|title=Encyclopedia of the Hundred Years War|publisher=Greenwood Press|location=Westport CT|year=2006|isbn=0-313-32736-X |ref=harv}} *{{Cite book|first= Bruce|last= Webster|title= The Wars of the Roses|url= https://archive.org/details/warsofroses0000webs|publisher= UCL Press|location=London|year= 1998|isbn=1-85728-493-3|ref=harv}} * {{Cite book|last=Wilson|first=Derek|title=The Plantagenets. The Kings that made Britain|url=https://archive.org/details/plantagenetsking0000wils|publisher=Quercus|location=London|year=2011|isbn=978-0-85738-004-3|ref=harv}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commons category|Hundred Years' War}} * [http://www.lebrelblanco.com/15.htm The Hundred Years War and the History of Navarre] * [http://www.maisonstclaire.org/timeline/timeline.html Timeline of the Hundred Years War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927190111/http://www.maisonstclaire.org/timeline/timeline.html |date=2013-09-27 }} * [http://www.vlib.us/medieval/lectures/hundred_years_war.html The Hundred Years' War (1336–1565) by Dr. Lynn H. Nelson], University of Kansas Emeritus * [http://www.hyw.com The Hundred Years' War information and game] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20020913074800/http%3A//www.hyw.com/ |date=2002-09-13 }} * [http://www.yecompaynyeofcheualrye.com/ The Company Of Chivalry: Re-enactment Society at the time of the 100 Years War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828202302/http://www.yecompaynyeofcheualrye.com/ |date=2008-08-28 }} * Jean Froissart, [http://www.fordham.edu/halsall/source/froissart1.html "On The Hundred Years War (1337–1453)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225083946/http://www.fordham.edu/halsall/source/froissart1.html |date=2018-12-25 }} from the Internet Medieval Sourcebook * [http://www.medievalsoldier.org/index.php Online database of Soldiers serving in the Hundred Years War] [[Kategorija:Stogodišnji rat| ]] [[Kategorija:14. vijek]] [[Kategorija:15. vijek]] [[Kategorija:Kraljevina Francuska]] [[Kategorija:Francuski ratovi]] [[Kategorija:Engleski ratovi]] [[Kategorija:Srednjovjekovni ratovi]] [[Kategorija:Ratovi u Evropi]] ny65vtvzqpylub9ptehp2blcayo9683 Sparta 0 20630 42690104 42558331 2026-09-18T06:34:29Z Archaeodontosaurus 17185 42690104 wikitext text/x-wiki {{slično||moderni grad|Sparta (grad)|ostala značenja}} {{coord|37|4|55|N|22|25|25|E|region:GR_type:city|display=title}} [[File:Sparta.jpg|thumb|Ostaci antičke Sparte]] [[File:Sparta Peloponnes.png|thumb|Lokacija Sparte na [[Peloponez]]u]] '''Sparta''' ([[Dorski dijalekt|dorski]]: Σπάρτα [''Spárta''], [[Atički dijalekt|atički]]: Σπάρτη [''Spárti'']), uobičajeni [[Starogrčki jezik|starogrčki]] naziv '''Lakedemonija''' (Λακεδαιμονία [''Lakedaimonía'']) ili '''Lakedemon''' (Λακεδαίμων [''Lakedaímon'']) bila je [[Polis|grad-država]] u [[Antička Grčka|antičkoj Grčkoj]], koja se nalazila na jugoistočnom delu [[Peloponez]]a, u dolini reke [[Eurota|Eurote]].<ref>{{Harvnb|Cartledge|2002|p=91}}</ref> Antička Sparta je ostala poznata u istoriji po svojoj vojnoj snazi, građanskoj disciplini, militarističkom društvu i velikom broju [[ropstvo|robova]]. Pored toga, Sparta je ostavila traga i u [[Grčka mitologija|grčkoj mitologiji]] u mitu o [[Helena Trojanska|Heleni Trojanskoj]].<ref name="Meiggs">{{Harvnb|Bury/Meiggs|1975|p=145}}</ref> Sparta se dugo vremena smatrala najsnažnijom vojnom silom u antičkoj Grčkoj zahvaljujući [[agoga|agogi]], sistemu zakona koji je stvarao od njenih građana vojnike vrhunskog kvaliteta. Iako je teritorija antičke Sparte bila naseljena tokom [[Mikena|mikenske dominacije]] Grčkom, njena istorija počinje posle [[Dorci|dorske]] seobe na Peloponez tokom [[Mračni vek|mračnog veka]] i završava se nakon [[Rimska republika|rimskog]] osvajanja Sparte. Antička Sparta je počela da izrasta u snažnu vojnu silu tokom [[7. vek pne.|7. veka pne.]] Zahvaljujući svom vojnom prestižu, Sparta je bila priznata kao vođa udruženih grčkih snaga u [[Grčko-persijski ratovi|grčko-persijskim ratovima]] početkom [[5. vek pne.|5. veka pne.]] Između [[431. pne.]] i [[404. pne.]] bila je glavni neprijatelj [[Antička Atena|Atine]] u [[Peloponeski rat|Peloponeskom ratu]], koji je na kraju dobila, iako uz velike žrtve, nakon čega je postala vodeća država u helenskom svetu.<ref>{{Harvnb|Cartledge|2002|p=174}}</ref><ref>{{Harvnb|Cartledge|2002|p=192}}</ref> Posle poraza koji je doživela od [[Teba|Tebe]] [[371. pne.]], Sparta je počela da pada u duboku krizu, koja je bila uglavnom demografske i ekonomske prirode. Tokom druge polovine [[4. vek pne.|4. veka pne.]] i prve polovine [[3. vek pne.|3. veka pne.]] Sparta je zadržala političku nezavisnost, ali je izgubila svoje važno mesto na grčkoj političkoj sceni. U dugoj polovini 3. veka, Sparta ponovo, ali nakratko, postaje važan politički faktor u antičkoj Grčkoj. Nakon toga, Sparta je stavljena potpuno pod kontrolu Rima i [[Ahajski savez|Ahajskog saveza]] [[195. pne.|195. godine pne.]] kada je i konačno izgubila svoju političku nezavisnost. Tokom rimske vladavine Grčkom Sparta je zadržala određeni stepen nominalne [[autonomija|autonomije]]. Zahvaljujući sistemu zakona koji su bili ustanovljeni pod imenom [[Velika retra]], Sparti je omogućeno da izraste u moćnu vojnu silu. Osim svog striktnog vojnog uređenja, Sparta je takođe poznata i po specifičnoj društvenoj podeli na [[Spartijati|Spartijate]], [[Perijeci|perijeke]] i [[helot]]e. U Sparti je takođe postojao specifičan način vladavine, koji nije mogao biti potpuno definisan, već je bio mešavina više poznatih oblika vladavine. Još jedna specifičnost Sparte ogleda se i u tome što su u njoj [[Žena u staroj Grčkoj|žene]] uživale mnogo veća prava nego u ostatku helenskog sveta i uživale su prilično velik ugled u spartanskom društvu. Sparta je zbog svoje vojne prirode bila zatvorena za uticaje koji su dolazili iz drugih država i od drugih naroda, nije prihvatala tuđe ideje i stvorila je zatvorenu i specifičnu kulturu, koja je, nasuprot ostalim helenskim gradovima bila lišena velikih umetničkih dela. U savremenom svetu, antička Sparta smatra se najkarakterističnijim primerom [[militarizam|militarističke]] države, čiji je glavni cilj i smisao postajanja bio u stvaranju zdravih i snažnih vojnika. Spartanski način života i kultura i danas uživaju veliko poštovanje, naročito zastupljeno u [[Zapad|zapadnom svetu]], koje se naziva [[Lakonofilija|lakonofilijom]].<ref>{{Harvnb|Cartledge|2002|p=255}}</ref><ref>{{Harvnb|Ehrenberg|2004|p=28}}</ref> == Geografija == [[Datoteka:Sparti in-river-Eurotas-valley flanked-by-Taygetos-mountains.jpg|thumb|left|Ostaci Antičke Sparte i moderni grad zaokružen planinama.|350px]] Prema istoričaru [[Tukidid]]u, spartanska država je u [[5. vek pne.|5. veku pne.]] obuhvatala oko dve petine ukupne površine [[Peloponez]]a, blizu 8400&nbsp;km².<ref>[http://books.google.com/books?id=Wf3jpwKu7uQC&pg=PA131&lpg=PA131&dq=thycidides+8500+km&source=bl&ots=3A_IhAuK2n&sig=gVCD2_C2O9zFCDdbre-pCx65dEw&hl=sr&ei=tecLTMb2DsjxOd3IxRc&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CBkQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false Tukidid 1.10.2]</ref> Imala je otprilike tri puta veću površinu od [[Antička Atina|atinske države]].<ref>{{Harvnb|Cartledge|2002|p=6}}</ref> Teritorijalno se delila na dve glavne oblasti: Lakoniju, koja se nalazila na jugoistoku Peloponeza i Meseniju, zapadno od Lakonije. [[Lakonija]] je bila sa juga, jugozapada i istoka okružena morem, na zapadu se nalazio planinski lanac [[Tajget (planina)|Tajget]] (2407 m), a na istoku [[Parnon (planina)|Parnon]] (1935 m).<ref>{{Harvnb|Cartledge|2002|p=4-5}}</ref> Dok se lanac Tajget završava na jugu na rtu Tenaronu, lanac Parnon se završava na [[rt Maleja|rtu Maleji]]. Spartanske granice prema severu su se vremenom menjale. Oko [[545. pne.]] Sparta je zauzela plodnu [[Kinurija|kinurijsku ravnicu]], koju je, prema [[Grčka mitologija|grčkoj mitologiji]], prvi kolonizovao [[Kinur]], sin [[Persej]]a iz [[Argos|Arga]]. Od osvajanja kinurijske ravnice, granice Sparte na severu prostirale su se linijom od antičke Tireje na obali [[Egejsko more|Egejskog mora]], do južnog dela Partenijske planine zaokružujući dolinu reke Eurote. Ti prirodni bedemi činili su antičku Spartu nepristupačnom napadačima. Karakteristično je da Sparta tokom većeg dela svoje istorije nije imala bedeme, upravo iz tih razloga što joj je topografija omogućavala posebnu bezbednost.<ref>{{Harvnb|Ehrenberg|2004|p=31}}</ref> [[Mesenija]], koja je osvojena tokom [[Mesenijski ratovi|Mesenijskih ratova]], na severu je imala kao prirodnu granicu reku Nedas i [[Arkadija|Arkadske planine]], na istoku planinski lanac Tajget, na jugu Mesenski zaliv, a na zapadu [[Jonsko more]]. U Meseniji su se nalazile velike planine, kao što su bile Kiparijske planine i [[Itoma]]. U središtu Mesenije nalazila se istoimena veoma plodna dolina, kroz koju prolazi reka Pamida. Lakonska država na početku se sastojala od četiri sela: ''Kinosura'', ''Limni'', ''Mesoji'' i ''Pitani''. Peto selo, ''Amikle'', nalazilo nešto južnije od ta četiri gradića i pripojeno je Sparti u nepoznato doba.<ref>Cartledge 2001a, Strana 92-93</ref> U izvorima se često kao peto selo spominje ''Dimni'', a ne Amikle.<ref>{{Harvnb|V. V. Struve/D. P. Kalistov|2000|p=102}}</ref><sup id="inlineaa" class="reference">[[#notea|[a]]]</sup> {| class="wikitable" |- ! Teritorija Spartanske države (950. pne. - 337. pne.)<ref name="Delijanis1" /><ref name="Delijanis3" /> !! Površina u km² |- | Početna četiri sela, oko 950. pne. || 200-300 |- | Pelana, Selasija, Egitis između 950. i 800. godine pne. || 700 |- | Amikle, Derontres, Dentelijatis do 760. pne. || 1.200 |- | Eleja, rt Tenara, do 750. pne. otprilike || 2.500 |- | Steniklar (država mesenskih Doraca), do 715. pne. || 3.000 |- | Makarija, Kiparisija, Pilija, rt Akrita, Skiritis do otprilike 570. pne. || 5500 |- | Rt Malea, Kitera, Prasijatis, Tireatis, do 547. pne. || 8.400 |- | Država Lakedemonska, 371. pne. || 8.400 |- | Nakon gubitka Steniklare, Makarije, Turije, Fare, Avije, Skirite, Egite, Dentelijatide, Pelane i Selasije. Godine 369. pne. || 6.000 |- | Ponovo zauzimanje Pelane i Selasije, oko 366/365. pne. || 6.200 |- | Gubitak Kiparisije i Pilije, 365. pne. || 5.200 |- | Gubitak Asine, Metone, Kardamilija, Tireatide, Južne Kinurije. Godine 338/7. pne.|| 3.200 |} Iako je antička Sparta bila starogrčki [[polis]], takav joj je status osporavan još u antičko doba. Atinski besednik [[Isokrat]] nazivao je Spartu jednim ogromnim vojnim logorom.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0144:speech=6:section=81 Isokrat, 6.81]</ref> Prema modernim istraživačima, to nije daleko od istine. Antička Sparta se bitno razlikovala po geografskom i društvenom položaju od ostalih [[Polis|grčkih polisa]]. Tokom većeg dela svoje istorije, ona je obuhvatala velike delove Peloponeza, kao što su bili [[Mesenija]], Kinurija i delovi južne [[Arkadija|Arkadije]]. Na taj način, Sparta je u okviru svoje države imala pod kontrolom veći broj gradova, sela i manjih naselja. To se bitno razlikovalo od ostalih grčkih gradova [[Antička Grčka|Klasične Grčke]], koji su bili uglavnom uređeni tako da imaju kontrolu samo nad neposrednom teritorijom grada i njegovom okolicom. Veličina spartanske države više je podsećala na [[Antička Makedonija|Makedoniju]] i [[Tesalija (oblast)|Tesaliju]] i na njihovo društveno uređenje nego na neki grčki polis. Smatra se da je oko [[500. pne.]] unutar granica spartanske države živelo preko 300.000 stanovnika svih društvenih položaja.<ref name="Delijanis1" /> == Mitologija Antičke Sparte == === Ime === [[Antička Grčka|Starogrčki]] putopisac [[Pausanija]] daje bogate informacije o [[Grčka mitologija|grčkoj mitologiji]] i imenima vezanim za Spartu. Prema spartanskoj tradiciji, prvi kralj Sparte (koja se tada nije zvala tako) bio je [[Leleg]]. Po njegovom imenu stanovnici tog područja nazvani su [[Lelezi]].<ref name="Pausanija">[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160:book=3:chapter=1:section=1 Pausanija 3.1.1]</ref> Leleg je dobio dva sina, [[Milet (mitologija)|Mileta]] i Polikaona.<ref name="Pausanija" /> Drugi sin, Polikaon, oženio se kćerkom [[Argos|argivskog]] kralja [[Trijop]]a, lepom [[Mesena (mitologija)|Mesenom]]. Kada je ona shvatila da njen muž, kao drugi po redu, nije mogao naslediti očev presto, savetovala ga je da napuste tu zemlju. Kada su prošli planine prema zapadu, naišli su na veoma plodnu ravnicu. Tamo su izgradili grad [[Mesena|Mesenu]]. Polikaon je postao kralj tog mesta i nazvao ga prema svojoj supruzi.<ref name="Lakonika">[http://remacle.org/bloodwolf/erudits/pausanias/laconiegr.htm Pausanija, ''"Lakonija"'', Ι, 1-3]</ref> U Sparti, [[Milet (mitologija)|Milet]] je nasledio Lelega, a Mileta je nasledio Eurota. [[Eurota (kralj)|Eurota]] je bio mudar kralj koji je napravio jedan veliki podvig. U dolini Sparte reka je stalno plavila i stvarala jezero. Eurota je napravio kanal i na taj način sprečio stvaranje jezera. Reka je uzela ime mitološkog kralja, Eurota.<ref name="Pausanija" /> Eurota nije imao muške potomke, ali je imao kćerku koja se zvala Sparta. Za svog naslednika odredio je njenog verenika, [[Lakedemon (mitologija)|Lakedemona]], koji je dao svoje ime državi, a glavni je grad nazvao po svojoj supruzi, Sparta. Dao je takođe ime i velikoj planini koja delila državu od Mesene, prema majci, nimfi [[Tajgeta|Tajgeti]].<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160:book=3:chapter=1:section=2 Pausanija 3.1.2]</ref> Njegov sin, Amikle, prema mitu osnovao je grad u blizini Sparte, kome je dao svoje ime, [[Amikle]].<ref name="Lakonika" /> Potomci ovih mitoloških likova pojavlju se u mitovima [[Trojanski ciklus|trojanskog ciklusa]]: [[Helena Trojanska]], [[Klitemnestra]], [[Kastor i Polideuk|Dioskuri]] i [[Penelopa]]. === Sparta u trojanskom ciklusu === {{Glavni članak|Helena Trojanska}} [[Datoteka:Helene Paris Louvre K6.jpg|thumb|Helena i Paris. Apulijanski krater iz 4. veka pne. [[Luvr]].|300px]] Sparta se spominje u [[kiklički epovi|kikličkim epovima]] koji obrađuju [[Trojanski ciklus|trojanskog ciklusa]] i pod imenom Lakedemonija, koje označava kraljevinu mitološkog kralja Sparte [[Menelaj]]a i njegove supruge [[Helena trojanska|Helene]].<ref name="Meiggs" /> U [[Homer]]ovim epovima spominje se da je kralj Sparte [[Tindarej]], imao kćerku, prelepu Helenu koja, prema mitu, nije bila njegova kćerka, već kćerka [[Zevs]]a i njegove lepe supruge [[Leda (mitologija)|Lede]].<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0134:book=3:card=191 Ilijada 3.199]</ref> Kada je Tindarej odlučio da uda svoje kćerke, [[Klitemnestra|Klitemnistru]] i Helenu, u Sparti su se okupili mladi plemići i prestolonaslednici iz čitave Grčke. Helena se tada udala za [[Menelaj]]a, a Klitemnistra za [[Agamemnon]]a, sinove kralja Mikene, [[Atrej]]a. Menelaj je nakon Tindarejeve smrti postao spartanski kralj. U [[Homer]]ovim epovima govori se da je [[Paris]], sin [[troja]]nskog kralja [[Prijam]]a, oteo Helenu iz Sparte, što je, prema mitu, bio povod za [[trojanski rat|rat Ahejaca protiv Troje]]. Nakon uništenja Troje, Menelaj i Helena posle mnogih pustolovina vraćaju se u Spartu, gde dobijaju kćerku pod imenom [[Hermiona (mitologija)|Hermiona]]. Ona se, prema mitologiji, udala za svog rođaka [[Orest]]a, kada je ovaj postao kralj [[Mikena|Mikene]]. U Homerovim epovima, termini kao što su "Sparta" i "Lakedemonija" upotrebljavaju se više za Menelajev dvorac nego za neku specifičnu teritoriju. [[Homer]] u ''[[Odiseja|Odiseji]]'' spominje geografski položaj Menelajeve Sparte na potpuno drugačiji način od onog kakav je zaista bio. == Spartanska praistorija == Najverodostojniji arheološki podaci o [[Prahistorija|praistorijskoj]] Sparti mogu se naći u otkrićima koji potiču iz sredine [[6. milenijum|6. milenija pne.]] U lakonskom području najverodostojniji podaci o praistorijskom stanovništvu postoje na uzvišenju Kufovuno, u [[Pećina|pećini]] Alepotripa na istočnoj obali Mesenijskog zaliva, kao i u mestu Apidija, na zapadnom delu planinskog venca Parnon.<ref>{{Harvnb|Cartledge|2002|p=28}}</ref> U blizini Alepotripe pronađen je srebrni nakit koji pokazuje izvesnu količinu bogatstva. Iako postoje arheološki dokazi o Lakoniji iz [[Kameno doba|kamenog]] i [[Brončano doba|bronzanog doba]], koji uključuju nađeni srebrni nakit i velike količine keramike, skoro ništa nije poznato o pravoj prirodi praistorijske Sparte i Lakonije.<ref>{{Harvnb|Cartledge|2002|p=29}}</ref> === Mikenska Sparta === {{Glavni članak|Mikenska civilizacija}} [[Datoteka:Vafeio Mycenaen laconian.jpg|thumb|Mikenska zlatna šolja sa lovačkim reljefom. Prva polovina 15. veka pne. Vafio, Lakonija.|300px]] Ne postoje verodostojni istorijski podaci o Sparti tokom [[Mikenska Grčka|mikenske dominacije]] Grčkom. Jedini podaci koji su danas dostupni pretežno su sačuvani preko usmene tradicije.<ref name="Herodot, Book I, 56.3">Herodot, I, 56.3</ref> Sigurno je da je tokom kasnog bronzanog doba Lakonija bila deo mikenskog kraljevstva.<ref name="Delijanis">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=10}}</ref> U Lakoniji u [[15. vek pne.|15. veku pne.]] mogu se naći mikenski grobovi poput onoga u mestu [[Vafio]]. Mikensko je kraljevstvo propalo neposredno pre dorske invazije [[Peloponez]]a u [[12. vek pne.|12.]] i [[11. vek pne.|11. veku pne.]] Pravi razlog propasti mikenske Sparte kao i ostalih mikenskih centara nije poznat. Bilo je opšteprihvaćeno da je [[dorska najezda]] bila glavni razlog propasti mikenskog sveta, ali naučna su otkrića dokazala da je mikenska civilizacija doživela veliki slom još pre dolaska Doraca, u [[12. vek pne.|12. veku pne.]].<ref name="Delijanis" /> Pravi razlog nestanka mikenske civilizacije nije poznat, a glavna teorija njenog nestanka zasniva se na teoriji o napadu nepoznatih [[Narodi sa mora|naroda s mora]], koji su se pojavili i misteriozno nestali sa istorijske scene tokom 12. i 11. veka pne.<ref name="Delijanis" /> Arheološki podaci o mikenskoj Sparti ukazuju na postojanje dvoraca i naselja iz mikenskog doba, u mestu [[Pelana]] severno od Sparte. Pelana se smatra glavnim gradom predorske Lakonije. U Sparti su otkriveni i ostaci velike građevine iz 12. i 11. veka pne., koja je nazvana [[Menelajon]], po mitološkom kralju [[Menelaj]]u.<ref>[http://www.rassias.gr/SPARTA26.html Rassias Pellana]</ref> == Istorija Antičke Sparte == {{Glavni članak|Istorija Sparte}} === Mračno doba === [[Datoteka:Everdingen lycurgus.jpg|thumb|desno|Likurg pred Spartancima. Delo Cezara van Everdingena iz 17. veka.|250px]] Istorija antičke Sparte neposredno je povezana sa dorskom invazijom Peloponeza, do koje je došlo tokom [[12. vek pne.|12.]] i [[11. vek pne.|11. veka pne.]], mada arheološki podaci govore da je do dorska seobe došlo kasnije.<ref>{{Harvnb|Cartledge|2002|p=68}}</ref> Ne postoje verodostojni podaci o ranoj istoriji Sparte.<ref name="Meiggs" /> Opšte uzev, poznato je da je grčko pleme [[Dorani|Dorana]] došlo sa prostora [[Dorida|Doride]] u centralnoj Grčkoj i nastanilo se u dolini reke Eurote. [[Isokrat]] spominje da ukupan broj Dorana koji su se spustili u lakonsku dolinu nije prelazio 2000 ljudi.<ref>{{Harvnb|Cartledge|2002|p=145}}</ref><sup id="inlineab" class="reference">[[#noteb|[b]]]</sup> Na prostoru nekadašnjeg mikenskog naselja, Dorani su uspostavili državu porobivši lokalno stanovništvo.<ref name="Herodot, Book I, 56.3"/> Kada su se Dorani naselili u Lakoniju, oni su bili podeljeni na tri plemena: Pamfile, Hileje i Dimane. Ta tri plemena potom su naselila pet sela, koja su se ujedinila u grad Spartu.<ref>{{Harvnb|Delijanis|2007|p=12}}</ref> Nije poznato kakav je bio značaj Sparte tokom [[Mračno doba Grčke|mračnog doba Grčke]] niti postoje pouzdani podaci o tom istorijskom periodu. Prema Herodotu i Tukididu, Sparta je u to doba preživljavala period [[Anarhija|anarhije]].<ref>{{Harvnb|Ehrenberg|2004|p=36}}</ref> Krajem mračnog doba i početkom arhajskog perioda, u Sparti su u[[8. vek pne.|8. veku pne.]] najverovatnije sprovedene [[Likurg]]ove reforme, koje su joj omogućile da postane snažna vojna sila.<ref name="Ehremberg33">{{Harvnb|Ehrenberg|2004|p=33}}</ref> Veruje se da su te reforme bile kasnije pripisane Likurgu.<ref name="Ehremberg33" /> Tada je Sparta osvojila gradić Amikle, čije je stanovništvo pružilo snažan otpor.<ref name="Meiggs146">{{Harvnb|Bury/Meiggs|1975|p=146}}</ref> === Arhajska Sparta === [[Datoteka:Cratère de Vix 0011 cropped.jpg|thumb|left|Reljef starogrčkog hoplita sa Viksovog kratera. Oko 510. pne.|190px]] Krajem [[8. vek pne.|8. veka pne.]] Sparta kreće u dalja osvajanja.<ref>{{Harvnb|Delijanis|2007|p=20}}</ref> Godine [[724. pne.]] Nakon dugotrajnog rata Sparta osvaja susednu Meseniju i porobljava njeno stanovništvo. Godine [[685. pne.]] porobljeni Mesenjani dižu ustanak i zadaju večike poraze spartanskoj vojsci. Spartanci uspevaju da ponovo porobe Mesenjane tek [[668. pne.|668. godine pne.]] Tokom [[7. vek pne.|7. veka]] najveći protivnik Sparte na Peloponezu bio je grad [[Arg]], koji je pod vlašću tiranina [[Fidon]]a doživeo veliki procvat. Arg uspeva da porazi Spartu u [[Bitka kod Hisija|bici kod Hisija]], [[669. pne.]]<ref name="Delijanis1">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=22}}</ref> To će istovremeno biti i poslednji krupniji poraz spartanske vojske za sledećih 300 godina.<ref>{{Harvnb|Cartwright|2002|p=176}}</ref><sup id="inlineac" class="reference">[[#notec|[c]]]</sup> Tokom 6. veka pne. Sparta pokušava da osvoji grad [[Tegeja|Tegeju]], koji se nalazio blizu njenih severnih granica. Posle izvesnih neuspeha, Sparta sklapa dugotrajan savez sa Tegejom. Tom savezu će se potom priključiti gradovi [[Mantineja]], [[Orhomen]], [[Elida]] i [[Flijunt]]. Na taj način Sparta će uspostaviti široki savez koji će joj pomoći da poveća svoj uticaj u Grčkoj, uprkos tome što se ona slabo mešala u unutrašnje poslove svojih saveznika.<ref name="Delijanis1" /> Taj savez je postao poznat u istoriji kao [[Peloponeski savez]], iako se, prema savremenicima, on službeno zvao "Lakedemonjani i njihovi saveznici". Oko [[545. pne.]] Sparta će konačno poraziti svog drevnog neprijatelja grad Arg i osvojiti plodnu Kinurijsku ravnicu.<ref name="Brittanica1911" /> Granice spartanske države ostaće nepromenjene posle toga sve do [[371. pne.]] Godine [[510. pne.]] spartanska vojska će prvi put preći [[Korintska prevlaka|Korintsku prevlaku]] i intervenisati u [[Atika|Atici]]. Razlog intervencije u početku je bio obaranje atinske [[Grčka tiranija|tiranije]], a potom pružanje podrške Atinjaninu [[Isagora|Isagori]], koji je želeo postati [[tiranin]].<ref name="Sekunda7">{{Harvnb|Sekunda|1998|p=7}}</ref> Spartanski kralj [[Kleomen I]] naći će se opkoljen na [[Akropolj (Atina)|atinskom akropolju]] i biće primoran na sramotnu predaju. Godine [[506. pne.]] došlo je do sukoba između dvojice kraljeva, Kleomena I i [[Demarat]]a, koji su u [[Eleusina|Eleusini]], predgrađu Atine, dali suprotstavljena naređenja svojim vojnicima. Taj je događaj doveo do prekida te vojne kampanje i donošenja zakona po kome samo jedan kralj može voditi spartansku vojsku u rat. Godine [[499. pne.]] [[Jonski ustanak|Jonjani]] će zatražiti pomoć Sparte u ustanku protiv [[Persijsko carstvo|Persije]], ali će kralj Kleomen I tu molbu odbiti. Pet godina potom, [[494. pne.]], izbio je ponovo rat između Arga i Sparte. Spartanci su porazili Arg, ubivši oko 6.000 argivskih vojnika. Krajem 6. i početkom [[5. vek pne.|5. veka pne.]], kontrolišući teritoriju od 20.000&nbsp;km² sa oko 800.000 do 900.000 ljudi, Sparta se smatrala najmoćnijim [[polis]]om u Grčkoj, zahvaljujući pre svega svojim vojnim uspesima i specifičnoj prirodi njenog društva.<ref name="Delijanis23">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=23}}</ref> === Klasična Sparta === ==== Grčko-persijski ratovi ==== {{Glavni članak|Grčko-persijski ratovi}} [[Datoteka:Léonidas aux Thermopyles (Jacques-Louis David).PNG|thumb|Leonida u Termopilskom klancu. [[Žak Luj David]], 1814. Ulje na platnu. Luvr.|400px]] Spartanci su odbili da pruže pomoć Jonjanima [[499. pne.]] Godine [[490. pne.]] kada je Atinu napala [[Ahemenidsko carstvo|persijska vojska]], Atina se obratila Sparti za pomoć. Međutim, Sparta je odbila zahtev Atine, navodeći kao razlog održavanje verskih svetkovina u Sparti. Tako su Spartanci stigli na [[Maratonska bitka|Maraton]] sa zakašnjenjem.<ref name="Vojna Enciklopedija">Vojna Enciklopedija</ref> Krajem [[490e|490ih godina pne.]] u Sparti je došlo do borbe za prevlast između kraljeva Kleomena i [[Demarat]]a.<ref>{{Harvnb|Powell|1989|p=124}}</ref> Demarat je bio primoran da napusti Spartu, dok je za Kleomena otkriveno da je potplatio [[Pitija|Pitiju]] kako bi dala proročanstvo u njegovu korist. Kleomen je onda napustio Spartu i posle nekog vremena se vratio. Izvršio je samoubistvo na neobičan način [[488. pne.]] Godine [[481. pne.]] većina helenskih gradova okupila se u [[Drevni Korint|Korintu]] kako bi formirali savez protiv predstojeće persijske invazije na Grčku. Kao glavnokomandujući zajedničke grčke vojske postavljeni su Spartanci. Kralj Sparte [[Leonida I]] bio je glavni zapovednik grčke vojske, dok je [[Euribijad]] bio vrhovni admiral grčke flote. Tokom [[avgust]]a ili [[septembar|septembra]] [[480. pne.]] persijska vojska sukobila se sa grčkom vojskom pod vodstvom Leonide u [[Termopilska bitka|Termopilskom klancu]] u centralnoj Grčkoj.<ref name="Vojna Enciklopedija" /> Tokom trodnevnih borbi, 300 Spartanaca pod vodstvom Leonide, zajedno sa 700 [[Tespija]]naca i nekoliko hiljada grčkih saveznika, pružali su snažan otpor mnogobrojnim persijskim snagama.<ref>{{Harvnb|Green|1998|p=10}}</ref> Naposletku, nakon izdaje jednog lokalnog meštana, [[Efijalt]]a, koji je pokazao Persijancima tajni prolaz, grčka vojska u Termopilima bila je opkoljena i uništena.<ref>{{Harvnb|Delijanis|2007|p=44}}</ref> Pošto je dozvolio povlačenje ostatku grčke vojske, Leonida je ostao je na bojištu sa 300 Spartanaca i 700 tespijskih dobrovoljaca. U borbi sa persijskom vojskom svi su poginuli. Nakon bitke u Termopilima, Spartanci i njihovi peloponeski saveznici utvrdili su [[Korintska prevlaka|Korintsku prevlaku]], da bi sprečili upad persijske vojske na Peloponez. Međutim, zbog persijskog poraza u pomorskoj [[Bitka kod Salamine|bici kod Salamine]], građenje prevlake pokazalo se nepotrebnim. Sledeće godine, [[479. pne.]], Grci su, na čelu sa spartanskim vojskovođom [[Pausanija (general)|Pausanijom]], odlučno porazili persijsku vojsku [[Bitka kod Plateje|kod Plateje]] i konačno otklonili opasnost od Persije. U toj bici još jednom se pokazao kvalitet i superiornost spartanskih [[Hopliti|hoplita]].<ref name="Brittanica1911" /> ==== Suparništvo sa Atinom ==== [[Datoteka:Map Peloponnesian War 431 BC-ru.svg|thumb|Delski i Peloponeski savez uoči Peloponeskog rata.|400px]] Posle konačne pobede nad Persijancima kod [[Bitka kod Plateje|Plateje]] i [[Bitka kod Mikale|Mikale]], gde je grčku flotu predvodio spartanski kralj Leotihida, Sparta se našla u jakom suparništvu sa Atinom.<ref name="Vojna Enciklopedija" /> Atina, koja je posle [[Bitka kod Salamine|Salaminske bitke]] izrasla u najsnažniju pomorsku silu u Antičkoj Grčkoj, počela je parirati Sparti za prevlast u helenskom svetu.<ref name="Kagan">{{Harvnb|Kagan|1989|p=31}}</ref> Godine [[478. pne.]] nakon afere sa spartanskim generalom Pausanijem, Sparta je zajedno sa svojim peloponeskim saveznicima istupila iz opštehelenskog saveza. Iste godine je formiran [[Delski savez]] na čelu sa Atinom. Zbog uspeha Atine na moru protiv Ahemenidskog carstva, [[Delski savez]] se pretvorio u Atinsku pomorsku imperiju i pojačao položaj Atine u helenskom svetu.<ref>{{Cite web |title=livius.org Grčke vojskovođe |url=http://www.livius.org/gi-gr/greeks/politicians.html |access-date=2015-05-14 |archive-date=2015-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504205716/http://www.livius.org/gi-gr/greeks/politicians.html |dead-url=yes }}</ref> Godine [[464. pne.]] u Sparti se desio snažan [[zemljotres]] u kome je život izgubilo oko 20.000 ljudi. Nakon zemljotresa došlo je do velikog ustanka helota, čime je započeo [[Treći mesenski rat]]. Sparta, koja je držala pod opsadom tvrđavu Itomu Meseniju, zatražila je pomoć od Atine.<ref>{{Cite web |url=http://www.brown.edu/Departments/Classics/bcj/11-02.html |title=Zemljotres u Sparti, 464. pne. |access-date=2015-05-14 |archive-date=2008-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726044259/http://www.brown.edu/Departments/Classics/bcj/11-02.html |url-status=dead }}</ref> Atina je uputila pomoć Sparti od 4.000 hoplita na čelu sa prospartanski nastrojenim [[Kimon]]om.<ref>{{Harvnb|Kagan|1989|p=123}}</ref> Međutim, posle izvesnih neuspeha, Spartanci su zatražili od Atinjana da odu. Posle dve godine ugušen je mesenski ustanak i okončao se Treći mesenski rat.<ref name="Sekunda7" /> Naglo jačanje Atine i njeni vojni uspesi protiv Persije su pojačali njen položaj. Ona je ubrzo postala najjača pomorska sila u istočnom Mediteranu i imala je izuzetno veliki uticaj na njene saveznike. To je dovelo do sukoba manjih razmera između Atine i Sparte. Ti sukobi su bili Prvi peloponeski rat i Drugi sveti rat, koji su vođeni između Sparte protiv Atine i njenih saveznika. Godine [[457. pne.]] Sparta je porazila Atinu u [[Bitka kod Tanagre|bici kod Tanagre]], u [[Beotija|Beotiji]].<ref name="Brittanica1911" /> Godine [[449. pne.]] došlo je do novog sukoba između Atine i Sparte zbog Apolonovog hrama u Delfima, međutim taj rat je prošao bez većih posledica. Godine [[445. pne.]] potpisan je [[Tridesetogodišnji mir]] između Atine i Sparte koji je potrajao nešto manje od petnaest godina.<ref>{{Harvnb|Kagan|1990|p=17}}</ref> ==== Peloponeski rat ==== {{Glavni članak|Peloponeski rat}} Zaključeni mir nije mogao trajati dugo zbog narastajuće moći Atine. Spor između Korinta, saveznika Sparte, i [[Krf|Korkire]], saveznika Atine, [[435. pne.|435. godine pne.]], kao i ekonomske sankcije koje je Atina nametnula [[Megara|Megari]], saveznici Sparte, bili su neposredni povodi za početak opštegrčkog rata.<ref name="Vojna Enciklopedija" /><ref>{{Harvnb|Kotulas|2004|p=14}}</ref> Prema [[Tukidid]]u, glavni uzrok rata bio je strah Lakedemonjana od narastajuće moći Atine, dok [[Plutarh]] za rat optužuje Atinu. Godine [[431. pne.]] peloponeska vojska na čelu sa spartanskim kraljem [[Arhidam II|Arhidamom II]] upala je u [[Atika|Atiku]] i opustošila je. Peloponežani nisu mogli da zauzmu Atinu zbog dugih zidova koji su opkoljavali grad i povezivali ga s njegovom lukom [[Pirej]]em.<ref>{{Harvnb|Kagan|1990|p=49}}</ref><ref>{{Harvnb|Kagan|1990|p=50}}</ref> Naredne godine, [[430. pne.]], Peloponežani su opet upali u Atiku i rezultat je bio isti.<ref>{{Harvnb|Kagan|1990|p=70}}</ref> Dok je Peloponeski savez na čelu sa Spartom dominirao kopnom, [[Delski savez]] na čelu sa Atinom imao je apsolutnu kontrolu nad morem. To je dovelo je do vojničke ravnoteže na bojnom polju. Atinjani na čelu sa [[Perikle|Periklom]] opustošili su [[429. pne.]] flotom obale Lakonije, što je zastrašilo Spartance od mogućeg ustanka [[Heloti|helota]]. Godine [[425. pne.]] Sparta je pretrpela [[Bitka kod Sfakterije|poraz od Atine na ostrvu Sfakteriji]] blizu mesenske obale, gde je zarobljeno 120 spartanskih hoplita. Predaja Spartanaca iznenadila je čitav helenski svet i razrušila mit o tome kako se Spartanci nikada ne predaju, nego se bore do kraja.<ref>{{Harvnb|Kotulas|2004|p=41}}</ref> Sledeće godine, [[424. pne.]], Sparta je [[Bitka kod Amfipolja|zauzela grad Amfipolj]] u severnoj Grčkoj, a u borbi su poginuli spartanski zapovednik [[Brasida]] i atinski zapovednik [[Kleon]].<ref>{{Harvnb|Kotulas|2004|p=48}}</ref> Apsolutna ravnoteža sila i neodlučan ishod rata doveli su do zaključivanja [[Nikijin mir|Nikijinog mira]] [[421. pne.]]<ref>{{Harvnb|Kotulas|2004|p=51}}</ref> Sukobi između Sparte i Atine obnovljeni su [[418. pne.]], kada je u [[Bitka kod Mantineje|bici kod Mantineje]] na centralnom Peloponezu spartanska vojska odlučno porazila [[Arg]], Atinu i njihove saveznike.<ref>{{Harvnb|Kotulas|2004|p=62}}</ref> Sparta je pružila pomoć [[Sicilijska ekspedicija|ugroženoj Sirakuzi]] [[414. pne.|414. godine pne.]] tako što je poslala zapovednika [[Gilip]]a da reorganizuje sirakušku vojsku i konačno pobedi Atinjane.<ref>{{Cite web |title=Gilip |url=http://www.livius.org/gs-gz/gylippus/gylippus.html |access-date=2015-05-14 |archive-date=2013-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130907010157/http://www.livius.org/gs-gz/gylippus/gylippus.html |dead-url=yes }}</ref> Tokom atinskog pohoda na [[Sicilija|Siciliju]], u Spartu je pobegao atinski državnik [[Alkibijad]], koji je Spartancima pružio obaveštajne usluge u ratu protiv svoje domovine, nagovorio je Spartance da zauzmu utvrđenje u [[Dekeleja|Dekeleji]], kako bi uspostavili stalnu kontrolu nad Atikom. Sparta je to i učinila [[413. pne.]] Atina je krajem [[410e pne.|410-ih]] i početkom [[400e pne.|400-ih pne.]] više puta porazila spartansku flotu.<ref name="Dekelski">{{Cite web |title=Dekelejski rat |url=http://www.livius.org/pb-pem/peloponnesian_war/decelean_war.html |access-date=2015-05-14 |archive-date=2015-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505045104/http://www.livius.org/pb-pem/peloponnesian_war/decelean_war.html |dead-url=yes }}</ref> Međutim, Sparta je, pod vođstvom sposobnog admirala [[Lisandar|Lisandra]] i uz obilnu finansijsku pomoć [[Ahemenidsko carstvo|Persije]],<ref name="Vojna Enciklopedija" /> uspela da izgradi jaku flotu i zada odlučujući udarac atinskoj floti u [[Bitka kod Egospotama|bici kod Egospotama]] [[405. pne.]] Tom bitkom okončan je dugotrajni Peloponeski rat i Atina se konačno predala sledeće godine.<ref name="Dekelski" /><ref>{{Harvnb|Kotulas|2004|p=124}}</ref> ==== Spartanska hegemonija ==== [[Datoteka:NAMA Greek helmet of Pilos type.JPG|thumb|desno|Lakonski tip šlema, poznat kao pilos. Omiljen među spartanskim hoplitima nakon sredine 5. veka pne.|200px]] {{Glavni članak|Spartanska hegemonija}} Pobeda Sparte nad Atinom omogućila je lakonskoj državi da uspostavi hegemoniju nad Grčkom. Sparta je iskoristila tu priliku kako bi zauzela persijske oblasti u [[Mala Azija|Maloj Aziji]].<ref>{{Harvnb|Bennett|2001|p=86}}</ref> U međuvremenu, u Grčkoj su grčki polisi, nazadovoljni spartanskom politikom, digli ustanak protiv Sparte uz pomoć Persije, čime je započeo [[Korintski rat]]. Sparta je u tom ratu imala dosta uspeha na kopnu, ali oni nisu bili odlučujućeg karaktera. Na moru je Spartu u [[Bitka kod Knida|bici kod Knida]] porazila atinsko-persijska flote [[394. pne.]] Ta bitka je okončala spartansku prevlast na moru.<ref>{{Cite web |title=Agesilaj |url=http://www.livius.org/ag-ai/agesilaus/agesilaus.htm |access-date=2015-05-14 |archive-date=2006-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025035916/http://www.livius.org/ag-ai/agesilaus/agesilaus.htm |dead-url=yes }}</ref> U pregovorima o miru, čije je uslove postavila [[Ahemenidsko carstvo|Persija]] i koji je sklopljen [[387. pne.]], Spartu je zastupao njen izaslanik [[Antalkida]], pa se taj mir po njemu naziva [[Antalkidin mir]].<ref name="Fine556">{{Harvnb|Fine|1985|p=556-9}}</ref> Sparta je u gradovima koje je držala pod kontrolom imala garnizone spartanske vojske, kao i [[harmost]]e, koji su uz pomoć lokalnih [[oligarhija]] vršili vrhovnu vlast. To je izazivalo nezadovoljstvo kod mnogih bivših saveznika Sparte.<ref>{{Harvnb|Cartledge|2002|p=229}}</ref> To se naročito pokazalo u [[Teba (Grčka)|Tebi]], gde je spartanski garnizon i proteran [[378. pne.]], nakon čega je Teba je uspostavila kontrolu nad [[Beotija|Beotijom]] i došla u sukob sa Spartom.<ref>{{Harvnb|Delijanis|2007|p=46}}</ref> U odlučujućoj [[Bitka kod Leuktre|bici kod Leuktre]] [[371. pne.]] spartanska je vojska bila potpuno potučena, što je označilo kraj spartanske hegemonije nad Grčkom.<ref name="Vojna Enciklopedija" /> ==== Opadanje Sparte ==== [[Datoteka:Lysander-Sparta.jpg|thumb|Gravira spartanskog admirala Lisandra.|200px]] Nakon poraza u bici kod Leuktre [[371. pne.]], Sparta prolazi kroz period opadanja, od koga se nikada nije uspela u potpunosti oporaviti. Broj punopravnih Spartanaca, [[Spartijati|Spartijata]], bio je opao na 600-700 osoba. Sledeće godine se [[Tebanska hegemonija|tebanska vojska]] pod vodstvom [[Epaminonda|Epaminonde]] našla pred samom Spartom. Epaminonda je opustošio Lakoniju i oslobodio mesenske helote. To je bio veliki udarac za Spartu, koja više nije bila u stanju da povrati svoju prevlast, ne samo u Grčkoj već i na samom Peloponezu.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/15A*.html Diodor Sicilijski, 15]</ref> Tokom [[360e pne.|360-ih pne.]] Teba je uspostavila svoju hegemoniju nad Grčkom. Godine [[362. pne.]] Teba je ponovo porazila spartansku vojsku u [[Bitka kod Mantineje (362. pne.)|bici kod Mantineje]], ali je zbog pogibije tebanskog vojskovođe Epaminonde ova bitka označila kraj tebanske prevlasti u Grčkoj. Godine [[338. pne.]] Sparta je odbila da se učlani u opštehelenski savez koji je formirao [[Antička Makedonija|makedonski]] kralj [[Filip II]], kako bi napao Persiju.<ref>{{Harvnb|Delijanis|2007|p=91}}</ref> Makedonski kralj je te godine opustošio Lakoniju i Sparti oduzeo znatan deo njene teritorije. Godine [[333. pne.]] kralj [[Agis III]] uspostavio je spartansku kontrolu nad [[Krit]]om.<ref>{{Cite web |title=Agis III |url=http://www.livius.org/ag-ai/agis/agis_iii.html |access-date=2015-05-14 |archivedate=2013-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508045716/http://www.livius.org/ag-ai/agis/agis_iii.html |deadurl=yes }}</ref> Godine [[331. pne.]] Agis III je podigao ustanak protiv makedonske hegemonije u Grčkoj i, iskoristivši [[Aleksandar Veliki|Aleksandrov]] pohod u Aziju, pokrenuo je vojni pohod protiv Makedonije. Međutim, bio je teško poražen u [[Bitka kod Megalopolisa|bici kod Megalopolisa]], u kojoj je i poginuo.<ref>[http://www.jstor.org/pss/4475455 ''Agis III'', by E. Badian © 1967 - Jstor]</ref> Krajem 4. veka pne. oko Sparte su sagrađena prva utvrđenja. Spartanski kralj [[Arej I]], imitirajući [[helenistička era|helenističke vladare]], kovao je vlastiti novac sa svojim likom. [[Epir]]ski kralj [[Pir]] napao je Spartu [[272. pne.]]. Spartanci su pružili snažan otpor i odbili napad epirskog vojskovođe.<ref name="Delijanis3" >{{Harvnb|Delijanis|2007|p=92}}</ref> Sredinom 3. veka pne. Sparta je bezuspešno učestvovala u [[Hremonidski rat|Hremonidskom ratu]] protiv Makedonije. Tokom 3. veka pne. Likurgova agoga bila je sasvim napuštena i, uprkos pobedi nad Pirovom vojskom, Sparta je bila samo bleda senka svoje prošlosti. === Preporod i pad Sparte === [[Datoteka:Nabis of Sparta.jpg|thumb|left|Novčić sa likom poslednjeg spartanskog kralja, Nabisa.|200px]] U drugoj polovini [[3. vek pne.|3. veka pne.]] Sparta je doživela kratkotrajan preporod. Na [[Euripontid|euripondintsko]] prestlje Sparte je [[244. pne.]] stupio kralj [[Agis IV]], koji je pokušao da sprovede reforme koje je trebalo da spasu državu od propasti.<ref name="Vojna Enciklopedija" /> U to vreme u Sparti je bilo svega 700 punopravnih Spartijata. Međutim, Agisa su ubili njegovi politički protivnici, koji su se suprostavljali reformama. Oko [[235. pne.]] na [[Agijadi|agijadsko]] prestolje Sparte stupio je [[Kleomen III]], koji je nastavio [[Kleomen III#Kleomenove reforme|Agisove reforme]]. On je izvršio preraspodelu obradivog zemljišta i napravio od Sparte značajnu vojnu silu.<ref>{{Harvnb|Delijanis|2007|p=93}}</ref> Kleomen je ušao u rat sa [[Ahajski savez|Ahajskim savezom]] radi borbe za prevlast na Peloponezu. U [[Bitka kod Dime|bici kod Dime]] [[226. pne.]] Ahajci su bili pobeđeni i Sparta je povratila svoju dominaciju nad Peloponezom. Ahajski savez se našao u tako teškom položaju da je zatražio pomoć od Makedonije. U [[Bitka kod Selasije|bici kod Selasije]] [[222. pne.]] udružene ahajsko-makedonske snage porazile su spartansku vojsku i primorale Kleomena na bekstvo.<ref name="Vojna Enciklopedija" /> Tada je prvi put bila zauzeta Sparta, koja ipak nije pretrpela velika razaranja. U Sparti je, nakon tri godine oligarhijske vlasti, ponovo uspostavljena [[monarhija]] [[219. pne.]] Oko [[207. pne.]] vlast u Sparti je preuzeo [[Nabis]], koji je tvrdio da je direktan potomak nekadašnjeg kralja Demarata.<ref name="Delijanis2" >{{Harvnb|Delijanis|2007|p=94}}</ref> On je obnovio spartansku vojsku, utvrdio Spartu i sklopio savez sa makedonskim kraljem [[Filip V|Filipom V]]. Kada je Makedonija pretrpela poraz od [[Stari Rim|rimske]] vojske [[197. pne.]] u [[Bitka kod Kinoskefala|bici kod Kinoskefala]], Sparta se našla u otvorenom sukobu sa Rimom i njegovim saveznikom Ahajskim savezom.<ref name="Cartledge275">{{Harvnb|Cartledge|2002|p=275}}</ref> Rimska vojska je uz pomoć [[Ahajski savez|Ahajskog saveza]] pod zapovedništvom [[Tit Kvinkcije Flaminin|Tita Kvinkcija Flaminina]] opsela gradove [[Gitij]] i Spartu [[195. pne.]] Posle žestokog otpora, spartanska se vojska predala u Gitiju. Nakon snažnog ali neuspešnog otpora, Nabis je predao i Spartu, kako bi spasio njeno stanovništvo. Sparta je tada konačno izgubila svoju političku nezavisnost i bila je vraćena na granice koje je imala tokom [[8. vek pne.|8. veka pne.]] Godine [[192. pne.]] Ahajci su potpuno razorili Spartu porobivši njeno stanovništvo i silom je priključili Ahajskom savezu.<ref name="Delijanis2" /> === Rimska Sparta === [[Datoteka:Sparte Blouet.jpg|thumb|left|Gravira Sparte iz 1831, delo Abela Blua.|300px]] Tokom [[Punski ratovi|Punskih ratova]] Sparta je bila saveznica [[Rimska republika|Rimske republike]]. Kada su Rimljani zauzeli Spartu [[195. pne.]], poštovali su drevno dostojanstvo grada i nisu ga napali, uprkos nastojanjima Ahajaca da se grad uništi. Rimljani su odredili da Sparta zadrži određeni deo samouprave kao protivteža Ahajskom savezu.<ref name="Vojna Enciklopedija" /> Rimljani su formirali [[Savez slobodnih Lakonjana]] [[194. pne.]], u koji je pristupila većina gradova Lakonije, ali ne i sama Sparta.<ref name="Delijanis2" /><ref name="Cartledge275" /> U vreme [[Rimska Grčka|rimske vladavine]] Sparta je zadržala i u nekoj meri obnovila svoje običaje i postala neka neobična vrsta turističke atrakcije za Rimljane. Spominje se da su spartanski vojni kontigenti upotrebljavani kao specijalne [[Rimska vojska|jedinice rimske vojske]]. Godine [[267. pne.|267./]][[268. pne.]] Spartu je opljačkalo i spalilo germansko pleme [[Heruli|Herula]].<ref>{{Harvnb|Delijanis|2007|p=99}}</ref> Godine [[378|378. n. e.]], nakon [[Bitka kod Hadrijanopolja|bitke kod Hadrijanopolja]], jedna spartanska falanga porazila je odred [[Vizigoti|Vizigota]].<ref>The Military Engineer By Society of American Military Engineers</ref> Godine [[396]]. vizigotski kralj [[Alarih I]] ponovo je zauzeo i spalio Spartu. [[Vizantijsko carstvo|Vizantijski]] izvori spominju da su neki delovi Lakonije ostali [[Paganstvo|paganski]] sve do [[10. vek|10. veka n.e.]], kada je izvršeno masovno [[pokrštavanje]] tamošnjeg stanovništva. Zanimljivo je da je baš na teritoriji Sparte doživela procvat [[Morejska despotovina|Despotovina Mistre]], koja je bila jedan od najvažnijih centara [[Vizantija|vizantijske]] civilizacije između [[13. vek|13.]] i [[15. vek|15. veka n. e.]] [[Sparta (grad)|Moderna Sparta]] osnovana je [[1834|1834. godine]] dekretom grčkog kralja [[Oton (kralj Grčke)|Otona]]. == Državno uređenje == {{Glavni članak|Spartanski ustav}} Glavna karakteristika spartanske države je bila poslušnost nadređenima i zakonima Sparte. Zakon u Antičkoj Sparti je važio jednako za sve, i definisao je jasno sva prava i obaveze spartanaca. Najviši cilj Spartanskih zakona je bio stvaranje stabilnog društva, poslušnih građana i disciplinovanih vojnika. Uz to su spartanski zakoni određivali da Sparta mora da izdržava samu sebe i da je ne mogu poremetiti spoljni ili unutrašnji neprijatelji. Treba napomenuti da je Antička Sparta imala najdugovečniji način vladavine u Antičkoj Grčkoj sa zapanjujućom političkom stabilnošću. Do [[rim]]skog osvajanja Grčke, Sparta nikada nije bila pod vlašću tirana, stranih okupatora, niti je doživela značajne političke i društvene promene kao ostali gradovi Antičke Grčke. Jedini izuzetak u svemu tome su bili ustanci državnih robova, helota. === Likurg === {{Glavni članak|Likurg}} {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; width:30em; max-width: 40%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''"Zdravo, uđi u moj bogati hram, Likurgu, ti što te voli Zevs, vole te nebesnici svi; Hoću li te proglasiti bogom il'smrtnim čovekom? Svakako ti si bog, nešto o tome znam."'' |- | style="text-align: left;" |''Prizivanje Likurga prema Herodotu od strane Delfske sveštenice.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0126:book=1:chapter=65:section=3 [[Herodot]], I, 65]</ref>'' <ref>{{Harvnb|Bury/Meiggs|1975|p=162}}</ref> |} Državna organizacija Sparte dostiže skoro mitološke dimenzije. Kao prvi zakonodavac i utemeljitelj spartanskog društvenog sistema je prema tradiciji bio Likurg, koji je prema mnogima bio nepostojeća osoba i njegova uloga u stvaranju spartanskih zakona je sporna.<ref>Paul Cartledge, ''«The Spartans, an epic history»'', str.31-32</ref><sup id="inlinead" class="reference">[[#noted|[d]]]</sup> Prema [[Aristotel]]u, Likurg je živeo za vreme prve [[Olimpijada|Olimpijade]] u Antičkoj Grčkoj, [[776. pne.]]<ref>Aristotel, ''«Politika»'', 1270 b</ref> Likurgov zakonodavni rad se zasnivao pre svega na uvođenju običaja, a ne zakona u Spartu. Likurg se vodio logikom da se zakoni vremenom menjaju, dok su običaji otporniji na vreme zato što se uvuku u svakodnevni život građana. Prema pesniku [[Pindar]]u, Likurg je napisao svoje zakone prema božijoj naredbi i da savetu od [[Pitija|Pitije]] u [[Delfi]]ma. Pitija je potvrdila Likurgu da su njegovi zakoni dobri i da će sa njima proslaviti svoje sugrađane. Prema tradiciji kada se Likurg osigurao da će Spartanci poštovati njegove zakone sve dok se on ne vrati, on je odlučio da se više nikada ne vrati u Spartu. Izvršio je [[samoubistvo]], odbijajući da jede. Pre toga je zahtevao od svojih sluga da se zakunu da će prosuti njegov pepeo da ga raznese vetar. Na taj način se Likurg nije vratio u Sparti za života, niti je vraćeno njegovo telo nakon smrti, dok su njegovi sugrađani ostali zauvek poslušni njegovim zakonima.<ref>Plutarh, ''«Uporedni životopisi»'', [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Lycurgus*.html «Život Likurga»]</ref> Danas se smatra da Likurg možda i nije postojao uopšte. Antički istoričar Plutarh navodi da on čak nije ni siguran o bilo kojoj pojedinosti koja je napisana o Likurgu, i da je svaki podatak o legendarnom zakonodavcu Sparte potpuno nepouzdan.<ref name="Claude Mosse">{{Harvnb|Claude Mosse|Social and political equality|p=Naučni rad}}</ref> === Velika retra i Eunomija === [[Datoteka:Sparta Great Rhetra sr.PNG|thumb|Likurgova Velika retra.|500px]] Likurgovi zakoni su bili poznati pod imenom '''Velika retra''' ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] μεγάλη ῥήτρα). Spartanci su generalno izbegavali da otkrivaju pojedinosti vezane za svoje zakona i običaje, i bilo je poznato da je lakedemonske zakone prikrivala izvesna količina tajanstvenosti. Savremeni istraživači dobijaju podatke o spartanskim zakonima od spartanskog pesnika [[Tirtej]]a, čija su dela delimično sačuvana, kao i od istoričara [[Plutarh]]a i Ksenofonta. Ti zakoni su uveli u Spartu, takozvanu Eunomiju, koja je označavala jednakost Spartanaca pred zakonom.<ref>''[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Lycurgus*.html «Život Likurga»]''</ref> Ta jednakost se odnosila na jednu vrstu demokratije kao što su bila [[društvena jednakost]], jednakost u javnim kuhinjama (sisitije), u bogastvu kao i jednakost u spartanskoj [[hoplitska falanga|falanzi]]. U svakom slučaju, Sparta nije imala demokratiju nalik onoj u Antičkoj Atini. Pravilnije spartansko državno uređenje je bila jedna mešavina više državnih uređenja. U tom državnom uređenju [[demokratija]] je važila samo za punopravne Spartance, [[aristokratija]] se odnosila na spartansku gerusiju, odnosno veće staraca, [[oligarhija]] na [[Efor (Sparta)|efore]] i [[monarhija]] na dva kralja. Slobode spartanskog građanina nisu se odnosile samo na biološko nasleđe. Svaki mladi Spartanac morao je da dokaže, da može da pripada homijima. On je bio obavezan da uspešno okonča jedan strogi proces koji je imao cilj da napravi od Spartanaca snažne vojnike i lojalne građane. Taj proces je trebao da stavi do znanja svakom Spartancu da nije lako stići do nivoa punopravnog spartanskog građanina. Spartanski zakoni su se odnosili i prema opštem moralu građana Sparte. Ti zakoni su strogo zabranjivali svaku vrstu ekstravagancije i luksuza, i prikazivali su [[rodoljublje|patriotizam]] i samožrtvovanje u bitkama kao vrhovne [[ideal]]e spartanske države. Najgori čin koji je mogao da se uradi u spartanskoj državi je bio da se napusti bojno polje. Uprkos tome što u Antičkoj Sparti nije postojao zakon koji je kažnjavao one koje bi tokom bitke napustili bojno polje, to se smatralo veoma sramotno za Spartance i osramoćivalo svakoga ko bi tako nešto učinio. Glavni interesi spartanske države su bili pravljenje i održavanje vrhunskih vojnika, što bi moglo da se opravda i [[Dorci|dorskom]] poreklu Spartanaca, i drevni strah Spartanaca od ustanka mnogobrojnih državnih robova, [[helot]]a, što bi morao da se spreči prekomernom vojnom silom. === Kraljevi === {{Glavni članak|Lista kraljeva Sparte}} [[Datoteka:Spartan dokano.GIF|thumb|left|Crtež spartanskog simbola, dokano, ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] δόκανο) (levo) i reljef istog (desno). Taj simbol je pratio spartanskog kralja tokom vojnih pohoda. Arheološki muzej Sparte.|300px]] Antička Sparta je bila specifična i po tome što je imala dva kralja i dve kraljevske dinastije, istovremeno. Jedan kralj je pripadao kraljevskoj dinastiji [[Spisak kraljeva Sparte|Agijada]], a drugi je pripadao kraljevskoj dinastiji [[Spisak kraljeva Sparte|Euripontida]]. Prema mitologiji, te dve spartanske dinastije su poticale od dvojice braće blizanaca, koji su bili potomci [[Herakle]]a. Jedan od njih se zvao [[Euristen]], a drugi se zvao [[Prokle]]. U svakom slučaju obe familije su morale da se razlikuju jedna od druge, nije bilo dozvoljeno da sklapaju brakove i da njihovi članovi nose ista imena.<ref name="L162">{{Harvnb|Lévy|2003|p=162}}</ref> Čak su im se i grobovi nalazili na različitim mestima. Dok je članovima porodice Agijada poslednje prebavilište bilo selo Pitana, Euripontidima je poslednje prebavilište bilo selo, Limne.<ref>{{Harvnb|Cartledge|2002|p=90}}</ref> Oba kralja su se smatrala jednakim, iako je Euristen kao stariji od dvojice blizanaca davao teorijsku prednost Agijadima.<ref>Herodot, ''«Istorije»'', VI, 51-52.</ref> Dolazak na spartanski presto se odvijao biološkim putem, bez obzira na lične sposobnosti naslednika.<ref name="Carl2-21">Carlier 2005, str. 21.</ref> Prema [[Ksenofont]]u, sin je imao prednost u odnosu na brata iako je brat stariji, ako se rodio dok mu je otac bio kralj. Kraljevsko nasleđe u Antičkoj Sparti se nije odnosilo toliko na prvog sina koliko se odnosilo na onoga koji je rođen kada mu je otac bio kralj, to će [[Vizantijsko carstvo|Vizantijci]] kasnije označiti kao ''porfirogeneza''.<ref name="Carl2-21" /> Treba dodati da su prema Plutarhu, Spartanci bili dosta fleksibilni prema tumačenju tog pravila. Prema njemu, Spartanski kraljevi su bili izuzeti od vojničkog vežbanja koja su bila obavezna njihovim podanicima.<ref>Plutarh, ''«Uporedni životopisi: Agesilaj»'', 1</ref> Obaveze spartanskih kraljeva su bile toliko vojničke koliko i religijske. Ksenofont navodi da je spartanski kralj bio istovremeno i sveštenik i vojskovođa tokom vojnih pohoda.<ref>Ksenofon, ''«Država Lakedemonska»'', 13.11</ref> Na početku su oba kralja bila vojskovođe u spartanskim vojnim pohodima, međutim posle jednog incidenta u Eleusini, [[506. pne.]] izglasan je zakon da samo jedan kralj može da vodi spartansku vojsku u pohod, dok je drugi bio obavezan da ostane u Sparti.<ref>Herodot, V, 75.</ref> Na početku su kraljevi birali gde i kada će da krenu u pohod.<ref name="Her6-56">Herodot, VI, 56.</ref> Tokom [[5. vek pne.|5. veka pne.]] odluku za rat je donosila spartanska skupština, Apela,<ref name=autogenerated3>Tukidid, ''«Istorija»'', I, 87</ref> dok su od [[4. vek pne.|4. veka pne.]] takve odluke donosili efori i veće staraca.<ref>{{Harvnb|Lévy|2003|p=153}}</ref> Tokom vojnih pohoda, spartanski kraljevi su sami donosili odluke. Prema Aristotelu, spartanska monarhija je imala nasledno vojničko vođstvo.<ref>Aristotel, ''«Politika»'', 1285 a</ref> U ratu je kralj imao ovlašćenja vrhovnog komandanta, i mogao je da odluči o [[primirje|primirju]].<ref>Aristotel, ''«Politika»'', 1285 a5-8 κσι b26-28</ref> Spartanski kralj je uvek ratovao na desnoj strani falange, u prvom redu, okružen počasnom gardom.<ref name="Her6-56" /> Spartanski kralj je u ratu polagao pravo na život i smrt svojih vojnika, kao i nad svojim podanicima ali samo uz saglasnost efora.<ref>Tukidid, ''«Istorija»'', II, 4, 36</ref> Spartanski kraljevi su međutim morali da odgovaraju eforima kada bi se vratili u Spartu posle vojnog pohoda. Takođe, spartanski kraljevi su bili članovi veća staraca zajedno sa ostalih 28 članova tog veća, koji su bili iz aristokratskih porodica i morali su navršiti 60 godina života. Na kraju, spartanski kraljevi su bili sveštenici Lakedemonskog [[Zevs]]a ili nebeskog Zevsa, i oni su pridavali javne žrtve bogovima.<ref name="Her6-56" /><ref name="Bury1">{{Harvnb|Bury/Meiggs|1975|p=147}}</ref> Nije poznato iz kog razloga je Sparta imala dvojicu kraljeva.<ref name="Fine144">{{Harvnb|Fine|1985|p=144}}</ref> Mitološko objašnjenje da je to bilo iz razloga zato što je [[Aristodem]], vođa Doraca koji su nastanili Lakoniju, imao sinove blizance, se ne može prihvatiti kao ozbiljno. Razne teorije su se razvile o tome. Jedna od njih je bila da su dvojica kraljeva sprečavala da vlast postane autokratska.<ref name="Fine145">{{Harvnb|Fine|1985|p=145}}</ref> Druga teorija, zasnivana na pisanju Herodota, je govorila o različitom poreklu dveju dinastija. To se naročito ističe kod Herodota, prema kome je kralj Sparte, Kleomen Ι rekao Pitiji u Delfima da on nije Dorac već Ahajac.<ref name="Brittanica1911">Brittanica1911</ref> To je dovelo do sugestija da jedna od dve dinastije bila ahajskog, odnosno predorskog porekla.<ref name="Fine144" /> Spominje se takođe da je Sparta imala dve kraljevske dinastije iz razloga što su te dinastije poticale iz različitih mesta. Dinastija Agijada je naime poticala iz same Sparte, dok su Euripontidi vodili poreklo iz južne Lakonije.<ref name="Bury1" /> === Spartanska gerusija === {{Glavni članak|Spartanska gerusija}} Spartansko veće staraca, ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] Γερουσία/Gerusija), je bila jedno političko telo koje se sastojalo od 28 Spartanaca koji su na napunili 60 godina života i koji su poticali iz aristokratskih porodica Sparte. Članovi tog veća su bili i dvojica spartanskih [[kralj]]eva, što je značilo da se to veće sastojalo od 30 članova.<ref>Aristotel, ''«Politika»'', 1270 b40-1271 a1 και 1271 a10-18</ref><ref>Plutarh, ''«Uporedni životopisi: Likurg»'', 26, 3-8.</ref><sup id="inlineae" class="reference">[[#notee|[e]]]</sup> Da bi neko mogao biti biran za člana tog veća, morao je da ima bogatu vojničku karijeru. Teoretski svako od punopravnih građana Sparte nakon navršene 60. godine života (kada se završila vojna služba) je mogao postati član veća staraca, ali su za članove tog veća birani oni koji su pripadali starim spartanskim aristokratskim porodicama. Biti član veća staraca se smatralo kao nešto izuzetno počasno, i članstvo je bilo doživotno. [[Isokrat]] iz Atine, spominje da je Likurg bio odredio da [[izbori]] za veće staraca budu nalik izborima [[sudija]] atinskog vrhovnog [[sud]]a, [[Areopag]]a. Posle smrti nekog člana gerusije, kandidati za naslednika su se pojavljivali pred spartanskom narodnom skupštinom „Apelom“, i bili su birani prema jačini uzvika prisutnih Spartanaca. Oni koji su birali naslednika nalazili su se u obližnjoj kućici gde nisu mogli da vide kandidate i birali su onoga čije je se ime snažnije uzvikivalo.<ref name="Lev204" /> Spartanska gerusija je igrala veoma važnu ulogu u spartanskom političkom životu. Starci su imali [[Zakonodavna vlast|zakonodavnu vlast]], odnosno mogli su da prave i da pripremaju zakone, a zajedno sa kraljevima su sačinjavali [[rat]]ni savet.<ref>Stara Grčka, V. V. Struve-D. P. Kalistov, Strana 104</ref> Uz to, imali su pravo [[Veto|veta]] na odluke Apele u jedno vreme su i efori imali zakonodavno pravo.<ref name="Lev204">{{Harvnb|Lévy|2003|p=204}}</ref> Uopšteno rečeno, spartansko veće staraca je bilo političko telo koje se bavilo unutrašnjim poslovima lakedemonske države i nije nikome odgovaralo za svoje odluke. Veće staraca je imalo i sudsku vlast i imali su pravo da osude nekoga na smrt ili da mu oduzmu politička prava.<ref name="Lev204" /> Starci su mogli istovremeno da kontrolišu kraljeve i da ocenjuju njihove odluke.<ref>Pausanija, II, 5, 2</ref><ref>Plutarh, ''«Uporedni životopisi: Agis»'', 19, 5-8.</ref> === Efori === [[File:(Montauban) L'éducation à Sparte - Luigi Mussini.jpg|thumb|desno|Spartanski dečak gleda čoveka u pijanom stanju. Delo Luiđija Musinija.|350px]] {{Glavni članak|Efor (Sparta)}} Jedno od značajnih državnih tela u Antičkoj Sparti je predstavljao kolegijum pet efora. Svaki efor je predstavljao jedno od pet sela koja su sačinjavala Spartu <ref name="Karpodini114">{{Harvnb|Karpodini/Dimitrijadi|2000|p=114}}</ref>. Njihove dužnosti su bile povezane sa ponašanjem spartanskih kraljeva i punopravnih spartanskih građana, kao i sa održavanjem Likurgovih zakona i njihovim funkcionisanjem.<ref>{{Harvnb|Lévy|2003|p=194}}</ref> Nije poznato kada je stvoreno političko telo efora i ko ga je stvorio. Poznato nam je da efori su birani svake [[godina|godine]] od spartanske narodne skupštine među punopravnim građanima Sparte, svakog novog jesenjeg meseca. Vlast efora je bila odvojena od kraljevske vlasti. Oni su imali obavezu da vode računa o funkcionisanju spartanske države i prva dužnost im je bila da održavaju javni red. Ovlašćenja efora su bila skoncentrisana na pregledanje neravnopravnih [[perijek]]a i državnih [[ropstvo|robova]] [[helot]]a, nad kojima su imali prava života i smrti. Među njihovim obavezama je bila i obaveza da vode računa o fizičkom izgledu Spartanaca. Neari, tj. mladi, su bili jedna specifična kategorija građana koja je bila pod neprestanim nadzorom efora. Svakih deset [[dan]]a oni su ispitivali njihovu fizičku kondiciju i njihove uslove spavanja <ref>{{Harvnb|Lévy|2003|p=198}}</ref>. Efori su takođe imali pravo da proveravaju i ostale državne činovnike, čak i kraljeve, i mogli su da kazne nekoga sa novčanom kaznom, zatvorom ili smrću. Oni su vodili [[diplomatija|spoljnu politiku]] Sparte i vodili su računa o sprovođena odluka narodne skupštine, kojom su i predsedavali. Tokom vojnih pohoda, dvojica Efora su uvek pratila kralja, kako bi ga kontrolisali. Treba dodati da su imali pravo da odlučuju o stvarima za vreme kriza.<ref>{{Harvnb|Lévy|2003|p=197}}</ref> Njihova vlast je bila tolika da je Aristotel upoređuje sa vlašću [[tiranin|tirana]].<ref>Aristotel, ''«Politika»'', II, 9, 1270b 6-36</ref> Imali su pravo da sede u prisustvu kraljeva. Teorijski gledano, oni su predstavljali narod. [[Rimska republika|Rimski]] državnik i besednik [[Marko Tulije Ciceron|Ciceron]] uporedio je efore sa [[tribun|plebejskim tribunima]] u [[rim]]skom političkom sistemu.<ref>Kikeron, ''«O demokratiji»''</ref><ref>Kikeron, II, 33 και ''O zakonima'', III, 7</ref> Svakog [[mesec]]a kraljevi su bili obavezni da polože [[zakletva|zakletvu]] da će poštovati državne zakone, dok su efori davali zakletvu da će poštovati kraljeve.<ref>Ksenofont, ''«Država Lakedemonska»'', 15.7</ref> Ovlašćenja efora, uprkos njihovim poređenjima sa tiranima, nisu bila neograničena. Mogli su biti birani samo na jednu godinu i nisu imali pravo da se ponovo kandiduju. Njihova vlast je bila procenjena od njihovih naslednika i ako su prekršili neki zakon, mogli su biti čak i smrtno kažnjeni.<ref>Aristotel, ''«Besedništvo»'', 1419 a31-35.</ref> Danas postoje ozbiljne nesuglasice o pravoj ulozi efora u spartanskoj državi, dok ih neki smatraju stubom spartanske državnosti drugi ih smatraju sporednim državnim telom.<ref>{{Harvnb|V. V. Struve/D. P. Kalistov|2000|p=105}}</ref> === Apela === {{Glavni članak|Apela}} Spartanska [[narod]]na skupština koja se zvala se „Apela“ ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] Ἀπέλλα), bila je skupština punopravnih muških građana Sparte. Prema Aristotelu ona nije imala značajnu ulogu i nije se mogla uporediti sa Atinskom [[Eklesija|eklesijom]].<ref name="L211" /> Nije sigurno koliko je neko trebao imati godina da bi mogao biti član Apele. Pretpostavlja se da je morao imati 21 (kao član spartanske vojske i učesnik javne kuhinje, sisitija) ili 30 godina (kada je mogao osnivati porodicu i postati državni činovnik). Podaci o Apeli su toliko oskudni da ni danas nije poznato čak ni kada se sazivala. Velika retra spominje sazivanje „s vremena na vreme“ na ušću [[reka]] [[Eurota|Eurote]] i [[Ina]], dok [[Tukidid]] tvrdi da je sazivana svakog meseca kada je bio [[Mesec|pun mesec]].<ref name="L211">{{Harvnb|Lévy|2003|p=211}}</ref> Apela nije imala nikakvu zakonodavnu vlast i obični građani nisu imali pravo da na njoj drže govor niti pravo da glasaju o nekom zakonu. Oni su mogli samo da biraju pedonome, geronte (starce) i efore.<ref name="C35">Cartledge, str.35.</ref> Mogli su takođe da prihvate, ili da odbace zakone koji su predlagali efori, starci i kraljevi. Takve odluke su bile uglavnom vezane za to ko će biti vođa nekog vojnog pohoda, da li će neki heloti biti oslobođeni, da li će da se sklopi mir, ili da li će se objavi rat nekom suparniku Sparte. Prihvatanje ili odbijanje takvih predloga se odvijalo samo uz uzvikivanje, a predsednik Apele, koji je bio efor, mogao je odlučiti da li je uzvikivanje bilo pozitivno, ili negativno.<ref>Aristotel, ''«Politika»'', ΙΙ, 9</ref> Aristotel takav način odlučivanja naziva ''dečijim''.<ref name="autogenerated1">Stara Grčka, V. V. Struve-D. P. Kalistov, str.105</ref> Samo u slučaju kada predsedavajući Apele nije siguran u svoj sud dolazilo je do stvarnog glasanja.<ref name=autogenerated3 /> Prema nekim procenama nije uopšte isključeno da je Apela imala veću vlast u periodu formiranja spartanske države nego kasnije, kao dokaz borbe građana protiv plemićke oligarhije.<ref name="autogenerated1"/> == Društveni slojevi == U odnosu na druge gradove Antičke Grčke, organizacija društvenih slojeva u Antičkoj Sparti bila je vidno drugačija. U Sparti nisu postojali društveni slojevi sveštenika, plemića, trgovaca, zemljoradnika i robova, kao što su postojali u većem delu helenskog sveta. U Antičkoj Sparti su postajala tri osnovna društvena sloja. Prvi je bio onaj koji je označavao muške punopravne spartanske građane, Spartance, homije ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] Όμοιοι), što je značilo slične. Drugi društveni sloj je bio sloj perijeka ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] περίοικοι), „onih što žive u okolini“. To su bili ljudi koji su živeli u okolini Sparte i koji su imali određeni stepen autonomije, ali su im bila uskraćena spartanska građanska prava. Treći i najbrojniji je bio sloj državnih robova, ili helota ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] είλωτες), koji su obrađivali imanja homija i nasuprot ostalim robovima u Antičkoj Grčkoj nisu mogli biti privatni robovi. U Sparti su postojale još neke društvene grupe kao što su bili motakes (ili motoni), neodamodi, hipomijoni, trofimi, skirite i partenije. Homiji, Perijeki i svi slobodni stanovnici Lakonije su se smatrali Lakedemonjanima, dok su homiji bili isključivo iz grada Sparte. === Homiji === {{Glavni članak|Spartanci}} [[Datoteka:Spartan officer.jpg|thumb|left|Bronzana figura Spartanca. Oko 510. do 500. pne. Privatna kolekcija, SAD.|125px]] Članovi najvišeg sloja u Antičkoj Sparti bili su Homiji, ''Slični'', tj. Spartanci. Oni su bili punopravni spartanski državljani, kojima su bile glavne obaveze da budu dobri vojnici i da učestvuju u političkom životu države. Obaveza Homija je bila da se bave samo vojnim pitanjima i ničim drugim.<ref>{{Harvnb|Sekunda|1998|p=3}}</ref> Ostale poslove kao što su trgovina, stočarstvo, razni zanati i poljoprivreda su radili perijeki, a sve teške poslove su radili heloti.<ref name="Delijanis38">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=38}}</ref> Pravo na državljanstvo se nasleđivalo biološki i trebalo je da se potvrdi kroz agogu. Iz tog razloga, uključujući neprekidne ratove i druge manje sukobe, broj punopravnih građana Sparte je konstantno opadao. Oko [[480. pne.|480. godine pne.]] Sparta je prema [[Herodot]]u imala 8.000 punopravnih građana. Godine 371. pne. kada se okončala Spartanska hegemonija nad Grčkom, taj broj pada ispod 1.500. Za vreme kralja [[Agis IV|Agisa IV]], oko [[244. pne.]] godine, broj punopravnih Spartanaca je opao na oko 700 osoba. [[Aristotel]] je pisao da je [[Demografija|demografski pad]] Sparte bio pravi razlog propasti lakedemonske države u njegovo doba.<ref>[http://books.google.com/books?id=-aFtPdh6-2QC&pg=PA215&lpg=PA215&dq=sparta+population+decline&source=bl&ots=vI5cwFTLkl&sig=bDo0paWGTADpu80sb5Vn3BZpI5w&hl=en&ei=J2PJSY3pJ5r3nQfOrbyUAw&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result Spartansko stanovništvo]</ref> Da bi neko postao Homij morao je: * Da bude čistokrvni Spartanac.<ref name="Brittanica1911" /> * Da uspešno učestvuje u Agogi.<ref name="Delijanis31">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=31}}</ref> * Da poseduje kler.<ref>{{Harvnb|Cartledge|2002|p=144}}</ref> * Da učestvuje u zajedničkim gozbama ([[sisitije]]/[[Starogrčki jezik|starogrčk.]] τὰ συσσίτια). Sisitije su bile plaćene [[Meseci|mesečno]] od svakog Homija.<ref>{{Harvnb|Whitby|2002|p=81}}</ref><sup id="inlineaf" class="reference">[[#notef|[f]]]</sup> * Da bude lojalni građanin Sparte i aktivni vojnik do svoje 60 godine života.<ref>{{Harvnb|Whitby|2002|p=91}}</ref> Ukoliko neko ne bi uspeo da ispuni neke od tih uslova, onda je bivao degradiran u rang [[hipomijon]]a.<ref name="texas">{{Cite web |title=University of Texas on Sparta |url=http://uts.cc.utexas.edu/~sparta/topics/articles/academic/lacspeaking.htm |access-date=2015-05-14 |archive-date=2016-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419081453/http://uts.cc.utexas.edu/~sparta/topics/articles/academic/lacspeaking.htm |dead-url=yes }}</ref> Među poslednjim kraljevima Sparte, Kleomen III i Nabis, krajem [[3. vek pne.|3.]] i početkom [[2. vek pne.|2. veka pne.]] pokušali su da spreče potpunu demografsku propast Sparte, dajući spartansko državljanstvo velikom broju perijeka, stranaca i helota. Ti pokušaji su imali samo privremeni uspeh zbog [[Istorija Sparte#Preporod i pad Sparte|neprekidnih ratova]] koji su zadesili Spartu u to vreme. Spartanci su posedovali deo zemljišta koji se zvao kleri. Na tim zemljištima su radili isključivo heloti. Homiji nisu imali nikakva druga zanimanja osim služenja državi. Njima je bilo zabranjeno da putuju izvan Sparte bez dozvole države. Posedovali su imanja (klerove) na kojima su radili heloti, i uprkos tome što su iz finansijskog ugla bili prosperitetniji od ostalih Grka zbog posedovanja velikih zemljišnih poseda, bili su primorani da se drže strogih lakonskih principa.<ref name="Delijanis38" /> === Perijeki === {{Glavni članak|Perijeki}} Perijeki su bili jedan deo spartanskog društva koji je živeo u okolini Sparte, u malim gradićima i selima unutar granica spartanske države. O njihovom poreklu postoje razne teorije. Dok neki smatraju da su deo predorskog stanovništva koje nije pružilo otpor Dorcima kada su naselili Lakoniju, drugi smatraju da su oni zapravo bili neka mešavina Doraca i delova predorskog stanovništva. Nisu imali politička prava i nisu učestvovali u Apeli.<ref name="Levy144" /> Međutim, imali su pravo da izglasavaju sopstvene zakone, ali su ti zakoni uvek bili inferiorniji u odnosu na spartanske zakone. Takođe su imali obavezu regrutovanja u spartansku vojsku.<ref name="Levy144">{{Harvnb|Lévy|2003|p=144}}</ref><ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0144:speech=12:section=178 Isokrat, Panatinajkos. XII, 178.]</ref> Zbog pada broja homija, perijeki su od sredine [[5. pne.|5. veka pne.]] počeli da služe u spartanskoj vojsci kao pravi hopliti, čija je borbena vrednost bila znatno viša od hoplita drugih grčkih gradova.<ref name="Delijanis60">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=60}}</ref> Oni su se bavili svim onim poslovima kojima se nisu bavili homiji kao što je stočarstvo, poljoprivreda i trgovina. Osim ostalih prava imali su i pravo da putuju van Sparte kao trgovci, što homijima nije bilo dozvoljeno.<ref name="Delijanis60" /> === Heloti === {{Glavni članak|Helot}} {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; width:30em; max-width: 40%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''„Kao magarce satrte nesnosnim rovarima, goni ih šibom okrutna vlast da polovinu sveg roda što im dobro uzorana njiva donese, predaju svojim oholim gospodarima“.'' |- | style="text-align: left;" |''Tirtejovo opisivanje spartanskog tretmana Helota.''<ref>{{Harvnb|Bury/Meiggs|1975|p=153}}</ref> |} Heloti su pripadali najnižem društvenom sloju u Antičkoj Sparti. Dobili su svoje ime od grada Helos, čije je stanovnike Sparta među prvima porobila. Heloti nisu bili tipični privatni [[ropstvo|robovi]] kao u ostalim delovima helenskog sveta<ref>{{Harvnb|Whitby|2002|p=191}}</ref>, nego državni robovi i o njima je isključivo vodila računa spartanska država. Nisu mogli privatno da se kupe ili prodaju, pošto su bili u vlasništvu Sparte i njihov status se može uporediti sa srednjovekovnim kmetovima. Njihovo poreklo nije apsolutno definisano, mada se najstariji heloti smatraju potomcima stanovnika Lakonije koje su porobili Dorci tokom njihove invazije na te prostore. Potonji heloti se uglavnom smatraju potomcima stanovnika Mesenije koje su Spartanci porobili u [[Mesenijski ratovi|Prvom i Drugom mesenijskom ratu]], tokom [[8. vek pne.|8.]] i [[7. vek pne.|7. veka pne.]] Heloti su živeli na imanjima Homija, radili su uglavnom teške poljoprivredne poslove i davali su polovinu svojih proizvoda Spartanskoj državi.<ref name="Heloti">{{Cite web |title=livius.org Heloti |url=http://www.livius.org/so-st/sparta/helots.html |access-date=2015-05-14 |archive-date=2012-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121222041738/http://www.livius.org/so-st/sparta/helots.html |dead-url=yes }}</ref> Imali su pravo da osnuju porodicu. Obaveza im je bila da služe u spartanskoj vojsci kao lako naoružani vojnici ili kao vojne sluge. Ukoliko bi pokazali hrabrost i požrtvovanost u borbama oni i njihove familije mogli bi biti oslobođeni. Mada se to uglavnom odnosilo na Lakonske helote.<ref>[http://alex.edfac.usyd.edu.au/BLP/websites/HOGAN/Sparta Homepage/helots.htm helots Heloti]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Whitby193" /> Karakteristično je da su oni bili najbrojnija društvena grupa u Antičkoj Sparti. Nadmašivali su broj Homija, otprilike dvadeset puta. Iz tog razloga su Spartanci imali stalni strah od ustanka helota koji su bili česti, te ih je to obavezivalo da u Sparti uvek drže veliki broj vojnika. Tukidid piše da je osnovni zadatak spartanske države bio održavanje mnogobrojnih helota pod kontrolom.<ref>Tukidid "Istorija", 4. 80</ref><ref>{{Harvnb|Cartledge|2002|p=211}}</ref> Mesenske helote je oslobodio Tebanac Epaminonda u [[4. vek pne.|4. veku pne.]] Uprkos tome Lakonski heloti su služili kao robovi spartanske države sve do 2. veka pne. kada ih je oslobodio poslednji spartanski kralj Nabis.<ref name="Heloti" /> Njihov život pod spartanskim jarmom je bio posebno težak. Govorilo se da su neki od njih bili bičevani svakih godinu dana kako bi uvek pamtili da su robovi. Takođe, Plutarh piše da su Spartanci prisiljavali helote da piju [[vino]] koje nije bilo mešano sa vodom i da su ih terali da plešu na ponižavajuće načine kako bi pokazali mlađima koliko je sramotno biti pijan.<ref>Plutarh. ''Uporedni Životopisi''. Likurg 28. 8-10.</ref> U Antičkoj Atini je postojala karakteristična anegdota o tome da su u Sparti živeli najslobodniji i najporobljeniji ljudi u Grčkoj, što je značilo da je termin helot postao sinonim za porobljenog čoveka.<ref>{{Harvnb|Cartledge|2002|p=139}}</ref> Istoričar Ksenofont piše da su heloti izuzetno mrzeli svoje Spartanske gazde i da su uvek bili spremni za ustanak čim bi se pružila prilika.<ref name="Heloti" /> To se naročito pokazivalo u slučaju Mesenskih helota koji su bili prema većini procena jedna porobljena nacija. S druge strane, Lakonski heloti su se smatrali generalno vernijim spartanskoj državi i nisu bili velika opasnost za njenu stabilnost.<ref name="Whitby193"> {{Harvnb|Whitby|2002|p=193}}</ref> {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; width:30em; max-width: 40%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''„Heloti su bili pozvani da proklamacijom izaberu one za koje se tvrdilo da su se najviše istakli u borbi sa neprijateljem, kako bi dobili slobodu; cilj je bio da se testiraju, da će prvi koji zatraže slobodu biti najponosniji i najspremniji da se pobune. Odabrano ih je čak dve hiljade, koji su se okitili i obilazili hramova radujući se svojoj novoj slobodi. Međutim, Spartanci su ih ubrzo posle toga uklonili i niko nikada nije saznao kako su stradali“.'' |- | style="text-align: left;" |''Tukididovo opisivanje pogubljenja velikog broja helota od strane Spartanaca.''<ref>Tukidid. IV.80.4</ref> |} Međutim postoje i drugačija mišljenja o položaju helota u Antičkoj Sparti. Neki istoričari iz antičkog doba smatraju da su heloti bili u značajno boljem položaju nego tipični robovi u ostalim delovima Grčke. Naime heloti su vodili gazdinstvo homija što nisu mogli drugi robovi, i zadržavali su deo dobijenog ploda zemlje, slično kao robovi u Antičkom Rimu.<ref name="Heloti" /><ref name="Delijanis63" /> Po nekim drugim mišljenjima, čak nisu bili ni državni robovi u punom smislu te reči, jer ih Sparta nije mogla prodati. U Antičkoj Sparti se pominje da su postojali i pravi robovi kao u ostalim delovima helenskog sveta. Grčki pisac [[Kastor i Polideuk|Poluks]] piše da su heloti zauzimali društveni položaj između slobodnih ljudi i robova, zajedno sa [[tesalija (oblast)|tesalskim penestima]] i kritskim klarotima i mnoitima.<ref name="Delijanis63">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=63}}</ref> Vil Djurant piše da su heloti imali sve slobode srednjovekovnih kmetova. Oni su naime mogli imati neograničeno potomstvo. Njihov položaj nije bio gori od onog seoskog stanovništva Antičke Atike. Međutim heloti su bili neprestano pod nadzorom tajne policije i mogli su biti ubijeni kad god ih je spartanska država smatrala pretnjom svojoj bezbednosti.<ref name="Djurant90">{{Harvnb|Djurant|1996|p=90}}</ref> ==== Ostali društveni slojevi ==== '''Motakes''' (ili motoni) ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] μόθακες): su bili oni koji su imali oca homija, a majku iz redova helota. To su bila deca iz nezakonitih veza između muškog spartanskog građanina i majke robinje. Oni su mogli biti prihvaćeni od spartanskog društva, da učestvuju u spartanskoj agogi i mogli su da postanu deo spartanske elite.<ref>{{Cite web |title=Motaks |url=http://www.livius.org/mo-mt/mothax/mothax.html |access-date=2015-05-14 |archive-date=2009-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322034009/http://www.livius.org/mo-mt/mothax/mothax.html |dead-url=yes }}</ref> '''Neodamodi''' (''novi građani''[[Starogrčki jezik|starogrč.]] νεοδαμώδεις): su bili bivši heloti ili motakes, koji su dobijali svoju slobodu ako bi se pokazali kao izuzetni borci na bojnom polju ili su uspešno učestvovali u agogi, ali nisu postajali punopravni spartanski građani.<ref name="Delijanis64">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=64}}</ref> '''Hipomioni''' (ili mioni)([[Starogrčki jezik|starogrč.]] υπομείωνες): su bili bivši homiji koji su izgubili svoje pravo na spartansko državljanstvo ili na politička prava, zbog lošeg pokazivanja na bojnom polju, zarobljavanja od strane neprijatelja ili koji nisu mogli da plate svoju dažbinu spartanskoj državi.<ref name="texas" /> '''Trofimi'''([[Starogrčki jezik|starogrč.]] τρόφιμοι): su bili deca iz drugih delova Grčke, koja su učestvovala u agogi kao i Spartanci. '''Skirite''' ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] σκιρίται): bili su u sličnom položaju sa perijekima i živeli su na severnim granicama spartanske države, u mestu Skirija. Skirite su činili specijalne jedinice Spartanske vojske i bili su veoma potrebni Sparti u njenim vojnim pohodima.<ref name="Sekunda49">{{Harvnb|Sekunda|1998|p=49}}</ref> == Ksenelasija == {{Glavni članak|Ksenelasija}} Ksenelasija ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] ξενηλασία) je bilo pravilo koje nije postojalo samo u Antičkoj Sparti nego i na Kritu <ref>The History and Antiquities of the Doric Race, Karl Otfried Müller, trans. fr. the German by Henry Tufnell and George Cornewall Lewis, John Murray, London, 2nd ed. rev. 1839. Vol II, pg 4</ref>, koji je u klasično doba bio naseljen pretežno dorskim stanovništvom. To pravilo je zabranjivalo strancima da borave u Sparti bez specijalne dozvole spartanske države. Spartanci su verovali da bi mogli da zadrže dorski karakter njihove države, ako bi zadržali sve strance izvan Sparte.<ref>Plutarch: The Lives of the Noble Grecians and Romans, trans. by John Dryden and revised by Arthur Hugh Clough, The Modern Library (div of Random House, Inc). Bio on Lycurgus, pg 70.</ref> Takođe, to je onemogućavalo potencijalnim neprijateljima da izračunaju tačan broj spartanskih građana. Međutim, postojali su i izuzeci iz pravila koji su se odnosili na prijatelje Sparte, kao što su bili Alkibijad kada je pobegao sa broda koji ga je prevozio do Atine da bi mu se sudilo, i naravno prospartanski istoričar Ksenofont.<ref>{{Harvnb|Powell|2001|p=218}}</ref> == Položaj žene == {{Glavni članak|Položaj žene u Antičkoj Sparti}} Položaj žene u Antičkoj Sparti je bio mnogo drugačiji u odnosu na položaj žene u ostalim gradovima-državama Antičke Grčke.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0210:text=Const. Lac.:chapter=1:section=3 Ksenofont,''„Država Lakedemonska“'', 1.3]</ref> Prema Ksenofontu, žene u Antičkoj Sparti su imale veoma visok položaj u društvu, zahvaljujući Likurgu. Spartanci su verovali da žena mora biti fizički snažna kako bi rodila zdrave potomke.<ref name="Ksenofon">[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0210:text=Const. Lac.:chapter=1:section=4 Ksenofont,''„Država Lakedemonska“'', 1.4]</ref> Osim toga devojčice u Antičkoj Sparti su učestvovale u prazniku Gimnopedija, zajedno sa dečacima.<ref>Guttentag and Secord, 1983; Finley, 1982; Pomeroy, 1975</ref><ref>{{Harvnb|Pomeroy|2002|p=34}}</ref> U Sparti, žena je imala pravo da se obrazuje i računajući da su muškarci mogli biti duže vreme u ratu, žena je imala velike povlastice u odnosu na standarde toga doba.<ref name="Pomeroy">{{Harvnb|Pomeroy|2002|p=5}}</ref> Spartanske devojčice su učile da čitaju i da pišu, što nije bio slučaj ni u jednom drugom starogrčkom gradu.<ref>{{Harvnb|Cartledge|2001|p=83-84}}</ref> Žena u Sparti se bavila sportom isto kao i muškarci. Učestvovala u takmičenjima u bacanju koplja, trčanju, bacanju diska i posebnu pažnju je posvećivala folkoru.<ref name="Ksenofon" /> Spartanske devojčice su verovatno prolazile kroz fazu agoge, koja je bila slična onoj kroz koju su prolazili dečaci, mada je najverovatnije bila u znatno blažoj meri. U Antičkoj Sparti su postojala takmičenja i za žene, u pomenutim sportovima. Učesnice tih takmičenja su se takmičile potpuno gole, baš kao i muškarci kako bi bile u stanju da vide i usavrše svoje telo.<ref name="Djurant100">{{Harvnb|Djurant|1996|p=100}}</ref> Nasuprot ostalim grčkim gradovima gde su žene bile većim delom zatvorene u kući i morale su da nose teška odela, u Sparti su one mogle nositi laganu odeću i slobodno izlaziti napolje. Spartanski zakon je smatrao majke-udovice potpuno ravnopravnim sa muškracima, i one su mogle biti naslednice muževljevog bogatstva što je bio način da ostanu finansijski nezavisne. Aristotel navodi da je u njegovo vreme veći deo spartanskog bogastva zapravo bio u rukama žena. Za vreme kraljeva Agisa i Kleomena, u trećoj četvrtini 3. veka pne. Spartanke su posedovale najveći deo spartanskog zemljišta. Za Spartu se govorilo da je bio jedini grad u Antičkoj Grčkoj gde su žene vladale muškarcima.<ref>Plutarch trans. Richard Talbert (2005). "Plutarch on Sparta", p.184. Penguin Books Ltd., London.</ref> U istoriji je ostao zabeležen jedan broj Spartanskih žena koje su postale poznate, kao na primer Gorgo,<ref name="autogenerated2">[http://www.oocities.com/Athens/Aegean/7849/spwomen.html Gorgo i Spartanke]</ref> supruga Leonide, Kratisikleja, majka Kleomena III, kao i njegova supruga Agijatis. Treba dodati da je u Antičkoj Grčkoj prva žena pobednica na Olimpijskim igrama zapravo bila Spartanka. To je bila Kiniska, sestra kralja Agesilaja II, koja je pobedila u [[automobil|kolskim trkama]] u Olimpiji kao vlasnica tih kola.<ref name="atheltics sparta">{{Cite web |title=Spartan athletics |url=http://www.sikyon.com/Sparta/athletics_eg.html |access-date=2015-05-14 |archivedate=2015-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610211622/http://www.sikyon.com/Sparta/athletics_eg.html |deadurl=yes }}</ref> Spartanke zbog njihovih velikih prava i slobodne prirode bile su naročito omiljene u Helenskom svetu, a bile su poznate i zbog njihove lepote.<ref name="Djurant98">{{Harvnb|Djurant|1996|p=98}}</ref> == Venčani običaji == U Antičkoj Sparti, biranje supružnika je bilo isključivo odgovornost osobe koja je trebala da se venča, a ne roditelja. Svaki homijos je imao obavezu da se oženi nakon 30 godine života.<ref>Ancient Greece By Sarah B. Pomeroy, Stanley M. Burstein, Walter Donlan, Jennifer Tolbert Roberts</ref> Iako su u neko vreme spartanski kraljevi imali pravo da odrede za koga bi se udala bogata naslednica, to je važilo samo u slučajevima kada je njen otac umro i ako je nije bio obećao nikome. Smatralo se pravo da se mladi bukvalno ukradu pred ženidbu.<ref>{{Harvnb|Pomeroy|2002|p=42}}</ref> Mlade Spartanke su se ženile kada su imale otprilike osamnaest godina, a ne sa petnaest kao što je to bio običaj u Antičkoj Grčkoj.<ref name="Pomeroy" /> U Sparti je bio naročito čudan način na koji su mladi dolazili u ljubavni odnos. Oni su uvek imali ljubavni odnos u mraku, i na taj način prema Plutarhu nikada nisu gubili želju za ljubavlju. Na taj način su veze trajala dugo, da neki Spartanci nikada nisu videli majku svoje dece pod svetlom dana. Uz to, muškarac je mogao da traži neku drugu udatu ženu iz neke druge porodice samo da bi postala majka njegove dece, i to je bila velika čast za tu porodicu.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0210:text=Const. Lac.:chapter=1:section=8 Ksenofont, ''„Država Lakedemonska“''. 1.8]</ref> Glavni cilj spartanskog braka je bilo rađanje muške dece koji bi postali budući vojnici spartanske države. Jedan Spartanac se smatrao besmrtnim samo ukoliko bi imao muške potomke, zašto su smatrali da se samo na taj način nastavlja porodica. Smatralo se da je za jednu Spartanku rođenje potomaka bilo isto kao i za Spartance rat.{{činjenica}} == Spartanska agoga == {{Glavni članak|Spartanska agoga}} [[Datoteka:Young Spartans National Gallery NG3860.jpg|thumb|left|Mladi Spartanci tokom vežbe. [[Edgar Dega]], [[1860]]. Nacionalna galerija, [[London]].|350px]] Spartanska agoga ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] ἀγωγή) je bila najznačajnija institucija spartanske države koja je činila spartansku državu posebnim u odnosu na ostatak helenskog sveta. Agoga je apsolutno definisala čitav smisao postojanja spartanske države, kao i sve ideale vezane za nju. Zahvaljujući agogi, Sparta je bila u stanju da stvori i održava najznažniju vojnu silu u antičkom svetu. Ne postoje pouzdani podaci kada je agoga bila ustanovljena. Najverodostojniji datumi se tiču oko 8. i 7. veka pne. mada se smatra da po ustanovljenju nije imala svoj klasični oblik.<ref name="Delijanis31" /> === Pre agoge === Vežba Spartanaca su počinjale čak i pre rođenja deteta. Trudne majke su bile obavezne da rade specijalne vežbe kako bi rodile snažnu i zdravu decu.<ref name="Delijanis31" /> Novorođenu decu, Spartanci su kupali u vinu kako bi mogli da utvrde koliko je novorođenče bilo snažno i izdržljivo.<ref name="Sekunda9">{{Harvnb|Sekunda|1998|p=9}}</ref> Onda su decu davali starijim Spartancima koji je trebalo da procene koliko su deca bila zdrava. Ukoliko je dete bilo rođeno slabašno oni su ga ostavljali na mesto zvano Apotete ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] αποθέται).<ref name="Cartledge 2001 84">{{Harvnb|Cartledge|2001|p=84}}</ref><ref>{{Harvnb|Plutarch|2005|p=20}}</ref> To je bila neka vrsta primitivne [[Eugenika|eugenike]].<ref name="Cartledge 2001 84"/> Dugo vremena se verovalo da su slabašnu decu koja nisu bila jaka, ili koja su se rodila kao invalidi, bacali u jednoj provaliji planine Tajgeta. Ta provalija se zvala Keadas. Međutim arheološka iskopavanja su dokazala da u Keadasu nisu bacana slaba novorođenčad, nego ratni zarobljenici.<ref>{{Cite web |title=Mistras-Keadas |url=http://www.greeka.com/peloponnese/mystras/mystras/mystras-ceadas.htm |access-date=2015-05-14 |archive-date=2010-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616003040/http://www.greeka.com/peloponnese/mystras/mystras/mystras-ceadas.htm |dead-url=yes }}</ref> Roditelji su vodili računa o njihovoj muškoj deci, do njihove pete ili šeste godine života.<ref name="Delijanis31" /> Oni su morali da nauče dete da se ne plaši mraka i samoće, kao i da bude izdržljivo prema gladi i hladnoći.<ref name="Sekunda9" /> Od šeste godine života bili su obavezni da daju muško dete državi koja se brinula o detetu do 20 godine života.{{činjenica}} === Prvi deo Agoge === [[Datoteka:Corinthian helmet Denda Staatliche Antikensammlungen 4330.jpg|thumb|desno|Šlem korintskog tipa.|200px]] Oko sedme godine života, kada je muško dete prema spartanskom običaju postajalo pedion ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] παίδιον) bilo je dato državi koja se od sada brinula o njemu.<ref name="Delijanis31" /><ref name="Sekunda9"/> Ona su bila svrstana u specifične grupe pod imenom agele ili vue, što bi otprilike značilo „stada“. Agele su bile pod nadzorom pedonoma. Pedonom je bio stariji Spartanac koji je vodio računa o vežbanju mladih.<ref name="Delijanis31" /> Oni su jeli samo Crnu supu ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] Μέλας ζωμός), i bili su primorani da kradu da bi preživeli. Oni su tada radili teške fizičke vežbe kako bi ojačali svoje telo. Karakteristično je da su od malena bili primorani da hodaju bosi kako bi ojačala svoja stopala.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0210:text=Const. Lac.:chapter=2:section=3 Ksenofont,''„Država Lakedemonska“'', 2.3]</ref> Ako bi bili uhvaćeni da kradu onda su bili strogo kažnjeni samo zato što su bili uhvaćeni.<ref name="Sekunda11" /> Tokom cele godine su nosili jednu istu odeću, i radili su fizičke vežbe potpuno goli.<ref name="Sekunda11" /> Morali su da uče pesme Alkmana i Tirteja koje su imali isključivo vojnički karakter.<ref name="Delijanis32">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=32}}</ref> Spartanski mališani su bili primorani da spavaju na trskama koja su lomili na obalama Eurote. Upotreba [[nož]]a tokom lomljenja trske je bila zabranjena radi jačanja ruku.<ref name="Delijanis33" /> Takođe, bila je i zabranjena svaka upotreba kupatila sa toplom vodom, osim u slučaju velikih praznika.<ref name="Delijanis33">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=33}}</ref> Tokom prvog dela agoge, oni su bili obavezni da nauče da igraju spartanski vojnički ples, pirihijon, koji im je pomagao da održavaju ritam tokom marširanja.<ref name="Delijanis32" /> Spartanski mališani su takođe bili učeni da čitaju i da pišu.<ref name="Sekunda11">{{Harvnb|Sekunda|1998|p=11}}</ref> === Drugi deo Agoge === [[Datoteka:Xenophon.jpg|thumb|left|Atinski istoričar i vojnik Ksenofont je bio veliki poštovalac Sparte i njenih običaja.|200px]] Od trinaeste godine života agoga je postala intezivnija. Spartanski dečak je otada postajao, mirakion, ([[starogrčki jezik|starogrč.]] μειράκιον), što je značilo adolescent.<ref name="Sekunda11"/><ref name="Delijanis33" /> Kada je dete postajalo adolescent, agoga je postajala intezivnija i raznovrsnija. Spartanski adoscelenti su onda učili kako da marširaju na sa punom opremom i bosi, kako bi ojačali stopala, što im je davalo ogromnu prednost u odnosu na ostale grčke hoplite.<ref name="Delijanis33" /> Neprekidnim fizičkim vežabama, mladi Spartanci su bili primorani da usvršavaju telo. Brigu i o fizičkim vežbama je preduzimala država. Karakteristično je da je u Antičkoj Sparti prema Plutarhu bilo zabranjeno postojanje privatnih prostora za vežbanje. To se činilo kako bi vežbanje svih Spartanaca bilo ravnomerno.<ref name="Delijanis33" /> Mladi Spartanci su takođe učili da se bore u stilu grčkih borilačkih veština kao što su bili pankration i pigmahija. Naročita pažnja se davala učenju vojničkih veština u čemu su Spartanci smatrani superiornim u helenskom svetu. Mladi Spartanci su takođe bili učeni da pričaju malo i suštinski, „Lakonski“. Spartanci su smatrali da se mudrost sagleda u govorenju što manje reči.<ref>{{Harvnb|Cartledge|2001|p=85}}</ref> Tokom leta, i pogotovu tokom meseca Ekatomveona (što je mesec Jul) mladi Spartanci su bili pripremani za praznike Gimnopedija. Gimnopedija nije bio samo praznik već i neka vrsta sportskih takmičenja, gde je trebalo da mladi Spartanci da pokažu rezultate svog treniranja. Kada je Spartanac navršavao 18 godinu života, on je postajao irenas, ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] εἴρενας), što je značilo odrastao muškarac i građanin Sparte.<ref name="Sekunda12">{{Harvnb|Sekunda|1998|p=12}}</ref> Sa devetnaest godina mladi Spartanci su učestvovali u Kripteji. To je bio godišnji običaj objave rata helotima, kada su mladi Spartanci morali da nađu snažne helote i da ih ubiju. Na taj način su oni prvi put osećali kako je biti u ratu. Za Spartanca, ubistvo helota se nije smatralo nečasnim, zbog toga što su Spartanci smatrali da su se uvek nalazi u ratnom stanju sa njima. Spartanska agoga je trajala otprilike od sedme do dvadesete godine života.{{činjenica}} === Nakon Agoge === Od dvadesete do tridesete godine života, Spartanci su nastavljali da žive u vojnim logorima i da obeduju zajedno sa svojim saborcima u sisitijama. To je prema nekim procenama važilo čak i za one Spartance koji su već osnovali porodicu. Spartanci su tada spavali zajedno sa svojim saborcima u istim šatorima u grupama po petnaest osoba, što je bilo poznato kao siskinija. Nije im bilo dozvoljeno da idu kući i da posećuju porodicu, osim nekoliko puta godišnje. Mada se smatra da su mnogi od njih tajno posećivali porodicu bežeći iz logora. Kada bi napunili 20 godinu, Spartancima je bilo dozvoljeno da puste dugu kosu što je vremenom postala lakedemonska karakteristika. Nakon tridesete godine života mogli su da se ožene i da se nastane izvan vojnih logora. Od tog momenta su sticali pravo da idu na Agoru i da učestvuju u političkim debatama. Takođe su bili obavezni da neprekidno rade vojničke vežbe kako ne bi izgubili svoju borbenu spremnost i sposobnost. Vojničke vežbe odraslih Spartanaca su bile toliko teške da su vrlo često umele biti krvave. Spartanci su govorili kako su im vežbe bile krvave da bi im bitke ne bi bile krvave. Ta situacija se nastavljala do šezdesete godine života kada su prestajali da budu aktivni vojnici.<ref name="Sekunda13">{{Harvnb|Sekunda|1998|p=13}}</ref> Međutim smatra se da spartansko društvo nije bilo toliko strogo predodređeno kao što se mislilo. Kada nisu učestvovali u vojničkim vežbama, Spartanci su vodili političke debate, išli su u lov i uživali učestvujući na raznim gozbama i praznicima. === Kripteja === {{Glavni članak|Kripteja}} Kripteja je bez svake sumnje bio najsuroviji običaj u Antičkoj Sparti. Prema Aristotelu, Kripteja je bila osnovana od strane Likurga. Ona je bila godišnja objava rata helotima od strane efora. Ta objava rata se odvijala kako bi se legalizovalo ubijanje helota. U Kripteji su mladi Spartanci, koji su imali oko osamnaest godina, bili ostavljeni slobodni u predelima gde su živeli heloti. Njihova obaveza je bila da nađu i da ubiju najopasnije i najsnažnije helote. Mladi Spartanci su uglavnom bili lako naoružani sa malim noževima ili kompletno nenaoružani.<ref name="Delijanis35">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=35}}</ref> Trebalo je da ubiju helote tako da bi stekli istinsko borbeno iskustvo. Na taj način se smatralo da će postati izvanredni borci. Drugi razlog tog običaja je bio da se smanji broj helota koji je daleko nadmašivao broj punopravnih Spartanaca.<ref>{{Harvnb|Cartledge|2001|p=88}}</ref> Smatralo se časnim da se ubije neki snažan helot, dok bi se ubistvo nekog slabog helota ili žene i deteta smatralo velikom sramotom. Istoričari naklonjeni Sparti su odbacivali tezu o ubistvu helota i govorili su da se radilo o skrivanju spartanskih ranjenika. Kad je neki Spartanac bio teško ranjen u borbi niko ga nije smeo videti, i svaki helot koji bi ga video bio je smrtno kažnjen. Ne postoje verodostojni podaci da li se Kripteja obavljala svake godine iz zbog toga što bi u takvom slučaju mogli biti česti masovni ustanci helota.<ref name="Delijanis35" /> === Pederastija === [[Datoteka:Kiss Briseis Painter Louvre G278.jpg|thumb|desno|Odrasli muškarac ljubi mladog dečaka. Atička vaza iz 5. veka pne. Luvr.|200px]] {{Glavni članak|Pederastija}} Jedan od najkontraverznijih običaja ne samo u Antičkoj Sparti, već i u helenskom svetu, je bio običaj pederastije. Običaj pederastije je poticao iz rečiju pes + eros ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] παῖς + ἔρως), što je značilo ljubav za dete. To se odnosilo na odnos između starijeg Spartanca i mladog [[adolescencija|adolescenta]]. Prava priroda tog odnosa je bila veoma kontraverzna. Atinski filozof, [[Platon]] je zapisao da je odnos između starijeg i mlađeg Spartanca bio ne samo duhovni već i fizički ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] παρά φύσην). Spartanci su nazivali taj par kao ljubavnike, ili eraste. Specifični naziv za starijeg Spartanca je bio inspirator ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] εισπνέλας). Odnosno da je stariji inspirisao mlađeg u njegovom putu da postane punopravni Spartanski građanin. Prospartanski nastrojeni istoričar Ksenofont je zapisao da su fizički odnosi između starijeg i mlađeg Spartanca bili toliko zabranjeni, koliko i odnosi između dece i roditelja.<ref name="Xenophon2.13">[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0210:text=Const. Lac.:chapter=2:section=13 Ksenofont,''„Država Lakedemonska“'', 2.13]</ref> Tu tvrdnju podržavaju rimski besednik Kikeron i grčki istoričar Plutarh. Iz tih razloga, prava priroda pederastije u Antičkoj Sparti je prilično nejasna, mada se smatra da su ipak postojale veze seksualne prirode između adolescenta i starijeg Spartanca.<ref>{{Harvnb|Cartledge|2001|p=91-105}}</ref> Pol Djurant tvrdi da pederastija u Antičkoj Sparti, kao i na Dorskom Kritu, ne samo da je bila dozvoljena već da je bila i ohrabrivana od strane države. Skoro svaki mladi Spartanac je imao svoga ljubavnika koji je bio stariji Spartanski građanin. Spartanci generalno, kao i ostali Grci nisu imali predrasuda prema izboru pola.<ref name="Djurant100" /> == Spartanska vojska == {{Glavni članak|Spartanska vojska}} [[Datoteka:Hoplit.png|thumb|left|Crtež bronzane figure spartanskog hoplita.|300px]] Spartanska vojska je prema većini procena bila najsnažnija vojna sila u [[Stari vek|starom veku]]. Njene oružane snage su bile toliko savršeno disciplinovane i izvežbane da vekovima bile dominantne u Antičkoj Grčkoj. Svi punopravni Spartanci između 20-te i 60-te godine života su bili aktivni vojnici Sparte. Gotovo savršenom disciplinom, Spartanci su uspevali da nadoknade svoju malobrojnost koja je bila njihov najveći nedostatak. Spartanski hopliti se nisu bitno razlikovali po naoružanju od ostalih grčkih hoplita, iako je Sparta bila prva država u Antičkoj Grčkoj koja je dala svojoj vojsci jedan uniformniji izgled. Glavna razlika je bila u tome što su uvek nosili crvene nošnje, tako da im ne bude vidljiva krv ukoliko bi se povredili. Spartanci su takođe puštali dugu kosu i bradu, uglavnom bez brkova, što je smatrano lakedemonskom karakteristikom, i imali su naviku da se češljaju pred bitku.<ref name="Sekunda24">{{Harvnb|Sekunda|1998|p=24}}</ref> Tokom [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veka pne.]] [[Hopliti|Spartanski hopliti]] su nosili bronzani telesni oklop, korintski šlem i štitnike za kolena. U vreme Grčko-persijskih ratova oni su zamenili telesni bronzani oklop sa lakšim linenim, poznatijim kao linotoraks ([[Starogrčki jezik|starogrčki]] λινοθώραξ), koji su nosili uglavnom perijeki, dok su homiji nastavili da nose bronzani telesni oklop. Takođe, nosila se i lakša telesna nošnja, poznatija kao eksomi ([[Starogrčki jezik|starogrčki]] εξώμη) koja postala omiljena krajem [[5. vek pne.|5.]] i prvom polovinom [[4. vek pne.|4. veka pne.]]<ref name="Sekunda28">{{Harvnb|Sekunda|1998|p=28}}</ref> Njihova glavna oružja su bila šlem (uglavnom korintskog i napokon lakonskog tipa), koplje, mač i štit. Za vreme Peloponeskog rata, Lakedemonjani su imali napisano grčko slovo "Λ", na svojim štitovima što je označavalo Lakedemoniju.<ref name="Sekunda27">{{Harvnb|Sekunda|1998|p=27}}</ref> Spartanski hopliti su bili bosi u borbenom stroju, kako bi povećali trenje i učinili falangu stabilnijom. Tokom 3. veka pne. za vreme Kleomena III spartanska vojska je bila naoružana dugim kopljem, makedonskom sarisom, dok su podaci o nošnji spartanske vojske tokom tog perioda prilično oskudni. Za Spartance je bilo nezamislivo da napuste bojno polje. Postoji poznata anegdota o tome kada su Spartanske majke davale štitove svojim sinovima, govorile su im da se vrate sa štitom ili na njemu ([[Starogrčki jezik|starogrčki]] ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τᾶς). To je značilo da su se mogli vratiti samo kao pobednici ili kao mrtvi na štitu.<ref>{{Harvnb|Plutarch|2005|p=465}}</ref> Spartanska vojska kao i njena organizacija, je postala uzor mnogim vojskama u starom veku, a naročito rimskoj vojsci. Danas se spartanska vojska smatra prvim pravim primerom specijalnih jedinica u [[Vojska|vojnoj istoriji]].<ref name="Delijanis7">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=7}}</ref> === Vojna organizacija === [[Datoteka:Amphora phalanx Staatliche Antikensammlungen 1429.jpg|thumb|Hoplitska borba. Melanomorfa tirenska amfora, atičkog stila. Oko 560. pne.|250px]] Vojna organizacija spartanske vojske je bila sledeća. Svi punopravni spartanski građani između 20-te i 60-te godine života su bili spartanski vojnici, mada su u rat pozivani oni između 20 i 55, a poslednja odbrana su bili oni između 56 do 60. Do 30 godine života Spartanci su živeli u vojnim logorima. Zapovednici vojske su bili dvojica kralja, a posle [[506. pne.]] samo jedan kralj koji je vodio pohode. Organizacija spartanske vojske se menjala tokom vremena da bi bila adaptirana spartanskoj malobrojnosti ([[Starogrčki jezik|starogrčki]] ὀλιγανθρωπία). Tirtej, koji je živeo u doba Drugog mesenijskog rata, pisao je da je spartanska vojska bila organizovana na plemenima koja su sačinjavala Spartu.<ref name="Sekunda13" /> Herodot spominje da je organizacija Spartanske vojske bila zasnovana na pet lohosa, i da je svaki lohos imao po 1.000 vojnika. Lohos je bila vojna jedinica koja je pripadala jednom od pet sela koja su sačinjavala Antičku Spartu i njome je komandovao polemarh. Te lohose su sačinjavale enomotije, što je značilo „bratstvo onih koji zajedno obeduju“. Enomotije su bile toliko samostalne, da su često njihovom samostalnošću mogle da ugroze čitav spartanski borbeni poredak.<ref name="Delijanis23" /> Prema Ksenofontu, koji je bio odličan poznavalac Sparte, spartanska vojska je u njegovo doba imala drugačiju organizaciju. Prema njemu, osnovna jedinica spartanske vojske kasnog 5. veka pne. je bila Mora. Spartanska vojska se u to doba sastojala od 6 mora. Jedna mora se sastojala od 576 vojnika i nalazila se pod komandom polemarha. Sledeći po činu je bio lohagos, koji je bio zapovednik 1/4 svake more. Ta jedinica se zvala lohos, ili „zakletvom povezana družina“. Četvrti je bio pentikontarh, koji je bio glavni 1/8 svake more koja je bila poznata i kao pentikostija. Zadnji po rangu je bio enomotarh, koji je bio zapovednik 1/16 jedne more, koja je bila poznata kao enomotija.<ref name="Delijanis47">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=47}}</ref> Na kraju 5. veka pne. je postojala je i [[Konjica|spartanska konjica]] koja je bila podeljena takođe na šest jedinica po 100 konjanika svaka, i svaka je bila pod komandom jednog hiparmosta.<ref name="Sekunda45">{{Harvnb|Sekunda|1998|p=45}}</ref> Najelitniji deo spartanske vojske bili su „hipisi“, tj. konjanici, koji su na početku bili na konjima, ali su većim delom spartanske istorije ratovali kao pešadinci. Oni su bili kraljeva grada i birani su među najsposobnijim spartanskim vojnicima. Spartanci su imali takođe pomoćne trupe. Te trupe su sačinjavali perijeki i heloti. Perijeki su se od sredine 5. veka pne. borili kao punopravni hopliti. Sa druge strane, heloti su bili najbolje naoružane pomoćne trupe u Antičkoj Grčkoj. Takođe Spartanci su imali i Krićanske strelce (sami Spartanci su smatrali strelce kao „ženstvenim“ načinom ratovanja)<ref name="Sekunda48">{{Harvnb|Sekunda|1998|p=48}}</ref> kao lakše trupe za vreme Prvog mesenskog rata kao i Kleomenovog rata. Strani najamnici su počeli da se upotrebljavaju tokom 4. i 3. veka pne. kada je broj homija bio drastično opao. Tu treba dodati da su tokom [[Helenistička era|Helenističke ere]] i sami Spartanci postali najamnici, kada je spartanska država izgubila svoju moć. Neki poznati spartanski najamnici su [[Klearh]], koji je ratovao za [[Kir Mlađi|Kira mlađeg]], [[Agesilaj II]] i [[Ksantip Lakedemonjanin]] koji je imao odsudan doprinos u reorganizaciji [[Antička Kartagina|Kartaginske vojske]] u 3. veku pne.<ref name="Delijanis96">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=96}}</ref> === Spartanska mornarica === [[Datoteka:Model of a greek trireme.jpg|thumb|left|Rekonstrukcija starogrčke trireme. Trireme su igrale odlučujuću ulogu u ishodu Peloponeskog rata.|250px]] Kopneni karakter spartanske države kao i krševite obale Lakonije, ograničavali su Spartu kao isključivo kopnenu silu.<ref name="Delijanis107">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=107}}</ref> Sparta, koja je većim delom imala krševite obale, imala je samo jednu važnu luku, Gitio, koja se nalazila južno od Sparte. Za vreme [[Bitka kod Salamine|Salaminske bitke]], Sparta, koja je imala malu [[Ratna mornarica|ratnu mornaricu]], učestvovala je u bici sa 16 [[trijera|trirema]].<ref name="Delijanis107" /> Tokom većeg dela Peloponeskog rata, Sparta nije bila u stanju da parira Atini na moru. Poslednjom decenijom 5. veka pne. Sparta je uz ogromnu finansijsku pomoć [[Ahemenidsko carstvo|Persije]] sagradila moćnu flotu. Sa tom flotom i pod zapovedništvom sposobnog admirala Lisandra, Sparta je uspela da porazi Atinu i uspešno okonča Peloponeski rat. Snažna mornarica je omogućila Sparti da uspostavi hegemoniju nad Grčkom. Međutim posle poraza u pomorskoj [[Korintski rat|bici kod Knida]] od strane kombinovane atinsko-persijske flote, [[394. pne.]] Sparta gubi prevlast na moru. Pokušaj Sparte da ponovo izgradi moćnu mornaricu dogodio se tokom vladavine Nabisa, krajem 3. i početkom [[2. vek pne.|2. veka pne.]] Taj projekat je napušten nakon rimskog osvajanja Sparte.<ref name="Delijanis109">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=109}}</ref> == Ekonomija == [[Datoteka:Areus I King of Sparta.jpg|thumb|Novčić sa likom kralja Sparte, Areusa I, kraj 4. i početak 3. veka pne.|100px]] Ekonomski model Antičke Sparte, teoretski se bazirao na izbegavanju bogaćenja. [[Homiji]]ma je bilo zabranjeno da rade poslove od kojih bi mogli da se obogate. Produktivne poslove su mogli raditi samo [[perijeki]]. [[Heloti]] su bili primorani da rade teške poslove na zemljištima Homija. Heloti su bili obavezni da svake godine daju polovinu svojih proizvoda Homijima na čijim imanjima su radili. To je bilo poznato kao [[apofora]]. Treba pomenuti da je Homijima bilo zabranjeno da dugo borave na njihovim zemljištima. Perijeki, kao Meteci u Antičkoj Atini, bili su uglavnom poljoprivrednici, trgovci i zanatlije. Ponovo teorijski gledano, navodi se da je u Antičkoj Sparti, iz je upotrebe bio izbačen novac. Novac se u Sparti koristio na kompletno drugačiji način nego u ostatku helenskog sveta. Novac je u Sparti bio relativno nepotreban iz jer je ishranu obezbeđivala država (tzv. Sisitija). Uz to u duhu Likurgovih zakona u Sparti, bilo kakvo bogastvo i luksuz se smatralo nemoralnim. Na taj način je spartanski novac bio beskorisan i vrlo male vrednosti. Za spartanski novac se kaže da je bio pravljen od metalnih šipki i da je bio težak. Da bi neko mogao da nosi novac vredan 1000 Drahmi (10 Mina) bila bi mu potrebna kolica, dok taj novac nije imao nikakve vrednosti izvan granica Spartanske države. Međutim, mnogi istoričari veruju da u Sparti, Arhajske ere, nije postojao zakon koji je zabranjivao upotrebu novca.<ref name="Pic-215">O. Picard, « Monnaies et législateurs », P. Brulé et J. Oulhen, ''Esclavage, guerre et économie en Grèce ancienne'', Rennes, 1997, str.215.</ref> Tokom Klasične ere spominje se na više mesta da su Spartanci koristili novac.<ref name="Pic-215" /> Nakon kraja Peloponeskog rata, spartanska država se našla u dilemi da li je trebalo da se dozvoli upotreba srebrnog novca ili ne.<ref>Ksenofont, ''«Država Lakedemonska»'', VII i Plutarh, ''«Uporedni životopisi: Lisandar»'', XXIV, 17</ref> Doneta je odluka da se gvozdeni spartanski novac upotrebljava samo za unutrašnje upotrebe, dok se novac kovan od vrednih metala mogao upotrebljavati isključivo za državne poslove. Sparta je počela da izrađuje sopstveni novac početkom 3. veka pne. kada je kralj Areus I, iskovao kovanice sa njegovim likom.<ref>Lévy 2003, str.275.</ref> Iako su Likurgovi zakoni propovedali ravnopravnost među lakedemonskim građanima, bogastvo u Antičkoj Sparti je bilo neravnopravno podeljeno. [[Herodot]] spominje da su u Sparti postojale osobe koje su bile izuzetno bogate, i koje su uglavnom bile aristokratskog porekla.<ref>Herodot, VII, 134.</ref> Aristotel piše da je u 4. veku pne. bogastvo u Sparti bilo podeljeno izuzetno neravnopravno<ref>Aristotel, «Politika», 1270a, 16-18</ref> i da su veliki deo bogastva posedovale zapravo žene. Plutarh piše da je tokom 3. veka pne. u vreme kada se Sparta nalazila u dubokoj krizi, bogastvo bilo podeljeno između malog broja ljudi.<ref>Plutarh, ''«Uporedni životopisi: Agis»'', V, 4</ref> Predstave o ekonomskom životu Antičke Sparte su dosta kontradiktorne. Dok su Likurgovi zakoni propovedali ravnopravnost i spartanska disciplina se po pravilu odricala svake vrste luksuza i bogastva, istorijski izvori spominju da je bogastvo u Sparti bilo neravnopravno podeljeno, pri čemu su sami Spartanci u helenskom svetu bili poznati po velikoj gramzivosti.{{činjenica}} == Religija == Antički Spartanci su bili izuzetno religiozni, čak možda i u meri u kojoj nisu bili ostali [[Grci]]. Starogrčki putopisac Pausanija piše da je u Antičkoj Sparti postojao veliki broj [[hram]]ova. Po njemu, u Sparti je postojalo 43 hrama posvećena [[Politeizam|bogovima]], 22 hrama posvećena herojima i oko 15 statua posvećenih bogovima. Osim navedenih postojao je i veliki broj nadgrobnih spomenika, jer su Spartanci sahranjivali njihove mrtve unutar granica grada, što je bilo neoubičajeno za Grke. Neki od tih nadgrobnih spomenika su imali religijski karakter i bili su posvećeni znamenitim Spartancima, kao što je bio Likurg,<ref>A commentary on Herodotus books I-IV By David Asheri, Alan B. Lloyd, Aldo Corcella, Oswyn Murray, Alfonso Moreno, str. 127</ref> Leonida I i Pausanija I. === Bogovi i verovanja Spartanaca === [[Datoteka:Dioskouros.jpg|thumb|left|Starogrčka statua jednog od Dioskura. Karlsbergova Gliptoteka u Kopenhagenu, Danska.|150px]] Spartanci su imali iste [[Politeizam|bogove]] kao i ostali [[Grci]]. U Sparti su naročito bile poštovane boginje. Od ukupno 50 hramova koje spominje Pausanija, njih 34 su bili posvećeni raznim boginjama.<ref>Lévy 2003, str.104-105.</ref> Od svih boginja, [[Atena]] je bila najpoštovanija. S druge strane, [[Apolon]] nije imao veliki broj posvećenih hramova, ali je bio naročito poštovan pošto je Lakonija bila smatrana Apolonovim tronom. Naročito je bio poštovan u mestu Amikle. Osim navedenih, Spartanci su posebno poštovali i [[Gel (mitologija)|Gelosa]], koji je bio bog smeha. Prema [[Anaksagora|Anaksagori]], [[Ahil]]ej je bio poštovan i Spartanci su sagradili dva hrama u njegovo ime. Takođe su bili poštovani i ostali junaci [[Trojanski rat|Trojanskog ciklusa]]. Oni su bili [[Agamemnon]], [[Kasandra]] (pod imenom Aleksandra), Klitemnestra, Menelaj i Helena. Menelaj i Helena su imali poseban hram posvećen njima, takozvani Menelajion u mestu [[Terapni]] u blizini Sparte. Prema [[Pindar]]u, u Sparti su dosta poštovane i Dioskuri koji su bili na neki način asocirani sa [[Spisak kraljeva Sparte|dvojnom kraljevinom]]. Oni su smatrani čuvarima spartanske vojske. Pindar piše da su oni bili nadgledači Sparte, zbog njihovog spartanskog porekla.<ref>Pindar. X, 52.</ref> Za kraj, jedan od najvažnijih heroja koji su bili poštovani u Sparti je bio [[Herakle]], pošto su ga dorski Spartanci smatrali svojim pretkom. Herakle je u Antičkoj Sparti imao kult ne samo boga, već i nacionalnog heroja.<ref>Lévy 2003, str.109.</ref> Antički Spartanci su bili izuzetno religiozni, čak možda i u meri u kojoj nisu bili ostali Grci. Starogrčki putopisac Pausanija piše da je u Antičkoj Sparti postojao veliki broj hramova. Po njemu, u Sparti je postojalo 43 hrama posvećena bogovima, 22 hrama posvećena herojima i oko 15 statua posvećenih bogovima. Osim navedenih postojao je i veliki broj nadgrobnih spomenika, jer su Spartanci sahranjivali njihove mrtve unutar granica grada, što je bilo neoubičajeno za Grke. Neki od tih nadgrobnih spomenika su imali religijski karakter i bili su posvećeni znamenitim Spartancima, kao što je bio Likurg,[188] Leonida I i Pausanija I. Bogovi i verovanja Spartanaca [uredi - уреди] Starogrčka statua jednog od Dioskura. Karlsbergova Gliptoteka u Kopenhagenu, Danska. Spartanci su imali iste bogove kao i ostali Grci. U Sparti su naročito bile poštovane boginje. Od ukupno 50 hramova koje spominje Pausanija, njih 34 su bili posvećeni raznim boginjama.[189] Od svih boginja, Atena je bila najpoštovanija. S druge strane, Apolon nije imao veliki broj posvećenih hramova, ali je bio naročito poštovan pošto je Lakonija bila smatrana Apolonovim tronom. Naročito je bio poštovan u mestu Amikle. Osim navedenih, Spartanci su posebno poštovali i Gelosa, koji je bio bog smeha. Prema Anaksagori, Ahilej je bio poštovan i Spartanci su sagradili dva hrama u njegovo ime. Takođe su bili poštovani i ostali junaci Trojanskog ciklusa. Oni su bili Agamemnon, Kasandra (pod imenom Aleksandra), Klitemnestra, Menelaj i Helena. Menelaj i Helena su imali poseban hram posvećen njima, takozvani Menelajion u mestu Terapni u blizini Sparte. Prema Pindaru, u Sparti su dosta poštovane i Dioskuri koji su bili na neki način asocirani sa dvojnom kraljevinom. Oni su smatrani čuvarima spartanske vojske. Pindar piše da su oni bili nadgledači Sparte, zbog njihovog spartanskog porekla.[190] Za kraj, jedan od najvažnijih heroja koji su bili poštovani u Sparti je bio Herakle, pošto su ga dorski Spartanci smatrali svojim pretkom. Herakle je u Antičkoj Sparti imao kult ne samo boga, već i nacionalnog heroja.[191] Prinošenje žrtvi [uredi - уреди] Kao i ostali Grci, Spartanci su prinosili žrtve bogovima. Poznato je da su pred bitke bogovima prinosili žrtve kako bi im oni bili naklonjeni. Takođe, Spartanci su prinosili žrtve i bogu Erosu što je bilo neposredno povezano sa kultom spartanske pederastije. Prinošenje žrtvi Erosu, su takođe radili krićanski Dorci. Spartanski praznici [uredi - уреди] Antička Sparta je kao i drugi grčki gradovi, imala veliki broj praznika. Jedan od najvažnijih i načudnijih praznika spartanske države je bio praznik Ortije Artemide, jer su mladi Spartanci tada javno šibani, (starogrč. διαμαστίγωσης). U hramu Apolona u Amikli proslavljan je zajednički praznik posvećen Apolonu i Jakintu zbog bliske veze dvojice bogove. Na tom prazniku je bila izražavana žalost za Jakinta i pevale su se pesme o Apolonu. Karnea ili Karneja je bila možda najvažnija slava Doraca, gde se slavio Apolon Karnejski. Prema jednoj verziji, tu slavu je u Spartu doveo pesnik Terpandr sa Lezbosa. Praznici Gimnopeda su bili povezani sa verovanjem u Apolona, ali nisu bili povezani sa tim slavljem. Takođe je održavano mnoštvo sportskih takmičenja tokom karnejskog praznika.[192] Drugi praznici i slave Antičke Sparte su bili Agitoreja u čast Zevsa i Agraneja u čast mrtvih, koja se slavila i u drugim helenskim gradovima.[193] Atineja u čast Atine, Alkideja, Amikleja u čast Apolona i Dioskura. Brasideja u čast palog generala Braside. Gimnopedija u čast Apolona, Artemide i Lite, kada su se i odigravala godišnja takmičenja. Damija u čast boginje euforije, Damije. Diavatireja u čast Zevsa, što je bio isključivo dorski praznik. Takođe u Antičkoj Sparti, homerski junaci Helena i Menelaji su imali sopstveni kult. Praznik Heleneja je bio u njihovu čast uz veliku paradu nevinih devojaka prema hramu Menelaja. Uopšteno gledano, Spartanci su imali mnogo praznika i slava koje su delili sa ostalim Grcima.[193] === Prinošenje žrtvi === Kao i ostali Grci, Spartanci su prinosili žrtve bogovima. Poznato je da su pred bitke bogovima prinosili žrtve kako bi im oni bili naklonjeni. Takođe, Spartanci su prinosili žrtve i bogu Erosu što je bilo neposredno povezano sa kultom spartanske pederastije. Prinošenje žrtvi [[Eros]]u, su takođe radili [[Krit|krićanski Dorci]]. === Spartanski praznici === Antička Sparta je kao i drugi grčki gradovi, imala veliki broj praznika. Jedan od najvažnijih i načudnijih praznika spartanske države je bio praznik [[Artemida|Ortije Artemide]], jer su mladi Spartanci tada javno šibani, ([[Starogrčki jezik|starogrč.]] διαμαστίγωσης). U hramu [[Apolon]]a u Amikli proslavljan je zajednički praznik posvećen Apolonu i [[Jakint]]u zbog bliske veze dvojice bogove. Na tom prazniku je bila izražavana žalost za Jakinta i pevale su se pesme o Apolonu. [[Karnea]] ili Karneja je bila možda najvažnija slava Doraca, gde se slavio Apolon Karnejski. Prema jednoj verziji, tu slavu je u Spartu doveo pesnik Terpandr sa Lezbosa. Praznici [[Gimnopede|Gimnopeda]] su bili povezani sa verovanjem u Apolona, ali nisu bili povezani sa tim slavljem. Takođe je održavano mnoštvo sportskih takmičenja tokom karnejskog praznika.<ref>http://www.ekivolos.gr/arxaia{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} sparti.htm</ref> Drugi praznici i slave Antičke Sparte su bili Agitoreja u čast Zevsa i Agraneja u čast mrtvih, koja se slavila i u drugim helenskim gradovima.<ref name=autogenerated5>[http://www.rassias.gr/SPARTA5.html Praznici Lakedemonjana]</ref> Atineja u čast Atine, Alkideja, Amikleja u čast Apolona i Dioskura. Brasideja u čast palog generala [[Brasida|Braside]]. Gimnopedija u čast Apolona, Artemide i Lite, kada su se i odigravala godišnja takmičenja. Damija u čast boginje euforije, Damije. Diavatireja u čast Zevsa, što je bio isključivo dorski praznik. Takođe u Antičkoj Sparti, homerski junaci Helena i Menelaji su imali sopstveni [[kult]]. Praznik Heleneja je bio u njihovu čast uz veliku paradu nevinih devojaka prema hramu Menelaja. Uopšteno gledano, Spartanci su imali mnogo praznika i slava koje su delili sa ostalim Grcima.<ref name=autogenerated5 /> == Književnost == Antička Sparta je zbog svoje militarističke prirode, stvorila oskudnu kulturu lišenu velikih umetničkih dela i nije imala veliku književnu tradiciju. U antičkoj istoriji nisu zabeleženi slučajevi velikih spartanskih mislilaca i književnika. Međutim treba pomenuti da je poznati starogrčki lirski pesnik, [[Alkman]], najverovatnije vodio poreklo iz Sparte, premda u vreme kada je on živeo ([[7. vek pne.]]) Likurgova agoga možda i nije bila potpuno utemeljena. Takođe, poznato je da su Antičku Spartu posetili [[Lezbos|Lezbejski]] pesnik [[Terpandr]], nakon Drugog mesenijskog rata i lakonofil istoričar Ksenofont u 4. veku pne. Karakteristično je da je Terpandr dobio muzičku nagradu na prazniku Karneja ili, prema jednoj drugoj verziji, zapravo ustanovio muzičko takmičenje na Karnejskom prazniku.<ref name="R-M">{{Harvnb|Russell/Meiggs|2007|p=156}}</ref> Još jedan poznati pesnik iz Antičke Sparte je bio [[Tirtej]], koji je živeo u vreme Drugog mesenijskog rata i učestvovao u njemu. On je spevao pesme kako bi povećao moral spartanskim vojnicima u ratu protiv Mesenjana. Tirtejovo poreklo nije poznato. Neki izvori tvrde da je bio rodom iz Sparte, a drugi tvrde da je bio rođeni [[Antička Atina|Atinjanin]].<ref name="Djurant92">{{Harvnb|Djurant|1996|p=92}}</ref> Spartu su takođe tokom Arhajske ere posetili Talet, Polimnest i Anakreont, čije pesme su voleli Spartanci iz razloga što je komponovao pesme za horove spartanskih devojaka.<ref name="Djurant93">{{Harvnb|Djurant|1996|p=93}}</ref> Spartanska književnost je generalno oskudna i nije prozvodila velika dela poput ostalih starogrčkih gradova, pogotovo u poređenju sa Atinom. Poznato je da su spartanski vojnici pevali pesme Alkmana i Tirteja tokom marševa i vojnih pohoda. Neki izvori govore da je Antička Sparta bila veoma otvorena u odnosima sa ostatkom helenskog sveta, većim delom Arhajske ere. Poznato je da je Sparta imala čak i sopstvenog [[epika|epskog]] pesnika, Kinetona.<ref name="R-M" /> Međutim, u vreme kada Sparta doseže svoj vrhunac, nalazi se u gvozdenim okovima discipline Likurgovih zakona.<ref>{{Harvnb|Russell/Meiggs|2007|p=157}}</ref> == Umetnost == {{Glavni članak|Lakonska umetnost}} Umetnost u Antičkoj Sparti je doživela veliki procvat tokom [[Arhajski stil|Arhajske ere]], kada je znatan uspon doživela obrada [[Keramika|keramike]], [[Bronza|bronze]] i [[Slonovača|slonovače]]. Poznato je da je lakonska umetnost doživela znatan procvat tokom Arhajske ere kada je Sparta bila jedan relativno važan umetnički centar u Antičkoj Grčkoj. Međutim tokom [[6. vek pne.|6. veka pne.]] kada su Likurgovi zakoni najverovatnije dobili svoj konačni oblik, izumrla je bilo kakva vrsta umetnosti.<ref name="Djurant94">{{Harvnb|Djurant|1996|p=94}}</ref> === Vajarstvo === [[Datoteka:Helmed Hoplite Sparta.JPG|thumb|Spartanski hoplit (verovatno Leonida) iz 5. veka pne. Arheološki muzej Sparte.|250px]] Doprinos lakonskih vajara u vajarstvu nije naročito značajan za grčke standarde. Međutim tokom [[7. vek pne.|7. veka pne.]] u Sparti je vajarstvo doživelo znatan uspon, kroz takozvanu dedalsku metodu. Ta metoda je bila poznata po pravljenju malih keramičkih statua koje su dobile ime od [[Dedal|mitološkog izumitelja]]. Tokom [[6. vek pne.|6.]] i [[5. vek pne.|5. veka pne.]] [[vajarstvo]] kao i ostale vrste umetnosti su doživele veliki pad, ali poznati kip spartanskog ratnika pokazuje da su ipak lakonski umetnici zadržali korak sa ostalim helenskim vajarima, iako nadgrobni spomenici iz tog doba ne prikazuju znatan napredak u lakonskom vajarstvu.<ref>R. M. Cook, « Spartan History and Archaeology », The Classical Quarterly, New Series, vol. 12, no1 (mai 1962), p. 157.</ref> === Arhitektura === Atinski istoričar Tukidid piše da Sparta uopšte nije ličila na helenski grad, već samo na pet raštrkanih sela. On piše da niko nikada ne bi poverovao da je Sparta imala toliku moć, kada bi video koliko je siromašno bila izgrađena.<ref name="Tukidid1.10" /> Međutim, [[Pausanija (putopisac)|Pausanija]], grčki putopisac iz [[2. vek|2. veka n. e.]], piše da je Sparta imala solidan broj zgrada i hramova i da nije bila zapuštena i potpuno nepretenciozna u kulturnom smislu.<ref name="PausaniasLaconic">[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160:book=3:chapter=11:section=3 Pausanija, ''„Lakonski“'', 11-16.]</ref> Pausanija takođe tvrdi da je Sparta imala takozvanu Skiju, teatar koji je bio sagrađen oko [[570. pne.|570.]] i [[560. pne.]] Uz to Sparta je imala i hram posvećen boginji [[Atena|Ateni]] sagrađen krajem [[4. vek pne.|4. veka pne.]] i bio je poznat kao [[Bakar|Bakarna kuća]] (Χαλκίοικος). Takođe u Sparti je bila sagrađena i takozvana Persijanska kapija, koja je bila sagrađena od [[plen]]a iz Grčko-persijskih ratova.<ref name="PausaniasLaconic" /> Jedan od najpoznatijih lakonskih hramova u Sparti je bio hram [[Artemida|Artemide Ortije]] koji se nalazio izvan grada i bio poznat po neobičnom Artemidinom ritualu. === Keramika === Lakonska keramika je zadržala [[Geometrija|geometrijski stil]] koji je dominirao helenskim svetom do 7. veka pne. i po kome je dobila ime i [[Mračni vek|Geometrijska era]]. Ona je dobila naučno ime „Lakonska A“, i bila je poznata po geometrijskom stilu u kome su dominirali kvadrati i crni šabloni. Tokom [[6. vek pne.|6. veka pne.]] lakonska umetnost postaje otvorenija prema orijentalističkom stilu, kao što se desilo i u ostalim delovima helenskog sveta. Taj stil je ostao poznat kao „Lakonski B“, i postao je omiljen u grčkim delovima [[Italija|južne Italije]], u [[Etrurija|Etruriji]], u [[Kirinajika|Kirinajici]] i u [[Egipat|Egiptu]]. U to doba je u Lakoniji ominjen stil bio i stil crnih figura (melanomorf). Omiljene teme lakonskih umetnika u to doba su bile mitološke figure poput [[Herakle]]a i [[Satiri|Satira]]. Interesantno je to što junaci Trojanskog rata i Dioskuri nisu bili omiljeni među umetnicima tog doba. === Bronza === Lakonski umetnici su ostali poznati i po bronzanim umetničkim delima. Neki od najznačajnijih primera lakonskih bronzanih figura su spartanski oficir sa početka [[5. vek pne.|5. veka pne.]] Spartanski vojnik iz [[6. vek pne.|6. veka pne.]] kao i bronzana figura konja iz [[8. vek pne.|8. veka pne.]].<ref>Voir J-L. Zimmermann, Les Chevaux de bronze dans l'art géométrique grec, Von Zabern & Éditions archéologiques de l'université de Genève, Mayence et Genève, 1989.</ref> Spartanske bronzane figure i izrada bronze počela je da propada početkom [[5. vek pne.|5. veka pne.]] kao i ostale vrste umetnosti u Antičkoj Sparti. == Lakonofilija == {{Glavni članak|Lakonofilija}} [[Datoteka:Karl Otfried Müller - Imagines philologorum.jpg|thumb|Litografija nemačkog arheologa Karla Otfrida Milera, 1838.|200px]] Posebna priroda spartanske države je bila tema velike debate još u [[antika|antičko doba]]. Osim toga je specifična priroda spartanske države bila predmet divljenja od strane spoljnih posmatrača. Na taj način je nastao termin Lakonofilija, što je značio ljubav, odnosno divljenje prema spartanskoj kulturi i načinu života. U antici su mnogi Atinjani, naročito aristokrate, smatrali Spartu superiornom u odnosu na Atinu. Ta superiornost se odnosila na lakonski pogled na svet. Oni su smatrali da je Sparta bila karakterističan primer države koja je sačuvala svoj strogi karakter i nije bila korumpirana kako su bili ostali grčki gradovi. Neki poznati antički lakonofili su bili atinski političar i vojskovođa, [[Kimon]], kao i [[Sokrat]]ov učenik, [[Ksenofont]]. Ksenofont je toliko poštovao Spartance da je poslao svoje sinove kao trofime u Spartu, da bi se priključili spartanskoj agogi.<ref name="Powell">{{Harvnb|Powell|2001|p=224}}</ref> Takođe su mnogi [[Platonizam|Platonisti]] smatrali Spartu primerom koji je bio oslobođen korupcije i ekstravagantnog luksuza koji je donosio novac. Treba napomenuti da je sam Sokrat smatrao da su spartanski, i [[Krit|krićanski]] zakoni, dobar primer zakona. Za [[Rim]]ljane, sama Sparta je postala [[turista|turistička atrakcija]]. Rimljani su uživali gledajući ritual šibovanja kod hrama Artemide Ortije, koji je bio u rimsko doba jedan od turističkih atrakcija Sparte.{{činjenica}} Veliki procvat koji je doživela [[antička Grčka|klasična literatura]] tokom [[Renesansa|Renesanse]] pomogao je u oživljenju kulta Antičke Sparte. [[Italija]]nski pisac [[Nikolo Makijaveli]] spominje Spartu u njegovim radovima. Engleski intelektualac iz [[16. vek]]a Džon Ajlmer ({{jez-eng|John Aylmer}}) uporedio je [[Engleska|Englesku]] iz perioda kraljice [[Elizabeta I Tjudor|Elizabete I]] sa Spartom, govoreći da je Antička Sparta pravi primer najhrabrijeg, najčasnijeg grada koji je ikada postojao. [[Žan Žak Ruso]], veliki Francuski filozof iz doba [[Prosvetiteljstvo|Prosvetiteljstva]], uporedivši Antičku Atinu sa Antičkom Spartom, ocenio je da posebna priroda spartanske državnosti, činila Spartu superiornom u odnosu na Atinu.<ref name="The ">{{cite web|url=http://www.lacan.com/zizhollywood.htm|last = Žižek|first = Slavoj| author-link = Slavoj Žižek| title = The True Hollywood Left| publisher = www.lacan.com}}</ref> Institucije Antičke Sparte su odigrale veliku ulogu u graćenju duha [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]].{{činjenica}} Tokom [[19. vek]]a Lakonofilija dobija veliki napon, naročito u delu nemačkog arheologa [[Karl Otfrid Miler|Karla Otfrida Milera]], ({{jez-nem|Karl Otfried Müller}}), koji je verovao u [[Rasizam|rasnu]] superiosnost spartanskih Doraca u odnosu na ostale Helene. To je bio prvi put kada su ne samo Spartanci, već i Dorci, generalno su bili smatrani superiornom i specifičnom rasom.<ref>Mueller:''Dorians'' II, 192</ref> Međutim to je smatrano prilično kontradiktorno, jer Dorcima su pripadali i [[Korint|Korinćani]], [[Sirakuza|Sirakužani]] kao i [[Rodos|Rođani]] koji su pripadali najkomercijalnijim gradovima u Antičkoj Grčkoj. Mnogi [[Nacionalizam|nemački nacionalisti]] upoređivali su pretežno militarističku [[Pruska|Kraljevinu Prusku]] sa Antičkom Spartom. [[Adolf Hitler]] je smatrao da je dominacija velikog broja Helota od strane malog broja Homija bila moguća samo zbog njihove navodne rasne superiornosti.<ref name="un.org">[http://www.un.org/holocaustremembrance/docs/paper3.shtml Professor Ben Kiernan, ''Hitler, Pol Pot, and Hutu Power: Distinguishing Themes of Genocidal Ideology'', Holocaust and the United Nations Discussion Paper]</ref> === Različiti stavovi === Osim predmeta divljenja, što se posebno izražavalo kroz termin Lakonofilije, priroda spartanske države je bila predmet velike kritike u antičko doba. Platon piše da je Sokrat govorio da jednoj državi koja je prilagođena skromnom načinu života, nije potrebna klasa ratnika. Aristotel u delu [[Politika (Aristotel)|Politika]], piše da su spartanski običaji bili surovi, da su Spartanke bile previše hirovite, da im je način glasanja u Apeli bio smešan i da je njihovo tretiranje helota bilo krajnje nehumano. Aristotel je smatrao Spartu prilično korumpiranom, i ograđivao se od njenog duha.<ref name="Powell" /> [[Herodot|Herodot iz Alikarnasa]] je smatrao Spartance sposobnim samo za ratovanje, nekooperativnim, čudnim, korumpiranim i naivnim. Tukidid dodaje da su Spartanci, 424. godine pne., na veoma surov način, ubili oko 2.000 helota, pustivši ih prethodno da pomisle da su slobodni.{{činjenica}} Prema Ričardu Talbertu i Rousonu, spartanska država je bila jedna vrsta totalitarne tvorevine koja je potpuno nehumano držala pod ropstvom veliki broj ljudi. Kako bi zadržala u ropstvu toliki broj ljudi, držala ih je pod konstantnim terorom i pretnjom, što je posebno odražavalo nehumanost, ne samo njenog društvenog, nego i njenog vrednosnog sistema.<ref name="Talbert">{{Harvnb|Plutarch|1988|p=uvod}}</ref> Talbert dodaje da je Sparta imala poprilično makijavelistički pristup prema održanju svoje moći, što se gotovo uvek izražavalo kroz surovo tretiranje helota. == Arheologija == {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; width:30em; max-width: 40%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''„Pretpostavimo da grad Sparta bude napušten, i da ne ostane ništa sem hramova i temelja; potonje generacije će teško poverovati da je moć Lakedemonjana jednaka njihovoj slavi.“ ''„Njihov grad nikad nije izgrađen do kraja i nije imao sjajnih hramova ili drugih građevina; on je više podsećao na skupinu sela, kao sve drevni grčki gradovi, i zato je pružao jadan prizor.“ .'' |- | style="text-align: left;" | ''[[Tukidid]]'',<ref name="Tukidid1.10">Tukidid, ''«Istorija»'', I. 10</ref>. |} Antička Sparta nije mnogo interesantna sa arheološkog gledišta. Kako navodi [[Tukidid]], Sparta je bila toliko nepretenciozno sagrađena da niko nikada ne bi poverovao kolika je bila moć i slava Lakedemonjana u odnosu na njihovu siromašno sagrađenu domovinu. Kako navodi klasični istoričar [[Džon Bagnel Bjuri]], Antička Sparta je tokom Klasične ere bila toliko nepretenciozna da je Grke zapravo podsećala na herojsko doba Homera. U odnosu na Spartu daleko više su privlačniji ostaci vizantijskog grada Mistre koji se nalaze u neposrednoj blizini Sparte i koji su sačuvani u velikoj meri. Antička Sparta u antičko doba je više podsećala na pet raštrkanih sela nego na tipičan helenski grad i njen izgled nije bio naročito interesantan. Do ranog dvadesetog veka, najveća antička građevina bilo je pozorište, od čega je malo šta ostalo iznad zemlje osim dela potpornog zida; „[[Leonida I|Leonidinog]] groba“, četvorougaone zgrade, verovatno hrama, izgrađenog od velikih kamenih blokova koji se sastoji od dve odaje; temelja drevnog mosta preko reke Eurote; ruševine jedne kružne građevine; nešto ostataka kasnijih rimskih utvrđenja; nekoliko zgrada od cigle i pločnika s mozaikom.<ref name="Brittanica1911" /> Ostalo arheološko blago sastoji se od natpisa, skulptura i drugih objekata sakupljenih u lokalnom muzeju, koji je osnovao Stamatakis [[1872]]. (i proširenom [[1907]]). Obavljeno je nekoliko iskopavanja oko Sparte, na nalazištu Amikleum [[1890]]. (Cunas) i [[1904]]. (Furtwängler), kod [[Menelaj]]evog svetilišta u Terapni (Ross [[1833]]. i [[1841]]. i Kastriotis [[1889]]. i [[1900]].<ref name="Brittanica1911" /> Godine [[1904]]. britanska škola iz Atine je započela detaljno istraživanje Lakonije, a sledeće godine iskopavanja su vršena u Talameji, Gerontri i Angeloni blizu Monemvasije, gde je istraženo nekoliko srednjevekovnih država. Godine [[1906]]. Počela su iskopavanja i u samoj Sparti, gde je bilo mnogo nalaza, koji su objavljeni u „Godišnjaku Britanske škole“, vol. xii.<ref name="Brittanica1911" /> [[Datoteka:Ancient sparta theater.jpg|thumb|left|Ostaci pozorišta antičke Sparte.|300px]] Dokazano je da je mali cirkus koji je opisao [[William Martin Leake|Leake]] bila građevina slična pozorištu izgrađenom posle [[200]]. oko oltara i ispred hrama [[Artemida|Artemide]] Ortije. Ovde su održavana muzička i gimnastička takmičenja kao i čuveni rituali bičevanja (''diamastigosis''). Hram, koji datira sa kraja drugog veka p. n. e, počiva na temeljima starijeg hrama iz šestog veka, a u blizini su pronađeni ostaci još starijeg hrama iz devetog, možda čak i desetog veka. Žrtvene ponude od gline, ćilibara, bronze, slonovače i olova pronađeni u izobilju na okolnom terenu, a koji datiraju od devetog do četvrtog veka pne. pružaju neprocenjive dokaze rane spartanske umetnosti; oni dokazuju da je Sparta dostigla svoj umetnički zenit u sedmom veku, a da je opadanje počelo već u šestom veku.<ref name="Brittanica1911" /> Godine [[1907]]. otkriveno je svetilište boginje [[Atina|Atine]] „Bakarna kuća“ (''Chalkioikos'') na akropolju odmah iznad pozorišta, a iako je sam hram skoro potpuno uništen, na nalazištu su otkriveni najduži postojeći arhaični natpisi u Lakoniji, brojni bronzani čavli i posude i značajan broj žrtvenih ponuda. Nađeni su tragovi grčkog gradskog zida, građenog u periodu od četvrtog do drugog veka, koji je bio dug 48 stadija ili skoro 10 km. Istražen je i kasniji rimski zid koji je okruživao akropolj, a deo zida datira verovatno posle Gotskog upada [[262]]. posle Hrista.<ref name="Brittanica1911" /> Pored, do sada otkrivenih građevina, lociran je veći broj mesta u generalnoj studiji topografije Sparte, zasnovan na [[Pauzanija|Pauzanijinim]] opisima. Iskopavanja vršena 1920. pokazuju da se grad iz [[Mikena|mikenskog]] perioda nalazio na levoj obali Eurote, jugoistočno od Sparte. Naselje je bilo grubog trougaonog oblika, s vrhom okrenutim ka severu. Ovo područje je bilo otprilike jednako površini „novije“ Sparte, ali su razaranja skoro potpuno uništila građevine, izuzev temelja i krhotina crepa.<ref name="Brittanica1911" /> == Spartanska kultura == {{Glavni članak|Lakonizam}} [[Datoteka:Chilon of Sparta.jpg|thumb|left|Spartanski pesnik, državnik i filozof Hilon.|200px]] Dugo se verovalo da je Antička Sparta zbog svoje oskudne kulture bila veoma [[Intelektualizam|intelektualno]] nerazvijena kao država, i uopšte kao društvo. Međutim to gledište se pokazalo potpuno netačnim. Antički Spartanci uprkos nepostojanju kulturnog života nisu bili lišeni duhovnosti. U moderno doba termin Lakonizam je postao sinonim za kratku i potpunu rečenicu koja u malo reči, mnogo znači. U Antičkoj Sparti, Spartanci su učili kao deca [[pismo]] i [[Muzika|muziku]]. To osnovno obrazovanje im je bilo obezbeđeno od strane Spartanske države.<ref name="Xenophon2.2">[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0210:text=Const. Lac.:chapter=2:section=2 Ksenofont,''„Država Lakedemonska“'', 2.2]</ref> Ksenofont navodi da su nasuprot ostalim Grcima, Spartanci imali obezbećeno obrazovanje od strane države ne samo za muškarce već i za žene, što je u to vreme bilo izuzetno neobično ne samo za Antičku Grčku, već i za ostatak sveta. Spartanci, osim njihove vojničke prirode što ih je razlikovala od ostalih Grka, bili su poznati i po izuzetnom poštovanju žena i starijih osoba. Karakteristična je jedna priča kada je jedan starac pokušavao da nađe mesto da sedne za vreme Olimpijskih igara, i kada je prišao tribini gde su sedeli Spartanci, svi Spartanci su ustali kako bi mu omogućili da sedne. Onda je ceo stadion aplaudirao Spartancima, i starac je javno rekao da svi Grci znaju kako je ispravno, ali samo Spartanci tako postupaju. Poznato je da su svi mladi Spartanci oslovljavali starije rečima, oče, jer se svaki stariji Spartanac smatrao ocem mlađih Spartanaca. Treba dodati da je jedan od [[Sedam mudraca Antičke Grčke]] bio zapravo Spartanac. Ime mu je bilo [[Hilon]] i bio je veoma cenjen zbog svoje mudrosti ne samo među Spartancima nego i među ostalim Grcima. Mnogi istoričari danas smatraju da je Antička Sparta bila prva država na svetu koja je uvela neku vrstu demokratije, još u [[7. vek pne.|7. veku pne.]] dakle znatno pre uspostavljanja [[Antička Atina|atinske demokratije]]. {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:30em; max-width: 40%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''„Slučajni prolazniče, kad mineš kraj Sparte javi da smo ovde pali, pokoravajući se njenim zakonima“'' |- | style="text-align: left;" | ''Reči pesnika [[Simonid sa Keja|Simonida]], posvećene palim Spartancima kod Termopilskog klanca. One su ovekovečile poslušnost Lakedemonjana njihovim zakonima.''<ref>[http://www.battle-of-thermopylae.eu/main_monuments.html?PHPSESSID=6d803c74905f189be79313b6ebeb4884 Termopilska bitka i Simonidov epigram]</ref> |} Prema oceni klasičnog istoričara Antona Pauela, način obrazovanja u Antičkoj Sparti je bio napredniji u odnosu na Atinu jer je obrazovanje mladih Spartanaca organizovala [[država]]. Pauel spominje čak i [[Aristotel]]ovo priznanje, koji nije imao najbolje mišljenje o spartanskom sistemu, da sama Sparta najbolje brine o svojim podanicima, što se tiče obrazovanja. Danas je ostao poznat veliki broj spartanskih izreka koje su ostale kao simbol spartanske kratkorečnosti i duboke mudrosti. Kada je Likurg upitan da li su Sparti potrebne zidine, on je odgovorio da prave zidine jednog grada nisu napravljene od cigli već od hrabrih muškaraca. Kada su pitali spartanskog kralja [[Harilaj]]a, zašto su spartanski zakoni toliko kratki, on je odgovorio da ljudima kratkim na rečima nisu potrebni dugački zakoni. Kada je [[Gorgo]], supruga Leonide zapitala svog muža šta da radi ako on se ne vrati živ iz rata, on joj je odgovorio da nađe dobrog muža i da rodi zdravu decu. Jedna od najpoznatijih izreka svih vremena je kada je Persijski kralj [[Kserks I|Kserks]] zahtevao od Leonide da položi oružje, on mu je odgovorio: „Dođi i uzmi“. Posle [[Bitka kod Kizika|poraza spartanske flote u Kiziku]], Spartanci su poslali glasnika koji je pao u ruke Atinjana. Pismo je glasilo ovako: Brodovi su potopljeni. Mindar je poginuo. Vojnici su gladni. Šta da radimo?. Jedan od najpoznatijih primera lakonizma je kada kralj Makedonije [[Filip II]] koji je bio ljut zašto su ga Spartanci ignorisali, poslao preteće pismo gde im je prema jednoj verziji napisao: Ako napadnem Spartu, sravniću grad i porobiću vas zauvek. Spartanski odgovor je glasio: Ako!<ref>Norman Davies, ''«Europe: a History»''</ref> === Kulturno nasleđe === Zbog posebne prirode njenih institucija, Antička Sparta nastavlja da fascinira širom sveta. Ovo se naročito odnosi na [[Termopilska bitka|Termopilsku bitku]] koja je postala predmet divljenja spartanskoj vojničkoj kulturi i tradiciji. Napisan je veliki broj knjiga inspirisan istorijom Antičke Sparte. Osim toga, Sparta je vrlo često povezivana sa mitom o [[Helena Trojanska|Heleni Trojanskoj]] koji je takođe često upotrebljavan u umetničke svrhe. Karakteristično je da je Atinski komediograf, [[Aristofan]] često upotrebljavao elemente lakonske kulture u svojim komedijama. On je u [[komedija]]ma posebno ismejavao ne toliko Spartance zbog njihovih krajnje neobičnih običaja već njihove imitatore, kojih je bio popriličan broj u [[Atina|Atini]] njegovog doba. Nasuprot ostatku helenskog sveta, Sparta nije bila mesto za mislioce i teoretičare. Lakedemonska država nije ostavila svoj trag u umetnosti i u duhovnom životu što je bila glavna karakteristika Helena. Sparta je, međutim, postala primer jedinstvene kulture u Antičkoj Grčkoj koja nastavlja da izaziva polemike i da fascinira zbog jedinstvene prirode njenih institucija.{{činjenica}} == Povezano == * [[Antička Grčka]] * [[Mesenijski ratovi]] * [[Agoga]] * [[Spartanska vojska]] * [[Grčko-persijski ratovi]] * [[Termopilska bitka]] * [[Peloponeski savez]] * [[Peloponeski rat]] * [[Spartanska hegemonija]] * [[Korintski rat]] * [[Lakonofilija]] * [[300 - Bitka kod Termopila|''300'']] * Sparta == Znameniti Spartanci == * [[Helena Trojanska]] * [[Menelaj]] * [[Likurg]] * [[Otrijades]] * [[Kleomen I]] * [[Leonida I]] * [[Pausanija (general)|Pausanija]] * [[Hilon]] * [[Brasida]] * [[Lisandar]] * [[Agesilaj II]] * [[Gorgo]] * [[Agis IV]] * [[Kleomen III]] * [[Nabis (kralj)|Nabis]] * [[Ksantip Lakedemonjanin]] == Napomene == <div class="references-small" style="-webkit-column-width:50em; -moz-column-width:50em; column-width:50em;"> <ol class="references" style="list-style-type:lower-alpha;"> <li id="notea"> '''[[#inlinea|^]]'''Neki istraživači smatraju da je Dima bila jedna od pet sela Sparte. Međutim najverovatnije je da je Dima bila neko manje naselje. Najprihvatljivija teorija je da su zapravo Amikle a ne Dima bile peto selo Antičke Sparte.<ref name="Delijanis111">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=111}}</ref> <li id="noteb"> '''[[#inlineb|^]]'''Pol Kartledž smatra da je broj od 2.000 prvobitnih Doraca koji pridaje Isokrat, netačan. Međutim Periklis Delijanis smatra da je Kartledžov stav netačan iz razloga zašto Isokrat je naveo bio taj broj kao deo tradicije. Moderni Grčki istoričar Sakelariju je upotrebio taj broj da bi izračunao da je ukupan broj Dorskog stanovništva tokom seobe Doraca bio 32.000 ljudi.<ref name="Delijanis111" /> <li id="notec"> '''[[#inlinec|^]]'''Porazi Spartanske vojske u Tegeji, [[570. pne.]] u Sfakteriji, [[425. pne.]] i kod Leheja, [[392. pne.]] nisu smatrani otvorenim porazima Spartanaca, nego već običnim incidentima. Poraz Spartanske vojske kod Tegeje nije smatran krupnim porazom, iz razloga zašto ga ne spominje antički istoričar Herodot, niti mu posebnu pažnju pridaje Pol Kartledž. Dodatno Spartanski porazi u Sfakteriji i u Leheju nisu se desili tokom otvorenih bitaka, nego već tokom prepada i opsada.<ref name="Delijanis112">{{Harvnb|Delijanis|2007|p=112}}</ref> <li id="noted"> '''[[#inlined|^]]'''Ime Likurg, prema [[Bertrand Rasel|Bertrandu Raselu]] znači, ''odbijač Vukova''. Rasel je tvrdio da je Likurg zapravo bio Arkadskog porekla. Smatra se da je to ime poticalo od planine Likej u Arkadiji.<ref>[http://swakkhar17.googlepages.com/RussellBertrand-AHistoryofWesternPhi.pdf Bertrand Rasel - Istorija Zapadne filozofije]</ref> Likurg je imao sopstveni kult u Lakoniji. Herodot piše da je Likurg zapravo uveo Krićanske zakone u Spartu.<ref name="Meiggs162">{{Harvnb|Russell/Meiggs|1975|p=162}}</ref> Verodostojni istorijski podaci o nastanku Spartanskih zakona ne postoje. Većina analiza se okreću oko 8. i 7. veka pne. Mnogi smatraju da su zapravo Spartanski zakoni, nisu bili delo jednog čoveka već da je bilo potrebno više generacija kako bi dobili svoj konačan oblik. Karakteristično je da Tukidid navodi da su Spartanski zakoni za vreme kraja Peloponeskog rata bili stari 400 godina. Prema istoričarima Raselu Migsu i Džon Bagnelu Bjuriju, Spartanci su voleli da pokazuju kako je njihov poredak bio najstariji u helenskom svetu.<ref name="Meiggs146" /> <li id="notee"> '''[[#inlinee|^]]'''Ksenofont smatra da je izbor u Gerusiji bio nagrada za časno proveden život. Aristotel međutim smatra da je izbor članova Gerusije bio zapravo samo borba između ljudi ambicioznih za vlast. <li id="notef"> '''[[#inlinef|^]]'''Spartanci i njihove porodice su živeli od ploda njihovih klerova. Svaki homijos je bio obavezan da da državi jedan eginitski medimn brašna (26 kilograma), osam hoa vina (9-14,5 kila), pet mna sira (9,5 kila), 2,5 mna smokva (5 kila) i 10 eginskih ovola za druge potrebe. Ukoliko neki homijos nije bio u stanju da prida državi navedenu količinu, on je bio degradiran u rang hipomijona, odnosno slabijih. Ti slabiji su trajno gubili svoja politička prava i njihovi potomci nisu bili uključeni u agogu.<ref name="Delijanis38" /> <li id="noteg"> '''[[#inlineg|^]]'''U Antičkoj Atini i ostatku helenskog sveta Spartanke su bile izuzetno popularne, ali su smatrane i izuzetno hirovitim. Euripid u njegovom delu, Andromaha, spominje da nijedna Spartanka nije imala "nevinu dušu".<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0090:card=590 Euripid "Andromaha". 590]</ref> <li id="noteh"> '''[[#inlineh|^]]'''Herodot pridaje da je svaki Spartanski lohos sastojao od 1.000 vojnika. Međutim nije poznato koliki je zapravo bio broj Spartanskih vojnika u jednom lohosu pre Grčko-persijskih ratova. Prema Delijanisu postoje mnoge teorije koje navode razne brojke, koje međutim nisu uopšte pouzdane.<ref name="Delijanis111" /> <li id="notej"> '''[[#inlinej|^]]'''Karakteristično je da su Spartanci njihovim mrtvima stavljali nadgrobnu spomenicu samo ukoliko bi poginuli u ratu, dok ženama samo ako bi umrle na porođaju.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0047:chapter=27:section=2 Plutarh, ''Likurg'' 27.3]</ref> <li id="notei"> '''[[#inlinei|^]]'''Francuski kaluđer Furmon (Fourmont) je uništio veliki broj arheoloških ostataka Antičke Sparte u 18. veku tokom svog obilaska Peloponeza koji je tada bio deo Otomanske imperije. Prema Vlasisu Rasijasu, Furmon je uništio veliki deo ostataka Antičke Sparte, kako bi se osvetio Manjotima, koje je smatrao potomke drevnih Spartanaca.<ref>[http://www.rassias.gr/1004.html Rasias Furmon na Grčkom]</ref> </ol> </div> == Reference == {{reflist|4}} == Primarni izvori == * {{en}} [[Ksenofont]],'' Država Lakedemonska''. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0210:text=Const.+Lac. www.perseus.tufts.edu] * {{en}} [[Aristotel]], ''Politika''. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0058 www.perseus.tufts.edu] * {{en}} [[Plutarh]], ''Likurg, Lisandar, Agis, Kleomen itd.''. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0027 www.perseus.tufts.edu] * {{en}} [[Tirtej]]. [http://ancienthistory.about.com/cs/people/p/tyrtaeus.htm ancienthistory.about.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150630182308/http://ancienthistory.about.com/cs/people/p/tyrtaeus.htm |date=2015-06-30 }} * {{en}} [[Diodor sa Sicilije|Diodor]], ''Biblioteka''. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0084 www.perseus.tufts.edu] * {{en}} [[Aristotel]], ''Besedništvo''. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0060 www.perseus.tufts.edu] * {{en}} [[Pausanija]], ''Opis Grčke''. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160 www.perseus.tufts.edu] * {{en}} [[Herodot]], ''Istorije''. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0126 www.perseus.tufts.edu] * {{en}} [[Aristofan]], ''Lisistrata''. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0242 www.perseus.tufts.edu] * {{en}} [[Isokrat]], ''Arhidamu''. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0144:speech=6 www.perseus.tufts.edu] == Dodatni izvori == * {{sr}} [[Vil Djurant]]. ''Život Grčke''. Narodna Knjiga. Prevod na srpski: Marija Landa. Beograd. 1996 {{ISBN|0-671-41800-9}}. * {{en}} W. G. Forest. ''A History of Sparta, 950-192 B.C.'' New York: W. W. Norton & Co., 1968. {{ISBN|0-393-00481-3}} * {{en}} Ernle Bradford. ''The Battle for the West-Thermopylae 480''. New York: McGraw-Hill, 1980. * {{en}} Cartledge, Paul (2002),'' Sparta and Lakonia: A Regional History 1300 to 362 BC'' (2 ed.), Oxford: Routledge {{ISBN|0-415-26276-3}}. * {{en}} Cartledge, Paul. ''The Spartans: The World of the Warrior-Heroes of Ancient Greece''. 2003. Vintage Books. * {{en}} ''Spartan Reflections''. By Paul Cartledge, 2003.{{ISBN|0-520-23124-4}} * {{en}} Cartledge, Paul; Spawforth, Antony (2001), Hellenistic and Roman Sparta (2 ed.), Oxford: Routledge. * {{en}} Pollitt, J.J. (1990). «The Art of Ancient Greece: Sources and Documents». Cambridge University Press. * {{en}} Powell, Anton (2001), Athens and Sparta: Constructing Greek Political and Social History from 478 BC (2 ed.), London: Routledge. * {{fr}} Edmond Lévy, Sparte : histoire politique et sociale jusqu'à la conquête romaine, Seuil, coll. « Points », Paris, 2003. {{ISBN|2-02-032453-9}} * {{en}} Green, Peter (1998), The Greco-Persian Wars (2 ed.), Berkeley: University of California Press * {{sr}} Stara Grčka, V. V. Struve-D. P. Kalistov, Book-Marso, Beograd, (2000). * {{en}} Ehrenberg, Victor (2004),From Solon to Socrates: Greek History and Civilisation between the 6th and 5th centuries BC (2 ed.), London: Routledge. * {{el}} [http://www.periscopio.gr/site/bookDetails.asp?bookID=255&cID=6 Delijanis, Periklis. ''Spartanska vojska'', Periskopio. Atina 2007.]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} Michael Whitby. Sparta. New York: Routledge, 2002 {{ISBN|0-415-93957-7}}. * {{en}} Anton Powell, Classical Sparta: Techniques Behind Her Success (London and Norman, 1989). * {{sr}} [[Vojna enciklopedija]], Knjiga 9, Slup - Teleskop, Beograd 1967. * {{en}} Simon Hornblower. The Greek world, 479-323 BC. Routledge. 2002. * {{en}} [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0104:alphabetic+letter=L:entry+group=20:entry=lycurgus-bio-7 William Smith. A dictionary of Greek and Roman biography and mythology. London. 1874]. * {{en}} Anton Powell, Stephen Hodkinson. The Shadow of Sparta. Routledge. 1994. * {{sr}} ''Istorija Grčke do Aleksandra Makedonskog''. Uvod za udžbenike. Džon Bagnel Bjuri/Rasel Migs. 1975. * {{en}} Sarah B. Pomeroy. Spartan women. Oxford University Press US. 2002. * {{en}} Nick Sekunda. Spartan Army. Osprey Publishing. 1998. * {{en}} Richard J. A. Talbert. Plutarch on Sparta. Penguin Classics. 2nd Edition. 2005 {{ISBN|0-14-044943-4}}. * {{en}} Michael Lipka.Xenophon's Spartan constitution: introduction, text, commentary. 2002. * {{el}} Vlassis Rassias, "History of the Spartans", Athens, 2003. * {{en}} Fine, John Van Antwerp. The ancient Greeks: a critical history. Harvard University Press. 1985. * {{el}} Karpodini - Dimitriadi. Peloponnessus. Ekdotiki Athinon. 2000. {{ISBN|960-213-009-1}} * {{el}} Sofija Sakari. Antička Sparta: ''Domovina najhrabrijih Helena''. Periskopio. Atina, 2007. {{ISBN|960-8345-84-7}} === Naučni radovi === * {{fr}} Pierre Carlier. Political life in Sparta.[http://www.ekivolos.gr/arxaia sparti.htm Ekivolos Sparta na Grčkom]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{el}} Nikos Birgalias. Ceadas.[http://www.ekivolos.gr/arxaia sparti.htm Ekivolos Sparta na Grčkom]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{fr}} Claude Mosse. Social and political equality.[http://www.ekivolos.gr/arxaia sparti.htm Ekivolos Sparta na Grčkom]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} Stephen Hodkinson. Economy and trade.[http://www.ekivolos.gr/arxaia sparti.htm Ekivolos Sparta na Grčkom]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{fr}} Jacqueline Chroten. The iron money of the Lacedaemonians.[http://www.ekivolos.gr/arxaia sparti.htm Ekivolos Sparta na Grčkom]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} Paul Cartledge. Women and marriage.[http://www.ekivolos.gr/arxaia sparti.htm Ekivolos Sparta na Grčkom]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{fr}} Jacqueline Christien. The society of the Lacedaemonians.[http://www.ekivolos.gr/arxaia sparti.htm Ekivolos Sparta na Grčkom]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} Stephen Hodkinson. Property and Wealth in Classical Sparta.[http://www.ekivolos.gr/arxaia sparti.htm Ekivolos Sparta na Grčkom]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{el}} Nikos Birgalias. Spartan agoge.[http://www.ekivolos.gr/arxaia sparti.htm Ekivolos Sparta na Grčkom]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{fr}} Jean Ducat. Peloponnesian League.[http://www.ekivolos.gr/arxaia sparti.htm Ekivolos Sparta na Grčkom]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} Anton Powell. The modern intellect of Sparta.[http://www.ekivolos.gr/arxaia sparti.htm Ekivolos Sparta na Grčkom]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} Paul Cartledge. Agis and Cleomenes' reforms.[http://www.ekivolos.gr/arxaia sparti.htm Ekivolos Sparta na Grčkom]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Literatura == * {{en}} Donald Kagan. ''The Outbreak of the Peloponnesian War''. Cornell Paperback. 1989. * {{en}} Donald Kagan. ''The Archidamian war''. Cornell Paperback. 1990. * {{el}} [http://www.periscopio.gr/site/bookDetails.asp?bookID=168&cID=6 Kotulas, Joanis. ''Peloponeski rat'', Periskopio Atina 2004.]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} David Cartwright, Rex Warner. A historical commentary on Thucydides. University of Michigan. 1997. * {{en}} Chrimes K.M.T. Ancient Sparta: a re-examination of the evidence. Manchester. 1949. * {{en}} V. R. d'A Desborough. The last Mycenaeans and their successors. Oxford. 1964. * {{en}} Jones AHM. Sparta. Oxford. 1967. * {{en}} Hooker J.T. The Ancient Spartans. London. 1980. * {{en}} The Cambridge Ancient History. First Edition. 1925. * {{en}} The Cambridge Ancient History. New Edition. 1980. * {{en}} Sekunda Nicholas and McBride Angus. The Ancient Greeks. Elite Series. Osprey Publishing. 1990. * {{en}} Tigerstedt E.N. The legend of Sparta in Classical Antiquity. Stocholm, Upsala and Goteborg. 1965-1978. * {{en}} History of the Hellenic Nation. Ekdotiki Athinon. 1970. * {{en}} Oliva, P. Sparta and its social problems. Amsterdam and Prague. 1971. * {{en}} Starr C.G. The credibility of early Spartan history and Essays on Ancient History: A selection of articles and reviews. Leiden Brill. 1979. * {{en}} Malkin Irad. Myth and territory in the Spartan Mediterranean. Cambridge. 1994. * {{en}} Steinhauer G. The Museum of Sparta. Athens. 1978. * {{en}} Parke H.W. The development of the second Spartan Empire 405-371. B.C. Journal of Hellenic studies. London. 1930. * {{en}} Matthew Bennett. Dictionary of Ancient & Medieval Warfare. Stackpole Books. 2001 == Vanjske veze == {{Commonscat|Sparta}} * [https://www.scribd.com/document/333531136/Spartansko-u%C4%8Denje-o-strahu Spartansko učenje o strahu] * [http://encyclopedia.jrank.org/SOU_STE/SPARTA_Gr_Eirapril_or_AaKe5atyc.html Encyclopedia Britannica, 11th Edition Sparta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527142944/http://encyclopedia.jrank.org/SOU_STE/SPARTA_Gr_Eirapril_or_AaKe5atyc.html |date=2010-05-27 }} * [http://www.sikyon.com/Sparta/sparta_eg.html sikyon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150530051232/http://www.sikyon.com/sparta/sparta_eg.html |date=2015-05-30 }} * [http://www.ekivolos.gr/arxaia sparti.htm ekivolos]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.gtp.gr/LocPage.asp?id=9773 GTP—Sparta] * [http://www.gtp.gr/LocPage.asp?id=61562 GTP—Antička Sparta] * [http://elysiumgates.com/~helena Spartanska istorija] * [http://www.journaloflaconicstudies.markoulakispublications.org.uk Journal of Laconian Studies—A peer-review open source Journal for the study of Laconian history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211192222/http://www.journaloflaconicstudies.markoulakispublications.org.uk/ |date=2010-02-11 }} * [http://www.sparta.markoulakispublications.org.uk Sparta—An educational periodical for Sparta & Greek history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161021064543/http://www.sparta.markoulakispublications.org.uk/ |date=2016-10-21 }} * [http://www.fordham.edu/halsall/ancient/eb11-sparta.html Ancient History Sourcebook: 11th ''Britannica'': Sparta] * [http://www.sikyon.com/sparta/history_eg.html History of Ancient Sparta] * [http://www.laconia.org/sparti_h_1.htm Facts on Sparta] * [http://web.missouri.edu/~daw262/sparta.html Arheologija Antičke Sparte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012222426/http://web.missouri.edu/~daw262/sparta.html |date=2008-10-12 }} * [http://www.sikyon.com/sparta/Art/sparta_peg01.html Lakonska umetnost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150628065605/http://www.sikyon.com/Sparta/Art/sparta_peg01.html |date=2015-06-28 }} * [http://www.b92.net/zivot/nauka.php?yyyy=2011&mm=04&dd=04&nav_id=504161 Zabulde o starij Sparti („B92“, 4. april 2011)] [[Kategorija:Sparta| ]] [[Kategorija:Antička Grčka]] arvqnbli8y2ypbngig73gpsboxtvofc Ston 0 22824 42690034 42599945 2026-09-17T17:43:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690034 wikitext text/x-wiki {{Općina RH | ime = Ston | slika = Aerial image of Ston (view from the southwest).jpg | opis_slike = | zastava = | grb = | županija = [[Dubrovačko-neretvanska županija|Dubrovačko-neretvanska]] | grb = | broj stanovnika = 2.605 | načelnik = | poštanski broj = | pozivni broj = | registarska oznaka = | z. širina = 42.838 | z. dužina = 17.696 }} '''Ston''' je gradić na Pelješcu, odnosno općina u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] koja administrativno pripada [[Dubrovačko-neretvanska županija|Dubrovačko-neretvanskoj županiji]]. == Geografija == Ston je glavni gradić općine što se nalazi na poluotoku Pelješcu. Zemljopisno, ova [[općina]] prostire se od gradića Stona, kroz [[Ponikve]], sve do Janjine. Tu se mijenjaju dva kraja. Gradić Ston koji ima druge po veličini zidine na svijetu i najstariju solanu u Europi, nalazi se na moru. [[Klima]] je blaga, ljeti sparna, zimi kišna. U Ponikvama je luka [[Prapratno]] i razna polja i vinogradi, što znači da je šuma posječena. Pošto su Ponikve poslije plaže ograđene brdima, zimi može padati i [[snijeg]]. == Stanovništvo == Ovo je popis stanovnika iz 1991.: Ston-581 stanovnik 2.Broce-107 stanovnika 3.Mali Ston-152 stanovnika 4.Duba Stonska-38 stanovnika 5.Hodilje-201 stanovnik 6.Sparagovići-151 stanovnik 7.Metohija-176 stanovnika 8.Dubrava-161 stanovnik 9.Brijesta-130 stanovnika 10.Drače-48 stanovnika 11.Žuljana-206 stanovnika 12.Janjina-333 stanovnika 13.Sreser-71 stanovnik 14.Osobjava-47 stanovnika 15.Boljenovići-99 stanovnika 16.Zaton Doli-172 stanovnika 17.Putniković-160 stanovnika 18.Popova luka-56 stanovnika 19.Zabrđe-90 stanovnika 20.Tomislavovac-88 Različita seoca čine mega-selo Ponikve. == Uprava == Predsjednik Općinskog vijeća: Vedran Antunica Ured državne uprave u Dubrovačko neretvanskoj županija - voditelj ureda : Ante Karač == Historija == U antičko doba ovaj kraj nastanjivali su [[Iliri]] i [[Grci]], a od [[167. pne.|167.g. prije Krista]] započinje vrijeme vladavine [[Rimljani|Rimljana]]. U 2.stoljeću na jednom rimskom zemljovidu nabrojena su sva važnija strateška mjesta i putovi starog vijeka, a tu se spominje ime mjesta Perdua ili Stamnes, koje se nalazilo na južnim i zapadnim obroncima brijega sv. Mihajla. Daleke [[877.]] godine spominje se [[stonska biskupija]], tako da se pretpostavlja da je biskupija u Stonu najstarija biskupija hrvatskog etničkog prostora. Ston postaje sijelo i vladara [[Zahumlje|Zahumlja]].d 1102.g. kad je Hrvatska ušla u državnu zajednicu sa [[Ugarska|Ugarskom]], Zahumlje je pod vrhovništvom [[Duklja|Duklje]] i [[Bizant]]a, a biskup postaje sufragan Dubrovačkog biskupa. Za vrijeme hrvatskih vladara od Višeslava do Zvonimira, tj.od IX do XII stoljeća zahumski knez je pod zaštitom hrvatskih vladara, a biskup je [[sufragan]] splitskog biskupa. U periodu vladavine kralja Mihaila podignuta je crkvica Sv.Mihaila,delo rane-ravenske romanike.U doba kneza Miroslava, Nemanjinog brata proteran je biskup iz Stona - biskup Donat, umro je na Lokrumu 1211.<ref>Dračevac, Ante. [https://hrcak.srce.hr/file/222945 Da li je već u IX stoljeću postojala crkva Bogorodice u Lužinama kod Stona?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230619175924/https://hrcak.srce.hr/file/222945 |date=2023-06-19 }}, str 182 (PDF str. 18). hrcak.srce.hr</ref> Nakon izmjena raznih dinastija na tlu Zahumlja, domaćih knezova, hrvatskih velikaša, raških župana i bosanske vlastele, 1325. g. vladarom Zahumlja postaje bosanski ban Stjepan Kotromanić. Kotromanići su u to vrijeme bili u sukobu sa srpskim županima, a to želi iskoristiti Dubrovnik, kojemu je bilo stalo do Stona i Pelješca. Tako [[1333.]] g. Dubrovnik ulazi zauvijek u posjed Stona i [[Pelješac|Rata]], i tako za ovaj kraj započinje novo poglavlje povijesti. Gradi se novi Ston, koji dobiva [[stonski knez|kneza]], obnavljaju se solila, a u Ston dolazi 150 dubrovačkih obitelji . Već 1355. godine Ston i Mali Ston opasani su dvostrukim obrambenim [[stonski zid|zidom]] i poostaju "neosvojivi". == Gospodarstvo Solana Ston , petsto godina proizvodi morsku sol == == Značajne osobe == == Spomenici i znamenitosti == * ostatci Starokršćanske crkve svete Marije Mandaljena na Gorici u Stonskom polju * ostatci starokršćanske crkve svetoga petra u Zamlinju, Stonsko Polje * ostatci protoromaničke crkve svetoga Martina u Pakljeni, Stonsko polje * samostan bjelih dumana sa predromaničkom crkvom svetoga Mohajla na istoimenom brijegu * romanička crkva Gospe od Lužina u Lužinama , Stonsko polje * crkva Gospe Nuncijate , Ston * renesansna palača stonskih biskupa / biskupska palača / Ston * Palača Republike, Ston * Stonske zidine sa kulama i utvrdama, koje spajaju dva Stona == Obrazovanje == ==Kultura== == Sport == == Vanjske veze == www.duba-stonska.com - stranice o Dubi Stonskoj. Mjestu u općini Ston. [http://www.duba-stonska.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090405171345/http://www.duba-stonska.com/ |date=2009-04-05 }} {{Dubrovačko-neretvanska županija}} {{commonscat|Ston}} [[Kategorija:Dubrovačko-neretvanska županija]] [[Kategorija:Pelješac]] [[Kategorija:Hum]] {{geog-stub}} ksbgs1ev3kuxwsjgc8pr5mlj59gyp1i Wikipedija:Članci u začetku/Spisak šablona 4 24009 42690143 42684295 2026-09-18T10:14:54Z Aca 108187 /* {{tl|Odlomak-začetak}} */ 42690143 wikitext text/x-wiki Kao što je detaljno objašnjeno na [[Wikipedia:Članci u začetku|glavnoj stranici za članke u začetku]], šabloni za takve članke esencijalni su za njihovo normalno funkcioniranje. Ova stranica sadrži popis svih postojećih šablona za članke u začetku, grupiranih prema kategorijama radi lakšeg pretraživanja. Svi postojeći šabloni trebali bi biti na ovome mjestu, isto kao što bi i svaki novostvoreni šablon trebao biti dodan na ovaj popis, sukladno dogovorenoj kategorizaciji. ==Opći šabloni== U ovu skupinu spadaju generalni šabloni koji nisu vezani ni uz jednu konkretnu temu. Zbog njihove ograničenosti, postoje samo dva ovakva šablona, jedan koji se odnosi na cijeli članak, a drugi koji se odnosi samo na njegov dio. Zbog tematske neodređenosti, korištenje ovih šablona trebalo bi biti ograničeno i opravdano. Dakle, šablon {{tl|U začetku}} trebao bi se koristiti samo onda kada ne postoji specifični tematski šablon, dok bi se šablon {{tl|Odlomak-začetak}} trebao koristiti samo u slučajevima kada je dio određenog članka prekratak. Šabloni izgledaju ovako: ==={{tl|U začetku}}=== {{U začetku}} ==Biografije== U ovu skupinu spadaju svi oni šabloni koji se odnose na biografske članke u začetku, odnosno one članke koje govore o stvarnim ličnostima. Ovaj šablon '''ne smije''' se koristiti u biografijama fiktivnih likova, već samo onih koje su doista postojale. Šablon {{tl|Biografija-začetak}} je glavni i generalni šablon za ovu skupinu, mada postoji cijela serija tematski specificiranih šablona koji bi se trebali koristiti kada je to moguće; opći šablon treba koristiti samo onda kada specificirani šabloni za konkretnu temu ne postoje. {{small|'''NAPOMENA:''' ''Moguće je da neke osobe po kategorizaciji spadaju u više tematskih slojeva. U tom slučaju treba primijeniti pravilo o što manjem broju šablona po članku tako da se u sam članak stavi onaj šablon koji najbolje opisuje dotičnu osobu. Korištenje dodatnih šablona mora biti svrhovito i obrazloženo.''}} Šabloni iz ove skupine su: {{Biografija-začetak}} {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Bend-začetak}} |{{center|{{Bend-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Bendovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Glumac-začetak}} |{{center|{{Glumac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Glumci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Model-začetak}} |{{center|{{Model-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Modeli, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Muzičar-začetak}} |{{center|{{Muzičar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Muzičari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Pisac-začetak}} |{{center|{{Pisac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pisci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Režiser-začetak}} |{{center|{{Režiser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Svetac-začetak}} |{{center|{{Svetac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Sveci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Umjetnik-začetak}} |{{center|{{Umjetnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Umjetnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Umjetnost== ==Društvene nauke== ==Prirodne nauke== ==Tehničke nauke== ==Sport== Članci u začetku sportske tematike idu u ovu kategoriju. Pravila o specifikaciji vrijede jednako kao i za prethodne kategorije. Temeljni šablon, {{tl|Sport-začetak}}, treba se koristiti kada ne postoji specificirani šablon za pojedinačni sport. U ovu kategoriju spadaju članci koji se tiču samih sportova, njihovih pravila ili događanja. Članci u začetku o sportašima i sportskim biografijama spadaju pod [[#Biografije|biografski dio]]. Šabloni iz ove skupine su: {{Sport-začetak}} {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|F1-začetak}} |{{center|{{F1-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Formula 1, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Fudbalski klub-začetak}} |{{center|{{Fudbalski klub-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Fudbalski ili nogometni klubovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Košarka-začetak}} |{{center|{{Košarka-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Košarka, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Ostalo== U ovu kategoriju spadaju svi oni šabloni koji se nisu ili ne mogu kategorizirati prema gore utvrđenim kriterijima. Ukoliko niste sigurni gdje svrstati neki šablon, ova kategorija je idealno mjesto za njega. Zbog pluralističke prirode, ova kategorija nema nikakav osnovni šablon, već sadrži sljedeće: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Aerodrom-začetak}} |{{center|{{Aerodrom-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Aerodromi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Automobil-začetak}} |{{center|{{Automobil-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Automobili, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Avijacija-začetak}} |{{center|{{Avijacija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Avijacija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Ezoterija-začetak}} |{{center|{{Ezoterija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Ezoterija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Grčka mitologija-začetak}} |{{center|{{Grčka mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Grčka mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Hrana-začetak}} |{{center|{{Hrana-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Hrana, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Mitologija-začetak}} |{{center|{{Mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Piće-začetak}} |{{center|{{Piće-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pića, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Wikipedia-začetak}} |{{center|{{Wikipedia-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Wikipedia, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Vidi i== * [[Šablon:Začetak/Jezgra]] * [[Wikipedia:Članci u začetku]] {| border="1" class="wikitable" ! Šablon ! Izgled |- | {{tl|Album-začetak}} | {{Album-začetak}} |- | {{tl|Anatom-začetak}} | {{Anatom-začetak}} |- | {{tl|Arheo-začetak}} | {{Arheo-začetak}} |- | {{tl|Arhit-začetak}} | {{Arhit-začetak}} |- | {{tl|Astro-začetak}} | {{Astro-začetak}} |- | {{tl|Biljka-začetak}} | {{Biljka-začetak}} |- | {{tl|Biol-začetak}} | {{Biol-začetak}} |- | {{tl|Bitka-začetak}} | {{Bitka-začetak}} |- | {{tl|Boć-začetak}} | {{Boć-začetak}} |- | {{tl|CG-začetak}} | {{CG-začetak}} |- | {{tl|Droga-začetak}} | {{Droga-začetak}} |- | {{tl|Ekol-začetak}} | {{Ekol-začetak}} |- | {{tl|Ekon-začetak}} | {{Ekon-začetak}} |- | {{tl|Etno-začetak}} | {{Etno-začetak}} |- | {{tl|Film-režiser-začetak}} | {{Film-režiser-začetak}} |- | {{tl|Film-začetak}} | {{Film-začetak}} |- | {{tl|Filoz-začetak}} | {{Filoz-začetak}} |- | {{tl|Fiz-začetak}} | {{Fiz-začetak}} |- | {{tl|Genetika-začetak}} | {{Genetika-začetak}} |- | {{tl|Geog-začetak}} | {{Geog-začetak}} |- | {{tl|Geol-začetak}} | {{Geol-začetak}} |- | {{tl|Grad-začetak}} | {{Grad-začetak}} |- | {{tl|Grad-Argentina-začetak}} | {{Grad-Argentina-začetak}} |- | {{tl|Grad-Austrija-začetak}} | {{Grad-Austrija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Brazil-začetak}} | {{Grad-Brazil-začetak}} |- | {{tl|Grad-Francuska-začetak}} | {{Grad-Francuska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Hrvatska-začetak}} | {{Grad-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kanada-začetak}} | {{Grad-Kanada-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kolumbija-začetak}} | {{Grad-Kolumbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libanon-začetak}} | {{Grad-Libanon-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libija-začetak}} | {{Grad-Libija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Meksiko-začetak}} | {{Grad-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Grad-Nizozemska-začetak}} | {{Grad-Nizozemska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Njemačka-začetak}} | {{Grad-Njemačka-začetak}} |- | {{tl|Grad-Rusija-začetak}} | {{Grad-Rusija-začetak}} |- | {{tl|Grad-SAD-začetak}} | {{Grad-SAD-začetak}} |- | {{tl|Grad-Slovenija-začetak}} | {{Grad-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Srbija-začetak}} | {{Grad-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Čile-začetak}} | {{Grad-Čile-začetak}} |- | {{tl|Grad-Španija-začetak}} | {{Grad-Španija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Vijetnam-začetak}} | {{Grad-Vijetnam-začetak}} |- | {{tl|Hemija-začetak}} | {{Hemija-začetak}} |- | {{tl|Hist-začetak}} | {{Hist-začetak}} |- | {{tl|Hist-UK-začetak}} | {{Hist-UK-začetak}} |- | {{tl|Islam-začetak}} | {{Islam-začetak}} |- | {{tl|Jez-začetak}} | {{Jez-začetak}} |- | {{tl|Knjiga-začetak}} | {{Knjiga-začetak}} |- | {{tl|Komp-začetak}} | {{Komp-začetak}} |- | {{tl|Kompan-začetak}} | {{Kompan-začetak}} |- | {{tl|Krist-začetak}} | {{Krist-začetak}} |- | {{tl|Kultura-začetak}} | {{Kultura-začetak}} |- | {{tl|LGBT-začetak}} | {{LGBT-začetak}} |- | {{tl|Ling-začetak}} | {{Ling-začetak}} |- | {{tl|Lit-začetak}} | {{Lit-začetak}} |- | {{tl|Mat-začetak}} | {{Mat-začetak}} |- | {{tl|Medic-začetak}} | {{Medic-začetak}} |- | {{tl|Metalur-začetak}} | {{Metalur-začetak}} |- | {{tl|Mineral-začetak}} | {{Mineral-začetak}} |- | {{tl|Moda-začetak}} | {{Moda-začetak}} |- | {{tl|Muzika-začetak}} | {{Muzika-začetak}} |- | {{tl|Naselje-BiH-začetak}} | {{Naselje-BiH-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovenija-začetak}} | {{Naselje-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Srbija-začetak}} | {{Naselje-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Nauka-začetak}} | {{Nauka-začetak}} |- | {{tl|Obraz-začetak}} | {{Obraz-začetak}} |- | {{tl|Odjeća-začetak}} | {{Odjeća-začetak}} |- | {{tl|Op-BiH-začetak}} | {{Op-BiH-začetak}} |- | {{tl|Op-Slovenija-začetak}} | {{Op-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Otok-začetak}} | {{Otok-začetak}} |- | {{tl|Pismo-začetak}} | {{Pismo-začetak}} |- | {{tl|Polit-začetak}} | {{Polit-začetak}} |- | {{tl|Pravo-začetak}} | {{Pravo-začetak}} |- | {{tl|Psihol-začetak}} | {{Psihol-začetak}} |- | {{tl|Ptica-začetak}} | {{replace|{{Ptica-začetak}}|[[Kategorija:Ptice, članci u začetku]]|}} |- | {{tl|Put-začetak}} | {{Put-začetak}} |- | {{tl|Radio-začetak}} | {{Radio-začetak}} |- | {{tl|Rat-začetak}} | {{Rat-začetak}} |- | {{tl|Relig-začetak}} | {{Relig-začetak}} |- | {{tl|Rij-začetak}} | {{Rij-začetak}} |- | {{tl|Seksol-začetak}} | {{Seksol-začetak}} |- | {{tl|Statistika-začetak}} | {{Statistika-začetak}} |- | {{tl|Svemir-začetak}} | {{Svemir-začetak}} |- | {{tl|Svetac-začetak}} | {{Svetac-začetak}} |- | {{tl|Tehnol-začetak}} | {{Tehnol-začetak}} |- | {{tl|TV-emisija-začetak}} | {{TV-emisija-začetak}} |- | {{tl|TV-začetak}} | {{TV-začetak}} |- | {{tl|Ukrajina-začetak}} | {{Ukrajina-začetak}} |- | {{tl|Umj-začetak}} | {{Umj-začetak}} |- | {{tl|Životinja-začetak}} | {{replace|{{Životinja-začetak}}|[[Kategorija:Životinje, članci u začetku]]|}} |} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku| ]] [[Kategorija:Članci u začetku| T]] 3bcv99qlyz44ygdpkuxuhwlhvegqiag 42690144 42690143 2026-09-18T10:15:51Z Aca 108187 42690144 wikitext text/x-wiki Kao što je detaljno objašnjeno na [[Wikipedia:Članci u začetku|glavnoj stranici za članke u začetku]], šabloni za takve članke esencijalni su za njihovo normalno funkcioniranje. Ova stranica sadrži popis svih postojećih šablona za članke u začetku, grupiranih prema kategorijama radi lakšeg pretraživanja. Svi postojeći šabloni trebali bi biti na ovome mjestu, isto kao što bi i svaki novostvoreni šablon trebao biti dodan na ovaj popis, sukladno dogovorenoj kategorizaciji. ==Opći šabloni== U ovu skupinu spadaju generalni šabloni koji nisu vezani ni uz jednu konkretnu temu. Zbog njihove ograničenosti, postoje samo dva ovakva šablona, jedan koji se odnosi na cijeli članak, a drugi koji se odnosi samo na njegov dio. Zbog tematske neodređenosti, korištenje ovih šablona trebalo bi biti ograničeno i opravdano. Dakle, šablon {{tl|U začetku}} trebao bi se koristiti samo onda kada ne postoji specifični tematski šablon, dok bi se šablon {{tl|Odlomak-začetak}} trebao koristiti samo u slučajevima kada je dio određenog članka prekratak. ==={{tl|U začetku}}=== {{U začetku}} ==Biografije== U ovu skupinu spadaju svi oni šabloni koji se odnose na biografske članke u začetku, odnosno one članke koje govore o stvarnim ličnostima. Ovaj šablon '''ne smije''' se koristiti u biografijama fiktivnih likova, već samo onih koje su doista postojale. Šablon {{tl|Biografija-začetak}} je glavni i generalni šablon za ovu skupinu, mada postoji cijela serija tematski specificiranih šablona koji bi se trebali koristiti kada je to moguće; opći šablon treba koristiti samo onda kada specificirani šabloni za konkretnu temu ne postoje. {{small|'''NAPOMENA:''' ''Moguće je da neke osobe po kategorizaciji spadaju u više tematskih slojeva. U tom slučaju treba primijeniti pravilo o što manjem broju šablona po članku tako da se u sam članak stavi onaj šablon koji najbolje opisuje dotičnu osobu. Korištenje dodatnih šablona mora biti svrhovito i obrazloženo.''}} Šabloni iz ove skupine su: {{Biografija-začetak}} {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Bend-začetak}} |{{center|{{Bend-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Bendovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Glumac-začetak}} |{{center|{{Glumac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Glumci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Model-začetak}} |{{center|{{Model-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Modeli, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Muzičar-začetak}} |{{center|{{Muzičar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Muzičari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Pisac-začetak}} |{{center|{{Pisac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pisci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Režiser-začetak}} |{{center|{{Režiser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Svetac-začetak}} |{{center|{{Svetac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Sveci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Umjetnik-začetak}} |{{center|{{Umjetnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Umjetnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Umjetnost== ==Društvene nauke== ==Prirodne nauke== ==Tehničke nauke== ==Sport== Članci u začetku sportske tematike idu u ovu kategoriju. Pravila o specifikaciji vrijede jednako kao i za prethodne kategorije. Temeljni šablon, {{tl|Sport-začetak}}, treba se koristiti kada ne postoji specificirani šablon za pojedinačni sport. U ovu kategoriju spadaju članci koji se tiču samih sportova, njihovih pravila ili događanja. Članci u začetku o sportašima i sportskim biografijama spadaju pod [[#Biografije|biografski dio]]. Šabloni iz ove skupine su: {{Sport-začetak}} {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|F1-začetak}} |{{center|{{F1-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Formula 1, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Fudbalski klub-začetak}} |{{center|{{Fudbalski klub-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Fudbalski ili nogometni klubovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Košarka-začetak}} |{{center|{{Košarka-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Košarka, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Ostalo== U ovu kategoriju spadaju svi oni šabloni koji se nisu ili ne mogu kategorizirati prema gore utvrđenim kriterijima. Ukoliko niste sigurni gdje svrstati neki šablon, ova kategorija je idealno mjesto za njega. Zbog pluralističke prirode, ova kategorija nema nikakav osnovni šablon, već sadrži sljedeće: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Aerodrom-začetak}} |{{center|{{Aerodrom-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Aerodromi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Automobil-začetak}} |{{center|{{Automobil-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Automobili, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Avijacija-začetak}} |{{center|{{Avijacija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Avijacija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Ezoterija-začetak}} |{{center|{{Ezoterija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Ezoterija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Grčka mitologija-začetak}} |{{center|{{Grčka mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Grčka mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Hrana-začetak}} |{{center|{{Hrana-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Hrana, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Mitologija-začetak}} |{{center|{{Mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Piće-začetak}} |{{center|{{Piće-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pića, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Wikipedia-začetak}} |{{center|{{Wikipedia-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Wikipedia, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Vidi i== * [[Šablon:Začetak/Jezgra]] * [[Wikipedia:Članci u začetku]] {| border="1" class="wikitable" ! Šablon ! Izgled |- | {{tl|Album-začetak}} | {{Album-začetak}} |- | {{tl|Anatom-začetak}} | {{Anatom-začetak}} |- | {{tl|Arheo-začetak}} | {{Arheo-začetak}} |- | {{tl|Arhit-začetak}} | {{Arhit-začetak}} |- | {{tl|Astro-začetak}} | {{Astro-začetak}} |- | {{tl|Biljka-začetak}} | {{Biljka-začetak}} |- | {{tl|Biol-začetak}} | {{Biol-začetak}} |- | {{tl|Bitka-začetak}} | {{Bitka-začetak}} |- | {{tl|Boć-začetak}} | {{Boć-začetak}} |- | {{tl|CG-začetak}} | {{CG-začetak}} |- | {{tl|Droga-začetak}} | {{Droga-začetak}} |- | {{tl|Ekol-začetak}} | {{Ekol-začetak}} |- | {{tl|Ekon-začetak}} | {{Ekon-začetak}} |- | {{tl|Etno-začetak}} | {{Etno-začetak}} |- | {{tl|Film-režiser-začetak}} | {{Film-režiser-začetak}} |- | {{tl|Film-začetak}} | {{Film-začetak}} |- | {{tl|Filoz-začetak}} | {{Filoz-začetak}} |- | {{tl|Fiz-začetak}} | {{Fiz-začetak}} |- | {{tl|Genetika-začetak}} | {{Genetika-začetak}} |- | {{tl|Geog-začetak}} | {{Geog-začetak}} |- | {{tl|Geol-začetak}} | {{Geol-začetak}} |- | {{tl|Grad-začetak}} | {{Grad-začetak}} |- | {{tl|Grad-Argentina-začetak}} | {{Grad-Argentina-začetak}} |- | {{tl|Grad-Austrija-začetak}} | {{Grad-Austrija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Brazil-začetak}} | {{Grad-Brazil-začetak}} |- | {{tl|Grad-Francuska-začetak}} | {{Grad-Francuska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Hrvatska-začetak}} | {{Grad-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kanada-začetak}} | {{Grad-Kanada-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kolumbija-začetak}} | {{Grad-Kolumbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libanon-začetak}} | {{Grad-Libanon-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libija-začetak}} | {{Grad-Libija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Meksiko-začetak}} | {{Grad-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Grad-Nizozemska-začetak}} | {{Grad-Nizozemska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Njemačka-začetak}} | {{Grad-Njemačka-začetak}} |- | {{tl|Grad-Rusija-začetak}} | {{Grad-Rusija-začetak}} |- | {{tl|Grad-SAD-začetak}} | {{Grad-SAD-začetak}} |- | {{tl|Grad-Slovenija-začetak}} | {{Grad-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Srbija-začetak}} | {{Grad-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Čile-začetak}} | {{Grad-Čile-začetak}} |- | {{tl|Grad-Španija-začetak}} | {{Grad-Španija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Vijetnam-začetak}} | {{Grad-Vijetnam-začetak}} |- | {{tl|Hemija-začetak}} | {{Hemija-začetak}} |- | {{tl|Hist-začetak}} | {{Hist-začetak}} |- | {{tl|Hist-UK-začetak}} | {{Hist-UK-začetak}} |- | {{tl|Islam-začetak}} | {{Islam-začetak}} |- | {{tl|Jez-začetak}} | {{Jez-začetak}} |- | {{tl|Knjiga-začetak}} | {{Knjiga-začetak}} |- | {{tl|Komp-začetak}} | {{Komp-začetak}} |- | {{tl|Kompan-začetak}} | {{Kompan-začetak}} |- | {{tl|Krist-začetak}} | {{Krist-začetak}} |- | {{tl|Kultura-začetak}} | {{Kultura-začetak}} |- | {{tl|LGBT-začetak}} | {{LGBT-začetak}} |- | {{tl|Ling-začetak}} | {{Ling-začetak}} |- | {{tl|Lit-začetak}} | {{Lit-začetak}} |- | {{tl|Mat-začetak}} | {{Mat-začetak}} |- | {{tl|Medic-začetak}} | {{Medic-začetak}} |- | {{tl|Metalur-začetak}} | {{Metalur-začetak}} |- | {{tl|Mineral-začetak}} | {{Mineral-začetak}} |- | {{tl|Moda-začetak}} | {{Moda-začetak}} |- | {{tl|Muzika-začetak}} | {{Muzika-začetak}} |- | {{tl|Naselje-BiH-začetak}} | {{Naselje-BiH-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovenija-začetak}} | {{Naselje-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Srbija-začetak}} | {{Naselje-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Nauka-začetak}} | {{Nauka-začetak}} |- | {{tl|Obraz-začetak}} | {{Obraz-začetak}} |- | {{tl|Odjeća-začetak}} | {{Odjeća-začetak}} |- | {{tl|Op-BiH-začetak}} | {{Op-BiH-začetak}} |- | {{tl|Op-Slovenija-začetak}} | {{Op-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Otok-začetak}} | {{Otok-začetak}} |- | {{tl|Pismo-začetak}} | {{Pismo-začetak}} |- | {{tl|Polit-začetak}} | {{Polit-začetak}} |- | {{tl|Pravo-začetak}} | {{Pravo-začetak}} |- | {{tl|Psihol-začetak}} | {{Psihol-začetak}} |- | {{tl|Ptica-začetak}} | {{replace|{{Ptica-začetak}}|[[Kategorija:Ptice, članci u začetku]]|}} |- | {{tl|Put-začetak}} | {{Put-začetak}} |- | {{tl|Radio-začetak}} | {{Radio-začetak}} |- | {{tl|Rat-začetak}} | {{Rat-začetak}} |- | {{tl|Relig-začetak}} | {{Relig-začetak}} |- | {{tl|Rij-začetak}} | {{Rij-začetak}} |- | {{tl|Seksol-začetak}} | {{Seksol-začetak}} |- | {{tl|Statistika-začetak}} | {{Statistika-začetak}} |- | {{tl|Svemir-začetak}} | {{Svemir-začetak}} |- | {{tl|Svetac-začetak}} | {{Svetac-začetak}} |- | {{tl|Tehnol-začetak}} | {{Tehnol-začetak}} |- | {{tl|TV-emisija-začetak}} | {{TV-emisija-začetak}} |- | {{tl|TV-začetak}} | {{TV-začetak}} |- | {{tl|Ukrajina-začetak}} | {{Ukrajina-začetak}} |- | {{tl|Umj-začetak}} | {{Umj-začetak}} |- | {{tl|Životinja-začetak}} | {{replace|{{Životinja-začetak}}|[[Kategorija:Životinje, članci u začetku]]|}} |} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku| ]] [[Kategorija:Članci u začetku| T]] 90xhdlr4oci7qyheinz8dpzigcmi4pc 42690145 42690144 2026-09-18T10:18:39Z Aca 108187 /* Biografije */ + 42690145 wikitext text/x-wiki Kao što je detaljno objašnjeno na [[Wikipedia:Članci u začetku|glavnoj stranici za članke u začetku]], šabloni za takve članke esencijalni su za njihovo normalno funkcioniranje. Ova stranica sadrži popis svih postojećih šablona za članke u začetku, grupiranih prema kategorijama radi lakšeg pretraživanja. Svi postojeći šabloni trebali bi biti na ovome mjestu, isto kao što bi i svaki novostvoreni šablon trebao biti dodan na ovaj popis, sukladno dogovorenoj kategorizaciji. ==Opći šabloni== U ovu skupinu spadaju generalni šabloni koji nisu vezani ni uz jednu konkretnu temu. Zbog njihove ograničenosti, postoje samo dva ovakva šablona, jedan koji se odnosi na cijeli članak, a drugi koji se odnosi samo na njegov dio. Zbog tematske neodređenosti, korištenje ovih šablona trebalo bi biti ograničeno i opravdano. Dakle, šablon {{tl|U začetku}} trebao bi se koristiti samo onda kada ne postoji specifični tematski šablon, dok bi se šablon {{tl|Odlomak-začetak}} trebao koristiti samo u slučajevima kada je dio određenog članka prekratak. ==={{tl|U začetku}}=== {{U začetku}} ==Biografije== U ovu skupinu spadaju svi oni šabloni koji se odnose na biografske članke u začetku, odnosno one članke koje govore o stvarnim ličnostima. Ovaj šablon '''ne smije''' se koristiti u biografijama fiktivnih likova, već samo onih koje su doista postojale. Šablon {{tl|Biografija-začetak}} je glavni i generalni šablon za ovu skupinu, mada postoji cijela serija tematski specificiranih šablona koji bi se trebali koristiti kada je to moguće; opći šablon treba koristiti samo onda kada specificirani šabloni za konkretnu temu ne postoje. Moguće je da neke osobe po kategorizaciji spadaju u više tematskih slojeva. U tom slučaju treba primijeniti pravilo o što manjem broju šablona po članku tako da se u sam članak stavi onaj šablon koji najbolje opisuje dotičnu osobu. Korištenje dodatnih šablona mora biti svrhovito i obrazloženo. Šabloni iz ove skupine su: {{Biografija-začetak}} {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Bend-začetak}} |{{center|{{Bend-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Bendovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Glumac-začetak}} |{{center|{{Glumac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Glumci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Model-začetak}} |{{center|{{Model-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Modeli, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Muzičar-začetak}} |{{center|{{Muzičar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Muzičari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Pisac-začetak}} |{{center|{{Pisac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pisci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Režiser-začetak}} |{{center|{{Režiser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Svetac-začetak}} |{{center|{{Svetac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Sveci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Umjetnik-začetak}} |{{center|{{Umjetnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Umjetnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Umjetnost== ==Društvene nauke== ==Prirodne nauke== ==Tehničke nauke== ==Sport== Članci u začetku sportske tematike idu u ovu kategoriju. Pravila o specifikaciji vrijede jednako kao i za prethodne kategorije. Temeljni šablon, {{tl|Sport-začetak}}, treba se koristiti kada ne postoji specificirani šablon za pojedinačni sport. U ovu kategoriju spadaju članci koji se tiču samih sportova, njihovih pravila ili događanja. Članci u začetku o sportašima i sportskim biografijama spadaju pod [[#Biografije|biografski dio]]. Šabloni iz ove skupine su: {{Sport-začetak}} {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|F1-začetak}} |{{center|{{F1-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Formula 1, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Fudbalski klub-začetak}} |{{center|{{Fudbalski klub-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Fudbalski ili nogometni klubovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Košarka-začetak}} |{{center|{{Košarka-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Košarka, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Ostalo== U ovu kategoriju spadaju svi oni šabloni koji se nisu ili ne mogu kategorizirati prema gore utvrđenim kriterijima. Ukoliko niste sigurni gdje svrstati neki šablon, ova kategorija je idealno mjesto za njega. Zbog pluralističke prirode, ova kategorija nema nikakav osnovni šablon, već sadrži sljedeće: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Aerodrom-začetak}} |{{center|{{Aerodrom-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Aerodromi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Automobil-začetak}} |{{center|{{Automobil-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Automobili, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Avijacija-začetak}} |{{center|{{Avijacija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Avijacija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Ezoterija-začetak}} |{{center|{{Ezoterija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Ezoterija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Grčka mitologija-začetak}} |{{center|{{Grčka mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Grčka mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Hrana-začetak}} |{{center|{{Hrana-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Hrana, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Mitologija-začetak}} |{{center|{{Mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Piće-začetak}} |{{center|{{Piće-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pića, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Wikipedia-začetak}} |{{center|{{Wikipedia-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Wikipedia, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Vidi i== * [[Šablon:Začetak/Jezgra]] * [[Wikipedia:Članci u začetku]] {| border="1" class="wikitable" ! Šablon ! Izgled |- | {{tl|Album-začetak}} | {{Album-začetak}} |- | {{tl|Anatom-začetak}} | {{Anatom-začetak}} |- | {{tl|Arheo-začetak}} | {{Arheo-začetak}} |- | {{tl|Arhit-začetak}} | {{Arhit-začetak}} |- | {{tl|Astro-začetak}} | {{Astro-začetak}} |- | {{tl|Biljka-začetak}} | {{Biljka-začetak}} |- | {{tl|Biol-začetak}} | {{Biol-začetak}} |- | {{tl|Bitka-začetak}} | {{Bitka-začetak}} |- | {{tl|Boć-začetak}} | {{Boć-začetak}} |- | {{tl|CG-začetak}} | {{CG-začetak}} |- | {{tl|Droga-začetak}} | {{Droga-začetak}} |- | {{tl|Ekol-začetak}} | {{Ekol-začetak}} |- | {{tl|Ekon-začetak}} | {{Ekon-začetak}} |- | {{tl|Etno-začetak}} | {{Etno-začetak}} |- | {{tl|Film-režiser-začetak}} | {{Film-režiser-začetak}} |- | {{tl|Film-začetak}} | {{Film-začetak}} |- | {{tl|Filoz-začetak}} | {{Filoz-začetak}} |- | {{tl|Fiz-začetak}} | {{Fiz-začetak}} |- | {{tl|Genetika-začetak}} | {{Genetika-začetak}} |- | {{tl|Geog-začetak}} | {{Geog-začetak}} |- | {{tl|Geol-začetak}} | {{Geol-začetak}} |- | {{tl|Grad-začetak}} | {{Grad-začetak}} |- | {{tl|Grad-Argentina-začetak}} | {{Grad-Argentina-začetak}} |- | {{tl|Grad-Austrija-začetak}} | {{Grad-Austrija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Brazil-začetak}} | {{Grad-Brazil-začetak}} |- | {{tl|Grad-Francuska-začetak}} | {{Grad-Francuska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Hrvatska-začetak}} | {{Grad-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kanada-začetak}} | {{Grad-Kanada-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kolumbija-začetak}} | {{Grad-Kolumbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libanon-začetak}} | {{Grad-Libanon-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libija-začetak}} | {{Grad-Libija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Meksiko-začetak}} | {{Grad-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Grad-Nizozemska-začetak}} | {{Grad-Nizozemska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Njemačka-začetak}} | {{Grad-Njemačka-začetak}} |- | {{tl|Grad-Rusija-začetak}} | {{Grad-Rusija-začetak}} |- | {{tl|Grad-SAD-začetak}} | {{Grad-SAD-začetak}} |- | {{tl|Grad-Slovenija-začetak}} | {{Grad-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Srbija-začetak}} | {{Grad-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Čile-začetak}} | {{Grad-Čile-začetak}} |- | {{tl|Grad-Španija-začetak}} | {{Grad-Španija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Vijetnam-začetak}} | {{Grad-Vijetnam-začetak}} |- | {{tl|Hemija-začetak}} | {{Hemija-začetak}} |- | {{tl|Hist-začetak}} | {{Hist-začetak}} |- | {{tl|Hist-UK-začetak}} | {{Hist-UK-začetak}} |- | {{tl|Islam-začetak}} | {{Islam-začetak}} |- | {{tl|Jez-začetak}} | {{Jez-začetak}} |- | {{tl|Knjiga-začetak}} | {{Knjiga-začetak}} |- | {{tl|Komp-začetak}} | {{Komp-začetak}} |- | {{tl|Kompan-začetak}} | {{Kompan-začetak}} |- | {{tl|Krist-začetak}} | {{Krist-začetak}} |- | {{tl|Kultura-začetak}} | {{Kultura-začetak}} |- | {{tl|LGBT-začetak}} | {{LGBT-začetak}} |- | {{tl|Ling-začetak}} | {{Ling-začetak}} |- | {{tl|Lit-začetak}} | {{Lit-začetak}} |- | {{tl|Mat-začetak}} | {{Mat-začetak}} |- | {{tl|Medic-začetak}} | {{Medic-začetak}} |- | {{tl|Metalur-začetak}} | {{Metalur-začetak}} |- | {{tl|Mineral-začetak}} | {{Mineral-začetak}} |- | {{tl|Moda-začetak}} | {{Moda-začetak}} |- | {{tl|Muzika-začetak}} | {{Muzika-začetak}} |- | {{tl|Naselje-BiH-začetak}} | {{Naselje-BiH-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovenija-začetak}} | {{Naselje-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Srbija-začetak}} | {{Naselje-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Nauka-začetak}} | {{Nauka-začetak}} |- | {{tl|Obraz-začetak}} | {{Obraz-začetak}} |- | {{tl|Odjeća-začetak}} | {{Odjeća-začetak}} |- | {{tl|Op-BiH-začetak}} | {{Op-BiH-začetak}} |- | {{tl|Op-Slovenija-začetak}} | {{Op-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Otok-začetak}} | {{Otok-začetak}} |- | {{tl|Pismo-začetak}} | {{Pismo-začetak}} |- | {{tl|Polit-začetak}} | {{Polit-začetak}} |- | {{tl|Pravo-začetak}} | {{Pravo-začetak}} |- | {{tl|Psihol-začetak}} | {{Psihol-začetak}} |- | {{tl|Ptica-začetak}} | {{replace|{{Ptica-začetak}}|[[Kategorija:Ptice, članci u začetku]]|}} |- | {{tl|Put-začetak}} | {{Put-začetak}} |- | {{tl|Radio-začetak}} | {{Radio-začetak}} |- | {{tl|Rat-začetak}} | {{Rat-začetak}} |- | {{tl|Relig-začetak}} | {{Relig-začetak}} |- | {{tl|Rij-začetak}} | {{Rij-začetak}} |- | {{tl|Seksol-začetak}} | {{Seksol-začetak}} |- | {{tl|Statistika-začetak}} | {{Statistika-začetak}} |- | {{tl|Svemir-začetak}} | {{Svemir-začetak}} |- | {{tl|Svetac-začetak}} | {{Svetac-začetak}} |- | {{tl|Tehnol-začetak}} | {{Tehnol-začetak}} |- | {{tl|TV-emisija-začetak}} | {{TV-emisija-začetak}} |- | {{tl|TV-začetak}} | {{TV-začetak}} |- | {{tl|Ukrajina-začetak}} | {{Ukrajina-začetak}} |- | {{tl|Umj-začetak}} | {{Umj-začetak}} |- | {{tl|Životinja-začetak}} | {{replace|{{Životinja-začetak}}|[[Kategorija:Životinje, članci u začetku]]|}} |} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku| ]] [[Kategorija:Članci u začetku| T]] fzjxwl6hlt55nex9y4ax3eyflbx5wlz 42690146 42690145 2026-09-18T10:19:06Z Aca 108187 /* Opći šabloni */ 42690146 wikitext text/x-wiki Kao što je detaljno objašnjeno na [[Wikipedia:Članci u začetku|glavnoj stranici za članke u začetku]], šabloni za takve članke esencijalni su za njihovo normalno funkcioniranje. Ova stranica sadrži popis svih postojećih šablona za članke u začetku, grupiranih prema kategorijama radi lakšeg pretraživanja. Svi postojeći šabloni trebali bi biti na ovome mjestu, isto kao što bi i svaki novostvoreni šablon trebao biti dodan na ovaj popis, sukladno dogovorenoj kategorizaciji. ==Opći šabloni== U ovu skupinu spadaju generalni šabloni koji nisu vezani ni uz jednu konkretnu temu. Zbog njihove ograničenosti, postoje samo dva ovakva šablona, jedan koji se odnosi na cijeli članak, a drugi koji se odnosi samo na njegov dio. Zbog tematske neodređenosti, korištenje ovih šablona trebalo bi biti ograničeno i opravdano. Dakle, šablon {{tl|U začetku}} trebao bi se koristiti samo onda kada ne postoji specifični tematski šablon, dok bi se šablon {{tl|Dopuniti odjeljak}} trebao koristiti samo u slučajevima kada je dio određenog članka prekratak. ==={{tl|U začetku}}=== {{U začetku}} ==Biografije== U ovu skupinu spadaju svi oni šabloni koji se odnose na biografske članke u začetku, odnosno one članke koje govore o stvarnim ličnostima. Ovaj šablon '''ne smije''' se koristiti u biografijama fiktivnih likova, već samo onih koje su doista postojale. Šablon {{tl|Biografija-začetak}} je glavni i generalni šablon za ovu skupinu, mada postoji cijela serija tematski specificiranih šablona koji bi se trebali koristiti kada je to moguće; opći šablon treba koristiti samo onda kada specificirani šabloni za konkretnu temu ne postoje. Moguće je da neke osobe po kategorizaciji spadaju u više tematskih slojeva. U tom slučaju treba primijeniti pravilo o što manjem broju šablona po članku tako da se u sam članak stavi onaj šablon koji najbolje opisuje dotičnu osobu. Korištenje dodatnih šablona mora biti svrhovito i obrazloženo. Šabloni iz ove skupine su: {{Biografija-začetak}} {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Bend-začetak}} |{{center|{{Bend-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Bendovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Glumac-začetak}} |{{center|{{Glumac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Glumci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Model-začetak}} |{{center|{{Model-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Modeli, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Muzičar-začetak}} |{{center|{{Muzičar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Muzičari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Pisac-začetak}} |{{center|{{Pisac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pisci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Režiser-začetak}} |{{center|{{Režiser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Svetac-začetak}} |{{center|{{Svetac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Sveci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Umjetnik-začetak}} |{{center|{{Umjetnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Umjetnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Umjetnost== ==Društvene nauke== ==Prirodne nauke== ==Tehničke nauke== ==Sport== Članci u začetku sportske tematike idu u ovu kategoriju. Pravila o specifikaciji vrijede jednako kao i za prethodne kategorije. Temeljni šablon, {{tl|Sport-začetak}}, treba se koristiti kada ne postoji specificirani šablon za pojedinačni sport. U ovu kategoriju spadaju članci koji se tiču samih sportova, njihovih pravila ili događanja. Članci u začetku o sportašima i sportskim biografijama spadaju pod [[#Biografije|biografski dio]]. Šabloni iz ove skupine su: {{Sport-začetak}} {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|F1-začetak}} |{{center|{{F1-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Formula 1, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Fudbalski klub-začetak}} |{{center|{{Fudbalski klub-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Fudbalski ili nogometni klubovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Košarka-začetak}} |{{center|{{Košarka-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Košarka, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Ostalo== U ovu kategoriju spadaju svi oni šabloni koji se nisu ili ne mogu kategorizirati prema gore utvrđenim kriterijima. Ukoliko niste sigurni gdje svrstati neki šablon, ova kategorija je idealno mjesto za njega. Zbog pluralističke prirode, ova kategorija nema nikakav osnovni šablon, već sadrži sljedeće: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Aerodrom-začetak}} |{{center|{{Aerodrom-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Aerodromi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Automobil-začetak}} |{{center|{{Automobil-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Automobili, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Avijacija-začetak}} |{{center|{{Avijacija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Avijacija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Ezoterija-začetak}} |{{center|{{Ezoterija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Ezoterija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Grčka mitologija-začetak}} |{{center|{{Grčka mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Grčka mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Hrana-začetak}} |{{center|{{Hrana-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Hrana, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Mitologija-začetak}} |{{center|{{Mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Piće-začetak}} |{{center|{{Piće-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pića, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Wikipedia-začetak}} |{{center|{{Wikipedia-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Wikipedia, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Vidi i== * [[Šablon:Začetak/Jezgra]] * [[Wikipedia:Članci u začetku]] {| border="1" class="wikitable" ! Šablon ! Izgled |- | {{tl|Album-začetak}} | {{Album-začetak}} |- | {{tl|Anatom-začetak}} | {{Anatom-začetak}} |- | {{tl|Arheo-začetak}} | {{Arheo-začetak}} |- | {{tl|Arhit-začetak}} | {{Arhit-začetak}} |- | {{tl|Astro-začetak}} | {{Astro-začetak}} |- | {{tl|Biljka-začetak}} | {{Biljka-začetak}} |- | {{tl|Biol-začetak}} | {{Biol-začetak}} |- | {{tl|Bitka-začetak}} | {{Bitka-začetak}} |- | {{tl|Boć-začetak}} | {{Boć-začetak}} |- | {{tl|CG-začetak}} | {{CG-začetak}} |- | {{tl|Droga-začetak}} | {{Droga-začetak}} |- | {{tl|Ekol-začetak}} | {{Ekol-začetak}} |- | {{tl|Ekon-začetak}} | {{Ekon-začetak}} |- | {{tl|Etno-začetak}} | {{Etno-začetak}} |- | {{tl|Film-režiser-začetak}} | {{Film-režiser-začetak}} |- | {{tl|Film-začetak}} | {{Film-začetak}} |- | {{tl|Filoz-začetak}} | {{Filoz-začetak}} |- | {{tl|Fiz-začetak}} | {{Fiz-začetak}} |- | {{tl|Genetika-začetak}} | {{Genetika-začetak}} |- | {{tl|Geog-začetak}} | {{Geog-začetak}} |- | {{tl|Geol-začetak}} | {{Geol-začetak}} |- | {{tl|Grad-začetak}} | {{Grad-začetak}} |- | {{tl|Grad-Argentina-začetak}} | {{Grad-Argentina-začetak}} |- | {{tl|Grad-Austrija-začetak}} | {{Grad-Austrija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Brazil-začetak}} | {{Grad-Brazil-začetak}} |- | {{tl|Grad-Francuska-začetak}} | {{Grad-Francuska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Hrvatska-začetak}} | {{Grad-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kanada-začetak}} | {{Grad-Kanada-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kolumbija-začetak}} | {{Grad-Kolumbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libanon-začetak}} | {{Grad-Libanon-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libija-začetak}} | {{Grad-Libija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Meksiko-začetak}} | {{Grad-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Grad-Nizozemska-začetak}} | {{Grad-Nizozemska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Njemačka-začetak}} | {{Grad-Njemačka-začetak}} |- | {{tl|Grad-Rusija-začetak}} | {{Grad-Rusija-začetak}} |- | {{tl|Grad-SAD-začetak}} | {{Grad-SAD-začetak}} |- | {{tl|Grad-Slovenija-začetak}} | {{Grad-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Srbija-začetak}} | {{Grad-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Čile-začetak}} | {{Grad-Čile-začetak}} |- | {{tl|Grad-Španija-začetak}} | {{Grad-Španija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Vijetnam-začetak}} | {{Grad-Vijetnam-začetak}} |- | {{tl|Hemija-začetak}} | {{Hemija-začetak}} |- | {{tl|Hist-začetak}} | {{Hist-začetak}} |- | {{tl|Hist-UK-začetak}} | {{Hist-UK-začetak}} |- | {{tl|Islam-začetak}} | {{Islam-začetak}} |- | {{tl|Jez-začetak}} | {{Jez-začetak}} |- | {{tl|Knjiga-začetak}} | {{Knjiga-začetak}} |- | {{tl|Komp-začetak}} | {{Komp-začetak}} |- | {{tl|Kompan-začetak}} | {{Kompan-začetak}} |- | {{tl|Krist-začetak}} | {{Krist-začetak}} |- | {{tl|Kultura-začetak}} | {{Kultura-začetak}} |- | {{tl|LGBT-začetak}} | {{LGBT-začetak}} |- | {{tl|Ling-začetak}} | {{Ling-začetak}} |- | {{tl|Lit-začetak}} | {{Lit-začetak}} |- | {{tl|Mat-začetak}} | {{Mat-začetak}} |- | {{tl|Medic-začetak}} | {{Medic-začetak}} |- | {{tl|Metalur-začetak}} | {{Metalur-začetak}} |- | {{tl|Mineral-začetak}} | {{Mineral-začetak}} |- | {{tl|Moda-začetak}} | {{Moda-začetak}} |- | {{tl|Muzika-začetak}} | {{Muzika-začetak}} |- | {{tl|Naselje-BiH-začetak}} | {{Naselje-BiH-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovenija-začetak}} | {{Naselje-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Srbija-začetak}} | {{Naselje-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Nauka-začetak}} | {{Nauka-začetak}} |- | {{tl|Obraz-začetak}} | {{Obraz-začetak}} |- | {{tl|Odjeća-začetak}} | {{Odjeća-začetak}} |- | {{tl|Op-BiH-začetak}} | {{Op-BiH-začetak}} |- | {{tl|Op-Slovenija-začetak}} | {{Op-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Otok-začetak}} | {{Otok-začetak}} |- | {{tl|Pismo-začetak}} | {{Pismo-začetak}} |- | {{tl|Polit-začetak}} | {{Polit-začetak}} |- | {{tl|Pravo-začetak}} | {{Pravo-začetak}} |- | {{tl|Psihol-začetak}} | {{Psihol-začetak}} |- | {{tl|Ptica-začetak}} | {{replace|{{Ptica-začetak}}|[[Kategorija:Ptice, članci u začetku]]|}} |- | {{tl|Put-začetak}} | {{Put-začetak}} |- | {{tl|Radio-začetak}} | {{Radio-začetak}} |- | {{tl|Rat-začetak}} | {{Rat-začetak}} |- | {{tl|Relig-začetak}} | {{Relig-začetak}} |- | {{tl|Rij-začetak}} | {{Rij-začetak}} |- | {{tl|Seksol-začetak}} | {{Seksol-začetak}} |- | {{tl|Statistika-začetak}} | {{Statistika-začetak}} |- | {{tl|Svemir-začetak}} | {{Svemir-začetak}} |- | {{tl|Svetac-začetak}} | {{Svetac-začetak}} |- | {{tl|Tehnol-začetak}} | {{Tehnol-začetak}} |- | {{tl|TV-emisija-začetak}} | {{TV-emisija-začetak}} |- | {{tl|TV-začetak}} | {{TV-začetak}} |- | {{tl|Ukrajina-začetak}} | {{Ukrajina-začetak}} |- | {{tl|Umj-začetak}} | {{Umj-začetak}} |- | {{tl|Životinja-začetak}} | {{replace|{{Životinja-začetak}}|[[Kategorija:Životinje, članci u začetku]]|}} |} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku| ]] [[Kategorija:Članci u začetku| T]] 30kzdyrdxtv1r3zuu19w9wlc9lh00qs 42690150 42690146 2026-09-18T10:47:42Z Aca 108187 /* Vidi i */ 42690150 wikitext text/x-wiki Kao što je detaljno objašnjeno na [[Wikipedia:Članci u začetku|glavnoj stranici za članke u začetku]], šabloni za takve članke esencijalni su za njihovo normalno funkcioniranje. Ova stranica sadrži popis svih postojećih šablona za članke u začetku, grupiranih prema kategorijama radi lakšeg pretraživanja. Svi postojeći šabloni trebali bi biti na ovome mjestu, isto kao što bi i svaki novostvoreni šablon trebao biti dodan na ovaj popis, sukladno dogovorenoj kategorizaciji. ==Opći šabloni== U ovu skupinu spadaju generalni šabloni koji nisu vezani ni uz jednu konkretnu temu. Zbog njihove ograničenosti, postoje samo dva ovakva šablona, jedan koji se odnosi na cijeli članak, a drugi koji se odnosi samo na njegov dio. Zbog tematske neodređenosti, korištenje ovih šablona trebalo bi biti ograničeno i opravdano. Dakle, šablon {{tl|U začetku}} trebao bi se koristiti samo onda kada ne postoji specifični tematski šablon, dok bi se šablon {{tl|Dopuniti odjeljak}} trebao koristiti samo u slučajevima kada je dio određenog članka prekratak. ==={{tl|U začetku}}=== {{U začetku}} ==Biografije== U ovu skupinu spadaju svi oni šabloni koji se odnose na biografske članke u začetku, odnosno one članke koje govore o stvarnim ličnostima. Ovaj šablon '''ne smije''' se koristiti u biografijama fiktivnih likova, već samo onih koje su doista postojale. Šablon {{tl|Biografija-začetak}} je glavni i generalni šablon za ovu skupinu, mada postoji cijela serija tematski specificiranih šablona koji bi se trebali koristiti kada je to moguće; opći šablon treba koristiti samo onda kada specificirani šabloni za konkretnu temu ne postoje. Moguće je da neke osobe po kategorizaciji spadaju u više tematskih slojeva. U tom slučaju treba primijeniti pravilo o što manjem broju šablona po članku tako da se u sam članak stavi onaj šablon koji najbolje opisuje dotičnu osobu. Korištenje dodatnih šablona mora biti svrhovito i obrazloženo. Šabloni iz ove skupine su: {{Biografija-začetak}} {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Bend-začetak}} |{{center|{{Bend-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Bendovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Glumac-začetak}} |{{center|{{Glumac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Glumci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Model-začetak}} |{{center|{{Model-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Modeli, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Muzičar-začetak}} |{{center|{{Muzičar-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Muzičari, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Pisac-začetak}} |{{center|{{Pisac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pisci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Režiser-začetak}} |{{center|{{Režiser-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Filmski režiseri, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Svetac-začetak}} |{{center|{{Svetac-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Sveci, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Umjetnik-začetak}} |{{center|{{Umjetnik-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Umjetnici, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Umjetnost== ==Društvene nauke== ==Prirodne nauke== ==Tehničke nauke== ==Sport== Članci u začetku sportske tematike idu u ovu kategoriju. Pravila o specifikaciji vrijede jednako kao i za prethodne kategorije. Temeljni šablon, {{tl|Sport-začetak}}, treba se koristiti kada ne postoji specificirani šablon za pojedinačni sport. U ovu kategoriju spadaju članci koji se tiču samih sportova, njihovih pravila ili događanja. Članci u začetku o sportašima i sportskim biografijama spadaju pod [[#Biografije|biografski dio]]. Šabloni iz ove skupine su: {{Sport-začetak}} {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|F1-začetak}} |{{center|{{F1-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Formula 1, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Fudbalski klub-začetak}} |{{center|{{Fudbalski klub-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Fudbalski ili nogometni klubovi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Košarka-začetak}} |{{center|{{Košarka-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Košarka, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Ostalo== U ovu kategoriju spadaju svi oni šabloni koji se nisu ili ne mogu kategorizirati prema gore utvrđenim kriterijima. Ukoliko niste sigurni gdje svrstati neki šablon, ova kategorija je idealno mjesto za njega. Zbog pluralističke prirode, ova kategorija nema nikakav osnovni šablon, već sadrži sljedeće: {| border="1" class="wikitable" width=100% ! Šablon ! Izgled ! Kategorija |- |{{tl|Aerodrom-začetak}} |{{center|{{Aerodrom-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Aerodromi, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Automobil-začetak}} |{{center|{{Automobil-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Automobili, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Avijacija-začetak}} |{{center|{{Avijacija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Avijacija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Ezoterija-začetak}} |{{center|{{Ezoterija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Ezoterija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Grčka mitologija-začetak}} |{{center|{{Grčka mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Grčka mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Hrana-začetak}} |{{center|{{Hrana-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Hrana, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Mitologija-začetak}} |{{center|{{Mitologija-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Mitologija, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Piće-začetak}} |{{center|{{Piće-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Pića, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |- |{{tl|Wikipedia-začetak}} |{{center|{{Wikipedia-začetak}}}} |{{won|'''[[:Kategorija:Wikipedia, članci u začetku|Stvorena]]'''<br>{{small|(sređena)}}}} |} ==Vidi i== * [[Šablon:Začetak/Jezgra]] * [[Wikipedia:Članci u začetku]] {| border="1" class="wikitable" ! Šablon ! Izgled |- | {{tl|Album-začetak}} | {{Album-začetak}} |- | {{tl|Anatom-začetak}} | {{Anatom-začetak}} |- | {{tl|Arheo-začetak}} | {{Arheo-začetak}} |- | {{tl|Arhit-začetak}} | {{Arhit-začetak}} |- | {{tl|Astro-začetak}} | {{Astro-začetak}} |- | {{tl|Biljka-začetak}} | {{Biljka-začetak}} |- | {{tl|Biol-začetak}} | {{Biol-začetak}} |- | {{tl|Bitka-začetak}} | {{Bitka-začetak}} |- | {{tl|CG-začetak}} | {{CG-začetak}} |- | {{tl|Droga-začetak}} | {{Droga-začetak}} |- | {{tl|Ekol-začetak}} | {{Ekol-začetak}} |- | {{tl|Ekon-začetak}} | {{Ekon-začetak}} |- | {{tl|Etno-začetak}} | {{Etno-začetak}} |- | {{tl|Film-režiser-začetak}} | {{Film-režiser-začetak}} |- | {{tl|Film-začetak}} | {{Film-začetak}} |- | {{tl|Filoz-začetak}} | {{Filoz-začetak}} |- | {{tl|Fiz-začetak}} | {{Fiz-začetak}} |- | {{tl|Genetika-začetak}} | {{Genetika-začetak}} |- | {{tl|Geog-začetak}} | {{Geog-začetak}} |- | {{tl|Geol-začetak}} | {{Geol-začetak}} |- | {{tl|Grad-začetak}} | {{Grad-začetak}} |- | {{tl|Grad-Argentina-začetak}} | {{Grad-Argentina-začetak}} |- | {{tl|Grad-Austrija-začetak}} | {{Grad-Austrija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Brazil-začetak}} | {{Grad-Brazil-začetak}} |- | {{tl|Grad-Francuska-začetak}} | {{Grad-Francuska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Hrvatska-začetak}} | {{Grad-Hrvatska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kanada-začetak}} | {{Grad-Kanada-začetak}} |- | {{tl|Grad-Kolumbija-začetak}} | {{Grad-Kolumbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libanon-začetak}} | {{Grad-Libanon-začetak}} |- | {{tl|Grad-Libija-začetak}} | {{Grad-Libija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Meksiko-začetak}} | {{Grad-Meksiko-začetak}} |- | {{tl|Grad-Nizozemska-začetak}} | {{Grad-Nizozemska-začetak}} |- | {{tl|Grad-Njemačka-začetak}} | {{Grad-Njemačka-začetak}} |- | {{tl|Grad-Rusija-začetak}} | {{Grad-Rusija-začetak}} |- | {{tl|Grad-SAD-začetak}} | {{Grad-SAD-začetak}} |- | {{tl|Grad-Slovenija-začetak}} | {{Grad-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Srbija-začetak}} | {{Grad-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Čile-začetak}} | {{Grad-Čile-začetak}} |- | {{tl|Grad-Španija-začetak}} | {{Grad-Španija-začetak}} |- | {{tl|Grad-Vijetnam-začetak}} | {{Grad-Vijetnam-začetak}} |- | {{tl|Hemija-začetak}} | {{Hemija-začetak}} |- | {{tl|Hist-začetak}} | {{Hist-začetak}} |- | {{tl|Hist-UK-začetak}} | {{Hist-UK-začetak}} |- | {{tl|Islam-začetak}} | {{Islam-začetak}} |- | {{tl|Jez-začetak}} | {{Jez-začetak}} |- | {{tl|Knjiga-začetak}} | {{Knjiga-začetak}} |- | {{tl|Komp-začetak}} | {{Komp-začetak}} |- | {{tl|Kompan-začetak}} | {{Kompan-začetak}} |- | {{tl|Krist-začetak}} | {{Krist-začetak}} |- | {{tl|Kultura-začetak}} | {{Kultura-začetak}} |- | {{tl|LGBT-začetak}} | {{LGBT-začetak}} |- | {{tl|Ling-začetak}} | {{Ling-začetak}} |- | {{tl|Lit-začetak}} | {{Lit-začetak}} |- | {{tl|Mat-začetak}} | {{Mat-začetak}} |- | {{tl|Medic-začetak}} | {{Medic-začetak}} |- | {{tl|Metalur-začetak}} | {{Metalur-začetak}} |- | {{tl|Mineral-začetak}} | {{Mineral-začetak}} |- | {{tl|Moda-začetak}} | {{Moda-začetak}} |- | {{tl|Muzika-začetak}} | {{Muzika-začetak}} |- | {{tl|Naselje-BiH-začetak}} | {{Naselje-BiH-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Slovenija-začetak}} | {{Naselje-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Naselje-Srbija-začetak}} | {{Naselje-Srbija-začetak}} |- | {{tl|Nauka-začetak}} | {{Nauka-začetak}} |- | {{tl|Obraz-začetak}} | {{Obraz-začetak}} |- | {{tl|Odjeća-začetak}} | {{Odjeća-začetak}} |- | {{tl|Op-BiH-začetak}} | {{Op-BiH-začetak}} |- | {{tl|Op-Slovenija-začetak}} | {{Op-Slovenija-začetak}} |- | {{tl|Otok-začetak}} | {{Otok-začetak}} |- | {{tl|Pismo-začetak}} | {{Pismo-začetak}} |- | {{tl|Polit-začetak}} | {{Polit-začetak}} |- | {{tl|Pravo-začetak}} | {{Pravo-začetak}} |- | {{tl|Psihol-začetak}} | {{Psihol-začetak}} |- | {{tl|Ptica-začetak}} | {{replace|{{Ptica-začetak}}|[[Kategorija:Ptice, članci u začetku]]|}} |- | {{tl|Put-začetak}} | {{Put-začetak}} |- | {{tl|Radio-začetak}} | {{Radio-začetak}} |- | {{tl|Rat-začetak}} | {{Rat-začetak}} |- | {{tl|Relig-začetak}} | {{Relig-začetak}} |- | {{tl|Rij-začetak}} | {{Rij-začetak}} |- | {{tl|Seksol-začetak}} | {{Seksol-začetak}} |- | {{tl|Statistika-začetak}} | {{Statistika-začetak}} |- | {{tl|Svemir-začetak}} | {{Svemir-začetak}} |- | {{tl|Svetac-začetak}} | {{Svetac-začetak}} |- | {{tl|Tehnol-začetak}} | {{Tehnol-začetak}} |- | {{tl|TV-emisija-začetak}} | {{TV-emisija-začetak}} |- | {{tl|TV-začetak}} | {{TV-začetak}} |- | {{tl|Ukrajina-začetak}} | {{Ukrajina-začetak}} |- | {{tl|Umj-začetak}} | {{Umj-začetak}} |- | {{tl|Životinja-začetak}} | {{replace|{{Životinja-začetak}}|[[Kategorija:Životinje, članci u začetku]]|}} |} [[Kategorija:Šabloni za članke u začetku| ]] [[Kategorija:Članci u začetku| T]] htom1isvvdj2ty7ni4jyqkweuvjkxba Šablon:Country data Panama 10 31955 42690013 42648763 2026-09-17T16:26:18Z Edgar Allan Poe 29250 42690013 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Panama | genitiv = Paname | flag alias = Flag of Panama.svg | flag alias-1855 = Flag of Federal State of Panama.svg | flag alias-1863 = Flag of Sovereign State of Panama.svg | flag alias-1903 = Flag of Panama (1903).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} <noinclude> | redir1 = PAN | var1 = 1855 | var2 = 1863 | var3 = 1903 </noinclude> }} 4amlwoga08xf32ov5v22rap0wyvcvvn 42690014 42690013 2026-09-17T16:27:19Z Edgar Allan Poe 29250 42690014 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Panama | genitiv = Paname | flag alias = Flag of Panama.svg | flag alias-1855 = Flag of Federal State of Panama.svg | flag alias-1863 = Flag of Sovereign State of Panama.svg | flag alias-1903 = Flag of Panama (1903).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | redir1 = PAN | var1 = 1855 | var2 = 1863 | var3 = 1903 </noinclude> }} 8k01fe3slxmwd3o8bv3mmew9mbjh16n Jagodnjak 0 36074 42690040 42580939 2026-09-17T17:59:15Z Belirac 17 /* Ulice */ Popis ulica u tabelarnom obliku sa slikama nekih tabli i nekih ulica. 42690040 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe}} : ''Karta Hrvatske [https://www.auto-karta-hrvatske.com/jagodnjak/ > Jagodnjak (plan s ulicama i cestama)]'' : ''Google maps [https://www.google.com/maps/place/Jagodnjak/@45.68663,18.4942131,12z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x475d274be2d24dd9:0x400ad50862bca80!8m2!3d45.7001607!4d18.5802168!16zL20vMGZ6cHB6?entry=ttu > Jagodnjak (područje naselja)] {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Jagodnjak / Јагодњак |regija = [[Baranja]] |županija = [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjska]] |općina = [[Općina Jagodnjak|Jagodnjak]] |mikroregija = [[Baranjska nizina]] |najgrad = [[Beli Manastir]] |površina = 59,16 |nadvisina = 90 |z. širina = 45.7013 |z. dužina = 18.590 |brojstan = 1.469 / 1.299 / '''990''' |gustoća = 25 / 22 / '''17''' |domaćinstva = 557 (2001) |pošta = 31324 |pozbroj = +385(0)31 |autooznaka = BM |slika = Jagodnjak_Municipal_Building.JPG |slika_opis = Dom kulture i sjedište Općine u Jagodnjaku,<br>Ulica Borisa Kidriča 100 }} '''Jagodnjak''' ([[mađarski|mađ.]] ''Kácsfalu'' [[međunarodni fonetski alfabet|[ˈkaːt͡ʃfɒlu]]]; [[njemački|njem.]] ''Katschfeld'', čitaj ''Kačfeld''; [[Imena baranjskih naselja|narodski]] ''Kačvala'' ili ''Kačvola''; [[ćirilica|ćir.]] ''Јагодњак''), naselje (selo) u [[Baranja|Baranji]], najveće u [[Općina Jagodnjak|Općini Jagodnjak]] i ujedno sjedište te općine u [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjskoj županiji]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. Na popisu stanovništva 2021. godine Jagodnjak je imao samo - '''990''' stanovnika, dok je na popisima 2001. i 2011. taj broj iznosio 1469 odn. 1299 stanovnika. Za vrijeme [[SFRJ]] Jagodnjak je administrativno činio '''[[Mjesna zajednica|Mjesnu zajednicu]] Jagodnjak''', koja je bila u sastavu tadašnje '''Općine Beli Manastir''', a koja je obuhvaćala cijelu [[Baranja|Baranju]]. [[Datoteka:Jagodnjak-(20141027)-Selo-kulina-tabla-dobrodoslice.jpg|mini|desno|310px|"Dobro došli u selo [[kulin]]a" - tabla dobrodošlice na ulazu u Jagodnjak iz smjera Bolmana, kod skretanja za Zornice]] == Geografija == Jagodnjak je smješten u zapadnom dijelu Baranje na velikom i plodnom zemljištu, u mikroregiji [[Baranjska nizina|Baranjske nizine]] [[Istočnohrvatska ravnica|Istočnohrvatske ravnice]]. Leži na nadmorskoj visini od 90 m (po [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Korenčić|''Korenčiću'']]: 86 m). Površina naselja je 59,16&nbsp;km². === Udaljenosti od okolnih naselja === Jagodnjak je udaljen u smjeru jugoistoka 26,4&nbsp;km (preko [[Bilje|Bilja]]) odn. 29,3&nbsp;km ([[Zapadna obilaznica Osijeka|obilaznicom]]) od grada [[Osijek]]a te u smjeru sjevera 18,6&nbsp;km (preko Bolmana) odn. 20&nbsp;km (preko [[Čeminac|Čeminca]]) od grada [[Beli Manastir|Belog Manastira]]. Od grada [[Belišće|Belišća]] mostom preko rijeke Drave udaljen je 23,2&nbsp;km. Od graničnog prijelaza Baranjsko Petrovo selo - Beremend prema Mađarskoj Jagodnjak je udaljen 13,9&nbsp;km, od graničnog prijalaza Duboševica - Udvar također prema Mađarskoj 33,2&nbsp;km, a od graničnog prijelaza Batina prema Srbiji 34&nbsp;km. === Dijelovi naselja === Dijelovi naselja su zaseoci (koji uglavnom više ne postoje): Bajmok, Bikaš, Brešće, Brod, Brod-Pusta(ra), Čemin, Deonice, Grablje, Karaš, Mali Jagodnjak, Milina, Pjeskovi, Projina Međa, Rit, Staro Selo, Šakarine (kod [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Feldbauer|''Feldbauera'']] ''Šakarin''), Trbićeva Ada i Zornice (kod [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Korenčić|''Korenčića'']] i ''Feldbauera'' ''Zornica''). ;Brod-Pustara Brod-Pustara je zaselak južno od Jagodnjaka uz kanal Barbara, udaljen oko 2,5&nbsp;km od Jagodnjaka nerazvrstanom asfaltnom cestom, koja se od županijske ceste [[Ž4041]] odvaja prema jugu kod upravne zgrade nekadašnje Poljoprivredne zadruga "Naše selo", nasuprot Doma kulture, odn. Općine Jagodnjak. U Brod-Pustari se nalaze dvije farme firme [[Belje]] d.d.: "Farma Brod Pustara 1" (uz sjevernu obalu kanala Barbara i zapadno od ceste) i "Farma Brod Pustara 2" uz južnu obalu kanala Barbara i istočno od ceste). ;Zornice Zornice su zaselak jugozapadno od Jagodnjaka, između kanala Barbara i pridravskog nasipa u smjeru sjever-jug i Duboke bare i bare Darovac u smjeru zapad-istok. Prema tvrdnji Pčelarstva Kovačić ([https://www.facebook.com/KovacicDarda/videos/476786675108896/?locale=hr_HR '''video''']) <ref>Pčelarstvo Kovačić: [https://www.facebook.com/KovacicDarda/videos/476786675108896/?locale=hr_HR ''"Upoznajte naše pčelinjake - Zornice!"'']. facebook.com - 28. VII. 2024.</ref>, danas (VII / 2024) prazno selo imalo je 150-ero djece u svom vrhuncu sedamdesetih godina 20. stoljeća. Bilo je ubilježeno u Prvi katastar Baranje iz 1865. godine, a nalazi se na kraju 2,5&nbsp;km duge asfaltne ceste južno od zapadnog kraja sela Jagodnjak i isto je toliko udaljeno od dravskog nasipa i bivše lugarnice Babin grob. U Zornice su se 1950-ih godina 20. stoljeća naseljavali doseljenici iz Bosne (npr. porodica Višekrunić). U jesen 2014. godine, za vrijeme načelnika Anđelka Balabana, izgrađena je i asfaltirana nerazvrstana cesta od državne ceste [[Ž4041]] na ulazu u Jagodnjak do Zornica. Cesta je dugačka 3.210 metara i široka 3 i pol metra. Izgrađena je također i odvodnja s obje strane ceste, kao i četiri mosta te pedesetak mostića ("ćuprija") preko odvodnih kanala kao prilazi njivama. Nova cesta zamijenila je dotadašnji prašnjavi ili blatnjavi put pa je otad Jagodnjak bolje povezan sa Zornicama. Time je olakšan pristup plodnim njivama u važnom dijelu jagodnjačkog atara, farmi pčela u Zornicama ("Pčelarstvo Kovačić"), voćnjacima uz ceste te šumi uz sjevernu obalu rijeke Drave. Ukupna vrijednost ceste bila je blizu 3 miliona kuna.<ref>(Nedić, Jovan): [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/2914-izgradjena-cesta-jagodnjak-zornice ''"Izgrađena cesta Jagodnjak – Zornice"'']. oaza-bm.hr - Beli Manastir, 20. XII. 2014.</ref> === Susjedna naselja === Područje naselja Jagodnjak na zapadu se graniči s područjima naselja Bolman i Novi Bolman, na sjeveru s [[Petlovac|Petlovcem]], na sjeveru i sjeveroistoku s [[Beli Manastir|Belim Manastirom]], na istoku s područjima naselja [[Čeminac]] i [[Novi Čeminac]], na jugoistoku s [[Darda|Dardom]], a na jugu uglavnom s rijekom [[Drava|Dravom]]. Jedan mali dio područja naselja Jagodnjak nalazi se s južne (desne) obale Drave. === Ceste === [[Datoteka:Jagodnjak-(20050407)-Tabla na ulazu u selo iz pravca Bolmana.jpg|mini|desno|310px|Tabla s imenom Jagodnjaka na cesti Ž4041 iz smjera Novog Čeminca]] Naselje Jagodnjak nalazi se na [[županijska cesta|županijskoj cesti]] [[Ž4041]] ([[D517]] - [[Bolman]] - [[Novi Bolman]] - Jagodnjak - [[Novi Čeminac]] - [[Uglješ]] - [[Švajcarnica]] /[[D7]]/), koja povezuje državne ceste [[D517]] i [[D7]], odnosno Beli Manastir i Osijek preko Bolmana i Jagodnjaka. Ta cesta prolazi kroz Jagodnjak cijelom dužinom Ulice Borisa Kidriča, koja je glavna jagodnjačka ulica. [[Autocesta A5 (Hrvatska)|Autocesta A5]] (Beli Manastir - Sredanci), u dionici između naplatne postaje Sudaraž i mosta na Dravi, prolazi između naselja Jagodnjak s desne strane i šume Haljevo te naselja Čeminac odn. Novi Čeminac s lijeve strane. Pritom djelomično prolazi sjeveroistočnim i istočnim područjem naselja Jagodnjak vrlo blizu kanala [[Gmajna (kanal)|Gmajna]] i jagodnjačke Ulice Vasilja Gaćeše. U nastavku te ulice nalazi se nadvožnjak preko autoceste za poljoprivredna vozila i ljude. Između Jagodnjaka i Novog Čeminca izgrađen je nadvožnjak na županijskoj cesti Ž4041 ispod koga prolazi autocesta A5. Na području naselja Jagodnjak nalaze se i dvije nerazvrstane asfaltirane ceste: do Zornica i do Brod-Pustare. Cesta za Zornice odvaja se od županijske ceste Ž4041 nadesno neposredno prije ulaska u Jagodnjak iz smjera Bolmana, a cesta za Brod-Pustaru odvaja se od ceste Ž4041 također nadesno kod zgrade Poljoprivredne zadruge "Naše selo", a preko puta Doma kulture i sjedišta Općine Jagodnjak. === Prometne veze === Jagodnjak je smjerom sjeverozapad - sjever povezan autobusnim linijama s Novim Bolmanom, Bolmanom, Petlovcem, Širinama i Belim Manastirom, a smjerom jugoistok - jug s Novim Čemincem, Uglješom, Švajcarnicom, Dardom, Mecama, Biljem i Osijekom. === Hidrografija === [[Datoteka:Jagodnjak, Croatia - panoramio (1).jpg|mini|desno|310px|Nasip ("bent") uz sjevernu obalu Drave na području naselja Jagodnjak (pogled prema zapadu)]] ;Drava Rijeka Drava, koja između Baranje i Slavonije vijuga smjerom sjeverozapad - jugoistok, prirodna je južna granica područja naselja Jagodnjak. Katastarski gledano, jedan mali dio tog područja nalazi se s druge, južne odnosno slavonske strane Drave, što je posljedica nekadašnjeg pomjeranja riječnog korita. ; Kanal Barbara Približno paralelno rijeci Dravi i istim smjerom kao i Drava, od Bolmana prema Dardi, a na sredokraći između Jagodnjaka i sjevernog pridravskog "benta", protječe Kanal Barbara, koji prolazi ispod nerazvrstanih cesta Jagodnjak-Zornice i Jagodnjak-Brod-Pustara. U Brod-Pustari obje beljske farme nalaze se uz Barbaru, prva sa sjeverne, a druga s južne strane. ; Ostale vode Ostale vodene površine na području naselja Jagodnjak ili su kanali ili bare ili "šančevi" uz ceste. Najpoznatiji kanal je [[Gmajna (kanal)|Gmajna]] koju su članovi [[Jagodnjak#Sportsko ribolovno društvo "Dravica" Jagodnjak|SRD-a "Dravica"]] pretvorili u izletište i pesaroški raj. Zapadno od Jagodnjaka nalazi se kanal Krivaja, sjeverno Sedmitarska bara, istočno Selska bara, a južno kod Zornica bara Darovac i Halasica. == Ime naselja == Današnje službeno ime naselje je dobilo [[1922]]. godine po jednoj [[rudina|rudini]] koja i danas postoji u seoskom [[atar]]u, a zove se Jagodnjak. Pored tog službenog imena još uvijek je u upotrebi (naročito kod starijeg stanovništva, uglavnom starosjedilačkog) ime ''Kačvola''. To ime nastao je od [[Mađari|mađarskog]] službenog imena ''Kácsfalu'', a u toku svoje dugogodišnje historije naselje je više puta mijenjalo ime. Prema knjizi [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Međeral-Sučević|Nade Miletić Stanić]] prvi put se spominje 1323. godine pod imenom ''Terra Kaach''. Kasnije mijenja ime u ''Kachfalua'', potom u ''Kachfalwa'' i ''Kacsfala''. Nakon dolaska [[Srbi|Srba]] u to naselje [[1690]]. godine mjesto dobiva nezvanično ime ''Kačvala''. Pod tim imenom selo se vodilo u crkvenoj administraciji [[Karlovačka mitropolija|Srpske mitropolije]] u [[Sremski Karlovci|Sremskim Karlovcima]] i u administraciji [[Eparhija budimska|Budimske eparhije]]. Kao srpsko ime Jagodnjaka ponekad se navodi i oblik ''Kačfala'', npr. u ''"Prvom šematizmu Eparhije osečkopoljske i baranjske"'' (str. 94, prvi stupac, 4. odlomak). [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Međeral-Sučević|Krešimir Međeral-Sučević]] tvrdi da je mađarsko ime složenica od staromađarskoga ličnog imena ''Kács'' i imenice ''falu'' (selo) te da se ponekad javlja i u varijanti s prisvojnim (posvojnim) nastavkom: ''Kácsfalva''. Njemački oblik glasi ''Katschfeld''. Prota Stevan Mihaldžić tvrdi da je [[Mađarski jezik|mađarsko]] ime [https://proleksis.lzmk.hr/46218/ složenica]: ''Kács'' ([[turski jezik|tur.]] ''Gač'' - bježi, spašava se) + mađ. ''falu'' (selo). Ponekad se tvrdi da prvi dio složenice potječe od mađ. ''kacsa'' ([[patke|patka]]) te da ime ''Kácsfalu'' znači ''Pačje selo''. === [[Etnik]] i [[ktetik]] === Stanovnik Jagodnjaka je Jagodnjačanin, a stanovnica je Jagodnjačanka. Jagodnjačani se često nazivaju i Kačvolcima, a Jagodnjačanke Kačvolkušama prema starom (danas narodskom) imenu Kačvola. Od tog starog imena izveden je i pridjev ([[ktetik]]) ''kačvolski''. == Stanovništvo == === Tabela ([[2021]]) === {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="17" | Pregled broja stanovnika po godinama <ref>[https://web.dzs.hr/PXWeb/Table.aspx?layout=tableViewLayout1&px_tableid=Tabela4_14.px&px_path=Naselja%20i%20stanovni%c5%a1tvo%20Republike%20Hrvatske__Stanovni%c5%a1tvo__Naselja&px_language=hr&px_db=Naselja%20i%20stanovni%c5%a1tvo%20Republike%20Hrvatske&rxid=fc9d580f-2229-4982-a72c-cdd3e96307d3 DZS: ''Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001.'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://web.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup14_6092.html DZS: ''Stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima, popis 2011.'' - '''Općina Jagodnjak''']</ref><ref>[https://podaci.dzs.hr/media/rqybclnx/popis_2021-stanovnistvo_po_naseljima.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po naseljima.xlsx''] <br> [https://podaci.dzs.hr/media/td3jvrbu/popis_2021-stanovnistvo_po_gradovima_opcinama.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po gradovima-opcinama.xlsx'']</ref> |- | [[1857]] || [[1869]] || [[1880]] || [[1890]] || [[1900]] || [[1910]] || [[1921]] || [[1931]] || [[1948]] || [[1953]] || [[1961]] || [[1971]] || [[1981]] || [[1991]] || [[2001]] || [[2011]] || [[2021]] |- | 2167 || 2212 || 2064 || 2282 || 2280 || 2462 || 2381 || 2624 || 2706 || 2678 || 2967 || 2348 || 2259|| 1951 || 1469 || 1299 || 990 |- |} === Grafikon (2021) === {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Grafikon kretanje broja stanovnika Jagodnjaka od 1857. do 2011.'''<br /> |dimx = |dimy = |stanmax = 3000 |crta1 = 250 |crta2 = 100 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |a16 = 2011 |a17 = 2021 |p1 = 2167 |p2 = 2212 |p3 = 2064 |p4 = 2282 |p5 = 2280 |p6 = 2462 |p7 = 2381 |p8 = 2624 |p9 = 2706 |p10 = 2678 |p11 = 2967 |p12 = 2348 |p13 = 2259 |p14 = 1951 |p15 = 1469 |p16 = 1299 |p17 = 990 |izvor = Navedeno u tekstu / Državni zavod za statistiku }} Napomene o popisima stanovništva ---- Naselje Jagodnjak imalo je [[2001]]. godine 1.469 stanovnika (žena 52,6 %, muškaraca 47,4 %) te 557 domaćinstava. Prosječna gustoća naseljenosti iznosila je 25 st./km². Godine [[2011]]. naselje je imalo 1.299 stanovnika (žena 669, muškaraca 630), s prosječnom gustoćom naseljenosti 22 st./km². Svi zaseoci, navedeni u rubrici ''Geografski položaj'', u pojedinim su popisima posebno iskazivani. (Podaci u gornjem dijagramu za godine 1857-1971. su iz [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Korenčić|Korenčićeve]] knjige, za 1981. godinu iz knjige [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Tri stoljeća Belja|Ćurčić-Kićoševljeve]], a za 1991. iz [[Korisnik:Belirac/Izvori#HER|Hrvatskog enciklopedijskog rječnika]]. U Ćurčić-Kićoševljevoj knjizi drugačiji podaci za godine 1900. - 2274, 1910. - 2486, 1931. - 2625, 1971. - 2347 i 1991. - 1794). === Nacionalni sastav ([[1991]]) === {{bar box |float = center |title = Popis 1991. |titlebar = #AAF |width = 300px |bars = {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]] |#FF0000 |1.439| 73.75}} {{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]] |#4169E1 | 296| 15.17}} {{Vrsta sa postotkom|[[Jugosloveni]]|#C71585 | 103| 5.27}} {{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]] |#665D1E | 67| 3.43}} {{Vrsta sa postotkom|[[Albanci]] |#4B3621 | 6| 0.30}} {{Vrsta sa postotkom|[[Nijemci]] |#BDB76B | 5| 0.25}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]] |#08E8DE | 5| 0.25}} {{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani]] |#228B22 | 3| 0.15}} {{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]] |#FF7E00 | 1| 0.05}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rusi]] |#F400A1 | 1| 0.05}} {{Vrsta sa postotkom|[[Slovenci]] |#FF55A3 | 1| 0.05}} {{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]] |#C19A6B | 1| 0.05}} {{Vrsta sa postotkom|neopredijeljeni|#C154C1 | 19| 0.97}} {{Vrsta sa postotkom|nepoznato |#A2A2D0 | 4| 0.20}} |caption='''Ukupno''': 1.951 }} === Nacionalni sastav (2011) === Prema popisu 2011. godine, stanovništvo je bilo pretežito srpsko (70%) te hrvatsko (20%) i romsko (4%).<ref name="Acta"/> === Prezimena stanovnika === Prema popisu stanovništva iz 2011. godine '''20 najčešćih prezimena''' u Jagodnjaku su: * Bodlović, Radanović, Suzić, Đurđević, Bogdan, Šalajić, Mišković, Ninković, Rakas, Mrđenović, Čubra, Kovačević, Anđelić, Đermanović, Damjanović, Petrović, Čučković, Đekić, Šafarić, Španović, a nekad su najčešća '''prezimena''' bila: * Mrđenović, Đukić, Šimek, Bandov, Janus, Kovačević, Radanović, Čubra, Đermanović, Petrović, Tatarin, Šalajić, Štrbac, Živković, Bošnjak, Jalšovec, Kovač, Maljković, Peranić, Poznanović.<ref name="Acta">[https://actacroatica.com/hr/location/jagodnjak/ Acta Croatica: ''Toponim: Jagodnjak''], pristupljeno: 20. X. 2018.</ref> == Historija == [[Datoteka:KrstiBunar.JPG|mini|250px|Krst i arteški bunar u Jagodnjaku]] === Feudalci === Od 1323. godine, kad je naselje prvi put spomenuto, pa do 1687. godine, kad je Baranja konačno oslobođena od [[Turci|Turaka]], promijenilo se nekoliko vlasnika imanja kome je pripadao Jagodnjak (porodica Čemenji, Nikola Gorjanski, porodica Matučinaj), da bi poslije [[:hr:Haršanjska bitka|Haršanjske bitke]] to imanje u okviru [[:sr:Darda|Darđanskog vlastelinstva]] bilo predato porodici Veterani. Godine 1785. posjed je grofova Kazimira i Karla [[Esterházy|Esterhazi]]ja (Eszterházy).<ref>[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Nada Miletić Stanić|Nada Miletić Stanić]], str. 61</ref> === Naseljavanje === Godine [[1591]]. na području Jagodnjaka žive Mađari. Sredinom XVII. vijeka selo je bilo naseljeno pretežno srpskim stanovništvom, čiji se broj povećao dolaskom [[Arsenije III Crnojević|Čarnojevićevih]] Srba. Nakon [[Rakocijev ustanak|Rakocijevog]] ustanka izbjeglo se stanovništvo vraća. Po popisu iz [[1711]]. godine u selu živi 27 porodica, od kojih je 21 doseljena iz [[Slavonija|Slavonije]], a nakon isteka poreznih olakšica napuštaju naselje i sele se u mjesto gdje će vjerovatno imati nove privilegije. Tridesetih godina XVIII. vijeka doseljavaju se [[nemci|njemačke]] porodice [[katoličanstvo|katoličke]] i [[luteranizam|luteranske]] vjere. Po popisu iz [[1751]]. godine u naselju ima 80 [[pravoslavlje|pravoslavnih]] domova, [[1787]]. selo ima 34 duše rimokatoličke vjere ([[Hrvati|hrvatske]] i njemačke narodnosti) i 1244 duše pravoslavne vjere (''nesjedinjene grčke vjere'' te ''iliričke i grčke narodnosti''), [[1846]]. u selu živi 1030 stanovnika pravoslavne vjere, [[1900]]. u 194 doma broj pravoslavnih stanovnika se povećava na 1.148, a po podacima iz 1905. naselje ima 467 domova, od toga su 202 pravoslavna sa 1.128 članova, a ostalo stanovništvo čine Nijemci i ostali.<ref>[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Nada Miletić Stanić|Nada Miletić Stanić]], str. 61-62</ref> == Privreda == [[Datoteka:Shepherd, his Herd, and Dogs nearby Jagodnjak.jpg|mini|lijevo|150px|Jagodnjački [[čoban]]]] [[Datoteka:Farming Village Cooperative of Jagodnjak - Fodder Factory.JPG|mini|250px|Mješaonica stočne hrane nekadašnje Poljoprivredne zadruge "Naše selo"]] === Općenito === Privrednu osnovu Jagodnjaka čine [[ratarstvo]], [[stočarstvo]], proizvodnja stočne hrane, [[pčelarstvo]] (npr. u Zornicama - [https://www.facebook.com/KovacicDarda/videos/476786675108896/?locale=hr_HR '''video''']), [[građevinarstvo]] i [[trgovina]]. [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Feldbauer|Feldbauer]] spominje i vinogradarstvo, iako u Jagodnjaku nema vinograda. === Poslovni subjekti === Prema [https://sudreg.pravosudje.hr/registar/f?p=150:1 Sudskom registru], u Jagodnjaku su postojali ili postoje ovi privredni subjekti: * '''Ornatus-Zuber''' d.o.o. za građevinarstvo i usluge u stečaju * Poljoprivredna zadruga '''Naše selo''' u stečaju (osnovana 1984. godine; 2004. izgrađeni silosi i mješaonica stočne hrane) * '''Kale''' d.o.o. za trgovinu i prijevoz robe * Komunalno trgovačko društvo (KTD) '''Gmajna''' d.o.o. Jagodnjak * '''Projekti Jagodnjak''' d.o.o. za savjetovanje, izradu projekata i usluge Jagodnjak je bio ili je još uvijek sjedište i više drugih obrta i društava s ograničenom odgovornošću (d.o.o.)<ref>[https://www.mojatvrtka.net/lokacija/osjecko-baranjska/31324-jagodnjak/31324-jagodnjak/1/ Mojatvrtka.net: ''Popis poduzeća Jagodnjak'']</ref>, kao i više [[OPG]]-ova. U Jagodnjaku još postoje: * [[ambulanta]] opće medicine Doma zdravlja Beli Manastir * [[Veterina]]rska ambulanta - Jagodnjak === Svinjogojstvo i ASK <ref>[https://lag-baranja.hr/lag/item/1930-pojava-ask-a-u-opcini-jagodnjak (Jovan Nedić): ''"Pojava ASK-a u Općini Jagodnjak "'']. lag-baranja.hr - Beli Manastir, 7. VII. 2025.</ref><ref>[https://lag-baranja.hr/lag/item/1957-opcina-jagodnjak-bez-ijedne-svinje (Jovan Nedić): ''"Općina Jagodnjak bez ijedne svinje"'']. lag-baranja.hr - Beli Manastir, 6. VIII. 2025.</ref> === Prema izjavi načelnice Danijele Mlinarević, sredinom 2025. godine na području Općine Jagodnjak uzgojem [[svinja]] bavilo se najmanje 200 domaćinstava, što je tu općinu svrstavalo u red najjačih baranjskih općina kada je o svinjogojstvu i prodaji gotovih proizvoda riječ. Neki uzgajivači i proizvođači suhomesnatih proizvoda iz Jagodnjaka postali su pravi brendovi, npr. OPG Kolarević i OPG Stojković<ref>[https://lag-baranja.hr/lag/item/1943-opg-milorad-stojkovic-u-medijima (Jovan Nedić): ''"OPG Milorad Stojković u medijima"'']. lag-baranja.hr - Beli Manastir, 7. VIII. 2025.</ref>. Međutim, 10. i 11. VII. 2025. godine u dva-tri domaćinstva u Jagodnjaku i jednom u Bolmanu pojavila se [[:hr:afrička svinjska kuga|afrička svinjska kuga]] (ASK), što je bilo dovoljno da se donese odluka da će se, eufemistički rečeno, eutanazirati sve svinje kako bi se zaustavila epidemija, a to je za lokalne uzgajivače bila najava prave – katastrofe, koja je ubrzo dobila i naziv – ''svinjomor''. Mjesec dana kasnije, 6. VIII. 2025, u "[[Glas Slavonije|Glasu Slavonije]]" objavljen je članak pod naslovom ''"Gotova eutanazija svinja u Jagodnjaku ..."'' <ref>[https://www.glas-slavonije.hr/regija/2025/08/06/gotova-eutanazija-svinja-u-jagodnjaku-nitko-ne-zna-koliku-odstetu-ocekivati-711374/ Ivica Getto: ''"Gotova eutanazija svinja u Jagodnjaku, nitko ne zna koliku odštetu očekivati".] glas-slavonije.hr – Osijek, 6. VIII. 2025.</ref>, u kom je rečeno da je planirano "eutanazirati 1500 svinja, a usmrćeno ih je 1919, na 144 gospodarstva". Tim člankom potvrđeni su razmjeri katastrofe jer u tom trenutku u sva četiri naselja Općine Jagodnjak nije bilo ni jedne svinje, a stupila je na snagu i zabrana držanja svinja na godinu dana. O izbijanju epidemije u Općini Jagodnjak i njezinim posljedicama pisali su valjda svi mediji u Hrvatskoj, pri tome donoseći stvarno uznemirujuće snimke razmjere usmrćivanja zdravih svinja (što se može vidjeti npr. u "Glasu Slavonije" i u zagrebačkim "Novostima" <ref>[https://www.portalnovosti.com/nasa-gospodarstva-niko-nije-obisao-i-testirao-svinje/ Dušan Velimirović. ''"Naša gospodarstva niko nije obišao i testirao svinje"'']. portalnovosti.hr – Zagreb, 31. VII. 2025.</ref>). == Društvo i kultura == === Škola === [[Datoteka:Jagodnjak.jpg|mini|250px|Osnovna škola Jagodnjak]] U Jagodnjaku postoji Osnovna škola Jagodnak (do [[mirna reintegracija hrvatskoga Podunavlja|mirne reintegracije]] zvala se Osnovna škola "Vuk Karadžić"), koja ima područne škole u Bolmanu i [[Uglješ]]u. === Crkva === {{Dvostruka slika|right|Roman Catholic Church in Jagodnjak.JPG|122|Jagodnjak-(20180107)-Crkva svetog Nikole-toranj.jpg|122|<center>Lijevo katolička crkva, desno pravoslava|<center>Lijevo katolička crkva, desno pravoslavna}} * [[Crkva svetog Nikole, Jagodnjak|Pravoslavna crkva Svetog Nikole]] sagrađena je [[1725]]. godine. Pripada [[Arhijerejsko namjesništvo baranjsko#Jagodnjak|Srpskoj pravoslavnoj parohiji jagodnjačkoj]] ([[Arhijerejsko namjesništvo baranjsko]], [[Osječkopoljska i baranjska eparhija]]). <br> Crkvena slava, odnosno seoski kermenc je [[Sveti Nikola]] ([[19. 12.|19. XII.]]).<ref>[https://srbi.hr/hramovi-posveceni-svetom-nikolaju-mirlikijskom-pacetin-jagodnjak-i-miklusevci/ Sekulič, Srđan: ''"Hramovi posvećeni svetom Nikolaju Mirlikijskom – Pačetin, Jagodnjak i Mikluševci"'']. srbi.hr - Vukovar, 4. V. 2018.</ref> * Crkva (hram) [[:sr:Свети Нектарије Егински|Svetog Nektarija Eginskog Čudotvorca]], nalazi se u dvorištu Crkve Svetog Nikole, osvećena je [[22. IV.]] [[2023]]. godine.<ref>Milanović, Maja: ''"[https://srbi.hr/jagodnjak-bogatiji-za-jos-jednu-svetinju/ Jagodnjak bogatiji za još jednu svetinju]"''. srbi.hr - Vukovar, 24. IV. 2023.</ref><ref>[https://www.politika.rs/sr/clanak/387514/Srbi-i-Hrvati-zajedno-na-molitvi Apostolovski, Aleksandar. ''"Srbi i Hrvati zajedno na molitvi"'']. politika.rs - Beograd, 24. VIII. 2017.</ref> * Katolička crkva [[:hr:Sveti Vendelin|Svetog Vendelina]] izgrađena je [[1902]]. godine. Jagodnjak je [https://sh.wiktionary.org/wiki/filijala filijala] Župe Presvetog Srca Isusova sa sjedištem u [[Čeminac|Čemincu]] ([[Baranjski dekanat]], [[Đakovačko-osječka nadbiskupija]]).<ref>[https://www.glas-slavonije.hr/regija/2024/10/19/galerija-zasvirale-angsterove-orgulje-iz-1902-godine-635539/ Getto, Ivica. ''"Zasvirale Angsterove orgulje iz 1902. godine"'']. glas-slavonije.hr - Osijek, 19. X. 2024.</ref> === Pošta === Prema podacima iz knjige [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Tri stoljeća Belja|"Tri stoljeća Belja"]] (str. 105), u Jagodnjaku "pošta je otvorena 8. VIII 1881. god. (za telegraf i telefon nema podataka)" i od tada postoji u kontinuitetu sve do današnjih dana. Službeno, godine 2024. u Jagodnjaku postoji [https://www.posta.hr/pretrazivanje-postanskih-ureda?uredi=449 redoviti poštanski ured] Hrvatske pošte s poštanskim brojem '''31324''' na adresi Borisa Kidriča 93. Od 15. VI. 2020. godine ured radi od ponedjeljka do petka od 12:30 do 15:30 sati (telefon: 072-303-304; faks: 031-253-8003). To je jedini poštanski ured na području Općine Jagodnjak. Naselja [[Majške Međe]] i [[Novi Bolman]] nikad i nisu imala poštanski ured, a ured u [[Bolman]]u je zatvoren zbog neisplativosti. === Udruge === U [https://registri-npo-mpu.gov.hr/#!udruge Registar udruga Republike Hrvatske] upisano je 13 aktivnih udruga sa sjedištem u Jagodnjaku (stanje: XII/2019): * Dobrovoljno vatrogasno društvo (DVD) Jagodnjak, osnovano 6. XII. 1982. * Informatička udruga Modul, osnovana 27. VI. 2011. * Klaster Baranjski kulin, osnovan 27. II. 2013. * Konjogojska udruga (KU) "Baranjac", osnovana 9. VI. 2013. * Lovačko društvo (LD) "Jelen" Jagodnjak, osnovano 7. XII. 1997. * [[:hr:NK Bratstvo Jagodnjak|Nogometni klub (NK) "Bratstvo Jagodnjak]], osnovan 27. III. 1964. * Sportsko ribolovno društvo (SRD) "Dravica" Jagodnjak, osnovano 29. XI. 2002. * Udruga mladih (UM) Jagodnjak, osnovana 27. IV. 2006. * Udruga "Terapija", osnovana 16. VII. 2018. * Udruga umirovljenika Jagodnjak, osnovana 4. IX. 2004. * [[Romsko srce|Udruga žena Romkinja "Romsko srce"]], osnovana 15. I. 2001. * Udruga žena "Sretne i spretne", osnovana 3. IV. 2017. * Udruga Život Jagodnjak, osnovana 14. III. 2014. === Sportsko ribolovno društvo "Dravica" Jagodnjak === : ''Ostala značenja imena '''Dravica''' vidjeti na [[Dravica (razvrstavanje)]]''. [[Datoteka:Gmajna Fishing Site in Jagodnjak.JPG|thumb|desno|300px|Kanal Gmajna kod Jagodnjaka (3. V. 2009)]] [[Datoteka:Jagodnjak-(20170815)-Gmajna-SRD Dravica-Drustveni kup.jpg|thumb|desno|300px|Društveni kup SRD-a "Dravica" (15. VIII. 2017)]] Sportsko ribolovno društvo "Dravica" Jagodnjak (skraćeni naziv: SRD "Dravica" Jagodnjak) [[ribolov]]no je društvo (hrvatski: ''udruga'') iz Jagodnjaka, upisano u službeni [https://registri-npo-mpu.gov.hr/#!udruge Registar udruga Republike Hrvatske] 18. decembra 2002. godine sa sjedištem u Ulici [[Boris Kidrič|Borisa Kidriča]] 100. Društvo je član [https://www.zsrubaranje.hr/ Zajednice športskih ribolovnih društava Baranje]. ; Osnivanje SRD "Dravica" formirana je krajem 2002. godine. Inicijativa za formiranje došla je od samih ribolovaca. Godine 2008. članova-[[senior]]a bilo je oko 75, a članova [[junior]]a - [[kadet]]a oko 50. Članovi su iz [[Općina Jagodnjak|Općine Jagodnjak]] (Jagodnjak, [[Bolman]]), susjednih općina i [[Grad Beli Manastir|Belog Manastira]]. ;Aktivnosti Aktivnosti SRD "Dravica" su: * unapređivanje sportskog ribolova i razvoj ribolovnog turizma; * organizovanje ribolovnih takmičenja i drugih aktivnosti vezanih uz sportski ribolov i učestvovanje na takvim takmičenjima i aktivnostima; * poribljavanje; * očuvanje okoliša. SRD upravlja vrlo kvalitetnim vodenim površinama bogatim [[riba|ribom]], kao i drugom vodenom [[fauna|faunom]] i [[flora|florom]]. Dobrovoljnim radom članova entuzijasta i uz financijsku pomoć Općine Jagodnjak uređen je nekad zapušteni kanal [[Gmajna (kanal)|Gmajna]] u neposrednoj blizini naselja Jagodnjak. ;Uspjesi SRD "Dravica" ima velikih uspjeha na sportsko-ribolovnim takmičenjima u Baranji i Slavoniji, posebno u kategoriji kadeta / kadetkinja, koji se takmiče u Županijskoj ligi. O radu i uspjesima SRD-a "Dravica" članci su objavljivani na web-stranici Općine Jagodnjak te na portalu i u štampnaom izdanju zagrebačkih [[Novosti (Hrvatska)|"Novosti"]]. O svim važnijim zbivanjima objavljuju se vijesti i na Fejsbuk-profilu [https://www.facebook.com/people/SRD-Dravica-Jagodnjak/100064154224017/ SRD-a "Dravica"]. <ref>[https://jagodnjak.hr/2012/03/16/godinja-skuptina/ (Nedić, Željko). ''"Godišnja skupština"'']. jagodnjak.hr - 16. III. 2013.</ref> <ref>[https://jagodnjak.hr/2013/05/28/mi-smo/ (Nedić, Željko). ''"Mi smo..."'']. jagodnjak.hr - 28. V. 2013.</ref> <ref>[https://jagodnjak.hr/2017/07/24/qdravicaq-druga-u-kupu-hrs-a/ Nedić, Jovan. ''"'Dravica' druga u Kupu HŠRS-a"'']. jagodnjak.hr - 24. V. 2017.</ref> <ref>[https://www.portalnovosti.com/uspjeh-jagodnjackih-ribolovaca Nedić, Jovan. ''Uspjeh jagodnjačkih ribolovaca"'']. portalnovosti.hr - 6. VIII. 2017.</ref> <ref>[https://www.portalnovosti.com/veselo-na-jagodnjakoj-gmajni Nedić, Jovan. ''Veselo na jagodnjačkoj Gmajni"'']. portalnovosti.hr - 12. IX. 2017.</ref> <ref>[https://www.portalnovosti.com/uspjeh-dravice Nedić, Jovan. ''"Uspjeh 'Dravice'"'']. portalnovosti.hr - 21. V. 2021.</ref> ;Napomena Uz Sportsko ribolovno društvo "Štuka" Baranjsko Petrovo Selo, SRD "Dravica" jedino je takvo baranjsko društvo koje u imenu ima pridjev "sportsko". Sva druga društva u imenu imaju pridjev "športsko". === Ostale organizacije === * [https://skd-prosvjeta.hr/jagodnjak/ Pododbor SKD-a "Prosvjeta" Jagodnjak] (2019; stara uprava) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190808164239/https://skd-prosvjeta.hr/jagodnjak/ |date=2019-08-08 }} <br>- [https://skd-prosvjeta.hr/o-nama/pododbori/ SKD "Prosvjeta", popis pododbora] (2024; nova uprava) * [https://jagodnjak.hr/wp-content/uploads/2023/05/odluka_o__konacnim_rezultatima_izbora_vijece_madjarske_NM.pdf Vijeće mađarske nacionalne manjine u Općini Jagodnjak] (od V/2023) * [https://jagodnjak.hr/wp-content/uploads/2023/05/odluka_o__konacnim_rezultatima_izbora_vijece_romske_NM.pdf Vijeće romske nacionalne manjine u Općini Jagodnjak] (od V/2023) * [https://jagodnjak.hr/wp-content/uploads/2023/05/odluka_o__konacnim_rezultatima_izbora_vijece_srpske__NM.pdf Vijeće srpske nacionalne manjine u Općini Jagodnjak] (od V/2023) === Manifestacije === [[Datoteka:Kulinijada.JPG|mini|250px|Kulinijada u Jagodnjaku]] * Baranjska už'na ---- * Dan Općine Jagodnjak ---- * Jagodnjak basket 2007./ 2008./2009. Turnir traje dva ili tri dana, ovisno o broju prijavljenih ekipa: (petak), subota i nedjelja. Ekipe su iz Baranje, Slavonije, pa čak i iz Zagreba. Sistem takmičenja ovisi o broju prijavljenih ekipa. Finalni susret i borba za treće mjesto igra se u nedjelju. Turnir ima osiguranu tehničku podršku (ozvučenje, semafor i sl.). Nakon Turnira organizira se igranka na otvorenom uz živu muziku (obično bend iz Osijeka). Turnir se održava svake godine počevši od 2006. Od 2011. godine Turnir se održa u mjesecu augustu. Turnir ima značajnu turističku dimenziju jer je odziv navijača iz Baranje, i šire, velik. Medijski je vrlo dobro pokriven (regionalne novine i elektronički mediji). ---- * Kermenc - Sveti Nikola (19. XII). ---- * Kulinijada u Jagodnjaku Kulinijada u Jagodnjaku održava se od 2003. godine. Takmičarski primjerci uglavnom su iz Baranje i Slavonije, a iz godine u godinu povećava se broj takmičara i izvan tih regija. Najbolji kulin bira povjerenstvo kojem je na čelu prof. dr. Antun Petričević. U početku Kulinijadu je organizovala Poljoprivredna zadruga "Naše selo", a sada Općina Jagodnjak. Cilj Kulinijade je promocija te gastronomske delicije kao autohtonog proizvoda i organiziranje njegove proizvodnje na tradicionalni način. Također, cilj je iskoristiti taj brend u turističke svrhe. == Značajne osobe == * [[József Angster|Angster, József (Joseph)]] (Kácsfalu /Jagodnjak/, 7. VII. 1834. - Pécs /[[Pečuj]]/, 9. VI. 1918), čuveni graditelj [[orgulje|orgulja]]) * [[Ljubomir Balaban|Balaban, Ljubomir (Ljubiša)]] (Jagodnjak, 27. VIII. 1949. - [[Vinkovci]], 29. II. 2004, sahranjen u Jagodnjaku; privrednik i društveno-politički radnik) * [[:sr:Boško Beuk|Beuk, Boško]] ([[Gornji Klakar]], 1955; muzičar, pjevač, tekstopisac, aranžer, pisac, pjesnik, kolumnist; živi u Španiji) * [[Dušan Bobera|Bobera, Dušan]] (Jagodnjak, 1962; dr., redovni profesor na Ekonomskom fakultetu u Subotici) * '''Damjanović, Ljubomir''' (Jagodnjak, 27. XII. 1954, magistar tehnologije u penziji, autor knjiga "Jagodnjak na Marsu" i "O čemu razmišljaš, Ljubomire?") * '''Ribić, Obrad''' (po njemu nazvana ulica u Jagodnjaku) == Ulice == Jagodnjak ima 12 ulica. Njihova imena ispisani su na tablama [[latinica|latinicom]] (gore) i [[ćirilica|ćirilicom]] (dolje). Za razliku od ostalih baranjskih općina i Grada Belog Manastira, u Općini Jagodnjak imena nisu mijenjana nakon mirne reintegracije, tj. ostala su ista kakva su bila i u bivšoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. {| {{prettytable}} ! Ime ulice ! Opis ! Tabla ! slika |- | Partizanska ulica | po [[Partizani|partizanima]] iz II. svjetskog rata | | |- ! Ulica Borisa Kidriča (glavna) | < [[Boris Kidrič]] (političar) | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Borisa-Kidrica-Tabla.jpg|50px]] | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Borisa-Kidrica-Pogled-od-Bolmana.jpg|50px]] |- | Ulica Branka Radičevića | < [[Branko Radičević]] (pjesnik) | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Branka-Radicevica-Tabla.jpg|50px]] | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Branka-Radicevica.jpg|50px]] |- | Ulica Dositeja Obradovića | < [[Dositej Obradović]] (filozof i prosvjetitelj) | | |- | Ulica Ive Lole Ribara | < [[Ivo Lola Ribar]] (revolucionar) | | |- | Ulica Jovana Jovanovića Zmaja | < [[Jovan Jovanović Zmaj]] (pjesnik) | | |- | Ulica kruševačka | Na Google mapsu ''Kruševačka ulica'' (akcent na "e"); po mikrotoponimu Kruševac; "Pod Kruševcem", igralište NK Jagodnjak | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Krusevacka-Tabla.jpg|50px]] | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Krusevacka.jpg|50px]] |- | Ulica Obrada Ribića | < Obrad Ribić (lokalna ličnost) | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Obrada-Ribica-Tabla.jpg|50px]] | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Obrada-Ribica.jpg|50px]] |- | Ulica Vasilja Gaćeše | < [[Vasilj Gaćeša]] (narodni heroj s [[Banija|Banije]]); žitelji te ulice porijeklom su iz istog kraja; lokalni naziv: Fuskas(a) | | |- | Ulica Vladimira Nazora | < [[Vladimir Nazor]] (pjesnik, pisac i političar) | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Vladimira-Nazora-Tabla.jpg|50px]] | |- | Ulica Vuka Karadžića | < [[Vuk Stefanović Karadžić]], OŠ Jagodnjak ranije se zvala OŠ Vuk Karadžić | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Vuka-Karadzica-Tabla.jpg|50px]] | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Vuka-Karadzica.jpg|50px]] |- | Vijenac Nikole Tesle | < [[Nikola Tesla]] (naučnik svjetskog glasa) | | |} == Znamenitosti i zanimljivosti == === Jagodnjak u emisiji "Znanje imanje" === U nedjelju, 14. XII. 2025. godine, na TV-kanalu RTS1 s početkom u 11 sati, prikazana je kolažna 55-minutna emisija "Znanje imanje" urednice i voditeljice Dragane Popov, u kojoj je prvi prilog od dvadeset minuta snimljen u Jagodnjaku, a u kome je bilo govora o kulinu, tradicijskim jelima i kolačima i paradnim konjima. Prilog počinje vožnjom jagodnjačkom glavnom ulicom i sljedećim riječima voditeljice: "Dobro došli u Jagodnjak, selo kulena ili kulina kako se ovde kaže. Ovaj suhomesnati delikates je postao brend i njihov zaštitni znak. Poznati su po Kulinijadi koja promoviše kulin kao tradicionalnu gastroponudu Baranje". Prilog, kao i cijela emisija, mogu se pogledati na Jutjubu<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=yZNCQ5BjLDU Dragana Popov: ''Jagodnjak'' (0:40 – 20:00)]. Youube (RTS Znanje Imanje - Zvanični Kanal) - Beograd, 14. XII. 2025.</ref>, na zvaničnom kanalu "RTS Znanje imanje", i poslušati što su za televiziju o kulinu izjavili sin i otac '''Kolarević''', o Jagodnjaku načelnica općine '''Danijela Mlinarević''', o tradicionalnim jelima i kolačima predsjednice jagodnjačke Udruge žena "Sretne i spretne" '''Radmila Stojković''' i bolmanske "Zlatne žene" '''Katarina Tomašević''' te o konjima i aktivnostima jagodnjačkih konjogojaca predsjednica Konjogojske udruge "Baranjac, studentica Poljoprivrednog fakulteta u Osijeku '''Tamara Povodnjak'''.<ref>[https://www.portalnovosti.com/znanje-imanje-u-jagodnjaku/ Jovan Nedić: ''"'Znanje imanje' u Jagodnjaku"'']. [[Novosti (Hrvatska)|portalnovosti.hr]] – Zagreb, 20. XII. 2025.</ref> == Knjige (i ostalo) o Jagodnjaku == === Bilten MZ Jagodnjak === [[Datoteka:Jagodnjak-(19870400-06-Bilten MZ-0006)-Jovan Nedic--Krizaljka.jpg|mini|desno|310px|Impresum i križaljka Jovana Nedića iz 6. broja "Biltena MZ Jagodnjak"]] '''Bilten MZ Jagodnjak''' bio je "list Mjesne konferencije Socijalističkog saveza radnog naroda Jagodnjak". Izdano je šest (6) brojeva, prva tri (formata A4) šapirografiranjem, 4, 5. i 6. broj (formata 35 x 25&nbsp;cm) štampani su dvobojno u belomanastirskom "Slovu". * Prvi broj izašao 4. VI. 1975. (7 stranica), * drugi 5. IV. 1977. (12 str.), * treći 23. IV. 1977. (3 str.), * četvrti u XII. 1977. (8 str.), * peti u VI. 1978. (8 str.) i * šesti u IV. 1987. (6. str.). Štampane brojeve pripremali su: Čedo Arbutina, [[Ljubiša Balaban]], Simo Bodlović, Zoran Đurđić, Dragutin Horvat, Mirko Mrđenović i Miloš Šikanja. Pored priloga o radu Mjesne zajednice Jagodnjak, Nogometnog kluba ''"[[:hr:NK Bratstvo Jagodnjak|"Bratstvo]]"'' i svih ostalih organizacija iz Jagodnjaka, objavljivani su i literarni radovi jagodnjačkih osnovaca, a u šestom broju i [[križaljka]]. === Knjige (hronološkim redom) === ---- :'''Djelomično''' o Jagodnjaku ---- * '''Miletić Stanić''', Nada : [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Međeral-Sučević|''"Pravoslavne crkve u Baranji"'']] > ''"Jagodnjak"'' (+foto na str. 28-30). Novi Sad : Muzej Vojvodine, 1999, str. 61-66 * '''Feldbauer''', Božidar : [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Feldbauer|''"Leksikon naselja Hrvatske'']] : ''Prvi svezak"'' > ''"Jagodnjak"'' (+ foto). Zagreb, 2004, str. 302 * '''Kolundžić''', Dušan : ''"Prvi šematizam Eparhije osečkopoljske i baranjske"'' > ''"Srpska prvoslavna crkvena opština i parohija Jagodnjak"''. Dalj ; Beograd, 2009, str. 93-95 * '''Proleksis''' enciklopedija online > [https://proleksis.lzmk.hr/1154/ ''"Jagodnjak"'']. Zagreb, 2013.<ref>U štampanom izdanju ove enciklopedije (IX. knjiga Hr - Je, Zagreb, 2006, str. 257) za Jagodnjak piše: "18 km ''si'' od Osijeka", što nije tačno jer se Jagodnjak prema ''Google mapsu'' nalazi sjeverozapadno od Osijeka na udaljenosti od 25 km.</ref> * '''Nedić''', Jovan (priređivač) : [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Spomenici NOB na području Baranje|''"Spomenici Narodnooslobodilačke borbe na području Baranje"]] > ''"Jagodnjak"''. Zagreb ; Beli Manastir, 2022, str. 41-43, 74 // 88 str. : ilustr. ; 24&nbsp;cm ; tiraž 350 // ---- :'''U cijelosti''' o Jagodnjaku ---- {{Dvostruka slika|right|Balaban-Andjelko-(2026-000-knj-Jagodnjak)-Kako do baranjskog kulena.jpg|122|Balaban-Andjelko-(2026-zzz-knj-Jagodnjak)-Kako do baranjskog kulena.jpg|122|<center>"Kako do baranjskog kulena??"|<center>"Kako do baranjskog kulena??"}} {{Dvostruka slika|right|Damjanovic-Jagodnjak-na-Marsu.jpg|122|Damjanovic-O-cemu-razmisljas-Ljubomire.jpg|122|<center>"Jagodnjak na Marsu"|<center>"O čemu razmišljaš, Ljubomire?"}} * '''Balaban''' A(nđelko), Dombi Lj(ilja), Đugum J(elena), Medić H(elga), Ćorić V(ladimir), Komlenić M(iodrag) i Kušec G(oran). ''"Kako do baranjskog kulena??"''. Jagodnjak : Klaster Baranjski kulin, 2016. // 20 str. (+ korice) : ilustr. ; 30&nbsp;cm // :: Ovaj priručnik za proizvođače [[kulin]]a pripremio je i uvod napisao '''Anđelko Balaban''' iz Jagodnjaka, doktor veterinarske medicine i jedan od organizatora Jagodnjačke kulinijade, u to vrijeme načelnik Općine Jagodnjak i direktor Poljoprivredne zadruge "Naše selo". Priručnik je nakon vrlo kratke pripreme izdan za 15. Kulinijadu, održanu 9. VI. 2016. godine u sklopu "Dana kulina Jagodnjak 2016." (9-12. VI. 2016). Izdanje nema impresum i nema ga u referentnih bibliotekama. * '''Damjanović''', Ljubomir, 1954- : ''"Jagodnjak na Marsu"''. Vukovar ; Jagodnjak : Lj. Damjanović (vlastita naklada), 2020. // 110 str. : ilustr. ; 21&nbsp;cm ; tiraž 100 // * '''Damjanović''', Ljubomir, 1954- : ''"O čemu razmišljaš, Ljubomire? : knjiga eseja i pripovijetki"''. Jagodnjak : Lj. Damjanović (vlastita naklada), 2023. // 145 str. ; 21&nbsp;cm ; tiraž 100 // {{commonscat|Jagodnjak}} == Izvori i vanjske veze == {{Reflist}} * [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa|Baranjska građa]] * [[flajer]] "Općina Jagodnjak" * [http://www.jagodnjak.hr Službene stranice Općine Jagodnjak] * [http://www.obz.hr/staro/hr/index.php?tekst=34 Osječko-baranjska županija: ''Jagodnjak''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211130195912/http://www.obz.hr/staro/hr/index.php?tekst=34 |date=2021-11-30 }} * [http://tzbaranje.hr/o-baranji/ Turistička zajednica Baranje: ''O Baranji''] * [http://www.tzosbarzup.hr/hr/destinacije/jagodnjak/ Turistička zajednica Osječko-baranjske županije: ''Jagodnjak'']{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/itemlist/tag/**%20jagodnjak Mirovna grupa Oaza: ''Svi članci vezani za Jagodnjak''] * [http://lag-baranja.hr/lag/itemlist/tag/*%20Jagodnjak LAG Baranja: ''Svi članci vezani za Jagodnjak''] == Šabloni == {{Jagodnjak}} {{Baranjska naselja}} {{Coord|45.7013|N|18.590|E|source:hrwiki_region:HR|format=dms|display=title}} [[Kategorija:Općina Jagodnjak]] [[Kategorija:Naselja u Baranji]] [[Kategorija:Naselja u Osječko-baranjskoj županiji]] j5xcp42t8ot7s6udg3bo80s2ye4e7e8 42690148 42690040 2026-09-18T10:44:57Z Belirac 17 /* Jagodnjak u emisiji "Znanje imanje" */ Dodan zaboravljeni navodnik i ime glavne jagodnjačke ulice. 42690148 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe}} : ''Karta Hrvatske [https://www.auto-karta-hrvatske.com/jagodnjak/ > Jagodnjak (plan s ulicama i cestama)]'' : ''Google maps [https://www.google.com/maps/place/Jagodnjak/@45.68663,18.4942131,12z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x475d274be2d24dd9:0x400ad50862bca80!8m2!3d45.7001607!4d18.5802168!16zL20vMGZ6cHB6?entry=ttu > Jagodnjak (područje naselja)] {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Jagodnjak / Јагодњак |regija = [[Baranja]] |županija = [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjska]] |općina = [[Općina Jagodnjak|Jagodnjak]] |mikroregija = [[Baranjska nizina]] |najgrad = [[Beli Manastir]] |površina = 59,16 |nadvisina = 90 |z. širina = 45.7013 |z. dužina = 18.590 |brojstan = 1.469 / 1.299 / '''990''' |gustoća = 25 / 22 / '''17''' |domaćinstva = 557 (2001) |pošta = 31324 |pozbroj = +385(0)31 |autooznaka = BM |slika = Jagodnjak_Municipal_Building.JPG |slika_opis = Dom kulture i sjedište Općine u Jagodnjaku,<br>Ulica Borisa Kidriča 100 }} '''Jagodnjak''' ([[mađarski|mađ.]] ''Kácsfalu'' [[međunarodni fonetski alfabet|[ˈkaːt͡ʃfɒlu]]]; [[njemački|njem.]] ''Katschfeld'', čitaj ''Kačfeld''; [[Imena baranjskih naselja|narodski]] ''Kačvala'' ili ''Kačvola''; [[ćirilica|ćir.]] ''Јагодњак''), naselje (selo) u [[Baranja|Baranji]], najveće u [[Općina Jagodnjak|Općini Jagodnjak]] i ujedno sjedište te općine u [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjskoj županiji]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. Na popisu stanovništva 2021. godine Jagodnjak je imao samo - '''990''' stanovnika, dok je na popisima 2001. i 2011. taj broj iznosio 1469 odn. 1299 stanovnika. Za vrijeme [[SFRJ]] Jagodnjak je administrativno činio '''[[Mjesna zajednica|Mjesnu zajednicu]] Jagodnjak''', koja je bila u sastavu tadašnje '''Općine Beli Manastir''', a koja je obuhvaćala cijelu [[Baranja|Baranju]]. [[Datoteka:Jagodnjak-(20141027)-Selo-kulina-tabla-dobrodoslice.jpg|mini|desno|310px|"Dobro došli u selo [[kulin]]a" - tabla dobrodošlice na ulazu u Jagodnjak iz smjera Bolmana, kod skretanja za Zornice]] == Geografija == Jagodnjak je smješten u zapadnom dijelu Baranje na velikom i plodnom zemljištu, u mikroregiji [[Baranjska nizina|Baranjske nizine]] [[Istočnohrvatska ravnica|Istočnohrvatske ravnice]]. Leži na nadmorskoj visini od 90 m (po [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Korenčić|''Korenčiću'']]: 86 m). Površina naselja je 59,16&nbsp;km². === Udaljenosti od okolnih naselja === Jagodnjak je udaljen u smjeru jugoistoka 26,4&nbsp;km (preko [[Bilje|Bilja]]) odn. 29,3&nbsp;km ([[Zapadna obilaznica Osijeka|obilaznicom]]) od grada [[Osijek]]a te u smjeru sjevera 18,6&nbsp;km (preko Bolmana) odn. 20&nbsp;km (preko [[Čeminac|Čeminca]]) od grada [[Beli Manastir|Belog Manastira]]. Od grada [[Belišće|Belišća]] mostom preko rijeke Drave udaljen je 23,2&nbsp;km. Od graničnog prijelaza Baranjsko Petrovo selo - Beremend prema Mađarskoj Jagodnjak je udaljen 13,9&nbsp;km, od graničnog prijalaza Duboševica - Udvar također prema Mađarskoj 33,2&nbsp;km, a od graničnog prijelaza Batina prema Srbiji 34&nbsp;km. === Dijelovi naselja === Dijelovi naselja su zaseoci (koji uglavnom više ne postoje): Bajmok, Bikaš, Brešće, Brod, Brod-Pusta(ra), Čemin, Deonice, Grablje, Karaš, Mali Jagodnjak, Milina, Pjeskovi, Projina Međa, Rit, Staro Selo, Šakarine (kod [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Feldbauer|''Feldbauera'']] ''Šakarin''), Trbićeva Ada i Zornice (kod [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Korenčić|''Korenčića'']] i ''Feldbauera'' ''Zornica''). ;Brod-Pustara Brod-Pustara je zaselak južno od Jagodnjaka uz kanal Barbara, udaljen oko 2,5&nbsp;km od Jagodnjaka nerazvrstanom asfaltnom cestom, koja se od županijske ceste [[Ž4041]] odvaja prema jugu kod upravne zgrade nekadašnje Poljoprivredne zadruga "Naše selo", nasuprot Doma kulture, odn. Općine Jagodnjak. U Brod-Pustari se nalaze dvije farme firme [[Belje]] d.d.: "Farma Brod Pustara 1" (uz sjevernu obalu kanala Barbara i zapadno od ceste) i "Farma Brod Pustara 2" uz južnu obalu kanala Barbara i istočno od ceste). ;Zornice Zornice su zaselak jugozapadno od Jagodnjaka, između kanala Barbara i pridravskog nasipa u smjeru sjever-jug i Duboke bare i bare Darovac u smjeru zapad-istok. Prema tvrdnji Pčelarstva Kovačić ([https://www.facebook.com/KovacicDarda/videos/476786675108896/?locale=hr_HR '''video''']) <ref>Pčelarstvo Kovačić: [https://www.facebook.com/KovacicDarda/videos/476786675108896/?locale=hr_HR ''"Upoznajte naše pčelinjake - Zornice!"'']. facebook.com - 28. VII. 2024.</ref>, danas (VII / 2024) prazno selo imalo je 150-ero djece u svom vrhuncu sedamdesetih godina 20. stoljeća. Bilo je ubilježeno u Prvi katastar Baranje iz 1865. godine, a nalazi se na kraju 2,5&nbsp;km duge asfaltne ceste južno od zapadnog kraja sela Jagodnjak i isto je toliko udaljeno od dravskog nasipa i bivše lugarnice Babin grob. U Zornice su se 1950-ih godina 20. stoljeća naseljavali doseljenici iz Bosne (npr. porodica Višekrunić). U jesen 2014. godine, za vrijeme načelnika Anđelka Balabana, izgrađena je i asfaltirana nerazvrstana cesta od državne ceste [[Ž4041]] na ulazu u Jagodnjak do Zornica. Cesta je dugačka 3.210 metara i široka 3 i pol metra. Izgrađena je također i odvodnja s obje strane ceste, kao i četiri mosta te pedesetak mostića ("ćuprija") preko odvodnih kanala kao prilazi njivama. Nova cesta zamijenila je dotadašnji prašnjavi ili blatnjavi put pa je otad Jagodnjak bolje povezan sa Zornicama. Time je olakšan pristup plodnim njivama u važnom dijelu jagodnjačkog atara, farmi pčela u Zornicama ("Pčelarstvo Kovačić"), voćnjacima uz ceste te šumi uz sjevernu obalu rijeke Drave. Ukupna vrijednost ceste bila je blizu 3 miliona kuna.<ref>(Nedić, Jovan): [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/2914-izgradjena-cesta-jagodnjak-zornice ''"Izgrađena cesta Jagodnjak – Zornice"'']. oaza-bm.hr - Beli Manastir, 20. XII. 2014.</ref> === Susjedna naselja === Područje naselja Jagodnjak na zapadu se graniči s područjima naselja Bolman i Novi Bolman, na sjeveru s [[Petlovac|Petlovcem]], na sjeveru i sjeveroistoku s [[Beli Manastir|Belim Manastirom]], na istoku s područjima naselja [[Čeminac]] i [[Novi Čeminac]], na jugoistoku s [[Darda|Dardom]], a na jugu uglavnom s rijekom [[Drava|Dravom]]. Jedan mali dio područja naselja Jagodnjak nalazi se s južne (desne) obale Drave. === Ceste === [[Datoteka:Jagodnjak-(20050407)-Tabla na ulazu u selo iz pravca Bolmana.jpg|mini|desno|310px|Tabla s imenom Jagodnjaka na cesti Ž4041 iz smjera Novog Čeminca]] Naselje Jagodnjak nalazi se na [[županijska cesta|županijskoj cesti]] [[Ž4041]] ([[D517]] - [[Bolman]] - [[Novi Bolman]] - Jagodnjak - [[Novi Čeminac]] - [[Uglješ]] - [[Švajcarnica]] /[[D7]]/), koja povezuje državne ceste [[D517]] i [[D7]], odnosno Beli Manastir i Osijek preko Bolmana i Jagodnjaka. Ta cesta prolazi kroz Jagodnjak cijelom dužinom Ulice Borisa Kidriča, koja je glavna jagodnjačka ulica. [[Autocesta A5 (Hrvatska)|Autocesta A5]] (Beli Manastir - Sredanci), u dionici između naplatne postaje Sudaraž i mosta na Dravi, prolazi između naselja Jagodnjak s desne strane i šume Haljevo te naselja Čeminac odn. Novi Čeminac s lijeve strane. Pritom djelomično prolazi sjeveroistočnim i istočnim područjem naselja Jagodnjak vrlo blizu kanala [[Gmajna (kanal)|Gmajna]] i jagodnjačke Ulice Vasilja Gaćeše. U nastavku te ulice nalazi se nadvožnjak preko autoceste za poljoprivredna vozila i ljude. Između Jagodnjaka i Novog Čeminca izgrađen je nadvožnjak na županijskoj cesti Ž4041 ispod koga prolazi autocesta A5. Na području naselja Jagodnjak nalaze se i dvije nerazvrstane asfaltirane ceste: do Zornica i do Brod-Pustare. Cesta za Zornice odvaja se od županijske ceste Ž4041 nadesno neposredno prije ulaska u Jagodnjak iz smjera Bolmana, a cesta za Brod-Pustaru odvaja se od ceste Ž4041 također nadesno kod zgrade Poljoprivredne zadruge "Naše selo", a preko puta Doma kulture i sjedišta Općine Jagodnjak. === Prometne veze === Jagodnjak je smjerom sjeverozapad - sjever povezan autobusnim linijama s Novim Bolmanom, Bolmanom, Petlovcem, Širinama i Belim Manastirom, a smjerom jugoistok - jug s Novim Čemincem, Uglješom, Švajcarnicom, Dardom, Mecama, Biljem i Osijekom. === Hidrografija === [[Datoteka:Jagodnjak, Croatia - panoramio (1).jpg|mini|desno|310px|Nasip ("bent") uz sjevernu obalu Drave na području naselja Jagodnjak (pogled prema zapadu)]] ;Drava Rijeka Drava, koja između Baranje i Slavonije vijuga smjerom sjeverozapad - jugoistok, prirodna je južna granica područja naselja Jagodnjak. Katastarski gledano, jedan mali dio tog područja nalazi se s druge, južne odnosno slavonske strane Drave, što je posljedica nekadašnjeg pomjeranja riječnog korita. ; Kanal Barbara Približno paralelno rijeci Dravi i istim smjerom kao i Drava, od Bolmana prema Dardi, a na sredokraći između Jagodnjaka i sjevernog pridravskog "benta", protječe Kanal Barbara, koji prolazi ispod nerazvrstanih cesta Jagodnjak-Zornice i Jagodnjak-Brod-Pustara. U Brod-Pustari obje beljske farme nalaze se uz Barbaru, prva sa sjeverne, a druga s južne strane. ; Ostale vode Ostale vodene površine na području naselja Jagodnjak ili su kanali ili bare ili "šančevi" uz ceste. Najpoznatiji kanal je [[Gmajna (kanal)|Gmajna]] koju su članovi [[Jagodnjak#Sportsko ribolovno društvo "Dravica" Jagodnjak|SRD-a "Dravica"]] pretvorili u izletište i pesaroški raj. Zapadno od Jagodnjaka nalazi se kanal Krivaja, sjeverno Sedmitarska bara, istočno Selska bara, a južno kod Zornica bara Darovac i Halasica. == Ime naselja == Današnje službeno ime naselje je dobilo [[1922]]. godine po jednoj [[rudina|rudini]] koja i danas postoji u seoskom [[atar]]u, a zove se Jagodnjak. Pored tog službenog imena još uvijek je u upotrebi (naročito kod starijeg stanovništva, uglavnom starosjedilačkog) ime ''Kačvola''. To ime nastao je od [[Mađari|mađarskog]] službenog imena ''Kácsfalu'', a u toku svoje dugogodišnje historije naselje je više puta mijenjalo ime. Prema knjizi [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Međeral-Sučević|Nade Miletić Stanić]] prvi put se spominje 1323. godine pod imenom ''Terra Kaach''. Kasnije mijenja ime u ''Kachfalua'', potom u ''Kachfalwa'' i ''Kacsfala''. Nakon dolaska [[Srbi|Srba]] u to naselje [[1690]]. godine mjesto dobiva nezvanično ime ''Kačvala''. Pod tim imenom selo se vodilo u crkvenoj administraciji [[Karlovačka mitropolija|Srpske mitropolije]] u [[Sremski Karlovci|Sremskim Karlovcima]] i u administraciji [[Eparhija budimska|Budimske eparhije]]. Kao srpsko ime Jagodnjaka ponekad se navodi i oblik ''Kačfala'', npr. u ''"Prvom šematizmu Eparhije osečkopoljske i baranjske"'' (str. 94, prvi stupac, 4. odlomak). [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Međeral-Sučević|Krešimir Međeral-Sučević]] tvrdi da je mađarsko ime složenica od staromađarskoga ličnog imena ''Kács'' i imenice ''falu'' (selo) te da se ponekad javlja i u varijanti s prisvojnim (posvojnim) nastavkom: ''Kácsfalva''. Njemački oblik glasi ''Katschfeld''. Prota Stevan Mihaldžić tvrdi da je [[Mađarski jezik|mađarsko]] ime [https://proleksis.lzmk.hr/46218/ složenica]: ''Kács'' ([[turski jezik|tur.]] ''Gač'' - bježi, spašava se) + mađ. ''falu'' (selo). Ponekad se tvrdi da prvi dio složenice potječe od mađ. ''kacsa'' ([[patke|patka]]) te da ime ''Kácsfalu'' znači ''Pačje selo''. === [[Etnik]] i [[ktetik]] === Stanovnik Jagodnjaka je Jagodnjačanin, a stanovnica je Jagodnjačanka. Jagodnjačani se često nazivaju i Kačvolcima, a Jagodnjačanke Kačvolkušama prema starom (danas narodskom) imenu Kačvola. Od tog starog imena izveden je i pridjev ([[ktetik]]) ''kačvolski''. == Stanovništvo == === Tabela ([[2021]]) === {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="17" | Pregled broja stanovnika po godinama <ref>[https://web.dzs.hr/PXWeb/Table.aspx?layout=tableViewLayout1&px_tableid=Tabela4_14.px&px_path=Naselja%20i%20stanovni%c5%a1tvo%20Republike%20Hrvatske__Stanovni%c5%a1tvo__Naselja&px_language=hr&px_db=Naselja%20i%20stanovni%c5%a1tvo%20Republike%20Hrvatske&rxid=fc9d580f-2229-4982-a72c-cdd3e96307d3 DZS: ''Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001.'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://web.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup14_6092.html DZS: ''Stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima, popis 2011.'' - '''Općina Jagodnjak''']</ref><ref>[https://podaci.dzs.hr/media/rqybclnx/popis_2021-stanovnistvo_po_naseljima.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po naseljima.xlsx''] <br> [https://podaci.dzs.hr/media/td3jvrbu/popis_2021-stanovnistvo_po_gradovima_opcinama.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po gradovima-opcinama.xlsx'']</ref> |- | [[1857]] || [[1869]] || [[1880]] || [[1890]] || [[1900]] || [[1910]] || [[1921]] || [[1931]] || [[1948]] || [[1953]] || [[1961]] || [[1971]] || [[1981]] || [[1991]] || [[2001]] || [[2011]] || [[2021]] |- | 2167 || 2212 || 2064 || 2282 || 2280 || 2462 || 2381 || 2624 || 2706 || 2678 || 2967 || 2348 || 2259|| 1951 || 1469 || 1299 || 990 |- |} === Grafikon (2021) === {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Grafikon kretanje broja stanovnika Jagodnjaka od 1857. do 2011.'''<br /> |dimx = |dimy = |stanmax = 3000 |crta1 = 250 |crta2 = 100 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |a16 = 2011 |a17 = 2021 |p1 = 2167 |p2 = 2212 |p3 = 2064 |p4 = 2282 |p5 = 2280 |p6 = 2462 |p7 = 2381 |p8 = 2624 |p9 = 2706 |p10 = 2678 |p11 = 2967 |p12 = 2348 |p13 = 2259 |p14 = 1951 |p15 = 1469 |p16 = 1299 |p17 = 990 |izvor = Navedeno u tekstu / Državni zavod za statistiku }} Napomene o popisima stanovništva ---- Naselje Jagodnjak imalo je [[2001]]. godine 1.469 stanovnika (žena 52,6 %, muškaraca 47,4 %) te 557 domaćinstava. Prosječna gustoća naseljenosti iznosila je 25 st./km². Godine [[2011]]. naselje je imalo 1.299 stanovnika (žena 669, muškaraca 630), s prosječnom gustoćom naseljenosti 22 st./km². Svi zaseoci, navedeni u rubrici ''Geografski položaj'', u pojedinim su popisima posebno iskazivani. (Podaci u gornjem dijagramu za godine 1857-1971. su iz [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Korenčić|Korenčićeve]] knjige, za 1981. godinu iz knjige [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Tri stoljeća Belja|Ćurčić-Kićoševljeve]], a za 1991. iz [[Korisnik:Belirac/Izvori#HER|Hrvatskog enciklopedijskog rječnika]]. U Ćurčić-Kićoševljevoj knjizi drugačiji podaci za godine 1900. - 2274, 1910. - 2486, 1931. - 2625, 1971. - 2347 i 1991. - 1794). === Nacionalni sastav ([[1991]]) === {{bar box |float = center |title = Popis 1991. |titlebar = #AAF |width = 300px |bars = {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]] |#FF0000 |1.439| 73.75}} {{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]] |#4169E1 | 296| 15.17}} {{Vrsta sa postotkom|[[Jugosloveni]]|#C71585 | 103| 5.27}} {{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]] |#665D1E | 67| 3.43}} {{Vrsta sa postotkom|[[Albanci]] |#4B3621 | 6| 0.30}} {{Vrsta sa postotkom|[[Nijemci]] |#BDB76B | 5| 0.25}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]] |#08E8DE | 5| 0.25}} {{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani]] |#228B22 | 3| 0.15}} {{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]] |#FF7E00 | 1| 0.05}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rusi]] |#F400A1 | 1| 0.05}} {{Vrsta sa postotkom|[[Slovenci]] |#FF55A3 | 1| 0.05}} {{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]] |#C19A6B | 1| 0.05}} {{Vrsta sa postotkom|neopredijeljeni|#C154C1 | 19| 0.97}} {{Vrsta sa postotkom|nepoznato |#A2A2D0 | 4| 0.20}} |caption='''Ukupno''': 1.951 }} === Nacionalni sastav (2011) === Prema popisu 2011. godine, stanovništvo je bilo pretežito srpsko (70%) te hrvatsko (20%) i romsko (4%).<ref name="Acta"/> === Prezimena stanovnika === Prema popisu stanovništva iz 2011. godine '''20 najčešćih prezimena''' u Jagodnjaku su: * Bodlović, Radanović, Suzić, Đurđević, Bogdan, Šalajić, Mišković, Ninković, Rakas, Mrđenović, Čubra, Kovačević, Anđelić, Đermanović, Damjanović, Petrović, Čučković, Đekić, Šafarić, Španović, a nekad su najčešća '''prezimena''' bila: * Mrđenović, Đukić, Šimek, Bandov, Janus, Kovačević, Radanović, Čubra, Đermanović, Petrović, Tatarin, Šalajić, Štrbac, Živković, Bošnjak, Jalšovec, Kovač, Maljković, Peranić, Poznanović.<ref name="Acta">[https://actacroatica.com/hr/location/jagodnjak/ Acta Croatica: ''Toponim: Jagodnjak''], pristupljeno: 20. X. 2018.</ref> == Historija == [[Datoteka:KrstiBunar.JPG|mini|250px|Krst i arteški bunar u Jagodnjaku]] === Feudalci === Od 1323. godine, kad je naselje prvi put spomenuto, pa do 1687. godine, kad je Baranja konačno oslobođena od [[Turci|Turaka]], promijenilo se nekoliko vlasnika imanja kome je pripadao Jagodnjak (porodica Čemenji, Nikola Gorjanski, porodica Matučinaj), da bi poslije [[:hr:Haršanjska bitka|Haršanjske bitke]] to imanje u okviru [[:sr:Darda|Darđanskog vlastelinstva]] bilo predato porodici Veterani. Godine 1785. posjed je grofova Kazimira i Karla [[Esterházy|Esterhazi]]ja (Eszterházy).<ref>[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Nada Miletić Stanić|Nada Miletić Stanić]], str. 61</ref> === Naseljavanje === Godine [[1591]]. na području Jagodnjaka žive Mađari. Sredinom XVII. vijeka selo je bilo naseljeno pretežno srpskim stanovništvom, čiji se broj povećao dolaskom [[Arsenije III Crnojević|Čarnojevićevih]] Srba. Nakon [[Rakocijev ustanak|Rakocijevog]] ustanka izbjeglo se stanovništvo vraća. Po popisu iz [[1711]]. godine u selu živi 27 porodica, od kojih je 21 doseljena iz [[Slavonija|Slavonije]], a nakon isteka poreznih olakšica napuštaju naselje i sele se u mjesto gdje će vjerovatno imati nove privilegije. Tridesetih godina XVIII. vijeka doseljavaju se [[nemci|njemačke]] porodice [[katoličanstvo|katoličke]] i [[luteranizam|luteranske]] vjere. Po popisu iz [[1751]]. godine u naselju ima 80 [[pravoslavlje|pravoslavnih]] domova, [[1787]]. selo ima 34 duše rimokatoličke vjere ([[Hrvati|hrvatske]] i njemačke narodnosti) i 1244 duše pravoslavne vjere (''nesjedinjene grčke vjere'' te ''iliričke i grčke narodnosti''), [[1846]]. u selu živi 1030 stanovnika pravoslavne vjere, [[1900]]. u 194 doma broj pravoslavnih stanovnika se povećava na 1.148, a po podacima iz 1905. naselje ima 467 domova, od toga su 202 pravoslavna sa 1.128 članova, a ostalo stanovništvo čine Nijemci i ostali.<ref>[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Nada Miletić Stanić|Nada Miletić Stanić]], str. 61-62</ref> == Privreda == [[Datoteka:Shepherd, his Herd, and Dogs nearby Jagodnjak.jpg|mini|lijevo|150px|Jagodnjački [[čoban]]]] [[Datoteka:Farming Village Cooperative of Jagodnjak - Fodder Factory.JPG|mini|250px|Mješaonica stočne hrane nekadašnje Poljoprivredne zadruge "Naše selo"]] === Općenito === Privrednu osnovu Jagodnjaka čine [[ratarstvo]], [[stočarstvo]], proizvodnja stočne hrane, [[pčelarstvo]] (npr. u Zornicama - [https://www.facebook.com/KovacicDarda/videos/476786675108896/?locale=hr_HR '''video''']), [[građevinarstvo]] i [[trgovina]]. [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Feldbauer|Feldbauer]] spominje i vinogradarstvo, iako u Jagodnjaku nema vinograda. === Poslovni subjekti === Prema [https://sudreg.pravosudje.hr/registar/f?p=150:1 Sudskom registru], u Jagodnjaku su postojali ili postoje ovi privredni subjekti: * '''Ornatus-Zuber''' d.o.o. za građevinarstvo i usluge u stečaju * Poljoprivredna zadruga '''Naše selo''' u stečaju (osnovana 1984. godine; 2004. izgrađeni silosi i mješaonica stočne hrane) * '''Kale''' d.o.o. za trgovinu i prijevoz robe * Komunalno trgovačko društvo (KTD) '''Gmajna''' d.o.o. Jagodnjak * '''Projekti Jagodnjak''' d.o.o. za savjetovanje, izradu projekata i usluge Jagodnjak je bio ili je još uvijek sjedište i više drugih obrta i društava s ograničenom odgovornošću (d.o.o.)<ref>[https://www.mojatvrtka.net/lokacija/osjecko-baranjska/31324-jagodnjak/31324-jagodnjak/1/ Mojatvrtka.net: ''Popis poduzeća Jagodnjak'']</ref>, kao i više [[OPG]]-ova. U Jagodnjaku još postoje: * [[ambulanta]] opće medicine Doma zdravlja Beli Manastir * [[Veterina]]rska ambulanta - Jagodnjak === Svinjogojstvo i ASK <ref>[https://lag-baranja.hr/lag/item/1930-pojava-ask-a-u-opcini-jagodnjak (Jovan Nedić): ''"Pojava ASK-a u Općini Jagodnjak "'']. lag-baranja.hr - Beli Manastir, 7. VII. 2025.</ref><ref>[https://lag-baranja.hr/lag/item/1957-opcina-jagodnjak-bez-ijedne-svinje (Jovan Nedić): ''"Općina Jagodnjak bez ijedne svinje"'']. lag-baranja.hr - Beli Manastir, 6. VIII. 2025.</ref> === Prema izjavi načelnice Danijele Mlinarević, sredinom 2025. godine na području Općine Jagodnjak uzgojem [[svinja]] bavilo se najmanje 200 domaćinstava, što je tu općinu svrstavalo u red najjačih baranjskih općina kada je o svinjogojstvu i prodaji gotovih proizvoda riječ. Neki uzgajivači i proizvođači suhomesnatih proizvoda iz Jagodnjaka postali su pravi brendovi, npr. OPG Kolarević i OPG Stojković<ref>[https://lag-baranja.hr/lag/item/1943-opg-milorad-stojkovic-u-medijima (Jovan Nedić): ''"OPG Milorad Stojković u medijima"'']. lag-baranja.hr - Beli Manastir, 7. VIII. 2025.</ref>. Međutim, 10. i 11. VII. 2025. godine u dva-tri domaćinstva u Jagodnjaku i jednom u Bolmanu pojavila se [[:hr:afrička svinjska kuga|afrička svinjska kuga]] (ASK), što je bilo dovoljno da se donese odluka da će se, eufemistički rečeno, eutanazirati sve svinje kako bi se zaustavila epidemija, a to je za lokalne uzgajivače bila najava prave – katastrofe, koja je ubrzo dobila i naziv – ''svinjomor''. Mjesec dana kasnije, 6. VIII. 2025, u "[[Glas Slavonije|Glasu Slavonije]]" objavljen je članak pod naslovom ''"Gotova eutanazija svinja u Jagodnjaku ..."'' <ref>[https://www.glas-slavonije.hr/regija/2025/08/06/gotova-eutanazija-svinja-u-jagodnjaku-nitko-ne-zna-koliku-odstetu-ocekivati-711374/ Ivica Getto: ''"Gotova eutanazija svinja u Jagodnjaku, nitko ne zna koliku odštetu očekivati".] glas-slavonije.hr – Osijek, 6. VIII. 2025.</ref>, u kom je rečeno da je planirano "eutanazirati 1500 svinja, a usmrćeno ih je 1919, na 144 gospodarstva". Tim člankom potvrđeni su razmjeri katastrofe jer u tom trenutku u sva četiri naselja Općine Jagodnjak nije bilo ni jedne svinje, a stupila je na snagu i zabrana držanja svinja na godinu dana. O izbijanju epidemije u Općini Jagodnjak i njezinim posljedicama pisali su valjda svi mediji u Hrvatskoj, pri tome donoseći stvarno uznemirujuće snimke razmjere usmrćivanja zdravih svinja (što se može vidjeti npr. u "Glasu Slavonije" i u zagrebačkim "Novostima" <ref>[https://www.portalnovosti.com/nasa-gospodarstva-niko-nije-obisao-i-testirao-svinje/ Dušan Velimirović. ''"Naša gospodarstva niko nije obišao i testirao svinje"'']. portalnovosti.hr – Zagreb, 31. VII. 2025.</ref>). == Društvo i kultura == === Škola === [[Datoteka:Jagodnjak.jpg|mini|250px|Osnovna škola Jagodnjak]] U Jagodnjaku postoji Osnovna škola Jagodnak (do [[mirna reintegracija hrvatskoga Podunavlja|mirne reintegracije]] zvala se Osnovna škola "Vuk Karadžić"), koja ima područne škole u Bolmanu i [[Uglješ]]u. === Crkva === {{Dvostruka slika|right|Roman Catholic Church in Jagodnjak.JPG|122|Jagodnjak-(20180107)-Crkva svetog Nikole-toranj.jpg|122|<center>Lijevo katolička crkva, desno pravoslava|<center>Lijevo katolička crkva, desno pravoslavna}} * [[Crkva svetog Nikole, Jagodnjak|Pravoslavna crkva Svetog Nikole]] sagrađena je [[1725]]. godine. Pripada [[Arhijerejsko namjesništvo baranjsko#Jagodnjak|Srpskoj pravoslavnoj parohiji jagodnjačkoj]] ([[Arhijerejsko namjesništvo baranjsko]], [[Osječkopoljska i baranjska eparhija]]). <br> Crkvena slava, odnosno seoski kermenc je [[Sveti Nikola]] ([[19. 12.|19. XII.]]).<ref>[https://srbi.hr/hramovi-posveceni-svetom-nikolaju-mirlikijskom-pacetin-jagodnjak-i-miklusevci/ Sekulič, Srđan: ''"Hramovi posvećeni svetom Nikolaju Mirlikijskom – Pačetin, Jagodnjak i Mikluševci"'']. srbi.hr - Vukovar, 4. V. 2018.</ref> * Crkva (hram) [[:sr:Свети Нектарије Егински|Svetog Nektarija Eginskog Čudotvorca]], nalazi se u dvorištu Crkve Svetog Nikole, osvećena je [[22. IV.]] [[2023]]. godine.<ref>Milanović, Maja: ''"[https://srbi.hr/jagodnjak-bogatiji-za-jos-jednu-svetinju/ Jagodnjak bogatiji za još jednu svetinju]"''. srbi.hr - Vukovar, 24. IV. 2023.</ref><ref>[https://www.politika.rs/sr/clanak/387514/Srbi-i-Hrvati-zajedno-na-molitvi Apostolovski, Aleksandar. ''"Srbi i Hrvati zajedno na molitvi"'']. politika.rs - Beograd, 24. VIII. 2017.</ref> * Katolička crkva [[:hr:Sveti Vendelin|Svetog Vendelina]] izgrađena je [[1902]]. godine. Jagodnjak je [https://sh.wiktionary.org/wiki/filijala filijala] Župe Presvetog Srca Isusova sa sjedištem u [[Čeminac|Čemincu]] ([[Baranjski dekanat]], [[Đakovačko-osječka nadbiskupija]]).<ref>[https://www.glas-slavonije.hr/regija/2024/10/19/galerija-zasvirale-angsterove-orgulje-iz-1902-godine-635539/ Getto, Ivica. ''"Zasvirale Angsterove orgulje iz 1902. godine"'']. glas-slavonije.hr - Osijek, 19. X. 2024.</ref> === Pošta === Prema podacima iz knjige [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Tri stoljeća Belja|"Tri stoljeća Belja"]] (str. 105), u Jagodnjaku "pošta je otvorena 8. VIII 1881. god. (za telegraf i telefon nema podataka)" i od tada postoji u kontinuitetu sve do današnjih dana. Službeno, godine 2024. u Jagodnjaku postoji [https://www.posta.hr/pretrazivanje-postanskih-ureda?uredi=449 redoviti poštanski ured] Hrvatske pošte s poštanskim brojem '''31324''' na adresi Borisa Kidriča 93. Od 15. VI. 2020. godine ured radi od ponedjeljka do petka od 12:30 do 15:30 sati (telefon: 072-303-304; faks: 031-253-8003). To je jedini poštanski ured na području Općine Jagodnjak. Naselja [[Majške Međe]] i [[Novi Bolman]] nikad i nisu imala poštanski ured, a ured u [[Bolman]]u je zatvoren zbog neisplativosti. === Udruge === U [https://registri-npo-mpu.gov.hr/#!udruge Registar udruga Republike Hrvatske] upisano je 13 aktivnih udruga sa sjedištem u Jagodnjaku (stanje: XII/2019): * Dobrovoljno vatrogasno društvo (DVD) Jagodnjak, osnovano 6. XII. 1982. * Informatička udruga Modul, osnovana 27. VI. 2011. * Klaster Baranjski kulin, osnovan 27. II. 2013. * Konjogojska udruga (KU) "Baranjac", osnovana 9. VI. 2013. * Lovačko društvo (LD) "Jelen" Jagodnjak, osnovano 7. XII. 1997. * [[:hr:NK Bratstvo Jagodnjak|Nogometni klub (NK) "Bratstvo Jagodnjak]], osnovan 27. III. 1964. * Sportsko ribolovno društvo (SRD) "Dravica" Jagodnjak, osnovano 29. XI. 2002. * Udruga mladih (UM) Jagodnjak, osnovana 27. IV. 2006. * Udruga "Terapija", osnovana 16. VII. 2018. * Udruga umirovljenika Jagodnjak, osnovana 4. IX. 2004. * [[Romsko srce|Udruga žena Romkinja "Romsko srce"]], osnovana 15. I. 2001. * Udruga žena "Sretne i spretne", osnovana 3. IV. 2017. * Udruga Život Jagodnjak, osnovana 14. III. 2014. === Sportsko ribolovno društvo "Dravica" Jagodnjak === : ''Ostala značenja imena '''Dravica''' vidjeti na [[Dravica (razvrstavanje)]]''. [[Datoteka:Gmajna Fishing Site in Jagodnjak.JPG|thumb|desno|300px|Kanal Gmajna kod Jagodnjaka (3. V. 2009)]] [[Datoteka:Jagodnjak-(20170815)-Gmajna-SRD Dravica-Drustveni kup.jpg|thumb|desno|300px|Društveni kup SRD-a "Dravica" (15. VIII. 2017)]] Sportsko ribolovno društvo "Dravica" Jagodnjak (skraćeni naziv: SRD "Dravica" Jagodnjak) [[ribolov]]no je društvo (hrvatski: ''udruga'') iz Jagodnjaka, upisano u službeni [https://registri-npo-mpu.gov.hr/#!udruge Registar udruga Republike Hrvatske] 18. decembra 2002. godine sa sjedištem u Ulici [[Boris Kidrič|Borisa Kidriča]] 100. Društvo je član [https://www.zsrubaranje.hr/ Zajednice športskih ribolovnih društava Baranje]. ; Osnivanje SRD "Dravica" formirana je krajem 2002. godine. Inicijativa za formiranje došla je od samih ribolovaca. Godine 2008. članova-[[senior]]a bilo je oko 75, a članova [[junior]]a - [[kadet]]a oko 50. Članovi su iz [[Općina Jagodnjak|Općine Jagodnjak]] (Jagodnjak, [[Bolman]]), susjednih općina i [[Grad Beli Manastir|Belog Manastira]]. ;Aktivnosti Aktivnosti SRD "Dravica" su: * unapređivanje sportskog ribolova i razvoj ribolovnog turizma; * organizovanje ribolovnih takmičenja i drugih aktivnosti vezanih uz sportski ribolov i učestvovanje na takvim takmičenjima i aktivnostima; * poribljavanje; * očuvanje okoliša. SRD upravlja vrlo kvalitetnim vodenim površinama bogatim [[riba|ribom]], kao i drugom vodenom [[fauna|faunom]] i [[flora|florom]]. Dobrovoljnim radom članova entuzijasta i uz financijsku pomoć Općine Jagodnjak uređen je nekad zapušteni kanal [[Gmajna (kanal)|Gmajna]] u neposrednoj blizini naselja Jagodnjak. ;Uspjesi SRD "Dravica" ima velikih uspjeha na sportsko-ribolovnim takmičenjima u Baranji i Slavoniji, posebno u kategoriji kadeta / kadetkinja, koji se takmiče u Županijskoj ligi. O radu i uspjesima SRD-a "Dravica" članci su objavljivani na web-stranici Općine Jagodnjak te na portalu i u štampnaom izdanju zagrebačkih [[Novosti (Hrvatska)|"Novosti"]]. O svim važnijim zbivanjima objavljuju se vijesti i na Fejsbuk-profilu [https://www.facebook.com/people/SRD-Dravica-Jagodnjak/100064154224017/ SRD-a "Dravica"]. <ref>[https://jagodnjak.hr/2012/03/16/godinja-skuptina/ (Nedić, Željko). ''"Godišnja skupština"'']. jagodnjak.hr - 16. III. 2013.</ref> <ref>[https://jagodnjak.hr/2013/05/28/mi-smo/ (Nedić, Željko). ''"Mi smo..."'']. jagodnjak.hr - 28. V. 2013.</ref> <ref>[https://jagodnjak.hr/2017/07/24/qdravicaq-druga-u-kupu-hrs-a/ Nedić, Jovan. ''"'Dravica' druga u Kupu HŠRS-a"'']. jagodnjak.hr - 24. V. 2017.</ref> <ref>[https://www.portalnovosti.com/uspjeh-jagodnjackih-ribolovaca Nedić, Jovan. ''Uspjeh jagodnjačkih ribolovaca"'']. portalnovosti.hr - 6. VIII. 2017.</ref> <ref>[https://www.portalnovosti.com/veselo-na-jagodnjakoj-gmajni Nedić, Jovan. ''Veselo na jagodnjačkoj Gmajni"'']. portalnovosti.hr - 12. IX. 2017.</ref> <ref>[https://www.portalnovosti.com/uspjeh-dravice Nedić, Jovan. ''"Uspjeh 'Dravice'"'']. portalnovosti.hr - 21. V. 2021.</ref> ;Napomena Uz Sportsko ribolovno društvo "Štuka" Baranjsko Petrovo Selo, SRD "Dravica" jedino je takvo baranjsko društvo koje u imenu ima pridjev "sportsko". Sva druga društva u imenu imaju pridjev "športsko". === Ostale organizacije === * [https://skd-prosvjeta.hr/jagodnjak/ Pododbor SKD-a "Prosvjeta" Jagodnjak] (2019; stara uprava) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190808164239/https://skd-prosvjeta.hr/jagodnjak/ |date=2019-08-08 }} <br>- [https://skd-prosvjeta.hr/o-nama/pododbori/ SKD "Prosvjeta", popis pododbora] (2024; nova uprava) * [https://jagodnjak.hr/wp-content/uploads/2023/05/odluka_o__konacnim_rezultatima_izbora_vijece_madjarske_NM.pdf Vijeće mađarske nacionalne manjine u Općini Jagodnjak] (od V/2023) * [https://jagodnjak.hr/wp-content/uploads/2023/05/odluka_o__konacnim_rezultatima_izbora_vijece_romske_NM.pdf Vijeće romske nacionalne manjine u Općini Jagodnjak] (od V/2023) * [https://jagodnjak.hr/wp-content/uploads/2023/05/odluka_o__konacnim_rezultatima_izbora_vijece_srpske__NM.pdf Vijeće srpske nacionalne manjine u Općini Jagodnjak] (od V/2023) === Manifestacije === [[Datoteka:Kulinijada.JPG|mini|250px|Kulinijada u Jagodnjaku]] * Baranjska už'na ---- * Dan Općine Jagodnjak ---- * Jagodnjak basket 2007./ 2008./2009. Turnir traje dva ili tri dana, ovisno o broju prijavljenih ekipa: (petak), subota i nedjelja. Ekipe su iz Baranje, Slavonije, pa čak i iz Zagreba. Sistem takmičenja ovisi o broju prijavljenih ekipa. Finalni susret i borba za treće mjesto igra se u nedjelju. Turnir ima osiguranu tehničku podršku (ozvučenje, semafor i sl.). Nakon Turnira organizira se igranka na otvorenom uz živu muziku (obično bend iz Osijeka). Turnir se održava svake godine počevši od 2006. Od 2011. godine Turnir se održa u mjesecu augustu. Turnir ima značajnu turističku dimenziju jer je odziv navijača iz Baranje, i šire, velik. Medijski je vrlo dobro pokriven (regionalne novine i elektronički mediji). ---- * Kermenc - Sveti Nikola (19. XII). ---- * Kulinijada u Jagodnjaku Kulinijada u Jagodnjaku održava se od 2003. godine. Takmičarski primjerci uglavnom su iz Baranje i Slavonije, a iz godine u godinu povećava se broj takmičara i izvan tih regija. Najbolji kulin bira povjerenstvo kojem je na čelu prof. dr. Antun Petričević. U početku Kulinijadu je organizovala Poljoprivredna zadruga "Naše selo", a sada Općina Jagodnjak. Cilj Kulinijade je promocija te gastronomske delicije kao autohtonog proizvoda i organiziranje njegove proizvodnje na tradicionalni način. Također, cilj je iskoristiti taj brend u turističke svrhe. == Značajne osobe == * [[József Angster|Angster, József (Joseph)]] (Kácsfalu /Jagodnjak/, 7. VII. 1834. - Pécs /[[Pečuj]]/, 9. VI. 1918), čuveni graditelj [[orgulje|orgulja]]) * [[Ljubomir Balaban|Balaban, Ljubomir (Ljubiša)]] (Jagodnjak, 27. VIII. 1949. - [[Vinkovci]], 29. II. 2004, sahranjen u Jagodnjaku; privrednik i društveno-politički radnik) * [[:sr:Boško Beuk|Beuk, Boško]] ([[Gornji Klakar]], 1955; muzičar, pjevač, tekstopisac, aranžer, pisac, pjesnik, kolumnist; živi u Španiji) * [[Dušan Bobera|Bobera, Dušan]] (Jagodnjak, 1962; dr., redovni profesor na Ekonomskom fakultetu u Subotici) * '''Damjanović, Ljubomir''' (Jagodnjak, 27. XII. 1954, magistar tehnologije u penziji, autor knjiga "Jagodnjak na Marsu" i "O čemu razmišljaš, Ljubomire?") * '''Ribić, Obrad''' (po njemu nazvana ulica u Jagodnjaku) == Ulice == Jagodnjak ima 12 ulica. Njihova imena ispisani su na tablama [[latinica|latinicom]] (gore) i [[ćirilica|ćirilicom]] (dolje). Za razliku od ostalih baranjskih općina i Grada Belog Manastira, u Općini Jagodnjak imena nisu mijenjana nakon mirne reintegracije, tj. ostala su ista kakva su bila i u bivšoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. {| {{prettytable}} ! Ime ulice ! Opis ! Tabla ! slika |- | Partizanska ulica | po [[Partizani|partizanima]] iz II. svjetskog rata | | |- ! Ulica Borisa Kidriča (glavna) | < [[Boris Kidrič]] (političar) | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Borisa-Kidrica-Tabla.jpg|50px]] | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Borisa-Kidrica-Pogled-od-Bolmana.jpg|50px]] |- | Ulica Branka Radičevića | < [[Branko Radičević]] (pjesnik) | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Branka-Radicevica-Tabla.jpg|50px]] | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Branka-Radicevica.jpg|50px]] |- | Ulica Dositeja Obradovića | < [[Dositej Obradović]] (filozof i prosvjetitelj) | | |- | Ulica Ive Lole Ribara | < [[Ivo Lola Ribar]] (revolucionar) | | |- | Ulica Jovana Jovanovića Zmaja | < [[Jovan Jovanović Zmaj]] (pjesnik) | | |- | Ulica kruševačka | Na Google mapsu ''Kruševačka ulica'' (akcent na "e"); po mikrotoponimu Kruševac; "Pod Kruševcem", igralište NK Jagodnjak | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Krusevacka-Tabla.jpg|50px]] | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Krusevacka.jpg|50px]] |- | Ulica Obrada Ribića | < Obrad Ribić (lokalna ličnost) | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Obrada-Ribica-Tabla.jpg|50px]] | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Obrada-Ribica.jpg|50px]] |- | Ulica Vasilja Gaćeše | < [[Vasilj Gaćeša]] (narodni heroj s [[Banija|Banije]]); žitelji te ulice porijeklom su iz istog kraja; lokalni naziv: Fuskas(a) | | |- | Ulica Vladimira Nazora | < [[Vladimir Nazor]] (pjesnik, pisac i političar) | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Vladimira-Nazora-Tabla.jpg|50px]] | |- | Ulica Vuka Karadžića | < [[Vuk Stefanović Karadžić]], OŠ Jagodnjak ranije se zvala OŠ Vuk Karadžić | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Vuka-Karadzica-Tabla.jpg|50px]] | [[File:Jagodnjak-(20250331)-Ulica-Vuka-Karadzica.jpg|50px]] |- | Vijenac Nikole Tesle | < [[Nikola Tesla]] (naučnik svjetskog glasa) | | |} == Znamenitosti i zanimljivosti == === Jagodnjak u emisiji "Znanje imanje" === U nedjelju, 14. XII. 2025. godine, na TV-kanalu RTS1 s početkom u 11 sati, prikazana je kolažna 55-minutna emisija "Znanje imanje" urednice i voditeljice Dragane Popov, u kojoj je prvi prilog od dvadeset minuta snimljen u Jagodnjaku, a u kome je bilo govora o kulinu, tradicijskim jelima i kolačima i paradnim konjima. Prilog počinje vožnjom jagodnjačkom glavnom Ulicom Borisa Kidriča i sljedećim riječima voditeljice: "Dobro došli u Jagodnjak, selo kulena ili kulina kako se ovde kaže. Ovaj suhomesnati delikates je postao brend i njihov zaštitni znak. Poznati su po Kulinijadi koja promoviše kulin kao tradicionalnu gastroponudu Baranje". Prilog, kao i cijela emisija, mogu se pogledati na Jutjubu<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=yZNCQ5BjLDU Dragana Popov: ''Jagodnjak'' (0:40 – 20:00)]. Youube (RTS Znanje Imanje - Zvanični Kanal) - Beograd, 14. XII. 2025.</ref>, na zvaničnom kanalu "RTS Znanje imanje", i poslušati što su za televiziju o kulinu izjavili sin i otac '''Kolarević''', o Jagodnjaku načelnica općine '''Danijela Mlinarević''', o tradicionalnim jelima i kolačima predsjednice jagodnjačke Udruge žena "Sretne i spretne" '''Radmila Stojković''' i bolmanske "Zlatne žene" '''Katarina Tomašević''' te o konjima i aktivnostima jagodnjačkih konjogojaca predsjednica Konjogojske udruge "Baranjac", (tada) studentica Poljoprivrednog fakulteta u Osijeku '''Tamara Povodnjak'''.<ref>[https://www.portalnovosti.com/znanje-imanje-u-jagodnjaku/ Jovan Nedić: ''"'Znanje imanje' u Jagodnjaku"'']. [[Novosti (Hrvatska)|portalnovosti.hr]] – Zagreb, 20. XII. 2025.</ref> == Knjige (i ostalo) o Jagodnjaku == === Bilten MZ Jagodnjak === [[Datoteka:Jagodnjak-(19870400-06-Bilten MZ-0006)-Jovan Nedic--Krizaljka.jpg|mini|desno|310px|Impresum i križaljka Jovana Nedića iz 6. broja "Biltena MZ Jagodnjak"]] '''Bilten MZ Jagodnjak''' bio je "list Mjesne konferencije Socijalističkog saveza radnog naroda Jagodnjak". Izdano je šest (6) brojeva, prva tri (formata A4) šapirografiranjem, 4, 5. i 6. broj (formata 35 x 25&nbsp;cm) štampani su dvobojno u belomanastirskom "Slovu". * Prvi broj izašao 4. VI. 1975. (7 stranica), * drugi 5. IV. 1977. (12 str.), * treći 23. IV. 1977. (3 str.), * četvrti u XII. 1977. (8 str.), * peti u VI. 1978. (8 str.) i * šesti u IV. 1987. (6. str.). Štampane brojeve pripremali su: Čedo Arbutina, [[Ljubiša Balaban]], Simo Bodlović, Zoran Đurđić, Dragutin Horvat, Mirko Mrđenović i Miloš Šikanja. Pored priloga o radu Mjesne zajednice Jagodnjak, Nogometnog kluba ''"[[:hr:NK Bratstvo Jagodnjak|"Bratstvo]]"'' i svih ostalih organizacija iz Jagodnjaka, objavljivani su i literarni radovi jagodnjačkih osnovaca, a u šestom broju i [[križaljka]]. === Knjige (hronološkim redom) === ---- :'''Djelomično''' o Jagodnjaku ---- * '''Miletić Stanić''', Nada : [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Međeral-Sučević|''"Pravoslavne crkve u Baranji"'']] > ''"Jagodnjak"'' (+foto na str. 28-30). Novi Sad : Muzej Vojvodine, 1999, str. 61-66 * '''Feldbauer''', Božidar : [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Feldbauer|''"Leksikon naselja Hrvatske'']] : ''Prvi svezak"'' > ''"Jagodnjak"'' (+ foto). Zagreb, 2004, str. 302 * '''Kolundžić''', Dušan : ''"Prvi šematizam Eparhije osečkopoljske i baranjske"'' > ''"Srpska prvoslavna crkvena opština i parohija Jagodnjak"''. Dalj ; Beograd, 2009, str. 93-95 * '''Proleksis''' enciklopedija online > [https://proleksis.lzmk.hr/1154/ ''"Jagodnjak"'']. Zagreb, 2013.<ref>U štampanom izdanju ove enciklopedije (IX. knjiga Hr - Je, Zagreb, 2006, str. 257) za Jagodnjak piše: "18 km ''si'' od Osijeka", što nije tačno jer se Jagodnjak prema ''Google mapsu'' nalazi sjeverozapadno od Osijeka na udaljenosti od 25 km.</ref> * '''Nedić''', Jovan (priređivač) : [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Spomenici NOB na području Baranje|''"Spomenici Narodnooslobodilačke borbe na području Baranje"]] > ''"Jagodnjak"''. Zagreb ; Beli Manastir, 2022, str. 41-43, 74 // 88 str. : ilustr. ; 24&nbsp;cm ; tiraž 350 // ---- :'''U cijelosti''' o Jagodnjaku ---- {{Dvostruka slika|right|Balaban-Andjelko-(2026-000-knj-Jagodnjak)-Kako do baranjskog kulena.jpg|122|Balaban-Andjelko-(2026-zzz-knj-Jagodnjak)-Kako do baranjskog kulena.jpg|122|<center>"Kako do baranjskog kulena??"|<center>"Kako do baranjskog kulena??"}} {{Dvostruka slika|right|Damjanovic-Jagodnjak-na-Marsu.jpg|122|Damjanovic-O-cemu-razmisljas-Ljubomire.jpg|122|<center>"Jagodnjak na Marsu"|<center>"O čemu razmišljaš, Ljubomire?"}} * '''Balaban''' A(nđelko), Dombi Lj(ilja), Đugum J(elena), Medić H(elga), Ćorić V(ladimir), Komlenić M(iodrag) i Kušec G(oran). ''"Kako do baranjskog kulena??"''. Jagodnjak : Klaster Baranjski kulin, 2016. // 20 str. (+ korice) : ilustr. ; 30&nbsp;cm // :: Ovaj priručnik za proizvođače [[kulin]]a pripremio je i uvod napisao '''Anđelko Balaban''' iz Jagodnjaka, doktor veterinarske medicine i jedan od organizatora Jagodnjačke kulinijade, u to vrijeme načelnik Općine Jagodnjak i direktor Poljoprivredne zadruge "Naše selo". Priručnik je nakon vrlo kratke pripreme izdan za 15. Kulinijadu, održanu 9. VI. 2016. godine u sklopu "Dana kulina Jagodnjak 2016." (9-12. VI. 2016). Izdanje nema impresum i nema ga u referentnih bibliotekama. * '''Damjanović''', Ljubomir, 1954- : ''"Jagodnjak na Marsu"''. Vukovar ; Jagodnjak : Lj. Damjanović (vlastita naklada), 2020. // 110 str. : ilustr. ; 21&nbsp;cm ; tiraž 100 // * '''Damjanović''', Ljubomir, 1954- : ''"O čemu razmišljaš, Ljubomire? : knjiga eseja i pripovijetki"''. Jagodnjak : Lj. Damjanović (vlastita naklada), 2023. // 145 str. ; 21&nbsp;cm ; tiraž 100 // {{commonscat|Jagodnjak}} == Izvori i vanjske veze == {{Reflist}} * [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa|Baranjska građa]] * [[flajer]] "Općina Jagodnjak" * [http://www.jagodnjak.hr Službene stranice Općine Jagodnjak] * [http://www.obz.hr/staro/hr/index.php?tekst=34 Osječko-baranjska županija: ''Jagodnjak''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211130195912/http://www.obz.hr/staro/hr/index.php?tekst=34 |date=2021-11-30 }} * [http://tzbaranje.hr/o-baranji/ Turistička zajednica Baranje: ''O Baranji''] * [http://www.tzosbarzup.hr/hr/destinacije/jagodnjak/ Turistička zajednica Osječko-baranjske županije: ''Jagodnjak'']{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/itemlist/tag/**%20jagodnjak Mirovna grupa Oaza: ''Svi članci vezani za Jagodnjak''] * [http://lag-baranja.hr/lag/itemlist/tag/*%20Jagodnjak LAG Baranja: ''Svi članci vezani za Jagodnjak''] == Šabloni == {{Jagodnjak}} {{Baranjska naselja}} {{Coord|45.7013|N|18.590|E|source:hrwiki_region:HR|format=dms|display=title}} [[Kategorija:Općina Jagodnjak]] [[Kategorija:Naselja u Baranji]] [[Kategorija:Naselja u Osječko-baranjskoj županiji]] pif2rqm65zyna0qmen4s5gjajah4jws Hashim Thaçi 0 36620 42690082 41248811 2026-09-18T03:00:37Z Aca 108187 + 42690082 wikitext text/x-wiki {{sređivanje|razlog=Kratki pasusi, nedostaju wikiveze i lektura|datum=septembar 2026.}} {{neutralnost|razlog=Nedostaje pokriće o ratnim zločinima|datum=septembar 2026.}} {{Infobox Officeholder |name = Hashim Thaçi |image = Hashim Thaçi, 2012.jpg |office = [[premijer Kosova]] |president = [[Fatmir Sejdiu]]<br />[[Jakup Krasniqi]] <small>(v.d.)</small> |deputy = [[Hajredin Kuçi]]<br />[[Ramë Manaj]] |term_start = 9. januar 2008. |term_end = |predecessor = [[Agim Çeku]] |successor = |president2 = [[Ibrahim Rugova]]<br />[[Nexhat Daci]] <small>(v.d.)</small> |term_start2 = 2. april 1999. |term_end2 = 1. februar 2000. |predecessor2 = [[Bujar Bukoshi]] |successor2 = [[Nexhat Daci]] <small>(Acting)</small> |birth_date = {{birth date and age|1968|4|24|df=y}} |birth_place = [[Srbica]], [[SAP Kosovo]], [[SR Srbija]], [[SFRJ]] |death_date = |death_place = |party = [[Demokratska partija Kosova|Demokratska partija]] |spouse = Lumnije Thaçi |alma_mater = [[Prištinski univerzitet]]<br />[[Univerzitet u Zürichu]] }} '''Hashim Thaçi''' ([[Broćna]], [[opština Srbica]], [[24.4.]] [[1968]].-) je [[Kosovo|kosovski]] političar [[Albanci|albanske]] nacionalnosti i predsjednik [[Demokratska partija Kosova|Demokratske partije Kosova]], poznat kao bivši politički vođa [[Oslobodilačka vojska Kosova|Oslobodilačke vojske Kosova]], premijer Kosova za vrijeme proglašenja nezavisnosti 2008. godine i osumnjičeni za trgovinu organima na Kosovu. Nakon što je njegova stranka pobijedila na parlamentarnim izborima 17. novembra 2007. za premijera je izabran 9.januara 2008. 17. februara 2008. premijer Hashim Thaçi je u Skupštini Kosova proglasio Kosovo suverenom i demokratskom nezavisnom državom. Tokom pregovaračkog procese (2005-2007) rukovođenog od strane specijalnog izaslanika OUN-a predsednika Martti Ahtisaarija, Hashim Thaçi je bio član tima jedinstva. Dokumenat Ahtisaarija je rezultirao sveobuhvatnim predlogom za nezavisnost Kosova. Tokom međunarodne konferencije za Kosovo, održanoj u Rambujeu u Francuskoj, (6-22 februara 1999) g. Hashim Thaçi je bio predsedavajuči delegacije Kosova. Konferencija je završena u Parizu 18. marta 1999 gde je posle potpisivanja albanske strane otvoren put vojnoj intervenciji NATO-a na Kosovu. Hashim Thaçi je među glavnim osnivačima Oslobodilačke Vojske Kosova (1992). Tokom ratnih godina bio je politički rukovodioc Oslobodilačke Vojske Kosova. Od marta 1999 g, pa do januara 2000g, Hashim Thaçi je bio premijer Privremene Vlade Kosova ( Vlada Jedinstva) U ovom periodu je razvijao gustu političku i diplomatsku aktivnost u glavnim svetskim centrima SAD-a i Zapadne Evrope . Političku karijeru je započeo nedugo nakon [[Nemiri na Kosovu 1981|nemira na Kosovu]] početkom 1980-ih, kada se priključio albanskoj nacionalističkoj organizaciji Narodni pokret za Republiku Kosovo. Od 1990. je bio aktivan na [[Prištinski univerzitet|Prištinskom univerzitetu]], a 1991. je izabran za studenta prorektora. Tamo je 1993. završio studije u oblasti istorije. Iste godine ga je srpska policija prvi put bez uspeha pokušala uhapsiti. Napustio je tadašnju SR Jugoslaviju i 1996. na Univerzitetu u Cirihu započeo postdiplomske studije koje je završio 1998. U međuvremenu ga je sud u Prištini osudio na višegodišnju zatvorsku kaznu. Posle rata je kao premijer privremene vlade Kosova,Hashim Thaçi rukovodio pregovorima sa međunarodnim faktorom i potpisnik je Sporazuma o transformisanju OVK-a u Zaštitni Korpus Kosova (TMK). Na početku rada Privremenog administrativnog odbora (KPA) , kao zajednička upravna struktura sa misijom OUN-a na Kosovu (UNMIK) bio je član ovog odbora od januara 2000 do prvih parlamentarnih izbora 2001. Oktobra meseca 1999. je osnovao Partiju za demokratski progres Kosova (PPDK) a na prvoj izbornoj skupštini (2000) je izabran za predsednika Demokratske partije Kosova (PDK). Ponovo je izabran za predsednika PDK-a i na drugoj i trečoj skupštini (2002) i (2005). 2. novembra 2010. mu je Skupština Kosova izglasala nepoverenje. Dužnost premijera će vršiti dok se ne formira nova vlada posle parlamentarnih izbora koji su zakazani za 12. decembar. Živi u Prištini, sa suprugom Lumnijom i sinom Endritom. Uz albanski, govori engleski i nemački jezik. {{Lifetime|1968||Thaci, Hashim}} {{Commonscat|Hashim Thaci}} [[Kategorija:Kosovski političari]] [[Kategorija:Oslobodilačka vojska Kosova]] tij4hre8jhg85iu5waogto1em9ccthm Villa Maria 0 39578 42690055 42498361 2026-09-17T20:00:15Z ~2026-50283-56 392905 /* Sinopsis */ 42690055 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} {{Infokutija televizija | naziv_emisije = Villa Maria | slika = | opis = | naziv_emisije_2 = | žanr = [[telenovela]] | format = | kreator = [[Alicia Carvajal]] <br /> [[Stanko Crnobrnja]] <br /> [[Robert Naprta]] | razvio/la = | scenario = | režija = | kreativni_direktor = | voditelj = | nastupaju = [[Jelena Veljača]] <br /> [[Ksenija Pajić]] <br /> [[Damir Markovina]] | sudije = | glasovi = | naracija = | kompozitor_uvodne_teme = | uvodna tema = | završna tema = | kompozitor = [[Tonči Huljić]] | zemlja = {{flag|Hrvatska}} | jezik = [[hrvatski jezik|hrvatski]] | br_sezona = <!-- ili br_serijala --> | br_epizoda = 160 | lista_epizoda = | izvršni producent = | producent = | montažer = | lokacija = | fotografija = | kamera = | trajanje = | kompanija = | distributer = | kanal = [[Hrvatska radiotelevizija]] | format_slike = | audio_format = | originalno_prikazivanje = | početak = [[20. 9.|20.9.]] [[2004]]. | kraj = [[29. 4.|29.4.]] [[2005]]. | status = | prethodi = | slijedi = | srodna = | website = | produkcijski_website = http://www.ava.hr/villamaria.html }} '''Villa Maria''' je hrvatska telenovela koja se prikazivala od [[2004]]. do [[2005]]. == Sinopsis == Ovo je priča o tri [[porodica|obitelji]] koje su povezane zajedno , ali još više razdvojene [[novac|novcem]], [[ljubav]]i, [[strast]]i i [[izdaja|izdajom]]. Jedan od glavnih likova je Tomo Jurak, bogati 50-godišnjak, vlasnik restorana i hotela kao što je hotel "Grand" u Zagrebu i "Villa Maria" koji se nalazi u [[Opatija|Opatiji]]. Kako bi obitelji pružio savršenu egzistenciju, potpuno je predan poslu, a obitelj mu zamjera da premalo vremena provodi sa njima. Kći Dora ima 20 godina i odlična je studentica [[medicina|medicine]]. Tomo je obožava i ne prihvaća činjenicu da je već odavno ušla u godine da ima dečka i svoju intimu. Na početku razmažena tatina kćer, razvit će se u zrelu djevojku koja će pokušati sačuvati obitelj na okupu, nakon što se saznaje prava istina o Tomovoj ljubavnici, Vesni, ženi Tomova suparnika, Maksa Lovreka. Dora se također zaljubljuje u Luku Pongraca, djelatnika Tomove tvrtke, ujedno i njegova desna ruka u poslu. Ivan, Dorin brat, je ljubomoran na Luku i njegov odnos s Tomom, koji nalikuje odnosu sin-otac koji Ivan želi. Uz to, Lukina majka Dunja ne odobrava vezu između Dore i Luke, a ujedno čuva i tajnu o Lukinom podrijetlu. === Zanimljivosti o seriji === * Ovo je prva [[hrvatska]] telenovela, koja je s emitiranjem krenula u listopadu [[2004]]. na HRT 1 u 18:40 h. Svoju "svjetsku premijeru" je igrom slucajeva dozivjela u Srbiji, gdje je emitiranje na [[RTV Pink]] krenulo pola sata ranije. * Zbog ogromnog uspjeha u susjednoj Srbiji je u zadnjih deset nastavka gostovao beogradski glumac [[Vojin Ćetković]]. Također je pjevačica Tijana Dapčević spomenula "Villa Mariju" u njezinoj pjesmi "Sve je isto, samo njega nema". ''"Čujem u Beogradu, da se gleda Villa Maria..."''. * Glumica [[Mia Begović]], koja je tumačila Helenu Jurak, dobila je otkaz nekoliko tjedana prije završetka snimanja telenovele. Razlozi otkaza nikad nisu bili poznati javnosti, a Helena se u seriji pojavljivala sve do kraja, osim u posljednjim scenama serije. * Pjevač [[Petar Grašo]] pojavio se u gostujućoj ulozi, gdje je tumačio samog sebe, ujedno i Dorinog novog udvarača. Njegova kolegica, također pjevačica, [[Jelena Rozga]] je pak tumačila fiktivni lik Mirne Polić, Majdine prijateljice. * Fiktivni lik, Marko Prilika, zaživio je u još jednoj seriji, kriminalističkoj [[Hrvatska|hrvatsko]]-[[Slovenija|slovenskoj]] seriji "[[Balkan Inc.]]", no ulogu Marka Prilike u toj seriji je tumačio glumac [[Aleksandar Cvijetković]]. * Specijalne uloge u seriji su dobili [[Meksiko|meksički]] glumci [[Omar Germenos]] i [[Gloria Peralta]], koji su u stvarnom životu u [[brak]]u. == Uloge == * [[Jelena Veljača]] kao Dora Jurak * [[Damir Markovina]] kao Luka Pongrac * [[Ksenija Pajić]] kao Ana Jurak * [[Žarko Radić]] kao Tomislav "Tomica" Jurak * [[Ante Čedo Martinić]] kao Max Lovrek * [[Barbara Vicković]] kao Vesna Lovrek * [[Lukrecija Brešković]] kao Magda * [[Mislav Čavajda]] kao Ivan Jurak * [[Mia Begović]] kao Helena Jurak * [[Nives Ivanković]] kao Nataša Jug * [[Nada Gačešić-Livaković]] kao Dunja Pongrac * [[Maja Petrin]] kao Zora Rački * [[Slaven Knezović]] kao Alojzije "Miško" Mišetić * [[Frano Lasić]] kao Andrija Posavec * [[Boris Miholjević]] kao odvjetnik Momčinović * [[Vida Jerman]] kao Mitzy Jurak * [[Sven Madžarević]] kao Sven Lovrek * [[Petar Grašo]] kao Petar Grašo * [[Slavko Juraga]] kao inspektor Marko Prilika * [[Miljenka Androić]] kao Maca * [[Marko Torjanac]] kao odvjetnik * [[Davor Garić]] kao Martin Butorac * [[Đorđe Kukuljica]] kao Hrvoje Sikirica * [[Jelena Perčin]] kao Majda Polovanec * [[Jelena Rozga]] kao Mirna Polić * [[Boris Bakal]] kao odvjetnik Jurković * [[Csilla Barath-Bastaić]] kao Marina * [[Krunoslav Belko]] kao sudac Orlović * [[Mladen Cernjak]] kao doktor Župić * [[Ankica Dobrić]] kao Silvija Polovanec * [[Petra Dugandžić]] kao Gordana Popović * [[Boris Festini]] kao Natašin otac * [[Omar Germenos]] kao Ricardo * [[Gloria Peralta]] kao Juanita * [[Pero Juričić]] kao gradonačelnik Sinković * [[Dejan Marcikić]] kao Marinin prijatelj * [[Luka Peroš]] kao Juraga * [[Mario Valentić]] kao Igor * [[Ivan Pavletić]] kao doktor * [[Kristijan Potočki]] kao Žarko * [[Alen Šalinović]] kao Žuvela * [[Igor Serdar]] kao gospodin Jug * [[Tomislav Štriga]] kao upravitelj Poljak * [[Ivana Vasilj]] kao Željana == Vanjske veze == * {{imdb_title|id=broj|title=Film}} * [http://www.ava.hr/villamaria.html Službena stranica produkcije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915083701/http://www.ava.hr/villamaria.html |date=2008-09-15 }} {{TVSvijek|2004|2005}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Hrvatske telenovele]] 8cqax4y2wq042szoxpjcjzvewnm8ur0 Oslobodilačka vojska Kosova 0 39738 42690086 42495006 2026-09-18T03:18:30Z Aca 108187 42690086 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Emblema e UÇK-së.svg|thumb|Amblem OVK]] '''Oslobodilačka vojska Kosova''' ('''OVK'''; {{jez-alb|Ushtria Çlirimtare e Kosovës}}), poznata i kao '''UČK''' ({{jez-alb|UÇK}}), bila je albanska [[paravojna formacija]] koja se tokom 1990-ih borila za otcepljenje Kosova od [[Republika Srbija (1992–2006)|Srbije]] i [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]]. Centralna ideologija Oslobodilačke vojske Kosova bila je [[albanski nacionalizam]], a mnogi u njenim redovima podržavali su stvaranje [[Velika Albanija|Velike Albanije]].{{efn|Videti<ref name=Janssens>{{cite book|title=State-building in Kosovo. A plural policing perspective|url=https://books.google.com/books?id=YS15BgAAQBAJ&pg=PA53|publisher=Maklu|date=5 February 2015|page=53|isbn = 9789046607497}}</ref><ref name=Phillips>{{cite book|title=Liberating Kosovo: Coercive Diplomacy and U. S. Intervention |url=https://books.google.com/books?id=X5sa90AEvi0C&pg=PA69|publisher=[[Belfer Center for Science and International Affairs]]|date=2012|page=69|isbn = 9780262305129}}</ref><ref name="Dictionary of Genocide">{{cite book|title=Dictionary of Genocide |url=https://books.google.com/books?id=rgGA91skoP4C&pg=PA249|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|date=2008|page=249|isbn = 9780313346415}}</ref><ref name="content.time.com">{{cite magazine|title=Albanian Insurgents Keep NATO Forces Busy|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,101938,00.html|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=6 March 2001|access-date=2023-08-15|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224184259/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,101938,00.html}}</ref>}} Oslobodilačka vojska Kosova dobijala je velika sredstva od organizacija albanske dijaspore. Postoje navodi da je koristila narkoterorizam za finansiranje svojih operacija.<ref>{{cite book|title=Narco-terrorism: international drug trafficking and terrorism, a dangerous mix : hearing before the Committee on the Judiciary, One Hundred Eighth Congress, first session|date=May 20, 2003|publisher=United States Senate U.S. G.P.O.|page=[https://books.google.com/books?id=B0gTAAAAIAAJ 111]}}</ref><ref name="Perritt8893">{{Harvnb|Perritt|2008|pp=88–93}}.</ref> Počinila je brojne [[Ratni zločin|ratne zločine]] i [[Zločin protiv čovečnosti|zločine protiv čovečnosti]] nad [[Srbi]]ma tokom i nakon [[Rat na Kosovu|rata na Kosovu]], kao što su masakri civila, zarobljenički logori i uništavanje objekata kulturnog nasleđa.<ref name=hrw1>[https://www.hrw.org/reports/2001/kosovo/undword.htm UNDER ORDERS: War Crimes in Kosovo. executive summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171013010444/https://www.hrw.org/reports/2001/kosovo/undword.htm |date=13 October 2017 }}. hrw.org (2001)</ref> U junu 2020. podignute su optužnice protiv više bivših pripadnika Oslobodilačke vojske Kosova, među kojima i tadašnji predsednik Kosova [[Hashim Thaçi]], a proglašeni su krivim 2026. pred Specijalizovanim većima Kosova. == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kosovo Liberation Army}} * [http://www.hrw.org/reports/2001/kosovo/undword.htm Human Right's Watch] * [https://web.archive.org/web/20000301034049/http://www.janes.com/defence/features/kosovo/kla.html The KLA: braced to defend and control] [[Jane's]] * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990555,00.html Kosovo's Army in Waiting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826120128/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990555,00.html |date=2013-08-26 }} [[TIME]] * [http://www.senate.gov/~rpc/releases/1999/fr033199.htm The Kosovo Liberation Army: Does Clinton Policy Support Group with Terror, Drug Ties? - From 'Terrorists' to 'Partners'] (Republican Policy Committee) * [[International Institute for Strategic Studies]]: [http://www.iiss.org/publications/strategic-comments/past-issues/volume-4---1998/volume-4---issue-7/the-kosovo-liberation-army "The Kosovo Liberation Army" - August 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090905171245/http://www.iiss.org/publications/strategic-comments/past-issues/volume-4---1998/volume-4---issue-7/the-kosovo-liberation-army/ |date=2009-09-05 }} * [http://www.nato.int/kosovo/docu/a990620a.htm KLA-NATO Demilitarization and transformation agreement] * [http://www.socialismtoday.org/39/kla39.html SOCIALISM TODAY: "The KLA and the struggle for Kosovar self-determination"] * [http://www.globalresearch.ca/articles/CHO310B.html KLA and War on Terror] [[Kategorija:Oslobodilačka vojska Kosova]] [[Kategorija:Terorističke organizacije]] [[Kategorija:Paravojne formacije]] [[Kategorija:Terorizam u Srbiji]] 0oi861rd1g44ypjz9tcrp1gmz9vusyj 42690087 42690086 2026-09-18T03:19:10Z Aca 108187 42690087 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Emblema e UÇK-së.svg|thumb|Amblem Oslobodilačke vojske Kosova]] '''Oslobodilačka vojska Kosova''' ('''OVK'''; {{jez-alb|Ushtria Çlirimtare e Kosovës}}), poznata i kao '''UČK''' ({{jez-alb|UÇK}}), bila je albanska [[paravojna formacija]] koja se tokom 1990-ih borila za otcepljenje Kosova od [[Republika Srbija (1992–2006)|Srbije]] i [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]]. Centralna ideologija Oslobodilačke vojske Kosova bila je [[albanski nacionalizam]], a mnogi u njenim redovima podržavali su stvaranje [[Velika Albanija|Velike Albanije]].{{efn|Videti<ref name=Janssens>{{cite book|title=State-building in Kosovo. A plural policing perspective|url=https://books.google.com/books?id=YS15BgAAQBAJ&pg=PA53|publisher=Maklu|date=5 February 2015|page=53|isbn = 9789046607497}}</ref><ref name=Phillips>{{cite book|title=Liberating Kosovo: Coercive Diplomacy and U. S. Intervention |url=https://books.google.com/books?id=X5sa90AEvi0C&pg=PA69|publisher=[[Belfer Center for Science and International Affairs]]|date=2012|page=69|isbn = 9780262305129}}</ref><ref name="Dictionary of Genocide">{{cite book|title=Dictionary of Genocide |url=https://books.google.com/books?id=rgGA91skoP4C&pg=PA249|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|date=2008|page=249|isbn = 9780313346415}}</ref><ref name="content.time.com">{{cite magazine|title=Albanian Insurgents Keep NATO Forces Busy|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,101938,00.html|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=6 March 2001|access-date=2023-08-15|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224184259/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,101938,00.html}}</ref>}} Oslobodilačka vojska Kosova dobijala je velika sredstva od organizacija albanske dijaspore. Postoje navodi da je koristila narkoterorizam za finansiranje svojih operacija.<ref>{{cite book|title=Narco-terrorism: international drug trafficking and terrorism, a dangerous mix : hearing before the Committee on the Judiciary, One Hundred Eighth Congress, first session|date=May 20, 2003|publisher=United States Senate U.S. G.P.O.|page=[https://books.google.com/books?id=B0gTAAAAIAAJ 111]}}</ref><ref name="Perritt8893">{{Harvnb|Perritt|2008|pp=88–93}}.</ref> Počinila je brojne [[Ratni zločin|ratne zločine]] i [[Zločin protiv čovečnosti|zločine protiv čovečnosti]] nad [[Srbi]]ma tokom i nakon [[Rat na Kosovu|rata na Kosovu]], kao što su masakri civila, zarobljenički logori i uništavanje objekata kulturnog nasleđa.<ref name=hrw1>[https://www.hrw.org/reports/2001/kosovo/undword.htm UNDER ORDERS: War Crimes in Kosovo. executive summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171013010444/https://www.hrw.org/reports/2001/kosovo/undword.htm |date=13 October 2017 }}. hrw.org (2001)</ref> U junu 2020. podignute su optužnice protiv više bivših pripadnika Oslobodilačke vojske Kosova, među kojima i tadašnji predsednik Kosova [[Hashim Thaçi]], a proglašeni su krivim 2026. pred Specijalizovanim većima Kosova. == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kosovo Liberation Army}} * [http://www.hrw.org/reports/2001/kosovo/undword.htm Human Right's Watch] * [https://web.archive.org/web/20000301034049/http://www.janes.com/defence/features/kosovo/kla.html The KLA: braced to defend and control] [[Jane's]] * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990555,00.html Kosovo's Army in Waiting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826120128/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990555,00.html |date=2013-08-26 }} [[TIME]] * [http://www.senate.gov/~rpc/releases/1999/fr033199.htm The Kosovo Liberation Army: Does Clinton Policy Support Group with Terror, Drug Ties? - From 'Terrorists' to 'Partners'] (Republican Policy Committee) * [[International Institute for Strategic Studies]]: [http://www.iiss.org/publications/strategic-comments/past-issues/volume-4---1998/volume-4---issue-7/the-kosovo-liberation-army "The Kosovo Liberation Army" - August 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090905171245/http://www.iiss.org/publications/strategic-comments/past-issues/volume-4---1998/volume-4---issue-7/the-kosovo-liberation-army/ |date=2009-09-05 }} * [http://www.nato.int/kosovo/docu/a990620a.htm KLA-NATO Demilitarization and transformation agreement] * [http://www.socialismtoday.org/39/kla39.html SOCIALISM TODAY: "The KLA and the struggle for Kosovar self-determination"] * [http://www.globalresearch.ca/articles/CHO310B.html KLA and War on Terror] [[Kategorija:Oslobodilačka vojska Kosova]] [[Kategorija:Terorističke organizacije]] [[Kategorija:Paravojne formacije]] [[Kategorija:Terorizam u Srbiji]] 3tpicehph2g8d36n888pc2hukn9bv4c The Bold Ones: The Protectors 0 43180 42690068 42669355 2026-09-18T01:02:57Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690068 wikitext text/x-wiki :''Ne zamijeniti je s britanskom [[ITC Entertainment|ITC]]-jevonm TV-serijom '''[[The Protectors]]'''.'' {{Infokutija TV | naziv_emisije = '''The Bold Ones: The Protectors''' | slika = | caption = The Cast of '''The Bold Ones: The Protectors''' | format = [[kriminalistički žanr|kriminalistička]] [[dramska serija|serija]] | režija = [[Daryl Duke]]<ref name="Tv.com">{{cite web| title=Tv.com| work=The Bold Ones: The Protectors| url=http://www.tv.com/the-bold-ones-the-protectors/show/963/cast.html?flag=2&tag=subtabs;writers_directors| access-date=November 23, 2007}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />[[Lamont Johnson]]<ref name="Tv.com" /> | trajanje = cca. 60 min. s reklamama | kreator = [[Jack Laird]] | uloge = [[Leslie Nielsen]]<br />[[Hari Rhodes]] | producent = [[Jack Laird]]<ref name="IMDB">{{cite web | title=imdb.com| work=The Bold Ones: The Protectors| url=http://www.imdb.com/title/tt0063875/#comment| access-date=November 19, 2007}}</ref> | zemlja = {{flag|SAD}} | kanal = [[NBC]] | početak = [[22. 2.|22.2.]] [[1969]].<ref name="TVIV">{{cite web| title=tviv.org| work=The Bold Ones: The Protectors| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Protectors| access-date=19. 11. 2007| archive-date=2008-07-24| archive-url=https://web.archive.org/web/20080724115605/http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Protectors| url-status=dead}}</ref> | kraj = [[8. 3.|8.3.]] [[1970]].<ref name="TVIV" /> | br_serijala = 1<ref name="TVIV2">{{cite web| title=tviv.org| work=The Bold Ones: The Protectors| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Protectors#Seasons| access-date=November 19, 2007| archive-date=2008-07-24| archive-url=https://web.archive.org/web/20080724115605/http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Protectors#Seasons| url-status=dead}}</ref> | br_epizoda = 7 (uključujući pilot)<ref name="TVIV2" /> | spisak epizoda = #Epizode | website = | imdb_id = 0063875 | tv_com_id = 963 | amg_id = 284305 }} '''''The Bold Ones: The Protectors''''' (također poznat kao ''The Protectors'', ''Deadlock'' ili ''The Law Enforcers'') je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[kriminalistički žanr|kriminalistička dramska]] [[serija]] koja se emitirala na programu [[NBC]]-a od 1969 do 1970. Protahonist je bio Sam Danforth ([[Leslie Nielsen]]), konzervativni zamjenik šefa policije koga je uprava jednog kalifornijskog grada imenovala da smanji rastući kriminal. Tokom serije se on sukobljavao s gradskim tužiteljem, liberalnim crncem po imenu William Washburn ([[Hari Rhodes]]). ''The Protectors'' je bio dio rotacijske serije ''[[The Bold Ones]]'' koju su činile pojedinačne serije ''[[The Bold Ones: The New Doctors|The New Doctors]]'', ''[[The Bold Ones: The Lawyers|The Lawyers]]'' i ''[[The Bold Ones: The Senator|The Senator]]''. Od svih njih je bila najneuspješnija, te je skinuta s programa nakon samo šest epizoda. == Epizode == === Pilot === # Deadlock === Sezona 1 === # A Case of Good Whiskey at Christmas Time # If I Should Wake Before I Die # Draw a Straight Man # The Carrier # A Thing Not of God # Memo from the Class of '76 == References == {{Reflist|2}} == Vanjske veze == * ''[http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Protectors The Bold Ones: The Protectors at TVIV]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' * {{imdb title|id=0063875}} {{DEFAULTSORT:Bold Ones: The Protectors}} [[Kategorija:TV serije]] [[Kategorija:The Bold Ones]] nb16o29rg039dfr767uwflypyba9ml9 The Bold Ones: The Senator 0 43188 42690069 42669321 2026-09-18T01:12:04Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690069 wikitext text/x-wiki {{infokutija TV | naziv_emisije = '''The Bold Ones: The Senator''' | slika = | caption = [[Hal Holbrook]] kao Hays Stowe, glavni junak TV-serije''The Bold Ones: The Senator'' | format = [[politički žanr|politička]] [[dramska serija]] | režija = [[Ernest Kinoy]]<br />[[Daryl Duke]]<br />[[John Badham]] | trajanje = cca. 60 min. | kreator = [[S.S. Schweitzer]]<ref name="Tv.com">{{cite web| title=Tv.com| work=The Bold Ones: The Senator| url=http://www.tv.com/the-bold-ones-the-senator/show/962/cast.html?flag=2&tag=subtabs;writers_directors| access-date=November 23, 2007}}{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | uloge = [[Hal Holbrook]]<br />[[Sharon Acker]]<br />[[Cindy Eilbacher]]<br />[[Michael Tolan]] | producent = [[David Levinson]]<ref name="Tv.com" /> | zemlja = {{flag|SAD}} | kanal = [[NBC]] | početak = [[21. 3.|21.3.]] [[1970]].<ref name="TVIV">{{cite web| title=tviv.org| work=The Bold Ones: The Senator| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Senator| access-date=23. 11. 2007| archive-date=2008-07-24| archive-url=https://web.archive.org/web/20080724144352/http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Senator| url-status=dead}}</ref> | kraj = [[28. 2.|28.2.]] [[1971]].<ref name="TVIV" /> | br_serijala = 1<ref name="TVIV2">{{cite web| title=tviv.org| work=The Bold Ones: The Senator| url=http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Senator#Seasons| access-date=November 23, 2007| archive-date=2008-07-24| archive-url=https://web.archive.org/web/20080724144352/http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Senator#Seasons| url-status=dead}}</ref> | br_epizoda = 9 (uključujući pilot-film)<ref name="TVIV2" /> | spisak epizoda = #Epizode | website = | imdb_id = 0065278 | tv_com_id = 962 | amg_id = 284305 }} '''''The Bold Ones: The Senator''''' (također poznata ''The Senator'') bila je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[dramska TV-serija]] [[politički žanr|političke tematike]] koja se originalno emitirala [[NBC]] od 1970. do 1971.<ref name="TVIV2" />. Glavnu ulogu je tumačio [[Hal Holbrook]] kao principijelni i časni američki senator Hays Stowe, . ''The Senator'' je bila dio rotacijske serije ''[[The Bold Ones]]'' u koju su još spadali ''[[The Bold Ones: The New Doctors|The New Doctors]]'', ''[[The Bold Ones: The Lawyers|The Lawyers]]'' i ''[[The Bold Ones: The Protectors|The Protectors]]''. Bila je posljednja od te četiri serije. Nominirana je za devet [[Emmy Award|Emmyja]] a osvojila njih pet.<ref name="emmys">[http://www.emmys.com/awards/awardsearch.php Advanced Primetime Awards Search] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223001622/http://www.emmys.com/awards/awardsearch.php |date=2007-12-23 }} from the [[Emmy Award]]s website</ref>. Serija se temeljila na [[TV-film|TV filmu]] ''Deadlock''. == Epizode == === Pilot === # A Clear and Present Danger === Sezona 1 === # To Taste of Death But Once # The Day the Lion Died # Power Play # A Continual Roar of Musketry Pt. 1 # A Continual Roar of Musketry Pt. 2 # Someday They'll Elect a President # George Washington Is a Liar # A Single Blow of the Sword == Reference == <references/> == Vanjske veze == * ''[http://tviv.org/The_Bold_Ones:_The_Senator The Bold Ones: The Senator at TVIV]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' * {{imdb title|0065278}} {{Emmy SerijaDrama}} {{DEFAULTSORT:Bold Ones: The Senator}} [[Kategorija:TV serije]] [[Kategorija:The Bold Ones]] [[Kategorija:Serije nagrađene Emmyjem za najbolju dramsku seriju]] 865jk0ytwseuud5oz02hw6vx4yqulnr Ufologija 0 67733 42690159 42340350 2026-09-18T11:45:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690159 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Ovni.png|thumb|Umjetnički prikaz [[NLO]]-a]] '''Ufologija''' ({{jez-engl|Ufology}}) je [[pseudonauka|pseudoznanstvena]] disciplina koja se bavi proučavanjem fenomena [[NLP]]/[[Neidentifikovani leteći objekat|NLO]] (nepoznate leteće pojave/neidentificirani leteći objekti). Smatra se da je moderna era ufologije započela s bliskim susretom pilota Kennetha Arnolda tijekom leta iznad planine Rainer u državi [[Washington]], [[24. 6.|24. lipnja]] [[1947]]. godine. == Historija == Terminologiju NLO-a i bliskih susreta razvio je [[astronomija|astronom]], dr. J. Allen Hynek. Definicija neidentificiranog letećeg objekta (NLO) odnosi se na one objekte ili pojave (NLP) koje se ne mogu objasniti na konvencionalan način, nakon detaljne revizije obučenih i educiranih osoba iz tehničkih i društvenih područja. Po toj definiciji, sve pojave koje se uspiju naknadno objasniti ne spadaju u kategoriju NLO-a (što znači da postoje autentični NLO-i - iako ne znamo što oni jesu - čim je postojala potreba za takvom definicijom na terenu). Iako je u svome razvoju, nekoliko puta, ufologija gotovo postala priznata multidisciplinarna [[nauka|znanost]], zbog svoje kontroverznosti u konačnici ipak nije uspjela dobiti svoj legitimitet, te je takvo stanje evidentno do današnjih dana. Ozbiljnosti NLO problema najviše su doprinjeli službeni projekti proučavanja koje je provodilo [[sjedinjene Američke Države|američko]] [[zrakoplovstvo]] od 1948. do 1969. godine pod kodnim nazivima '''"sign/grudge/blue book"'''. === Hipoteze o NLO-ima === Najpoznatija hipoteza koja pokušava objasniti izvor NLO pojava svakako je ETH hipoteza. ETH (ekstraterestrična) hipoteza nastaje upravo u okviru vojne domene, usprkos stereotipima da je takva formulacija nastala od strane promatrača-laika. ETH hipotezu službeno je lansirao zaključak vojnog odbora SIGN koji je [[1948]]. godine formirao dokument "Estimate of the Situation" (Procjena situacije) u kojem se zaključuje da je najbolja hipoteza koja može objasniti NLO fenomen, upravo "izvanzemaljska hipoteza". No, načelnik zrakoplovstva, general Hoyt S. Vandenberg odbio je zaključke odbora, zapovijedio je da se dokument uništi, a odbor je raspušten i zamijenjen je sa novom grupacijom "GRUDGE". Do današnjeg dana, ne postoji niti jedna sačuvana kopija ovoga dokumenta, već samo povijesne reference na isti, na osnovu čega se i doznalo za njegovo postojanje. Zbog velike medijske i znanstvene debate tijekom 50-ih i 60-ih godina, američko zrakoplovstvo je ponudilo mandat [[Univerzitet|Sveučilištu]] [[Colorado]] da prekine ovaj medijski cirkus. Profesor Edward Condon pristao je da napravi "nezavisnu reviziju" podataka prikupljenih u projektima "SIGN/GRUDGE/BLUE BOOK". No, na kraju se i sam Condonov odbor morao suočiti sa kontroverznim ispadima. Odbor su od početka pratile frakcije i razdvojena mišljenja. Nakon što je u javnost procurio interni memorandum koji je ukazivao na Condonovu subjektivnost, dio osoblja je otpušten i zamijenjen novim članovima. [[1969]]. godine, odbor je završio sa "konačnim rješenjem ufološkog pitanja" zaključivši da daljnje proučavanje NLO fenomena ni u kojem pogledu ne može pridonijeti znanosti. Na preporuke odbora, američko zrakoplovstvo je obustavilo daljnje proučavanje NLO-a koje je trajalo 21 godinu. Dr. J. Allen Hynek, vanjski suradnik projekta "Blue Book" i čovjek koji je bio najbolje upućen u podatke zrakoplovstva, odbacio je zaključak Condonovog odbora kao i Institut aeronautike i astronautike (AIAA) koji okuplja nekoliko desetaka tisuća inženjera. No, usprkos svemu, s obzirom da je Condonovo izvješće imalo pečat akademije znanosti, njegova jačina je ipak prevladala tako moćne kritike. 1998. godine profesor Peter Sturrock sa [[Sveučilište Standford|Sveučilišta Standford]] i skup međunarodnih znanstvenika, napravili su novu reviziju projekta "BLUE BOOK", te su također iznijeli kritike i neslaganje sa Condonovim izvješćem. 1999. godine u [[Francuska|Francuskoj]] je objavljen dokument "COMETA" koji potpisuju bivši i umirovljeni visoki časnici, te visoki državni dužnosnici. Dokument promiče ETH hipotezu, istu onu hipotezu koju su potpisali članovi odbora "SIGN" iz 1948. godine. == Ufologija danas == Trenutno u svijetu postoje dvije grupacije koje službeno proučavanju NLO-e. Jedna je CEFAA, a smještena je u Tehničkoj školi aeuronautike u [[Čile]]u. Druga grupacija je GEIPAN koja djeluje unutar [[Francuska svemirska agenicaj|Francuske svemirske agencije]], CNES. Obje agencije međusobno razmjenjuju NLO podatke. Francuska ima veliku arhivu NLO slučajeva, staru gotovo pola stoljeća i nastavlja proučavati ovaj fenomen i dalje. Najveći problem u sporom progresu ufologije svakako su predrasude na obje strane suprostavljenih frakcija. Jedna frakcija bezuvjetno nastavlja sa ostavštinom Condonovog izvješća tvrdeći da su NLO-i potpuno prozaična tema i da je bilo kakvo proučavanje iste, gubljenje vremena. Druga frakcija opet ustrajava na tome da su NLO pojave ekstraterestrične egzotične letjelice koje posjećuju [[Zemlja (planet)|Zemlju]]. Obje grupacije nude rješenje prije samoga rješenja, zaobilazeći ozbiljniji pristup koji bi bio sastavljen od promatranja i praćenja podataka koji bi eventualno tek u budućnosti mogli pokazati konačan odgovor. == Vanjske veze == {{Commonscat|UFO}} * [http://www.cufos.org/ Centar za NLO studije] * [http://www.fufor.com/ Udruženje za NLO istraživanja] * [http://www.cufon.org/ Kompjutorska NLO mreža] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107194207/http://cufon.org/ |date=2011-01-07 }} * [http://www.ufoskeptic.org/welcome.html UFO skeptic.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012151103/http://www.ufoskeptic.org/welcome.html |date=2007-10-12 }} * [http://www.mufon.com/ Združena NLO mreža] * [http://www.csicop.org/ CSICOP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316042105/http://www.csicop.org/ |date=2014-03-16 }} * [http://www.skeptic.com/ SKEPTIC - Michael Shermer] * [http://www.nidsci.org/articles/ufo_enigma.php Sturrockova studija] * [http://hostanje.net/~transfer/uforadio/eseji/cometa%20izvjestaj%20-%20problem%20nlo%20monopola.pdf Izvještaj COMETA]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://uforadio.ne1.net Podcast radio emisije i vijesti iz ufologije] * [http://www.duap-polaris.hr/ DUAP Polaris] [[Kategorija:Ufologija| ]] [[Kategorija:Letjelice]] [[Kategorija:Pseudonauka]] bhot6ovtefglklaqx180xwy3ok9ehh7 Bolman 0 71204 42690060 42580650 2026-09-17T20:44:53Z Belirac 17 /* Dijelovi naselja */ sitno dotjerivanje 42690060 wikitext text/x-wiki : ''Karta Hrvatske [https://www.auto-karta-hrvatske.com/bolman/ > Bolman (plan s ulicama i cestama)]'' : ''Google maps [https://www.google.com/maps/place/Bolman/@45.6939099,18.4261904,12z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x475d26b7442afa99:0x7fc8a4388d4763fa!8m2!3d45.7217749!4d18.5166035!16s%2Fm%2F05myslp?entry=ttu > Bolman (područje naselja)] {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Bolman / Болман |slika = Bolman-Болман-Bolmány.png |z. širina = 45.721 |z. dužina = 18.517 |regija = [[Baranja]] |županija = [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjska]] |općina = [[Jagodnjak]] |mikroregija = [[Baranjska nizina]] |najgrad = [[Beli Manastir]] |površina = 28,04 |nadvisina = 90 |geoširina = 45º43'19"N |geodužina = 18º31'24"E |brojstan = 450 / 520 / 368 |gustoća = 16 / 19 / 13 |domaćinstva = 169 (2001) |pošta = 31323 |pozbroj = +385(0)31 |autooznaka = BM }} '''Bolman''' ([[mađarski]] ''Bolmány'' [[međunarodni fonetski alfabet|[ˈbolmaːɲ]]], [[ćirilica|ćir.]] ''Болман''), naselje u [[Baranja|Baranji]], [[Općina Jagodnjak]], u [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjskoj županiji]] ([[Hrvatska|Republika Hrvatska]]). Na popisu stanovništva 2021. godine imao je - '''368''' stanovnika, dok je na popisima 2001. i 2011. taj broj iznosio 450 odn. 520 stanovnika. Uz Bolman su usko vezana i dva mala naselja: [[Novi Bolman]] i [[Majške Međe]]. Za vrijeme [[SFRJ]] ta tri naselja administrativno su činila [[Mjesna zajednica|Mjesnu zajednicu]] '''Bolman''', koja je bila u sastavu tadašnje '''Općine Beli Manastir''', a koja je obuhvaćala cijelu [[Baranja|Baranju]]. == Geografija == Bolman je smješten u zapadnom dijelu [[Baranja|Baranje]], u mikroregiji [[Baranjska nizina|Baranjske nizine]] [[Istočnohrvatska ravnica|Istočnohrvatske ravnice]]. Leži u ravnici koja se blago spušta od sjevera prema jugu (prema rijeci [[Drava|Dravi]]). Naselje je okruženo poljima koja se prostiru sve do pridravskog nasipa (''benta''). Između nasipa i Drave je šumsko područje. === Udaljenosti od okolnih mjesta === Bolman je udaljen 6,4&nbsp;km sjeverozapadno od sjedišta općine [[Jagodnjak]]a, 32,8&nbsp;km od [[Osijek]]a (preko Bilja), 12,3&nbsp;km od [[Beli Manastir|Belog Manastira]], 16,8&nbsp;km od [[Belišće|Belišća]] i 26,6&nbsp;km od [[Šikloš]]a u Mađarskoj. Novi Bolman je udaljen 1,6&nbsp;km, a Majške Međe 4,5&nbsp;km. === Susjedna naselja === Područje naselja Bolman na zapadu se graniči s područjima naselja [[Novi Bezdan]] i Majške Međe, na sjeveru s [[Petlovac|Petlovcem]], na istoku s područjima naselja Novi Bolman i [[Jagodnjak]], a na jugu uglavnom s rijekom [[Drava|Dravom]]. Jedan manji dio područja naselja [[Nard]] nalazi se sa sjeverne (lijeve) obale Drave pa se Bolman graniči i s Nardom. === Ceste === Bolman se nalazi na početku županijske ceste [[Ž4041]] ([[D517]] /Bolmanski spomenik/ - Bolman - [[Novi Bolman]] - [[Jagodnjak]] - [[Novi Čeminac]] - [[Uglješ]] - [[Švajcarnica]] /[[D7]]/). Do Majških Međa ide se cestom Ž4041 do Bolmanskog spomenika, pa državnom cestom D517 prema zapadu, odn. prema B. P. Selu te se skreće prema jugu na lokalnu cestu [[L44030]] koja završava u Majškim Međama. Od Bolmana do Majških Međa može se doći i nerazvrstanom cestom, Majškomeđanskim putem (3,1&nbsp;km), koji nije asfaltiran i koji spaja bolmansku Ulicu Save Kovačevića s majškomeđanskom Ulicom Jovana Lazića. === Prometne veze === Autobusnim vezama Bolman je povezan s Belim Manastirom i Osijekom i svim naseljima koja se nalaze između tih destinacija. Ako je u Belom Manastiru trebalo dugo čekati na autobus za Bolman, putnici su ponekad koristili autobus za B. P. Selo, s tim da su izlazili "kod Spomenika" i onda pješke odlazili u Bolman (oko 2&nbsp;km). Dok je postojala željeznička pruga Beli Manastir - Širine - Petlovac - Baranjsko Petrovo Selo, na kojoj je promet ukinut 31. VII. 1966. godine, Bolmanci su na duža putovanja (npr. odlazak u vojsku ili na đačke ekskurzije) pješke ili zaprežnim kolima odlazili na željezničke stanice u B. P. Selu (oko 5,5&nbsp;km) ili Petlovcu (oko 5&nbsp;km). == Dijelovi naselja == Prema ''[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Korenčić|Korenčiću]]'' na popisima stanovništva iskazivani su ovi dijelovi (zaseoci) naselja Bolman: Babin Grob (1869, 1900, 1910, 1953, 1961, 1971), Gakovac (1953, 1961, 1971), Pariz (1953, 1961, 1971), Sepeš (1953, 1961, 1971) i Topolje (1953, 1961, 1971). U zagradama su navedene popisne godine. Uz te dijelove, ''[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Korenčić|Feldbauer]]'' navodi još i zaseoke Krčevine-Dubovno i Taborište. Taborište je kod ''Korenčića'' navedeno pod naseljem Novi Bolman. '''Imena nekadašnjih zaselaka''' ---- '''Babin Grob''' je lugarnica u šumi, '''Gakovac''' je pašnjak između ''benta'' i Drave, '''Sepeš''' (ili Sepež, Sepeže, Đurđev dvor) nekadašnja je pustara i salaš, a sada rudina između Bolmana i ''benta'', '''Taborište''' je nekadašnji zaselak na cesti Ž4041 između Novog Bolmana i šume na početku jagodnjačkog [[atar]]a. '''Pariz''' je južni dio Bolmana. Svi su ti zaseoci, osim Pariza, bili udaljeni od Bolmana, a Pariz je bio njegov sastavni dio i jedini i danas (2023. godine) postoji. '''Pariz''' ---- Pariz uglavnom obuhvaća dio oko bolmanskog jezera, tj. sve krake Ulice Žarka Zrenjanina, Ulicu Sare Bertić i dijelove Ulice Vuka Stefanovića Karadžića. U istočnom dijelu Pariza nekad je postojalo romsko naselje, koje su Bolmanci nazivali ''"Cigani"'', a koje se ponekad spominje kao "Mali Pariz". Samo ime ''Pariz'' vrlo je staro, u Bolmanu bi se reklo da postoji od pamtivijeka, posvjedočeno je na starim kartama. Nikako ga ne treba mijenjati u "Mali Pariz", kako se to povremeno dešava u novinskim člancima vezanim za takmičenje u pripremanju [https://sh.wiktionary.org/wiki/cigan-pe%C4%8Denje cigan-pečenja] koje Općina Jagodnjak organizira u bolmanskom Parizu. '''Bosanci''' ---- Bosanci su dio Bolmana od Majškomeđanskog kanala duž Ulice Save Kovačevića prema Bolmanskom spomeniku. Obuhvataju desetak kuća s lijeve strane i pet s desne. Na početku, s desne strane nalazi se prazno zemljište koje Bolmanci zovu ''Vašarište''. Tu je nekad bilo fudbalsko igralište i velika kolska vaga Poljoprivredne zadruge Bolman. == Ime naselja == Ime sela Bolmana u historijskim dokumentima ima različite oblike, a postoji i nekoliko teorija kako je nastalo, što je detaljnije opisano u knjizi "Bolman je bio Bolman".<ref>[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Bolman je bio Bolman|''"Bolman je bio Bolman"'']], str. 11-13</ref> Ljudi koji nisu baranjskog porijekla i koji ne poznaju Baranju ime Bolman najčešće izgovaraju s kratkosilaznim naglaskom na prvom slogu (kao što se naglašava riječ "golman"), iako se to ime izgovara s dugosilaznim naglaskom na prvom slogu, dakle "Bôlmān". === Etnik i ktetik === Stanovnici Bolmana su ''Bolmanci'' (jednina: ''Bolmanac, Bolmanka''), a [[ktetik]], odnosno pridjev glasi: ''bolmanski''. U tradicionalnom baranjskom srpskom govoru za stanovnicu Bolmana koristi se oblik ''Bolmankuša''. Etnik Bolmanac može biti i prezime.<ref>[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Bolman je bio Bolman|''"Bolman je bio Bolman"'']], str. 608, napomena 21</ref> == Stanovništvo == === Tabela ([[2021]]) === {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="17" | Pregled broja stanovnika po godinama <ref>[https://web.dzs.hr/PXWeb/Table.aspx?layout=tableViewLayout1&px_tableid=Tabela4_14.px&px_path=Naselja%20i%20stanovni%c5%a1tvo%20Republike%20Hrvatske__Stanovni%c5%a1tvo__Naselja&px_language=hr&px_db=Naselja%20i%20stanovni%c5%a1tvo%20Republike%20Hrvatske&rxid=fc9d580f-2229-4982-a72c-cdd3e96307d3 DZS: ''Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001.'']{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://web.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup14_6092.html DZS: ''Stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima, popis 2011.'' - '''Općina Jagodnjak''']</ref><ref>[https://podaci.dzs.hr/media/rqybclnx/popis_2021-stanovnistvo_po_naseljima.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po naseljima.xlsx''] <br> [https://podaci.dzs.hr/media/td3jvrbu/popis_2021-stanovnistvo_po_gradovima_opcinama.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po gradovima-opcinama.xlsx'']</ref> |- | [[1857]] || [[1869]] || [[1880]] || [[1890]] || [[1900]] || [[1910]] || [[1921]] || [[1931]] || [[1948]] || [[1953]] || [[1961]] || [[1971]] || [[1981]] || [[1991]] || [[2001]] || [[2011]] || [[2021]] |- | 1.498 || 1.618 || 1.658 || 1.837 || 1.866 || 1.809 || 1.709 || 2.211 || 1.219 || 1.258 || 1.268 || 1.098|| 826 || 741 || 450 || 520 || 368 |- |} <small>'''Napomena''': ''Sadrži podatke za naselje [[Majške Međe]] u 1880., 1890., 1921. i 1931. i naselje [[Novi Bolman]] u 1921. i 1931. te dio podataka naselja [[Novi Bolman]] u 1948.''</small> === Grafikon (2021) === {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Grafikon kretanje broja stanovnika Bolmana od 1857. do 2021.'''<br /> |dimx = |dimy = |stanmax = 2300 |crta1 = 100 |crta2 = 100 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |a16 = 2011 |a17 = 2021 |p1 = 1498 |p2 = 1618 |p3 = 1658 |p4 = 1837 |p5 = 1866 |p6 = 1809 |p7 = 1709 |p8 = 2211 |p9 = 1219 |p10 = 1258 |p11 = 1268 |p12 = 1098 |p13 = 826 |p14 = 741 |p15 = 450 |p16 = 520 |p17 = 368 |izvor = Navedeno u tekstu }} === Nacionalni sastav ([[1991]]) === {{bar box |title = Popis stanovništva 1991. |titlebar = #AAF |left1 = '''Nacionalnost''' |right1 = '''Postotak''' |float = right |width = 300px |bars= {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]] |#FF0000 |586|79.08}} {{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]] |#4169E1 |86 |11.60}} {{Vrsta sa postotkom|[[Jugosloveni]]|#C71585 |33 |4.45}} {{Vrsta sa postotkom|[[Romi]] |#91A3B0 |14 |1.88}} {{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]] |#665D1E |5 |0.67}} {{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]] |#FF7E00 |2 |0.26}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]] |#08E8DE |2 |0.26}} {{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani]] |#228B22 |1 |0.13}} {{Vrsta sa postotkom|ostali |#FFBF00 |2 |0.26}} {{Vrsta sa postotkom|neopredijeljeni|#C154C1 |10 |1.34}} |caption='''Ukupno''': 741 }} === Nacionalni sastav (2011) === Prema popisu 2011. godine u Bolmanu je živjelo 520 žitelja. Stanovništvo je bilo pretežito srpsko (61%) te romsko (22%) i hrvatsko (15%).<ref name="Acta"/> === Prezimena stanovnika === Prema popisu stanovništva iz 2011. godine '''20 najčešćih prezimena''' u Bolmanu su: * Mrđa, Petrović, Janković, Sukić, Kovačević, Popović, Dorić, Bijelić, Jeličić, Đukić, Nedić, Stojanović, Desančić, Kaldaraš, Mihajlović, Mišković, Dobrokes, Kuveždanin, Kuzmanović, Lačanin, a nekad su najčešća '''prezimena''' bila: * Petrović, Jovanović, Đurđević, Todorović, Kostić, Mihajlović, Stojanović, Jeličić, Balog, Gligorić, Janković, Bijelić, Mišković, Mrđa, Bugarinović, Kovačević, Nedić, Maksimović, Nikolić, Balinović.<ref name="Acta">[https://actacroatica.com/hr/location/bolman/ Acta Croatica: ''Toponim: Bolman''], pristupljeno: 29. X. 2018.</ref> == Historija == [[Datoteka:WW II Monument in Bolman.JPG|thumb|right|Spomenik palim borcima Bolmanske bitke]] U Bolmanu i neposrednoj okolini od [[6. 3.|6.]] do [[21. 3.|21. marta]] [[1945]]. vodila se [[Bolmanska bitka]] između jedinica [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske armije]] i [[Crvena armija|Crvene armije]] s jedne strane i [[sile Osovine|sila Osovina]] s druge strane. == Privreda == == Društvo i kultura == === Škola === Osnovna škola u Bolmanu ima dugu i bogatu povijest u 19. i 20. vijeku. Uz učenike iz Bolmana, nju se pohađali i učenici iz Novog Bolmana te uečnici viših razreda iz Majških Međa. Gotovo sve istaknute ličnosti vezane za Bolman, a nabrojane u ovom članku, bile su njeni đaci, među njima i čuveni dječji psihijatar [[Svetomir Bojanin]] (Bolman, 1932. - Beograd, 2024). U novije vrijeme, zbog drastičnog smanjenje snanovništva, pa time i broja školske djece, bolmanska škola svedena je na četverorazrednu područnu školu Osnovne škole Jagodnjak s malim brojem učenika. Stara školska zgrada nalazila se uz Crkvu svetih apostola Petra i Pavla, a kasnije je izgrađena nova na adresi Ulica Save Kovačevića 56, blizu mašinskog parka nekadašnje Poljoprivredne zadruge Bolman. Zbog velike dotrajalosti, zapuštenosti i sklonosti padu, stara škola srušena je do temelja 2024. godine. === Crkva === [[Datoteka:Serb Orthodox Church in Bolman.JPG|right|thumb|225px|Crkva svetih apostola Petra i Pavla u Bolmanu]] Bolman je oduvijek bio većinski [[Srbi|srpsko]] i [[pravoslavlje|pravoslavno]] naselje, dok su pripadnici ostalih konfesija ([[katoličanstvo|katoličke]], [[luteranizam|luteranske]], [[judeizam|jevrejske]]) bili u izrazitoj manjini. Stoga u Bolmanu postoji Srpska pravoslavna parohija bolmanska, osnovana prije 1730. godine, i [[:en:Church of St. Peter and Paul, Bolman|Crkva svetih apostola Petra i Pavla]], osvećena [[1777]]. godine, čija je hramovna slava Petrovo ([[Petrovdan]], Sveti apostoli Petar i Pavle; [[12. VII.|12. jula]]). U parohiji postoje i dva seoska krsta (u Bolmanu i Majškim Međama) te (novi) parohijski dom. * ''O [[Srpska pravoslavna parohija bolmanska|'''Srpskoj pravoslavnoj parohiji bolmanskoj''']] postoji na ovoj Wikipediji i poseban članak.'' U Novom Bolmanu nekad je postojala luteranska kapelica, a u Bolmanu u drugoj polovini 20. vijeka katolička kapela u privatnoj kući (kasnije porušenoj) u glavnoj ulici uz nekadašnji ''Bogdin bircuz''. ''[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Korenčić|Feldbauer]]'' za Bolman navodi kapelu "Blažene Djevice Marije (bogoslužje se obavlja u adaptiranoj kući)", koja se nalazi u "župi Našašća Svetog Križa iz Petlovca, [[Dekanati Đakovačko-osječke nadbiskupije#Baranjski dekanat|Baranjski dekanat]] [[Đakovačko-osječka nadbiskupija|Đakovačke i srijemske biskupije]]". Za pravoslavno stanovništvo, pomalo nekorektno, spominje samo "Srpsku pravoslavnu crkvenu općinu", bez ikakvih drugih detalja. === Pošta === Prema podacima iz knjige [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Tri stoljeća Belja|"Tri stoljeća Belja"]] (str. 105), u Bolmanu "pošta je otvorena 2. V 1884. god." Taj podatak ponovljen je i u knjizi [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Bolman je bio Bolman|"Bolman je bio Bolman"]] (str. 237), a potom se na istom mjestu daje lijep opis kako su izgledale poštanske pošiljke upućene u Bolman u [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarskoj]] i [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevini Jugoslaviji]]: {{Izdvojeni citat|"Prilikom slanja pošte, adresa je morala biti na latinici, na mađarskom ili njemačkom jeziku, sve dok je postojala Austro-Ugarska Monarhija. Ime i prezime pisalo se isto tako na mađarskom jeziku. Nakon adrese slijedilo je zvanično ime sela u to vrijeme: '''''Bolmány'''''. Iza imena sela obično se pisalo ime županije: '''''Baranya megye''''' (Baranjska županija), zatim ime države: '''''Magyarország''''' (Mađarska), a sve na mađarskom jeziku."}} {{Izdvojeni citat|"U Kraljevini Jugoslaviji pošta koja se upućuje u Bolman adresira se sa "zadnja pošta Jagodnjak". '''Stanoje Bojanin''' <ref>[https://www.bolman.info/2022/10/22/stanoje-bojanin/ (Nedić, Jovan M.): ''"Stanoje Bojanin"''] (1891-1978). bolman.info - Bolman, 22. X. 2022.</ref>, trgovac iz Bolmana, radio je na tome da Bolman ponovo dobije svoju poštu i telefon. Na njegovo pismo stigao mu je ovakav odgovor" iz Kabineta Ministra pošta, telegrafa i telefona, poslan 1. VI. 1940. godine.}} {{Izdvojeni citat|"Poštovani gospodine, Pozivom na Vaše pismo od 9. V. 1940., a po nalogu Gospodina Ministra, javljam Vam da je rješenjem Gospodina Ministra odobreno da se u mjestu Bolmanu otvori ugovorna državna pošta i telefon, te da je danas naredjeno Direkciji pošta u Novom Sadu da pripremi sve potrebno za početak rada. Sa štovanjem: S e k r e t a r , [potpis]." <ref>Prijepis pisma iz ostavštine Stanoje Bojanina, trgovca iz Bolmana, sačinio je dr. Stanoje Bojanin, njegov unuk ([[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Bolman je bio Bolman|"Bolman je bio Bolman"]], str. 237)</ref>}} Pismo sa službenim brojem K. br. 8286/40 bilo je upućeno na adresu: Gospodin Stanoje Bojanin, trgovac, Bolman p. Jagodnjak U drugoj polovini 20. stoljeća u Bolmanu je postojao poštanski ured sa zapadne strane Doma kulture, koji je imao poštanski broj '''31323''' i koji je bio nadležan i za naselja Majške Međe i Novi Bolman, ali je on u 21. stoljeću zatvoren zbog neisplativosti, tako da se poštanske pošiljke u Bolman opet šalju preko Jagodnjaka. U to vrijeme u bolmanskoj ''Pošti'' godinama je radila poštarica Anka, koju su Bolmanci zvali ''Poštin'ca'', a poštu je raznosio legendarni poštar zvani ''Brančilo'' iz Novog Bolmana, pravim imenom Branko Kerkez. Preko njega su se Bolmanci mogli pretplatiti na novine koje su izlazile u Beogradu i Zagrebu pa im nije mnogo nedostajalo to što u selu nikad nije bilo novinskog kioska. === Udruge === U [https://registri-npo-mpu.gov.hr/#!udruge Registar udruga Republike Hrvatske] upisano je sedam aktivnih i jedna brisana udruga sa sjedištem u Bolmanu (stanje: XII/2019): * ''Aikido-klub'' "Bolman", osnovan 12. IV. 2006. (prestao s radom 5. III. 2019), predsjednik je bio tadašnji paroh u Bolmanu Stevan Kuveždanin, a tajnik pok. Branislav Kovačević * Hrvatska '''udruga''' ugroženih osoba (HUUO), osnovana 8. IV. 2011. * "'''Klub mladih''' Bolman", osnovan 2. V. 2004. * '''Lovačko društvo''' (LD) "Jelen" Bolman, osnovano 26. VI. 1968. * [[:hr:NK Jovan Lazić Bolman|Nogometni klub (NK) '''"Jovan Lazić"''' Bolman]], osnovan 5. VII. 2006. * '''Streljački klub''' (SK) "Bolman", osnovan 29. VII. 2019.<ref>[http://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/5927-osnovan-streljacki-klub-bolman Mirovna grupa Oaza: ''"Osnovan streljački klub 'Bolman'"], 29. VII. 2019.</ref> * '''Udruga''' baranjskih Roma (UBR) "Napredak", osnovana 30. XI. 2015. * "'''Zlatna žena'''" (udruga žena), osnovana 12. VIII. 2008.<ref>[https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/157-u-bolmanu-osnovana-udruga-zlatna-zena Mirovna grupa Oaza: ''"U Bolmanu osnovana udruga 'Zlatna žena'"''], 12. VIII. 2008.</ref> == Značajne osobe == [[Datoteka:Branislav-Egic.jpg||right|thumb|75px|Prof. dr. B. Egić]] [[Datoteka:Miroljub-Stojanovic.jpg||right|thumb|75px|Miroljub Stojanović]] [[Datoteka:Mirjana-Vojnovic.jpg||right|thumb|75px|Mirjana Vojnović]] * [[Stevan Bojanin|Bojanin, Stevan]] (1921-1997; prof. dr., profesor Šumarskog fakulteta u Zagrebu) * [[Svetomir Bojanin|Bojanin, Svetomir]] (1932-2024; prof. dr., neuropsihijatar, profesor Defektološkog fakulteta u Beogradu) * [[Milovan Bošnjak|Bošnjak, Milovan]] (1932-2005; pionir kompjuterizacije u Baranji) * [[Ankica Dobrokes|Dobrokes, Ankica]] (simpatizerka NOB-a, po njoj nazvana ulica u Bolmanu) * [[Branislav Egić|Egić, Branislav (Branko)]] (1948; dr., docent na Tehničkom fakultetu "Mihajlo Pupin" u Zrenjaninu) * [[Milić Grujić|Grujić - Elim, Milić]] (1929-2005; likovni umjetnik, profesor Arhitektonskog fakulteta u Beogradu) * [[Svetlana Kaljača|Kaljača, Svetlana]] (Beograd, 1966; prof. dr., vanredni profesor Fakulteta za specijalnu edukaciju i rehabilitaciju (Defektološkog fakulteta) Univerziteta u Beogradu * [[Dušan Kolar|Kolar, Dušan]] (Osijek, 1966; dr., psihijatar i psihoterapeut iz Beograda, stručni pisac, živi i radi kao psihijatar i profesor psihijatrije u Kanadi) * Kovačević, Vidoje - Vico (1927-1990; dugogodišnji direktor Poljoprivredne zadruge Bolman i društveno-politički radnik) * [[Stevan Kuveždanin|Kuveždanin, Stevan]] (1968; pravoslavni sveštenik, protojerej, bivši paroh bolmanski, paroh kneževovinogradski, urednik biltena [[Parohijsko pismo (Bolman)]]) * [[Jovan Nedić|Nedić, Jovan M.]] (1958; dipl. pravnik, bivši direktor [[Tvornica trikotaže "Sutjeska" Beli Manastir|Tvornice trikotaže "Sutjeska"]], bivši načelnik, potom pročelnik [[Općina Jagodnjak|Općine Jagodnjak]], skupljač historijske građe o Bolmanu i glavni autor knjiga "[[Bolman je bio Bolman]]" i "[[Bolmanska bitka (knjiga)|Bolmanska bitka]]") * [[Jovan Nedić|Nedić, Jovan S.]] (1954; enigmat, novinar, bivši programer u beljskom ERC-u, autor nekoliko knjiga) * [[Miladin Popović|Popović, Miladin]] (simpatizer NOB-a, po njemu nazvana ulica u Bolmanu) * [[Milovan Stojanović|Stojanović, Milovan]] (1933-1980, privredni predstavnik Jugoslavije u inostranstvu) * [[Miroljub Stojanović|Stojanović, Miroljub]] (1953; dipl. inženjer šumarstva, bivši pomoćnik ministra u Upravi šumarstva u Ministarstvu poljoprivrede, šumarstva i vodnoga gospodarstva RH) * [[Mirjana Vojnović|Vojnović, Mirjana]] (1951; mr., dipl. arh. unutrašnje arhitekture, profesor na Visokoj školi likovnih i primenjenih umetnosti stručnih studija u Beogradu u penziji) == Znamenitosti i zanimljivosti == * [[Srpska pravoslavna parohija bolmanska]] == Ulice == * Ulica [[Ankica Dobrokes|Ankice Dobrokes]] * Ulica [[Branko Radičević|Branka Radičevića]] * Ulica [[Miladin Popović (Bolman)|Miladina Popovića]] * Ulica [[Petar Drapšin|Petra Drapšina]] * Ulica [[Petar Petrović Njegoš|Petra Petrovića Njegoša]] * Ulica [[Sara Bertić|Sare Bertić]] * '''Ulica [[Sava Kovačević|Save Kovačevića]]''' (glavna) * Ulica [[Svetozar Miletić|Svetozara Miletića]] * Ulica [[Vuk Stefanović Karadžić|Vuka Stefanovića Karadžića]] * Ulica [[Žikica Jovanović Španac|Žikice Jovanovića Španca]] * Ulica [[Žarko Zrenjanin|Žarka Zrenjanina]] == Izvori i vanjske veze == {{commonscat|Bolman}} {{Reflist}} * [[Korisnik:Belirac#Baranjska građa|Baranjska građa]] * [http://www.jagodnjak.hr Službene stranice Općine Jagodnjak] * [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/itemlist/tag/**%20bolman Mirovna grupa Oaza: ''Svi članci vezani za Bolman''] * [https://haw.nsk.hr/arhiva/vol2021/3504/132172/oaza-bm.hr/oaza/itemlist/tag/**%20Bolman.html Mirovna grupa Oaza na HAW-u: ''Svi članci vezani za Bolman'']{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://lag-baranja.hr/lag/itemlist/tag/*%20Bolman LAG Baranja: ''Svi članci vezani za Bolman''] == Šabloni == {{Jagodnjak}} {{Baranjska naselja}} {{Coord|45.722|N|18.517|E|source:hrwiki_region:HR|format=dms|display=title}} [[Kategorija:Općina Jagodnjak]] [[Kategorija:Naselja u Baranji]] [[Kategorija:Naselja u Osječko-baranjskoj županiji]] 66gsjyxxuott1qrdcismmhfmoc3zdbg The Munsters 0 72433 42690077 42253285 2026-09-18T02:16:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690077 wikitext text/x-wiki {{Infokutija televizija | naziv_emisije = The Munsters | slika = [[Datoteka:The Munsters 1964.JPG|250px]] | format = [[Sitcom]] | slika_format = [[Crno-bijelo]] | audio_format = [[Monaural]] zvuk | trajanje = cca. 30 min. | lokacija = [[Universal Studios]], [[Universal City (Kalifornija)|Universal City]], Kalifornija | kreator = [[Allan Burns]]<br />[[Chris Hayward]] | razvijač = Norm Liebmann<br />Ed Haas | producent = Joe Connelly<br />[[Bob Mosher]] | nastupaju = [[Fred Gwynne]]<br />[[Yvonne De Carlo]]<br />[[Al Lewis (actor)|Al Lewis]]<br />[[Beverley Owen]] (1964)<br />[[Pat Priest]] (1964-1966)<br />[[Butch Patrick]] | kompozitor_uvodne_teme = [[Jack Marshall (kompozitor)|Jack Marshall]] | kompanija = Kayro-Vue Productions | zemlja = {{flag|SAD}} | jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | mreža = [[CBS]] | početak = 24. septembar 1964. | kraj = 12. maj 1966. | br_sezona = 2 | br_epizoda = 70 | lista_epizoda = Lista epizoda The Munsters }} '''''The Munsters''''' je bio [[sjedinjene Američke Države|američki]] televizijski [[sitcom|sitkom]] koji je prikazivao svakodnevni život [[čudovište|čudovišta]], nastojeći tako parodirati kako tradicionalne [[filmovi o čudovištima|filmove o čudovištima]], tako i popularne porodične sitkome svog doba kao ''[[Leave It to Beaver]]''. Originalno se prikazivao na programu mreže [[CBS]] od 24. septembra 1964. do 12. maja 1966. Iako je snimanje obustavljeno nakon dvije sezone, njena popularnost je kasnije potakla snimanje niza nastavaka u obliku igranih i televizijskih filmova. == Vanjske veze == * [http://www.munstersdvd.com/ ''The Munsters'' DVD Official Universal Studios site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327061426/http://www.munstersdvd.com/ |date=2010-03-27 }} * [http://epguides.com/Munsters/ ''The Munsters'' Episode Guide] * [http://www.munsterkoach.com/ ''The Munsters'' Kustomized Automobiles] * [http://www.munstermansion.com Website of the full scale ''Munster'' Mansion Replica Home in Waxahachie, Texas] * [http://www.freehomepages.com/munsters1/ Munsterland Guide to Everything About ''The Munsters''] * [http://www.cyranos.ch/munst-e.htm Portrait of ''The Munsters''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015154557/http://www.cyranos.ch/munst-e.htm |date=2009-10-15 }} * [http://www.tvland.com/shows/munsters/ ''The Munsters'' on TVLand.com] * [http://www.elvis2001.net/Pat%20Priest%20Interview%20with%20Joe%20Krein.htm Pat Priest Interview at Elvis2001.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425170901/http://www.elvis2001.net/Pat%20Priest%20Interview%20with%20Joe%20Krein.htm |date=2017-04-25 }} * [http://www.flickr.com/photos/universalstonecutter/sets/72157608815810477/ Munster - Maxim Home # 504 River Road - Colonial Street - Photo Album] ---- * {{imdb title|0057773|The Munsters}} {{The Munsters}} {{DEFAULTSORT:Munsters, The}} [[Kategorija:Sitkomi]] q1lbp6ob0syjwo0kr8quzfzx221ham1 Timbuktu 0 77253 42690100 42653187 2026-09-18T05:05:37Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690100 wikitext text/x-wiki {{Naselje | ime =Timbuktu | ime_genitiv =Timbuktua | izvorno_ime = | slika_panorama =Timbuktu Mosque Sankore.jpg | veličina_slike =280px | opis_slike =[[Džamija]] Sankora | slika_zastava = | slika_zastava_veličina = | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_karta =Mali map.png | veličina_karte =280px | opis_karte =Timbuktu (''Tombouctou'') na karti Malija | slika_karta1 = | veličina_karte1 = | opis_karte1 = | slika_lokacijska_karta_država = | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi =16 | širina-minute =46 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =3 | dužina-minute =00 | dužina-oznaka =W | lokacija_ime =[[Spisak država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Mali}} | lokacija1_ime = | lokacija1_info = | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime =Prve naseobine | utemeljenje_datum =[[10. vijek|10. stoljeće]] | utemeljenje1_ime = | utemeljenje1_datum = | utemeljenje2_ime = | utemeljenje2_datum = | utemeljenje3_ime = | utemeljenje3_datum = | osnivač = | nazvan_po = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe =Gradonačelnik | ime_vođe =Saïd Mahmoud | stranka_vođe = | titula_vođe1 = | ime_vođe1 = | titula_vođe2 = | ime_vođe2 = | titula_vođe3 = | ime_vođe3 = | titula_vođe4 = | ime_vođe4 = | površina_bilješke = | površina_ukupna = | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina =261 m | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =2006. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =32.414 | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona = | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj = | pozivni_broj = | gradovi_prijatelji = | prazno_ime = | prazno_info = | prazno1_ime = | prazno1_info = | prazno2_ime = | prazno2_info = | prazno3_ime = | prazno3_info = | prazno4_ime = | prazno4_info = | prazno5_ime = | prazno5_info = | prazno6_ime = | prazno6_info = | web_stranica = | bilješke = }} '''Timbuktu''' ({{jez-fr|Tombouctou}}, {{jez-ar|مدينة تمبكتو}}, [[hebrejski jezik|hebr]]. ''טימבוקטו'') je grad u [[Zapadna Afrika|zapadnoafričkoj]] državi [[Mali]] s 32.414 stanovnika <ref>[http://www.bevoelkerungsstatistik.de/wg.php?x=1154638172&men=gpro&lng=de&dat=32&geo=-2451&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=&geo=384425699] [http://www.bevoelkerungsstatistik.de] Stanje 1. januara 2006.</ref>. U ovom gradu je verski univerzitet [[Sankor]] (na kojem se proučava [[Kuran]]) i druge [[medresa|medrese]]. Grad je bio kulturni i duhovni centar odakle se [[islam]] širio u Afriku u [[15. vijek|15.]] i [[16. vijek|16. veku]]. Na ovo zlatno doba podsećaju tri džamije, [[Đingarejber]], [[Sankore]] i [[Sidi Jahja]], kojima, iako se konstantno uređuju i renoviraju, preti opasnost da nestanu u pustinji. Godine [[1988]]. ovaj grad je [[UNESCO|Unesko]] uvrstio u listu svetske baštine.<ref>[http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=119 Zvaničan sajt Unesko: Svetska baština]</ref> Timbuktu naseljavaju [[Songai]], [[Tuarezi]], [[Fulbe|Fulani]] i [[Mande]]. Grad se nalazi oko 15&nbsp;km severno od reke [[Niger (rijeka)|Niger]]. Takođe se nalazi na raskršću [[Sahara|transsaharskih]] trgovačkih puteva do [[Araouan]]a. Timbuktu je bio (i još uvek je) važno istorijsko stovarište [[natrijum-hlorid|kamene soli]] poreklom iz [[Taghaza|Taghaze]], a danas iz [[Taouden]]ija. Geografski položaj Timbuktua učinio ga je prirodnim mestom susreta obližnjih zapadnosaharskih naroda i [[nomadizam|nomadskih]] [[Berbera|berberskih]] i [[arapi|arapskih]] naroda sa severa. Duga istorija Timbuktua kao trgovačke stanice koja je povezivala zapadnu Afriku sa berberskim, arapskim i [[jevreji|jevrejskim]] trgovcima iz [[sjeverna Afrika|severne Afrike]], a time i posredno s trgovcima iz [[Evropa|Evrope]], dala mu je status mitskog grada. Dugotrajan doprinos Timbuktua islamskoj i svetskoj civilizaciji je učenost. Pretpostavlja se da se u Timbuktuu nalazio jedan od prvih univerziteta na svetu. Od 14. veka, važne knjige su pisane i prepisivane u Timbuktuu, što je uspostavilo grad kao značajan centar pisane tradicije u Africi. == Etimologija == Timbuktu su osnovali [[Tuarezi]] negde u [[10. vijek|10. veku]]. Prema narodnom predanju, ime potiče od reči „tin“ što znači mesto, kuća, i „buktu“, imena stare Malijke koja je bila poznata po poštenju i koja je nekada živela u tom regionu. [[Tuarezi]] i drugi putnici ostavljali su ovoj ženi stvari koje im nisu bile potrebne na povratku kući. Tako, kad bi stigli kući i kad bi ih neko pitao gde su im stvari, oni bi odgovarali: „Ostavio sam ih kod Tin Buktu“, što je u stvari značilo, „Ostavio sam ih u Buktinoj kući“. Ova dva termina su se vremenom stopila i dala ime gradu Tinbuktu, koji je kasnije postao Timbuktu. Moguće je izvesti još jednu narodnu etimologiju. Za Timbuktu se veruje i da znači „Buktin [[bunar]]“ - prema predanju, Buktu je bila crna [[ropstvo|robinja]] koju su Tuarezi ostavili s krdom koza da čuva bunar. Njeno ime, Buktu, neki prevode kao „žena s velikim pupkom“. Neki istoričari u ovoj legendi vide naglašenu socijalnu razliku između vladajućih Tuarega i njihovih crnih podanika. Francuski lingvista ''Rene Base'' ({{jez-fr|René Basset}}) izvodi ime „Timbuktu“ iz [[Berberi|staroberberskog]] korena koji znači „daleko“ ili „skriveno“ <ref>René Basset, ''Mission au Sénégal.'' Paris, 1909, str. 198.</ref>. Time bi značenje imena bilo „vrlo udaljen bunar“, odnosno, bunar na južnoj ivici [[pustinja|pustinje]]. Nova istraživanja otvaraju mogućnost da grad nisu osnovali Tuarezi, nego [[Šongaji]] iz njegove okoline. Ta mogućnost otvara i potrebu razmatranja tumačenja imena koje je dao istraživač [[Afrika|Afrike]] i istoričar Hajnrih Bart pre 150 godina. Prema njemu, ime bi ispravno glasilo ''Tombutu'' a značilo bi „mesto među [[dina]]ma“, što bi u tom slučaju dobilo smisao. == Geografija i klima == {{Poseban članak|Geografija Timbuktua}} [[Datoteka:Timbuktu Mosque Sankore.jpg|thumb|left|220px|[[Džamija]] Sankora]] Timbuktu leži na južnoj ivici [[Sahara|Sahare]], čije napredovanje (desertifikacija) predstavlja najveći problem za grad. Pesak se širi ulicama grada. U zadnjih dvadeset godina granica pustinje se proširila oko 100&nbsp;km prema jugu. Grad ne leži tačno na reci [[Niger (rijeka)|Niger]] koji u blizini Timbuktua, praveći veliki luk iz područja Masina, ovde dosiže najseverniju tačku svog puta prema severoistoku i menja smer skrećući prema jugoistoku da bi se kasnije, nakon više od 2.000&nbsp;km, ulila u [[Gvinejski zaliv]]. Davno isušeni rukavci Nigera, koji su nekada imali nadimak „kanali nilskih konja“, pune se vodom još samo u vreme vrlo visokih voda, dok su nekada uzrokovali velike [[poplava|poplave]] u nekim delovima Timbuktua. Još u ranom [[novi vijek|novom veku]] Timbuktu je kanalom dugim 13 kilometara bio povezan s mestom Kabara, zapravo [[luka|lukom]] Timbuktua. U vreme visokih voda ovaj kanal omogućavao je stanovnicima direktan pristup Nigeru pa time i dovoz i odvoz robe [[jedrilica]]ma i [[piroga]]ma do samog grada. Danas je kanal zasut peskom i još se samo nazire. Iako je Timbuktu vekovima raskrsnica značajnih trgovačkih puteva i danas je prilaz gradu otežan. Plovidba brodom je moguća samo kad je [[vodostaj]] Nigera dovoljno visok. Put koja vodi s juga kroz [[savana|savanu]] često je pokriven peskom i tada postaje privremeno neprohodan. Pristup sa severa, kroz pustinju, koriste samo dve grupe putnika: retki [[Tuarezi|tuareški]] [[karavan soli|karavani soli]] i savremeni avanturisti. U novije vreme u grad se može stići i [[avion]]om iz glavnog grada [[Bamako|Bamaka]]. [[Klima]] je pustinjska. Iz Sahare neprekidno duva suvi, vrući [[vetar]]. Skromna [[vegetacija]] sastoji se od [[tamaris]]a, [[akacija]] i [[ginsteri|ginstera]], [[baobab]]a i [[palme|palmi]]. Prosečna godišnja temperatura je 28&nbsp;°C, a najtopliji su [[maj]] i [[jun]] s oko 34&nbsp;°C. Prosečna izmerena količina [[padavine|padavina]] je oko 170&nbsp;mm/m². Najvlažniji meseci su [[jul]] i [[august|avgust]], s količinom padavina od po 56–66&nbsp;mm/m² <ref>[http://www.klimadiagramme.de/Afrika/timbuktu.html] Prosečne klimatske vrednosti za Timbuktu</ref>. Pljuskovi u tom razdoblju mogu poprimiti [[biblija|biblijske]] razmere i biti uzrok vrlo velikih šteta na zgradama i džamijama građenim od [[gline]]. Godine [[1771]]. se u vreme jednog takvog nevremena, srušila [[džamija Al-Han]] zatrpavši četrdeset osoba. == Stanovništvo == {{Poseban članak|Stanovništvo Timbuktua}} [[Datoteka:Barthtimbuktu.jpg|thumb|Pogled na Timbuktu, u gornjem desnom delu su jednostavne kuće građene u obliku košnice (prema [[Hajnrih Bart|Bartu]], oko [[1853]].)]] Zbog burne istorije i položaja na raskrsnici značajnih trgovačkih puteva, stanovništvo Timbuktua sastoji se od pripadnika različitih naroda i grupa. Između ostalih to su [[Tuarezi]] (pripadaju [[berberi|berberskom]] narodu), [[Mavri]], [[Songai]], [[Mandinka]] i [[Bambar]]. Delom žive u odvojenim gradskim četvrtima. U okolini grada Tuarezi se susreću s [[deva|kamilama]] i stočarski narod [[Fulbe]]. Narod [[Bozo]] bavi se [[ribar|ribolovom]] na [[Niger (rijeka)|Nigeru]]. Na obali Nigera žive i pripadnici grupe [[Bela (narod)|Bela]], tamnoputi ribari i sitni zemljoradnici. Pretpostavlja se da su oni potomci prvobitnih stanovnika ovog područja koje su Tuarezi u ranom [[srednji vijek|srednjem veku]] pokorili. Za ovakvo nešto ima potvrde u predaji o osnivanju Timbuktua i o ženi Buktu. Sve do pre pedesetak godina Tuarezi su se prema Belama odnosili kao prema roblju. Pri tom, pojedine porodice Bela nisu bile „vlasništvo“ konkretnih Tuarega, nego su kao neslobodni kolektivitet radili za Tuarege ili su morali da plaćaju razne namete. Od proglašenja nezavisnosti [[Mali]]ja službeno su slobodni, ali i dalje se uglavnom osećaju delom tradicionalnog tuareškog društvenog poretka i većinom govore [[Tamašek]], jezik nekadašnjih gospodara. Za sporazumevanje se koristi [[francuski jezik]]. Većina stanovništva u oblasti oko Timbuktua kao maternji govori jezik [[Songai]], i to dijalekt „Koyra Chiini“. Desetina stanovništva kao maternji koristi [[Tamašek]] ili [[mavri|mavarski]] dijalekt [[arapski jezik|arapskog jezika]]. == Tradicionalna arhitektura == [[Datoteka:Medersa Sankore.jpg|thumb|left|250px|Ulaz u medresu Sankore]] Izvorni način građenja u Timbuktuu bio je uslovljen nedostatkom kamena, pa se gradilo glinom. Stariji zapisi govore o gradnji koliba u obliku [[košnica|košnice]], okruglog oblika, u kojima su pretežno živeli siromašni stanovnici. Najkasnije u [[15. vijek|15. veku]] nametnuo se zahtevan stil građenja, svojstven pre za kuće bogatog sloja građana (upravni činovnici, trgovci i učeni ljudi). Taj način građenja od gline, koji je postao poznat kao „sudanski stil“, posebno je vidljiv kod [[džamija]] koje se prema vrhu sužavaju. Osnovnu konstrukciju čini kostur od [[drveće|drveta]], koji se zatim oblaže [[gline|glinom]]. Na taj način građeni su objekti s dva sprata. Prizemlja su korišćena kao [[medresa|medrese]], prodavnice, radionice ili skladišta, dok je sprat korišćen za stanovanje. U tom delu kuće nalazile su se i [[biblioteka|biblioteke]] obrazovanih ljudi i učitelja. Međutim, za vreme velikih kiša znalo se dešavati da građevine pretrpe velike štete ili da se čak sruše. Nakon svakog kišnog razdoblja zidovi bi se morali obnavljati. Kuće, čije se popravljanje više ne bi isplatilo, jednostavno su napuštane<ref>René Gardi. Auch im Lehmhaus läßt sich’s leben: Traditionelles Bauen und Wohnen in Westafrika, Graz, [[1973]].</ref>. [[Datoteka:Timbuktu Caille House Street Scene.jpg|thumb|210px|Ulična scena pred kućom [[Rene Kaije|Renea Kaijea]]]] Pored tradicionalne gradnje glinom, u Timbuktuu se mogu videti i stambene višespratnice građene od [[vapnenac|krečnjaka]] po uzoru na [[Maroko]] i [[Mauritanija|Mauritaniju]]. Ovaj stil su verovatno doneli vojnici [[Đuder-paša|Đuder-paše]] na Nigeru. Fasade su vertikalno podeljene [[pilaster]]ima i po uzoru na marokanski stil tog vremena ukrašene „andaluzijskim“ prozorima i masivnim drvenim vratima. Prozori prvobitno nisu bili [[staklo|zastakljeni]], nego samo zasenjeni drvenim [[filigran]]ski obrađenim rešetkama. Vrata se odlikuju umetnički ukrašenim oblogama od [[gvožđe (hemijski element)|gvožđa]] i [[geometrija|geometrijskim]] uzorcima od velikih eksera po ugledu na arhitekturu [[Al Andaluz|Al-Andaluza]], u to vreme dela [[Pirinejski poluotok|Iberskog poluostrva]] pod [[islam|muslimanskom]] dominacijom.<ref>Thomas Krings, Sahelländer. Geographie, Geschichte, Wirtschaft, Politik'', Darmstadt 2006</ref>. == Historija == === Osnivanje i počeci === {{Poseban članak|Istorija Timbuktua}} Timbuktu su, prema kasnijim hronikama, osnovali pre [[1100]]. godine [[nomadizam|nomadski]] Masufa Tuarezi na mestu s vodom u blizini luke [[Niger (rijeka)|Nigera]]. Pretpostavlja se da osnivanje grada seže u 9. ili 10. vek a pretpostavlja se da su njegovi osnivači Songai, stanovnici „crne“ Afrike. [[arheologija|Arheološki]] nalazi na samom mestu su kontradiktorni, tako da nedvosmislenih zaključaka još uvek nema <ref>[http://www.insoll.org/Publications.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091031235307/http://www.insoll.org/Publications.html |date=2009-10-31 }} Pogledati članak prof. Tim Insol (Kembridž)</ref>. Na prelazu milenijuma mesto je bilo značajan trgovački centar na važnom [[karavan]]skom putu od [[Egipat|Egipta]] preko [[Gao]]a do Kumbi Salaha u tadašnjem zapadnoafričkom kraljevstvu [[Gana (kraljevstvo)|Gani]]. [[Datoteka:TIMBUKTU-EINZUG.jpg|thumb|290px|left|[[Hajnrih Bart]] blizu Timbuktua ([[7. 9.|7. septembar]] [[1853]].)]] [[Islam]] je do [[Niger (rijeka)|Nigera]] verovatno došao s trgovcima iz područja današnjeg [[Alžir]]a. U početku Timbuktu nije imao ni izdaleka tako veliki značaj kao raskršće trgovačkih puteva i središte muslimanskog obrazovanja kako to danas tvrde različite knjige i članci na [[internet]]u. Čini se da je Timbuktu u svojim ranim danima bio konkurencija [[Tiraka|Tiraki]], drugom trgovačkom gradu smeštenom 25&nbsp;km od Timbuktua, i bio i najzapadnija tačka carstva Gana. Nakon propasti Gane, trgovci su se okrenuli Timbuktuu, koji je zbog blizine Nigera pružao bolje mogućnosti za razmenu i pretovar robe. === Vreme velikih zapadnoafričkih carstava === ==== Malijsko kraljevstvo ==== Timbuktu je u 13. ili ranom 14. veku postao deo [[Mali (kraljevstvo)|Malijskog carstva]]. Ne zna se da li je ovo pripajanje usledilo nakon direktnog osvajanja ili se grad dobrovoljno, radi zaštite od Tuarega na severu i Mosija ({{jez-eng|Mossija}}) u [[Sudan]]u, priključio Maliju. Ali, ni vladar Malija nije mogao sprečiti napad Mosija [[1328]]. Timbuktu je u to vreme već bio središte trgovine [[sol]]ju i [[zlato]]m. i imao je između 10.000 i 15.000 stanovnika.<ref>Videti James L. A. Webb, Desert Frontier: Ecological and Economic Chance along the Western Sahel 1600-1850. Madison, Wisc. 1995., strana 16.</ref> [[Datoteka:Harîrî_Schefer_-_BNF_Ar5847_f.51.jpg|thumb|220px|Prikaz arapskog putnika, možda [[Ibn Batuta|Ibn Batute]]]] U to vreme za grad se znalo i u južnoj [[Evropa|Evropi]]. Sredinom 14. veka pojavljuje se na [[portolan]]ima, [[Katalonija|katalonskim]] odnosno [[mallorca|majorkanskim]] kartama [[zemlja (planet)|sveta]], kao Grad Meli ({{jez-kat|Ciutat de Melli}}) kralja Malija ({{jez-lat|Rex Melli}}). Na poznatoj karti Abrama Kreskesa ({{jez-eng|Abrahama Cresquesa}}) iz [[1375]]. godine bogati kralj Malija prikazan je s grudom zlata u ruci. Time se mislilo na crnog kralja [[Mansa Musa|Mansa Musu]] ({{jez-eng|Mansa Munsu}}) koji je [[1324]]. bio na tada već legendarnom [[hadžiluk]]u u [[Meka|Meki]]. Na hodočašće ga je, prema predaji, pratila posluga od 60.000 podanika, i sa sobom je poneo dve tone zlata koje je, navodno, velikodušno podelio u [[Egipat|Egiptu]].<ref>John Hunwick ove brojeve naziva „grossly inflated (beskrajnim preterivanjem)“. Vidi Nakvik, ''Timbuktu & the Songay Empire'', str. 9. Egipatski hroničari 14. i 15. veka ne znaju ništa o tako velikoj grupi putnika za Meku. Vrlo sporna je i količina zlata s kojm su putovali.</ref> Ova predaja doprinela je stvaranju [[legenda|legende]] o beskrajnom bogatstvu Timbuktua. Nakon povratka iz Meke, Musa je zadužio jednog [[islam|muslimanskog]] arhitektu iz [[Andaluzija|Andaluzije]] da sagradi [[džamija|džamiju]] Đindžer ({{jez-eng|Djinger}}) i jednu rezidenciju. Do [[Evropa|Evropljana]] su došli brojni izveštaji [[sjeverna Afrika|severnoafričkih]] trgovaca i voditelja [[karavan]]a. Pored toga, postojali su i pismeni opisi putnika, što je sve poticalo maštu Evropljana. [[Ibn Batuta]] ({{jez-eng|Ibn Battuta}}) (1304-1368?), [[Maroko (država)|Marokanac]] rođen u [[Tunis]]u, putovao je u 14. veku brojnim islamskim zemljama. Put ga je vodio preko [[Istočna Afrika|istočne Afrike]] sve do [[Indija|Indije]], pa je tako [[1352]]. stigao i u Timbuktu. Potvrđuje da je u tom gradu islam potpuno potisnuo stara afrička verovanja, pa nije mogao razumeti da u gradu žene ulicama hodaju „gole“ (otkrivenog lica). Međutim, ne izveštava puno o značenju grada. Očigledno su u to vreme Valata i Gao bili puno značajniji u privrednom i obrazovnom smislu<ref>Said Hamdun i Noel King (Hgg.), ''Ibn Battuta in Black Africa.'' London 1975, str. 52</ref>. ==== Kraljevstvo Songai ==== Timbuktu je na vrhuncu bio u [[15. vijek|15.]] i [[16. vijek|16. veku]], nakon propasti [[Valata|Valate]] ({{jez-en|Oualata}}), [[Mavri|mavarske]] trgovačke metropole. Timbuktu postaje karavansko središte na Nigeru i bio je u to vreme najveći grad u regionu, a imao je 15.000 do 25.000 stanovnika<ref>Na osnovi vazdušne arheološke studije, francuski arheolog Remon Mauni procenjuje broj stanovnika Timbuktua na najviše 25.000. Međutim, po malijskom istoričaru Sekeneu Kisokou, Timbuktu je u to vreme imao čak 100.000 stanovnika. E. Sad procenio je broj stanovnika na 50.000, što bi bilo gornja granica ozbiljnih procena. Vidi Sad, ''Social History of Timbuktu'', str. 27 i 90. Afrikanac Veb polazi od procena između 30.000 do 50.000 stanovnika. Vidi Džejms L. A. Veb, ''Desert Frontier,'' str. 16</ref>. U određeno doba godine, kad su u Valatu stizale [[Karavani soli|karavane soli]] sa severa, a s juga i zapada dolazili kupci, broj ljudi u gradu mogao se i udvostručiti. Ali brojke od 100.000 ili čak 200.000 ljudi, kako se navodi u popularnonaučnoj literaturi, čista su spekulacija. Okolina Timbuktua nije mogla, čak ni u vreme kad [[pustinja]] još nije doprla tako daleko na jug kao danas, nikako prehraniti tako velik broj ljudi. [[Datoteka:Timbuktu map 1855.jpg|thumb|left|230px|Nemačka mapa iz [[1855]].]] U to vreme grad je pripadao kraljevstvu [[Songai]] i smatrao se bogatim. Kralj Songaija, Soni Ali, osvojio je [[1468]]. Timbuktu i dao smaknuti deo intelektualaca jer su ostali lojalni kraljevstvu Malija. Grad je imao upravnika koga su strani putnici često smatrali vladarom celog kraljevstva. Pored trgovine [[sol]]ju i [[zlato]]m - koji su u to vreme bili gotovo jednako skupi - sa severa su u grad stizali [[metal]]i, [[konji]], [[svila]], [[nakit]], [[knjiga|knjige]], [[datulja|urme]]. Pored zlata, razmenjivali su se [[ropstvo|robovi]], [[slonovača]], [[mošus]], [[biber]], [[guma]], kožni proizvodi kao i [[ječam]] s juga Zapadne Afrike. Pored toga, Timbuktu se razvio u najvažnije središte [[islam]]skog duhovnog života Zapadne Afrike.<ref>Postoje neslaganja o tome da li treba Timbuktu smatrati najznačajnijim središtem islamskog obrazovanja u regionu ili ne. Britanski stručnjak za Zapadnu Afriku Džon Spenser Trimidžan zastupa mišljenje da je mesto Timbuktua u literaturi prilično precenjeno, i da je [[Dene]] kao središte crnog islamskog učenja imao na tom polju važniju ulogu. Vidi Trimidžan: ''A History of Islam in West Africa'', London, Oxford, 1970, str. 98.</ref> [[Džamija Sankore]] ({{jez-eng|Sankoré}}) je imala [[medresa|medresu]], koja se može uporediti sa [[srednji vijek|srednjovekovnim]] univerzitetom, gde se podučavao [[arapski jezik]], [[реторика|govorništvo]], [[astrologija]], sudstvo i tekstovi [[Kuran]]a. Tamo su se čitali i analizirali tekstovi vodećih evropskih [[filozofija|filozofa]], kao na primer [[René Descartes|Renea Dekarta]]<ref>[http://www.faz.net/s/RubB4457BA9094E4B44BD26DF6DCF5A5F00/Doc~E87EC8BED05984E78BC6C06062467026A~ATpl~Ecommon~Scontent.html] FAZ članak o „afrikaniše Oksford“ (afričkom Oksfordu) od 2004.</ref>. Pored toga, postojalo je još 150 do 180 [[medresa|škola Kurana]] na kojima je samo jedan nastavnik podučavao o religioznim i pravnim temama. Iz vremena Songai kraljevstva, koje je okončano [[maroko|marokanskim]] osvajanjem [[1591]], potiče većina džamija u Timbuktuu. Džamija Sankore, koja potiče iz 14. veka, dovršena je u svojoj današnjoj veličini [[1581]]. ([[989]]. islamskog kalendara)<ref>Na mnogim internet stranicama se kao datum izgradnje navodi 989. godina, ali to je godina po islamskom kalendaru, u kojem je brojanje godina različito od hrišćanskog. Inače bi džamija bila starija nego sam grad.</ref>. Jedan od važnijih izvora je putopis [[Leo Afrikanus|Lea Afrikanusa]] ({{jez-eng|Leo Africanusa}}) (1485. - 1556.?). Rođen u [[Granada|Granadi]], proteran je u [[sjeverna Afrika|severnu Afriku]], gde je po nalogu [[Maroko|marokanskog]] sultana putovao tim područjem. Prema njegovim navodima, do grada na [[Niger (rijeka)|Nigeru]] stigao je [[1510]]./[[1512]]. Ali, da li je zaista bio u Timbuktuu, ostaje sporno jer navodi, na primer, pogrešno smer u kojem teče Niger. Kasnije dospeva kao [[ropstvo|rob]] u [[Italija|Italiju]] i opisuje za evropske čitaoce [[Sudan]] i naročito Timbuktu. Njegov rukopis, koji prvobitno nije bio predviđen za štampu, objavljen je [[1550]]. u [[Venecija|Veneciji]]. Izdavač Ramusio dopunio je rukopis fantastičnim preterivanjima i time zapečatio [[mit]] o neizmerno bogatom gradu u Africi. Brojevi koji se odnose na trgovinu zlatom bili su očigledno svesno krivotvoreni radi povećanja prodaje knjige. === Timbuktu početkom [[novi vijek|novog veka]] === Različiti su razlozi radi kojih je marokanski [[sultan]] [[Ahmad al Mansur]] ({{jez-eng|Ahmad al Mansur}}) ([[1578]] — [[1603]]) odlučio vojskom osvojiti Timbuktu. S jedne strane, hteo je trgovinu [[zlato]]m, koja se počela usmeravati ka evropskim trgovačkim centrima na zapadnoj obali Afrike ([[Senegal]], Zlatna obala), ponovo vratiti u severnu Afriku. S druge strane, [[sultan]] iz [[dinastija|dinastije]] [[Sadi]] ({{jez-eng|Saadi}}), koji je za sebe zahtevao titulu [[kalif]]a (potomak [[prorok]]a [[Muhamed]]a) video je u [[Otomansko Carstvo|Osmanskom carstvu]], koje se proširilo sve do [[Alžir]]a, opasnog rivala, budući da su osmanski sultani sebe smatrali vladarima svih [[islam|muslimanskih]] vernika. [[Datoteka:Barth-Haus.jpg|desno|225p|thumb|Kuća [[Hajnrih Bart|Hajnriha Barta]] u Timbuktuu (u leto [[1908]].)]] Ali, čini se i da je Al Mansur u svojoj elitnoj trupi, koja se sastojala od španskih [[renegat]]a, vidio određenu opasnost za vlastiti položaj. Zbog toga je na pohod za Timbuktu poslao jedinicu od 4.000 ljudi, opremljenu modernim vatrenim [[oružje]]m. Uprkos tome što je trupa raspolagala tada najmodernijim instrumentima za orijentaciju ([[kompas]], [[sekstant]]), tromesečni marš kroz zapadnu [[Sahara|Saharu]] bio je vrlo naporan i s mnogo ljudskih gubitaka<ref>[http://www.kriegsreisende.de/neuzeit/songhai.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206155922/http://www.kriegsreisende.de/neuzeit/songhai.htm |date=2007-02-06 }} Sultanovi plaćenici</ref>. Prema predanju, kraljevstvo Songai pobeđeno je poslednjeg dana [[999]]. odnosno prvog dana [[1000]]. godine prema muslimanskom kalendaru (sredina oktobra [[1591]]. prema [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]]). Novoosnovani marokanski vojni garnizoni u Gaou i Timbuktuu nisu se trajno mogli odupreti napadima [[Tuarezi|Tuarega]] i naroda koji su živeli južno od kolena Nigera. Zato su svoje aktivnosti ograničili samo na neposrednu okolinu gradova. Zadnji marokanski [[paša]] morao je odustati od Timbuktua [[1828]]. Timbuktu, koji nikada nije bio glavni grad neke od zapadnoafričkih kraljevina, izgubio je značaj i nikada nije povratio stari sjaj i važnost. [[Transsaharska trgovina]] je vremenom zamrla budući da je zapadnoafričko [[zlato]] sad odlazilo na obalu [[Atlantik]]a (otuda i naziv Zlatna obala za područje gde se danas nalazi država [[Gana]]). === Trka za Timbuktu === [[Datoteka:René Caillié.jpg|thumb|200px|left|[[Rene Kaije]] ([[1799]] — [[1838]])]] Malo je podataka o dolasku Evropljana u Timbuktu pre [[1800]]. Nepouzdani podaci kažu da je u oblast reke Niger u 15. veku stigao Italijan Benedeto De ({{jez-eng|Benedetto De}}), ali taj podatak nije potvrđen. I putovanje Francuza Anselma d'Izalgjea ({{jez-fr|Anselmo d'Ysalguier}}) između [[1402]]. i [[1410]]. u Gao i Timbuktu (gde je navodno živeo) nije dokazano. Pretpostavlja se da ni američki mornar Robert Adams, koji je [[1816]]. napisao knjigu o vremenu koje je proveo kao [[Mavri|mavarski]] zarobljenik, nije nikada bio u Timbuktuu, već je samo prepričao opise mavarskih trgovaca. Prvi Evropljanin za kojeg se pouzdano zna da je stigao u Timbuktu i to [[1826]]. godine bio je [[škotski]] oficir [[Aleksandar Gordon Lejng]] ({{jez-eng|Alexander Gordon Laing}}). Na povratku su ga ubili Mavri, a njegovi zapisi su netragom nestali. Tek je [[Rene Kaije]] ({{jez-eng|René Caillié}}) [[1828]], stigavši u Timbukti prerušen u [[Arapi]]na, uspeo Evropljanima predstaviti grad u pravom svetlu. Ali, njegovi izveštaji su bili potpuno suprotni dotadašnjoj slici koju su Evropljani imali o tom gradu da čak i danas neki, posebno u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velikoj Britaniji]], tvrdoglavo poriču da je Lejng bio u Timbuktuu. Sve njegove izveštaje potvrdio je 25 godina kasnije [[Nemačka|Nemac]] [[Hajnrih Bart]] ({{jez-nem|Heinrich Barth}}), istraživač Afrike. On je po britanskom nalogu došao u Timbuktu u septembru [[1853]]. i tamo se zadržao do aprila [[1854]]. boravivši pod zaštitom vrhovnog gradskog učitelja [[Kuran]]a, Sidi Ahmad al Bakaja ({{jez-eng|Ahmad al Baqqai.}}). Sa šeikom i vođama Tuarega isposlovao je sporazum kojim se Velika Britanija obavezuje štititi grad i okolinu od napada [[Francuska|Francuza]]. Ali, kako je u to vreme došlo do političkog približavanje Francuza i Britanaca, sporazum, na razočarenje Al Bakaja, u [[London]]u nije [[ratifikacija|ratifikovan]]. [[Datoteka:Barth_Unterschrift.jpg|thumb|160px|[[Hajnrih Bart]] ([[1821]] — [[1865]])]] Velik dobitak za nauku bila je činjenica da je Bart mogao proučavati brojne istorijske tekstove pohranjene u Timbuktuu i time dokazati neke od teorija Evropljana o [[historija Afrike|istoriji Afrike]]. Njegov izveštaj s tog putovanja bio je osnov za sva kasnija istraživanja istorije oblasti oko Nigera, a naročito Timbuktua. === Timbuktu u kolonijalnom i postkolonijalnom vremenu === Uprkos snažnom otporu [[Tuarezi|Tuarega]] i protiv volje vlade u [[Pariz]]u, francuske [[kolonija (višeznačna odrednica)|kolonijalne]] trupe su početkom [[1894]], pod komandom kasnijeg maršala [[Žozef Žofre|Žofrea]] ({{jez-fr|Joseph Joffre}}), definitivno pripojile Timbuktu [[Francuska zapadna Afrika|Francuskoj zapadnoj Africi]] ({{jez-fr|Afrique Occidentale Française}}). Prva vojna jedinica koja je, bez obzira na zabranu novog civilnog upravnika Francuske zapadne Afrike, krenula u pohod na Timbuktu upala je u zasedu Tuarega i bila potpuno uništena. Kasnije, kako bi opravdala vojno i politički besmisleno osvajanje ovog područja, francuska vlada je iz [[Pariz]]a poslala novinara [[Feliks Diboa|Feliksa Diboa]] ({{jez-fr|Félix Dubois}}), koji je napisao izveštaj s puta pod nazivom „Tajanstveni Timbuktu“ u kojem je situaciju u [[Sudan]]u i starim trgovačkim gradovima Đene ({{jez-fr|Djenné}}) i Timbuktu prikazao vrlo privlačnom, a to područje kao buduću „[[Indija|Indiju]]“ Francuske. Razna tuareška plemena, pojedinačno i združeno, često su iz [[Mauritanija|Mauritanije]] organizovala pobune i upade u ovo područje. Nakon proizvoljno povučene granice između Alžira i Francuske zapadne Afrike preko područja koje su nastanjivali Tuarezi, trgovačke veze sa severom se prekidaju, a Timbuktu sve više gubi na značaju, dok [[Dena|Dene]] i [[Mopti]], trgovački gradovi uz [[unutrašnja delta|unutrašnju deltu]] [[Niger (rijeka)|Nigera]], jačaju. Poslednji veliki [[karavan]] sa više hiljada [[deva|kamila]] stigao je iz [[oaza|oaze]] Tafilalet u Timbuktu [[1937]]. godine.<ref>Herbert Kaufmann, ''Wirtschafts- und Sozialstruktur der Iforas-Tuareg.'' (Privreda i socijalna struktura Iforas Tuarega) Keln 1964. (phil. Diss.), str. 218</ref> Jedino je opstala trgovina [[sol]]ju sa severom [[Mali]]ja. [[Datoteka:Kanga Moussa Atlas Catalan.jpg|thumb|left|265p|Vladar Malija, Mansa Musa (Katalonski atlas, [[1375]])]] Nakon konačnog potčinjavanja [[nomadizam|nomada]] francuskoj vlasti, Timbuktu gubi na značaju. Premeštanje francuskog namesnika u Timbuktu bilo je ravno kažnjavanju. Još [[1880]], za vreme kolonijalne vladavine, planirana je gradnja transsaharske železnice koja je trebalo da poveže Alžir s francuskom zapadnom Afrikom, ali ta zamisao nikad nije ostvarena. Između dva svetska rata nekoliko puta se razmatrala mogućnost realizacije tog projekta, ali se svaki put odustajalo od gradnje budući da su nadležne komisije uvek dolazile do zaključka da obim trgovine tom železnicom ne bi mogao da pokrije troškove njene izgradnje i održavanja. Nakon [[22. 9.|22. septembra]] [[1960]]. Timbuktu postaje deo nezavisne Republike [[Mali]]. Još u [[1950-e|1950im]] godinama došlo je do sukoba između Tuarega i crnih činovnika u službi francuske kolonijalne vlasti. Nakon sticanja nezavisnosti, ponovo je došlo je do sukoba između pustinjskih nomada i predstavnika državne vlasti koji su nomadske Tuarege hteli trajno naseliti na određenim područjima kako bi ih lakše mogli kontrolisati. Tuarezi [[1990-e|1990ih]] organizuju pobunu sa ciljem proglašenja samostalne države. Pobuna je okončana [[1996]]. simboličnim spaljivanjem oružja. Na istorijski mirovni sporazum podseća „Plamen mira“, spomenik u Timbuktuu<ref>O istoriji sukoba videti rezultate višegodišnjeg istraživanja Pjera Boleja [http://www.sedet.jussieu.fr/sites/afrilab/recherche/DEAthese/TheseResum/ResumBoilley.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211163158/http://www.sedet.jussieu.fr/sites/afrilab/recherche/DEAthese/TheseResum/ResumBoilley.htm |date=2008-12-11 }}</ref>. == Religija == [[Datoteka:Timbuktu Street Scene with Sankore Mosque.jpg|thumb|220px|Ulica u Timbuktuu]] Iz nepouzdanih arapskih dokumenata može se zaključitie da je islamizacija Timbuktu počela u [[13. vijek|13. veku]], kada je carstvo [[Mali]] zauzelo Timbuktu. Krajem [[srednji vijek|srednjeg veka]], a naročito u 16. veku, Timbuktu je bio značajno sedište islamske učenosti, mada ne toliko značajan kao [[Meka]], [[Medina]] ili [[Jeruzalem|Jerusalim]]. Poznavaoci islama smatraju da je [[Maroko|marokansko]] osvajanje grada [[1591]]. godine uzrokovalo siromašenja grada i centara učenja, samim tim i slabljenja islama i jačanja starih, predislamskih verovanja. Po mišljenju [[orijentalizam|orijentalista]], marokansko osvajanje okuke [[Niger]]a dovelo je do doseljavanja severnoafričkih vernika, koji su, nasuprot učenim poznavaocima [[Kuran]]a iz Timbuktua, propovedali narodnu verziju islama (na primer, [[kult svetaca]], upotreba [[amajlija]], [[egzorcizam]]). Početkom [[19. vijek|19. veka]] Timbuktu je zapao u vrtlog islamske obnove oličene u [[Fulbe-džihad]]u što dovodo do jačanja islamističkih obrazovnih institucija i do strože primene verskih propisa. Od ranog 19. veka verskim životom dominiraju [[Mavri|mavarske]] Kunte - između [[1830]]. i [[1895]]. pod [[klan]]om Al-Bakai. Njihovi šeici, pre svih Sidi Ahmad al-Bakai, važili su za veoma obrazovane ljude, koji su verovali u mirno sprovođenje inače strogih zakona, a istovremeno su se dosledno suprotstavljali širenju vere oružanim putem, za razliku od Fulba od [[Masina|Masine]], koju su postali gospodari Timbuktua. Oblast oko Timbuktua danas je naseljena pretežno muslimanima. Kod naroda Songaisu sve do sredine [[20. vijek|20. veka]] opstala su predislamska verovanja i običaji. I kod Tuarega se mogu naći magijski obredi i verovanja koja su u sukobu sa islamom, a koja obrazovani islamisti žestoko kritikuju. == Privreda == === Pretkolonijalno doba === {{Poseban članak|Privreda Timbuktua}} Timbuktu je još od svog osnivanja opstao kao [[trgovina|trgovinski]] centar. Neplodno [[tlo|zemljište]] oko grada nije dozvoljavalo intenzivniju proizvodnju namirnica pa su se one moralie dovoziti iz regiona Đene-Mopti na Nigeru do Kabare. Troškovi transporta su bili visoki što je značajno poskupljivalo hranu. Tuarezi su [[meso]] dovozili iz okoline grada, ali, kako su nomadi životinje ubijali samo u krajnjoj nuždi, meso je postalo [[luksuz]] dostupan sam dobrostojećem trgovačkom sloju i predstavnicima kraljeve administracije. Timbuktu je imao značajnu ulogu u trgovini [[sol]]ju. U Kabari su velike ploče soli pripremane za transport rekom. Dolazak „acelaja“, velikih [[karavan]]a soli iz [[Taoudeni]]ja na severa današnjeg Malija, bio je značajan događaj u privredi grada. [[Kanal]], koji od [[17. vijek|17. veka]] povezuje Kabaru i Timbuktu, u novije vreme je ponovo presušio, tako da su trgovci robu morali da prevoze kopnom, što je dovelo do povećanja broja napada Tuarega koji su želeli da kontrolišu trgovinu solju. Svaki, pa i kraći put, karavani su morali da prevale sa naoružanim stražarima kako bi se odbranili od napada. Na pola puta između dva mesta nalazila se udolina koja je često korišćena za zasede. Tuarezi su je zvali „Ug-umaira“ („ništa se ne čuje“). Ko je tu pao u ruke [[razbojnik]]a, više se nije mogao nadati pomoći (prema [[Hajnrih Bart|Hajnrihu Bartu]]). === Danas === Danas je Timbuktu siromašan grad, čiji je istorijski centar, uz nekoliko izuzetaka, u lošem stanju. Ulice prekriva pesak i đubre. Malo toga je preostalo od slave starih vremena. Narod je siromašan i najvećim delom nezaposlen. Grad se još nije oporavio od posledica građanskog rata sa Tuarezima. Manju zaradu donosi [[turizam]], a najbrojniji su [[sjedinjene Američke Države|američki]] turisti koji žele lično da istraže mitska mesta ovog legendarnog grada. Većina ode odmah sutradan, vidno razočarana. Od tradicionalne izvozne robe ostala je samo [[sol|so]], koja se još uvek vadi na severu i dovozi u Timbuktu preko Kabare, pa se prodaje trgovcima koji je čamcima odvoze uz reku. Ulaganjem oko 900.000.000 [[Zapadnoafrički franak|CFA franaka]] [[2003]]. godine podignuta je [[pijaca]] „Jobu ber“ koja sada ima preko dvadeset pet radnji, jednu mesaru, sanitetsku službu i kancelarijske prostorije. Uz [[Kanada|kanadsku]] pomoć rekonstruisana je kanalizacija ispod pijace. == Svetska baština == [[Datoteka:Airport in Timbuktu.jpg|thumb|300px|Aerodrom u Timbuktuu]] Najpoznatiji simboli grada - tri džamije (Đingereber, Sankor i Sidi Jahja) kao i 16 grobalja i mauzoleja uvršćeni su od [[1988]]. u [[UNESCO|UNESKO]]-v spisak [[svetska baština|svetske baštine]]. Vlada Malija tražila je da se na spisak uvrste i istorijska jezgra grada sa svojim tipičnim načinom gradnje od [[gline]] kao i brojne džamije građene od 13. do 15. veka. Ali, prema mišljenju Uneskove komisije, moderan način gradnje je toliko prodro u samo gradsko jezgro da očuvanje izvornog jezgra time više nije bilo moguće<ref>[http://whc.unesco.org/archive/advisory_bođ_evaluation/119.pdf] Evalucioni izveštaj komisije IKOMKS za komitet UNESKOa, 1981. i 1988., i [http://whc.unesco.org/archive/repcom88.htm#119] Tekst odluke</ref>. Godine [[2001]]. ISESKO, muslimanska verzija Uneska, proglasio je Timbuktu „Islamskim glavnim gradom svetske kulturne baštine“ na području Afrike za [[2006]]. godinu<ref>[http://www.tombouctou2006.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928181206/http://www.tombouctou2006.net/ |date=2007-09-28 }} Službena veb stranica „Tombouctou 2006“</ref>. == Gradovi pobratimi == * [[Datoteka:Flag of Germany.svg|20px|Nemačka]] [[Datoteka:Flag of Saxony.svg|20px|border|Saksonija]] [[Chemnitz|Kemnic]], [[Nemačka]] (od [[1968]].) * [[Datoteka:Flag of the United Kingdom.svg|20px|VB]] {{zastava|Vels}} [[Haj-on-Vaj]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]] * [[Datoteka:Flag of Tunisia.svg|20px|Tunis]] [[Keruan]], [[Tunis]] * [[Datoteka:Flag of Morocco.svg|20px|Maroko]] [[Marakeš]], [[Maroko]] * [[Datoteka:Flag of France.svg|20px|Francuska]] [[Šarant]], [[Francuska]] * [[Datoteka:Flag of the United States.svg|20px|SAD]] [[Datoteka:Flag of Arizona.svg|20px|Arizona]] [[Tempi]], [[Arizona]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] == Hronologija istorije Timbuktua == {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="1" style="border: 2px solid gray; border-collapse: collapse;" width="100%" |bgcolor="#EEEEEE" width="15%" |'''Datum''' |bgcolor="#EEEEEE" width="85%" |'''Događaj''' |- | [[900]]. — [[1100]]. |Prvo naseljavanje naroda [[Narod Songai|Songai]] (seljaci i ribari) |- |oko [[1100]]. |Tuarezi osnivaju prvo trgovinsko „zastupništvo“ (prema hronikama) |- |oko [[1320]]. |Uključivanje Timbuktua u [[carstvo Mali]] (verovatno mirnim putem) |- |[[1324]]. |Hodočasničko putovanje malijskog vladara [[Mansa Musa|Mansa Muse]] u [[Kairo]] i [[Meka|Meku]], povratak preko Timbuktua |- |nakon [[1327]]. |Osnivanjem džamije Sankor započinje laabavo povezivanje škola Kurana (takozvani „Univerzitet Sankor“) |- |[[1328]]. |Na kratko vreme [[Mosi]] iz [[Jatenga]] osvajaju i delom uništavaju grad |- |[[1352]]. |[[Ibn Batuta]] posećuje Timbuktu i carstvo Malija |- |oko [[1440]]. |Mali gubi prevlast, Tuarezi postaju vladari Timbuktua |- |oko [[1468]]. |[[Soni Ali]] osvaja Timbuktu i pripaja ga carstvu Songai |- |oko [[1500]]. |[[Kadi Mahmud Akjuit]] ne primenjuje antijevrejske instrukcije [[Aski Muhamed|Askija Muhamada]] |- |[[1512]]. |[[Leo Afrikanus]] u diplomatskoj misiji u Timbuktuu |- |[[1556]]. |Rodio se Ahmad Baba kao Abu al-'Abas Ahmad Ibn Ahmad al-Takrui al-Masufi u Aravanu |- |[[1581]]. |Dogradnja džamije Sankor |- |[[1591]]. |Grad osvajaju marokanski plaćenici i deportuju učene ljude u Marakeš |- |[[1627]]. |Umro naučnik Ahmad Baba |- |[[1640]]. |Delovi grada uništeni poplavom |- |[[1737]]. |Tuarezi u [[Bitka kod Toja|bici kod Toja]] pobeđuju Arma |- |[[1752]]. i [[1754]]. |Jak zemljotres uništava jedan deo grada |- |[[1770]]. |Pobeda Auliminidan Tuarega nad vojskom Timbuktua |- |[[1771]]. |Ruši se džamija al-Hana, mnogo žrtava |- |[[1806]]. |Mungo Park prolazi uz Kabaru putujući nizvodno Nigerom |- |oko [[1820]]. |Al-Bakaijev Kunta-klan naseljava se severno od Timbuktua i postaje vodeća duhovna i politička snaga |- |[[1826]]. |Masinove Filbe osvajaju vrhovnu vlast nad Timbuktuom |- |[[1826]]. |Britanac Aleksandar Gordon Lejng kao prvi Evropljanin dokazano stiže u Timbuktu, ali je po povratku ubijen |- |[[1828]]. |Rene Kaije boravi u Timbuktuu prerušen u muslimana |- |[[1831]]. |Masinove Filbe vojskom osvajaju Timbuktu |- |[[1844]]. — [[1848]]. |Konflikt između Filbe-vladara Masina i Kunta al-Bakaja oko prevlasti u Timbuktuu |- |[[1853]]. — [[1854]]. |Hajnrih Bart kao štićenik šeika al-Bakaija provodi pola godine u Timbuktuu i bližoj okolini |- |[[1859]]. — [[1864]]. |Prisustvo jevrejskih trgovaca iz južnog Maroka i kratkotrajno osnivanje jevrejske kulturne zajednice koju tolerišu u skladu s „dimi“-Statusom |- |[[1862]]. / [[1863]]. |Kraj vladavine Masina, Timbuktu dospeva pod kontrolu carstva Tukulor hadžije Umara |- |[[1864]]. |Širenje Tukulora izvan Timbuktua i Masina vojskom sastavljenom od Fulba, Kunta i Tuarega koju vodi Ahmad al-Bakaji |- |[[1865]]. |Smrt Sidi Ahmad al-Bakaija; Timbuktu ponovo dospeva pod vlast Tuarega |- |[[1880]]. |Oskar Lenz posećuje Timbuktu |- |[[1893]]. |Pukovnik Bonijer s Masakerima kratkotrajno preuzima vlast nad gradom od Tuarega |- |[[1894]]. |Pukovnik Džofer trajno preuzima vlast i počinje ustanak pod vodstvom Zain al-Abidin al-Bakaija (do oko [[1923]].) |- |[[1910]]. |Mavarski ustanici uništavaju karavan |- |[[1913]] — [[1915]] |Katastrofa izazvana sušom u Azavadu severno od Timbuktua i ustanak Auliminidan-Tuarega protiv Francuza |- |[[1915]] — [[1918]] |Ustanak Auliminidan-Tuarega protiv Francuza (tzv. „Ustanak haosa“) |- |[[1923]]. |Dolazak Transsaharske ekspedicije Sitroena |- |[[1960]]. |Mali dobija nezavisnost |- |[[1963]]. |Vojni sukobi s Tuarezima u području severno od Timbuktua |- |[[1967]]. |[[UNESCO|UNESKOva]] konferencija u Timbuktuu, početak osiguravanja rukopisa i knjiga sačuvanih u Timbuktuu |- |[[1973]]. |Osnivanje CEDRAB ({{jez-fr|Centre de Documentation et de Recherches Ahmad Baba}}) |- |[[1988]]. |Timbuktu je uvršćen u spisak mesta svetske baštine |- |[[1990]]. |Eskalacija sukoba između Malija i Tuarega |- |[[1996]]. |Mirovni sporazum između države Mali i Tuarega |- |[[2003]]. |Poplave teško oštetile istorijske vrednosti grada |- |[[2006]]. |Timbuktu postaje svetski glavni grad islamske kulture |- |} == Literatura == * Michel Abitbol: ''Tombouctou et les Arma : de la conquête marocaine du Soudan nigérien en 1591 à l'hégémonie de l'Empire Peulh du Macina en 1833.'' Paris 1979 {{ISBN|2-7068-0770-9}} * Heinrich Barth: ''Reisen und Entdeckungen in Nord- und Centralafrika in den Jahren 1849 bis 1855.'' Gotha 1857-58, bes. Bd. 4 u. 5. * Tor A. Benjaminsen u. Gunnvor Berge: ''Une histoire de Tombouctou''. Arles 2004 {{ISBN|2-7427-4908-X}} * Sékéné Mody Cissoko, ''Tombouctou et l'empire Songhay: Épanouissement du Soudan nigérien aux XVe - XVIe siècles.'' Paris 1996. {{ISBN|2-7384-4384-2}} * Robert Davoine: ''Tombouctou : fascination et malédiction d'une ville mythique.'' Paris 2003 {{ISBN|2-7475-3939-3}} * Felix Dubois: ''Tombouctou la mystérieuse.'' Paris 1897. * Augustin Hacquard: ''Monographie de Tombouctou.'' Paris 1900. * John Hunwick: „Timbuktu.“ In: ''Encyclopédie de l'Islam. Nouvelle édition.'' Leiden 2002, Bd. 10, S. 544-546 (Artikel von einem führenden Kenner der Geschichte Timbuktus, allerdings in französischer Sprache) * John Hunwick (Hg.): ''Timbuktu & the Songhay Empire: Al-Sadi's Tarikh al-sudan down to 1613 and other Contemporary Documents.'' Leiden 2002 (2. Aufl.) - Hervorragende Übersetzung eines der wichtigsten Quellenwerke, mit zahlreichen Anmerkungen. * Joseph Joffre: ''My March to Timbuctoo.'' London 1915. * Friedrich Kunstmann: ''Die Handelsverbindungen der Portugiesen mit Timbuktu im 15. Jahrhundert.'' München 1850. * Horace Miner: ''The Primitive City of Timbuctu.'' Princeton 1953 (verb. Aufl. New York 1965) * Regula Renschler: „Am Schnittpunkt großer Handelsstraßen. Leben in der Wüste – am Beispiel Timbuktu.“ In: Katja Böhler u. Jürgen Hoeren (Hgg.): ''Afrika.'' Freiburg im Breisgau – Wien 2003, S. 96-103. {{ISBN|3-89331-502-0}} (eher journalistisch, ursprünglich aus einer Publikation der ''Bundeszentrale für politische Bildung'') * Elias N. Saad: ''Social History of Timbuctu: The Role of Muslim Scholars and Notables, 1400-1900.'' Cambridge 1983. * Anthony Sattin: ''The Gates of Africa: Death, Discovery, and the Search for Timbuktu.'' New York 2003 (über die ersten Forschungsreisen nach Timbuktu, vor allem Mungo Park, Alexander Gordon Laing und René Caillié) {{ISBN|0-312-33643-8}}. * John Spencer Trimingham: ''A History of Islam in Western Africa.'' London - Oxford - New York 1962. == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Timbuktu}} * [http://home.arcor.de/manfredhiebl/timbuktu.htm Izvod iz Bartovog izveštaja s ilustracijama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001000621/http://home.arcor.de/manfredhiebl/timbuktu.htm |date=2007-10-01 }} {{de icon}} * [http://whc.unesco.org/en/list/119 Upis u UNESKOv spisak mesta Svetske baštine] {{en icon}} {{fr icon}} * [http://www.globosapiens.net/travel-information/Timbuktu-671.html Slike i informacije] {{en icon}} * [http://home.planet.nl/~kreke003/tbtexpo1.htm Fotografije iz 2006] {{nl}} * [http://www.sum.uio.no/timbuktu/index.html Timbuktu vebstranica univerziteta u Oslu s dragocenim vezama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080122000358/http://www.sum.uio.no/timbuktu/index.html |date=2008-01-22 }} {{no icon}} * [http://www.heinrich-barth-stiftung.de/hb_pdf_d/Timbuktu.pdf Hajnrih Bart i Timbuktu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928164749/http://www.heinrich-barth-stiftung.de/hb_pdf_d/Timbuktu.pdf |date=2007-09-28 }} {{pdf}} * [http://www.sum.uio.no/research/mali/timbuktu/research/articles/bibliography.pdf Bibliografija o istoriji Timbuktua od prof. Džona O. Hanvika; Literatura do vremena oko 2000.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927141942/http://www.sum.uio.no/research/mali/timbuktu/research/articles/bibliography.pdf |date=2006-09-27 }} {{pdf}} * [http://www.sum.uio.no/research/mali/timbuktu/research/articles/manuscript%20heritage%20timbuk.pdf Članak o islamskim rukopisima u Timbuktuu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808205432/http://www.sum.uio.no/research/mali/timbuktu/research/articles/manuscript%20heritage%20timbuk.pdf |date=2011-08-08 }} {{pdf}} ;Turizam {{wikitravel|Timbuktu}} * [https://web.archive.org/web/20080117164402/http://www.geocities.com/timbuktu_guide/index.html Lokalni turistički vodič iz Timbuktua] {{en icon}} * [http://www.sum.uio.no/research/mali/timbuktu/mission_culturelle/carte.html Mapa Timbuktua (iz Norveške, u Francuskoj)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080122012001/http://www.sum.uio.no/research/mali/timbuktu/mission_culturelle/carte.html |date=2008-01-22 }} {{fr icon}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Gradovi u Maliju]] [[Kategorija:Svjetska baština u Maliju]] [[Kategorija:Svjetska baština u opasnosti]] omingxek6farirzj7csoid230kx8t2f The Brady Bunch 0 77639 42690070 42606413 2026-09-18T01:15:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690070 wikitext text/x-wiki {{For|pjesmu "Weird Al" Yankovica|The Brady Bunch (pjesma)}} {{Infokutija TV | | naziv_emisije = The Brady Bunch | slika = [[Datoteka:Brady Bunch full cast 1973.JPG|200px]] | opis = Uvodni kadar TV-serije ''Brady Bunch'' [[1969|I sezona]] | format = sitkom | producent = Sherwood Schwartz Production<br />zajedno s [[Paramount Television]] | trajanje = approx. 25:00 (po epizodi) | lokacija = [[Hollywood]] <br /> [[North Hollywood]] | kreator = [[Sherwood Schwartz]] | nastupaju= [[Robert Reed]]<br />[[Florence Henderson]]<br />[[Barry Williams]]<br />[[Maureen McCormick]]<br />[[Christopher Knight]]<br />[[Eve Plumb]]<br />[[Mike Lookinland]]<br />[[Susan Olsen]]<br />[[Ann B. Davis]] | kompozitor uvodne teme = [[Frank De Vol]]<br />[[Sherwood Schwartz]] | uvodna_tema = Izvodi:<br />[[Peppermint Trolley Company]]<br />(Sezona 1)<br />[[Barry Williams]], [[Christopher Knight]] i [[Mike Lookinland]]<br />(Sezona 2)<br />[[Barry Williams]], [[Maureen McCormick]], [[Christopher Knight]], [[Eve Plumb]], [[Mike Lookinland]] i [[Susan Olsen]]<br />(Sezone 3–5) | zemlja = {{flag|SAD}} | kanal = [[American Broadcasting Company|ABC]] | jezik = engleski | početak = 26. septembar 1969. | kraj = 8. mart 1974. | br_sezona = 5 | br_epizoda = 117 | lista_epizoda = Popis epizoda The Brady Bunch | slijedi = ''[[The Brady Brides]]''<br />''[[A Very Brady Christmas]]''<br />''[[The Bradys]]'' | srodna = ''[[The Brady Kids]]''<br />''[[The Brady Bunch Hour]]'' }} '''''The Brady Bunch''''' je [[sjedinjene Američke Države|američki]] televizijski [[sitcom|sitkom]] koji se originalno emitirao na programu [[American Broadcasting Company|ABC]] od 1969. do 1974. Ime je dobila po protagonistima - članovima porodice arhitekta-udovca Mikea Bradyja (koga je tumačio [[Robert Reed]]) i Carol Martin (koju je tumačila [[Florence Henderson]]) koji su nakon vjenčanja morali zajedno brinuti o šestero djece iz svojih prethodnih brakova. Serija je doživjela veliki uspjeh, i danas se smatra jednim od ključnih elemenata američke pop kulture 1970-ih. == Pregled == Tvorac serije je bio [[Sherwood Schwartz]], producent poznat po uspješnoj TV-seriji ''[[Gilligan's Island]]''. Godine 1965. je pročitao članak o tome kako je, zbog visoke stope razvoda, čak 40 % djece u tadašnjim SAD odrastalo s očusima i maćehama, pa je odlučio jednu takvu situaciju iskoristiti za sitkom. Svoj je scenario ponudio svim trima vodećim američkim TV-mrežama, ali su one zahtjevale preinake koje Schwartz, smatrajući koncept savršenim, nije htio prihvatiti. Tek je uspjeh igranog filma ''[[Yours, Mine and Ours]]'' iz 1968. potakao ABC da prihvati Schwartzovu ponudu. Osnovna postavka serije je bila u tome da se udovac Mike Brady sa tri sina - Gregom (koga je tumačio [[Barry Williams]]), Peterom (koga je tumačio [[Christopher Knight]]) i Bobbyjem (koga je tumačio [[Mike Lookinland]]) - ženi za Carol, koja preuzima njegovo ime i u porodicu uvodi svoje tri kćeri - Marciu (koju je tumačila [[Maureen McCormick]]), Jan (koju je tumačila [[Eve Plumb]]) i Cindy (koju je tumačila [[Susan Olsen]]). Novu porodicu su osim njih osmero činili i kućna pomoćnica Alice (koju je tumačila [[Ann B. Davis]]) te pas po imenu Tiger. Svi su živjeli u velikoj kući u [[predgrađe|predgrađu]] koju je projektirao sam Mike. Što se dogodilo s prethodnim Carolinim brakom i biološkim ocem njene djece nije nikada spomenuto. U originalnom scenariju je Schwartz kao objašnjenje naveo [[razvod]], ali su konzervativni direktori ABC-a to zabranili; u vrijeme emitiranja su gledatelji pretpostavljali da je Carol, kao i Mike, udovica. == Glumačka postava == {{Main|Likovi u The Brady Bunch|l1=Likovi u ''The Brady Bunch''}} Redovna glumačka postava se pojavljivala uvodnoj špici serije koji se sastojao od kadra krupnih planova glumačke postave postavljenih u mreži kvadrata 3 X 3, pri čemu je svaki član postave izgledao kao da gleda ostale. Ta je špica poslije često imitirana i parodirana. {| CELLSPACING="5" BORDER="0" |- |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Marcia Brady|Marcia Brady]]'''<br />[[Maureen McCormick]] |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Carol Brady|Carol Brady]]'''<br /> [[Florence Henderson]] |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Greg Brady|Greg Brady]]'''<br /> [[Barry Williams]] |- |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Jan Brady|Jan Brady]]'''<br /> [[Eve Plumb]] |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Alice Nelson|Alice Nelson]]'''<br /> [[Ann B. Davis]] |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Peter Brady|Peter Brady]]'''<br /> [[Christopher Knight]] |- |''' [[Likovi u The Brady Bunch#Cindy Brady|Cindy Brady]]'''<br /> [[Susan Olsen]] |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Mike Brady|Mike Brady]]'''<br /> [[Robert Reed]] |'''[[Likovi u The Brady Bunch#Bobby Brady|Bobby Brady]]'''<br /> [[Mike Lookinland]] |} Povremeni lik serije je bio Alicein dečko Sam Franklin ([[Allan Melvin]]), vlasnik lokalne [[mesar]]nice. (Do vremena kada se odvija ''The Brady Girls Get Married,'' TV-film snimljen 1981. godine, Alice i Sam su se vjenčali.) Sam se pojavljuje u samo osam epizoda, ali su one raspoređene u svih pšet sezona. Često se spominje u dijalozima, a Alice povremeno odlazi na sastanke s njim . == Spin-offovi i nastavci == Popularnost serije je zaslužna za nekoliko [[spin-off]]ova i [[sequel|nastavaka]] originalne serije, u kojoj su nastupali svi ili većina članova originalne postave. * "Kelly's Kids", epizoda iz posljednje sezone, je snimljena kao TV-pilot istoimene serije u kojoj je glavni lik trebao biti Ken Kelly, prijatelj i susjed Kellyjevih koji usvaja troje djece različitih rasa; mreža je odbila snimiti seriju, ali je koncept poslužio za sitkom ''[[Together We Stand]]'' iz 1980-ih * ''[[The Brady Kids]]'', animirana dječja serija 1972-1974. * ''[[The Brady Bunch Variety Hour]]'', zabavna TV-emisija iz 1977. u kojoj su glumci iz serije izvodili razne muzičke i druge točke; snimanje je obustavljeno nakon devet epizoda * ''The Brady Girls Get Married'' i ''The Brady Brides'' su bili dva TV-filma snimljena 1981. godine u kojima se opisuju događaji nakon završetka redovne serije; * ''[[A Very Brady Christmas]]'', još jedan TV-film koji opisuje nove pustolovine članova porodice, emitiran na Božić 1988. godine * ''[[The Bradys]]'', TV-serija snimljena 1989. godine koja je nove pustolovine članove porodice pokušala opisati koristeći format [[dramedija|dramedije]]; snimanje je obustavljeno nakon 6 epizoda === Remake === Godine 1995. je snimljen ''[[The Brady Nunch Movie]]'', igrani film s novom postavom Bradyjevih, u kojoj su oni prikazani kao [[anakronizam|anakronistički]] sljedbenici društvenih normi i kulture 1970-ih u sudaru s društvenim normama i kulturom 1990-ih. Film je doživio uspjeh te je godine 1996. snimljen nastavak ''[[A Very Brady Sequel]]''. Godine 2002. je snimljen i treći nastavak u obliku TV-filma ''[[The Brady Bunch in the White House]]''. == Vanjske veze == {{Commonscat|The Brady Bunch}} * {{imdb title|id=0063878|title=The Brady Bunch}} * [http://www.tvland.com/shows/brady_bunch/ ''The Brady Bunch'' on TV Land] * [http://www.museum.tv/archives/etv/B/htmlB/bradybunch/bradybunch.htm Encyclopedia of Television] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130911111253/http://www.museum.tv/archives/etv/B/htmlB/bradybunch/bradybunch.htm |date=2013-09-11 }} * [http://www.lovetoloveyoubradys.com Love to Love You Bradys] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180805083048/http://lovetoloveyoubradys.com/ |date=2018-08-05 }} (book by Susan Olsen) * [http://www.bradybunchshrine.com/ The Brady Bunch Shrine] (fan site) * [http://bradybunchhouse.home.comcast.net/ Danielle's Brady Bunch House]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (fan site) * [http://www.bradyworld.com Bradyworld.com] (fan site) * [http://compuglobalhypermeganet.biz/ubbhp/ The Unofficial Brady Bunch Home Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219074605/http://compuglobalhypermeganet.biz/ubbhp/ |date=2012-02-19 }} (archive of fan site) * [http://daily.mahalo.com/2008/02/20/md061-the-greg-brady-project/ Interview with Barry Williams on "The Greg Brady Project"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226203109/http://daily.mahalo.com/2008/02/20/md061-the-greg-brady-project/ |date=2008-02-26 }} {{The Brady Bunch}} {{TVSvijek|1969|1974|Brady Bunch}} [[Kategorija:Američke TV serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] 2x9wr3zjter2sbsa9m6x5pn8la56t8h Novosadski dogovor 0 81286 42690037 42689496 2026-09-17T17:58:50Z Borhan 202466 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Pravopis-srpskohrvatskog-jezika.jpg]] → [[File:Pravopis srpskohrvatskog jezika.jpg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · in order to match [[c::File:Pravopis hrvatskosrpskog jezika.jpg]] 42690037 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Building of the Matica srpska, Novi Sad.jpg|thumb|right|300px|Matica srpska, [[Novi Sad]]]] '''Novosadski dogovor''', dokument od deset zaključaka o [[jezik]]u koji su [[1954.]] zajedno sastavili [[lingvistika|lingvisti]] i [[književnik|književnici]] iz [[SR Srbija|Srbije]], [[SR Hrvatska|Hrvatske]], [[SR Crna Gora|Crne Gore]] i [[SR Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. == Sastavljači i sadržaj dogovora == Nastao je nakon trodnevnog dogovaranja u [[Novi Sad|Novom Sadu]] 10. decembra 1954. godine. S hrvatske strane sudjelovali su vodeći lingvisti onoga vremena: [[Josip Hamm]], [[Ljudevit Jonke]], [[Mate Hraste]], a s njima su bili i književnici [[Mirko Božić]], [[Marin Franičević]], [[Jure Kaštelan]].<ref name=PHKJ>{{cite book|year=1960 |title=Pravopis hrvatskosrpskoga književnog jezika |location=Zagreb/Novi Sad |publisher=Matica hrvatska i Matica srpska |pages=6–10 |isbn= |oclc=}}</ref> Zaključke Novosadskog dogovora koje su oni sastavili naknadno su potpisali s hrvatske strane i Josip Badalić, [[Antun Barac]], Josip Barković, [[Dobriša Cesarić]], Ivan Dončević, Petar Guberina, [[Joža Horvat]], [[Stjepan Ivšić]], [[Vojin Jelić]], Slavko Ježić, [[Vjekoslav Kaleb]], [[Slavko Kolar]], Mihovil Kombol, [[Marko Kostrenčić]], [[Gustav Krklec]], [[Miroslav Krleža]], [[Ranko Marinković]], [[Marijan Matković]], [[Mijo Mirković]], [[Stjepan Musulin]], [[Vlatko Pavletić]], Novak Simić, [[Petar Šegedin]] i drugi.<ref name=PHKJ/> Zaključci Novosadskog dogovora potpisani su u zgradi Pokrajinskog komiteta Saveza komunista Vojvodine.<ref>{{cite web |url=http://www.nsreporter.rs/nedeljni-magazin/flesbek/novosadski-dogovor-nije-potpisan-u-matici-srpskoj/ |title=Novosadski dogovor nije potpisan u Matici srpskoj |accessdate=11. decembra 2015 |author=Dragan Stojanović i Zoran Surla |date=5. marta 2015. |work= |publisher=nsreporter.rs |archive-date=2015-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519132029/http://www.nsreporter.rs/nedeljni-magazin/flesbek/novosadski-dogovor-nije-potpisan-u-matici-srpskoj/ |dead-url=yes }}</ref> U nekoliko zaključaka Novosadskog dogovora je čak eksplicitno istaknuta ravnopravnost, npr. ''„Oba pisma, [[latinica]] i [[ćirilica]], ravnopravna su“'', ''„Oba izgovora, [[ekavski]] i [[ijekavski]], također su u svemu ravnopravna“''.<ref name=PHKJ/> Naglašavanje ravnopravnosti očituje se i u sljedećim zaključcima: ''„U nazivu jezika nužno je uvijek u službenoj upotrebi istaći oba njegova sastavna dijela“''; ''„Treba spriječiti štetnu pojavu samovoljnog ʻprevođenja’ [[tekst]]ova i poštovati originalne tekstove [[pisac]]a“''.<ref name=PHKJ/> Dogovor sadrži i zaključak da će Matica srpska i Matica hrvatska zajedno napraviti priručni [[Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika|rječnik suvremenog srpskohrvatskog jezika]], zatim sadrži zaključak o izradi zajedničke terminologije i zajedničkog [[Pravopis srpskohrvatskog jezika|pravopisa]] koji ''„izradit će sporazumno komisija [[Srbi|srpskih]] i [[Hrvati|hrvatskih]] stručnjaka. Prije konačnog prihvaćanja nacrt će biti podnijet na diskusiju društvima književnika, [[novinari|novinara]], prosvjetnih i drugih javnih radnika“''.<ref name=PHKJ/> Unutar dogovora je i zaključak da ''„Komisije za izradu pravopisa i terminologije odredit će naša tri [[sveučilište|sveučilišta]] (u [[Beograd]]u, [[Zagreb]]u i [[Sarajevo|Sarajevu]] ), dvije akademije (u Zagrebu i Beogradu), i Matica srpska u Novom Sadu i Matica hrvatska u Zagrebu“''.<ref name=PHKJ/> Novosadskim dogovorom je i formalno potvrđena ravnopravnost hrvatske i srpske varijante,<ref>{{cite journal|first=Robert |last=Greenberg |authorlink= |title=The Politics of Dialects Among Serbs, Croats, and Muslims in the Former Yugoslavia |url=https://archive.org/details/sim_east-european-politics-and-societies_fall-1996_10_3/page/398 |journal=East European Politics and Societies |language=engleski |issn= |location= |volume=10 |issue=3 |year=1996 |pages=398, 415 |issn=0888-3254}}</ref> a sprovođenje ravnopravnosti u praksi potvrđuju i kodifikacijska djela, [[Pravopis srpskohrvatskog jezika|''Pravopis'' 1960]]. i ''Rječnik'' 1967., koja su nastala kao rezultat Novosadskog dogovora: izišla su istovremeno u dvije ravnopravne verzije od kojih je jedna objavljena na ijekavici i latinici u Zagrebu, a druga na ekavici i ćirilici u Novom Sadu. U njihovoj izradi su ravnopravno sudjelovali predstavnici različitih varijanti, uključene su bile i Matica hrvatska i Matica srpska, koje su zajedno i objavile ta djela. Što se tiče dvodijelnog naziva jezika, u Novosadskom dogovoru piše da je to naziv samo za ''„službenu upotrebu“'', i to zbog ravnopravnosti naroda i varijanti. Na to podsjeća i Ljudevit Jonke braneći zaključke Novosadskog dogovora i četrnaest godina kasnije (čak i nakon [[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika|Deklaracije]]): ''„U tim zaključcima se konstatira da su oba izgovora (ijekavski i ekavski) i oba pisma (latinica i ćirilica) u svemu ravnopravna“'' te da ''„je u službenoj upotrebi nužno u nazivu jezika uvijek istaći oba njegova sastavna dijela (srpskohrvatski, hrvatskosrpski, hrvatski ili srpski, srpski ili hrvatski), ali u neslužbenoj upotrebi dopušteni su i nazivi [[hrvatski]], [[srpski]]“''.<ref name=Jonke1968>{{cite journal|first=Ljudevit |last=Jonke |authorlink=Ljudevit Jonke |title=Razvoj hrvatskoga književnog jezika u 20. stoljeću |journal=Jezik |location=Zagreb |volume=16 |issue=1 |page=18 |year=1968 |issn=0021-6925}}</ref> O službenoj upotrebi naziva jezika [[Bernhard Gröschel]]<ref>{{cite journal |author=Gröschel, Bernhard |title=Postjugoslavische Amtssprachenregelungen - Soziolinguistische Argumente gegen die Einheitlichkeit des Serbokroatischen? |language=njemački |journal=[http://scindeks.ceon.rs/article.aspx?query=RELRID%26and%26558358&page=2&sort=1&stype=0&backurl=%2FRelated.aspx%3Fref%3D558358 Srpski jezik] |volume=8 |issue=1-2 |page=19 |year=2003 |issn=0354-9259}}</ref> - uspoređujući [[ustav]]e [[SFRJ|jugoslavenskih]] republika iz [[1947]]. s onima iz [[1963]]. - uočava da je Srbija imala 1947. jednodijelni naziv ''srpski jezik'' te da je baš ona nakon Novosadskog dogovora prešla na dvodijelni naziv u ustavu iz 1963., dok je Hrvatska dvodijelni imala već u svom ustavu iz 1947. godine. Gröschel ističe da je time od strane [[srbi|Srba]] ''„i nominalno uklonjen serbocentrizam kod [[standardni jezik|standardnog jezika]] koji im je zajednički s [[Hrvati]]ma, kako je to zahtijevao Novosadski dogovor iz 1954., prema kojem u službenoj upotrebi imena jezika uvijek treba u glotonimskom spoju navesti komponente ʻsrpski’ i ʻhrvatski’“''. == Zaključci Novosadskog dogovora == {{quote box | width = 100% | fontsize = 100% | quote = MATICA SRPSKA NOVI SAD Potpisani učesnici sastanka koji je sazvala Redakcija <u>Letopisa Matice srpske</u> na završetku ankete o srpskohrvatskom jeziku i pravopisu posle svestrane diskusije održane 8,9 i 10 decembra 1954 godine u Novom Sadu doneli su ove <center><u>ZAKLJUČKE</u></center> 1) Narodni jezik Srba, Hrvata i Crnogoraca jedan je jezik. Stoga je i književni jezik koji se razvio na njegovoj osnovi oko dva glavna središta, Beograda i Zagreba, jedinstven, sa dva izgovora, ijekavskim i ekavskim. 2) U nazivu jezika nužno je uvek u službenoj upotrebi istaći oba njegova sastavna dela. 3) Oba pisma, latinica i ćirilica, ravnopravna su; zato treba nastojati da i Srbi i Hrvati podjednako nauče oba pisma, što će se postići u prvom redu školskom nastavom. 4) Oba izgovora,ekavski i ijekavski, takodje su u svemu ravnopravna. 5) Radi iskorišćavanja celokupnog rečničkog blaga našeg jezika i njegovog pravilnog i punog razvitka neophodno je potrebna izrada priručnog rečnika savremenog srpskohrvatskog književnog jezika. Stoga treba pozdraviti inicijativu Matice srpske koja je u zajednici sa Maticom hrvatskom pristupila njegovoj izradi. 6) Pitanje izrade zajedničke terminologije takodje je problem koji zahteva neodložno rešenje. Potrebno je izraditi terminologiju za sve oblasti ekonomskog, naučnog i uopšte kulturnog života. 7) Zajednički jezik treba da ima i zajednički pravopis. Izrada toga pravopisa danas je najbitnija kulturna i društvena potreba. Nacrt pravopisa izradiće sporazumno komisija srpskih i hrvatskih stručnjaka. Pre konačnog prihvatanja nacrt će biti podnet na diskusiju udruženjima književnika, novinara, prosvetnih i drugih javnih radnika. 8) Treba odlučno stati na put postavljanju veštačkih prepreka prirodnom i normalnom razvitku hrvatskosrpskog književnog jezika. Treba sprečiti štetnu pojavu samovoljnog "prevodjenja" tekstova i poštovati originalne tekstove pisaca. 9) Komisije za izradu pravopisa i terminologije odrediće naša tri univerziteta (u Beogradu, Zagrebu i Sarajevu), dve akademije (u Zagrebu i Beogradu) i Matica srpska u Novom Sadu i Matica hrvatska u Zagrebu. Za izradu terminologije potrebno je stupiti u saradnju sa saveznim ustanovama za zakonodavstvo i standardizaciju, kao i sa stručnim ustanovama u društvima 10) Ove zaključke Matica srpska će dostaviti Saveznom izvršnom veću i izvršnim većima: NR Srbije, NR Hrvatske, NR Bosne i Hercegovine, NR Crne Gore, univerzitetima u Beogradu, Zagrebu i Sarajevu, akademijama u Zagrebu i Beogradu i Matici hrvatskoj u Zagrebu, te će ih objaviti u dnevnim listovima i časopisima. U Novom Sadu, 10 decembra 1954. <table style="width: 100%; margin-left: -1px; border-collapse: collapse"> <tr> <td align="left" valign="top" style="padding-left"> [[Ivo Andrić]] [[Aleksandar Belić]] [[Živojin Boškov]] [[Mirko Božić]] [[Miloš Đurić]] [[Marin Franičević]] [[Krešimir Georgijević]] [[Miloš Hadžić]] [[Josip Hamm]] [[Mate Hraste]] [[Ljudevit Jonke]] [[Marijan Jurković]] [[Jure Kaštelan]] [[Radovan Lalić]] [[Mladen Leskovac]] </td> <td align="left" valign="top" style="padding-left"> [[Svetislav Marić]] [[Marko Marković]] [[Živan Milisavac]] [[Miloš S. Moskovljević]] [[Boško Petrović (književnik)|Boško Petrović]] [[Veljko Petrović]] [[Đuza Radović]] [[Mihailo Stevanović]] [[Zdenko Škreb]] [[Jovan Vuković]] </td> </tr> </table> }} Naknadni potpisnici Zaključaka Novosadskog dogovora: {{quote box | width = 100% | fontsize = 100% | quote = MATICA SRPSKA NOVI SAD Sastanak književnika i jezičkih stručnjaka održan u Novom Sadu 8, 9 i 10 decembra 1954 godine bio je logičan i neophodan završetak ankete pokrenute u <u>Letopisu Matice srpske</u>. Zaključci doneseni na tome sastanku znače nesumnjiv doprinos početku zajedničkog rešavanja zajedničkih problema našeg jezika. Stoga treba pozdraviti sugestije i predloge iznesene u <u>Zaključcima</u>, posvetiti im punu pažnju i nastojati da se oni provedu u život. Naročito naše najviše naučne i kulturne ustanove, navedene u <u>Zaključcima</u>, treba da uzmu u ozbiljno razmatranje pitanje rešavanja onih problema koji su istaknuti kao hitni i neodložni, kao što je izrada jedinstvene terminologije i zajedničkog pravopisa. <table style="width: 100%; margin-left: -1px; border-collapse: collapse"> <tr> <td align="left" valign="top" style="padding-left"> [[Gustav Krklec]] [[Vladan Desnica]] [[Vojin Jelić]] [[Sreten Živković]] [[Vice Zaninović]] [[Mihovil Kombol]] [[Novak Simić]] [[Vladimir Popović]] [[Marijan Matković]] [[Josip Badalić]] [[Slavko Kolar]] [[Slavko Ježić]] [[Petar Šegedin]] [[Vjekoslav Kaleb]] [[Vlatko Pavletić]] [[Josip Barković]] [[Tito Strozzi]] [[Miroslav Krleža]] [[Mijo Mirković]] [[Antun Barac]] [[Petar Guberina]] [[Joža Horvat]] [[Stjepan Ivšić]] [[Ivan Dončević]] [[Marko Kostrenčić]] [[Andrija Štampar]] [[Stjepan Musulin]] [[Marijan Stilinović]] [[Ilija Kecmanović]] </td> <td align="left" valign="top" style="padding-left"> [[Milan Bogdanović]] [[Mihailo Lalić]] [[Milutin Milanković]] [[Božidar Kovačević]] [[Đorđe Kostić]] [[Svetozar Matić]] [[Dragoljub Pavlović]] [[Vido Latković]] [[Milan Đoković]] [[Radoslav Bošković]] [[Dobriša Cesarić]] [[Skender Kulenović]] [[Miodrag S. Lalević]] [[Siniša Stanković]] [[Velibor Gligorić]] [[Tanasije Mladenović]] [[Borivoje Nedić]] [[Dušan Kostić]] [[Dušan Matić]] [[Branko Ćopić]] [[Desanka Maksimović]] [[Eli Finci]] [[Ranko Marinković]] [[Aleksandar Vučoo]] [[Oskar Davičo]] [[Marko Ristić]] [[Vladislav Ribnikar]] [[Borislav Mihajlović]] [[Vojislav M. Jovanović]] [[Tomislav Tanhofer]] [[Marija Crnobori]] [[Rodoljub Čolaković]] [[Petar Skok]] [[Ivo Sarajčić]] </td> </tr> </table> }} Zaključke je odmah potpisalo 25 pisaca i lingvista (7 iz Hrvatske, 15 iz Srbije, 3 iz BiH), među kojima su [[Ivo Andrić]], [[Aleksandar Belić]], [[Mirko Božić]], [[Miloš Đurić]], [[Marin Franičević]], Krešimir Georgijević, [[Josip Hamm]], [[Mate Hraste]], [[Ljudevit Jonke]], [[Jure Kaštelan]], [[Mihailo Stevanović]] i mnogi drugi.<ref name="dogovor">[http://hr.wikisource.org/wiki/Novosadski_dogovor Tekst Novosadskog dogovora]</ref> Njima se pridružilo još 63 kulturna i naučna radnika, među kojima i [[Miroslav Krleža]]. Na temelju ovih odluka izrađen je [[1960]]. zajednički pravopis koji je Matica hrvatska objavila ijekavski i latinicom pod naslovom ''Pravopis hrvatskosrpskog književnog jezika s pravopisnim rječnikom'', a Matica srpska ekavski i ćirilicom pod naslovom ''Pravopis srpskohrvatskog književnog jezika sa pravopisnim rečnikom''. == Pravopis kao rezultat Novosadskog dogovora == {{double image|right|Pravopis hrvatskosrpskog jezika.jpg|200|Pravopis srpskohrvatskog jezika.jpg|200|Novosadskim dogovorom [[Matica hrvatska]] i [[Matica srpska]] izdale su [[Novosadski pravopis|zajednički pravopis]] u dvjema verzijama, [[latinica|latiničnoj]] i [[ćirilica|ćiriličnoj]].||}} Urednici ''[[Pravopis srpskohrvatskog jezika|Pravopisa]]'' objavljenog 1960. bili su [[Ljudevit Jonke]] i [[Mihailo Stevanović]], a izradila ga je pravopisna komisija, čiji članovi su sa zagrebačke strane bili Ljudevit Jonke, [[Mate Hraste]], [[Josip Hamm]], [[Slavko Pavešić]], Pavle Rogić, s beogradske strane Mihailo Stevanović, Radovan Lalić, [[Aleksandar Belić]], Radomir Aleksić, Miloš Hadžić i sa sarajevske strane Jovan Vuković. Jonke je u zagrebačkom časopisu ''Jezik'' redovito izvještavao sa svih sastanaka pravopisne komisije, i to u vrlo pozitivnom tonu. Izvještaj s prvog sastanka Jonke završava riječima: ''„Kao učesnik prvog sastanka Pravopisne komisije u Novom Sadu mogu reći, da se rad u Komisiji odvijao u atmosferi međusobnog razumijevanja i poštovanja, da su se ocrtale tendencije za traženjem naučnog, praktičnog i dosljednog rješenja pravopisne problematike bez majorizacije, samo s jednom težnjom, da se nađe pravilno i pravedno rješenje, koje će zadovoljiti i hrvatsku i srpsku javnost“''.<ref>{{cite journal|first=Ljudevit |last=Jonke |authorlink=Ljudevit Jonke |title=Sastanak Pravopisne komisije |journal=Jezik |location=Zagreb |volume=3 |issue=5 |pages=157–160 |year=1954 |issn=0021-6925}}</ref> Budući da su sastanci održavani naizmjenično u Novom Sadu, Zagrebu, Beogradu, Sarajevu, treći sastanak je održan u Zagrebu u prostorijama Matice hrvatske. S tog sastanka Jonke izvještava da su na dnevnom redu bili pisanje ''ije/je/e'', veliko i malo slovo, palatalizacija itd. te da su o svim tim točkama donešeni jednoglasni zaključci.<ref name=Jonke1955>{{cite journal|first=Ljudevit |last=Jonke |authorlink=Ljudevit Jonke |title=Drugi i treći sastanak Pravopisne komisije |journal=Jezik |location=Zagreb |volume=4 |issue=2 |pages=59 |year=1955 |issn=0021-6925}}</ref> A ''„da bi rad Komisije brže napredovao, zaključeno je, da Matice otkupe građu za Pravopisni rječnik, koji je već pripremilo Hrvatsko filološko društvo u svojoj Pravopisnoj sekciji“''.<ref name=Jonke1955/> Tako da građa za Pravopisni rječnik, koji čini daleko najveći dio ''Pravopisa'', potječe od Hrvatskog filološkog društva. Jonke je napisao i pohvalan prikaz ''Pravopisa'' nakon što je ovaj izišao. U prikazu ističe: ''„Kad se Pravopis pojavio kao knjiga na tržištu, bio je osobito dobro primljen u književnim krugovima ([[Vlatko Pavletić|Pavletić]], Frangeš, [[Marin Franičević|Franičević]], Andrić i dr.)“''.<ref name=Jonke1961>{{cite journal|first=Ljudevit |last=Jonke |authorlink=Ljudevit Jonke |title=Prikaz ''Pravopisa hrvatskosrpskoga književnog jezika'' |journal=Jezik |location=Zagreb |volume=9 |issue=2 |pages=57–59 |year=1961 |issn=0021-6925}}</ref> Ističe i da ''„Pravopisni rječnik je najveći dio knjige. Za podlogu mu je poslužio razrađeni rječnički materijal Hrvatskog filološkog društva“''.<ref name=Jonke1961/> Budući da su pojedinci upućivali ''Pravopisu'' prigovor što neke riječi nije uvrstio, Jonke podsjeća što je kriterij za ulazak riječi u Pravopisni rječnik: ''„u nj treba da uđu samo riječi koje su pravopisno zanimljive, tj. riječi koje imaju u sebi kakav pravopisni problem: da li ih pišemo sa ''ʻč’'' ili ''ʻć’'', sa ''ʻije’'' ili ''ʻje’'', velikim ili malim slovom i sl. A riječ ''ʻnogomet’'' uopće nije takva, nju zna svak napisati bez ikakve teškoće i sumnje. Naprotiv, u riječi ''ʻfudbal’'' pisac se može kolebati da li da napiše ''ʻfudbal’'' ili ''ʻfutbal’'', pa joj je stoga mjesto u Pravopisnom rječniku. Općenito govoreći, odsutnost riječi u Pravopisnom rječniku ne znači ujedno i njezinu diskriminaciju“''.<ref name=Jonke1961/> Jonke također podsjeća da ''„Pravopisni rječnik hoće samo da pokaže kako se te riječi pišu ako ih tko upotrebljava, ali ne propisuje njihovu upotrebu. [...] Drugim riječima, prisutnost nekih riječi u Pravopisnom rječniku ne nameće piscu njihovu nasilnu upotrebu“''.<ref name=Jonke1961/> Ljudevit Jonke i Mihailo Stevanović uredili su zajedno i školsko priručno izdanje ''Pravopisa'', koje je kao i veliki pravopis izišlo u dvije verzije, jednoj pisanoj na latinici ijekavicom, a drugoj pisanoj na ćirilici ekavicom. O svemu tome je, kako je već rečeno, Jonke pozitivno pisao u časopisu ''Jezik''. I niz godina kasnije nakon što je zagrebačkom Deklaracijom predbacivan navodni unitarizam Novosadskom dogovoru, posebice u pravopisnoj terminologiji, Jonke je u zagrebačkom časopisu ''Jezik'' branio zaključke Novosadskog dogovora ističući da do unitarizma nije došlo ni kod nazivlja jer je komisija za izradu zajedničke terminologije ''„već na svojim prvim sjednicama [...] zaključila da se neće ići na izjednačivanje, nego na popisivanje termina isticanjem onih koji su bolji za vršenje terminološke službe“''.<ref name=Jonke1968/> Što se tiče pitanja da li Hrvati, Srbi, Crnogorci i bosanskohercegovački Muslimani govore jedan ili nekoliko jezika, Jonke jasno kaže da ''„kad lingvistički ocjenjujemo pitanje jezika kojim govore Hrvati, Srbi, Crnogorci i bosanskohercegovački Muslimani, tada svi argumenti govore da je to po znanstvenoj ocjeni jedan jezik“''.<ref name=Jonke1968131>{{cite journal|first=Ljudevit |last=Jonke |authorlink=Ljudevit Jonke |title=Osnovni pojmovi o jeziku Hrvata i Srba |journal=Jezik |location=Zagreb |volume=16 |issue=5 |page=131 |year=1968 |issn=0021-6925}}</ref> Spominjući u nastavku jezične razlike, Jonke piše: ''„Sve su to razlike koje je lingvistički najadekvatnije označiti u cjelini kao varijante književnog jezika. Tim imenom, koje sam upotrijebio u štampi prvi put već [[1960]]. a u predavanjima već [[1950]], označujemo nedvosmisleno da govorimo i pišemo jednim jezikom, ali ne jedinstvenim. Ta dva tipa jezika koji su se razvili ’oko dva glavna središta, Beograda i Zagreba’ odnose se jedan prema drugome u lingvističkom smislu kao varijante. Taj naziv ima u sebi mnogo smisla jer govori o dvojakosti jednoga jezika“''.<ref name=Jonke1968131/> == Rječnik kao rezultat Novosadskog dogovora == {{glavni članak|Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika}} ''Rječnik'' Matice hrvatske i Matice srpske iz 1967., čija izrada je povezana s Novosadskim dogovorom, pokazivao je razlike između varijanata jer je uvrstio usporedno i ravnopravno varijantski različite riječi, paralelno ih je navodio čak i u definicijama: npr. u izdanju Matice srpske objašnjava se značenje riječi ''znanje'' kao ''„poznavanje jedne naučne, znanstvene oblasti“''; izraz ''zaštitni znak'' objašnjava se kao ''„fabrički, tvornički žig na robi ili proizvodu“''. Unatoč tome, ''Rječnik'' su odmah kritizirali pojedini hrvatski lingvisti (Stjepan Babić, [[Radoslav Katičić]], [[Tomislav Ladan]]) da je unitaristički. Koliko je kritika bila navučena, vidljivo je kod samih tih kritičara. Npr. Stjepan Babić kaže o ''Rječniku'' da ''„razlike nastojimo uporno prikriti“''<ref>[[#refBabi|Babić 2004]], str. 53.</ref> u ''„unitarističkima poslovima kao što je bio Rječnik hrvatskosrpskog/srpskohrvatskog književnog jezika“''.<ref>[[#refBabi|Babić 2004]], str. 113.</ref> A na drugom mjestu priznaje suprotno o Rječniku: ''„težnja za ravnopravnošću očituje se u opisu značenja«, npr. »azot - gas, plin bez boje i mirisa, jedan od glavnih sastojaka vazduha, zraka“''.<ref name=SBab>[[#refBabi|Babić 2004]], str. 66.</ref> Ali i ravnopravnom navođenju prigovara da se time ''„nepotrebno opterećuje opseg rječnika“''.<ref name=SBab/> Neosporno je da ravnopravno navođenje omogućuje ljudima slobodan izbor riječi, no Babić to proglašava nastojanjem ''Rječnika'' da ''„svakome onemogući bilo kakav izbor“'' riječi.<ref>[[#refBabi|Babić 2004]], str. 87.</ref> Budući da su u izradi ''Rječnika'' sudjelovale i hrvatska i srpska redakcija, hrvatski kritičari ''Rječnika'' koristili su i metodu da predbacuju beogradskoj redakciji zbog nekih pojedinosti u ''Rječniku'', prešućujući da je baš te dijelove ''Rječnika'' izradila zagrebačka redakcija.<ref name=Kordi>{{cite book |last=Kordić |first=Snježana |authorlink=Snježana Kordić |year=2010 |title=Jezik i nacionalizam |url=http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf |chapter=Prigovori Rječniku zasnovanom na Novosadskom dogovoru |series=Rotulus Universitas |location=Zagreb |publisher=Durieux |pages=312–313 |isbn=978-953-188-311-5 |oclc=729837512 |ssrn=3467646 |id={{CROSBI|475567}} |accessdate=3. studenog 2018 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303183918/http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf }}</ref> Npr. predbacivali su što od četiri primjera za riječ ''iskopnjeti'' nijedan nije od hrvatskog pisca, prešućujući da je slovo ''I'' izrađivala zagrebačka redakcija.<ref name=Kordi/> Usto su na osnovi tog jednog primjera izveli zaključak da je dokumentacija iz srpskih pisaca općenito više zastupljena u ''Rječniku''. Također zato što je u dvije riječi nedostajalo ''j'' izveli su zaključak da ''„se ovaj Rječnik pokazuje kao jedinstven primjer polupismenosti i jezičnog nasilja, jer se u njem ekavica miješa s ijekavicom“'', a upravo taj dio ''Rječnika'' je izradila zagrebačka redakcija.<ref name=Kordi/> Kritika ''Rječnika'' je bila naručena od strane Matice hrvatske, koja je potom zbog navodne neravnopravnosti varijanata u ''Rječniku'' obustavila zajednički rad na ''Rječniku'' i objavljivanje narednih tomova. O Matici hrvatskoj ističu zapadnoevropski povjesničari da je 60-ih i 70-ih godina »mutirala u ’kvazi-političku stranku’«.<ref>{{cite journal|first=Holm |last=Sundhaussen |authorlink=Holm Sundhaussen |title=Neue Untersuchungen zum destruktiven Potential von Sprache und zur Überlebensfähigkeit multilingualer Staaten |url=http://www.oei.fu-berlin.de/media/publikationen/boi/boi_17/03_sundhaussen.pdf |language=njemački |journal=Forum |volume=17 |page=8 |year=2001 |accessdate= 2013-09-02}}</ref> Čak i hrvatski lingvisti su nakon raspada [[SFRJ|Jugoslavije]] priznali i sami da je iza njihovog kritiziranja ''Rječnika'' stajala (nacionalistička) politika, npr. Babić kaže: ''„Da smo mi polazili i s političkih gledišta, ne treba i ne može se nijekati“''.<ref>{{cite book|last=Babić |first=Stjepan |year=2001 |title=Hrvatska jezikoslovna prenja |series=Biblioteka Posebna izdanja |location=Zagreb |publisher=Nakladni zavod Globus |page=83 |isbn=953-167-146-X}}</ref> == Izvori == {{Izvori|2}} <cite id=refBabi>{{cite book|last=Babić |first=Stjepan |year=2004 |title=Hrvanja hrvatskoga |location=Zagreb |publisher=Školska knjiga |page=262 |isbn=953-0-61428-4}} /zbirka članaka S. Babića objavljivanih od 1960-ih naovamo/ == Povezano == * [[Srpskohrvatski jezik]] * [[Policentrični standardni jezik]] * ''[[Deklaracija o zajedničkom jeziku]]'' (2017.) * [[Bečki književni dogovor]] * ''[[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika]]'' * [[Pravopis hrvatskosrpskog jezika]] * [[Gramatika srpskohrvatskog jezika]] * [[Standardni jezik]] == Vanjske veze == * [http://hjp.novi-liber.hr/index.php?show=povijest&chapter=28-novosadski_dogovor Hrvatski jezični portal: Novosadski dogovor (1954)] {{Srpskohrvatski jezik}} [[Kategorija:1954.]] [[Kategorija:Historija srpskohrvatskog jezika]] [[Kategorija:Srpski jezik]] [[Kategorija:Hrvatski jezik]] [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] 3lfbra06mosjsmgr0iw235wnuqcsyx0 Historija srpskohrvatskog jezika 0 81678 42690038 42689497 2026-09-17T17:58:52Z Borhan 202466 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Pravopis-srpskohrvatskog-jezika.jpg]] → [[File:Pravopis srpskohrvatskog jezika.jpg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · in order to match [[c::File:Pravopis hrvatskosrpskog jezika.jpg]] 42690038 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Serbo croatian language2005-sh.png|thumb|300px|Područje srpskohrvatskog jezika.]] '''Povijest ili historija srpskohrvatskog jezika''' obuhvata period od nastanka zajedničkog [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]] u [[19. vijek]]u do danas. Srpskohrvatski jezik je nastao sredinom [[19. vek]]a, [[Bečki književni dogovor|Bečkim književnim dogovorom]], kojim je kao osnova za zajednički književni jezik [[Južni Sloveni|Južnih Slovena]] uzet narodni govor [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i [[Dubrovnik]]a, karakterističan po [[štokavsko narečje|štokavskom narečju]] i [[ijekavski izgovor|ijekavskom izgovoru]].<ref>Miodrag Popović, Vuk Stef. Karadžić (str. 320), NOLIT, Beograd, 1987.</ref> Srpskohrvatski jezik je bio službeni jezik Bosne i Hercegovine od [[1907]]. do [[1918]]. godine, a potom i novoosnovane [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Takođe, srpskohrvatski je bio jedan od zvaničnih jezika [[SFR Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] (druga dva su bili [[slovenački jezik|slovenački]] i [[makedonski jezik|makedonski]]). Isti zajednički jezik se, pod drugim imenima, i dalje govori u današnjoj [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], [[Crna Gora|Crnoj Gori]] [[Hrvatska|Hrvatskoj]] i [[Srbija|Srbiji]], dok ga stanovnici [[Makedonija|Makedonije]] i [[Slovenija|Slovenije]] delimično razumeju. Jezik takođe govore manjine iz bivših jugoslovenskih republika u Austriji, Mađarskoj, Albaniji, Italiji, Rumuniji itd. == Jezička situacija početkom 19. vijeka == {{main|Balkanska jezička zajednica}} Kroz povijest Južnih Slavena, narječjа i književni jezici raznih oblasti su se razvijali samostalno. Prije 19. stoljeća, razni govori koji su u pojedinim oblastima nazivani "ilirski", "slavenski", "slavonski", "bosanski", "srpski" ili "hrvatski". Početkom [[19. vek]]a [[Srbi]] i [[Hrvati]] su koristili različite standarde književnog jezika. U Srbiji je u zvaničnoj upotrebi bio [[slaveno-serbski jezik]], arhaični jezik obrazovanih slojeva pod jakim uticajem rusizama i crkveno-slavizama. Primer slavenosrpskog jezika pre jezičke reforme: [[Datoteka:Serbo croatian dialects historical distribution.png|thumb|Narječja srpskohrvatskog jezika.]] {{izdvojeni citat|Весьма бы мени прискорбно было, ако бы я кадгод чуо, что ты, мой сыне, упао у пьянство, роскошъ, безчиние, и непотребное житие.|Iz "Slavenoserbskog magazina" koji je uređivao [[Zaharija Orfelin]]: }} S druge strane, hrvatski pisci su koristili uglavnom [[kajkavsko narečje]] i neujednačen slovni sustav za zapisivanje tadašnjeg hrvatskog književnog jezika. Primer horvatsko-slavenskog jezika pre jezičke reforme: {{izdvojeni citat|Horvatsko do vezda, ako samo ime pravopisanja zasluži; med vsemi slavenskimi naj zločestejše je, ter potreboču primernoga pboljšanja vre osobe visokeh časti očituvat dostojale jesu... |Ljudevit Gaj, ''Kratka povijest horvatsko-slavenskog pravopisanja'' (Budim, [[1830]].)}} I pored znatnih razlika u književnom jeziku, mnogi tadašnji slavisti su smatrali da je narodni jezik Hrvata i Srba, pa i drugih Južnih Slovena, jedan jezik. Znameniti lingivsta [[Josef Dobrovský]] je još [[1815]]. godine upotrijebio izraz «srpski ili hrvatski». Ime srpskohrvatski jezik je, po svemu sudeći, upotrebio najprvi [[Jacob Grimm]] u predgovoru za njemačko izdanje Vukove "Pismenice srpskoga jezika", godine [[1824]].<ref name="Bečka kuća srpskohrvatska">{{Cite web |title=Bečka kuća srpskohrvatska |url=http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/200012/01229-006-pubs-zag.htm |access-date=2010-05-31 |archive-date=2011-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102014401/http://www.aimpress.ch/dyn/pubs/archive/data/200012/01229-006-pubs-zag.htm |dead-url=yes }}</ref> Slovenski lingivsta [[Jernej Kopitar]] je smatrao da štokavski govor čini jedinstven jezik koji je u svom pismu iz [[1836]]. godine nazvao «srpsko-hrvatski». == Ilirski pokret == {{main|Ilirski pokret}} [[Datoteka:Matica, ljudevit gaj.jpg|thumb|150px|[[Ljudevit Gaj]], tvorac [[Gajeva latinica|suvremene latinice]].]] Početkom 19. vijeka među južnim Slavenima [[Austrijsko carstvo|Austrijskog carstva]] se razvijao [[Ilirski pokret]] čiji je cilj bilo kulturno i političko jedinstvo svih „Ilira“, to jest [[južni Slaveni|južnih Slavena]]. U vreme [[Ilirski pokret|ilirskog pokreta]] se javljaju ideje o stvaranju zajedničkog književnog jezika, koji se u to vreme uglavnom nazivao ilirskim. Vuk i ilirci su nastojali da ostvare potpuno jedinstvo jezika i pravopisa. [[Vuk Karadžić]] je [[1845]]. formulisao taj ideal ovako: {{izdvojeni citat|Mi svi valja da se trudimo, dotle da dotjeramo, da nam jezik u knjigama bude tako jednak, da se svaka knjiga može od slova do slova preštampati od Latinskijeh slova Slavenskima i od Slavenskijeh Latinskima, pa ćemo onda (i samo onda) biti jedan narod i imati jednu književnost...<ref>[http://kovceg.tripod.com/bkd_inerpretacija.htm Pavle Ivić: O BEČKOM KNJIŽEVNOM DOGOVORU]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|[[Vuk Karadžić]]}} Ilirski pokret je naišao na odobravanje većine pismenih u južnoslovenskim zemljama. Pokret je trajao od [[1830.]] do [[1843.]] a svoj najveći procvat je doživeo u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. U Sloveniji je [[Stanko Vraz]] čak odlucio da piše na "ilirskom" umesto slovenačkom. U Hrvatskoj, [[Ljudevit Gaj]] je govorio: "Ponosimo se i hvalimo Bogu Velikomu, sto mi Hrvati s bratjom Serbljima jedan knjizevni jezik imamo."<ref name="Novacic"/> Ilirski pokret je doveo do sastanka u [[Beč]]u gde je postignut dogovor o zajedničkom književnom jeziku. == Bečki književni dogovor (1850) == {{main|Bečki književni dogovor}} [[1850]]. godine je u [[Beč]]u postignut [[Bečki književni dogovor|historijski dogovor]] hrvatskih i srpskih pisaca i lingvista kojim je udaren temelj zajedničkom srpskohrvatskom jeziku. Glavni potpisnik sporazuma sa srpske strane bio je [[Vuk Stefanović Karadžić]], a sa hrvatske [[Ivan Mažuranić]].<ref name="Novacic"/> [[Datoteka:Ivan Mažuranić drawing.jpg|thumb|150px|[[Ivan Mažuranić]], jedan od vođa [[Ilirski pokret|Ilirskog pokreta]].]] [[Datoteka:Vuk Karadzic Kriehuber cropped.jpg|thumb|left|150px|[[Vuk Karadžić]], tvorac [[Vukova ćirilica|savremene ćirilice]].]] {{izdvojeni citat|Znajući da jedan narod treba jednu književnost da ima i po tom sa žalosti gledajući kako nam je književnost raskomadana, ne samo po bukvici nego i po jeziku i pravopisu, sastajali smo se ovijeh dana da se razgovorimo kako bismo se, što se za sad više može, u književnosti složili i ujedinili.<ref name="Bečki dogovor">[http://hr.wikisource.org/wiki/Be%C4%8Dki_knji%C5%BEevni_dogovor Bečki književni dogovor]</ref>|Bečki književni dogovor}} Okupljeni južnoslovenski lingvisti zaključuju da ne valja miješajući narječja i graditi novo, kojega u narodu nema, nego da je bolje od narodnijeh narječja izabrati jedno, da bude književni jezik. Za književno narečje je izabrano južno narečje, odnosno [[štokavsko narječje]] i [[ijekavski izgovor|ijekavskog izgovora]], iz razloga što najviše naroda tako govori, što su gotovo sve narodne pjesme u njemu spjevane i što je stara [[dubrovačka književnost]] u njemu spisana.<ref name="Bečki dogovor"/> Radi približavanja književnog jezika, hrvatski pisci su izašli u susret odričući se [[kajkavština|kajkavštine]] i usvajajući štokavsko narečje za književno, a srpski književnici napuštanjem [[slaveno-serbski jezik|slaveno-serbskog jezika]].<ref>Miodrag Popović, Vuk Stef. Karadžić (str. 318), NOLIT, Beograd, 1987.</ref> Nakon toga, radi približavanja dva pisma, izvršene su reforme [[latinica|latinice]] i [[ćirilica|ćirilice]] po fonetskom principu.<ref>Miodrag Popović, Vuk Stef. Karadžić (str. 322), NOLIT, Beograd, 1987.</ref> [[Ljudevit Gaj]] je govorio: "Ponosimo se i hvalimo Bogu Velikomu, što mi Hrvati s bratjom Serbljima jedan književni jezik imamo."<ref name="Novacic">{{Cite web |title=Pricaj srpskohrvatski da te ceo svet razume |url=http://nwbih.com/news.cgi?ref1=1215 |access-date=2010-05-31 |archive-date=2011-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714213419/http://nwbih.com/news.cgi?ref1=1215 }}</ref> == Razvoj srpskohrvatskog == [[Datoteka:Rjecnik hrvatskoga ili srpskoga jezika.jpg|thumb|Kapitalno [[Đuro Daničić|Daničićevo]] djelo ''Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika'' ([[1882]]).]] U decenijama koje su usledile bečkom književnom dogovoru, srpskohrvatski jezik biva prihvaćen u svetskoj lingvistici. U Italji, gramatičari Pero Budmani i Giovanni Androvich u svojim radovima iz [[1867]]. i [[1908]]. koriste naziv srpskohrvatski jezik, a u Njemačkoj slavni slavista [[August Leskien]] piše gramatiku srpsko-hrvatskog jezika "Grammatik der serbo-kroatischen Sprache", Heidelberg, [[1914]].<ref name="Bečka kuća srpskohrvatska"/> [[1882]]. godine [[Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti]] izdaje kapitalno [[Đuro Daničić|Daničićevo]] djelo ''Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika''. U Bosni i Hercegovini se ovaj jezik službeno nazivao [[bosanski jezik|bosanskim]], u periodu austro-ugarske vladavine od [[1878]]. do [[1907]]. godine. [[1890]]. godine izlazi [[Gramatika bosanskoga jezika (1890)|Gramatika bosanskoga jezika]] za srednje škole autora Frane Vuletića. Od [[1907]]. godine ovaj jezik se počinje službeno nazivati srpsko-hrvatskim<ref>Naredbom Zemaljske vlade od 4.10.1907. g. određeno je da se "ima posve napustiti naziv 'bosanski jezik' i da se imade zemaljski jezik nazivati 'srpsko-hrvatski jezik'."</ref>, pa srpskohrvatski jezik tako postaje službeni jezik Bosne i Hercegovine od [[1907]]. do [[1918]]. godine. Gramatika za srednje škole od [[1908]]. godine nosi naziv "[[Gramatika srpsko-hrvatskog jezika (1908)|Gramatika srpsko-hrvatskog jezika]]". Srpskohrvatski jezik, pod nazivom "''srpsko-hrvatsko-slovenski''", je bio službeni jezik [[Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca|Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca]]. Tokom perioda [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine]] jezička unifikacija je nametana od [[beograd]]skih vlasti. Po slomu [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] razvoj jezika krenuo je u dva odvojena smjera. [[Ustaše]] su u travnju 1941. preuzeli vlast u Hrvatskoj reafirmišući zaseban hrvatski jezik.<ref>{{Cite web |title=Hrvatski i srpski jedan jezik? |url=http://dalje.com/hr-svijet/hrvatski-i-srpski-jedan-jezik/15875 |access-date=2010-05-31 |archive-date=2011-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522155048/http://dalje.com/hr-svijet/hrvatski-i-srpski-jedan-jezik/15875 |dead-url=yes }}</ref> Nakon rata, srpskohrvatski je bio jedan od tri zvanična jezika [[SFR Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] (druga dva su bili [[slovenački jezik|slovenački]] i [[makedonski jezik|makedonski]]). Bio je zvanični jezik u četiri bivše republike SFRJ: SR BiH, SR Crnoj Gori, SR Srbiji i SR Hrvatskoj. == Novosadski dogovor (1954) == {{main|Novosadski dogovor}} {{izdvojeni citat|Narodni jezik Srba, Hrvata i Crnogoraca<ref>U tekstu se ne pominju [[Bošnjaci]], odnosno [[Muslimani]], jer tada nisu bili priznati kao posebna nacija.</ref> jedan je jezik. Stoga je i književni jezik koji se razvio na njegovoj osnovi oko dva glavna središta, Beograda i Zagreba, jedinstven, sa dva izgovora, ijekavskim i ekavskim.<ref name="dogovor">[http://hr.wikisource.org/wiki/Novosadski_dogovor Tekst Novosadskog dogovora]</ref>|[[Novosadski dogovor]]}} [[Datoteka:Pravopis srpskohrvatskog jezika.jpg|thumb|[[Pravopis srpskohrvatskog jezika]] iz [[1960]]. u zajedničkom izdanju [[Matica srpska|Matice srpske]] i [[Matica hrvatska|Matice hrvatske]].]] [[10. prosinca]] [[1954]]. je sklopljen [[Novosadski dogovor]] između uglavnom hrvatskih i srpskih jezikoslovaca radi uređenja i standardizacije zajedničkog srpskohrvatskog jezika. Novosadskim dogovorom je predviđeno ujednačenje književnog hrvatskog i srpskog jezika na pravopisnoj, terminološkoj i drugim razinama. Ustanovljeno je sledeće: * da je hrvatskosrpski jedan narodni jezik koji se razvio u dva književna središta: [[Beograd]]u i [[Zagreb]]u; * da su oba pisma, [[latinica]] i [[ćirilica]], ravnopravna; i * da su oba izgovora, [[ekavski]] i [[ijekavski]], takođe su u svemu ravnopravna. Na osnovu ovakvih zaključaka o jeziku je odlučeno da treba preduzeti sledeće: * potrebna je izrada [[Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika|rečnika savremenog srpskohrvatskog književnog jezika]]. * potrebno je izraditi terminologiju za sve oblasti ekonomskog, naučnog i uopšte kulturnog života. * zajednički jezik treba da ima i zajednički [[pravopis]], čija je izrada danas najbitnija kulturna i društvena potreba. * treba odlučno stati na put postavljanju veštačkih prepreka razvitku zajedničkog književnog jezika i sprečiti štetnu pojavu samovoljnog »prevođenja« tekstova i poštovati originalne tekstove pisaca. Rezoluciju je potpisalo 25 pisaca i lingvista (7 iz Hrvatske, 15 iz Srbije, 3 iz BiH), među kojima su [[Ivo Andrić]], [[Aleksandar Belić]], [[Mirko Božić]], [[Miloš Đurić]], [[Marin Franičević]], [[Krešimir Georgijević]], [[Josip Hamm]], [[Mate Hraste]], [[Ljudevit Jonke]], [[Jure Kaštelan]], [[Mihailo Stevanović]] i mnogi drugi.<ref name="dogovor"/> Njima se pridružilo još 64 kulturna i naučna radnika, među kojima i [[Miroslav Krleža]]. Odlučeno je da će Komisiju za izradu pravopisa i terminologije odrediti naša tri univerziteta (u [[Beograd]]u, [[Zagreb]]u i [[Sarajevo|Sarajevu]]), dve akademije (u Zagrebu i Beogradu) i [[Matica srpska]] u Novom Sadu i [[Matica hrvatska]] u Zagrebu.<ref name="dogovor"/> Na temelju tih odluka izrađen je zajednički pravopis koji je [[1960]]. Matica hrvatska izdala ijekavski i latinicom pod naslovom ''Pravopis hrvatskosrpskog književnog jezika s pravopisnim rječnikom'', a Matica srpska ekavski i ćirilicom pod naslovom ''Pravopis srpskohrvatskog književnog jezika sa pravopisnim rečnikom''. == Politička podjela jezika == {{main|Raspad SFRJ}} Nakon etničkih tenzija 1970-ih godina, a naročito nakon raspada Jugoslavije i rata koji ga je pratio, većina je odlučila da zovu svoj jezik srpski, hrvatski ili bosanski, zavisno od etničke ili regionalne pripadnosti. Raspadom SFRJ [[1991]]. godine srpskohrvatski jezik je prestao biti u službenoj upotrebi. Državotvorljivi jezikoslovci<ref>Ironičan naziv Sinana Gudževića</ref> su na svim stranama pri konstituisanju svojih jezika insistirali na jezičkom čistunstvu i međusobnim različitostima (kao primer se često uzima riječ [[kafa]]-[[kava]]-[[kahva]]).<ref name="vreme"/> [[Datoteka:Serbo croatian languages2006.png|thumb|Srpskohrvatski jezik je 1990-ih godina podeljen ne po dijalektološkoj već po etničkoj osnovi.]] Radi većeg razlikovanja od ostatka BiH i približavanja Srbiji, [[Republika Srpska]] je u toku [[rat u BiH|rata u BiH]] proglasila ekavicu za službenu upotrebu. Istovremeno, srpski nacionalisti su uporno dokazivali da su svi koji govore štokavskom ijekavicom – Srbi, dakle i Bošnjaci i Hrvati.<ref name="vreme">[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=313744 Novi jezici: Govorite li našili]</ref> U [[Beograd]]u je [[1998]]. godine, prvo u režimskom listu [[Politika (novine)|Politika]], a zatim i kao posebna knjižica u tiražu od 300.000 primeraka distribuirano "''[[Slovo o srpskom jeziku]]''" koje navodi da srpskohrvatski jezik ne samo da ne postoji, već da nikada nije ni postojao, da hrvatski jezik takođe ne postoji, već da Hrvati govore srpski a da to i ne znaju, te da ni oni sami ne postoje, tj. da su svi Hrvati u stvari Srbi.<ref name="Novacic"/> Po [[Slobodan Milošević|Miloševićevom]] [[Ustav Srbije od 1990. godine|Ustavu Srbije od 1990. godine]] zvanični jezik je još uvek bio srpskohrvatski, a službena pisma ćirilica i latinica. Tek [[Vojislav Koštunica|Koštuničin]] [[Ustav Srbije od 2006. godine]] je ukinuo latinicu i proglasio srpski za službeni jezik.<ref name="Novacic"/> U Hrvatskoj je hrvatski postao jedini zvaničan jezik a latinica jedino zvanično pismo. Odjeljivanje hrvatskog jezika od srpskoga i ostalih štokavskih standarda je izvedeno po prostom obrascu: gdje god su za neki pojam postojala dva izraza, jednoga se dodjeljivalo hrvatskome, a drugoga ostalim trima standardima. Tako na primjer, „[[gvožđe]]" je proglašeno srpskom riječju, a hrvatskom „[[željezo]]". Međutim, riječ „gvožđe" se nalazi u Šarićevom prijevodu Biblije, Mažuranićevoj Smrti Smail-Age Čengića, nekoliko Šenoinih djela, kod Gundulića, Kamova, Badalića, Kovačića, Vojnovića, Ivane Brlić-Mažuranić, u hrvatskim narodnim pripovjetkama, itd, što ukazuje na proizvoljnost takve jezičke prakse.<ref name="h-alter"/> Jezičke vlasti tokom 1990-ih puristički kroatiziraju jezik promičući izraze poput zrakomlata (za helikopter), brzoglasa (za telefon) i slično.<ref name="vreme"/> Hrvatska politika jezičkog udaljavanja kulminirala je [[1999]]. bioskopskim prikazivanje srpskog [[Rane (film)|filma „Rane“]] ([[Srđan Dragojević|Srđana Dragojevića]]) koji je titlovan i preveden kao „Ozljede“.<ref name="h-alter">{{Cite web |title=Uzalud vam trud, lingvisti |url=http://www.h-alter.org/vijesti/kultura/uzalud-vam-trud-lingvisti |access-date=2010-05-31 |archivedate=2010-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101008053642/http://h-alter.org/vijesti/kultura/uzalud-vam-trud-lingvisti |deadurl=yes }}</ref> Preterivanje u ovakvoj jezičkoj politici je ubrzo i u samoj Hrvatskoj postalo predmetom sprdnje.<ref name="vreme"/><ref name="h-alter"/> Bošnjaci lingvisti su, uz obrazloženje da "opasna sintagma ‘srpsko-hrvatski’ implicira da u Bosni žive Srbi i Hrvati, a da Bošnjaka nema", jezik nazvali bosanskim. Srpski i hrvatski lingvisti su odgovorili tako što su ovaj jezik nazvali etničkom odrednicom "bošnjački", izbegavajući naziv "bosanski" koji implicira da Srbi i Hrvati u Bosni govore bosanski jezik. Neki bošnjački jezikoslovci rade na zasebnosti bosanskog jezika umetanjem slova '''h''' gde god se ukaže prilika i insistiranjem na [[turcizam|turcizmima]].<ref name="vreme"/> Tokom 2000-ih su i [[Crnogorci]] započeli standardiziranje [[crnogorski jezik|crnogorskog jezika]], uz argument da "ako je u Crnoj Gori službeni jezik – srpski, onda su Crnogorci – Srbi".<ref name="vreme"/> U Crnoj Gori se od [[2009]]. novouvedeni [[crnogorski jezik]] uči po [[Pravopis hrvatskosrpskog jezika|pravopisu srpskohrvatskog]].<ref>[http://www.slobodnaevropa.org/content/article/1367537.html?page=1&x=1 Crnogorski jezik prema udžbenicima srpskohrvatskog]</ref> == Jezička situacija početkom 21. vijeka == [[Datoteka:Serbo-Croatian dialects.png|thumb|Rasprostranjenost ijekavskog, ekavskog i ikavskog narečja.]] Iako govorni jezik nije promenjen, govornici ga danas uglavnom ne nazivaju srpskohrvatskim. Npr. na popisu u Hrvatskoj 2001. je samo 0,16 % stanovništva imenovalo svoj materinski jezik hrvatskosrpskim odn. srpskohrvatskim.<ref>{{Cite web |title=DZS: Stanovništvo prema materinskom jeziku... |url=http://www.dzs.hr/Hrv/Popis%202001/popis20001.htm |access-date=2010-05-31 |archivedate=2006-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060501163546/http://www.dzs.hr/Hrv/Popis%202001/popis20001.htm |deadurl=yes }}</ref> I pored različitih naziva, te napora hrvatskih, srpskih, bosanskih i crnogorskih lingvista da dokažu suštinsku različitost njihovih jezika, narod se još uvijek jako dobro razumije.<ref name="h-alter"/> Suvremena [[lingvistika]] smatra srpsko-hrvatski jezik živim [[makrojezik]]om.<ref>{{Cite web |title=Documentation for ISO 639 identifier: hbs |url=http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hbs |access-date=2010-05-31 |archivedate=2009-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090213123121/http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hbs |deadurl=yes }}</ref> Srpskohrvatski je u svetu i dalje u normalnoj upotrebi među lingvistima, prevodiocima i profesorima knjizevnosti.<ref name="Novacic"/> U slavistici se danas pored naziva srpskohrvatski takođe koristi i naziv ''bosansko-hrvatsko-srpski jezik''.<ref>{{Cite web |title=Bosnian/Croatian/Serbian |url=http://www.seelrc.org/webliography/bcs.ptml |access-date=2010-05-31 |archivedate=2013-05-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521214915/http://www.seelrc.org/webliography/bcs.ptml |deadurl=yes }}</ref> Srpskohrvatski jezik se i dalje izučava na mnogim ozbiljnim univerzitetima sveta: [[Cambridge]]u, [[Oxford]]u, [[Sorbonna|Sorbonni]], Univerzitetu drzave Arizona u [[Phoenix]]u, itd.<ref name="Novacic"/> Neke međunarodne institucije, poput [[MKSJ|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] službeno upotrebljavaju naziv ''bosanski, hrvatski ili srpski jezik'' (BHS) za zajednički jezik Bosanaca, Hrvata, Crnogoraca i Srba.<ref>[http://www.icty.org/ MKSJ]</ref> == Izvori == {{Izvori|2}} == Povezano == * [[Srpskohrvatski jezik]] * [[Ilirski pokret]] * [[Bečki književni dogovor]] * [[Novosadski dogovor]] * [[Pravopis hrvatskosrpskog jezika]] * [[Gramatika hrvatskosrpskog jezika]] [[Kategorija:Srpskohrvatski jezik]] [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] [[Kategorija:Ilirski pokret]] [[Kategorija:Vuk Stefanović Karadžić]] [[Kategorija:Historija srpskohrvatskog jezika| ]] 82lyfr2jngwa3b9c62xgl2fo9ag36kb Tias Mortigjija 0 91999 42690097 42551504 2026-09-18T04:29:26Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690097 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novinar | ime =Tias Mortigjija | slika = | opis = | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = [[7. 4.|7. april]] [[1913]] | mjesto_rođenja = [[Dubrovnik]], {{flag|Austro-Ugarska}} | datum_smrti =[[23. 10.|23. oktobar]] [[1947]] | mjesto_smrti =[[Samobor]], {{flag|Jugoslavija}} | obrazovanje =profesor | zanimanje =novinar | alias = | titula = | porodica = | bračni_drug = | vanbračni_partner = | djeca = | rodbina = | etnicitet = | nacionalnost =[[Hrvati|Hrvat]] | religija =[[katoličanstvo|katolik]] | period_aktivnosti= 1935-1945 | znamenita_djela = | agent = | URL = }} '''Tias Mortigjija''' (izgovor: ''Tias Mortiđija''; [[Dubrovnik]], [[7. 4.|7. april]] [[1913]] - [[Samobor]], [[23. 10.|23. oktobar]] [[1947]]) bio je [[Hrvati|hrvatski]] [[novinar]], publicist, član [[Ustaše|ustaškog pokreta]] i rezervni [[Nezavisna Država Hrvatska|ustaški]] oficir, najpoznatiji po svom djelovanju za vrijeme [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] kad je bio urednik tada najvažnijih glasila. == Biografija == Mortigjija je osnovnu školu i Realnu gimnaziju pohađao u rodnom [[Dubrovnik]]u. Još kao srednjoškolac počeo je objavljivati pjesme, osvrte, članke i rasprave u tadašnjim hrvatskim novinama; Hrvatskoj reviji, Hrvatskom narodu, Spremnosti, Glasu Matice Hrvatske, Luči, Hrvatskoj straži, Novom dobu, Hrvatskoj smotri... Nakon gimnazije [[1931]] odlazi na [[Filozofski fakultet u Zagrebu|Filozofski fakultet Zagrebačkog sveučilišta]] na studij historije i geografije koji je završio tek pred izbijanje [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] - [[1940]]. Dugo je studirao jer se zapravo čitavo vrijeme studija bavio izdavaštvom, uređivao je razne časopise od 1933.-1936. poput: Krijesa, Alma Matera, Dubrave i Hrvatskog Juga. U to vrijeme napisao je i knjižicu (zapravo pamflet) ''Dinko Tomašić u pravom svijetlu'', a za štampu je priredio knjigu [[Josip Bersa|Josipa Berse]] ''Dubrovačke slike i prilike'', za koju je napisao i predgovor.<ref name="melina">{{Cite web |url=http://hrcak.srce.hr/file/84188 |title=Melina Lučić: Tias Mortigjija, Moj životopis (Priredio Trpimir Macan), Ocjene i prikazi, Fontes (Zagreb) 2, str. 465-495, Portal znanstvenih časopisa Republike Hrvatske, pristupljeno 2. septembra 2010. |access-date=2010-10-05 |archive-date=2020-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614074750/http://hrcak.srce.hr/file/84188 |url-status=dead }}</ref> Mortigjija je izabran za asistenta na katedri ekonomske historije Visoke ekonomsko-komercijalne škole u Zagrebu, no na tom mjestu nikada nije počeo raditi zbog zauzetosti uredničkim poslovima. Mortigjija u svojoj [[Autobiografija|autobiografiji]] tvrdi da je u ranoj mladosti bio oduševljen [[Jugoslavija|jugoslavenstvom]], ali da je ono prekinuto krvavim događajima u [[beograd]]skoj skupštini [[20. 6.|20. juna]] [[1928]] Od tad se okreće hrvatskom nacionalizmu, čita hrvatsku književnost i povijest. Za Mortigjiju je istinski [[nacionalizam]] - nadpartijski, onaj koji izlazi iz uskih građanskih okvira, obrambeni, oslobodilački i [[Ante Starčević|starčevičanski]].<ref name="melina"/> === Karijera za Nezavisne Države Hrvatske === Od samog osnutka [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], od aprila [[1941]] Mortigjija je bio odgovorni urednik tada glavnih državnih dnevnih novina [[Hrvatski narod (Zagreb)|Hrvatskog naroda]], sve do februara [[1942]] kad odlazi u novoosnovani tjednik [[Spremnost 1942-1945|Spremnost]] gdje je radi kao ravnatelj i glavni urednik sve do pred [[Božić]] [[1944]] kada je smjenjen, a na njegovo mjesto postavljen [[Franjo Nevistić]]. Tako da preostalih 4 mjeseca [[1945]] nije obavljao nikakvu dužnost. Mortigjija je bio član [[Ustaše|Ustaškog pokreta]] od [[1941]], njihov rezervni (pričuvni) zastavnik a kasnije [[kapetan (vojska)|satnik]]. Tjednik [[Spremnost 1942-1945|Spremnost]] bio je glavno idejno glasilo ustaškog pokreta, i zapravo jedini tjednik, nakon što su ustaše zabranile izlaženje svih ostalih građanskih časopisa »tadašnjeg vremena«. [[Hrvatski narod (Zagreb)|Hrvatski narod]] kao i tjednik [[Spremnost 1942-1945|Spremnost]] bile su tipično [[Marioneta|marionetska]] glasila<ref name="labus">[http://www.ffzg.hr/pov/pov2/files/3zavod/RADOVI-ZHP-online/labus.pdf A Labus: Saveznici u tisku NDH 1943 – 1945.*, pristupljeno 2. rujna 2010.]</ref> koja su slijedila politiku ''[[Sile Osovine|Sila osovine]]'' a napose ''[[Treći rajh|Trećeg Reicha]]'', za ilustraciju vrijedi navesti, da je već 20.aprila 1941., ''Hrvatski narod'' prenio tekst iz Deutsche Zeitunga pod naslovom »Protiv Židova treba poduzeti najstrože mjere«, koji završava riječima: »Bez rješenja židovskog pitanja nema konačnog smirenja u jugoistočnom prostoru. A isto je tako sigurno da ove mjere nikada ne mogu biti dosta oštre.«<ref name="horvat">[http://www.vjesnik.hr/html/2004/04/22/Clanak.asp?r=sta&c=2 Ivo Horvat: Ne može se rehabilitirati novinstvo koje je služilo totalitarističkoj politici i praksi ustaškoga režima (22. travnja 2004.), Vjesnik online, pristupljeno 2. septembra 2010.]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hrvatski narod nije samo prenosio tuđe tekstove, već je donosio i vlastite poput članka od 26. juna 1941. pod naslovom: »Unatoč zabrani, Židovi se još uvijek kupaju u Savi.« <ref name="horvat"/> U sličnom rasističkom tonu pisani su i članci o [[Srbi]]ma, [[Romi|Ciganima]] i drugim manje vrijednim rasama. Kad je slom Nezavisne Države Hrvatske bio pred vratima, Mortigjija zajedno s tridesetoricom drugih novinara iz tzv Prosvjetne bojne [[6. 5.|6. maja]] [[1945]] bježi u [[Austrija|Austriju]]. === Dani u austrijskom izbjeglištvu === U Austriji je proveo više od godinu dana (od maja [[1945]] do augusta [[1946]]) i to u izbjegličkom logoru, čija se lokacija povremeno premještala. U logoru se Mortigjija prihvatio posla, organiziranja društvenog života; priredaba, predavanja o hrvatskoj povijesti, organiziranja ''Inicijativnog odbora Hrvata-izbjeglica u Koruškoj''. Izdao je i jedne novine [[1. 3.|1. marta]] [[1946]]. (jedan jedini broj, na svega dvije stranice) koji je trebao postati glas hrvatskih izbjeglica u Austriji - ''Danas i sutra''.<ref name="melina"/> === Suđenje i smrt === Na zahtjev novih [[федеративна Народна Република Југославија|jugoslavenskih]] vlasti Tiasa Mortigjiju su [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanske]] okupacione snage u Austriji predale Jugoslaviji, te je [[2. 9.|8. septembra]] [[1946]] dopremljen preko [[Maribor]]a u [[Zagreb]]. Nakon toga otpočela je istraga, na osnovu koje ga je zagrebački Okružni sud [[8. 9.|8. septembra]] [[1947]] osudio na '''smrt strijeljanjem i gubitak svih građanskih prava'''. Vrhovni sud Hrvatske je tu osudu potvrdio [[23. 9.|23. septembra]] [[1947]] Strijeljan je [[23. 10.|23. oktobara]] [[1947]].<ref name="melina"/> negdje u okolici [[Samobor]]a. === Obnova suđenja === Obnovu sudskog postupka iz [[1947]] i poništenje ondašnje presude K-417/47, zatražio je njegov sin Mato Mortigjija (u trenutku strijeljanja oca imao je 4 godine) preko svog dubrovačkog odvjetnika Antuna Mihočevića krajem [[1990-e|1990-ih]]. Nakon dugotrajnog sudskog procesa je Županijski sud u Zagrebu, u sastavu; sutkinja Erna Dražančić (predsjednica) i suci Ivan Turudić i Vladimir Pavleković (članovi), 18. februara 2003. '''poništilo''' pravomoćnu presudu Okružnog suda za grad Zagreb od 8. septembra 1947. (broj K-417/47), kojom je Tias Mortigjija, glavni urednik Spremnosti, najčitanijeg tjednika u NDH, te odgovorni urednik dnevnika Hrvatski narod, bio proglašen krivim i osuđen na kaznu smrti strijeljanjem, trajan gubitak političkih prava, roditeljskih prava, prava na mirovinu i pomoć socijalnog osiguranja, te na konfiskaciju imovine, a zbog kaznenih djela iz članka 3. točke 6. i drugih Zakona o krivičnim djelima protiv naroda i države.<ref name="grba">{{Cite web |url=http://www.vjesnik.hr/pdf/2004%5C04%5C13%5C12A12.PDF |title=Josip Grbelja: Senzacionalna presuda: Rehabilitiran jedan od četrdeset strijeljanih novinara iz doba NDH (Vjesnik, 13. travnja 2004.), pristupljeno 2. septembra 2010. |access-date=2010-10-05 |archive-date=2004-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040602083230/http://www.vjesnik.hr/Pdf/2004%5C04%5C13%5C12A12.PDF |url-status=dead }}</ref> U obrazloženju presude navedeno je da su ondašnje komunističke vlasti osudile Tiasa Mortigjiju »za politički motivirana kaznena djela, zlouporabom političke moći« (komunista i njihovih sudova), odnosno da su ga osudili »zato što je bio organizirani član Ustaškog pokreta kao ustaški zastavnik, promaknut u čin rezervnoga ustaškog satnika, te zato što je kao član uredništva, odnosno kao odgovorni urednik u dnevniku Hrvatski narod, zatim u tjedniku Spremnost i drugima objavio niz članaka o Nezavisnoj Državi Hrvatskoj i o borbi hrvatskog naroda za neovisnost«.<ref name="grba"/> Vijeće Županijskog suda u Zagrebu uvjerilo se, naime, da je Tias Mortigjija 1947. proglašen krivim zato što je – »počinio krivično djelo političke suradnje s neprijateljem« (točka 1), i »krivično djelo ratnog zločina«, i to opet »suradnjom s neprijateljem, poticanjem na ubojstva, osuđivanja na smrtne kazne i njihova počinjenja, na uhićenja, mučenja, prisilno iseljavanje i odvođenje u konclogore, prisilno prevođenje na drugu vjeru itd.« (točka 2. – 9.), ponovno »političkom suradnjom s neprijateljem« (točka 10) i »krivičnim djelom nasilnog obaranja i ugrožavanja postojećega državnog uređenja FNRJ, njene vanjske sigurnosti, osnovne demokratske, političke, nacionalne i ekonomske tekovine NOB-a« (točka 11.) zbog čega je osuđen na kaznu smrti strijeljanjem, trajan gubitak već spomenutih prava i konfiskaciju imovine. Analizom presude 1947. ustanovljeno je: da je sud iz 1947. optuženikovu krivnju temeljio na njegovu priznanju da je bio član Ustaškog pokreta, u činu pričuvnoga zastavnika pa satnika, da je bio odgovorni urednik Hrvatskog naroda i odgovorni i glavni urednik Spremnosti, a nije uvažio Mortigjijinu izjavu kako nije napisao inkriminirane tekstove. Svoje priznanje, među ostalim, Mortigjija je obrazlagao činjenicom da su u njegovim tekstovima sadržani elementi njegova uvjerenja i shvaćanja ondašnje političke situacije.<ref name="grba"/> »U svojim tekstovima«, konstatiralo je vijeće Županijskog suda u Zagrebu, »Mortigjija nije osobno izlagao pozitivne totalitarističke elemente, a ni u kojem slučaju nije odobravao zlopotrebe i zastrašivanja...«<ref name="grba"/> Budući da se na tu se presudu Županijsko državno odvjetništvo nije žalilo, ona je postala pravomoćna - a ona znači da je '''Tias Mortigjija osuđen nevin'''. Očekuje se da bi uskoro mogli uslijediti slični sudski procesi (40 novinara NDH strijeljano je nakon maja 1945., 47-sedmorici je doživotno zabranjen svaki javni rad, 13 je ubijeno u završnim operacijama). ==== Reakcija na presudu ==== Ta presuda izazvala je i negativne reakcije u dijelu javnosti. Tako je svoje čuđenje izrazio novinar [[Vjesnik (novine)|Vjesnika]] Ivo Horvat, - koji se zapravo nije okomio na oslobađajuću presudu Mortidjiji, već na njezin prikaz od strane svojeg kolege Josipa Grbelje. Ivo Horvat ukratko rečeno kaže »da se bez obzira na poništenje presude iz 1947., ne može se rehabilitirati politika i praksa koju su odgovorni i glavni urednici ustaških listova provodili u službi Pavelićeva režima. To je danas valjda jasno u svim segmentima naše političke scene, i lijevo i desno, pogotovo u novinarstvu. Osim u izoliranim skupinama filoustaških nostalgičara.«<ref name="horvat"/> Na taj osvrt Horvata reagirao je i prozvani Grbelja, - prozvavši Horvata da ne sudi trijezno i objektivno, već emotivno - jer da ima predrasude o ustaštvu, te da se u stvari ne obračunava s njim već sa pravomoćnom sudskom odlukom.<ref>[http://www.vjesnik.hr/html/2004/04/29/ClanakTx.asp?r=sta&c=3 Josip Grbelja: Mortigjijina rehabilitacija: Poštuje li Horvat hrvatske zakone (29. travnja 2004.), Vjesnik online, pristupljeno 2. septembra 2010.]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ta presuda je u nekim krugovima dočekana kao rijetki primjer ispravljanja nepravdi počinjenih za vrijeme komunističke Jugoslavije, tako da se je i predsjednik Hrvatskog doma u [[Buenos Aires]]u Anđelko Jurun u svom pismu predsjedniku [[Ivo Sanader|Sanaderu]] pozvao na nju.<ref>{{Cite web |title=Anđelko Jurun - Pismo dr. Sanaderu (14 prosinac 2006), na portalu Hrvati AMAC, pristupljeno 2. septembra 2010. |url=http://amac.hrvati-amac.com/index.php?option=com_content&task=view&id=760&Itemid=252 |access-date=2010-10-05 |archive-date=2011-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726134040/http://amac.hrvati-amac.com/index.php?option=com_content&task=view&id=760&Itemid=252 }}</ref> == Bibliografija == * Tias Mortigjija: Dinko Tomašić u pravom svijetlu, Odbor hrvatskih pravnika, Zagreb 1937. * Tias Mortigjija: Moj životopis (Priredio Trpimir Macan), Nakladni zavod Matice Hrvatske, Zagreb 1996. {{ISBN|953-6014-59-9}} ''Ovu autobiografiju priredio je Trpimir Macan na osnovu dijela istražnog spisa o Tiasu Mortigjiji u građi Ministarstva unutarnjih poslova Republike Hrvatske koja se čuva u Hrvatskom državnom arhivu u Zagrebu. Pored životopisa, pronašao je i zapisnike zatvorskih ispitivanja, te izjave Vladimira Košaka i Grge Ereša o Mortigjiji''. == Izvori == {{izvori}} {{Lifetime|1913|1947|Mortigjija, Tias}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Ustaše]] [[Kategorija:Hrvatski publicisti]] [[Kategorija:Hrvatski novinari]] [[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska]] [[Kategorija:Biografije, Hrvatska|Mortigjija, Tias]] cj8jqi3kpgo7rqp6g0vxqp9g6czxbcu Stara Zagora 0 96848 42690006 42340972 2026-09-17T15:36:22Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690006 wikitext text/x-wiki {{Naselje (HR) | ime =Stara Zagora | ime_genitiv =Stare Zagore | izvorno_ime =<small>Стара Загора</small> | translit_jezik1 = | translit_jezik1_vrsta = | translit_jezik1_info = | slika_panorama = | veličina_slike =260px | opis_slike =Panorama grada | slika_zastava = | slika_zastava_veličina = | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb =Stara-Zagora-coat-of-arms.svg | slika_grb_veličina =80px | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | slika_karta = | veličina_karte = | opis_karte = | slika_karta1 = | veličina_karte1 = | opis_karte1 = | slika_lokacijska_karta_država = Bugarska | nadimak = | geslo = | širina-stupnjevi =42 | širina-minute =26 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =25 | dužina-minute =39 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime =[[Popis država|Država]] | lokacija_info ={{flag|Bugarska}} | lokacija1_ime =Oblast | lokacija1_info =Stara Zagora | lokacija2_ime = | lokacija2_info = | lokacija3_ime = | lokacija3_info = | utemeljenje_ime = | utemeljenje_datum = | utemeljenje1_ime = | utemeljenje1_datum = | utemeljenje2_ime = | utemeljenje2_datum = | utemeljenje3_ime = | utemeljenje3_datum = | osnivač = | nazvan_po = | dijelovi = | vrsta_dijelova = | d1-d50 | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe =Gradonačelnik | ime_vođe =Svetlin Tančev | stranka_vođe = | titula_vođe1 = | ime_vođe1 = | titula_vođe2 = | ime_vođe2 = | titula_vođe3 = | ime_vođe3 = | titula_vođe4 = | ime_vođe4 = | površina_bilješke = | površina_ukupna = | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina =196 | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina =[[2002]] | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo =164.000 | stanovništvo_gustoća = | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona =EEST | utc_pomak =+2 | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST =+3 | poštanski_broj =6000 | pozivni_broj =042 | gradovi_prijatelji = | prazno_ime = | prazno_info = | prazno1_ime = | prazno1_info = | prazno2_ime = | prazno2_info = | prazno3_ime = | prazno3_info = | prazno4_ime = | prazno4_info = | prazno5_ime = | prazno5_info = | prazno6_ime = | prazno6_info = | web_stranica =[http://city.starazagora.net/ starazagora.net] | bilješke = }} '''Stara Zagora''' je šesti grad po veličini u [[Bugarska|Bugarskoj]]. Nalazi se u središnjem dijelu zemlje i administrativno je sjedište istoimene ''Oblasti Stara Zagora'' te važan gospodarski centar. Poznat je po svom pravilnom ortogonalnom rasporedu ulica, [[lipa (biljka)|lipama]] i pjesnicima. == Geografija == Stara Zagora se nalazi u središnjem dijelu Bugarske, oko 230&nbsp;km istočno od [[Sofija|Sofije]]. Pored grada prolazi važna prometnica [[Sofija]] - [[Burgas]]. Kraj Zagora je najsjeverniji dio povijesne pokrajine [[Trakija)|Trakije]]. Grad se nalazi na južnim padinama masiva [[Balkan (planina)|Balkana]] na rijeci Bedečka. Južnije od grada počinje dolina rijeke [[Marica (rijeka)|Marice]]. Klima u gradu je umjereno [[Kontinentalna klima|kontinentalna]] sa snažnim utjecajem [[Mediteran|sredozemlja]], tako da su [[Ljeto|ljeta]] u gradu izuzetno vruća i suha. == Historija == [[Datoteka:Ezero zagorka.jpg|left|thumb|220px|Jezero Zagorka]] Za Staru Zagoru se drži da je jedno od najstarijih naselja u [[Bugarska|Bugarskoj]] i južnoj Evropi. Prvotno naselje osnovali su [[Tračani]] u [[6. vijek|6.]] ili [[5. vijek pne.|5. stoljeću pne.]] pod imenom ''Beroe'' (što znači ''željezo''). Područje oko grada bilo je rudarsko još od [[Antika|antičkih]] vremena, tako su pronađeni ostatci rudarskih nastambi i rudnik [[bakar (element)|bakra]] iz [[neolit]]a. U vrijeme [[Rimsko Carstvo|Rima]], grad je prezvan u ''Ulpia Augusta Traiana'' u počast cara [[Trajan]]a. Za vrijeme [[Bizant]]a, grad je promijenio ime u ''Irinopolis'' u čast bizantske carice [[Irena (carica)|Irene]]. Zidine oko grada obnovljene su i pojačane zbog učestalih napada [[Bugari|Bugara]]. No ni one nisu pomogle i Irinopolis je, kao i čitav kraj Zagora, potpao pod vlast [[Bugarska|Bugarske]] [[717]] godine. Teritorij je poklonjen bugarskom kanu [[Tervel]]u, kao bizantski dar za pomoć koju su [[Bugari]] pružili u pobjedi protiv [[Arapi|Arapa]], kad su oni pokušali zauzeti [[Istanbul|Konstantinopolis]]. Tako je Zagora postala prvo bugarsko teritorijalno proširenje južno od masiva [[Balkan (planina)|Stare Planine]]. Grad je tada prezvan u ''Boruj''. [[Datoteka:The roman amphithe galleryfull.jpg|left|thumb|220px|Ostatci rimskog amfiteatra]] Godine [[1122]] grad Stara Zagora (tada ''Beroja'') bio je poprište bitke između bizantskog cara [[Jovan II Komnin|Jovana II Komnina]] i snaga [[Pečenezi|Pečenega]], koje su nadirale u teritorij Bizanta (Bitka kod Beroja 1122). Pečenezi su bitku izgubili, a mnogi zarobljenici su prisilno naseljeni kao čuvari (''foederati'') bizantske granice. Godine [[1208]] mjesto je bilo poprište još jedne velike bitke, kad su [[Bugari]] pobijedili vojsku [[Latinsko carstvo|Latinskog carstva]] (Bitka kod Beroja 1208.) [[Osmansko Carstvo|Turci]] su zauzeli Staru Zagoru [[1371]] Naselje je vremenom postalo mali orijentalni gradić. Prva osnovna škola podignuta je tek [[1840]] godine, a [[1854]] je ime grada promijenjeno u ''Železnik'' ([[Bugarski jezik|bugarski]]: ''Железник''), što je bio doslovan prijevod [[Turski jezik|turskog]] imena mjesta ''Eskizağra'' a što je pak bio prijevod starijeg [[Trački jezik|tračkog]] imena mjesta ''Beroa''. Godine [[1870]] grad je ponovno izmijenio ime u današnje ''Stara Zagora''. Po oslobođenju [[Bugarska|Bugarske]] od osmanske vlasti [[1878]], Stara Zagora je postala dio tada autonomne [[Istočna Rumelija|Istočne Rumelije]], do ujedinjenja u jedinstvenu [[Bugarska|Bugarsku državu]] [[1886]] godine. == Demografija == {| class=wikitable ! Godina ! Stanovništvo (po podatcima iz aprila 2002.) |- | align="center" | 1875. || align="center" | 23.000 |- | align="center" | 1884. || align="center" | 15.500 |- | align="center" | 1901.–1913. ||align="center" | 27.000 |- | align="center" | 1934. ||align="center" | 34.000 |- | align="center" | 1940. ||align="center" | 40.000 |- | align="center" | 1956. ||align="center" | 56.000 |- | align="center" | 1965. ||align="center" | 87.000 |- | align="center" | 1968. ||align="center" | 100.000 |- | align="center" | 1975. ||align="center" | 122.000 |- | align="center" | 1985. ||align="center" | 157.000 |- | align="center" | 1992. ||align="center" | 162.000 |- | align="center" | 2002. ||align="center" | 164.000 |} == Gradovi prijatelji == * {{flag|Poljska}} [[Radom]] * {{flag|Grčka}} [[Larisa (grad u Grčkoj)|Larisa]] * {{flag|Rusija}} [[Samara]] * {{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}} [[County Down]] * {{flag|Srbija}} [[Kruševac]] * {{flag|Portugal}} [[Barreiro]] == Vanjske veze == * [http://museum.starazagora.net/ Regionalni muzej Stara Zagora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220215850/http://museum.starazagora.net/ |date=2008-02-20 }} {{bug icon}} {{en icon}} * [http://tour.starazagora.net/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1 Turističke informacije o Staroj Zagori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217155340/http://tour.starazagora.net/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1 |date=2007-02-17 }} {{bug icon}} {{en icon}} * [http://www.pbase.com/ngruev/starazagora Fotografije iz Stare Zagore] {{Gradovi u Bugarskoj}} {{commonscat|Stara Zagora}} [[Kategorija:Gradovi u Bugarskoj]] 3mlelr9g7iys3sbza4705mq8yyh5sms Tračka grobnica u Kazanlaku 0 97106 42690125 42683467 2026-09-18T09:07:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690125 wikitext text/x-wiki {{coord|42|37|N|25|24|E|display=title}} {{UNESKO kutijica |WHS = Trački grob iz Kazanlka |Image = Kazanluk 1.jpg |State Party = {{flag|Bugarska}} |Type = Kulturno dobro |Criteria = i, iii, iv |ID = 44 |Link = http://whc.unesco.org/en/list/44 |Region = [[Lista mjesta svjetske baštine u Evropi|Evropa]] |Year = [[1979]] |Session = 3. |Session = |Extension = |Danger = }} '''Trački grob iz Kazanlka''' ([[Bugarski jezik|bugarski]]: Казанлъшка гробница) je [[Tračani|tračanska]] grobnica od opeke nadsvođena u obliku košnice, pored grada [[Kazanlk]] u središnjoj [[Bugarska|Bugarskoj]]. Grob je samo dio puno veće [[Tračani|tračke]] [[nekropola|nekropole]] koja se nalazila pored tadašnje [[Trakija|trakijske]] prijestolnice ''[[Seuthopolis]]a''. Sastoji se od uskog prolaza i okrugle grobne komore, koja je oslikana freskama iz [[Helenizam|helenističkog razdoblja]] na kojoj je prikazan tračanski bračni par na pogrobnoj gozbi. To su nježni prizori posljednjeg stiska ruku i odaska u vječnost. Pored scena para, ima i sjajnih fresaka sa konjima, kočijaama i skupinom koja se oprašta od para. To su najbolje sačuvane slike tračkog naroda iz [[Helenizam|helenističkog perioda]] u Bugarskoj.<ref>[http://www.digsys.bg/books/cultural_heritage/thracian/thracian-intro.html Dafina Vasileva, ''„The Thracian Tomb in Kazanluk“''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927170224/http://www.digsys.bg/books/cultural_heritage/thracian/thracian-intro.html |date=2011-09-27 }} (engl.)</ref> Grobnica je datirana u [[4. vijek pne.|4. stoljeće pne.]], zbog svoje izuzetne ljepote i historijskog značenja proglašena je dijelom [[Svetska baština|Svjetske baštine]] i stavljena pod zaštitu [[UNESCO|UNESC-a]] 1979. * L''ik žene koja sjedi'' uzet je kao motiv za revers kovanice od 50 leva, izdate [[2005]].<ref>[http://www.bnb.bg Bulgarian National Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329094844/http://www.bnb.bg/ |date=2017-03-29 }}Kovanice u opticaju: [http://www.bnb.bg/bnb/notes_coins.nsf/vNotesCoins/AE9E0F55C9E2CD8FC2256FFE00326695?OpenDocument&EN 50 stotinki (Pristupljeno 26. 03. 2009.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929002834/http://www.bnb.bg/bnb/notes_coins.nsf/vNotesCoins/AE9E0F55C9E2CD8FC2256FFE00326695?OpenDocument&EN |date=2011-09-29 }}</ref> == Galerija slika == <gallery> datoteka:Thracian Tomb of Kazanlak.jpg|Scena opraštanja. datoteka:Reproduction of Thracian tomb 1.jpg|Trački kralj i kraljica. datoteka:Reproduction of Thracian tomb 2.jpg|Utrka kočija. datoteka:Kazanlak-tomb 2.jpg datoteka:Kazanlak-tomb-fresco-1.jpg datoteka:Kazanlak-tomb-fresco-2.jpg datoteka:Kazanlak-tomb-fresco-3.jpg datoteka:Kazanlak-tomb 1.jpg datoteka:Kazanlak-tomb 4.jpg datoteka:Kazanlak-tomb 6.jpg datoteka:Kazanlak-tomb 8.jpg datoteka:Kazanlak-tomb 9.jpg </gallery> == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Thracian Tomb of Kazanlak|Trački grob iz Kazanlka}} * [http://www.digsys.bg/books/cultural_heritage/thracian/thracian-intro.html Dafina Vasileva: ''„The Thracian Tomb in Kazanluk“''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927170224/http://www.digsys.bg/books/cultural_heritage/thracian/thracian-intro.html |date=2011-09-27 }} {{en icon}} {{Svjetska baština u Bugarskoj}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Grobnice u Bugarskoj]] [[Kategorija:Tračani]] [[Kategorija:Arheološka nalazišta u Bugarskoj]] [[Kategorija:Svjetska baština u Bugarskoj]] odurafcfn58ovntbquwx44eoscjgk7r Tarabići iz Kremne 0 101880 42690065 42448435 2026-09-17T22:13:52Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690065 wikitext text/x-wiki '''Tarabići''' su čuvena porodica iz sela [[Kremna|Kremana]] za čije se pretke iz 19. vijeka u popularnim časopisima fantastike tvrdi da su imali sposobnost da [[vidovitost|predviđaju]] događaje. == Porijeklo Tarabića == Tarabići su se doselili iz [[Hercegovina|Hercegovine]] na [[tara (planina)|Taru]], u selo [[Kremna]]. Prema [[Zlatiborske legende|porodičnom usmenom predanju]], Spasoje Tarabić sa svoja četiri sina, Milošem, Savom, Lazarem i Milanom, tjerajući [[stoka|stoku]] na prodaju u Bosnu, a prelazeći preko obronaka Tare, ugledao je u jednoj dolini [[zmija|zmiju]] sa [[dukat]]om u ustima. Na tom mjestu su zatim počeli da kopaju, da bi na kraju iskopali ćup pun dukata i podijelili ga među sobom. Prema prethodnom dogovoru, trojica braće su navodno uložili novac u gradnju kuće na tom mjestu, dok četvrti od njih, Miloš, nije htio da učestvuje u tome, ali je ostao da živi u zajednici sa braćom. Prema jednom drugom predanju, on je svoje dukate zakopao u temelje njihove nove kuće. Na mjestu gdje su Tarabići našli zlato i sazidali kuću, nastao je [[zaselak]] porodice Tarabić, koji se nalazi na južnim obroncima Tare, iako je dio sela Kremana, koje se nalazi na sjevernim obroncima Zlatibora. == Pojava Tarabića == Danas se tvrdi, naročito u časopisima koji se bave sličnom tematikom, da su u [[19. vijek]]u pojedini članovi porodice Tarabića počeli tvrditi da imaju moć predviđanja događaja, kao i još nekoliko osoba iz tog regiona. Njihov kum, pismen čovjek, prota [[Zaharije Zaharić]], navodno je prenio njihova proročanstva dr Radovanu Kazimiroviću, koji ih je objavio u knjizi „Tajanstvene pojave u srpskom narodu i Kremansko proročanstvo“. Dr Kazimirović namjerno kaže „Kremansko“, a ne „Tarabića“ proročanstvo, jer nije sigurno šta su od toga predvidjeli Tarabići, a šta drugi. Recezent Kazimirovićeve knjige bio je [[nikolaj Velimirović|vladika Nikolaj Velimirović]], 77. proglašeni svetac [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne Crkve]]. Predanja kažu da Kazimirovićevo Kremansko proročanstvo ipak nije sasvim originalno, već da je prota Zaharije originalni rukopis dao svom prijatelju, proti Gavrilu Popoviću, koji ga je, zatvorenog u jednu flašu, zazidao u temelje svoje kuće iz turskog doba u [[Užice|Užicu]]. Ova kuća još uvijek stoji, i još uvijek nema nikog da ospori ili potvrdi ovu jednu od mnogobrojnih legendi o Kremanskom proročanstvu. == Kremanski kamen == [[Datoteka:Kosmicka kugla.JPG|thumb|desno|desno|220px|''Kosmička kugla'']] Kamen je sastavni dio mističnosti i istorije Kremana. Samo ime Kremana vodi porijeklo od kamena (kremena). U blizini Kremana, na putu za Taru, podignut je „Dom proroka“, jednosobna brvnara koja je bila neka vrsta [[muzej]]a. U njoj je bilo sakupljeno više eksponata u vezi sa Kremnom i Tarabićima. U brvnari, kao jedan od najzanimljivijih eksponata bila je izložena „Kosmička kugla“ (glatka [[kamen]]a lopta prečnika oko jedan metar). Po predanju, to je jedan primjerak od više miliona takvog kamenja koje je nekad davno zasulo Zemlju iz svemira. Kamen bi navodno trebalo da zrači energijom koja kod ljudi izaziva vidovitost. [[Datoteka:Kosmicka kugla1.JPG|thumb|left|300px|tekst uz ''Kosmičku kuglu'']] == Kremansko proročanstvo == {{main|Kremansko proročanstvo}} Tarabići su navodno predvidjeli pronalazak [[Televizija|televizije]], dolazak [[telefon]]a i [[telegraf]]a u Srbiju, smjene na prijestolu Srbije, propast [[Karađorđevići|Karađorđevića]], njihov povratak u zemlju, dolazak [[Josip Broz Tito|Josipa Broza]] na vlast i drugo. Prvi Tarabić za koga se tvrdilo da ima proročke mogućnosti bio je Miloš Tarabić (1809-1854). Živio je prilično kratko, četrdeset i pet godina, „kao što je i prorekao“. Za njega kažu da je bolovao od epilepsije, te da je bio veoma pošten čovjek, da je živio povučeno i malo s kim razgovarao. Bio je nepismen. Imao je dva brata, Lazu i Milana. Nije se ženio. Ni Miloš ni njegov sinovac Mitar (1829-1899) nikad nisu svoja predviđanja vezivali za tačne datume, već su uvijek govorili u neodređenim vremenskim odrednicama, poput „kad to bude, onda će“, „Skoro će biti!“ ili „Uskoro ćeš, kume, čuti!“ isl. Ponekad se neki događaj dugo nije događao, pa bi prota obično gubio nadu da će se to ikad dogoditi. Tad bi mu Mitar rekao: „Ja ti, kume, nisam reko kad će se baš to dogoditi. Čekaj, pa ćeš čuti!“. Rodiće se jedna žena u malom selu nadomak velikog grada. Taj grad će biti podijeljen na dva dijela, boriće se islam protiv hrišćanstva, ta žena će sve to preživjeti i naći svoj put, al ne i mir. Godinama nakon, žena će doživjeti mnogo stresa, al najgore će biti kad u svjetu zavlada strašna pandemija, teško će žena sve to prihvatati, al jako srce sve izdrži, pa i tu patnju uspje preživjeti, mnogo ljeta nakon živjeće u bogatstvu i sreći. == Povezano == * [[Kremna]] * [[Kremansko proročanstvo]] * [[Zaharije Zaharić|prota Zaharije Zaharić]] == Vanjske veze == * [http://www.treceoko.novosti.rs/code/navigate.php?Id=182&editionId=21&articleId=114 Tarabići, Treće oko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526201935/http://www.treceoko.novosti.rs/code/navigate.php?Id=182&editionId=21&articleId=114 |date=2015-05-26 }} * [http://www.tara-zaovine.com/kremna.html Mit ili stvarnost - Kremna, Tarabići] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100401062551/http://www.tara-zaovine.com/kremna.html |date=2010-04-01 }} {{Zlatiborske porodice}} [[Kategorija:Magija]] [[Kategorija:Zlatiborske porodice]] 0y10webkrswknp63wzby9w7xlcjrypf Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe 3 106274 42690102 42684032 2026-09-18T05:37:19Z Ptica soko 333848 /* hvala */ novi odjeljak 42690102 wikitext text/x-wiki <center> <div style="font-family: Optima, Trebuchet MS, sans-serif"> <div style="background:white; border:thin solid blue; padding:;.1em; margin: 0em 1em 1em 1em"> <div style="border: thick solid #DDDDCC;thin solid yellow"> <div style="border: thin solid blue; padding-top:.6em"> {| style="font-family:Optima, Trebuchet MS, sans-serif;" | <center>[[File:Edgar Allan Poe 2.jpg|96px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|96px|link=Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Piet Mondrian and Pétro van Doesburg.jpg|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi]]</center> | <center>[[File:Benedetto da maiano, incoronazione di ferdinando I d'aragona e sei musici, 1490 ca., 01.JPG|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade]]</center> |- | style="margin-top:-.5em" | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Korisnička stranica]]</center> | <center>[[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|Razgovor]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi|Doprinosi]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade|Nagrade]]</center> |- | colspan=7 | <hr> |- | colspan=7 style="padding:.3em; font-family:Helvetica, Arial, Verdana, sans-serif" | <center>'''Poruku mi možete ostaviti [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Razgovor_sa_korisnikom:Edgar_Allan_Poe&action=edit&section=new ovdje]'''</center> |} </div> </div> </div> </div> </center> {{Arhive|auto=short}} == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 19. novembra 2025. u 14:45 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:TRistovski-CEEhub@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Pitanje vezano za brisanje strancice == Pozdrav, Imam pitanje u vezi tvoje odluke da obrišeš stranicu koju je moj rođak postavio još 2008. godine. Stranica je bila posvećena njegovom životu, radu i značaju za Grad Gračanicu, kao i njegovom angažmanu u otporu tokom rata u Bosni 1992. godine. Nedavno sam ažurirao stranicu sa novim informacijama koje, vjerujem, nisu samo tačne, već i značajne. Moj rođak je bio pjesnik i bitna figura u ovom regionu, čiji je rad i doprinos prepoznat u kulturnim krugovima. A to što je učinio tokom rata svakako zaslužuje da bude dokumentovano. Razumijem da postoje pravila na Wikipediji, ali ako su informacije bile tačne i relevantne, teško mi je da shvatim zašto je stranica obrisana. Stoga, tražim da se stranica vrati sa svim sadržajem, uključujući ažurirane informacije. Ako imaš neki specifičan razlog zašto si odlučio ovako, molim te da to objasniš. Takođe, zahtjevam kopiju zadnje verzije stranice u PDFu. Hvala unaprijed, Pozdrav, – [[Korisnik:Semir Omerdic|Semir Omerdic]] ([[Razgovor s korisnikom:Semir Omerdic|razgovor]]) 28. decembra 2025. u 12:48 (CET) == Uklonjena stranica == Zdravo Edgar Allan Poe, Kao član rock grupe Kongres iz Sarajeva pokušao sam da prevedem već postojeću stranicu na engleskom jeziku, ali više da ispravim neke greške sa te stranice i da dodam neke važne stvari iz biografije Kongresa. Međutim vidio sam da je stranica uklonjena. Poruka je sljedeća: Ova stranica ne postoji. Ispod je prikazan dnevnik brisanja, zaštite i premještanja stranice. * [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Posebno:Evidencije&logid=39660210 29. decembra 2025. u 13:48] [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<bdi>Edgar Allan Poe</bdi>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|razgovor]] [[Posebno:Doprinosi/Edgar Allan Poe|doprinosi]] briše stranicu [[Korisnik:Kongres Sarajevo/Kongres (rock grupa)]]<nowiki> (stranica za testiranje: sadržaj je bio: »{{Infokutija muzičar|origin=</nowiki>[[Sarajevo]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[SFR Jugoslavija]]<nowiki>|žanr={{hlist|</nowiki>[[Novi val]]|[[rock and roll]]<nowiki>}}|ime=Kongres|Slika=Kongres_1982.jpg|opis_slike=Kongres 1982. S lijeva na desno: Leka, Mahir i Aljoša|Period_aktivnosti=1982. - 1985.|mjesto=Sarajevo|Diskografska_kuća=</nowiki>[[Diskoton]]|bivši_član_grupe=|bivši...«; jedini doprinos dao/dala je [[Posebno:Doprinosi/Kongres Sarajevo|Kongres Sarajevo]] ([[User talk:Kongres Sar...) ([[Posebno:Zahvale/Log/39660210|zahvali]]) Pošto mi je ovo prva stranica koju sam pravio na Wikipediji zamolio bih te da mi objasniš i pomogneš. Da li je stranica uklonjena jer zapravo i nije prevod nego dosta drugačiji tekst? Da li da stranicu objavim kao novu, a ne kao prevod? Hvala na pomoći. Dado - Kongres – [[Korisnik:Kongres Sarajevo|Kongres Sarajevo]] ([[Razgovor s korisnikom:Kongres Sarajevo|razgovor]]) 31. decembra 2025. u 01:05 (CET) == Ublažavanje? :) == Ne budi smiješan. Znam iz prve ruke što je bilo jer sam u Teheranu. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 02:46 (CET) :@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]: A jebiga, frende, znam i ja iz prve ruke koji naš političar ima vanbračno dijete s ljubavnicom, al' džabe mi to xD Enciklopedija smo, znaš da su izvori biti, a ''as far as sources are concerned'', CNN je prilično vjerodostojan. Mislim da s ovom formulacijom nije sada ništa problematično... :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 02:49 (CET) ::Nije u pitanju lično, subjektivno svjedočanstvo. Medije nemaju samo SAD i EU, nego i ostatak svijeta, a koliko vidim posljednjih dana malo tko u našoj regiji ili svijetu prihvaća zapadne interpretacije događaja. Npr. meni ovdje otvara i CNN i RT, što u Europi nije moguće, pa se tako može oslanjati isključivo na prvi. Podsjeća me na dražesna vremena poput kasne 1944. kada su Nijemci još jurišali na istok, uvjereni na imaju inicijativu i da će SSSR skoro propasti. Rekli im eminentni mitteleuropski mediji. :D A glede ličnih svjedočanstava, prije desetak dana sam objavio tvit u kojem ismijavam Index jer su tvrdili da su "milijuni na ulicama i Teheran gori", iako na ulicama nije bilo ama baš nikakvog prosvjeda, niti paleža. Pokupio preko 80.000 pregleda. :) Usto, slikao sam istog dana Teheran 360° s krova na Sadatabadu (sjever grada uz planinu) i nigdje ni traga stupova dima. Budem uploadao uskoro. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:06 (CET) :::Pa ne piše u tekstu ni da su bili milijuni, ni da je išta gorjelo! :D Piše da su bili proturežimski prosvjedi - mislim da se možemo složiti da jesu, da je počelo na tržnici, da je isključen internet i da je bilo mrtvih. Mislim da ništa od toga što piše ne ide protiv ovoga što si ti napisao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 03:11 (CET) ::::Formulacija jest bila problematična jer ispada da su prosvjedi bili politički, iako su zapravo bili ekonomski. Bazarlije su prosvjedovale s iranskim zastavama, za što postoje dokazi. Drugo je korištenje termina "režim" što je demagogija zapadnih ''režima''. Posljednji režim ovdje je srušen 1979. godine, gle čuda baš njihov, a ono što se izglasa na referendumu s ogromnom većinom ne naziva se režimom. Da ne govorim o tome da zapadni mediji ne koriste taj termin za marionetske diktature u regiji. Čista politizacija. Treće, ispada da je bio sukob s bazarlijama, iako su njihovi prosvjedi bili mirni. Kasnije je došlo do oružanog obračuna s naoružanim grupama i to uglavnom na jugoistoku i zapadu gdje se već godinama vode sukobi. Samo zapadni mediji ne diferenciraju prosvjednike i te militantne grupe. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:20 (CET) :::::Frende, gle... imali smo dobar odnos do sada, meni su naša podjebavanja i naša muška ljubav jako seksi (:D), pa hajde da tako i ostane! :D Ovo mi je radio i Rječina (samo sa Staljinom i Putinom i neznamvišenija kojim stvarima) pa smo zaratili! :D S tobom ne bih ratovao! <3 – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 03:23 (CET) ::::::Sva sreća da ovdje imamo slobodu izražavanja pa ću reći jasno i glasno: ''Živeo Staljin i svetska revolucija!'' Da to ti kažeš tamo, hapsilo bi te. Nemaš to pravo. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:28 (CET) :::::::Ljubim i ja tebe :* <3 (i ne, nije nimalo ironično! :D) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. januara 2026. u 03:30 (CET) ::::::::@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]], [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Postoje višestruki problemi i u izvornoj verziji i u izmenjenoj verziji rečenice. Stranica je ipak zaključana na stabilnu verziju, prema pravilima, do uspostavljanja [[WP:KON]]. Predlažem da se rasprava nastavi na odgovarajućoj stranici za razgovor: [[Razgovor o šablonu:Aktualni događaji]]. Tu se može porazgovarati o alternativnim rešenjima koja su usklađenija sa Wikipedijinim stilskim standardom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. januara 2026. u 03:38 (CET) :::::::::{{ping|Aca}} a koji su to problemi s novijom verzijom? Sama novija verzija ne navodi niz bitnih detalja. WP:KON smo pokušali naći ovdje, za što tebe izgleda nije briga. Držati žestoki POV na glavnoj stranici je sunovrat ove Wiki. - [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 12:47 (CET) ::::::::::@[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]]: Mislim da je izuzetno "{{tq|žestoki POV}}" označavati mirne demonstrante "{{tq|naoružanim izgrednicima}}" u zemlji čija je vlast nedavno počinila najveći masakr u savremenoj istoriji Irana (s hiljadama žrtava) i koja ima najveći broj egzekucija u posljednih 40 godina. Nadalje, razlozi protesta su višestruki i nisu ograničeni na "{{tq|povećanje cijena}}" (povod), kako stoji u unesenoj izmeni. Osim toga, s obzirom na tvoj ''off-wiki'' angažman s kojim sam, igrom slučaja, upoznat, rekao bih da je ovde reč o flagrantnom sukobu interesa ([[:en:WP:COI|WP:COI]]), pa bih te lepo zamolio da ovakve senzitivne izmene najpre opsežno prodiskutuješ s ostalim urednicima. Ovo jezičko izdanje Wikipedije, slobodne internetske enciklopedije, uspešno se bori s propagandom sa svih strana te je bilo, jeste i ostaće svetionik istine, kvaliteta i strogog enciklopedijskog standarda. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. januara 2026. u 18:25 (CET) :::::::::::{{ping|Aca}} gore sam lijepo napisao da treba diferencirati mirne prosvjednike i naoružane militante, što zapadni mediji ne rade, niti ti. Postoje snimke gdje bazarlije prosvjeduju s iranskim zastavama i gdje prosvjednici marširaju gradom Abdananom skupa s policijom, a postoje i one gdje naoružani zamaskirani izgrednici pucaju na ulicama na snage sigurnosti i civile. To zapadni mediji nisu objavili, sugerirajući da se pucalo po mirnim prosvjednicima {{lični napad uklonjen}}. Znam dobro broj žrtava: 2427 policajaca i civila te 690 naoružanih militanata. Ponovo, ispadima gore nekritički pušiš zapadnu propagandu o "vladinim masakrima nevinih". Iranski mediji daju jasniju sliku, navodeći da su militanti pucali i na civile s namjerom izazivanja što većeg broja žrtava (o čemu postoje svjedočanstva, snimke i forenzički dokazi), kao i da su neki stradali u unakrsnoj paljbi militanata i policije, što ne negira da su padali i od metaka potonjih. Verzija ne spominje odakle naoružanim militantima zabranjeno i strano proizvedeno vatreno oružje, ne spominju se ni Trumpove prijetnje, niti uloga stranih obavještajnih službi, niti dezinformacijski rat poput gore navedenog propagandnog preuveličavanja brojki (npr. 3000 u Teheranu postali "milijuni", broj žrtava udeseterostručen, itd.) i još dosta toga. Egzekucije su irelevantna tema, zna se dobro za kojih osam kaznenih djela slijede takve kazne. Nadalje, {{lični napad uklonjen}}, prije više od 15 godina jedan sam od rijetkih ovdje koji se otvoreno potpisao, stoga se zna moje ime i prezime. Zna se i da se profesionalno bavim iranologijom, zbog čega sam završio na poziciji glavnog analitičara na najvećem iranskom mediju na engleskom jeziku. Iranaca ima 100 milijuna, njih s višim obazovanjem milijune, međutim, nemaju nikog s tolikom količinom informacija o raznoraznim disciplinama, bilo historijskih, geografskih, političkih, naučnih, tehnoloških, vojnih, kulturnih, itd. Nakon 13 godina aktivnosti na ovom projektu, besprijekorne prošlosti i mnogih članaka rekordera koji posramljuju druge Wiki, dođeš ti i optužuješ me za nekakv sukob interesa. To neću tolerirati, niti ću trošiti vrijeme {{dio komentara uklonjen|lični napad i retorika mržnje}}. Reći ću samo - '''zbogom, i nikad više'''. – [[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor s korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23. januara 2026. u 19:39 (CET) == Article about Milan Gorkić in Serbo-Croatian == It is not correct what you are doing. I put all the references and then worked 4-5 more hours to make it all good, but it is all gone because of the "clash" of the changes that you made. What you are doing is against science and truth. The article about Milan Gorkić is full of mistakes, wrong references, everything wrong... And I am not even changing all the mistakes because I thought the admins will not spare time to read anything. I made such a good article that was lost because of someone's ignorance. I have put at least 10 more sources, with the ISBN's and everything and you just destroyed it all and discouraged me to continue to work. Such a shame. It is a crime against science and truth. Shamefull. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 05:34 (CET) :There is many more. Actually, there are more mistakes than correct things in this article. :Just a few examples: :# "»Gorkić je bio inteligentan i sposoban čovjek, ali mu je udario u glavu vatrometan uspon najprije u KOI, a ubrzo u našoj Partiji. Brzo je shvatio kako se pravi karijera u Kominterni, stekao moćnog pokrovitelja u ličnosti Manuilskog, a imao je ’debele veze’ i sa NKVD. Blagodareći tome, on se u Moskvi kretao u takozvanim ’višim sovjetskim krugovima’, kamo običan smrtnik nije mogao ni proviriti. [...] Vješt, prodoran, s mnogo šarma, on je tamo bio dobro primljen. Čak se i oženio ženom iz tog kruga — Beti Gian, koja je bila direktor čuvenog moskovskog Parka kulture i odmora, živjela u trosobnom stanu, imala automobil za ličnu upotrebu, što je za tadašnje sovjetske uslove bila prava raskoš. Sve je to Gorkiću, mladiću koji je odrastao u sirotinji i rano upoznao emigrantsko potucanje, imponovalo. Postao je samouvjeren preko svake mjere i preobrazio se postepeno iz revolucionara u visokog komunističkog birokratu koji je najzad ’shvatio’ što je to ’štab svjetske revolucije’ i kako se u njemu treba ponašati.« Mustafa Golubić" - WRONG, this is a quote from the book of Rodoljub Čolaković and it is written as word of Čolaković, not Golubić. :# "Gorkić je mesto rukovodioca KPJ imenovan uz podršku sovjetskog revolucionara [[Nikolaj Buharin|Nikolaja Buharina]].{{sfn|Lazitch|Drachkovitch|1986|p=148}}" - WRONG. The article that is reffered to is wrong and there are other resources that show that is absolutely wrong. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 05:47 (CET) ::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: I would kindly ask you to list all the errors the article has on the talk page first. The issue here is that your edits are clashing with other referenced edits, in which case no one can just "blindly" believe the new version. Please state the corrections you want to make with the references on the talk page and someone will review them and then integrate them into the article. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 09:59 (CET) :::You are giving me extra work, and there is already a lot of work. :::# His mentor was not Bukharin. Reference Ivan Očak "Gorkić" and a quote by the letter in 1929 in which it is said he fought with Bukharinism from the earliest stages. :::# There is also an explanation why Bukharin is mentioned as Gorkić's "mentor" because it is written even in his indictment, and the source of this rumor was his main "enemy" Ante Ciliga. To write that Bukharin was his collaborator means supporting the NKVD accusations, means supporting "the tapestery of lies" (ref: William Chase, "Enemies from within") :::# Another reason why the lies about Gorkić's various Moscow mentors (Buhkarin, Manuinlsky is mentioned, sometimes even Zinoviev) are supported until today is because Gorkić is portraited as a buerucrat in the official Yugoslav historiography and Tito's official biography (Očak, "Gorkić...", Gužvica, "Before Tito...", Bondarev, "Moscow years..."). His real mentor was not from Moscow, but from Yugoslavia, and is called Đuro Đaković (Očak, "Gorkić...", Nadežda Jovanović "Milan Gorkić (prilog biografiji)") :::# Gorkić's closest collaborator in the Comintern was Dimitrov. References: Ubavka Vujošević "Poslednja biografija Milana Gorkića"; Documents from the VII Congress of Comintern and many more :::# Gorkić was not killed during the Purges but during the "Yezhovshchina", and those two processes are not to be mixed in the contemporary historiography (Getty, "Orginis of the Great Purges", Getty and Naumov "Stalinist Terror, New Perspectives", Thurston "Life and Terror in Stalin's Russia", Getty, Naumov "The Road To Terror Stalin and the self destruction of the bolsheviks 1932-1939") :::# He didn't support the repressions towards other people, as is suggested in the whole text. There are many letter and quotes which show a different picture, a totally different - he always defended the "factionalists" he beaten politically from the further inconveniences. :::# The main rumor that he is a bureaucrat and "the man from the Comintern" comes already from 1928 by the "factionalists", as Gorkić himself says (he is using the words "rumors", words similar to word bureaucrat and the phrase "the man of the Comintern") (reference: Ubavka Vujošević, "Poslednja biografija Milana Gorkića"). These are the main points that changes the picture about Gorkić. Great historical and historiographical injustice is made towards this man: he was neglected, forgotten and presented in a diametrically opposite picture from the one that fits him and all of the "sins of the generation" are prescribed towards him although he is the last one that should carry them (also not my thesis but from the authors Očak "Gorki...", Božidar Jakšić "Izabrani spisi Milana Gorkića, Revolucija pod okriljem Kominterne", then Ubavka Vujošević and Nadežda Jovanović). There are many more points and many more quotes that I had put in the text, but you erased it (you at least own an apology for destroying this work). Please suggest what should be the further dynamics of the work on this text... I can not write here all the changes that should be made... You should at least check every change in the future if you try to destroy someone's solid work (all the changes I made in the text you destroyed are underlined with the references, every single one). Greetings to you, I hope we can make a good collaboration :::– [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 12:27 (CET) ::::refs for point 6: Nadežda Jovanović, Milan Gorkić (Prilog biografiji), Očak, "Gorkić..." – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 12:35 (CET) :::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Is this all? Or are you planning on adding additional information? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 12:52 (CET) ::::::Many more additional information is to be add... Is my last change (the one you destroyed) even saved? ::::::But let's arrange the dynamics. Let us first make most important edits... If you have so much power to decide the destiny of a man, whose destiny was already decided my small group of men that though they were Gods - then I think you should show some responsibility, right? Please don't act as a bureaucrat in the future about this matter, but show you are interested in the subject and you really follow the references I have made and will make... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 13:36 (CET) ::::::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: My man... you come here, writing in English, and are editing a well-written, referenced article claiming that it is full of wrong information, although some of them are even referenced, and are editing it. How am I supposed to know? It's "your" word agains the former editor's word... what do you expect me to do? I am here to assess the validity of an article based on the standards of the project, and I am not equally knowledgeable about every topic, which is natural. I am not claiming that your edits are malicious or wrong, it's just that such fundamental changes to an article's structure require a discussion or consensus, or - '''at least''' - an explanation. That is what I have asked for and I shall ask a colleague who is better versed in such topics to check over the edits. If they are valid, there won't be any issues. Also, nothing is is destroyed and I would kindly appreciate it if you lower your tone and address everyone on here with proper respect, there is no need for big words! :) ::::::::@[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: Druže, bi li mogao baciti oko na ovo i vidjeti jesu li sve izmjene okej? Ovo je više tvoja tema... @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: A i ti, neradniče, rekao si da si nešto skupljao za ovo pa baci oko, bit ćete pametniji od mene ovdje! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 15:13 (CET) :::::::::Prvo, ja ne znam kojim ti jezikom govoriš i pišeš pa sam počeo na engleskom... Drugo, nije moja reč protiv ičije, nego reč referenci i istoriografije protiv nereferisanih delova (jel si ti čitao članak? ima više grešaka nego tačnosti)... Pre duguješ ti meni objašnjenje na osnovu čega brišeš referisane izmene, nego što ja tebi dugujem objašnjenja zašto ispravljam pogrešne reference ili potpuno nereferisane špekulacije (a ta sam objašnjeno svejedno dao, makar delimično)... Kao da tražiš od mene da ti dokažem da je nebo plavo jer je neko već napisao da ga vidi crveno... Dakle, cenim ovu raspravu i mislim da ćemo do nečega doći, ali u suštini bi ti trebao da spustiš ton a ne ja, moje reči su male za ono kakav nenaučni odnos podržavaš pri ovoj temi i to čisto iz površnosti i lenjosti... Zar ne? Pozdravi – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 15:58 (CET) ::::::::::Pa ako sam admin i birokrat na sh.wiki i napisao sam nekih par tisuća članaka na ovom projektu... valjda znam neku varijantu srpskohrvatskog, frende? :D Dosta logičan zaključak, pogotovo ako pogledaš prvu rečenicu iznad ove tvoje koju si ostavio ovdje! :D (I ona je na hrvatskom! :D) Al' dobro, glavno da se mi razumijemo! :D ::::::::::Objašnjenje si dobio, a ostalo... "Pre duguješ ti meni objašnjenje" (ne, ne dugujem ja tebi ništa), "ali u suštini bi ti trebao da spustiš ton a ne ja" (fino te zamolim i instruiram što da napraviš, pozovem kolege da pregledaju... to je ton s visoka?), "kakav nenaučni odnos podržavaš pri ovoj temi i to čisto iz površnosti i lenjosti" (ha? :D)... dakle, ponavljam, molit ću te lijepo da smiriš ton, da se ophodiš prema meni i svima ostalima korektno i da ne dižeš tenzije. Članak će se popraviti ako za to postoji volja sa svih strana, a sa moje (a siguran sam i s one kolega koje sam pingao) sigurno postoji. Ako postoji i s tvoje, nema apsolutno nikakvih problema, ne trebamo se više uopće prepirati ovdje i možemo sačekati da @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i/ili @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] prelete preko tvojih izmjena i ako ni oni nemaju nikakvih prigovora - sve riješeno! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 16:04 (CET) :::::::::::Taman sam pomislio da smo stigli do nečega, međutim pokazao si aroganciju i šarlatantvo (kad krene samohvalisanje umesto argumentacije, jasne su stvari) - zbog čega sam izgubio svako poverenje u tebe. :::::::::::Čekamo onda @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i @[[Korisnik:Vipz|Vipz]]... Ali pitanje je: zašto ih čekamo pod tvojim a ne pod mojim izmenama? Nema nikakvog drugog obrazloženja, osim tvoje arbitrarnosti... :::::::::::Eto, pozdrav – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 16:52 (CET) ::::::::::::@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Zašto vi ljudi nikada ne možete samo prihvatiti ruku i nastaviti dalje bez komentara? :) Ali dobro, sad kad sam već jasno arogantan i šarlatan, onda te formalno upozoravam da je ovo posljednji put da ću tolerirati tvoje pasivno-agresivne, bezobrazne i uvredljive komentare. Ovo smatraj '''formalnom opomenom''', arogantnom ili ne. Ukoliko se odlučiš oglušiti na to, bit ću prisiljen primijeniti neke druge mjere. ::::::::::::Što se tiče odgovora na tvoje pitanje - u slučaju spora, članak se vraća na posljednju stabilnu verziju prije spornih izmjena. Takva je praksa. Članak je dostupan ovdje (iako sam ja mislio da ga staviš na SRZ samog članka, ne na moju SRZ, al' dobro, nije problem) i kolege mogu procijeniti o čemu se radi. Ponavljam, ako oni - koji imaju više znanja na ovom polju od mene - procijene da su sve izmjene okej, izmjene će biti unesene u članak i to je to. Ugodan dan! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 26. februara 2026. u 16:57 (CET) :::::::::::::"Ti, čoveče" (evo ga još jedan Bog, koji se obraća "ljudima") - nećeš me ućutkati naravno praznim administrativnim pretnjama. Nikakva agresija niti nepristojnost sa moje strane ne postoji. Uhvaćen si u laži, tj. u nekorektnom i antinaučnom odnosu, jasno je da ti ne preostaje ništa drugo nego da pretiš. Sramotno. Pozdrav, prijatan dan – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:03 (CET) ::::::::::::::P.S. Ne znam šta je SRZ i voleo bih neke upute ako su moguće za SRZ na članak... Još jedni pozdravi – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:08 (CET) Poštovani kolega Savez rada, Ja ne bih ulazio u vašu raspravom s kolegom Poe, jer zapravo ne bih znao ni što reći. No, pregledao sam sve vaše izmjene u članku o [[Milan Gorkić|Milanu Gorkiću]], pa iz moga skromnog gledišta mislim: ::a) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=prev&oldid=42558495 ova izmjena] – lijepo, ali ovdje bi bilo dobro dodat izvor; ::b) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558495 ova izmjena] – nepravila na razini metodologije. Imamo naizgled dva izvora koja su u skobu (Lazitch&Drachkovitch protiv "93_7.pdf"). Kao prvo, biblioteka znaci.org je odličan izbor vrlo dobrih izvora, ali ne čini po sebi valjan izvor. Tekst koji citirate nema naslova, ne znam gdje je objavljen, tko ga je napisao, koje godine. Ne zaboravite da i u Boleian Library u Oxfordu možete naći trash knjigu s namjernim historijskim falsifikatima u njoj. Kako? Pa jednostavno, unio ju neka megalomanska budala, koja je knjigu prethodno isprintala u zamoizdanju i svašta nabubala u njoj. I jednog dana posložila svoj rad pored ostalih knjiga. Više sam puta osobno izbrisao dobre doprinose na sh.wikipediji iz razloga što nemaju izvora ili je izvor loše postavljen. Ako pišeš ozbiljno, tvoja je dužnost da dosljedno citiraš izvor. Drugo: ovdje problem je "Buharinova podrška". Nisam poznavalac teme, ali ako dva izvora tvrde različito, dobra praksa je citirat skromniju verziju istine, podržat ju s izovorom, pa u <u>Napomenama</u> dodati verziju beta iste priče i navesti izvore. ::c) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558496 ova izmjena] – ne brisati referencirane rečenice, jer 1) tko ste vi da odlučujete to? Imate li katedru u historiografiji u nekome uvaženom institutu? Jeste li objavili ikakvo znanstveno istraživanje po temi? Molim vas… To, od moje strane, a zapravo ste započeli edit war s korisnikom koji je sastavio tekst koji ste obrisali. S time, ne kažem da nemate pravo što se protivite rečenici ili što biste ju izbrisali, nego upućejem vas na činjenicu da tamo gdje je tekst podržan s izvorima, tu je bolje biti za trun oprezniji; ::d) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558497 ova izmjena] – vidi gornji komentar a); ::e) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558499 ova izmjena] – forma je okej, ali sumnjiva mi je rečenica "Gorkić je jedna od '''retkih''' žrtava represija koja je rehabilitovana". Rehabilitacijâ je bilo pa mogao bih citirat više imena. Ovdje je riječ o aproksimativnoj procjeni. Iz historiografske literature, subjektivne procjene autora su vrlo zanimljive, ali treba ih uvijek odvagati, pa makar to pisao Arnold Toynbee. ::f) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558513 ova izmjena] – slažem se, preciznija je; ::g) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558514 ova izmjena] – slažem se. Taj je citat zabilježio korisnik @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] u [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=prev&oldid=7632246 ovoj izmjeni]. Mladifilozof je inače vrlo marljiv pisac wiki-članaka i dobro upućen u temu. Mislim da se radi o običnoj obmani, no, ako je za njega atribucija citata točna, onda postoji neki razlog. Možete ga izravno kontaktirat i pitati ga; ::h) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558516 ova izmjena] – da, okej. Nemojte zaboraviti izvore, uvijek je bolje s izvorima tamo gdje se spominju treće osobe (Đaković) ili neke značajne uloge; ::i) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558517 ova izmjena] – okej, ali ja ne bih tako lako škarama po citatu…; ::j) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558518 ova izmjena] – da, odlično. Ipak: zašto brisati Štajnera? Je li vam on antipatičan? ::k) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558520 ova izmjena] – odlično; ::l) [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Milan_Gorki%C4%87&diff=next&oldid=42558521 ova izmjena] – da i ne... Ne slažem se kada prepravljate riječi u citiranome tekstu. Citirani tekst izveden iz tiskane knjige kaže ili a ili b, nije wikipedija pa se prepravljalo dok čitalac čita; Toliko od mene. Dodatno, pripazite na agresivne razmjene, po mome iskustvu one skoro nikada ne donose dobre rezultate na wikipediji, nego samo kafansku atmosferu gdje ljudi psuju kevu jedan drugom radi stvari koji se dešavaju mimo/daleko/pored njihovih života. Uljudnim razgovorom se ide puno dalje. Ako vam treba pomoći, samo recite, tu smo. LP – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 26. februara 2026. u 17:31 (CET) :Dragi kolega @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] :Hvala vam na odgovorima. :# "Lazitch&Drachkovitch" je potpuno nelegitiman izvor za tu informaciju, konkretno u delu o Gorkiću postoje najmanje 3, 4 očigledne greške i taj izvor je diskreditovan (netačne su godine, kao i brojni podaci koje su kasniji istoričari otkrili)... Izvor o Buharinu je očigledno neozbiljan (i dolazi od Ante Cilige) i zapravo se namerno provlači po hodnicima istorije... Svako ozbiljno istraživanje pokazuje da je u pitanju podmetačina. Gorkić se možda znao sa Buharinom 1928 (ili 1926, kako opet kaže Ž. Pavlović) godine ali je već od 1929 protiv njegove politike i 1932. Buharin nije mogao da ga "postavi" ni na šta a kamoli da mu bude mentor (inače Buharin tada više nema moć da ni u SSSR postavi domara biblioteke a kamoli da komanduje po Kominterni) :# Štajnera treba izbaciti jer laže kao pas i dodvorava se Titu. :# ... :Međutim, dok ne objavim rad o tome zaista ostaje moja reč protiv nečije druge. Ja sam se malo zaleteo, i to sam rekao i kolegi @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]... Voleo bih da povučem sve predloge za sada i onda da ih spakujemo kasnije skupa na mnogo kvalitetniji način... :Da li se slažete sa tim? Ne bih voleo da za sada ubacujemo nikakve nove izvore i reference niti bilo kakve teze, ništa, ni one izmene koje ste podržali ni one koje niste. Ja ću uskoro objaviti jedan naučni istoriografski rad na ovu temu i onda će nam sve biti mnogo lakše. Voleo bih da me podržite u tome i da povučemo za sada sve ove predloge jer mogu da unesu zabunu i da naštete i samom radu i samom wiki članku. :Sa kolegom @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] nije bilo nikakve kafanske rasprave niti ružnih reči, več žustrog intelektulanog obračuna i borbe za nauku, čemu svaki galileovac može samo da aplaudira. Ne mogu da uputim izvinjenje jer kolegi Edgaru nisam ništa niti ružno rekao niti ružno poželeo, ali mogu da izrazim žaljenje zbog bezveznih nesporazuma koje zaista, kao što vidimo, možemo lepše rešavati i za to preuzimam deo odgovornosti na sebe. Ali tražim i malo razumevanja, jer se bavimo temom jedne sudbine nad kojom je izvršena nepravda i za koju očigledno nije dovoljno samo napisati istinu nego se za nju i noktima i zubima boriti. :Hvala vam @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] na vašem izdvojenom vremenu i strpljenju i nadam se da ćemo uspostaviti korektnu i prijateljsku saradnju. Živeli – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 22:49 (CET) ::P.S. Niste baš najbolje pogledali ispravke citata, na primer... Trenutni citati su iškarani makazama a neki su i netačni, ja sam ih sve ispravno popravio (samo jedan sam skratio, ali zato što je nekorektno izvađen iz konteksta... nastavak tog citata bi onda doneo druga značenja, ali bi bio predug, pa sam ga onda u stvari skratio da bih malo rešio taj problem)... To su sada sve nebitni komentari jer mislim i predlažem da za sada sve ove izmene treba povući i spremiti ih bolje, ali morao sam da odgovorim iz neke intelektualne sujete... Još jedan pozdrav (nemojte prenebenuti prethodnu, mnogo važniju poruku... Ovo je samo jedan P.S.) – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 22:54 (CET) :::P.S.P.S. Dragi @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] moram da Vam kažem da su vaši komentari dosta mršavi.. Takođe, imate ideju da baratate istoriografskom naukom a u stvari nastupate prilično amaterski (hvala vam na pokušajima istoriografskih lekcija, ali to je zaista smešan pokušaj, bez uvrede)... Dalje, niste pregledali ceo moj predlog i celom ste pitanju posvetili jako malo vremena, što je očigledno... Dalje, na nekim mestima nema referenci (npr na fotografiji Dimitrova) jer to nisam znao tehnički da izvedem (odličan je wiki interfejs, ali ne snalazim se uvek)... :::Ovo sam morao da napomenem radi naučne istine, ali još jednom insistiram da se sve moje izmene za sada povuku i ne koriste, da bismo onda ovom pitanju pristupili temeljnije u jednom boljem trenutku... Pozdavljam još jednom srdačno – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 27. februara 2026. u 23:03 (CET) {{Reflist-talk}} :::Poštovani kolega @[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]], mislim da znam o čemu pričam u svojim natuknicama a ipak poštujem i vaše mišljenje. Englezi kažu ''opinions: everybody's got one''. :::Ne slažem se s vama kada me uslovljavate "amaterom" ali dobro... poznajem taj tip rasprava, naše kolumne su prepune kafansko-književnih priča, od Milana Rakića (i prije) pa do Svetislava Basare. :::Ne slažem se s vama kada kažete "radi naučne istine" jer to podrazumijeva da ju vi imate na dlanu. U cijelini. A ako ju imate, onda dozvolite da vam iskažem moje najiskrenije iznenađenje: AMA STVARNO ?!?! :::Ne slažem se kada kažete da Štajner "laže kao pas" jer to podrazumijeva vašu pristranost. Nemojte zaboraviti da i besprijekorna znanstvena remek-djela kroz vrijeme pokazuju svoju točku gledišta, iako su sve činjenice točne i pravilno postavljene. :::Stoga, ipak cijenim vaš strastven rad. Mislim da tu ima iskrenog truda. LP – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 3. marta 2026. u 20:20 (CET) == Nerealan odnos prema članku o Milanu Gorkiću == Da probamo skroz kulturno @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]... Edgar je ponovo jednim klikom promenio sve moje izmene, u koje sam uložio puno truda. Ja nisam uopšte dirao stari članak (osim dve tri uglavnom sitne činjenice koje sam vrlo uverljivo potkrepio). Ubacio sam puno infomracija i sve ih bogato potkrepio referencama. Uglavnom je u pitanju puno citata, fotografija Gorkića iz mladosti, itd, nešto što bi svaki pravi admin wikipedije samo poželeo. Svaka izmena je apsolutno naučno ispravna i detaljno potkrepljena referencama i apsolutno je nedopustivo da se ijedna obriše a kamoli sve, jednim jedinim klikom (što znači da ih Edgar nije čak ni proverio). Molim Vas @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] da ovoga puta dobro proverite sve moje izmene jer ovo prevazilazi svaku meru. Da li ćete me optužiti da sam nevaspitan ako ustvrdim da je već sada ovakvo delovanje definitivno upereno protiv svakog principa slobode enciklopedije Wikipedija? – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 13:20 (CET) :@[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]]: Ponavljam, lijepo je dogovoreno da će sve izmjene ići na [[Razgovor:Milan Gorkić|ovom mjestu]] prije nego će biti uvrštene u članak. Pobogu. Dakle, uzmi tekst, napravi sve izmjene kao da želiš urediti članak, to će se pregledati i '''kad se pregleda, ako je sve u redu''', izmjene će biti uvrštene. Ne razumijem koliko je ovo nejasno. Izmjene nisu izbrisane, one su u povijesti i mogu se isto tako jednim klikom vratiti. Ono što mi se ne sviđa jest kontradikcija: s jedne strane moliš da sve zanemarimo, da ti damo vremena da nešto napraviš, onda odjednom nasumično kreneš i ponovo drndaš po članku bez ikakvog čekanja. Dogovori se. Ako želiš uređivati članak: gore ti je poveznica, tu ga uređuj kao da je tamo i kad završiš, javi, netko će pregledati izmjene i to ćemo uvrstiti u članak bez problema. Ako želiš čekati, to je isto okej, ali onda se toga drži. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. marta 2026. u 13:25 (CET) ::U redu, ja bih uneo još jednu izmenu ali sada si me sprečio jer si mi pobrisao sve reference koje sam uneo... ::Molim vas @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] da dobro proverite svaku izmenu... Svaka je apsolutno potkrepljena... Nemate prava nijednu da odbacite... ::Ako postoji neka rasprava o ovoj ili onoj izmeni (na primer, u jednoj izmeni citirao sam izvor koji direktno diskredituje prethodno citirani izvor, kao izvor koji je neadekvatan za korišćenje detalja o pojedienim biografijma, a onda dodao još pregršt izvora koji na indirektan način diskredituju taj izvor... Ako npr. smatrate da u istoriografiji odbačeni izvor ipak treba da se koristi, onda treba da vidimo kako da ubacimo i moje informacije, a ne samo da odbacimo moje informacije, koje su solidnije i jače... Dakle ili solidnije i jače informacije treba da preovladaju, ili ako imamo na Wikipediji ljude koji ipak drže i do netačnih informacija, onda bi trebalo makar imati u vidu i jednu i drugu informaciju, u tom smislu je realno očekivati od vas da to inkorporirate, ali ako ste uporni da mi dajete još dodatnog posla, onda me uputite na koji način da uvrstim svoju informaciju a da ni slučajno ne diram dokazano pogrešnu)... ::Koliko sam izbrojao, uneo sam 30 izmena, pri kojoj u nijednoj (osim ove jedne koje sam napomenuo), ne može biti nikakvog spora i one sve moraju biti integrisane (kao što mora i ta jedna koju sam posebno napomenuo, osim što ćete vi kao gospodari sudbina da odlučite na koji će se način integrisati)... ::P.S. Edgar, ja nisam nasumično ništa opet krenuo da radim a naročito ne da "drndam" (da li je ovo prikladan rečnik? pritom znamo ko drnda a ko ozbiljno pristupa ovom članku) nego sam shvatio da je nužno doraditi tekst u njegovim ključnim elementima jer i Wikipedija isto tako pravi istorijski narativ koji utiče i na samu istoriografiju. Te glavne izmene ne moraju da se odražavaju na širi istoriografski rad koji o tome pripremam... U svakom slučaju, iako deluje zbunjujuće, nije u pitanju kontradikcija, ali u svakom slučaju se zahvaljujem na razumevanju u tom smislu. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 13:42 (CET) :::Ovako, frende, sam si se predstavio kao režiser, dakle ne historičar. Ovo što ti trenutno činiš predstavlja originalno istraživanje, što je na Wikipediji '''strogo zabranjeno''' ([[w:en:Wikipedia:No original research|vidi ovdje]]), ali toleriramo ti i to. Ja ću ti sada na linkanu stranicu za razgovor članka zalijepiti tvoju zadnju verziju i tu uređuj. Kad završiš s uređivanjem, obavijesti nas pa ćemo pregledati i to je to. Kao što sam ti rekao, nemam ni vremena ni volje raspravljati se s tobom, a posebice ne svaki put isto. Tu radi i to je to. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. marta 2026. u 13:54 (CET) ::::Ti se prijatelju nisi niti predstavio, znači trenutno nisi ni istraživač nego niko. Potpuno je nerealno da me ovako ad hominem predstavljaš i zloupotrebljavaš moje privatne informacije, to bi trebalo da je '''strogo zabranjeno'''. U mom članku '''NEMA nikakvog ORIGINAL RESEARCH-A''' nego '''isključivo referenci na objavljene radove'''. Bukavalno trošiš vreme da se blamiraš umesto da ga trošiš na ono za šta si angažovan na Wikipediji a to je da odgovorno održavaš stranice i proveravaš članke. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 14:18 (CET) :::::Piše ti gore, ja sam Edgar Allan Poe! :D Ostalo smo si sve rekli, dobio si tekst, dobio si upute tako da - smatram ovo završenim razgovorom, barem na ovom mjestu. O članku ćemo na za to prikladnom mjestu :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. marta 2026. u 14:24 (CET) ::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] slažem se i drago mi je da si se otarasio suvišnih komentara koji sprečavaju fokusiranje na članak... ::::Video sam da si okačio tamo članak, i odgovorio... Samo da vas obavestim ovde, da tamo ne pravim dodatne poruke i dekoncentraciju @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] i @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]]: nažalost nisam tehnički potkovan da tamo dalje nastavljam da ispravljam članak u kodu (možda i jesam, ali ko će sad i to)... Neka bude ovako, vi već sad možete da krenete da evaluirate članak, a ja sam pripremio još dve, tri izmene koje ćemo kasnije inkorporirati... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 1. marta 2026. u 14:28 (CET) :::Poštovani kolega @[[Korisnik:Savez rada|Savez rada]], :::Možda sva ova naša priča je postala napeta oko nečega što nebi trebalo. Uostalom, mogli bismo i cijeli članak o Gorkiću izmijeniti i svesti na pet rečenica i ostao bi minimalan ali ipak enciklopedičan članak. Iz toga razloga, napravio sam ogranak na vašoj stranici na kojem možete nastaviti vaš rad i nitko vam neće ometati. Istovremeno sam zaključao na duže vrijeme glavni članak o Gorkiću tako da bismo izbjegli nepotrebne sporove. Moj prijedlog je da nastavite svojim radom na spomenutoj stranici (dakle: [[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|ovdje]]) te kada ga budete dovršili moći ćemo ga ispitati i objaviti. Moj savjet je da dodate izvore gdje god je to potrebno, te iskoristite stranicu za razgovor istog prostora ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada/Milan Gorkić|ovu]]) da biste objasnili detaljno neke pasuse i svoje odluke. To će podržati i uvažiti vaš rad. :::S poštovanjem, – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 3. marta 2026. u 20:02 (CET) ::::Hvala na odgovoru @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]], i hvala ne celoj postavci... ::::Ima još prostora da se članak popravi, čak i u ovom formatu (koji je neka rasprava starog i novog članka, i time ima neki svoj poseban okvir i dinamiku, u nekom vidu ograničen, a u nekom vidu možda otvori neki pravac koji bez toga ne bi, jer uopšte sva je nauka jedna velika rasprava starog i novog)... ::::Pozdrav, javiću kad mislim da je novi članak dobro uokviren i sveden i da se može bez muke evaluirati... – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 4. marta 2026. u 05:55 (CET) :::::Poštovani i dragi @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] i @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]], :::::Po dogovoru, ja sam na [[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|'''ovom linku''']] uneo izmene u članak koji je predmet naše obrade, i mogu da zaključim da su one finalne. :::::[[Korisnik:Savez rada/Milan Gorkić|Ovaj link]] je, kako je na jednom mestu zabeležio @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]], trajaće do 01.06.2026, dakle još nešto više od 20 dana, što je mislim sasvim dovoljno za vašu evaluaciju... Molim vas da se prema njoj ponesete krajnje odgovorno i da joj pristupite vrlo skoncentrisano. :::::Siguran sam da ćete tada uvideti da sam pri finalnim izmenama ispoštovao doslovno sva vaša upustva... Niti jedna reč ili rečenica iz starog članka, osim možda jedna ili dve za koju je to bilo nužno, nije izmenjena. Oni netačni podaci ili tendenciozna tumačenja su jednostavno dopunjena valjanim citatima i podacima... Od izuzetaka možemo navesti primer da je izmenjeno da je Gorkić ubijen kao "gestapovski špijun", što je u starom članku izneseno u samom uvodu kao nekakav fakt, a što je bez ikakvog uporišta - budući da za takvu optužbu ne postoje valjani izvori, a istovremeno u literaturi se provlače optužbe i da je bio (pre svega) engleski, zatim jugoslovenski i svačiji drugi špijun, te da na kraju uopšte i nije bio nikakav špijun - te pa bi dopuna takve informacije izgubila smisao, a taj je deo rečenice zamenjen prosto u to da je ubijen kao apstraktni "neprijatelj naroda" (što je i zvanična optužba, potkrepljena primarnim izvorima). Takođe su izmenjeni neki neverovatno netačni biografski podaci o poreklu njegove porodice, profesiji njegovog oca itd. Osim tih, doslovno nijedna druga reč ili rečenica iz starog članka uslovno rečeno nije ni taktnuta, već su netačnosti i tendencioznosti prosto nadopunjeni tako da stvore celovitiju sliku... Takođe je zamenjena i naslovna fotografija, a unete su i neke nove... :::::P.S. Dragi @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] uneo sam jednu izmenu na tvoju stranicu, u ovom delu rasprave, tj. izbrisao sam jedan davni copy-paste predlog članka koji je prosto rušio preglednost cele rasprave i koji je suvišan ako imamo u vidu novi link... :::::P.S.P.S. Savetujem i da bacite oko na vrlo uspešnu saradnju koju sam u vezi [[:hr:Josip_Čižinski|biografije Milana Gorkića]] uspostavio sa adminima hr.wikipedije... Takva uspešna saradnja i sa adminima sh.wikipedije je nužna kako bi se nastavio Wiki rad na naučno istoriografskoj formulaciji Gorkićeve biografije, a u ostalom i započelo sa intervencijama i na ostalim wikipedijama, poput en.wikipedije, sr.wikipedije itd, koje bi bile nesolidne bez sh.wikipedije kao stožera. :::::Srdačni pozdravi i nadam se da ćemo ovaj put uspostaviti besprekornu saradnju, jer nema nikakvog razloga da bude drugačije. K.R. – [[Korisnik:Savez rada|Savez rada]] ([[Razgovor s korisnikom:Savez rada|razgovor]]) 4. maja 2026. u 06:44 (CEST) == Stranica Aleksa Đukanović == Zašto si obrisao stranicu Aleksa Đukanović? Srpsko-hrvatska Vikipedija je toliko siromašna, između ostalog, zahvaljujući i tebi, bez relevantnih članaka, sa siromašnim fondom. Vrati stranicu koju si obrisao jer ne postoji nijedan razlog da je obrišeš. Ne može biti promocija nešto što govori o autoru koji piše na bshc jeziku i koji je objavio 20 knjiga. Ti ili ne poznaješ dovoljno kulturu ovog prostora ili si jasno zlonamjeran pa brišeš sve što nije po volji nacionalističkih krugova koji vladaju ovim prostorima. – [[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]] ([[Razgovor s korisnikom:Vogoje2|razgovor]]) 31. marta 2026. u 15:39 (CEST) :@[[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]]: [[Wikipedija:Administratorska tabla]] - ovdje možeš uložiti prigovor i tražiti vraćanje članka. Zdravoseljački komentari me ne zanimaju, nemam energije više. Kako kaže Jasmin, ''Umoran, umoran sam prijatelju, umoran...'' :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 31. marta 2026. u 15:42 (CEST) ::onaj tko je ''umoran i nema energije'' treba da se spremati na ''dalek put''... a ne da se miješa i uništava ono što ne razume... Briši članke o wc školjkama a ne o relevantnim imenima ovog prostora. – [[Korisnik:Vogoje2|Vogoje2]] ([[Razgovor s korisnikom:Vogoje2|razgovor]]) 31. marta 2026. u 16:09 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28. aprila 2026. u 22:11 (CEST) </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Keegan (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Srpskohrvatski / српскохрватски == Hello. I'm looking for Serbo-Croatian translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? – [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 21. maja 2026. u 20:37 (CEST) :@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: I might, depending on the topic and my knowledge of it. Which items are we talking about? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 21. maja 2026. u 22:58 (CEST) :: I'm looking for translations of: ::: "studio album by Basshunter" ::: "compilation album by Basshunter" ::: "song by Käärijä and Basshunter" ::: "single by Käärijä and Basshunter" ::: "promotional single by Basshunter" ::: "music video by Basshunter" ::: "lyric video by Basshunter" ::: "Basshunter discography" ::: "Basshunter videography" :::: [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 13:22 (CEST) :::"studijski album Basshuntera" :::"kompilacijski album Basshuntera" :::"pjesma koju izvode Käärijä i Basshunter" :::"singl Käärije i Basshuntera" :::"promotivni singl Basshuntera" :::"spot Basshuntera" :::"spot s tekstom Basshuntera" :::"diskografija Basshuntera" :::"videografija Basshuntera" :::@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: I hope this helps. If this is for a WikiData description, it is completely fine. If you're talking about specific links for this Wikipedia, then we have some local rules to apply, so if you need those titles as well, just tell me. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. maja 2026. u 13:46 (CEST) :::: Thanks a lot. It would be Latin version for sh-latn. Are you able to do also Cyrylic version for sh-cyrl? The main sh use Latin script after sh-latn opposite to sr (Serbian), which use Cyrylic script after sr-cyrl? [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 17:39 (CEST) :::::@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: You're welcome; here is the cyr version (in accordance with Serbian otrography): :::::"студијски албум Бејсхантера" :::::"компилацијски албум Бејсхантера" :::::"песма коју изводе Керије и Бејсхантер" :::::"сингл Керије и Бејсхантера" :::::"промотивни сингл Бејсхантера" :::::"спот Бејсхантера" :::::"спот с текстом Бејсхантера" :::::"дискографија Бејсхантера" :::::"видеографија Бејсхантера" – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. maja 2026. u 17:47 (CEST) :::::: sh, sh-latn and sh-cyrl added. Are you also able to make standard, Latin and Cyrylic Serbian, are they all the same or you are uncertain? As I understood it's kinda like Serbo-Croatian is equivalent of international English while Croatian is equivalent of American English and Serbian is equivalent of British English and both are the same languages just Croatian and Serbian are more different? [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 18:34 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]]: The Serbian is the same as the cyr version above, as for the standard Serbian latin ortography, here it is: :::::::"studijski album Bejshantera" :::::::"kompilacijski album Bejshantera" :::::::"pesma koju izvode Kerije i Bejshanter" :::::::"singl Kerije i Bejshantera" :::::::"promotivni singl Bejshantera" :::::::"spot Bejshantera" :::::::"spot s tekstom Bejshantera" :::::::"diskografija Bejshantera" :::::::"videografija Bejshantera" – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. maja 2026. u 18:36 (CEST) :::::::: Thanks. All added. [[Korisnik:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Razgovor s korisnikom:Eurohunter|razgovor]]) 22. maja 2026. u 20:23 (CEST) == Brisanje stranice == Pokušavao sam da nađem, ali nigdje nisam našao nikakvo objašnjenje zašto mi je stranica koju sam juče kreirao obrisana, pozdrav. – [[Korisnik:Zoyzee|Zoyzee]] ([[Razgovor s korisnikom:Zoyzee|razgovor]]) 26. maja 2026. u 08:23 (CEST) == Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|500px]]</div> [[User:Betty2407|Betty2407]] ([[User talk:Betty2407|talk]]) 08:38, 6 June 2026 (UTC) on behalf of Wikipedia Asian Month User Group </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Betty2407@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist2&oldid=30642952 --> == Nova spomenica! == {| style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[Datoteka:CEE Spring 2026 Blue Barnstar.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Zvjezdica CEE Proljeća 2026.''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Dragi kolega Edgar Allan Poe, ovom spomenicom ti želim zahvaliti na učešću u akciji i takmičenju [[Wikipedija:CEE Proljeće 2026.|CEE Proljeće 2026.]] i čestitati na ostvarenom rezultatu. S više od 500 kilobajta doprinesenog teksta ostvario si uvjerljivo najbolji rezultat i zauzeo prvo mjesto na ljestvici. Tvoj je rad bio važan dio uspjeha ove akcije na srpskohrvatskoj Wikipediji. Čestitam ti od srca i nadam se još mnogim ovakvim takmičenjima i zajedničkim akcijama! – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 16. juna 2026. u 22:48 (CEST) |} : <nowiki>:</nowiki>') – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. juna 2026. u 01:32 (CEST) == York / Jork == E zdravo Edgare! Vidim da si zamenio razvrstavanja što bi i trebalo da bude, nego je mene zbunilo što ima dole još jedna odrednica koja se zove [[Jork (Nemačka)]] pa nisam znao da li da je objedinim u [[York (razvrstavanje)]]. Šta misliš? – [[Korisnik:SimplyFreddie|SimplyFreddie]] ([[Razgovor s korisnikom:SimplyFreddie|razgovor]]) 25. juna 2026. u 13:40 (CEST) :@[[Korisnik:SimplyFreddie|SimplyFreddie]]: Aha, u tome je stvar. Mislim da ne treba. To je "Jork", ono treba ići ili u "Jork (razvrstavanje)" kao posebno (ali mislim da za to nema potrebe jer ih nema toliko) ili nigdje; jer čudno je, ipak, da u "York" stoji "Jork"... nekoga može zbuniti :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 25. juna 2026. u 13:49 (CEST) {{ping|Edgar Allan Poe}} Ma da, to je to, hvala! – [[Korisnik:SimplyFreddie|SimplyFreddie]] ([[Razgovor s korisnikom:SimplyFreddie|razgovor]]) 25. juna 2026. u 13:51 (CEST) ==NGE== Hi. Sorry for this, but I dunno how to solve this otherwise. Years ago, IIRC, you edited the Neon Genesis Evangelion Feautred Article. Now, since it's a FA, I don't want to edit something without knowing the language. In the NGE article, I edited one passage, which is "Prema Annu, Rei je šizofren lik[71] te predstavlja nesvjesno u Shinjiju,[61] a Kaworu je njegova jungovska sjena" here on sh.wiki. I translated this again as "According to Anno himself, his original plan envisioned Rei as a schizophrenic character[86][87] and the "unconscious Shinji". Basically, Anno is technically talking about ''his original plans'', and he says ''unconscious Shinji'', not ''Shinji's unconscious''. Also, my translation of the last passage about Kaworu is technically correct, but it can be misunderstood—and unfortunately some people have misunderstood it, assuming that I mistranslated it, UGH. It would be better to clarify that Kaworu is Anno's Jungian shadow, not Shinji's (his=Anno's shadow). Strictly speaking, that's what I've always meant, but some users objected because the pronoun "his" could be interpreted ambiguously. Can you edit this for me on sh.wiki? Thanks, and nice summer to you, dude! So sorry for this!– [[Korisnik:TeenAngels1234|TeenAngels1234]] ([[Razgovor s korisnikom:TeenAngels1234|razgovor]]) 7. augusta 2026. u 15:49 (CEST) :@[[Korisnik:TeenAngels1234|TeenAngels1234]]: Hello! I think I've made the distinction clear(er) now. Could you please check and tell me if anything else needs editing? Sorry for the late reply, and do not worry - it's a pleasure. Have a great summer as well! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 8. augusta 2026. u 19:23 (CEST) == [[La Villa de los Santos]] == Hi! Sorry, I don't speak BCMS, just came randomly across this as I was cleaning up after a vandal who reverted edits of you. Maybe you could take another look at [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=La_Villa_de_los_Santos&diff=prev&oldid=42683990]? 109.6 seems correct to me (7991/72.9 = 109.6). Thanks! – [[Korisnik:Icodense|Icodense]] ([[Razgovor s korisnikom:Icodense|razgovor]]) 8. septembra 2026. u 23:41 (CEST) :@[[Korisnik:Icodense|Icodense]]: Yes, thank you very much; that was a typo! Also, thank you for the reverts! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 8. septembra 2026. u 23:54 (CEST) == hvala == pojma nemam zašto mi uporno brišeš objave dodatak na kvadrat i presjek 2 prave.... . Sve što sam objavila ima i na drugim wikipedijama engleska ukrajinska španska .... a dozvoljeno je prevoditi sa drugih To što nema izvora nisam ja kriva što se njihovi izvori nemogu otvoriti hvala na podršci – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 18. septembra 2026. u 07:37 (CEST) esaazs0bf0pk5c9uysoi9vp0hbi6849 Wikipedija:Jezičke smjernice 4 109350 42690039 42689864 2026-09-17T17:58:54Z Borhan 202466 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Pravopis-srpskohrvatskog-jezika.jpg]] → [[File:Pravopis srpskohrvatskog jezika.jpg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · in order to match [[c::File:Pravopis hrvatskosrpskog jezika.jpg]] 42690039 wikitext text/x-wiki {{smjernica|WP:JEZSMJER|WP:JEZIK|WP:JS}} {{nutshell|Sve četiri standardne varijante srpskohrvatskog jezika imaju ravnopravan status na srpskohrvatskoj Wikipediji. Ove smjernice normiraju upotrebu jezika u tekstu i naslovima enciklopedijskog sadržaja, te savjetuju korisnike o tome kako trebaju postupati u slučaju sporova.}} Enciklopedijski sadržaj [[Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku|srpskohrvatske Wikipedije]] piše se [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskim jezikom]]. Temeljno načelo jezičnih smjernica jest '''načelo ravnopravnosti'''. Sve četiri varijante srpskohrvatskog jezika ([[Bosanski jezik|bosanskа]], [[Crnogorski jezik|crnogorskа]], [[Hrvatski jezik|hrvatskа]] i [[Srpski jezik|srpskа]]) međusobno su razumljive i imaju ravnopravan status. Članak možete pisati bilo kojom od četiri varijante i nitko neće imati pravo mijenjati varijantu bez čvrste osnove. Kada je riječ o pismu, zajednica srpskohrvatske Wikipedije je usvojila '''latinicu kao primarno pismo projekta'''; članci se mogu pregledavati i na ćirilici pomoću konvertera. U određenim situacijama može doći do spora oko toga kako neki članak treba izgledati i koju varijantu treba upotrijebiti u njemu. Jezične smjernice propisuju osnovne sistemske smjernice za rješavanje potencijalnih sporova i savjetuju korisnike o tome kako trebaju postupati pri uređivanju. == Svrha smjernica == Između standardnih varijanti srpskohrvatskog jezika postoje [[Usporedba srpskohrvatskih standardnih varijeteta|određene razlike]] zbog kojih nastaju pitanja i nedoumice, a posljedično i sporovi u vezi s jezikom i njegovom upotrebom na projektu. U nastojanju da se ti sporovi riješe, [[WP:Konsenzus|konsenzusom zajednice]] usvojene su '''jezičke'''/'''jezične smjernice'''. Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku nastoji okupljati govornike svih varijanti srpskohrvatskog jezika i uvažavati svakoga bez obzira na to kojom varijantom izvorno govorio. Jedina je Wikipedija koja za "službeni" jezik ima [[Policentrični jezik|policentrični krovni jezik]] koji se, pod tim nazivom, više ne pojavljuje kao službeni ni u jednoj zemlji bivše Jugoslavije. Ne ulazeći u političke, ideološke i jezikoslovne rasprave, može se ustvrditi da između četiriju varijanata srpskohrvatskog jezika – bosanske, crnogorske, hrvatske i srpske – postoji dovoljna razina sličnosti u leksičkom i gramatičkom smislu da se te četiri varijante mogu smatrati međusobno potpuno razumljivima. To omogućuje uredno funkcioniranje Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku i privlačenje suradnika sa srpskohrvatskog govornog područja. Na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku primjenjuje se načelo ravnopravnosti svih četiriju standardnih varijanti. Urednicima se u pravilu ostavlja mogućnost da pišu kako žele. Međutim, postoje određene situacije (pismo na projektu, sistemske stvari, sporovi oko sadržaja) kada je potrebno normirati upotrebu jezika i donijeti smjernice za rješavanje potencijalnih sporova. Cilj ovih smjernica nije ograničavanje korisnika u njihovom radu, nametanje jedne standardne varijante ili pretvaranje ove Wikipedije u filijalu jedne od postojećih. Ove smjernice nemaju za cilj normirati upotrebu jezika na cijelom projektu, već regulirati one situacije koje su se u praksi pokazale spornima ili se potencijalno mogu pokazati spornima. Jezične smjernice slijede pravopisna i gramatička rješenja temeljnog policentričnog jezika. Sve norme iznesene na ovoj stranici posljedica su [[WP:Konsenzus|konsenzusa]], eksplicitnog ili prešutnog.{{efn|[[WP:Tihi konsenzus|Prešutni konsenzus]] oko jezičnih pitanja oblikovan je praksom, koja se dosljedno provodila dugo vremena uz suglasnost urednika.}} Izmjene jezičnih smjernica također moraju biti rezultat konsenzusa. == Smjernice o tekstu članaka == === Načelo ravnopravnosti === {{Prečica|WP:NR}} Temeljno načelo pisanja na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku je '''načelo ravnopravnosti''' standardnih varijanti policentričnog jezika: <div style="margin: 0.5em 0em 2em 0em; border-left: 2px solid #696; background-color: #f3fff3; padding: 0.6em; overflow:hidden;">'''Načelo ravnopravnosti''' na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku nalaže da su sve četiri standardne varijante srpskohrvatskog jezika (bosanska, crnogorska, hrvatska i srpska) potpuno ravnopravne na ovoj Wikipediji. Članak može biti napisan na bilo kojoj od navedenih varijanti policentričnog jezika. Promjena varijante u članku bez opravdanog razloga nije dopuštena.</div> Iako sam odabir varijante nije uvjetovan ničim osim vašom vlastitom odlukom, pri pisanju članaka morate se držati pravopisnih i gramatičkih pravila one varijante koju odaberete. Pri odabiru varijante niste dužni voditi se ni učestalošću varijante u člancima slične tematike ni samom temom. Na primjer, članak [[Hrvatska]] bez problema može biti pisan na srpskoj varijanti policentričnog jezika kao što i članak [[Srbija]] može biti pisan na hrvatskoj varijanti. Važno je samo pridržavati se specifičnih termina kada je riječ o službenim nazivima. Time se urednicima daje značajna sloboda pri pisanju članaka i postiže se to da upotreba jezika sama po sebi nije normirana. Međutim, pojedini sistemski elementi navedeni na ovoj stranici (poput naziva članaka) standardizirani su u cilju lakšeg funkcioniranja projekta. Jedna varijanta (koja god to bila) mora se dosljedno upotrebljavati u cijelom članku; članak ne smije biti mješavina različitih varijanti. Ako ste odlučili pisati članak na bosanskoj varijanti, cjelokupan tekst članka mora biti pisan tom varijantom. Ako se u tekstu članka jedna varijanta ne provodi dosljedno, urednici imaju pravo uskladiti članak i urediti ga tako da je prisutna samo jedna varijanta. ==== Promjena varijante ==== {{Prečica|WP:PVAR}} Sukladno načelu ravnopravnosti, ako je članak napisan na jednoj varijanti policentričnog jezika, načelno nije dopušteno mijenjati tu varijantu. Sve naknadne izmjene članka moraju dosljedno upotrebljavati postojeću varijantu na kojoj je pisan članak. Na primjer, ako je članak pisan na srpskoj varijanti i ekavici, nije dopušteno mijenjati riječi na ijekavicu i intervenirati u tekst s izrazima iz neke druge varijante. Takve izmjene bit će ili vraćene ili promijenjene tako da tekst bude dosljedan. Međutim, postoji izniman slučaj kada je dopušteno promijeniti varijantu članka: * '''Znatno proširenje članka'''. Ako želite znatno proširiti i restrukturirati članak, možete promijeniti varijantu. Međutim, izmjene članka moraju biti značajne po svojoj prirodi, a ne čisto kozmetičke. Proširenje članka mora biti takvo da temeljito mijenja strukturu samog članka i dodaje znatnu količinu teksta. Konkretni kvantitativni kriteriji ne postoje, ali načelno vrijedi da veličina članka mora biti povećana za barem 100%. Pisanje istog članka samo na drugoj varijanti ne predstavlja dopuštenu praksu i ne potpada pod ovu iznimku.{{efn|Nije dopušteno uzeti izvorni tekst članka na jednoj varijanti, "izbrisati ga" te napisati isti tekst samo na drugoj varijanti. Promjene u članku moraju biti značajne i stvarne.}} Parcijalne izmjene teksta dopuštene su radi usklađivanja terminologije s drugim člancima ili s jezičnom varijantom. Međutim, takve izmjene moraju biti načinjene samo na spornim pojmovima, a ne u cjelokupnom tekstu. Na primjer, ako je članak o [[Srpsko narodno pozorište|Srpskom narodnom ''pozorištu'']] pisan na hrvatskoj varijanti, dopušteno je u tekstu dosljedno promijeniti riječ "kazalište" u "pozorište", ali to se odnosi samo na specifični termin. Administratori su dužni paziti na provođenje ovog načela i uređivati članke na način da se načelo ravnopravnosti dosljedno primjenjuje, tj. da su dopuštene promjene varijante u skladu s ovom smjernicom. === Pravopis i gramatika === [[Datoteka:Pravopis srpskohrvatskog jezika.jpg|thumb|Pravopis srpskohrvatskog jezika na ćirilici u zajedničkom izdanju [[Matica srpska|Matice srpske]] i [[Matica hrvatska|Matice hrvatske]]]] Srpskohrvatski jezik ima [[Pravopis srpskohrvatskog jezika|svoj pravopis]] i [[Gramatika srpskohrvatskog jezika|svoju gramatiku]]. Pri pisanju članaka neophodno je pridržavati se osnovnih gramatičkih i pravopisnih pravila srpskohrvatskog jezika. Međutim, iako su pravopis i gramatika srpskohrvatskog jezika temelj za oblikovanje članaka, činjenica je da zajednički pravopis i gramatika srpskohrvatskog jezika nisu ažurirani desetljećima jer je jezik izgubio status službenog u državama bivše Jugoslavije. Zato je nužno pri pisanju članaka, a posebice u slučaju nedoumica, konzultirati i aktualne pravopise i gramatička pravila dopuštenih varijanti srpskohrvatskog jezika. To je također važno pri odabiru varijante koja će se upotrebljavati u samom tekstu članka. Ovisno o tome koju varijantu odaberete, nužno je pridržavati se pravopisa i gramatike te standardne varijante. Korisnici trebaju biti svjesni i činjenice da ni standardne varijante često nemaju jedinstvena pravopisna i gramatička pravila, što može stvoriti konfuziju kod urednika oko izvora koji se mogu ili trebaju upotrebljavati. U takvim slučajevima, korisnicima se daje osnovna uputa da su prihvatljiva sva publicirana rješenja koja zadovoljavaju kriterij [[WP:Pouzdani izvori|pouzdanosti]]. U slučaju spora potrebno je pokrenuti raspravu, poželjno na stranici za razgovor samog članka. U slučaju da korisnici ne posjeduju nikakvo tiskano izdanje, na ovom mjestu navedene su referentne poveznice na mrežna izdanja pravopisa za pojedine standardne varijante koja se mogu konzultirati u slučaju nedoumica: # Bosanski jezik: '''[https://pravopis.ba Pravopis bosanskoga jezika]''' (stranica za preuzimanje aplikacije) # Crnogorski jezik: '''[https://crnogorski.me Pravopis na Portalu za crnogorski jezik]''' # Hrvatski jezik: '''[http://pravopis.hr Pravopis Instituta za hrvatski jezik]''' # Srpski jezik: '''[https://kakosepise.net Kako se piše?]''' Niste dužni upotrebljavati gornje poveznice jer su sva druga službena tiskana izdanja također prihvatljiva. === Pismo === {{Prečica|WP:PISMO|WP:ĆIR|WP:LAT}} Srpskohrvatski jezik ravnopravno se služi dvama pismima – [[ćirilica|ćirilicom]] i [[latinica|latinicom]]. Za vrijeme bivše Jugoslavije, oba pisma bila su u svakodnevnoj upotrebi i paralelno su se učila. Međutim, nakon raspada Jugoslavije ta praksa je ukinuta. Iako stariji urednici i čitatelji Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku vjerojatno mogu podjednako dobro pisati i čitati članke na oba pisma, mlađi korisnici možda neće biti u mogućnosti podjednako dobro upotrebljavati oba pisma. Zato je konsenzusom zajednice dogovoreno da će '''primarno pismo''' na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku biti '''latinica''' kao pismo koje je poznato svima i koje je zastupljenije u svijetu. Članci koji su pisani na ćirilici bit će, u skladu s ovom smjernicom, prebačeni na latinicu. Upotreba ćirilice u imenskim prostorima za razgovor i na razgovornim stranicama imenskog prostora Wikipedija, uključujući imenski prostori Korisnik, nije zabranjena i takav tekst neće biti mijenjan. Korisnici mogu u raspravama, na Pijaci i na vlastitim korisničkim stranicama bez problema upotrebljavati ćirilicu i nitko nema pravo intervenirati u taj tekst. Korisnicima koji preferiraju ćirilicu na raspolaganju stoji konverter koji automatski prebacuje članke s latinice na ćirilicu. Konverter se nalazi na vrhu svake stranice, pored kartice "Razgovor". Konverter automatski preslovljava tekst tako da su određene greške i nekonzistentnosti moguće, pogotovo kod naziva na stranim jezicima. Uprkos tome, velika većina sadržaja može se presloviti bez ikakvih poteškoća. === Upotreba navodnika u tekstu === Na temelju konsenzusa urednika '''ravni navodnici ("...")''' standardna su varijanta navodnika koju treba upotrebljavati u tekstu članka. Glavni argument za to jest njihova pristupačnost pri uređivanju i jednostavnost. Ostale varijante navodnika, poput srpskohrvatskih izvijenih navodnika („...” i „...“), srpskohrvatskih ugaonih navodnika (»...«) i engleskih izvijenih navodnika (“...”), treba izbjegavati. Međutim, upotreba ostalih varijanti navodnika dopuštena je kada su takvi navodnici sastavni dio citiranog teksta. === Kurziv i navodnici u tekstu === Pri pisanju naziva umjetničkih djela primjenjuju se sljedeće smjernice: # '''Upotreba ''kurziva'''''. Nazivi "većih" umjetničkih djela u pravilu se pišu u kurzivu. To se odnosi na veća književna ([[roman]]i, [[enciklopedija|enciklopedije]], zbirke, [[rječnik|rječnici]] i sl.), glazbena i plesna ([[opera|opere]], [[balet]]i, [[album]]i, kompilacije i sl.), likovna (slike, kipovi, kompozicije i sl.) i scenska ([[film]]ovi, serije, [[drama|drame]] i sl.) djela. # '''Upotreba navodnika ("...")'''. Nazivi "manjih" umjetničkih djela, najčešće kraćih individualnih djela ili djela koja se objavljuju u sklopu zbirki, u pravilu se pišu običnim slovima i stavljaju pod navodnike ("..."). Tu spadaju individualne pjesme (lirske ili muzičke kompozicije), pripovijetke i novele, epizode serije i slična umjetnička djela. Kurziv i navodnici ne upotrebljavaju se za pisanje stranih vlastitih imena (npr. [[Taylor Swift]]) i imena stranih kompanija (npr. [[Microsoft]]). Pojmovi koji su sami po sebi neserbokroatizirani strani izrazi (npr. ''[[Weltschmerz]]''), a kao takvi se upotrebljavaju u srpskohrvatskom jeziku pišu se u ''kurzivu'', kao poslovice ili fraze na stranim jezicima (npr. ''[[Nullum crimen, nulla poena sine lege]]''). U pravilu, ako je riječ o izrazu na stranom jeziku, neovisno o tome koji to jezik bio, on bi trebao biti pisan u ''kurzivu''. === Upotreba crte u tekstu === {{Prečica|WP:CRTA}} Na temelju konsenzusa urednika '''en-crta (–)''' jest standardna varijanta crte koju treba upotrebljavati u tekstu članka. Crta se često koristi za vremenske raspone (npr. 2020–2025) i za odnose između pojmova (npr. Beograd–Bar). Dužu, em-crtu (—) treba izbjegavati. En-crta je vizuelno suptilnija od em-crte i manje ometa tok teksta, što je glavni argument za njenu standardizaciju. Međutim, upotreba em-crte dopuštena je kada je ta crta sastavni dio citiranog teksta. == Smjernice o naslovima članaka == Naslovi (i podnaslovi) članaka podliježu posebnim smjernicama koje omogućuju praktično funkcioniranje projekta u cjelini. Pomoću tih smjernica postiže se određena razina uniformiranosti koja je poželjna na razini projekta. Smjernice navedene u nastavku ne odnose se na sam tekst članaka. === Načelo "2:1" === {{Prečica|WP:2:1}} Iako je znatan dio leksika srpskohrvatskog jezika u cjelini identičan u svim standardnim varijantama, postoje i razlike, koje mogu biti veće ili manje. Među manje razlike spadaju različite refleksije glasa ''jat'', koje se mogu manifestirati u obliku različitih izgovora ([[Ijekavski izgovor|ijekavica]], [[Ekavski izgovor|ekavica]] i dr.). U tome slučaju, preporučeno je u naslovu upotrijebiti '''ijekavsku varijantu''' nekog izraza, osim ako nije riječ o izrazu ili temi koja je usko vezana za drugo govorno područje. Na primjer, članak [[Crvena zvezda]] treba imati taj naslov neovisno o tome što postoji članak [[zvijezda]], kao što članak "[[Lijepa naša domovino]]" mora zadržati taj naslov neovisno o tome što se ne provodi ista jezična praksa kao u slučaju članka ''[[Lepa sela lepo gore]]''. Osim ovih manjih razlika mogu postojati i veće razlike – kada različite varijante upotrebljavaju potpuno različite izraze za iste pojmove. U tu svrhu, ranijim konsenzusom među urednicima dogovorena je primjena načela "2:1": <div style="margin: 0.5em 0em 2em 0em; border-left: 2px solid #696; background-color: #f3fff3; padding: 0.6em; overflow:hidden;">'''Načelo "2:1"''' nalaže da u slučaju dileme oko toga koji izraz treba upotrijebiti u naslovu na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku konzultirate [[Wikipedija na bosanskom jeziku|Wikipediju na bosanskom]], [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|Wikipediju na hrvatskom]] i [[Wikipedija na srpskom jeziku|Wikipediju na srpskom jeziku]]. Izraz koji je predominantan među trima projektima (u omjeru 2:1) bit će odabran kao preporučeni naslov članka na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku.</div> Izostanak crnogorske varijante postoji iz triju razloga: # [[Wikipedija na crnogorskom jeziku]] i dalje službeno ne postoji; # Uključivanje crnogorske varijante dovelo bi do niza potencijalnih situacija 2:2 koje su se ovim načelom htjele izbjeći; # Crnogorske varijante leksički su u pravilu identične srpskima, pa su te dvije varijante ovdje tretirane kao jedna. U praksi, dužni ste pogledati istovjetne članke na sve tri Wikipedije i upotrijebiti izraz koji je najzastupljeniji. Varijante koje ostanu neiskorištene trebaju postojati kao preusmjeravanja. Ako neka od Wikipedija nema konkretan članak, možete potražiti slične naslove da potvrdite praksu ili pak konzultirati rječnike uz navođenje izvora. Primjeri načela "2:1" u praksi: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+Primjeri primjene načela "2:1" |- ! Dvojba !! [[Wikipedija na bosanskom jeziku|bs]]!! [[Wikipedija na hrvatskom jeziku|hr]]!! [[Wikipedija na srpskom jeziku|sr]]!! Preporučeni naslov |- | Hemija/Kemija || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:bs:Hemija|Hemija]] || style="background: #ffcccc;" | [[w:hr:Kemija|Kemija]] || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:sr:Хемија|Hemija]] || '''[[Hemija]]''' |- | Mermer/Mramor || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:bs:Mramor|Mramor]] || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:hr:Mramor|Mramor]] || style="background: #ffcccc;" | [[w:sr:Мермер|Mermer]] || '''[[Mramor]]''' |- | Nauka/Znanost || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:bs:Nauka|Nauka]] || style="background: #ffcccc;" | [[w:hr:Znanost|Znanost]] || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:sr:Наука|Nauka]] || '''[[Nauka]]''' |- | Promet/Saobraćaj || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:bs:Saobraćaj|Saobraćaj]] || style="background: #ffcccc;" | [[w:hr:Promet|Promet]] || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:sr:Саобраћај|Saobraćaj]] || '''[[Saobraćaj]]''' |- | Vazduh/Zrak || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:bs:Zrak|Zrak]] || bgcolor="#ACE1AF" | [[w:hr:Zrak|Zrak]] || style="background: #ffcccc;" | [[w:sr:Ваздух|Vazduh]] || '''[[Zrak]]''' |} Načelo "2:1" nije zapisano u kamenu. Konsenzusom korisnika može se dogovoriti i drugačije za pojedine slučajeve. Ovo načelo odnosi se samo na naslove i podnaslove. === Neutralni izrazi === U praksi se mogu pojaviti situacije kada načelo "2:1" neće dovesti do rezultata jer sve tri varijante mogu imati različite izraze, pa je nemoguće utvrditi većinu. Idealan primjer za to je pojam [[historija]] – u bosanskoj varijanti pojam se naziva "historija", u hrvatskoj "[[povijest]]", a u srpskoj "[[istorija]]". Budući da načelo "2:1" ne donosi rješenje, treba se pribjeći drugim metodama, kao što je načelo '''neutralnog izraza'''. Ono nalaže da u slučajevima kada ne postoji jasna predominacija jednog pojma u jezičnoj praksi, u naslovu treba upotrijebiti onaj naziv koji je jezično najneutralniji i koji je jednako prepoznatljiv u svim trima varijantama. U prethodnom slučaju, izraz "historija" je najneutralniji jer je manje specifičan u odnosu na srpski izraz "istorija", a prepoznatljiv je i govornicima hrvatske varijante jer i u hrvatskom jeziku postoje izrazi derivirani iz izraza "historija", poput izraza "historiografija". Zato je "historija" najneutralniji izraz koji je podjednako prepoznatljiv na svim varijantama. Načelo neutralnog izraza treba primjenjivati i onda kada postoji jezično neutralni izraz, najčešće iz nekog stranog jezika, koji je razumljiv u svim varijantama. U svakom slučaju, prvo treba tražiti domaći termin koji bi bio neutralan. Ako njega nije moguće pronaći, korisnici se mogu poslužiti i izrazima iz drugih jezika. Ovo načelo odnosi se samo na naslove i podnaslove. Neutralni izrazi moraju imati potvrđenu upotrebu u pouzdanim izvorima. Budući da [[Wikipedija:Wikipedija nije mjesto za stvari izmišljene preko noći|Wikipedija nije mjesto za izraze izmišljene preko noći]], korisnici ne smiju umjetno konstruirati nove termine samo kako bi izbjegli varijantske razlike. === Načelo izvornika === {{Prečica|WP:IZVORNIK}} '''Načelo izvornika''' jedno je od najvažnijih jezičnih smjernica Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Ta smjernica donesena je kao posljedica niza rasprava oko toga kako bi se strani vlastiti nazivi trebali pisati na ovom projektu, s obzirom na to da postoje znatne razlike u preuzimanju stranih naziva među varijantama policentričnog jezika. Kako bi se doskočilo eventualnim nesuglasicama i [[Wikipedija:Ratovanje izmjenama|uređivačkim ratovima]], oblikovano je načelo izvornika: <div style="margin: 0.5em 0em 2em 0em; border-left: 2px solid #696; background-color: #f3fff3; padding: 0.6em; overflow:hidden;">'''Načelo izvornika''' nalaže da se strani vlastiti nazivi u naslovu pišu onako kako se pišu na izvornom jeziku (uz posebne znakove i grafeme) poštujući osnovna pravopisna pravila srpskohrvatskog jezika ako je riječ o jeziku koji se služi latiničnim pismom. Za jezike koji se služe nelatiničnim pismima vrijede posebne smjernice.</div> Pisanjem stranih vlastitih izraza prema ovom načelu zadržava se prepoznatljivost pojma, pri čemu se ne favorizira nijedna varijanta policentričnog jezika, što je u skladu s načelom neutralnih izraza, a istovremeno se omogućava inkluzivnost i neovisnost u odabiru varijanti u samim tekstovima. Ovo načelo odnosi se samo na naslove i podnaslove. U samom tekstu možete pisati kako želite ako je vaš odabir usklađen s ostalim pravilima i smjernicama. Međutim, i od načela izvornika postoje određene iznimke, koje će biti individualno adresirane. Formiranje ovog načela direktna je posljedica činjenice da se strani vlastiti nazivi iz jezika koji se služe latinicom mogu pisati prilagođeno (što je bliže hrvatskoj varijanti){{efn|Primjer prilagođenog pisanja je '''Lech Walesa''' u odnosu na [[Lech Wałęsa]], kako se piše na [[Poljski|poljskom jeziku]]. Srpskohrvatski jezik ne poznaje slova ł i ę, pa se prema ovom modelu izvorno pisanje samo prilagođava srpskohrvatskoj abecedi.}} ili fonetski (što je bliže srpskoj varijanti).{{efn|Ime [[Lech Wałęsa]] pisalo bi se, prema fonetskom načelu, '''Leh Valensa''' jer se tako izgovara.}} Budući da Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku teži biti jezično neutralna (cilj jezičnih smjernica nije da se favorizira ijedna varijanta policentričnog jezika), kao neutralno rješenje odabran je model prema kojem se pisanje stranih vlastitih imenica provodi tako da se one pišu onako kako se pišu u izvornom jeziku, sa svim posebnim slovima i znakovima. To se odnosi na sve jezike koji se služe latiničnim pismom kao službenim ili dominantnim pismom u praksi. Primjeri ispravnog pisanja su: * <s>Lech Walesa</s>, <s>Leh Valensa</s> → '''[[Lech Wałęsa]]''' * <s>Ho Chi Minh</s>, <s>Ho Ši Min</s> → '''[[Hồ Chí Minh]]''' * <s>Andre Malraux</s>, <s>Andre Malro</s> → '''[[André Malraux]]''' * <s>Ilham Aliyev</s>, <s>Ilham Alijev</s> → '''[[İlham Əliyev]]''' * <s>Temurkhuja Abdukholiqov</s>, <s>Temurhodža Abduholikov</s> → '''[[Temurxoʻja Abduxoliqov]]''' * <s>Besancon</s>, <s>Bezanson</s> → '''[[Besançon]]''' * <s>Tromso</s>, <s>Tromse</s> → '''[[Tromsø]]''' * <s>Nurnberg</s>, <s>Nirnberg</s> → '''[[Nürnberg]]''' * <s>Deportivo de la Coruna</s>, <s>Deportivo de la Korunja</s> → '''[[Deportivo de La Coruña]]''' * <s>Genclerbirligi SK</s>, <s>Genčlerbirligi SK</s> → '''[[Gençlerbirliği SK (fudbal)|Gençlerbirliği SK]]''' Iznimka od ovog načela jesu udomaćeni vlastiti nazivi u srpskohrvatskoj literaturi. U takvim slučajevima primjenjuju se opća pravila za provjeru i ocjenu udomaćenosti i prepoznatljivosti, ali se o tome uvijek odlučuje na individualnoj bazi. Kod jezika koji se ne služe latiničnim pismom uopće ili ga ne upotrebljavaju kao primarno pismo, ovo načelo provodi se nešto drugačije. Tu postoje dvije varijante: morfološko pisanje (najsličnije načelu izvornika) ili fonetsko pisanje. Budući da je primarno pismo na Wikipediji na srpskohrvatskom jeziku latinica, svi naslovi moraju biti pisani na latiničnom pismu. Kod jezika koji ne upotrebljavaju latinicu mora se izvršiti [[transkripcija]] ili [[transliteracija]]. Pošto se taj postupak provede, vrši se odabir između morfološke ili fonetske varijante. Hoćemo li neke vlastite strane nazive u naslovu pisati morfološki ili fonetski, ovisi o samom jeziku, tj. o jeziku posredniku preko kojega je taj jezik "došao" u srpskohrvatsko govorno područje. Kod jezika koji se služe ćiriličnim pismom treba vršiti jednostavnu transkripciju (slovo za slovo) i tako naslovljavati članke poštujući pravopisna pravila koja se primjenjuju kada postoje posebni znakovi u stranim jezicima. U slučaju drugih pisama prvo se provjerava postoji li službeni državni transkripcijski sustav za taj jezik; ako postoji (kao npr. kod [[kineski|kineskog]], [[japanski|japanskog]] i [[korejski|korejskog jezika]]), treba se primjenjivati taj sustav. Ako takav sustav ne postoji, gleda se uhodana jezična praksa (primjerice, [[grčki]], [[hinduski]], [[hebrejski]] i [[arapski]] jezici prenose se fonetski jer je to uhodana jezična praksa u srpskohrvatskom jeziku) ili jezik posrednik (npr. [[kmerski jezik]] prenosi se morfološki jer je jezik posrednik u tom slučaju [[francuski]], koji primjenjuje morfološko pisanje, dok se [[armenski]] prenosi fonetski jer je jezik posrednik u tom slučaju [[ruski]], koji primjenjuje fonetsko pisanje). U nastavku se nalazi okvirna lista jezika prema tome trebaju li se prilikom transkripcije/transliteracije pisati morfološki ili fonetski: {| class="wikitable" |- ! Način pisanja !! Jezici |- ! Morfološki | [[kmerski]], [[malajski]], [[burmanski]], [[tajlandski]], [[laoški]], [[:Kategorija:Jezici Afrike|afrički jezici]], [[:Kategorija:Jezici Oceanije|oceanijski jezici]] |- ! Fonetski | [[armenski]], [[gruzijski]], [[grčki]] i [[starogrčki]], [[hinduski]], [[bengalski]], [[hebrejski]], [[arapski]], [[perzijski]], [[mongolski]], [[nepalski]], [[paštu]], [[urdu]], [[sanskrt]], [[tamilski]] |- ! Posebna pravila{{efn|Neki jezici imaju službeni sustav za transkripciju s posebnim pravilima. Tada se treba pridržavati tih pravila, koja nekada mogu kombinirati morfološki i fonetski pristup.}} | jezici koji se služe [[ćirilica|ćirilicom]] (jednostavno preslovljavanje slovo po slovo), [[japanski]], [[kineski]], [[korejski]] |} Tablica ne sadrži sve jezike, te je u tom pogledu nepotpuna, ali sadrži one najčešće, tako da se može upotrebljavati kao vodilja u slučaju da naiđete na jezik koji nije prisutan u njoj. U tom slučaju potražite jezik koji je najsrodniji vašem jeziku te primijenite isto načelo. Posebno pitanje koje se pojavilo u praksi ticalo se posvojnih i odnosnih pridjeva te priloga koji potječu od stranih naziva. Kada je riječ o osobama, pridjevi se u pravilu pišu morfološki (npr. Shakespeareov, Čehovljev, Baudelaireov), a prilozi fonetski (npr. šekspirovski, čehovljevski, bodlerovski). Kada je riječ o geografskim nazivima, neovisno o tome radi li se o pridjevu ili prilogu, ti pojmovi pišu se fonetski (npr. njujorški, pariški, londonski, nirnberški) u naslovu. === Geografski naziv u naslovu === Geografski nazivi (toponimi) često znaju biti problematični zbog različitih jezičnih praksi i historijskih utjecaja, pogotovo kada je riječ o varijantama policentričnog jezika. Ovo su osnovne smjernice koje vrijede za pisanje geografskih imena: # Nazivi država gotovo uvijek se u naslovu pišu fonetski, sukladno lingvističkoj praksi. Ako niste sigurni koji naziv trebate upotrijebiti, provjerite šablon {{tl|Country data}} za tu državu. Naziv šablona trebao bi odgovarati naslovu članka o državi. # Nazivi gradova i drugih naselja u pravilu se pišu prema pravilima izvornog jezika, bez fonetizacije, uz primjenu dopunskih smjernica za nelatinična pisma. Iznimke od ovoga jedino su ustaljeni nazivi koji su se kroz historiju udomaćili u srpskohrvatskom jeziku (npr. [[Beč]] umjesto [[Wien]]). # Nazivi administrativnih jedinica u pravilu se ne prevode, osim ako ne sadrže neke opće imenice, veznike ili prijedloge te uvriježene toponime koji se u pravilu prevode (npr. [[Sjeverna Dakota]], [[Aljaska]] i [[Havaji]], ali [[Texas]] i [[California]]). # Nazivi ostalih geografskih pojmova i lokaliteta u pravilu se ne prevode, osim ako ne sadrže opće imenice, uvriježene toponime koji se u pravilu prevode ili ako je riječ o nekom udomaćenom nazivu. === Pisanje brojeva u naslovu === Smjernice o pisanju brojeva u naslovima ovise o tome radi li se o arapskim ili rimskim brojevima, odnosno glavnim ili rednim. Kod [[rimski brojevi|rimskih brojeva]] situacija je jednostavna. Rimski brojevi pišu se prema standardnim pravilima pisanja rimskih brojeva, bez točke, neovisno o tome radi li se o glavnom ili rednom broju. Na primjer, kod imena vladara, kao što je [[Karl XIV Johan, kralj Švedske]], rimski broj piše se bez točke. Iznimke mogu biti stilski obilježeni naslovi umjetničkih djela, gdje je točka sastavni dio naslova a ne pitanje pravopisa. Kod [[arapski brojevi|arapskih brojeva]] smjernice su nešto složenije: # '''Glavni brojevi''' pišu se prema standardnim gramatičkim pravilima. Sporno pitanje je upotreba decimalnog zareza ili decimalne točke. Wikipedija na srpskohrvatskom jeziku sistemski je postavljena tako da upotrebljava decimalni zarez, dok se tisućice u većim brojevima razdvajaju točkom. Iako se poštovanje navedene prakse potiče, naročito u naslovima, korisnici mogu upotrebljavati varijantu koju žele u samom tekstu članka. # '''Redni brojevi''' pišu se s točkom na kraju u naslovu kako bi se razlikovali od glavnih brojeva. Točka se u pravilu piše nakon rednog broja godine (npr. [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.]] ili [[EHF Euro 2010.]] i sl.). Od ove smjernice postoje određene iznimke. Kada je naslov stilski obilježen (npr. naslovi umjetničkih djela) i kada broj prethodi nekom drugom pravopisnom znaku, kao što su zagrade ({{!xt|(...)}}, {{!xt|[...]}}, {{!xt|{...} }}) ili spojnica ({{!xt|...–...}}, {{!xt|...—...}}), izostavlja se točka nakon rednog broja godine. Kod kose crte ({{!xt|.../...}}) točka se piše samo nakon druge brojke kada je riječ o rednom broju, npr. [[HNK Hajduk Split – sezona 1993/1994.]] Međutim, točka se piše ako je godina sastavni dio naziva takmičenja navedenog u naslovu, npr. [[Roland-Garros 2016. – muški singl]] i [[Brazil – Njemačka (FIFA Svjetsko prvenstvo 2014.)]]. === Nazivi mjeseci u naslovu === Imena mjeseci u hrvatskoj varijanti policentričnog jezika razlikuju se u odnosu na ostale. To može izazvati konfuziju kod urednika i čitatelja jer, prema postojećoj jezičnoj praksi, postoje tri načina pisanja mjeseci: # Prema međunarodnom formatu ([[januar]], [[februar]], [[mart]], [[april]], [[maj]], [[juni]], [[juli]], [[August (mjesec)|august]], [[septembar]], [[Oktobarska diploma|oktobar]], [[novembar]], [[decembar]]); # Prema hrvatskoj varijanti ([[siječanj]], [[veljača]], [[ožujak]], [[travanj]], [[svibanj]], [[lipanj]], [[srpanj]], [[kolovoz]], [[rujan]], [[listopad]], [[studeni]], [[prosinac]]); # Brojevima. U samom tekstu članka možete upotrebljavati varijantu koju želite; na vama je hoće li u članku pisati [[1. januara]], [[1. siječnja]] ili [[1. 1.|1.{{Nbsp}}1.]] Međutim, u naslovima i podnaslovima u pravilu treba upotrebljavati međunarodnu varijantu, osim u slučaju nacionalno povezanih tema i stilski obilježenih naziva. Tako će naslovi članaka biti [[Šestojanuarska diktatura]] i [[Decembarska ubojstva]] prema općem pravilu. Primjeri iznimki su [[Prosinačke žrtve]], tema koja je u bliskoj vezi s nacionalnom historijom, i ''[[Što je Iva snimila 21. listopada 2003.]]'' kao stilski obilježen naslov. === Latinizmi i grecizmi u naslovu === Izrazi koji potječu iz [[Latinski jezik|latinskog jezika]] (latinizmi) po pravilu se pišu prema hrvatskoj varijanti srpskohrvatskog jezika, dok se izrazi iz [[Starogrčki jezik|starogrčkog jezika]] (grecizmi) po pravilu pišu prema srpskoj varijanti srpskohrvatskog jezika. Na primjer, članak [[Financije]] naslovljen je prema hrvatskoj varijanti, dok je članak [[Hemija]] naslovljen prema srpskoj varijanti. Na taj način postiže se unificiranost u izrazu i ravnopravna zastupljenost varijanti. === Upotreba kurziva u naslovu === Nazivi umjetničkih djela u naslovu pišu se u izvornom obliku. Međutim, ostaje pitanje formata naziva ovisno o tipu djela. Dilema je oko toga treba li se naziv u naslovu pisati u ''kurzivu'' (''italiku'') ili obličnim slovima. Radi standardizacije primjenjuju se sljedeće smjernice: # '''Upotreba ''kurziva'''''. Nazivi "većih" umjetničkih djela u pravilu se pišu u kurzivu. To se odnosi na veća književna (romani, enciklopedije, zbirke, rječnici i sl.), glazbena i plesna (opere, baleti, albumi, kompilacije i sl.), likovna (slike, kipovi, kompozicije i sl.) i scenska (filmovi, serije, drame i sl.) djela. Naravno, kurziv se odnosi samo na naziv djela. Bilo kakvi dodaci ne pišu se u kurzivu. Kurziv se ne upotrebljava za strana vlastita imena (npr Taylor Swift) i imena stranih kompanija (npr. Microsoft). # '''Upotreba običnih slova'''. Nazivi "manjih" umjetničkih djela, najčešće kraćih individualnih djela ili djela koja se objavljuju u sklopu zbirki, u pravilu se pišu običnim slovima u naslovu i stavljaju pod navodnike ("...") u samom tekstu. Tu spadaju individualne pjesme (lirske ili muzičke kompozicije), pripovijetke i novele, epizode serije i slična umjetnička djela. # '''Kombinacija običnih slova i ''kurziva'''''. Postoje situacije kada dijelovi naslova moraju biti u ''kurzivu'', a drugi dijelovi ne. U takvim situacijama moguće je kombinirati oba načina pisanja. To se može dogoditi u stilski obilježenim naslovima ili pak u nekim posebnim naslovima koji kombiniraju naziv s općim izrazima. Na primjer, pjesma "melt" ima stilski obilježen naslov s kurzivnim ''e'', pa je u redu pisati je kao "m''e''lt". Gornje smjernice odnosile su se na usko definirane slučajeve. ''Kurziv'' je moguće upotrebljavati i u drugim situacijama. Primjerice, pojmovi koji su sami po sebi neserbokroatizirani strani izrazi (npr. ''Weltschmerz''), a kao takvi se upotrebljavaju u srpskohrvatskom jeziku pišu se u ''kurzivu'', kao poslovice ili fraze na stranim jezicima (npr. ''Nullum crimen, nulla poena sine lege''). U pravilu, ako je riječ o izrazu na stranom jeziku, neovisno o tome koji to jezik bio, on bi trebao biti pisan u ''kurzivu''. == Napomene == {{notelist}} == Povezano == * [[Bečki književni dogovor]] – sporazum kojim je postavljen temelj zajedničkom srpskohrvatskom jeziku * [[Novosadski dogovor]] – sporazum postignut radi standardizacije zajedničkog srpskohrvatskog jezika {{Pravila i smjernice Wikipedije}} 5q7xawahturonhuui4bw0ofxbc40rje Bosanci 0 112645 42690094 42689697 2026-09-18T03:35:54Z Aca 108187 Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-49775-16|~2026-49775-16]] ([[User talk:~2026-49775-16|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 42658028 wikitext text/x-wiki {{razlikovati|[[Bošnjaci]]}} {{Druga upotreba|naselje u Hrvatskoj u općini Bosiljevo|Bosanci (Bosiljevo)}} {{Infookvir etnička grupa | ime = Bosanci i Hercegovci<br />Босанци и Херцеговци | slika = <table border=0 align="center"> <tr> <td></td> <td>[[Datoteka:Portrait_of_Catherine_of_St_Sava_(1425-1478).jpg|80x100px]]</td> <td>[[Datoteka:Ivan franjo jukic.jpg|80x100px]]</td> </tr> <tr> <td><div style="background-color:#fee8ab"><small>'''[[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtko]]'''</small></td> <td><div style="background-color:#fee8ab"><small>'''[[Katarina Kosača-Kotromanić|Katarina]]'''</small></td> <td><div style="background-color:#fee8ab"><small>'''[[Ivan Franjo Jukić|Jukić]]'''</small></td> </tr> <tr> <td>[[Datoteka:Husein_Gradaščević.jpg|80x100px]]</td> <td>[[Datoteka:Omer Pacha.jpg|80x100px]]</td> <td>[[Datoteka:Aleksa Santic.JPG|80x100px]]</td> </tr> <tr> <td><div style="background-color:#fee8ab"><small>'''[[Husein Gradaščević|Gradaščević]]'''</small></td> <td><div style="background-color:#fee8ab"><small>'''[[Omer-paša Latas]]'''</small></td> <td><div style="background-color:#fee8ab"><small>'''[[Aleksa Šantić|Šantić]]'''</small></td> </tr> </table> | opis_slike = | populacija = 3 milijuna <small>(procjena)</small> | regije = {{flagcountry|BIH}}oko 2 185 055 <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html CIA - The World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180315193211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html |date=2018-03-15 }} CIA Fact Book</ref> | jezik = [[srpskohrvatski jezik]] ([[bosanski jezik|bosanski]], [[srpski jezik|srpski]] ili [[hrvatski jezik|hrvatski]]) | vjera = [[Islam]], [[Pravoslavna crkva]], [[Katoličanstvo|Rimokatoličanstvo]], | srodne = }} '''Bosanci''' ili '''Bosanci i Hercegovci''' su imena za stanovnike [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] ili za osobe koje potječu iz Bosne i Hercegovine. Osim toga kao Bosanci (shodno tome i [[Hercegovci]]) se u kolokvijalnom govoru smatraju [[Bosanskohercegovačko državljanstvo|državljani Bosne i Hercegovine]], koji nacionalno pripadaju u jedan od tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine ([[Bošnjaci]], [[Srbi]] i [[Hrvati]]). U drugim državama bivše [[SFRJ]], izraz Bosanci se koristi za osobe čije porijeklo ili mjesto rođenja se nalazi u Bosni i Hercegovini. Po zvaničnim podacima u [[Popis stanovništva u Crnoj Gori 2011.|popisu stanovništva]] u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] je moguće izjašnjavanje kao Bosanac.<ref name="Popis_2011">[http://monstat.org/cg/page.php?id=534&pageid=322 Zvanični rezultati popisa na web stranici Zavoda za statistiku Crne Gore]</ref> Bosanci su nacija, te nisu oni čiji pripadnici samo smatraju Bosnu i Hercegovinu svojom domovinom (nego oni koji imaju njeno državljastvo ili su rođeni u BiH). ''Bosanci'' su glavni pojam za pripadnike stanovnika zemlje (tj. državljane) Bosne i Hercegovine, što po etničkom opredjeljenju može da uključuje svaku etničku grupu/narod, konstitutivne narode BiH: [[Bošnjaci|Bošnjake]], [[bosanski Srbi|Srbe]] i [[bosanski Hrvati|Hrvate]], te druge ljude ne u samoj Bosni, već i u inozemstvu, pod uslovom da su rođeni u BiH, tj. da im je nacionalnost bosanskohercegovačka (Bosanac i Hercegovac). Ime se odnosi na sve državljane Bosne i Hercegovine, pripadnike zemlji Bosni i Hercegovini, bez razlika u regionalnim, vjerskim ili etničkim/narodnim pripadnostima. Mnogi građani Bosne i Hercegovine se nazivaju Bosancima uglavnom u nezvaničnom govoru te tamo gdje je takvo opredjeljenje prihvaćeno kao zvanično (u većini inostranih država). Neki se čak izjašnjavaju ekskluzivo kao Bosanci i često kad ne žele izraziti svoju etničku pripadnost, ili ako potječu iz miješanog braka. Neki od primjera ljudi koji se izjašnjavaju tako su: [[Sergej Barbarez]], [[Branko Đurić]], [[Josip Katalinski]] i [[Danis Tanović]]. Autohtoni Bosanci imaju [[Južni Slaveni|južnoslavensko]] porijeklo, a po modernoj novoj (i tačnoj) državnoj definiciji, Bosanac može biti svako ko ima državljanstvo države Bosne i Hercegovine; time je riječ ''Bosanac'' uveliko postala sinonim za sveobuhvatni nacionalni demonim ''Bosanci i Hercegovci''. To uključuje (ali nije ograničeno na) pripadnike konstitutivnih [[Etnička grupa|etničkih/narodnih grupa]] u Bosni i Hercegovini: [[Bošnjaci|Bošnjaka]], [[Bosanski Srbi|bosanskih Srba]] i [[Bosanski Hrvati|bosanskih Hrvata]]. Oni koji žive u manjoj geografskoj regiji [[Hercegovina|Hercegovine]] se radije identificiraju samo kao [[Hercegovci]] u lokaliziranom, regionalnom smislu. Etničke manjine na ovom području, kao što su [[bosanski Jevreji|Jevreji]], [[Romi]], [[Albanci]], [[Crnogorci]] i drugi, mogu uzeti u obzir pridjev ''bosanski'' kao promjenu njihove etničnosti (npr. ''bosanski Jevreji'') da bi se naznačilo mjesto življenja. Osim toga, znatan broj stanovnika u Bosni i Hercegovini vjeruje da termin ''Bosanci'' definira one ljude koji čine određenu kolektivnu grupu (kulturni identitet) ili etničku grupu. ==Historija== ===Najraniji zapisi=== Najraniji kulturni i jezički korijeni bosanske historije mogu se pratiti unatrag do Seobe naroda u ranom [[Srednji vijek|Srednjem vijeku]]. U to vrijeme, [[Slaveni]] iz [[Jugoistočna Evropa|Jugoistočne Evrope]] su izvršili [[invazija|invaziju]] na [[Bizantijsko carstvo|Istočno Rimsko carstvo]] i naselili su [[Balkanski poluotok]]. Tamo su se pomiješali s autohtonim ''paleo-balkanskim'' narodima, kolektivno poznatijim kao [[Iliri]]. Iz haosa Mračnog doba ([[Srednji vijek]]), od 800. g. nove ere, Slaveni su počeli srastati u rane kneževine. Kako su se kneževine širile, oni su pripajali i druga slavenska plemena i teritorije, a kasnije su se razvili u centralizirane [[kraljevina|kraljevine]]. Hrvati su se na zapadu zakleli na vjernost [[Rim]]u, pod utjecajem susjednih katoličkih kraljevstava, dok su Srbi na istoku pali pod [[Bizantijsko carstvo|bizantijski]] utjecaj i ''zagrlili'' [[pravoslavlje]]; ove vjerske razlike postale su dio njihovog ''samo-definiranja'' kao različitih naroda ili etničkih grupa. Za razliku od toga, u Bosni nije bilo istaknutih slavenskih plemena, a nezavisna [[Bosanska država]] se neće uspostaviti sve do [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]]. Prije toga, srž bosanskih zemalja (između rijeka [[Drina|Drine]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]] ) je bila u skoro pa konstantnom stanju promjena među konkurencijom između Bizantijaca, Srba, Hrvata, [[Bugari|Bugara]] i [[Mađari|Mađara]]. U dvanaestom vijeku, [[Bosanska država]] se počinje uzdizati kao nezavisna religijska struktura. Razvija se u moćno [[Bosansko kraljevstvo]] u četrnaestom vijeku; naziv ''[[Bošnjani]]'' je bio korišten za opisivanje stanovnika Kraljevstva. To je vjerojatno bio regionalni naziv koji potječe od naziva rijeke [[Bosna (rijeka)|Bosne]], koja teče kroz srce Kraljevstva. Prije raspada [[Rimsko carstvo|Rimskog carstva]], rijeka se zvala '''Bosona''' po autohtonim [[Iliri]]ma, a neki naučnici nagađaju da je ime ''Bosna'' izvedeno iz tog pojma. ===Bosansko kraljevstvo=== [[File:Medieval Bosnian State Expansion-en.svg|thumb|Teritorijalno širenje Bosanskog kraljevstva u Srednjem vijeku]] [[Bosansko kraljevstvo]] je raslo i širilo se pod vlašću [[Kotromanići|dinastije Kotromanića]], s ciljem pripajanja hrvatskih i srpskih teritorija. Kao posljedica toga, čak i više [[Rimokatoličanstvo|rimokatolika]] i [[pravoslavci|pravoslavaca]] se nastanjuje u okviru granica Kraljevstva, zajedno s pristalicama autohtone [[Crkva bosanska|Crkve bosanske]] čiji su počeci i priroda predmet nastavka rasprava među naučnicima. Oni koji pripadaju ovoj [[Kult|sekti (kultu)]] su se jednostavno nazivali ''krstjani'' (kasnije: ''kršćani''). Mnogi učenjaci tvrde da su ti bosanski ''krstjani'' ''maniheistički dualisti'' povezani s [[bogumili]]ma iz Bugarske, dok drugi ovu [[teorija|teoriju]] dovode u pitanje, navodeći kao razlog nedostatak historijskih dokaza. Vlasti i Katoličke i Pravoslavne crkve smatraju Crkvu bosansku [[hereza|heretičkom]], te su pokreću snažne ''prozelitizirajuće'' kampanje kako bi se njen utjecaj zaustavio. Kao rezultat tih podjela, koherentan (dosljedan) religijski identitet se nikada nije razvio u srednjovijekovnoj Bosni, kao što se razvio u Hrvatskoj i Srbiji. ===Osmanlijsko doba=== Kako su vijekovi prolazili, Bosansko kraljevstvo je polako počelo slabiti. Postalo je ''lomljivo'' usljed povećanog političkog i vjerskog nezajedništva. Do tada, Osmanlije su već stekli uporište na [[Balkanski poluotok|Balkanskom poluotoku]]. Porazom Srba u [[Kosovska bitka|Kosovskoj bici]] i širenjem prema zapadu, Turci na kraju osvajaju cijelu Bosnu i dijelove susjedne [[Hrvatska|Hrvatske]]. Teritorij koji je djelomice pripadao srednjovijekovnom [[Hrvatsko kraljevstvo|Kraljevstvu Hrvatske]], a dijelom [[Bosansko kraljevstvo|Bosanskom kraljevstvu]] ostao je pod osmanlijskom vlašću vijekovima, toliko dugo da je počinju nazivati ''turska Hrvatska'' (kasnije: [[Bosanska Krajina]]). Ovakvi razvoji mijenjaju bosansku historiju, kao i to da mnogi stanovnici počinju primati [[islam]], čineći da složeni bosanski etno-religijski identitet postane još složeniji.[[Crkva bosanska]] ''nestaje'', iako su okolnosti njezinog pada bili raspravljani koliko i definiranja njezine prirode i početaka. Neki historičari tvrde da su bosanski ''krstjani'' počeli masovno prelaziti na islam, tražeći utočište od katoličkog i pravoslavnog progona. Drugi tvrde da je Crkva bosanska prestala raditi već mnogo desetljeća prije turskih osvajanja. U svakom slučaju, autohtono i različito društvo slavenskih muslimana se razvilo među Bosancima pod osmanlijskom vlašću, koja brzo postaje dominantna. Do ranih 1600-tih, otprilike dvije trećine bosanskog stanovništva je bilo muslimansko.{{sfn|Malcolm|1995|p=71}} ===Austro-ugarsko doba=== [[File:Bosnien Volkstrachten.JPG|thumb|right|200px|Bosanci za vrijeme [[Austro-Ugarska|austro-ugarske]] okupacije Bosne i Hercegovine]] Za vrijeme [[Austro-Ugarska|austro-ugarske]] okupacije Bosne i Hercegovine u periodu 1878 – 1918. g., [[Benjámin Kállay]], zajednički ministar finansija Carstva i administrator Bosne sa sjedištem u Beču, promovira ''Bošnjaštvo'', politiku koja ima za cilj da kod ljudi u BiH probudi "osjećaj da oni pripadaju velikoj i moćnoj naciji'.<ref>{{cite book |title=Industrialization of Bosnia-Hercegovina: 1878-1918 |url=https://archive.org/details/industrializatio0000unse_i6h0 |last=Sugar |first=Peter F. |year=1963 |publisher=[[University of Washington Press]] |page=[https://archive.org/details/industrializatio0000unse_i6h0/page/201 201]}}</ref> Politika je zagovarala ideale o pluralističkoj i multikonfesionalnoj bosanskoj [[nacija|naciji]], a Bosance je vidjela u budućnosti kako "govore [[bosanski jezik]] i podijeljeni su u tri religije sa podjednakim pravima".<ref>{{cite book |title=Serbia, Croatia and Slovenia at Peace and at War: Selected Writings, 1983-2007 |last=Ramet |first=Sabrina P. |year=2008 |publisher=[[LIT Verlag Münster]] |chapter=Nationalism and the 'Idiocy' of the Countryside: The Case of Serbia |pages=74–76 |isbn=978-3-03735-912-9}}</ref><ref name=velikonja>{{cite book |title=Religious Separation and Political Intolerance in Bosnia-Herzegovina |url=https://archive.org/details/religiousseparat0000veli |last=Velikonja |first=Mitja |year=1992 |publisher=Texas A&M University Press |isbn=978-1-58544-226-3}}</ref> Politika je pokušala izolirati Bosnu i Hercegovinu od njenih ''iredentističkih'' susjeda, ([[Pravoslavna crkva|Pravoslavne crkve]] u [[Srbija|Srbiji]], [[Katolička crkva|Katoličke crkve]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] i [[muslimani|muslimana]] iz [[Osmanlijsko carstvo|Osmanlijskog carstva]]). Carstvo je pokušavalo da obeshrabri koncept hrvatskog ili srpskog nacionalizma, koji se proširio u bosanskohercegovačkim katoličkim i pravoslavnim zajednicama iz susjedne Hrvatske i Srbije sredinom devetnaestog stoljeća.<ref name=velikonja/> Hrvati i Srbi koji su se protivili imperijalnoj politici i identificirali se sa nacionalističkim idejama, su ignorisali tvrdnje o bosanskoj naciji i umjesto toga ubrajali bosanske muslimane kao dio svojih nacija, koncept koji je odbacivan od većine bosanskih muslimana.<ref>''Central and South-Eastern Europe'', 2004, Volume 4, p 110</ref><ref>{{cite book |title=The National Question in Yugoslavia: Origins, History, Politics |url=https://archive.org/details/nationalquestion0000bana_o5r7 |last=Banac |first=Ivo | authorlink = Ivo Banac |year=1988 |publisher=Cornell University Press |pages= |isbn=978-0-8014-9493-2}}</ref> Nakon smrti Kállaya, politika biva zapuštena. Do druge polovine 1910-ih, nacionalizam je postao sastavni faktor bosanske politike, sa nacionalnim političkim partijama koje su odgovarale trima grupama koje su dominirale izborima (''elekcijom'').<ref name=velikonja/> Naučnici iz SAD-a, Robert J. Donia i John V.A. Fine, su zaključili sljedeće: {{izdvojeni citat|Bosanski identitet kao bosanski – čak i ako se izvorno odnosio na svoje geografsko porijeklo ili državno članstvo – ima korijene koji sežu mnogo stoljeća unazad, dok klasificiranje bilo kojeg kršćanina Bosanca kao "Srbin" ili "Hrvat" seže jedva jedan vijek unazad. Ideja da postoje bosanski [[Muslimani (narod)|Muslimani]] u "narodnom" (ne u vjerskom) smislu je još novija.|'''Robert J. Donia i John V.A. Fine''', izvadak iz njihove knjige '''"Bosnia and Herzegovina: A Tradition Betrayed"''' (u prijevodu: "Bosna i Hercegovina: Iznevjerena tradicija")<ref>{{cite book |url=http://books.google.com/books?id=qJvbRP5KSq4C&pg=PA73&dq=A+Bosnian%27s+identity+as+a+Bosnian+-+even+if&hl=sv&sa=X&ei=2V-RUN6XD4nZ4QS9g4DACg&ved=0CDEQ6AEwAA#v=onepage&q=A%20Bosnian%27s%20identity%20as%20a%20Bosnian%20-%20even%20if&f=false |title=Bosnia and Hercegovina: A Tradition Betrayed |author=Robert Donia, John VA Fine|year=2005 |work= |publisher= Columbia University Press |accessdate=30 October 2012}}, p. 73, 1995,</ref>}} ===Doba Jugoslavije=== U periodu kada je [[Jugoslavija]] bila uspostavljena kao nacija, političkom scenom u Bosni i Hercegovini su dominirale srpske i hrvatske politike; niti jedan od ova dva termina, ''bosanski'' ili ''bošnjački'', nije bio priznat da identifikuje ljude kao konstitutivni narod.<ref>{{Cite book|last=Klemenčič|first=Matjaž|title=The Former Yugoslavia's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook|year=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=1-57607-294-0|page=113}}</ref><ref name=Banac>{{cite book |last=Banac |first=Ivo |title=The National Question in Yugoslavia: Origins, History, Politics |url=https://archive.org/details/nationalquestion0000bana_o5r7 |publisher=Cornell University Press |year=1988 |isbn=0-8014-9493-1 |pages=[https://archive.org/details/nationalquestion0000bana_o5r7/page/n288 287]–288 }}</ref> Shodno tome, bosanski muslimani, ili bilo ko ko se izjašnjavao da ima bosansku/bošnjačku narodnost, su bili svrstavani u jugoslavenskoj statistici stanovništva u kategoriji ''regionalne pripadnosti''. Ova klasifikacija je korištena u posljednjem jugoslavenskom popisu stanovništva provedenom 1991. godine u Bosni i Hercegovini. Klasifikacije popisa u bivšoj Jugoslaviji su često bile predmet političke manipulacije, jer je prebrojavanje stanovništva kritično za vlast svake grupe. U ustavnim amandmanima iz 1947. g., bosanski muslimani su zatražili opciju ''Bosanac''. Međutim, u popisu 1948. g., dobili su samo izbor da se mogu identificirati kao ''etnički nedeklarirani Musliman'', ''srpski Musliman'' ili ''hrvatski Musliman'' (velika većina je odabrala prvu opciju).<ref name=Banac/> U popisu 1953., kategorija "jugoslaven, etnički neopredjeljen" je uvedena; velika većina onih koji su se vodili pod ovom kategorijom su bili bosanski muslimani.<ref name=Banac/> U popisu 1961. g., Bošnjaci ili bosanski muslimani su kategorizirani kao etničke grupe definirane kao jedne od ''muslimansko-etničkih pripadnosti'', ali ne i kao ''jugoslavenski konstitutivni narod'', uz Srbe i Hrvate. 1964. g., ''Četvrti kongres Bosanske partije'' je osigurao Bošnjacima pravo na samoopredjeljenje. Godine 1968. na sastanku ''Bosanskog centralnog komiteta'', Bošnjaci su prihvaćeni kao poseban narod, iako se rukovodstvo odlučilo da ne koristi ime Bošnjak ili Bosanac.<ref name=Banac/><ref>{{cite book|url=http://books.google.se/books?id=3-qjT00IDIQC&pg=PA65&dq=Muslims+by+nationality&hl=sv&sa=X&ei=jxgAUMmiGObO4QSk16CTCA&redir_esc=y#v=onepage&q=Muslims%20by%20nationality&f=false|title= Ambivalent Peace: External Peacebuilding, Threatened Identity and Reconciliation in Bosnia and Herzegovina. Report No. 78|author=Kostic, Roland| publisher=Uppsala University |location=Uppsala, Sweden |date=2007| pages=65}}</ref> Dakle, kao kompromis, opcija ''Muslimana po narodnosti'' je uvedena kao kategorija u popisu stanovništva iz 1971. g. To je službena kategorija za korištenje od strane Bošnjaka sve do konačnog jugoslavenskog popisa stanovništva iz 1991. g.<ref name=Banac/> ===Moderna era=== [[Datoteka:Bih regions03.png|mini|280px|Geografska granica regija Bosne i Hercegovine u Bosni i Hercegovini, prema 2. izdanju enciklopedije Jugoslavije.<ref>http://img684.imageshack.us/img684/953/geografskeregije.jpg</ref>]] Godine 1990., naziv Muslimani je zamijenjen pojmom [[Bošnjaci]]. ==Religija== [[File:Bosanska Krupa Churches.JPG|thumb|200px|left|Džamija, katolička crkva i pravoslavna crkva u [[Bosanska Krupa|Bosanskoj Krupi]]]] Bosanci su religiozni kao društvo baš kao što su i multietnični u istom smislu. No, komponente religije i etničnosti nisu isključivo homogene i nezavisne jedna od druge. Tone Bringa, autorica i antropologistkinja, za Bosnu i Bosance kaže: <blockquote> "Niti [[Bošnjak|bošnjački]], niti [[hrvat]]ski, niti [[Srbi|srpski]] identitet nije moguće u potpunosti razumjeti uzimajući u obzir samo [[islam]] ili [[kršćanstvo]], respektivno, nego se u obzir mora uzeti specifični bosanski kontekst koji je rezultirao zajedničkom historijom i lokalitetom među Bosancima kako islamskih, tako i kršćanskih pozadina."<ref name=shatzmiller>{{cite book|last=Shatzmiller|first=Maya|title=Islam and Bosnia: Conflict Resolution and Foreign Policy in Multi-Ethnic States|url=https://archive.org/details/islambosniaconfl0000unse|year=2002|publisher=McGill-Queen's Press|isbn=978-0-7735-2413-2|page=[https://archive.org/details/islambosniaconfl0000unse/page/32 32]}}</ref></blockquote> Prema Bringi, u Bosni postoji jedinstvena, ''trans-etnička kultura'' koja obuhvata svačiju etničku pripadnost i čini postojanje različitih vjera, uključujući kršćanstvo i islam ''sinergijski, tako da zavise jedno o drugom''.<ref name=shatzmiller/> Ipak, veliki broj Bosanaca je sekularan (svjetovan), trendom ojačao nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] u Bosni i Hercegovini, i sličan kao što je bio nekada u komunističkom političkom sistemu [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] u kojem su odbacili tradicionalne organizirane religije. {{-}} ==Samoizjašnjavanje== U anketi koju je 2007. g. provela Razvojna mreža Ujedinjenih nacija ([[UNDP]]), 57% onih koji su ispitani su se prvenstveno identificirali po etničkoj pripadnosti, dok se 43% ispitanika izjasnilo samo da su ''državljani Bosne i Hercegovine'' (Bosanci). Pored toga, 75% ljudi koji su bili anketirani je odgovorilo pozitivno na sljedeće pitanje: "Pored izjašnjavanja o sebi kao Bošnjaku, Hrvatu ili Srbinu, da li se smatrate i građaninom cijele Bosne i Hercegovine?". U istoj anketi, 43% je reklo da se osjećaju kao građanin Bosne i Hercegovine (Bosanac) u smislu primarnog identiteta, 14% se izjasnilo pripadnicima određenih etničkih ili vjerskih grupa, dok je 41% odabralo dvojni [[identitet]].<ref>{{cite web|url=http://www.undp.ba/?PID=7&RID=413|title=UNDP Published a Major Research on Return, Identity, Politics and Social Trust|publisher=United Nations Development Programme for Bosnia and Herzegovina|date=2007-07-07|accessdate=2007-07-27|archive-date=2007-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070727042559/http://www.undp.ba/?PID=7&RID=413|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.undp.ba/download.aspx?id=882|title=Pulse of the citizenry|publisher=United Nations Development Programme for Bosnia and Herzegovina|date=2007-07-07|accessdate=2007-07-27|pages=19–20}}</ref> == Povezano == *[[Armija Republike Bosne i Hercegovine]] *[[Bošnjačko-hrvatski sukob]] *[[Rat u Bosni i Hercegovini]] *[[Bosančica]] *[[Kultura Bosne i Hercegovine]] *[[Lilium bosniacum]] *[[Sandžak (oblast)]] *[[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina]] ==Reference== {{reflist|2}} {{Commonscat|People of Bosnia and Herzegovina|Bosanci}} {{Južni Sloveni}} [[Kategorija:Bosna i Hercegovina]] c3qtmt1rv1fjkspau3r6yj27s1uujny Uccle 0 114796 42690155 42340348 2026-09-18T11:29:45Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690155 wikitext text/x-wiki {{Naselje (HR) | ime = Uccle | ime_genitiv =Ucclea | izvorno_ime =Ukkel | slika_zastava = Flag of Uccle.svg | slika_zastava_veličina = | slika_pečat = | slika_pečat_veličina = | slika_grb = Uccle Blason.svg | slika_grb_veličina = | slika_amblem_prazno = | slika_amblem_prazno_veličina = | slika_amblem_prazno_opis = | širina-stupnjevi =50 | širina-minute =48 | širina-oznaka =N | dužina-stupnjevi =04 | dužina-minute =20 | dužina-oznaka =E | lokacija_ime = [[Spisak država|Država]] | lokacija_info = [[Belgija]] | lokacija1_ime = [[Belgijske regije|Regija]] | lokacija1_info = [[Regija glavnoga grada Bruxellesa]] | lokacija2_ime = [[Belgijske zajednice]] | lokacija2_info =[[Francuska zajednica u Belgiji|Francuska zajednica]]<br />[[Flamanska zajednica]] | lokacija3_ime = [[Okruzi Belgije|Okrug]] | lokacija3_info = [[Regija glavnoga grada Bruxellesa|Bruxelles]] | vrsta_vlasti = | vlast_bilješke = | titula_vođe = Načelnik | ime_vođe = [[Armand De Decker]] | stranka_vođe = | titula_vođe1 = | ime_vođe1 = | titula_vođe2 = | ime_vođe2 = | titula_vođe3 = | ime_vođe3 = | titula_vođe4 = | ime_vođe4 = | površina_bilješke = | površina_ukupna = 22,91 km² | površina_kopna = | površina_vode = | postotak_vode = | površina_uža = | površina_šira = | površina_prazno1_ime = | površina_prazno1 = | površina_prazno2_ime = | površina_prazno2 = | visina = | visina_izvor = | visina_max = | visina_min = | stanovništvo_godina = 2008. | stanovništvo_bilješke = | stanovništvo = 76.732 | stanovništvo_gustoća = 3349 | stanovništvo_uže = | stanovništvo_uže_gustoća = | stanovništvo_šire = | stanovništvo_šire_gustoća = | stanovništvo_prazno1_ime = | stanovništvo_prazno1 = | stanovništvo_gustoća_prazno1 = | stanovništvo_prazno2_ime = | stanovništvo_prazno2 = | stanovništvo_gustoća_prazno2 = | vremenska_zona = | utc_pomak = | vremenska_zona_DST = | utc_pomak_DST = | poštanski_broj =1180 | pozivni_broj = 02 | gradovi_prijatelji = | države_gradova_prijatelja = | web_stranica = [http://www.uccle.be www.uccle.be] | slika_karta = Uccle Brussels-Capital Belgium Map.svg | veličina_karte = | opis_karte = Položaj općine Uccle/Ukkel unutar [[Regija glavnoga grada Bruxellesa|Briselske regije]] | slika_lokacijska_karta_država = | bilješke = }} '''Uccle''' ([[francuski jezik|fr.]]) ili '''Ukkel''' ([[holandski jezik|niz.]]) je jedna od 19 dvojezičnih općina u [[Regija glavnoga grada Bruxellesa|Regiji glavnoga grada Bruxellesa]] u [[Belgija|Belgiji]]. Graniči s briselskim općinama [[Forest]], [[Ixelles]], [[Grad Bruxelles]] i [[Watermael-Boitsfort]], te s flandrijskim općinama [[Sint-Genesius-Rode]], [[Linkebeek]] i [[Drogenbos]]. == Historija == Prema legendi, crkvu sv. Petra u Uccleu posvetio je papa [[Lav III.]] uz prisustvo [[Karlo Veliki|Karla Velikog]]. Tijekom povijest ovo je bilo većinom poljoprivredno mjesto. Krajem 18. stoljeća ovo je mjesto, zajedno s okolnim područjima, postalo samostalna općina. Filantrop Georges Brugmann puno je pridonio urbanizaciji ovog mjesta krajem 19. stoljeća. Unatoč urbanizaciji, Uccle je do danas uspio sačuvati brojne zelene područje, zbog čega je ova četvrt danas stambena zona bogatijeg sloja stanovništva. == Vanjske veze == * {{fr icon}} {{nl icon}} [http://www.uccle.be Službena stranica općine] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20141204015045/http://www.uccle.be/ |date=2014-12-04 }} {{Općine Briselske regije}} {{Commonscat}} [[Kategorija:Gradovi u Belgiji]] [[Kategorija:Bruxelles]] 45pqjtx7hcwgbigabifqp9rx4uqteyo Korisnik:Duma/Doprinosi 2 114847 42690047 42689973 2026-09-17T18:54:25Z Duma 16555 /* Gljive */ 42690047 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] * [[Nematofagna gljiva]] * [[Hlamidospora]] * [[Teliospora]] * [[Heterotalizam]] * [[Dikarion]] * [[Monokarion]] * [[Plazmogamija]] * [[Eciospora]] * [[Ecij]] * [[Peridij]] * [[Gleba]] * [[Kapilicij]] * [[Kukica]] * [[Homotalizam]] * [[Urediniospora]] * [[Pikniospora]] * [[Heterokarion]] * [[Kopčasta veza]] * [[Gasteroidna gljiva]] * [[Volva]] * [[Bazidiokarp]] {{div col end}} == Biljke == {{div col}} * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * [[Podrast]] * [[Biljni sok]] * [[Anoksigena fotosinteza]] * [[Kriptogam]] * [[Zoospora]] * [[Gametangij]] * [[Zigospora]] * [[Oogonij]] * [[Arhegonij]] * [[Anteridij]] {{div col end}} == Životinje == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Rakun]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Terarij]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Knidosak]] * [[Unkenrefleks]] * [[Mikrofauna]] * [[Jazbina (životinje)]] * [[Cerate]] * [[Zooksantela]] * [[Insekti u medicini]] * [[Paučnjaci u medicini]] * [[Ekomorfi Anolisa]] * [[Intraspecijsko prepoznavanje]] * [[Digitigradno kretanje]] * [[Plantigradno kretanje]] * [[Oligoleksija]] * [[Polileksija]] {{div col end}} == Ekologija == {{div col}} * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Megafauna]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Koraljni greben]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Meristika]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]] * [[Ekološko oslobađanje]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Vodni stres]] * [[Raspon nelimitirajuće dostupnosti vode]] * [[Raspoloživi vodni kapacitet]] * [[Tačka trajnog venuća]] * [[Kontinuum tlo–biljka–atmosfera]] * [[Arborealno kretanje]] * [[Fosorijalna životinja]] * [[Aerobna digestija]] * [[Hipoteza o oslobađanju od neprijatelja]] * [[Kurzorijalna životinja]] * [[Hipoteza gradijenta stresa]] * [[Brahijacija]] * [[Ključna vrsta]] * [[Bioakumulacija]] * [[Biomagnifikacija]] * [[Paradoks planktona]] * [[Alfa raznolikost]] * [[Bogatstvo vrsta]] * [[Plastisfera]] * [[Mezopredator]] * [[Inkvilinizam]] {{div col end}} == Evolucija == {{div col}} * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Disgenika]] * [[Evolutivna zamka]] * [[Ekološka zamka]] * [[Perceptivna zamka]] * [[Evolutivna radijacija]] * [[Neadaptivna radijacija]] * [[Neekološka specijacija]] * [[Biološka tamna materija]] * [[Mezozojsko-kenozojsko širenje]] * [[Hipoteza o Crvenom kralju]] * [[Kontinuum mutualizma i parazitizma]] * [[Fenotipski disparitet]] * [[Evolutivna utrka u naoružanju]] * [[Avalonska eksplozija]] * [[Evolutivni kompromis]] * [[Filogenetska inercija]] * [[Plesiomorfija i simplesiomorfija]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Život na Marsu]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Ludi naučnik]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] * [[Kinetotrof]] * [[Superokean]] * [[Suessov efekat]] * [[Lava planeta]] * [[Vinogradskijev stupac]] * [[Koraljni pijesak]] * [[Zvjezdani vjetar]] * [[Zvjezdana korona]] * [[Fotosintetski pigment]] * [[Mjehur zvjezdanog vjetra]] * [[Fakultativno anaerobni organizam]] * [[Epaksijalni i hipaksijalni mišići]] * [[Sekundarna atmosfera]] * [[Paradoks slabog mladog Sunca]] * [[Prebiotička atmosfera]] * [[Anaerobna respiracija]] * [[Bakterijske ćelijske morfologije]] * [[Duboko vrijeme]] * [[Svijet pare]] * [[Htonska planeta]] * [[Hipotetski astronomski objekat]] * [[Blaneta]] * [[Planeta bez jezgre]] * [[Cirkulplanetarni disk]] * [[Emperipoleza]] * [[Kriptogram]] * [[Peripoleza]] * [[Trbušasti mišić lista]] * [[Entoza]] * [[Ispuštanje plinova]] * [[Lizogenija]] * [[Lizogen]] * [[Moron]] * [[Litički ciklus]] * [[Arbitrij]] * [[Profag]] * [[Mobilom]] * [[Prirodna kompetentnost]] * [[Pomoćni virus]] * [[Heterodont]] * [[Nehomologna rekombinacija]] * [[Polarna mutacija]] * [[Obrnuti tok elektrona]] * [[Fagoptoza]] * [[Mikrografija]] * [[Izbirljivi organizam]] * [[Obligatni anaerob]] * [[Zigotska indukcija]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] * [[Lipofilna bakterija]] * [[Litofil]] * [[Metalotolerantni organizam]] * [[Osmofil]] * [[Psamofil]] {{div col end}} == Biološka pravila == {{div col}} * [[Biološka ograničenja]] * [[Carrierovo ograničenje]] {{div col end}} == Termoregulacija kod životinja == {{div col}} {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] * [[Placentofagija]] * [[Predacija jaja]] * [[Ljudožderna životinja]] * [[Odvikavanje od dojenja]] * [[Frugivori]] * [[Predacija sjemena]] * [[Melivorija]] * [[Planktivor]] * [[Nekrofagi]] * [[Autotrof]] * [[Hemolitoautotrof]] * [[Palinivor]] * [[Osteofagija]] * [[Plastivor]] * [[Fungivor]] * [[Radiosinteza (metabolizam)]] * [[Litotrof]] * [[Organotrof]] * [[Mezokarnivor]] * [[Kleptoparazitizam]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' * ''[[Faunasphere]]'' * ''[[Platypus]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] * [[Romantizam u nauci]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' * [[Efekat recentnosti]] * [[Signor-Lippsov efekat]] * [[Jaz sauropoda]] {{div col end}} g7mstsze5dcqhz6t9jdkob8de647odh Banalnost zla 0 116508 42690095 42689892 2026-09-18T03:38:08Z Aca 108187 Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/Alacc|Alacc]] ([[User talk:Alacc|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:AcaBot|AcaBot]] 41560358 wikitext text/x-wiki '''Banalnost zla''' je fraza koju je nemačka filozofkinja [[Hannah Arendt|Hana Arent]] skovala [[1963]]. godine u delu ''[[Ajhman u Jerusalimu: izveštaj o banalnosti zla|Ajhman u Jerusalimu]]''. Njome je izrazila tezu da velika [[zlo|zla]] u istoriji nisu počinili fanatici i [[sociopatija|sociopate]] već obični ljudi koji su prihvatali tumačenje [[država|države]] da su akcije u kojima učestvuju normalne. Teza o banalnosti zla nastala je pod utiskom suđenja u [[Jeruzalem|Jerusalimu]] nacističkom ratnom zločincu [[Adolf Eichmann|Adolfu Ajhmanu]], odgovornom za sprovođenje [[Holokaust]]a. Arentovoj je bilo neshvatljivo to što Ajhman, zadužen za provođenje [[Holokaust]]a, nije izgledao kao jedan od najvećih zločinaca svih vremena - nisu bile vidljive nikakve patološke sklonosti, nije bilo nikakvih znakova da je organizacija [[genocid]]a bila izraz njegovog zverstva. On se držao kao [[birokrata]] kojem je stalo samo da dobro obavi svoj posao - što je i bila njegova glavna odbrana tokom procesa - iako je taj posao bio [[teško ubistvo]] nepojmljivog broja ljudi. Pošto joj Ajhman nije izgledao kao oličenje zla, već potpuno obično, Arentova je postavila pitanje kako se ljudsko zlo uopšte može prepoznati i odakle uopšte dolazi. Na osnovu izveštaja sa suđenja ona je zaključila: {{izdvojeni citat|Krajnja zloba, patologija ili ideološko ubeđenje nisu nužni kako bi pomogli pojedincu da počini beskrajno zlo.|Hana Arent}} Upravo je Ajhmanova "izvanredna plitkost" navela Arentovu da imenuje zlo koje ne zahteva nikakvu posebnu zloću ni pokvarenost, već samo dubok nedostatak mišljenja i suđenja.<ref>Mikić, Brankica. [http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/2002/292-293/292-293_23.html ''Tragovima kritike totalitarizma: međunarodna konferencija o Hani Arent'']. "Republika". 14 (2002.) 292-293. [Citirano 3.3.2012.]</ref> To je pojedinac koji dobrovoljno učestvuje u aktivnostima kriminalnog režima, a sebe smatra oslobođenim bilo kakve odgovornosti za svoje postupke, zbog [[hijerarhija|hijerarhijskog]] ustrojstva i zbog važećih [[zakon]]a. Putem takvog opravdavanja, pojedinac može izbegavati bilo kakvo suočavanje s pitanjem moralnosti svojih postupaka. Stoga, gde je režim zločinački, [[demon]]ski karakter je nepotreban - potrebni su samo poslušnost i pokoravanje zakonu. Iz toga nastaje paradoks banalnog izvršioca čija dela pokazuju ekstremno [[zlo]]. Hana Arent tvrdi da se političko zlo [[20. vijek|20. veka]] nije moglo ostvariti bez regrutovanja miliona "normalnih" osoba i institucionalne saradnje koja je raširila saučesništvo na čitavo društvo.<ref>[Mikić, Brankica. [http://www.yurope.com/zines/republika/arhiva/2002/292-293/292-293_23.html ''Tragovima kritike totalitarizma: međunarodna konferencija o Hani Arent'']. Op. cit. [Citirano 3.3.2012.]</ref> == Kritike == Poznati istraživač holokausta, [[Dejvid Cezareni]] u svojoj je knjizi ''Postati Ajhman: preispitivanje života, zločina i suđenja „birokratskom ubici“'' izneo niz primedbi na Arentinu analizu suđenja. Prva kritika odnosi se na činjenicu da Hana Arent nije prisustvovala celom suđenju, već samo delu kada je tužilaštvo iznosilo dokaze, tako da nije imala priliku da vidi Ajmanovo svedočenje, gde su došli do izražaja energičniji momenti njegovog [[karakter]]a<ref>Cesarani, David. ''Becoming Eichmann: Rethinking the Life, Crimes and Trial of a "Desk Murderer"''. Cambridge, MA: Da Capo Press, 2006. Str. 197, 347.</ref>. Nadalje, Cezareni iznosi široke dokaze koji navode da je Ajhman u stvari bio izraziti [[antisemitizam|antisemita]], i da su ovakva osećanja predstavljala važnu pokretačku silu njegovih genocidnih delovanja. Stoga, Cezareni smatra da Arentine tvrdnje da su Ajhmanovi motivi bili ''banalni'' i neideološki i da se on odrekao autonomije izbora povinovavši se [[Adolf Hitler|Hitlerovim]] naređenjima bez pogovora stoje na slabim osnovama.<ref>Cesarani, David. ''Becoming Eichmann''. Op. cit. Str. 346.</ref> Najkontroverznije su Cezarenijeve primedbe koje se tiču predrasuda koje je sama Hana Arent navodno imala, a koje su mogle da utiču na njenu percepciju suđenja. Cezareni tvrdi da je, kao i mnogi Jevreji nemačkog porekla Arentova imala nisko mišljenje o Jevrejima iz istočne Evrope (Ostjuden). Ovo je dovelo do njenih napada na način vođenja suđenja glavnog tužioca, [[Gideon Hausner|Gideona Hausnera]], koji je bio poljskog porekla. U pismu nemačkom filozofu [[Karl Jaspers|Karlu Jaspersu]] istakla je kako je Hausner ''bio tipični galicijski Jevrejin... stalno je pravio greške. Verovatno jedan od onih ljudi koji ne znaju nijedan jezik''.<ref>Cesarani, David. ''Becoming Eichmann''. Op. cit. Str. 345.</ref> Njeni negativni stavovi o [[cionizam|cionizmu]] takođe su mogli da utiču na njeno viđenje suđenja. Cezareni tvrdi kako se neki njeni stavovi o Jevrejima bliskoistočnog porekla graniče sa [[rasizam|rasizmom]]. Izraelsku gomilu opisala je kao ''orijentalnu rulju, kakve srećete u Istambulu ili nekoj drugoj poluazijatskoj zemlji''.<ref name="ReferenceA">Cesarani, David. ''Becoming Eichmann''. Op. cit.</ref> Izraelska joj policija, kako ona navodi, ''stvara žmarce, govori samo hebrejski i izgleda kao Arapi''.<ref name="ReferenceA"/> == Napomene == {{izvori|2}} [[Kategorija:Socijalna filozofija]] bj8btmhsmznh6bqinb9fbk90v0pkurh Tara (planina) 0 120273 42690064 42482185 2026-09-17T22:13:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690064 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje3|Tara}} {{Planina (SR) | ime = Tara | slika = Tara jezero Djurici.jpg | opis_slike = Tara pogled sa brane Đurići | oblasti = | regije = | pokrajine = | republike = | države = {{flag|Srbija}} | najviši_vrh = | nadmorska_visina = | venac = | grupa = | tip = | starost = | topografska mapa = | jezik = | izgovor = }} '''Masiv planine Tare''' nalazi se u zapadnoj Srbiji, u severozapadnom delu oivičen dubokim kanjonom reke Drine, dok mu se ogranci spuštaju ka [[Kremna (Užice)|kremanskoj]] dolini i dolini reke [[Đetinja|Đetinje]], gde se oslanja na ogranke [[Zlatibor]]a. Područje planine Tare sačinjava najzapadniju skupinu iz grupe [[Stari Vlah|Starovlaških]] planina i, u širem smislu, sastoji se od tri podeone celine, donekle izdvojene rečnim dolinama, prevojima ili sedlima. [[Datoteka:Tara Decije letovaliste zimi.jpg|thumb|250px|"''Mitrovac na Tari'' Dečije letovalište zimi"]] * '''Tara u užem smislu''' – Ravna Tara – deo masiva sa [[Kaluđerske bare|Kaluđerskim barama]] i krečnjačkom visoravni između sledećih reka: [[Drina]], [[Rača (reka, Zlatiborski okrug)|Rača]], [[Konjska reka]], [[Beli Rzav]] i [[Derventa]] (vrh [[Zborište]] 1.544 metara nadmorske visine). * '''Crni vrh''' – između suve granice [[Srbija|Srbije]] i [[Bosna|Bosne]] te između sela [[Zaovine]] i [[Rastište]]. U vezi je sa Ravnom Tarom na prevoju [[Čemerište]], a sa Zvezdom na sedlu [[Predov Krst]] (vrh Koziji Rid 1.591 metara nadmorske visine). * '''[[Zvijezda (planina)|Zvijezda]]''' – u trouglu između sela Rastište i [[Jagoštica]] i kanjonskog dela Drine (vrh Veliki kraj 1.444 metara nadmorske visine). Sa ovim delovima jedinstveno fizičko-geografsko područje sačinjava i [[Veliki Stolac]] (1.675 metara nadmorske visine) koji je u Bosni i istovremeno najviši vrh čitavog područja. Na osnovu dugogodišnjih proučavanja i istraživanja ovog područja, a radi zaštite izuzetnih prirodnih vrednosti koje ono poseduje [[Narodna skupština Republike Srbije|Skupština Srbije]] je 1981 posebnim [[Zakon]]om područje Tare proglasila za [[Nacionalni park]]. Planina Tara je poznato i tradicionalno letnje i zimsko rekreativno područje. Povoljni klimatski uslovi, veliki broj sunčanih dana, srednja visina oko 1000 metra nadmorske visine. Ispod severnih padina Tare leži varošica [[Bajina Bašta]]. Planinu Taru su proučavali mnogi naučnici. Prvi je bio [[Josif Pančić]], koji je na ovoj planini [[1875]]. otkrio endemsku vrstu [[četinar]]a, nazvanu [[Pančićeva omorika]]. Poznati planinar Dr [[Kuno Vidrić]], koji je prepešačio skoro sve važnije planine Evrope, je najviše vremena proveo na Tari obeležavajući planinarske staze i prikupljajući građu za više knjiga o ovoj prelepoj planini. == Povezano == * [[Nacionalni park Tara]] * [[Jarevac (jezero)]] == Vanjske veze == * [http://www.tara-planina.com/ Vebsajt o planini Tari sa dosta slika i korisnih informacija] * [http://www.planinatara.com/ Vebsajt o planini Tari i njenoj okolini] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811093029/http://www.planinatara.com/ |date=2011-08-11 }} * [http://www.discoverserbia.org/sr/jugozapadna-srbija/tara Tara] Discoverserbia.org - Kompletan vodič kroz Srbiju * [http://turizamusrbiji.rs/Client/DestinationDetails/14 Turizam u Srbiji - Tara]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.tara-zaovine.com/ Vebsajt o Zaovinama na planini Tari sa dosta fotografija i korisnih informacija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201125850/http://tara-zaovine.com/ |date=2011-02-01 }} * [http://www.planinatara.rs/ Planina Tara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823232248/http://www.planinatara.rs/ |date=2011-08-23 }} Vebsajt o planini Tari, sa mapom i galerijom najlepših fotografija * [http://www.tarasmestaj.rs/ Mapa Smeštaja, vidikovaca i drugih zanimljivosti na planini Tari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130612230440/http://www.tarasmestaj.rs/ |date=2013-06-12 }} {{Planine Srbije}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Planine u Srbiji]] [[Kategorija:Dinarske planine]] 4awnd9n7a17ri09p3xsookqdzlvwm5d Hrvatski boćarski savez 0 134274 42690149 42250059 2026-09-18T10:46:07Z Aca 108187 42690149 wikitext text/x-wiki '''Hrvatski boćarski savez''' ([[kratica]] HBS; [[engleski|engl.]] ''Croatian Bocce Federation''; [[francuski jezik|fr.]] ''Fédération Croate de boules'') [[hrvatska]] je krovna [[boćanje|boćarska]] organizacija. Sjedište saveza je na ''Prisavlju 2'', u [[Zagreb]]u. Savez je utemeljen [[10. X.]] [[1952]]. godine u [[Rijeka|Rijeci]]. Od međunarodnih organizacija, HBS je član [[Međunarodni boćarski savez|FIB-a]] ''(Fédération Internationale de boules)'' od [[15. I.]] [[1992]]. godine. HBS je dobitnik [[Nagrada Franjo Bučar|Državne nagrade za šport "Franjo Bučar"]] 2002. godine == Vanjske veze == * http://www.hrvatski-bocarski-savez.hr Službena stranica Hrvatskog boćarskog saveza {{Mrva-sport}} [[Kategorija:Hrvatski sportski savezi|Boćanje]] [[Kategorija:Boćanje u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Dobitnici nagrade Franjo Bučar]] soq05cw5qatuzxj6ph794j030852ndq Armijska grupa E 0 161790 42689998 42358723 2026-09-17T13:33:08Z ~2026-47488-30 388646 42689998 wikitext text/x-wiki [[File:Breakthrough of Army Group E from Greece.jpg|thumb|Oklopna kolona Armijske grupe E kreće iz Grčke ka Srbiji, septembra 1944.]] '''Armijska grupa E''' ({{jez-nem|Heeresgruppe E}}) formirana je od [[Dvanaesta armija (Nemačka)|Dvanaeste armije]]. [[1. januar]]a [[1943]]. Štab [[Dvanaesta armija (Nemačka)|Dvanaeste armije]] preimenovan je u štab Armijske grupe E. Do [[26. avgust]]a [[1943]]. komanda Armijske grupe E bila je ujedno i komanda Jugoistoka. Nakon tog datuma njena nadležnost ograničena je na teritoriju [[Grčka|Grčke]], dok je formiran novi štab Jugoistoka, odnosno štab [[Armijska grupa F|Armijske grupe F]], koji pod svojom komandom imao, pored Armijske grupe E i [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Drugu oklopnu armiju]] u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Armijska grupa E borila se na teritoriji [[Grčka|Grčke]], [[Albanija|Albanije]] i [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Na teritoriji Jugoslavije njene snage ratovale su od [[1. januar]]a do [[26. avgust]]a [[1943]], i zatim od [[1. septembra]] [[1944]]. do kraja rata. Svoj ratni put završila je [[8. maj]]a [[1945]]. u [[Slovenija|Sloveniji]] predajom jedinicama [[Jugoslovenska armija|Jugoslovenske armije]]. == Period do avgusta 1943. == {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">''Armijska grupa "E"<br />({{jez-nem|Heeresgruppe E}})''' (stanje 9. aprila 1943.) |deo= '''[[Vermaht]]a''' |slika= |o slici= |vreme= |mesto= |formacija='''Trupe u Grčkoj<br />[[Korpus "Hrvatska"]] <br /> [[Bugarski okupacioni korpus u Srbiji]]<br />[[XXI brdski korpus Vermahta]] <br />[[Viša Komanda 65 za posebnu namenu|Trupe zapovednika za Srbiju]]''' |jačina=oko '''300.000 vojnika i oficira''' |komandant='''Generalpukovnik <br />[[Alexander Löhr]]''' (1. januar 1943 - 8. maj 1945) |oficir2= |oficir3= |oficir4= |bitke='''[[Operacija Vajs I]]<br />[[Operacija Vajs II]]<br />[[Bitka na Neretvi]]<br />[[Bitka na Sutjesci]]''' |odlikovanja= }} Do [[26. avgust]]a [[1943]]. štab [[Armijska grupa "E"|Armijske grupe "E"]] predstavljao je ujedno i [[komandu Jugoistoka]]. Pod njegovom komandom nalazile su se nemačke trupe u Grčkoj, [[Korpus "Hrvatska"]], [[Bugarski okupacioni korpus u Srbiji]] i snage opunomoćenog zapovednika za Srbiju. Trupe u Grčkoj početkom 1943. sačinjavale su: * [[Prva brdska divizija (Nemačka)|Prva brdska divizija]] (uskoro pridodata Korpusu "Hrvatska") * [[11. vazduhoplovna poljska divizija (Nemačka)|11. vazduhoplovna poljska divizija]] * [[22. pešadijska divizija (Nemačka)|22. pešadijska divizija]] * 440. grenadirski puk [[Korpus "Hrvatska"]] imao je pod svojom komandom * [[7. SS divizija|7. SS diviziju]] * [[114. lovačka divizija|114. lovačku diviziju]] * [[117. lovačka divizija|117. lovačku diviziju]] * [[118. lovačka divizija|118. lovačku diviziju]] * [[369. legionarska divizija|369. legionarsku diviziju]] * [[373. legionarska divizija|373. legionarsku diviziju]] * [[187. rezervna divizija (Nemačka)|187. rezervnu diviziju]] [[Bugarski okupacioni korpus u Srbiji]] u to vreme sačinjavale su: * 7. pešadijska divizija * 9. pešadijska divizija * 21. pešadijska divizija Pod komandom opunomoćenog zapovednika za Srbiju bila je * [[104. lovačka divizija]] == Period nakon avgusta 1943. == {{Vojna jedinica |jedinica= <span style="font-size: medium;">''Armijska grupa "E"<br />({{jez-nem|Heeresgruppe E}})''' (stanje 16. novembra 1944.) |deo= '''[[Vermaht]]a''' |slika= |o slici= |vreme= |mesto= |formacija='''Trupe štaba Armijske grupe<br />[[XXI brdski korpus (Nemačka)|XXI brdski korpus]] <br />[[XXII brdski korpus (Nemačka)|XXII brdski korpus]]<br />[[XCI brdski korpus (Nemačka)|XCI brdski korpus]]<br />[[XXXIV armijski korpus (Nemačka)|XXXIV armijski korpus]]<br />[[V SS dobrovoljački brdski korpus]]''' |jačina=oko '''350.000 vojnika i oficira'''<ref>[https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], strana 74.</ref> |komandant='''Generalpukovnik <br />Aleksandar Ler''' ({{jez-nem|Generaloberst Alexander Löhr}}) (1. januar 1943 - 8. maj 1945) |oficir2= |oficir3= |oficir4= |bitke='''[[Proboj Armijske grupe "E" iz Grčke]]<br />[[Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak|Proboj kroz Sandžak]]<br />[[Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu|Proboj kroz istočnu Bosnu]]<br />[[Kraljevački mostobran]]<br />[[Operacija Lavina]]<br />[[Kninska operacija 1944]]<br />[[Proboj XXI brdskog korpusa iz okruženja]]<br />[[Virovitički mostobran]]<br />[[Operacija Frilingservahen marta 1945.|Frilingservahen]]''' |odlikovanja= }} U avgustu [[1943]]. [[Vrhovna komanda Vermahta]] ({{jez-nem|Oberkommando der Wehrmacht}}) znatno je ojačala snage na [[Balkan]]u. Formiran je štab [[Armijska grupa F|Armijske grupe "F"]] ({{jez-nem|Heeresgruppe F}}) u [[Beograd]]u, koji je preuzeo dužnosti [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|komande Jugoistoka]]. Njemu se bile potčinjene Armijska grupa E u Grčkoj i [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]] u Jugoslaviji. Sa izbijanjem [[Crvena armija|Crvene armije]] na granice [[Srbija|Srbije]] u septembru [[1944]]. '''''Armijska grupa "E"''' dobila je od [[Vrhovna komanda Vermahta|Vrhovne komande]] zadatak da prikupi svoje trupe sa ostrva i drugih isturenih pozicija, i da se evakuiše iz Grčke. Linija fronta koju je trebalo da zauzme protezala se od ušća [[Timok]]a u [[Dunav]] do [[Skoplje|Skoplja]] i dalje na jadransku obalu kod [[Drač]]a. Ova linija fronta bila je kompromitovana [[Beogradska operacija|Beogradskom]] i [[Niška operacija 1944|Niškom operacijom]] pre nego što je '''''Armijska grupa "E"''' uspela da ispolji značajno dejstvo na severu. Otuda je krajem oktobra dobila drugi zadatak: da zaposedne i brani liniju fronta preko [[Srem]]a, tokom reke [[Drina|Drine]], zatim preko [[Gacko|Gacka]] južno od [[Mostar]]a do ušća [[Zrmanja|Zrmanje]]. Ovaj zadatak pokazao se vrlo složenim usled savezničke nadmoći na moru i u vazduhu, te napada delova [[Crvena armija|Crvene armije]], bugarske vojske, i naročito [[NOVJ]]. Izvesnu pomoć pružili su im četnici u vidu zajedničke borbe u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], i sadejstva u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]]. Zadatak je izvršen delimično, po cenu znatnih gubitaka, i sa velikim zakašnjenjem - snage '''Armijske grupe "E"''' našle su se približno na zadatim pozicijama tek sredinom januara [[1945]]. Prilikom nastupanja kroz [[Jugoslavija|Jugoslaviju]] '''Armijska grupa "E"''' je, uz svoje posebne formacije, i svoje korpuse ([[XXII brdski korpus (Nemačka)|Dvadesetdrugi]] i [[XCI brdski korpus (Nemačka)|Devedesetprvi]], sukcesivno je preuzimala komandu nad korpusima [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]]; [[XXI brdski korpus (Nemačka)|Dvadesetprvim]] u septembru, [[XXXIV armijski korpus (Nemačka)|Tridesetčetvrtim]], odnosno "korpusnom grupom Miler" u oktobru, [[V SS korpus dobrovoljački brdski korpus|Petim SS]] i [[XV brdski korpus (Nemačka)|Petnaestim brdskim]] u novembru, a [[LXIX rezervni korpus (Nemačka)|LXIX rezervnim]] i [[XCVII korpus (Nemačka)|XCVII korpusom]] u januaru 1945. [[File:Okruženje i kapitulacija grupe armija E (9-15. maja 1945).jpg|thumb|Okruženje i kapitulacija grupe armija E (9-15. maja 1945)]] Sa ovim snagama pod svojom komandom '''Armijska grupa "E"''' je završila svoj ratni put predajom jedinicama [[Jugoslovenska armija|JA]] [[8. maj]]a [[1945]]. u [[Slovenija|Sloveniji]]. Generalmajor Erih Šmit-Rihberg ({{jez-nem|Erich Schmidt-Richberg}}), koji je bio načelnik štaba Armijske grupe E od [[15. marta]] [[1944]]. do [[8. maja]] [[1945]], objavio je [[1955]]. u [[Hajdelberg]]u knjigu "ZAVRŠNA BORBA NA BALKANU" ({{jez-nem|Der Endkampf auf dem Balkan}}) o borbama ove armijske grupe u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] [[1944]]/[[1945|45]].<ref>[https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], Vowinckel, Heidelberg (Gebundene Ausgabe - 1955)</ref> == Reference == {{izvori|2}} == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen (Gebundene Ausgabe - 1970). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], Vowinckel (Gebundene Ausgabe - 1955). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/228.htm Vojni istorijski institut: ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENjE JUGOSLAVIJE 1944-45], Beograd 1957. * [https://www.znaci.org/00001/180.htm Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN], Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd 1962. {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/151.htm OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 1], Vojni istorijski institut, Beograd 1957. * [https://www.znaci.org/00001/153.htm OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2], prepravljeno i dopunjeno izdanje, Vojnoistorijski institut, Beograd 1963. * [https://www.znaci.org/#z_12_4 Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjige 1-4], Vojnoistorijski institut, Beograd == Vanjske veze == * [http://www.axishistory.com/index.php?id=2038 Heeresgruppe E - axishistory.com] {{en}} * [http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/Heeresgruppen/HeeresgruppeE.htm Heeresgruppe E, Lexikon der Wehrmacht] {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/4_12_3_121.htm Naređenje Generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 18. avgusta 1943. komandantu Jugoistoka za reorganizaciju sistema komandovanja na Jugoistoku], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 121 * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 174 * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik komande grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog 2 [[Kategorija:Wehrmacht]] [[Kategorija:Njemačke armije u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Nemačke jedinice na jugoslovenskom ratištu u Drugom svetskom ratu]] dqg111vak3mjkf3syludb3pgc7o57ns Stanovništvo Južnog Sudana 0 172168 42690005 42677219 2026-09-17T15:25:20Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690005 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Demografija |ime = Demografija Južnog Sudana |slika2 = NSRW Africa Dinka.png |tekst_slike2 = Pripadnik naroda Dinke |br_stanovnika = 8.260.490 |gustina = 13.3 st./km² |priraštaj = 28.5 |natalitet = 50.5 |mortalitet = 22.0 |život_duž = 42.0 |fertilitet = 6.70 |odojčad_smrt = 102.0 |migracije = n/p |0-14_god = 44,3 |15-64_god = 53 |65_god = 2,7 |ukupno_pol = 1,07 |0-14_pol = 1,12 |15-64_pol = 1,02 |65_pol = 1,36 |nacionalnost = Južnosudanci |etnik_većina = [[Dinke]], [[Nuer]], [[Azande]] |etnik_manjina = [[Bari (narod)|Bari]], [[Šiluk]] |jezik_zvanični = [[engleski jezik|engleski]] |jezik_ostalo = [[dinka jezik|dinka]], [[nuerski jezik|nuerski]], [[šiluk jezik|šiluk]], [[bari jezik|bari]], [[arapski jezik|arapski]] }} '''[[Južni Sudan]]''' je država centralne [[Afrika|Afrike]] u kojoj živi približno 7 do 9 miliona stanovnika, koji žive na oko 620.000&nbsp;km². Stanovništvo ove zemlje je etnički veoma raznoliko i sastoji se iz preko 200 [[narod]]a. Shodno tome veliki je i broj [[jezik]]a koji se koristi na ovom prostoru. Najgušće su naseljeni južni delovi zemlje, a najveći gradovi su [[Džuba]], [[Malakal]], [[Vav]], [[Jambjo]] i dr. U pogledu [[religija|religijske]] pripadnosti, narodi Južnog Sudana ispovedaju najviše [[hrišćanstvo]], ali značajan udeo čine i tradicionalna afrička verovanja ([[animizam]], [[spiritualizam]]). == Razmeštaj stanovništva == Posmatrajući razmeštaj stanovnika po regijama, uočljivo je da u [[Bahr el Gazal (regija)|Bahr el Gazalu]] i [[Gornji Nil (regija)|Gornjem Nilu]] živi po 2.500.000 stanovnika, dok samo u južnom delu zemlje u [[Ekvatorija (regija)|Ekvatoriji]] ima čak 4.500.000 stanovnika. Prema procenama misije [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] u [[Sudan]]u, Južni Sudan naseljava između 7,5 i 9,7 miliona ljudi<ref>{{Cite web |url=http://sudan.unfpa.org/souther_Sudan/index.htm |title=UN Sudan |accessdate=24. 6. 2011. |last= |first= |date= |work= |publisher= |archivedate=2011-01-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110103175900/http://sudan.unfpa.org/souther_Sudan/index.htm |deadurl=yes }}</ref>. Na osnovu zvaničnog popisa na teritoriji Sudana koji je sproveden [[2008.]] godine, komisija je došla do brojke od 8.260.490<ref>{{Cite web |url=http://www.news24.com/World/News/Discontent-over-Sudan-census-20090521 |title=Popis stanovništva u Sudanu 2008. godine |accessdate= 24. 6. 2011.|last= |first= |date= |work= |publisher=}}</ref> stanovnika u Južnom Sudanu, dok su sa druge strane vlasti te zemlje naredne godine došli do brojke od 11-13 miliona<ref>{{Cite web |url=http://www.sudantribune.com/Sudan-census-committee-say,31005 |title=Procena broja stanovnika vlasti Južnog Sudana 2009. godine |accessdate=24. 6. 2011. |last= |first= |date= |work= |publisher= |archive-date=2011-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110215003616/http://www.sudantribune.com/Sudan-census-committee-say,31005 |dead-url=yes }}</ref>. Najgušće naseljen vilajet je [[Centralna Ekvatorija]] sa gradom [[Džuba]], gde živi preko 2,5 miliona ljudi ili preciznije 109 stanovnika po km². Sa druge strane, najređe naseljeni su [[Istočna Ekvatorija]] sa 2,7 st./km² i [[Zapadni Bahr el Gazal]] sa 3,5 st./km². Glavni grad [[Džuba]] je najveći grad Južnog Sudana sa 250.000 stanovnika prema procenama iz [[2008.]] godine<ref>{{Cite web |url=http://www.tripwiser.com/trip_destination-Juba_Sudan?itiNodeId=8a8c80fe18ab78760118ac5f68cd2290&eType=site |title=Stanovništvo Džube 2008. godine |accessdate= 24. 6. 2011.|last= |first= |date= |work= |publisher=}}</ref>. Slede [[Malakal]] (165.000), [[Vav]] (137.000) i [[Rumbek]] (100.000). == Narodi == U Južnom Sudanu živi veliki broj [[narod]]a, tačnije oko 200 etničkih grupa. Mnoge od njih broje svega stotinak ili nešto više pripadnika, ali su očuvale svoj indentitet, [[jezik]] i [[običaj]]e. Najbrojniji narod ove zemlje su [[Dinke]], kojih ima između 2,5 i 3 miliona, što čini trećinu ukupnog broja stanovnika<ref>{{Cite web |url=http://www.gurtong.net/Peoples/PeoplesProfiles/DinkaJieng/tabid/189/Default.aspx |title=Narod Dinke u Južnom Sudanu |accessdate=24. 6. 2011. |last= |first= |date= |work= |publisher= |archive-date=2013-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621200441/http://www.gurtong.net/Peoples/PeoplesProfiles/DinkaJieng/tabid/189/Default.aspx |dead-url=yes }}</ref>. Druga najvažnija grupa Južnog sudana je [[Nuer]], tradicionalni neprijatelji Dinki, kojih ima oko 2 miliona<ref>{{Cite web |url=http://www.gurtong.net/Peoples/PeoplesProfiles/NuerNaath/tabid/223/Default.aspx |title=Narod Nuer u Južnom Sudanu |accessdate=24. 6. 2011. |last= |first= |date= |work= |publisher= |archive-date=2011-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102114421/http://www.gurtong.net/Peoples/PeoplesProfiles/NuerNaath/tabid/223/Default.aspx |dead-url=yes }}</ref>. Dinke živi širom severnog i centralnog dela zemlje u [[vilajet]]ima [[Severni Bahr el Gazal]], [[El Buhajrat]], [[Varab]], [[Zapadni Bahr el Gazal]] i manjim delom [[Gornji Nil]], dok sa druge strane Nueri čine većinu u istočnom delu države u vilajetu [[Džonglej]] i jednim delom Gornji Nil i El Vahda. Slede ih [[Azande]] na jugozapadu zemlje u vilajetu [[Zapadna Ekvatorija]] kojih ima oko jedan milion<ref>{{Cite web |url=http://www.gurtong.net/Peoples/PeoplesProfiles/Azande/tabid/179/Default.aspx |title=Narod Azande u Južnom Sudanu |accessdate=24. 6. 2011. |last= |first= |date= |work= |publisher= |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104018/http://www.gurtong.net/Peoples/PeoplesProfiles/Azande/tabid/179/Default.aspx |dead-url=yes }}</ref>. Značajan udeo čine i etničke grupe [[Šiluk]] na severoistoku Južnog Sudana (500.000)<ref>{{Cite web |url=http://www.gurtong.net/Peoples/PeoplesProfiles/Shillukchollo/tabid/230/Default.aspx |title=Narod Šiluk u Južnom Sudanu |accessdate=24. 6. 2011. |last= |first= |date= |work= |publisher= |archive-date=2020-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613144011/http://www.gurtong.net/Peoples/PeoplesProfiles/Shillukchollo/tabid/230/Default.aspx |dead-url=yes }}</ref>, pa zatim [[Lotuka]], [[Bari (narod)|Bari]], [[Kuku]] i dr. Na severozapadu živi i značajna zajednica [[sudan]]skih [[Arapi|Arapa]]. == Jezici i religija == Zvanični jezici Južnog sudana su [[arapski jezik|arapski]] i [[engleski jezik|engleski]]. Oba su u ravnopravnoj upotrebi i njime se služi većina stanovnika. Arapski je „narodni“ jezik, dok se engleski koristi u [[politika|politici]], [[pravo|pravima]], [[nauka|nauci]] i [[obrazovanje|obrazovanju]]<ref>{{Cite web |url=http://www.sudantribune.com/IMG/pdf/The_Draft_Transitional_Constitution_of_the_ROSS2-2.pdf |title=Jezici Južnog Sudana prema Ustavu |accessdate=24. 6. 2011. |last= |first= |date= |work= |publisher= |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629170732/http://www.sudantribune.com/IMG/pdf/The_Draft_Transitional_Constitution_of_the_ROSS2-2.pdf |dead-url=yes }}</ref>. Nakon proglašenja [[nezavisnost]]i, koja se očekuje [[9. jul]]a [[2011.]] godine, jedini zvanični jezik ostaće engleski. Osim pomenutih, u Južnom Sudanu u upotrebi je i nekoliko regionalnih jezika. Najviše govornika služi se [[dinka jezik|jezikom dinka]], oko 2-3 miliona, sledi ga [[nuerski jezik]] sa približno milion govornika, [[zande jezik|zande]] takođe oko milion, zatim [[bari jezik|bari]] i [[šiluk jezik|šiluk]] sa po 420, odnosno 200 hiljada<ref>{{Cite web |url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=sd |title=Jezici Južnog Sudana |accessdate= 24. 6. 2011.|last= |first= |date= |work= |publisher=}}</ref>. Osim pomenutih u upotrebi su još oko 150 različitih jezika, kojima se služe etničke grupe širom Južnog Sudana. Na osnovu nekih izvora u Južnom Sudanu su najzastupljenija tradicionalna afrička verovanja ([[animizam]], [[spiritualizam]], [[totemizam]]), sa izraženom [[hrišćanstvo|hrišćanskom]] manjinom<ref>{{Cite web |url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5424.htm |title=Verovanja u Sudanu |accessdate= 24. 6. 2011.|last= |first= |date= |work= |publisher=}}</ref>. Međutim, prema navodima iz [[2011.]] godine, čak četiri miliona stanovnika Južnog Sudana, tj. približno polovina od ukupnog broja praktikuje hrišćanstvo i pripada [[anglikanska zajednica|anglikanskoj crkvi Sudana]]<ref>{{Cite web |url=http://www.episcopalchurch.org/79425_127406_ENG_HTM.htm |title=Religija u Južnom Sudanu |accessdate=24. 6. 2011. |last= |first= |date= |work= |publisher= |archive-date=2011-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726033658/http://www.episcopalchurch.org/79425_127406_ENG_HTM.htm |url-status=dead }}</ref>. Uprkos tome, veliki broj naroda Južnog Sudana zadržao je svoja tradicionalna verovanja i običaje. Tako [[Dinke]], veruju u [[duh]]ove predaka, sa kojima komuniciraju preko medijuma u svojim [[dom]]ovima<ref>{{Cite web |url=http://www.gurtong.net/Peoples/PeoplesProfiles/DinkaJieng/tabid/189/Default.aspx |title=Običaji Dinka |accessdate=24. 6. 2011. |last= |first= |date= |work= |publisher= |archive-date=2013-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621200441/http://www.gurtong.net/Peoples/PeoplesProfiles/DinkaJieng/tabid/189/Default.aspx |dead-url=yes }}</ref>. == Galerija == <center> <gallery> Datoteka:AlekWek.jpg|Alek Vek - Dinka Datoteka:Richard Buchta - Nyam-Nyam Warriors, from The History of Mankind, Vol.III, by Prof. Friedrich Ratzel, 1898.jpg|Azande ratnici Datoteka:Richard Buchta - Bari girl II.jpg|Žena naroda Bari Datoteka:NSRW Africa Shilluk.png|Narod Šiluk Datoteka:Southern Sudan Ethnicity Map-sr.svg|Narodi J. Sudana Datoteka:Southern Sudan Linguistic Map-sr.svg|Jezici J. Sudana Datoteka:Southern Sudan Religion Map-sr.svg|Religija J. Sudana </gallery> <center> == Povezano == * [[Južni Sudan]] * [[Politika Južnog Sudana]] * [[Istorija Južnog Sudana]] * [[Geografija Južnog Sudana]] == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == * Vujadinović, S. (2009): ''Regionalna geografija Afrike'', Geografski fakultet, Beograd. * Grupa autora (2006): ''Atlas Afrike'', Monde Neuf-Politika, Beograd * Grupa autora (2004): ''Enciklopedijski atlas sveta'', Mono i Manjana, Beograd == Vanjske veze == {{Commonscat|Demographics of South Sudan}} * [http://www.gurtong.net/Peoples/PeoplesProfiles/tabid/71/Default.aspx Narodi Južnog Sudana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628202209/http://www.gurtong.net/Peoples/PeoplesProfiles/tabid/71/Default.aspx |date=2011-06-28 }} {{en}} * [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=sd Jezici Južnog Sudana] {{en}} * [http://www.goss.org/ Zvanična prezentacija Vlade Južnog Sudana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151225222250/http://www.goss.org/ |date=2015-12-25 }} {{en}} {{JSudan}} [[Kategorija:Južni Sudan]] 8561ygvl0r8wx7ztl9vw7iepjstfj87 Proboj Nijemaca i četnika iz Srbije 0 174638 42690000 42604710 2026-09-17T13:51:06Z ~2026-47488-30 388646 42690000 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije<br>(Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak) |deo = [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|Proboja Armijske grupe E iz Grčke]] |slika = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije za istočnu Bosnu, decembra 1944.jpg |opis_slike = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije, preko Sandžaka, za istočnu Bosnu, decembra 1944. |datum = [[22. 10.|22. oktobar]]-[[1. 12.|1. decembar]] [[1944]]. |mesto = [[Sandžak]] - [[Istočna Bosna]] |uzrok = |teritorija = |rezultat = Pobeda [[Wehrmacht|Vermahta]] * uspešan proboj Nemaca i četnika u Bosnu * uspostavljanje [[Drinski front|Drinskog fronta]] |strana1 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Wehrmacht|Vermaht]] <br /> {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Četnici u drugom svjetskom ratu|Četnici]] |strana2 = {{flagicon|DFJ}} [[NOVJ]] <br /> {{flagicon|UK}} [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo|Savezničko vazduhoplovstvo]] |jedinice1 = {{flagicon|Treći Reich}} Prethodnica Scheuerlen<br />{{flagicon|Treći Reich}} [[22. korpus (Nemačka)|22. nemački korpus]]<br />{{flagicon|Treći Reich}} [[91. korpus za specijalnu upotrebu (Nemačka)|91. nemački korpus za specijalnu upotrebu]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} glavnina [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] iz [[Srbija|Srbije]] (14.000<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/> - 18.000<ref name="Četničke depeše od 10.9.1944. do 12.1.1945.">[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_137.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Istaknutog dela štaba Četničke vrhovne komande od 10. septembra 1944. do 12. januara 1945. godine]</ref>) |jedinice2 = {{flagicon|DFJ}} [[37. sandžačka divizija]]<br />{{flagicon|DFJ}} [[7. crnogorska omladinska brigada]]<br />{{flagicon|UK}} [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo]] |komandant1 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Alexander Löhr]], komandant [[Armijska grupa E|Armije E]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Miroslav Trifunović]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Dragoslav Račić]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Dragutin Keserović]] |komandant2 = {{flagicon|DFJ}} [[Radovan Vukanović]], komandant [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa]] |snaga1 = 105.000 |snaga2 = 4.000 |gubici1 = |gubici2 = |gubici3 = }} '''Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak''' (kodno ime '''operacija Zeleni put'''<ref>https://znaci.org/zb/4_12_4_219.htm</ref>, poznato kao '''povlačenje Nemaca i četnika iz Srbije''', '''proboj Nijemaca i četnika iz Srbije''' i slično) je bila operacija proboja nemačke [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] kroz [[Sandžak]], kroz neprijateljsku partizansku teritoriju, u kojoj su kao pomoćne trupe koristili četnike pod njihovom komandom. Usled [[Bitka za Srbiju 1944.|poraza četničkih i nemačkih snaga prikupljenih u Srbiji]] tokom septembra i oktobra [[1944]], za Armijsku grupe E je zatvoren pravac manevra prema Beogradu, pa je ona bila prisiljena da izbori za sebe alternativni pravac preko Sandžaka i istočne Bosne. Zeleni put ({{jez-nem|Strasse Grün}}) je predstavljao liniju [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|izvlačenja nemačke vojske iz Grčke]] na pravcu: [[Kosovska Mitrovica]] – [[Novi Pazar]] – [[Prijepolje]] – [[Priboj]] – [[Višegrad]].<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/> U ovom proboju kroz [[NOVJ|partizansku]] teritoriju, Vermahtu su se pridružili i [[četnici]]. Nakon [[bitka za Srbiju 1944.|oslobođenja Srbije]], nemačka [[Armijska grupa E]] bila je prinuđena na proboj preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Komande Armijske grupe E], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2</ref> Jedini raspoloživ put vodio je preko [[Sjenica|Sjenice]] i [[Prijepolje|Prijepolja]]. Na isti pravac bila je orijentisana i glavnina snaga [[JVuO]] koje su se povlačile iz centralne Srbije, izbegavajući sukob sa neprijateljski nastrojenom sovjetskom [[Crvena armija|Crvenom armijom]].<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_87.htm Direktiva Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 21. oktobra 1944. komandantima jurišnih grupa za prodor u Sandžak], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 87</ref> Na tom području bile su prisutne slabije snage NOVJ (oko 4.000 boraca). Stoga je Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] postigla sporazum sa ovom grupom JVuO o sadejstvu u borbi protiv NOVJ.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_171.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E komandantu Jugoistoka o postignutom sporazumu sa četnicima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 171</ref> Koncentrični napad nemačke grupe Šojerlen, [[Srpska državna straža|Srpskog udarnog korpusa]] i ojačane [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]] na izlazni pravac [[Sjenica]] - [[Prijepolje]] počeo je [[22. 10.|22. oktobra]] [[1944]]. Borbena grupa Šojerlen je, koristeći ojačanja, nakon oštrih borbi uspela da ovlada Sjenicom [[24. 10.|24. oktobra]], Prijepoljem [[1. 11.|1. novembra]] i [[Višegrad]]om [[11. 11.|11. novembra]]. Radi razvijanja u širinu i smanjivanja marševske gustine, snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] su, nakon savladavanja deonice [[Sjenica]] - [[Prijepolje]], usmerene preko [[Pljevlja|Pljevalja]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]].<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_95.htm Zapovest Dragutina Keserovića od 3. novembra 1944. komandantima potčinjenih jedinica za grupisanje snaga i dejstva u dolini Lima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 95</ref> Ovim marševskim putem izvuklo se u istočnu [[Bosna|Bosnu]] oko 85.000 Nemaca<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E o brojnom stanju], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 174</ref> i oko 20.000 četnika. Umešnim korišćenjem terena i znatnim borbenim angažovanjem, [[37. sandžačka divizija NOVJ|37.]] i zatim [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]] (tokom [[operacija Zeleni put II|proboja od Višegrada do Sarajeva]]) uspele su da zadrže ovu grupaciju preko mesec dana. Tokom tog proboja i marša Nemci i njihovi saputnici bili su izloženi frontalnim i bočnim napadima, kao i intenzivnim savezničkim vazdušnim dejstvima, od čega su pretrpeli ozbiljne gubitke u ljudstvu i tehnici. == Pozadina == === Oslobođenje Srbije === {{main|Bitka za Srbiju 1944.}} Tokom jula i avgusta [[1944]]. [[Sandžak]] je bio žarište najintenzivnijih operacija i najveće koncentracije njemačkih trupa i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] ([[operacija Rübezahl|operacija Ribecal]], [[operacija Draufgänger|operacija Draufgenger]]). [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je vršila koncentraciju za prodor u [[Srbija|Srbiju]], a nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] preduzela je niz krupnih operacija da to spreči. Kako su te operacije okončane nemačkim neuspehom i snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] prodrle u [[Srbija|Srbiju]], a tokom septembra došlo do pojave Crvene armije na istočnoj granici, došlo je do nagle dekoncentracije snaga iz [[Sandžak]]a. Kad je početkom septembra 2. puk [[Divizija Brandenburg|Brandenburg]], koji je bio osovina okupacionih snaga, premešten na sever, lokalne snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] su u kratkom roku izbacile preostale slabije snage, četnike i muslimansku miliciju iz svih gradova u [[Sandžak]]u, velikog dela istočne [[Bosna|Bosne]] i [[Srbija|Srbije]], sve do [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]]. Vrlo skromne snage NOVJ ([[37. sandžačka divizija NOVJ|37. divizija]], [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorska (omladinska) brigada]] i nekoliko teritorijalnih odreda, oko 4.000 ljudi) držale su pod svojom kontrolom prostor od linije [[Goražde]] - [[Višegrad]] - [[Užice]] - [[Požega]] na severu, do [[tara (rijeka)|reke Tare]] na jugu. Ove snage oslobodile su [[Bijelo Polje]] [[9. 9.|9. septembra]], [[Mojkovac]] [[13. 9.|13. septembra]], [[Berane]] [[15. 9.|15. septembra]], [[Prijepolje]] [[29. 9.|29. septembra]], [[Pljevlja]] [[1. 10.|1. oktobra]], [[Goražde]] [[7. 10.|7. oktobra]], [[Višegrad]] [[9. 10.|9. oktobra]], [[Ivanjica|Ivanjicu]] i [[Arilje]] početkom oktobra, [[Sjenica|Sjenicu]] [[15. 10.|15. oktobra]]. {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma... Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Polovinom oktobra 1944. godine, situaciju u centralnoj Srbiji pred sâm [[Beogradska operacija|pad Beograda]] na sljedeći način opisuje general-major [[Erich Schmidt-Richberg]], načelnik štaba Armijske grupe »E«: {{izdvojeni citat|Istovremeno, Vrhovna komanda je saznala da je 34. armijski korpus (pod komandom generala Milera) vodio teške borbe kod [[Kragujevac|Kragujevca]] i da se razmak između njega i [[Beograd]]a povećavao. U [[Kruševac|Kruševcu]] su se, prema izveštajima, nalazili nemačka terenska komanda i bataljon [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog korpusa]] (»[[Bijela garda (Rusija)|beli Rusi]]« koji su se borili na nemačkoj strani), dok je izvan grada bila stacionirana jedna neutralna četnička grupa. Duž železničke pruge [[Mitrovica]]–[[Raška]]–[[Kraljevo]] bile su raspoređene slične ruske jedinice radi obezbeđenja pruge, zajedno sa neutralnim četnicima i nekoliko manjih [[Srpska državna straža|Nedićevih grupa]] u okolini.<ref>[https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], strana 44. <br /> ({{jez-njem|"Gleichzeitig erfuhr das Oberkommando, daß das XXXIV. A.K., General Müller, bei Kragujevac in schwerem Kampf stehe, die Lücke zwischen ihm und Belgrad im Wachsen sei. In Kruševac solle noch eine deutsche Feldkommandantur und ein Bataillon vom russischen Korps (auf deutscher Seite kämpfende Weißrussen), außerhalb der Stadt eine neutrale Četnikgruppe stehen. An der Bahn Mitrovica–Raška–Kraljevo standen ebenfalls solche Russen als Eisenbahnsicherung, im Gelände gleichfalls neutrale Četniks und einige kleine Nedićgruppen."}})</ref>}} === Dolazak Nemaca iz Grčke === {{main|Proboj Armijske grupe E iz Grčke}} [[Datoteka:Proboj 21 AK okt dec 1944.png|mini|[[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|Proboj Armije E iz Grčke]], kojoj su se usput pridruživale nemačke i četničke snage.]] Međutim, razvoj ratnih operacija učinio je u drugoj polovini oktobra [[1944]]. ovo područje još jednom pozornicom odlučujućih zbivanja. Naime, [[Armijska grupa E]] iz [[Grčka|Grčke]], budući da joj je presečen moravski pravac, bila je prinuđena da orijentiše svoj proboj na pravac od [[Novi Pazar|Novog Pazara]] preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]]. {{izdvojeni citat|18. 10. 1944 Naša namera je da, dovlačenjem preostalih snaga, osposobimo Milera da u rejonu sev. i ist. od Kraljeva bezuslovno spreči prodor protivnika iz Kraljeva. Sa drugim snagama [treba] otvoriti put preko Novog Pazara ka Višegradu. Na teritoriji k-ta oruž. snaga u Makedoniji situacija se danas stabilizovala. Lanc će tamo sutra preuzeti komandu. Cilj ove naše operacije je od sada da se celokupne snage Jugoistoka prikupe na teritoriji zapadne Hrvatske, da bi se odavde mogla povesti odbrana jug. ist. granice Rajha i to po mogućstvu ofanzivno. Za ovo, Grupa armija »E« mora za sebe da oslobodi borbom i drži otvorenim sledeće pravce puteva koji vode na prostoriju Mostar — Sarajevo: *Put A: Uroševac — Prizren — Kukes — Skadar — Podgorica — Nikšić — Trebinje — Mostar. *Put B: Raška, odnosno Mitrovica — Novi Pazar — Sjenica — Prijepolje — Višegrad, odnosno Prijepolje — Pljevlja — Goražde — Rogatica — Sarajevo: *Put C: Kraljevo — Čačak — Užice a odavde, kao C1, dalje vodi preko Višegrada — Rogatice za Sarajevo. Kao C2 dalje vodi preko Zvornik — Tuzla za Doboj. Dok će se za putne pravce A i C izboriti k-de 21. korpusa, odnosno Korpusa »Miler«, uz raspored sopstvenih snaga po dubini, dotle će se za otvaranje putnog pravca B upotrebiti Specijalni štab »Šojerlen«. Posle dostizanja rejona Višegrad, Specijalni štab »Šojerlen« ima za zadatak da, u povezanosti sa snagama K-de 2. okl. arm., izgradi novu pozadinsku bazu Grupe armija »E« uz držanje otvorenim puteva koji vode prema Višegradu.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} === Sabiranje četnika i Nemaca u Kraljevu === {{main|Borbe za Kraljevački mostobran}} [[File:Četnički predstavnici kod Armijske grupe E stižu u Kraljevo, septembra 1944.jpg|thumb|Četnički predstavnici kod Armije E stižu u Kraljevo, septembra 1944.]] [[File:Kraljevo, ispraćaj regruta, septembra 1944.jpg|thumb|Žene ispraćaju regrute u JVuO na centralnom gradskom trgu u Kraljevu.]] {{izdvojeni citat|Držanje četnika u celoj Srbiji sve više neprijateljsko, sa učestalim prepadima na nem. jedinice i naseljena mesta; izuzetak je južna [sic] Srbija gde se Račić, pod njemačkom komandom, tuče protiv komunista.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=193&broj=433 National Archive Washington, arhivska oznaka T311, Roll 193, frame no. 000430.]</ref>|Savetovanje kod načelnika štaba Armijske grupe F (11.9.44).}} I pored mestimičnih akata neprijateljstva raznih četničkih grupa prema Nemcima, glavne snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] tokom septembra i prvih dana oktobra borile su se protiv NOVJ u saradnji sa Nemcima i pod nemačkim rukovodstvom. Glavna mobilna formacija bila je [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]]. {{izdvojeni citat|Uprkos svojoj slabosti, Račićeve jedinice nastavljaju borbu protiv partizana. Usled jakog partizanskog pritiska, još četničkih jedinica, uključujući i one iz Istočne Srbije, izrazile su spremnost za daljnu borbu protiv komunizma u saradnji sa Wehrmachtom... Akcije četnika u Istočnoj Bosni i Hercegovini su, izgleda, izvedene bez saglasnosti Vrhovne komande.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=101 National Archive Washington, arhivska oznaka T311, Roll 194, frame no. 000095.]</ref>|Dodatak za savetovanje kod načelnika štaba Armijske grupe F (2.10.44).}} Četvrta grupa jurišnih korpusa sa pridruženim jedinicama bila je, nakon [[Bitka na Jelovoj gori|poraza kod Jelove gore]], [[Oslobođenje Valjeva septembra 1944.|gubitka Valjeva]] i [[Oslobođenje Aranđelovca septembra 1944.|Aranđelovca]], a zatim i poraza u okolini Krupnja, potisnuta prema Šapcu i Beogradu. Odatle su je Nemci transportovali u okolinu Kraljeva počev od 3. oktobra. Najviše nemačko vojno, političko, policijsko i rukovodstvo SS-s na Balkanu održalo je 8. oktobra savetovanje na kojem su doneli odluku da glavninu JVuO upotrebe u prethodnici i kao bočnu zaštitnicu prilikom proboja Armijske grupe E prema Bosni (tj. na teritoriju NDH). {{izdvojeni citat| (prim: [[Hermann Neubacher|Neubacher]]ovo izlaganje) c) Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju delomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmeštanja nemačkih trupa iz Srbije... Na kraju je (prim: Viši SS i policijski vođa za Srbiju Behrends) skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspeo ubaciti dovoljno jake grupe [[Sicherheitsdienst|Službe bezbednosti]], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući ([[Maximilian von Weichs|von Weichs]]) primetio da je već i to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo poveriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=51&roll=194 Memorandum sa savetovanja visokih nemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, održanog 8. oktobra 1944, National Archive Washington, T311, Roll 194, frames no. 000045-00047.]</ref>}} Na taj način, snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] koncentrisane su sredinom oktobra u oblasti [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], usmerene na isti pravac proboja.<ref name="ReferenceA"/> Ključna deonica koju je trebalo savladati bio je put [[Sjenica]] - [[Prijepolje]]. == Naređenja za operaciju == [[File:Četnički predstavnik i avijatičar Luftwaffe-a u Kraljevu, septembra 1944.jpg|thumb|Četnički predstavnik (moguće [[Dragoslav Račić]]) i neimenovani podoficir njemačkog [[Luftwaffe]]a u [[Kraljevo|Kraljevu]], nakon [[Operacija Nedelja pacova|operacije Ratweek]], septembar 1944. godine.]] Početak nemačkog proboja planiran je za [[22. 10.|22. oktobar]] [[1944]]. Tog dana je general Šojerlen pokrenuo svoju borbenu grupu iz [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. U dnevniku Komande armijske grupe za dan 21. 10. 1944. postoji zabeleška o tome: {{izdvojeni citat| Spec. štab »Šojerlen« dobija sledeći zadatak: a) raščišćavanje i obezbeđenje puta Novi Pazar — Sjenica — Prijepolje — Višegrad. Po uspostavljanju veze sa snagama koje Komanda 2. okl. armije upućuje iz Sarajeva, sa delom snaga što pre očistiti i obezbediti i put Višegrad — Užice — Kraljevo, da bi se ovde pomoglo rasterećenju Milerovog korpusa...<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} Na osnovu ovoga je pukovnik Dragutin Redić izdao zapovest [[Srpski udarni korpus|Srpskom udarnom korpusu]], nekadašnjoj Nedićevoj jedinici stavljenoj pod komandu JVuO: {{izdvojeni citat|Na osnovu naknadno prikupljenih podataka u toku vođenih borbi 21 i 22. oktobra između Duge Poljane i Sjenice i južno od iste nalaze se jače komunističke snage jačine oko 1000— 1500 ljudi. Ove komunističke snage raspolažu sa šest bacača i dosta automatskog oružja. U cilju izvršenja dobivenog zadatka Srpski udarni korpus mora da ovlada Sjenicom. Ovaj zadatak korpus će izvršiti u sadejstvu sa nemačkim jedinicama koje nastupaju istim pravcem kao i Srpski Udarni korpus. Zbog toga što jedinice SUK ne raspolažu sa potrebnim teškim pešadiskim i artileriskim naoružanjem, to će nemačke jedinice svojim artiljerijskim naoružanjem, bacačima i artiljerijom, uništavati komunističke centre otpora na pravcu nadiranja jedinica SUK.<ref>[https://www.znaci.org/zb/4.php?broj=356&vol=14&bk=4 Zapovest Štaba 2. divizije Srpskog udarnog korpusa od 24. oktobra 1944. potčinjenim jedinicama za napad na jedinice NOVJ u rejonu Sjenice], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 91</ref>}} Potpukovnik [[Dragoslav Račić]] izdao je direktivu i zapovest svojoj grupi korpusa: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: 1. — Prva jurišna grupa polazi u napad 23. oktobra u 7 časova sa koncentraciske prostorije opštim pravcem drum za Sjenicu...}} == Tok operacije == === Borbe za Sjenicu === [[File:Zarobljeni Nemci u Sjenici 1944.jpg|thumb|Zarobljeni Nemci u Sjenici od boraca 8. srpske brigade, 1944. godine.]] 23. oktobra 1944. godine dokumenti Armijske grupe F beleže zajedničku borbu Nemaca i četnika protiv partizana.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=656 Ic Abendmeldung, 23.10.44, National Archive Washington, arhivska oznaka T311 roll 194, frame 650]</ref> [[25. 10.|25. oktobra]] prethodnica nemačke grupe Šojerlen uspela je da odbaci delove [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorske]] i [[Četvrta sandžačka brigada NOVJ|4. sandžačke brigade NOVJ]], te su njeni oklopno-motorizovani delovi pred veče ušli u [[Sjenica|Sjenicu]]. [[Sjenica]] je postala centar koncentracije snaga [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] koje su pristizale preko [[Novi Pazar|Novog Pazara]], i glavnine snaga [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], koje su pristizale preko [[Ivanjica|Ivanjice]]. Iz tog razloga [[Sjenica]] je bila česta meta savezničkog bombardovanja od kojih su Nemci i četnici imali znatne gubitke, ali su i civili teško stradali.<ref>Radomir Milošević - Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd 1996 - strane 81-83</ref> Pošto su se neprijateljske namere jasno iskazale, došlo je i do koncentrisanja snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Sve raspoložive snage obe strane angažovane su na malom prostoru od [[Sjenica|Sjenice]] do [[Prijepolje|Prijepolja]]. Prethodnica Šojerlen odmah je nastavila nastupanje prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[27. 10.|27. oktobra]] rano ujutro. Na ovaj pravac štab Drugog korpusa usmerio je [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. proletersku brigadu]], dok je [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorska]] ostala na prostoru između [[Novi Pazar|Novog Pazara]] i [[Sjenica|Sjenice]], sa zadatkom da napada nemačke transporte iz zaseda i onemogući saobraćaj. Kombinovane nemačke snage uspele su da ovladaju putem od [[Sjenica|Sjenice]] do [[Prijepolje|Prijepolja]] energičnim napadom i da [[29. 10.|29. oktobra]] uđu u [[Prijepolje]], uspevši da stvore i manji mostobran na levoj obali [[Lim (rijeka)|Lima]]. {{izdvojeni citat|18000 srpskih boraca na maršu za Čajniče. Prvi ešalon danas ulazi u Prijepolje. Prvog novembra verovatno ćemo stići u Čajniče. Tamo treba da se sastanemo. Treba prikupiti sve što se može od hrane. Nemci idu istim putem, armija maršala Lera.<ref>[https://www.znaci.org/zb/4.php?broj=586&bk=4&vol=14 Depeša Dragoslava Račića Zahariju Ostojiću od 29. X. 1944, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, strana 583]</ref>|Depeša Dragoslava Račića Zahariju Ostojiću od 29. X. 1944}} Međutim, tokom noći [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] odbacila ih je kontranapadom, i borbe za grad su se nastavile. U međuvremenu je [[Peta sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačka brigada]] izvela energičan napad sa pravca severa, od Bistrice, na put [[Sjenica]]-[[Prijepolje]]. U oštrim borbama obe strane imale su znatne gubitke. Među poginulima bio je i [[Živko Džuver]], politički komesar [[Peta sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačke brigade]], [[narodni heroj]]. === Borbe za Prijepolje === [[File:Proboj Armijske grupe E iz Srbije za istočnu Bosnu, decembra 1944.jpg|thumb|Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak, decembra 1944.]] Nemci su uspeli da obnove mostobran na levoj obali [[Lim (rijeka)|Lima]] tokom noći [[30. 10.|30. oktobra]]/[[1. 11.|1. novembra]]. Uprkos gubicima i borbama duž celog puta od Novog Pazara, njima su stalno pristizala jaka pojačanja. Štab [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa NOVJ]] je uskoro rokirao [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorsku]] prema jugu, pogrešno procenivši da Nemci pripremaju napad u pravcu [[Berane|Berana]]. Tako je prema [[Prijepolje|Prijepolju]] kao čvornoj tački nemačkog napada ostala orijentisana samo [[37. sandžačka divizija NOVJ|37. divizija]]. Snažan otpor partizana zabeležen je i u ratnom dnevniku komande [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] od 31. 10. 1944. godine: {{izdvojeni citat| Jače nepr. jedinice, dobro naoružane, na izgrađenim položajima zap. od Prijepolja i na visovima s obe strane doline Lima. Prema verodostojnim izveštajima četnika, u rejonu Nove Varoši nalaze se najmanje 2 brigade 37. divizije, pojačane delovima koji su otišli iz Prijepolja, sa neprekidnim priticanjem iz sev. dela Priboja i tesnaca puta u Bijelom Brdu. U rejonu Sjenice prikupljanje oko 14.000 četnika, koji će krenuti preko Pljevalja i Sarajeva prema zapadu.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} Potpukovnik [[Dragoslav Račić]] (pseudonim »Živojin«) poslao je Istaknutom delu štaba četničke Vrhovne komande 4. novembra depešu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|U Prijepolju mi i broj 11 [šifra za Nijemce — prim.]. Između Prijepolja i Plevlja jedna crvena brigada. Prebacili smo na levu obalu Lima 1.000 naših ljudi. Sutra prelazimo ja i [[Dragutin Keserović|Keser]] još sa 3.000 i preduzimamo pokret ka Pljevlju. Oko Bijelog Polja slabe snage crvenih. Nemci još drže Kraljevo, Čačak i Užice. Žurite da se tamo pre sastanemo. Pošalji mi hitno ka Pljevlju Rajlića i Ružića. Tvoje depeše br. 570, 571 nisam primio. Račić.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_137.htm Izvod iz Knjige primljenih depeša Istaknutog dela štaba četničke Vrhovne komande od 10. septembra 1944. do 12. januara 1945. godine]</ref>}} Nemci su se uz pomoć pristižućih ešelona 22. korpusa tokom [[2. 11.|2. novembra]] učvrstili u okolini [[Prijepolje|Prijepolja]] i stvorili osnovicu za dalje nastupanje. === Proboj ka Višegradu === [[File:Povlačenje nemačkih jedinica kroz Sandžak i Bosnu 1944.jpg|thumb|Povlačenje nemačkih jedinica kroz Sandžak i Bosnu 1944.]] [[Datoteka:Żołnierze niemieccy pchają samochody w trudnym terenie na froncie bałkańskim (2-571).jpg|mini|Njemački vojnici guraju kamione duž nasipa od drvenih blokova postavljenih na glibavoj cesti, u blizini Višegrada, decembra 1944.]] Glavni pravac napredovanja bio je niz [[Lim (rijeka)|Lim]] prema [[Priboj]]u i [[Višegrad]]u, a sporedni od [[Prijepolje|Prijepolja]] prema [[Pljevlja|Pljevljima]]. Na pravcu prema [[Višegrad]]u u odbrani po dubini raspoređene su [[4. sandžačka brigada NOVJ|4.]] i [[5. sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačka brigada]], a na pljevaljskom pravcu [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Treća]]. Nemački večernji izveštaj od 3.11.1944. javlja o upotrebi četnika u proboju dolinom Lima: {{izdvojeni citat|Crna Gora: na mostobranu na zapadnoj obali Lima, 1000 četnika upotrebljeno u borbi protiv komunista.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=811 Ic Abendmeldung, 23.10.44, National Archive Washington, arhivska oznaka T311 roll 194, frame 805] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro: Im Brückenkopf W – Ufer Lim 1.000 Cetniks zum Kampf gegen Kommunisten eingesetzt."}})</ref>}} Prethodnica Šojerlen dosegla je [[Višegrad]] nakon iscrpljujućih i krvavih borbi [[11. 11.|11. novembra]]. Međutim, naišla je na znatne probleme i u svom daljem nastupanju prema [[Sarajevo|Sarajevu]]. U ovom periodu komunikaciju [[Višegrad]]-[[Sarajevo]] držala je [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]], dok je [[37. sandžačka divizija NOVJ|37.]] ostala u zahvatu [[Prijepolje|Prijepolja]] vršeći snažan pritisak na komunikacije u ovoj čvornoj tački. U tom trenutku se [[Armijska grupa E]] našla u neugodnom položaju. Njenih 85.000 ljudi koji su predstavljali središnji ešelon, a pored njih i oko 20.000 glavnine [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], našlo se na malom prostoru na maršu između doline Ibra i Višegrada, izloženo intenzivnim napadima iz vazduha, pritisku [[13. korpus NOVJ|13. korpusa NOVJ]] i Bugara sa istoka i efikasnom otporu na zapadu. {{izdvojeni citat|5. 11. 1944. Grupa armija »E« nastaviće povlačenje prema severu i severozapadu sa najvećim mogućim ubrzanjem, uz jako obezbeđivanje svog istočnog i sev. boka, starajući se o bezuslovnom osiguranju planskog odvijanja kretanja, da bi se po prelasku Drine i uspostavljanju naslona na snage K-de 2. oklopne armije u Hercegovim i u donjem toku Save, mogla grupisati za izvršenje novih zadataka. Za povlačenje stoje na raspolaganju putevi: *plavi: Bitolj — Elbasan — Skadar — Podgorica — Trebinje — Mostar, *ljubičasti: Štimlje — Prizren — Kukes — Skadar, *crveni: Prizren — Peć — Andrijevica — Berane — Pljevlja — Uvac, *zeleni: Mitrovica — Novi Pazar — Prijepolje — Priboj — Višegrad, *smeđi: Uroševac — Raška — Kraljevo, *crni: Kraljevo — Čačak — Užice — Višegrad — Rogatica — Sarajevo.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} === Borbe za Pljevlja === [[File:Sahrana poginulih tokom proboja Armijske grupe E kroz Sandžak, decembra 1944.jpg|thumb|Sahrana poginulih Nemaca tokom proboja kroz Sandžak, decembra 1944.]] Stoga je formirana jača oklopno-motorizovana kolona koja je [[8. 11.|8. novembra]] prodrla u [[Pljevlja]], otvorivši tako alternativni pravac, koji snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] i [[SUK]] nisu bile u stanju da otvore samostalno.<ref name="ReferenceB"/> Na ovaj pravac odmah su usmerene sve snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]]. Time ih je nemačka komanda iskoristila kao levu pobočnicu, raširila zahvat nastupanja smanjivši koncentraciju neprijateljskog pritiska, i ujedno rasteretila pretrpane marševske komunikacije izložene zastojima i napadima iz vazduha. Nemci su bili svesni da, i pored zajedničke borbe i zajedničkih taktičkih ciljeva, uvek mogu očekivati četničke prepade na svoja manja izložena odeljenja, kako to oslikava sledeći izveštaj: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnih incidenata. Potrebna je opreznost. [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 10.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu Prijepolje. Pravac marša Foča. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Wehrmacht|Vermaht]], naročito na odvojene grupe.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184.</ref>|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11. novembra 1944.}} Nemci su Pljevlja prepustili četnicima, usmerivši ih prema Čajniču i Goraždu. Međutim, već narednog dana, [[18. 11.|18]]/[[19. 11.|19. novembra]] [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] je energičnim naletom razbila četnike i oslobodila [[Pljevlja]]. Tom prilikom poginuo je komandant Moravičkog korpusa JVuO Gordić. Glavnina [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] prešla je preko Boljanića u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. Suštinu njemačko-četničke taktičke saradnje precizno je u svojim kasnijim sjećanjima opisao Milenko Solarić, tada oficir SUK-a: {{izdvojeni citat|Nemci, pak, imaju koristi od naših obezbeđenja, jer mi, obezbeđujući sebe, štitimo i njih. Zapravo, omogućujemo im da se sigurnije kreću... Zanimljivo je da Nemci nisu pošli istim pravcem kojim i mi, već za Rudo. A most su za nas gradili – rezonovao sam – zato što im je trebalo levo bočno obezbeđenje.<ref>Milenko Solarić: Naličje "Bosanske golgote" ili kako sam postao pripadnik SDK, Zapisi iz dobrovoljačke borbe, I, Minhen, 1955, str. 26</ref>}} == Posledice == {{main|Operacija Zeleni put II|Drinski front}} [[File:Evakuacija Armijske grupe E iz Srbije, decembra 1944.jpg|thumb|Deo mehanizacije Armijske grupe E evakuisane vozovima, decembra 1944.]] {{izdvojeni citat|Upotreba četnika u različitim područjima je je dala dobre rezultate. Pogotovo je njihovo poznavanje terena i izviđačka aktivnost protiv Titovih bandi od koristi Wehrmachtu. Naslanjanje četnika na Wehrmacht je ipak samo posljedica njihove slabosti u odnosu na Titove snage. Oružana intervencija Anglo-amerikanaca bi sigurno izazvala njihov trenutačni prelazak u neprijateljski tabor.<ref>NAW, T-314, Roll 1630, 000770: Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)}} Nakon konačnog oslobođenja [[Pljevlja|Pljevalja]], i [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] usmerila je pritisak na komunikaciju [[Prijepolje]] - [[Priboj]] i okolne zaštitnice. Ovim putem prošla je tokom tri nedelje u gustom marševskom poretku glavnina nemačkog 22. i 91. korpusa, što je predstavljalo priliku za postavljanje uspešnih zaseda i nanošenje teških gubitaka. {{izdvojeni citat|Kao odmazdu za napad kod sela Halinovići i Karaula od 29. novembra 1944, naređeno paljenje sela Donji Goračići, Miševići i Muškovina, konfiskacija stoke i namirnica, te hapšenje muških stanovnika. Sela Halinovići i Karaula, koja jako simpatišu sa gerilcima, će biti kažnjena sa konfiskacijom trećine tamošnjeg stočnog fonda.<ref>NAW, T-314, Roll 1630, 000293-4: Izvod iz ratnog dnevnika operativnog odjeljenja 91. armijskog korpusa za 30. novembar 1944.</ref>|Iz ratnog dnevnika 91. nemačkog armijskog korpusa za 30. novembar 1944.}} Novi Pazar oslobođen je [[30. 11.|30. novembra]] kad su u grad sa istoka ušle 22. srpska i 9. bugarska divizija, potiskujući nemačke zaštitnice. [[Prijepolje]] će međutim biti poprište još jedne dramatične epizode - [[Proboj nemačkog 21. korpusa 1944/45|proboja nemačkog 21. korpusa]] iz okruženja, tako da je [[Prijepolje]] konačno oslobođeno tek [[10. 1.|10. januara]] [[1945]]. Taktički, ova operacija može se smatrati pobedom osovinskih snaga. Međutim, nemačke i [[četnici|četničke]] snage pretrpele su prilikom proboja znatne gubitke. Verovatno najvažniji taktički rezultat predstavlja tronedeljno zadržavanje ove jake gorbene grupacije u periodu krize nemačke odbrane severno od Save i Drave i onemogućavanje njenog uticaja (više informacija u člancima [[Ofanziva Trećeg ukrajinskog fronta u južnoj Mađarskoj]] i [[Sremski front]]). == Suđenje Mihailoviću == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Beogradski proces.jpg|thumb|Optuženi na beogradskom procesu.]] Na [[Beogradski proces|posleratnom suđenju]] u [[Beograd]]u [[1946]]. godine suđeno je generalu Mihailoviću i ostalim kolaboracionistima zbog saradnje sa okupatorom tokom rata. Tokom suđenja je bilo reči i o zajedničkom maršu četnika sa Vermahtom: :Pretsednik: Jeste li u to vreme povlačeći se susreli nemačke jedinice pošto su se i one povlačile? :Svedok Marković: Jesmo, na istom drumu su maršovale. :Pretsednik: Kako, maršovali zajedno sa vama? :Svedok Marković: Nemci su maršovali drumom, a mi smo bili levo. :Pretsednik: Jeste li zajedno sa Nemcima išli? :Svedok Marković: Tako je vodio general [[Miroslav Trifunović|Trifunović]]. :Pretsednik: Je li izdao vama naređenje da se povlačite zajedno sa Nemcima? :Svedok Marković: Izdao je da se povlačimo. :Pretsednik: A šta je kazao za Nemce? :Svedok Marković: Da se Nemci ne diraju, a Nemci neće dirati nas.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> Četnički vođa Dragoljub Mihailović u Jugoslaviji je osuđen na smrt streljanjem zbog saradnje sa okupatorom i ratnih zločina. Nakon 2000-ih je u Srbiji rehabilitovan. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen (Gebundene Ausgabe - 1970). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], Vowinckel (Gebundene Ausgabe - 1955). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/228.htm Vojni istorijski institut: ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENjE JUGOSLAVIJE 1944-45], Beograd 1957. * [https://www.znaci.org/00001/153.htm OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2], prepravljeno i dopunjeno izdanje, Vojnoistorijski institut, Beograd 1963. * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik komande Grupe armija »F« za period od 1. jula do 31. decembra 1944. godine] - Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Prilog 1, Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine] - Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Prilog 2, Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, četnički dokumenti], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_14.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 14 - 15-31. oktobar 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_16.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 16 - borbe u Sandžaku 1942 - 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/272.htm Čedo Drulović: 37. SANDžAČKA DIVIZIJA], Vojnoistorijski institut, Beograd 1983. * [https://www.znaci.org/00001/235.htm Živojin Nikolić Brka: 22. DIVIZIJA], Narodna knjiga, Beograd 1972. * [https://www.znaci.org/00001/237.htm Petar Višnjić; Bitka za Srbiju 2], Beogradska knjiga, Beograd 1984. * [https://www.znaci.org/00001/64.htm Mitar Đurišić: SEDMA OMLADINSKA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1973. == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Operacija Zeleni put II]] * [[Proboj Nijemaca i četnika iz Crne Gore]] * [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)]] * [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Saradnja NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] bdszosqcmqhpi35a6si9kxds3perpgx 42690001 42690000 2026-09-17T13:51:45Z ~2026-47488-30 388646 42690001 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije<br>(Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak) |deo = [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|Proboja Armijske grupe E iz Grčke]] |slika = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije za istočnu Bosnu, decembra 1944.jpg |opis_slike = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije, preko Sandžaka, za istočnu Bosnu, decembra 1944. |datum = [[22. 10.|22. oktobar]]-[[1. 12.|1. decembar]] [[1944]]. |mesto = [[Sandžak]] - [[Istočna Bosna]] |uzrok = |teritorija = |rezultat = Pobeda [[Wehrmacht|Vermahta]] * uspešan proboj Nemaca i četnika u Bosnu * uspostavljanje [[Drinski front|Drinskog fronta]] |strana1 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Wehrmacht|Vermaht]] <br /> {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Četnici u drugom svjetskom ratu|Četnici]] |strana2 = {{flagicon|DFJ}} [[NOVJ]] <br /> {{flagicon|UK}} [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo|Savezničko vazduhoplovstvo]] |jedinice1 = {{flagicon|Treći Reich}} Prethodnica Scheuerlen<br />{{flagicon|Treći Reich}} [[22. korpus (Nemačka)|22. nemački korpus]]<br />{{flagicon|Treći Reich}} [[91. korpus za specijalnu upotrebu (Nemačka)|91. nemački korpus za specijalnu upotrebu]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} glavnina [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] iz [[Srbija|Srbije]] (14.000<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/> - 18.000<ref name="Četničke depeše od 10.9.1944. do 12.1.1945.">[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_137.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Istaknutog dela štaba Četničke vrhovne komande od 10. septembra 1944. do 12. januara 1945. godine]</ref>) |jedinice2 = {{flagicon|DFJ}} [[37. sandžačka divizija]]<br />{{flagicon|DFJ}} [[7. crnogorska omladinska brigada]]<br />{{flagicon|UK}} [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo]] |komandant1 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Alexander Löhr]], komandant [[Armijska grupa E|Armije E]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Miroslav Trifunović]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Dragoslav Račić]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Dragutin Keserović]] |komandant2 = {{flagicon|DFJ}} [[Radovan Vukanović]], komandant [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa]] |snaga1 = 105.000 |snaga2 = 4.000 |gubici1 = |gubici2 = |gubici3 = }} '''Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak''' (kodno ime '''operacija Zeleni put'''<ref>https://znaci.org/zb/4_12_4_219.htm</ref>, poznato kao '''povlačenje Nemaca i četnika iz Srbije''', '''proboj Nijemaca i četnika iz Srbije''' i slično) je bila operacija proboja nemačke [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] kroz [[Sandžak]], kroz neprijateljsku partizansku teritoriju, u kojoj su kao pomoćne trupe koristili četnike pod njihovom komandom. Usled [[Bitka za Srbiju 1944.|poraza četničkih i nemačkih snaga prikupljenih u Srbiji]] tokom septembra i oktobra [[1944]], za Armijsku grupe E je zatvoren pravac manevra prema Beogradu, pa je ona bila prisiljena da izbori za sebe alternativni pravac preko Sandžaka i istočne Bosne. Zeleni put ({{jez-nem|Strasse Grün}}) je predstavljao liniju [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|izvlačenja nemačke vojske iz Grčke]] na pravcu: [[Kosovska Mitrovica]] – [[Novi Pazar]] – [[Prijepolje]] – [[Priboj]] – [[Višegrad]].<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/> U ovom proboju kroz [[NOVJ|partizansku]] teritoriju, Vermahtu su se pridružili i [[četnici]]. Nakon [[bitka za Srbiju 1944.|oslobođenja Srbije]], nemačka [[Armijska grupa E]] bila je prinuđena na proboj preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Komande Armijske grupe E], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2</ref> Jedini raspoloživ put vodio je preko [[Sjenica|Sjenice]] i [[Prijepolje|Prijepolja]]. Na isti pravac bila je orijentisana i glavnina snaga [[JVuO]] koje su se povlačile iz centralne Srbije, izbegavajući sukob sa neprijateljski nastrojenom sovjetskom [[Crvena armija|Crvenom armijom]].<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_87.htm Direktiva Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 21. oktobra 1944. komandantima jurišnih grupa za prodor u Sandžak], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 87</ref> Na tom području bile su prisutne slabije snage NOVJ (oko 4.000 boraca). Stoga je Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] postigla sporazum sa ovom grupom JVuO o sadejstvu u borbi protiv NOVJ.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_171.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E komandantu Jugoistoka o postignutom sporazumu sa četnicima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 171</ref> Koncentrični napad nemačke grupe Šojerlen, [[Srpska državna straža|Srpskog udarnog korpusa]] i ojačane [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]] na izlazni pravac [[Sjenica]] - [[Prijepolje]] počeo je [[22. 10.|22. oktobra]] [[1944]]. Borbena grupa Šojerlen je, koristeći ojačanja, nakon oštrih borbi uspela da ovlada Sjenicom [[24. 10.|24. oktobra]], Prijepoljem [[1. 11.|1. novembra]] i [[Višegrad]]om [[11. 11.|11. novembra]]. Radi razvijanja u širinu i smanjivanja marševske gustine, snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] su, nakon savladavanja deonice [[Sjenica]] - [[Prijepolje]], usmerene preko [[Pljevlja|Pljevalja]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]].<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_95.htm Zapovest Dragutina Keserovića od 3. novembra 1944. komandantima potčinjenih jedinica za grupisanje snaga i dejstva u dolini Lima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 95</ref> Ovim marševskim putem izvuklo se u istočnu [[Bosna|Bosnu]] oko 85.000 Nemaca<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E o brojnom stanju], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 174</ref> i oko 20.000 četnika. Umešnim korišćenjem terena i znatnim borbenim angažovanjem, [[37. sandžačka divizija NOVJ|37.]] i zatim [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]] (tokom [[operacija Zeleni put II|proboja od Višegrada do Sarajeva]]) uspele su da zadrže ovu grupaciju preko mesec dana. Tokom tog proboja i marša Nemci i njihovi saputnici bili su izloženi frontalnim i bočnim napadima, kao i intenzivnim savezničkim vazdušnim dejstvima, od čega su pretrpeli ozbiljne gubitke u ljudstvu i tehnici. == Pozadina == === Oslobođenje Srbije === {{main|Bitka za Srbiju 1944.}} Tokom jula i avgusta [[1944]]. [[Sandžak]] je bio žarište najintenzivnijih operacija i najveće koncentracije njemačkih trupa i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] ([[operacija Rübezahl|operacija Ribecal]], [[operacija Draufgänger|operacija Draufgenger]]). [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je vršila koncentraciju za prodor u [[Srbija|Srbiju]], a nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] preduzela je niz krupnih operacija da to spreči. Kako su te operacije okončane nemačkim neuspehom i snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] prodrle u [[Srbija|Srbiju]], a tokom septembra došlo do pojave Crvene armije na istočnoj granici, došlo je do nagle dekoncentracije snaga iz [[Sandžak]]a. Kad je početkom septembra 2. puk [[Divizija Brandenburg|Brandenburg]], koji je bio osovina okupacionih snaga, premešten na sever, lokalne snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] su u kratkom roku izbacile preostale slabije snage, četnike i muslimansku miliciju iz svih gradova u [[Sandžak]]u, velikog dela istočne [[Bosna|Bosne]] i [[Srbija|Srbije]], sve do [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]]. Vrlo skromne snage NOVJ ([[37. sandžačka divizija NOVJ|37. divizija]], [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorska (omladinska) brigada]] i nekoliko teritorijalnih odreda, oko 4.000 ljudi) držale su pod svojom kontrolom prostor od linije [[Goražde]] - [[Višegrad]] - [[Užice]] - [[Požega]] na severu, do [[tara (rijeka)|reke Tare]] na jugu. Ove snage oslobodile su [[Bijelo Polje]] [[9. 9.|9. septembra]], [[Mojkovac]] [[13. 9.|13. septembra]], [[Berane]] [[15. 9.|15. septembra]], [[Prijepolje]] [[29. 9.|29. septembra]], [[Pljevlja]] [[1. 10.|1. oktobra]], [[Goražde]] [[7. 10.|7. oktobra]], [[Višegrad]] [[9. 10.|9. oktobra]], [[Ivanjica|Ivanjicu]] i [[Arilje]] početkom oktobra, [[Sjenica|Sjenicu]] [[15. 10.|15. oktobra]]. {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma... Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Polovinom oktobra 1944. godine, situaciju u centralnoj Srbiji pred sâm [[Beogradska operacija|pad Beograda]] na sljedeći način opisuje general-major [[Erich Schmidt-Richberg]], tada u svojstvu načelnika štaba Armijske grupe »E«: {{izdvojeni citat|Istovremeno, Vrhovna komanda je saznala da je 34. armijski korpus (pod komandom generala Milera) vodio teške borbe kod [[Kragujevac|Kragujevca]] i da se razmak između njega i [[Beograd]]a povećavao. U [[Kruševac|Kruševcu]] su se, prema izveštajima, nalazili nemačka terenska komanda i bataljon [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog korpusa]] (»[[Bijela garda (Rusija)|beli Rusi]]« koji su se borili na nemačkoj strani), dok je izvan grada bila stacionirana jedna neutralna četnička grupa. Duž železničke pruge [[Mitrovica]]–[[Raška]]–[[Kraljevo]] bile su raspoređene slične ruske jedinice radi obezbeđenja pruge, zajedno sa neutralnim četnicima i nekoliko manjih [[Srpska državna straža|Nedićevih grupa]] u okolini.<ref>[https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], strana 44. <br /> ({{jez-njem|"Gleichzeitig erfuhr das Oberkommando, daß das XXXIV. A.K., General Müller, bei Kragujevac in schwerem Kampf stehe, die Lücke zwischen ihm und Belgrad im Wachsen sei. In Kruševac solle noch eine deutsche Feldkommandantur und ein Bataillon vom russischen Korps (auf deutscher Seite kämpfende Weißrussen), außerhalb der Stadt eine neutrale Četnikgruppe stehen. An der Bahn Mitrovica–Raška–Kraljevo standen ebenfalls solche Russen als Eisenbahnsicherung, im Gelände gleichfalls neutrale Četniks und einige kleine Nedićgruppen."}})</ref>}} === Dolazak Nemaca iz Grčke === {{main|Proboj Armijske grupe E iz Grčke}} [[Datoteka:Proboj 21 AK okt dec 1944.png|mini|[[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|Proboj Armije E iz Grčke]], kojoj su se usput pridruživale nemačke i četničke snage.]] Međutim, razvoj ratnih operacija učinio je u drugoj polovini oktobra [[1944]]. ovo područje još jednom pozornicom odlučujućih zbivanja. Naime, [[Armijska grupa E]] iz [[Grčka|Grčke]], budući da joj je presečen moravski pravac, bila je prinuđena da orijentiše svoj proboj na pravac od [[Novi Pazar|Novog Pazara]] preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]]. {{izdvojeni citat|18. 10. 1944 Naša namera je da, dovlačenjem preostalih snaga, osposobimo Milera da u rejonu sev. i ist. od Kraljeva bezuslovno spreči prodor protivnika iz Kraljeva. Sa drugim snagama [treba] otvoriti put preko Novog Pazara ka Višegradu. Na teritoriji k-ta oruž. snaga u Makedoniji situacija se danas stabilizovala. Lanc će tamo sutra preuzeti komandu. Cilj ove naše operacije je od sada da se celokupne snage Jugoistoka prikupe na teritoriji zapadne Hrvatske, da bi se odavde mogla povesti odbrana jug. ist. granice Rajha i to po mogućstvu ofanzivno. Za ovo, Grupa armija »E« mora za sebe da oslobodi borbom i drži otvorenim sledeće pravce puteva koji vode na prostoriju Mostar — Sarajevo: *Put A: Uroševac — Prizren — Kukes — Skadar — Podgorica — Nikšić — Trebinje — Mostar. *Put B: Raška, odnosno Mitrovica — Novi Pazar — Sjenica — Prijepolje — Višegrad, odnosno Prijepolje — Pljevlja — Goražde — Rogatica — Sarajevo: *Put C: Kraljevo — Čačak — Užice a odavde, kao C1, dalje vodi preko Višegrada — Rogatice za Sarajevo. Kao C2 dalje vodi preko Zvornik — Tuzla za Doboj. Dok će se za putne pravce A i C izboriti k-de 21. korpusa, odnosno Korpusa »Miler«, uz raspored sopstvenih snaga po dubini, dotle će se za otvaranje putnog pravca B upotrebiti Specijalni štab »Šojerlen«. Posle dostizanja rejona Višegrad, Specijalni štab »Šojerlen« ima za zadatak da, u povezanosti sa snagama K-de 2. okl. arm., izgradi novu pozadinsku bazu Grupe armija »E« uz držanje otvorenim puteva koji vode prema Višegradu.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} === Sabiranje četnika i Nemaca u Kraljevu === {{main|Borbe za Kraljevački mostobran}} [[File:Četnički predstavnici kod Armijske grupe E stižu u Kraljevo, septembra 1944.jpg|thumb|Četnički predstavnici kod Armije E stižu u Kraljevo, septembra 1944.]] [[File:Kraljevo, ispraćaj regruta, septembra 1944.jpg|thumb|Žene ispraćaju regrute u JVuO na centralnom gradskom trgu u Kraljevu.]] {{izdvojeni citat|Držanje četnika u celoj Srbiji sve više neprijateljsko, sa učestalim prepadima na nem. jedinice i naseljena mesta; izuzetak je južna [sic] Srbija gde se Račić, pod njemačkom komandom, tuče protiv komunista.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=193&broj=433 National Archive Washington, arhivska oznaka T311, Roll 193, frame no. 000430.]</ref>|Savetovanje kod načelnika štaba Armijske grupe F (11.9.44).}} I pored mestimičnih akata neprijateljstva raznih četničkih grupa prema Nemcima, glavne snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] tokom septembra i prvih dana oktobra borile su se protiv NOVJ u saradnji sa Nemcima i pod nemačkim rukovodstvom. Glavna mobilna formacija bila je [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]]. {{izdvojeni citat|Uprkos svojoj slabosti, Račićeve jedinice nastavljaju borbu protiv partizana. Usled jakog partizanskog pritiska, još četničkih jedinica, uključujući i one iz Istočne Srbije, izrazile su spremnost za daljnu borbu protiv komunizma u saradnji sa Wehrmachtom... Akcije četnika u Istočnoj Bosni i Hercegovini su, izgleda, izvedene bez saglasnosti Vrhovne komande.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=101 National Archive Washington, arhivska oznaka T311, Roll 194, frame no. 000095.]</ref>|Dodatak za savetovanje kod načelnika štaba Armijske grupe F (2.10.44).}} Četvrta grupa jurišnih korpusa sa pridruženim jedinicama bila je, nakon [[Bitka na Jelovoj gori|poraza kod Jelove gore]], [[Oslobođenje Valjeva septembra 1944.|gubitka Valjeva]] i [[Oslobođenje Aranđelovca septembra 1944.|Aranđelovca]], a zatim i poraza u okolini Krupnja, potisnuta prema Šapcu i Beogradu. Odatle su je Nemci transportovali u okolinu Kraljeva počev od 3. oktobra. Najviše nemačko vojno, političko, policijsko i rukovodstvo SS-s na Balkanu održalo je 8. oktobra savetovanje na kojem su doneli odluku da glavninu JVuO upotrebe u prethodnici i kao bočnu zaštitnicu prilikom proboja Armijske grupe E prema Bosni (tj. na teritoriju NDH). {{izdvojeni citat| (prim: [[Hermann Neubacher|Neubacher]]ovo izlaganje) c) Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju delomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmeštanja nemačkih trupa iz Srbije... Na kraju je (prim: Viši SS i policijski vođa za Srbiju Behrends) skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspeo ubaciti dovoljno jake grupe [[Sicherheitsdienst|Službe bezbednosti]], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući ([[Maximilian von Weichs|von Weichs]]) primetio da je već i to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo poveriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=51&roll=194 Memorandum sa savetovanja visokih nemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, održanog 8. oktobra 1944, National Archive Washington, T311, Roll 194, frames no. 000045-00047.]</ref>}} Na taj način, snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] koncentrisane su sredinom oktobra u oblasti [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], usmerene na isti pravac proboja.<ref name="ReferenceA"/> Ključna deonica koju je trebalo savladati bio je put [[Sjenica]] - [[Prijepolje]]. == Naređenja za operaciju == [[File:Četnički predstavnik i avijatičar Luftwaffe-a u Kraljevu, septembra 1944.jpg|thumb|Četnički predstavnik (moguće [[Dragoslav Račić]]) i neimenovani podoficir njemačkog [[Luftwaffe]]a u [[Kraljevo|Kraljevu]], nakon [[Operacija Nedelja pacova|operacije Ratweek]], septembar 1944. godine.]] Početak nemačkog proboja planiran je za [[22. 10.|22. oktobar]] [[1944]]. Tog dana je general Šojerlen pokrenuo svoju borbenu grupu iz [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. U dnevniku Komande armijske grupe za dan 21. 10. 1944. postoji zabeleška o tome: {{izdvojeni citat| Spec. štab »Šojerlen« dobija sledeći zadatak: a) raščišćavanje i obezbeđenje puta Novi Pazar — Sjenica — Prijepolje — Višegrad. Po uspostavljanju veze sa snagama koje Komanda 2. okl. armije upućuje iz Sarajeva, sa delom snaga što pre očistiti i obezbediti i put Višegrad — Užice — Kraljevo, da bi se ovde pomoglo rasterećenju Milerovog korpusa...<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} Na osnovu ovoga je pukovnik Dragutin Redić izdao zapovest [[Srpski udarni korpus|Srpskom udarnom korpusu]], nekadašnjoj Nedićevoj jedinici stavljenoj pod komandu JVuO: {{izdvojeni citat|Na osnovu naknadno prikupljenih podataka u toku vođenih borbi 21 i 22. oktobra između Duge Poljane i Sjenice i južno od iste nalaze se jače komunističke snage jačine oko 1000— 1500 ljudi. Ove komunističke snage raspolažu sa šest bacača i dosta automatskog oružja. U cilju izvršenja dobivenog zadatka Srpski udarni korpus mora da ovlada Sjenicom. Ovaj zadatak korpus će izvršiti u sadejstvu sa nemačkim jedinicama koje nastupaju istim pravcem kao i Srpski Udarni korpus. Zbog toga što jedinice SUK ne raspolažu sa potrebnim teškim pešadiskim i artileriskim naoružanjem, to će nemačke jedinice svojim artiljerijskim naoružanjem, bacačima i artiljerijom, uništavati komunističke centre otpora na pravcu nadiranja jedinica SUK.<ref>[https://www.znaci.org/zb/4.php?broj=356&vol=14&bk=4 Zapovest Štaba 2. divizije Srpskog udarnog korpusa od 24. oktobra 1944. potčinjenim jedinicama za napad na jedinice NOVJ u rejonu Sjenice], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 91</ref>}} Potpukovnik [[Dragoslav Račić]] izdao je direktivu i zapovest svojoj grupi korpusa: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: 1. — Prva jurišna grupa polazi u napad 23. oktobra u 7 časova sa koncentraciske prostorije opštim pravcem drum za Sjenicu...}} == Tok operacije == === Borbe za Sjenicu === [[File:Zarobljeni Nemci u Sjenici 1944.jpg|thumb|Zarobljeni Nemci u Sjenici od boraca 8. srpske brigade, 1944. godine.]] 23. oktobra 1944. godine dokumenti Armijske grupe F beleže zajedničku borbu Nemaca i četnika protiv partizana.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=656 Ic Abendmeldung, 23.10.44, National Archive Washington, arhivska oznaka T311 roll 194, frame 650]</ref> [[25. 10.|25. oktobra]] prethodnica nemačke grupe Šojerlen uspela je da odbaci delove [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorske]] i [[Četvrta sandžačka brigada NOVJ|4. sandžačke brigade NOVJ]], te su njeni oklopno-motorizovani delovi pred veče ušli u [[Sjenica|Sjenicu]]. [[Sjenica]] je postala centar koncentracije snaga [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] koje su pristizale preko [[Novi Pazar|Novog Pazara]], i glavnine snaga [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], koje su pristizale preko [[Ivanjica|Ivanjice]]. Iz tog razloga [[Sjenica]] je bila česta meta savezničkog bombardovanja od kojih su Nemci i četnici imali znatne gubitke, ali su i civili teško stradali.<ref>Radomir Milošević - Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd 1996 - strane 81-83</ref> Pošto su se neprijateljske namere jasno iskazale, došlo je i do koncentrisanja snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Sve raspoložive snage obe strane angažovane su na malom prostoru od [[Sjenica|Sjenice]] do [[Prijepolje|Prijepolja]]. Prethodnica Šojerlen odmah je nastavila nastupanje prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[27. 10.|27. oktobra]] rano ujutro. Na ovaj pravac štab Drugog korpusa usmerio je [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. proletersku brigadu]], dok je [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorska]] ostala na prostoru između [[Novi Pazar|Novog Pazara]] i [[Sjenica|Sjenice]], sa zadatkom da napada nemačke transporte iz zaseda i onemogući saobraćaj. Kombinovane nemačke snage uspele su da ovladaju putem od [[Sjenica|Sjenice]] do [[Prijepolje|Prijepolja]] energičnim napadom i da [[29. 10.|29. oktobra]] uđu u [[Prijepolje]], uspevši da stvore i manji mostobran na levoj obali [[Lim (rijeka)|Lima]]. {{izdvojeni citat|18000 srpskih boraca na maršu za Čajniče. Prvi ešalon danas ulazi u Prijepolje. Prvog novembra verovatno ćemo stići u Čajniče. Tamo treba da se sastanemo. Treba prikupiti sve što se može od hrane. Nemci idu istim putem, armija maršala Lera.<ref>[https://www.znaci.org/zb/4.php?broj=586&bk=4&vol=14 Depeša Dragoslava Račića Zahariju Ostojiću od 29. X. 1944, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, strana 583]</ref>|Depeša Dragoslava Račića Zahariju Ostojiću od 29. X. 1944}} Međutim, tokom noći [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] odbacila ih je kontranapadom, i borbe za grad su se nastavile. U međuvremenu je [[Peta sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačka brigada]] izvela energičan napad sa pravca severa, od Bistrice, na put [[Sjenica]]-[[Prijepolje]]. U oštrim borbama obe strane imale su znatne gubitke. Među poginulima bio je i [[Živko Džuver]], politički komesar [[Peta sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačke brigade]], [[narodni heroj]]. === Borbe za Prijepolje === [[File:Proboj Armijske grupe E iz Srbije za istočnu Bosnu, decembra 1944.jpg|thumb|Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak, decembra 1944.]] Nemci su uspeli da obnove mostobran na levoj obali [[Lim (rijeka)|Lima]] tokom noći [[30. 10.|30. oktobra]]/[[1. 11.|1. novembra]]. Uprkos gubicima i borbama duž celog puta od Novog Pazara, njima su stalno pristizala jaka pojačanja. Štab [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa NOVJ]] je uskoro rokirao [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorsku]] prema jugu, pogrešno procenivši da Nemci pripremaju napad u pravcu [[Berane|Berana]]. Tako je prema [[Prijepolje|Prijepolju]] kao čvornoj tački nemačkog napada ostala orijentisana samo [[37. sandžačka divizija NOVJ|37. divizija]]. Snažan otpor partizana zabeležen je i u ratnom dnevniku komande [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] od 31. 10. 1944. godine: {{izdvojeni citat| Jače nepr. jedinice, dobro naoružane, na izgrađenim položajima zap. od Prijepolja i na visovima s obe strane doline Lima. Prema verodostojnim izveštajima četnika, u rejonu Nove Varoši nalaze se najmanje 2 brigade 37. divizije, pojačane delovima koji su otišli iz Prijepolja, sa neprekidnim priticanjem iz sev. dela Priboja i tesnaca puta u Bijelom Brdu. U rejonu Sjenice prikupljanje oko 14.000 četnika, koji će krenuti preko Pljevalja i Sarajeva prema zapadu.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} Potpukovnik [[Dragoslav Račić]] (pseudonim »Živojin«) poslao je Istaknutom delu štaba četničke Vrhovne komande 4. novembra depešu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|U Prijepolju mi i broj 11 [šifra za Nijemce — prim.]. Između Prijepolja i Plevlja jedna crvena brigada. Prebacili smo na levu obalu Lima 1.000 naših ljudi. Sutra prelazimo ja i [[Dragutin Keserović|Keser]] još sa 3.000 i preduzimamo pokret ka Pljevlju. Oko Bijelog Polja slabe snage crvenih. Nemci još drže Kraljevo, Čačak i Užice. Žurite da se tamo pre sastanemo. Pošalji mi hitno ka Pljevlju Rajlića i Ružića. Tvoje depeše br. 570, 571 nisam primio. Račić.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_137.htm Izvod iz Knjige primljenih depeša Istaknutog dela štaba četničke Vrhovne komande od 10. septembra 1944. do 12. januara 1945. godine]</ref>}} Nemci su se uz pomoć pristižućih ešelona 22. korpusa tokom [[2. 11.|2. novembra]] učvrstili u okolini [[Prijepolje|Prijepolja]] i stvorili osnovicu za dalje nastupanje. === Proboj ka Višegradu === [[File:Povlačenje nemačkih jedinica kroz Sandžak i Bosnu 1944.jpg|thumb|Povlačenje nemačkih jedinica kroz Sandžak i Bosnu 1944.]] [[Datoteka:Żołnierze niemieccy pchają samochody w trudnym terenie na froncie bałkańskim (2-571).jpg|mini|Njemački vojnici guraju kamione duž nasipa od drvenih blokova postavljenih na glibavoj cesti, u blizini Višegrada, decembra 1944.]] Glavni pravac napredovanja bio je niz [[Lim (rijeka)|Lim]] prema [[Priboj]]u i [[Višegrad]]u, a sporedni od [[Prijepolje|Prijepolja]] prema [[Pljevlja|Pljevljima]]. Na pravcu prema [[Višegrad]]u u odbrani po dubini raspoređene su [[4. sandžačka brigada NOVJ|4.]] i [[5. sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačka brigada]], a na pljevaljskom pravcu [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Treća]]. Nemački večernji izveštaj od 3.11.1944. javlja o upotrebi četnika u proboju dolinom Lima: {{izdvojeni citat|Crna Gora: na mostobranu na zapadnoj obali Lima, 1000 četnika upotrebljeno u borbi protiv komunista.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=811 Ic Abendmeldung, 23.10.44, National Archive Washington, arhivska oznaka T311 roll 194, frame 805] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro: Im Brückenkopf W – Ufer Lim 1.000 Cetniks zum Kampf gegen Kommunisten eingesetzt."}})</ref>}} Prethodnica Šojerlen dosegla je [[Višegrad]] nakon iscrpljujućih i krvavih borbi [[11. 11.|11. novembra]]. Međutim, naišla je na znatne probleme i u svom daljem nastupanju prema [[Sarajevo|Sarajevu]]. U ovom periodu komunikaciju [[Višegrad]]-[[Sarajevo]] držala je [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]], dok je [[37. sandžačka divizija NOVJ|37.]] ostala u zahvatu [[Prijepolje|Prijepolja]] vršeći snažan pritisak na komunikacije u ovoj čvornoj tački. U tom trenutku se [[Armijska grupa E]] našla u neugodnom položaju. Njenih 85.000 ljudi koji su predstavljali središnji ešelon, a pored njih i oko 20.000 glavnine [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], našlo se na malom prostoru na maršu između doline Ibra i Višegrada, izloženo intenzivnim napadima iz vazduha, pritisku [[13. korpus NOVJ|13. korpusa NOVJ]] i Bugara sa istoka i efikasnom otporu na zapadu. {{izdvojeni citat|5. 11. 1944. Grupa armija »E« nastaviće povlačenje prema severu i severozapadu sa najvećim mogućim ubrzanjem, uz jako obezbeđivanje svog istočnog i sev. boka, starajući se o bezuslovnom osiguranju planskog odvijanja kretanja, da bi se po prelasku Drine i uspostavljanju naslona na snage K-de 2. oklopne armije u Hercegovim i u donjem toku Save, mogla grupisati za izvršenje novih zadataka. Za povlačenje stoje na raspolaganju putevi: *plavi: Bitolj — Elbasan — Skadar — Podgorica — Trebinje — Mostar, *ljubičasti: Štimlje — Prizren — Kukes — Skadar, *crveni: Prizren — Peć — Andrijevica — Berane — Pljevlja — Uvac, *zeleni: Mitrovica — Novi Pazar — Prijepolje — Priboj — Višegrad, *smeđi: Uroševac — Raška — Kraljevo, *crni: Kraljevo — Čačak — Užice — Višegrad — Rogatica — Sarajevo.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} === Borbe za Pljevlja === [[File:Sahrana poginulih tokom proboja Armijske grupe E kroz Sandžak, decembra 1944.jpg|thumb|Sahrana poginulih Nemaca tokom proboja kroz Sandžak, decembra 1944.]] Stoga je formirana jača oklopno-motorizovana kolona koja je [[8. 11.|8. novembra]] prodrla u [[Pljevlja]], otvorivši tako alternativni pravac, koji snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] i [[SUK]] nisu bile u stanju da otvore samostalno.<ref name="ReferenceB"/> Na ovaj pravac odmah su usmerene sve snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]]. Time ih je nemačka komanda iskoristila kao levu pobočnicu, raširila zahvat nastupanja smanjivši koncentraciju neprijateljskog pritiska, i ujedno rasteretila pretrpane marševske komunikacije izložene zastojima i napadima iz vazduha. Nemci su bili svesni da, i pored zajedničke borbe i zajedničkih taktičkih ciljeva, uvek mogu očekivati četničke prepade na svoja manja izložena odeljenja, kako to oslikava sledeći izveštaj: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnih incidenata. Potrebna je opreznost. [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 10.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu Prijepolje. Pravac marša Foča. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Wehrmacht|Vermaht]], naročito na odvojene grupe.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184.</ref>|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11. novembra 1944.}} Nemci su Pljevlja prepustili četnicima, usmerivši ih prema Čajniču i Goraždu. Međutim, već narednog dana, [[18. 11.|18]]/[[19. 11.|19. novembra]] [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] je energičnim naletom razbila četnike i oslobodila [[Pljevlja]]. Tom prilikom poginuo je komandant Moravičkog korpusa JVuO Gordić. Glavnina [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] prešla je preko Boljanića u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. Suštinu njemačko-četničke taktičke saradnje precizno je u svojim kasnijim sjećanjima opisao Milenko Solarić, tada oficir SUK-a: {{izdvojeni citat|Nemci, pak, imaju koristi od naših obezbeđenja, jer mi, obezbeđujući sebe, štitimo i njih. Zapravo, omogućujemo im da se sigurnije kreću... Zanimljivo je da Nemci nisu pošli istim pravcem kojim i mi, već za Rudo. A most su za nas gradili – rezonovao sam – zato što im je trebalo levo bočno obezbeđenje.<ref>Milenko Solarić: Naličje "Bosanske golgote" ili kako sam postao pripadnik SDK, Zapisi iz dobrovoljačke borbe, I, Minhen, 1955, str. 26</ref>}} == Posledice == {{main|Operacija Zeleni put II|Drinski front}} [[File:Evakuacija Armijske grupe E iz Srbije, decembra 1944.jpg|thumb|Deo mehanizacije Armijske grupe E evakuisane vozovima, decembra 1944.]] {{izdvojeni citat|Upotreba četnika u različitim područjima je je dala dobre rezultate. Pogotovo je njihovo poznavanje terena i izviđačka aktivnost protiv Titovih bandi od koristi Wehrmachtu. Naslanjanje četnika na Wehrmacht je ipak samo posljedica njihove slabosti u odnosu na Titove snage. Oružana intervencija Anglo-amerikanaca bi sigurno izazvala njihov trenutačni prelazak u neprijateljski tabor.<ref>NAW, T-314, Roll 1630, 000770: Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)}} Nakon konačnog oslobođenja [[Pljevlja|Pljevalja]], i [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] usmerila je pritisak na komunikaciju [[Prijepolje]] - [[Priboj]] i okolne zaštitnice. Ovim putem prošla je tokom tri nedelje u gustom marševskom poretku glavnina nemačkog 22. i 91. korpusa, što je predstavljalo priliku za postavljanje uspešnih zaseda i nanošenje teških gubitaka. {{izdvojeni citat|Kao odmazdu za napad kod sela Halinovići i Karaula od 29. novembra 1944, naređeno paljenje sela Donji Goračići, Miševići i Muškovina, konfiskacija stoke i namirnica, te hapšenje muških stanovnika. Sela Halinovići i Karaula, koja jako simpatišu sa gerilcima, će biti kažnjena sa konfiskacijom trećine tamošnjeg stočnog fonda.<ref>NAW, T-314, Roll 1630, 000293-4: Izvod iz ratnog dnevnika operativnog odjeljenja 91. armijskog korpusa za 30. novembar 1944.</ref>|Iz ratnog dnevnika 91. nemačkog armijskog korpusa za 30. novembar 1944.}} Novi Pazar oslobođen je [[30. 11.|30. novembra]] kad su u grad sa istoka ušle 22. srpska i 9. bugarska divizija, potiskujući nemačke zaštitnice. [[Prijepolje]] će međutim biti poprište još jedne dramatične epizode - [[Proboj nemačkog 21. korpusa 1944/45|proboja nemačkog 21. korpusa]] iz okruženja, tako da je [[Prijepolje]] konačno oslobođeno tek [[10. 1.|10. januara]] [[1945]]. Taktički, ova operacija može se smatrati pobedom osovinskih snaga. Međutim, nemačke i [[četnici|četničke]] snage pretrpele su prilikom proboja znatne gubitke. Verovatno najvažniji taktički rezultat predstavlja tronedeljno zadržavanje ove jake gorbene grupacije u periodu krize nemačke odbrane severno od Save i Drave i onemogućavanje njenog uticaja (više informacija u člancima [[Ofanziva Trećeg ukrajinskog fronta u južnoj Mađarskoj]] i [[Sremski front]]). == Suđenje Mihailoviću == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Beogradski proces.jpg|thumb|Optuženi na beogradskom procesu.]] Na [[Beogradski proces|posleratnom suđenju]] u [[Beograd]]u [[1946]]. godine suđeno je generalu Mihailoviću i ostalim kolaboracionistima zbog saradnje sa okupatorom tokom rata. Tokom suđenja je bilo reči i o zajedničkom maršu četnika sa Vermahtom: :Pretsednik: Jeste li u to vreme povlačeći se susreli nemačke jedinice pošto su se i one povlačile? :Svedok Marković: Jesmo, na istom drumu su maršovale. :Pretsednik: Kako, maršovali zajedno sa vama? :Svedok Marković: Nemci su maršovali drumom, a mi smo bili levo. :Pretsednik: Jeste li zajedno sa Nemcima išli? :Svedok Marković: Tako je vodio general [[Miroslav Trifunović|Trifunović]]. :Pretsednik: Je li izdao vama naređenje da se povlačite zajedno sa Nemcima? :Svedok Marković: Izdao je da se povlačimo. :Pretsednik: A šta je kazao za Nemce? :Svedok Marković: Da se Nemci ne diraju, a Nemci neće dirati nas.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> Četnički vođa Dragoljub Mihailović u Jugoslaviji je osuđen na smrt streljanjem zbog saradnje sa okupatorom i ratnih zločina. Nakon 2000-ih je u Srbiji rehabilitovan. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen (Gebundene Ausgabe - 1970). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], Vowinckel (Gebundene Ausgabe - 1955). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/228.htm Vojni istorijski institut: ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENjE JUGOSLAVIJE 1944-45], Beograd 1957. * [https://www.znaci.org/00001/153.htm OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2], prepravljeno i dopunjeno izdanje, Vojnoistorijski institut, Beograd 1963. * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik komande Grupe armija »F« za period od 1. jula do 31. decembra 1944. godine] - Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Prilog 1, Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine] - Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Prilog 2, Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, četnički dokumenti], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_14.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 14 - 15-31. oktobar 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_16.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 16 - borbe u Sandžaku 1942 - 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/272.htm Čedo Drulović: 37. SANDžAČKA DIVIZIJA], Vojnoistorijski institut, Beograd 1983. * [https://www.znaci.org/00001/235.htm Živojin Nikolić Brka: 22. DIVIZIJA], Narodna knjiga, Beograd 1972. * [https://www.znaci.org/00001/237.htm Petar Višnjić; Bitka za Srbiju 2], Beogradska knjiga, Beograd 1984. * [https://www.znaci.org/00001/64.htm Mitar Đurišić: SEDMA OMLADINSKA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1973. == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Operacija Zeleni put II]] * [[Proboj Nijemaca i četnika iz Crne Gore]] * [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)]] * [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Saradnja NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] 0enzlpnhn85p6egn9ddenr7pt77k3go 42690098 42690001 2026-09-18T04:40:01Z ~2026-47488-30 388646 /* Borbe za Prijepolje */ 42690098 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije<br>(Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak) |deo = [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|Proboja Armijske grupe E iz Grčke]] |slika = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije za istočnu Bosnu, decembra 1944.jpg |opis_slike = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije, preko Sandžaka, za istočnu Bosnu, decembra 1944. |datum = [[22. 10.|22. oktobar]]-[[1. 12.|1. decembar]] [[1944]]. |mesto = [[Sandžak]] - [[Istočna Bosna]] |uzrok = |teritorija = |rezultat = Pobeda [[Wehrmacht|Vermahta]] * uspešan proboj Nemaca i četnika u Bosnu * uspostavljanje [[Drinski front|Drinskog fronta]] |strana1 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Wehrmacht|Vermaht]] <br /> {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Četnici u drugom svjetskom ratu|Četnici]] |strana2 = {{flagicon|DFJ}} [[NOVJ]] <br /> {{flagicon|UK}} [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo|Savezničko vazduhoplovstvo]] |jedinice1 = {{flagicon|Treći Reich}} Prethodnica Scheuerlen<br />{{flagicon|Treći Reich}} [[22. korpus (Nemačka)|22. nemački korpus]]<br />{{flagicon|Treći Reich}} [[91. korpus za specijalnu upotrebu (Nemačka)|91. nemački korpus za specijalnu upotrebu]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} glavnina [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] iz [[Srbija|Srbije]] (14.000<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/> - 18.000<ref name="Četničke depeše od 10.9.1944. do 12.1.1945.">[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_137.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Istaknutog dela štaba Četničke vrhovne komande od 10. septembra 1944. do 12. januara 1945. godine]</ref>) |jedinice2 = {{flagicon|DFJ}} [[37. sandžačka divizija]]<br />{{flagicon|DFJ}} [[7. crnogorska omladinska brigada]]<br />{{flagicon|UK}} [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo]] |komandant1 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Alexander Löhr]], komandant [[Armijska grupa E|Armije E]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Miroslav Trifunović]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Dragoslav Račić]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Dragutin Keserović]] |komandant2 = {{flagicon|DFJ}} [[Radovan Vukanović]], komandant [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa]] |snaga1 = 105.000 |snaga2 = 4.000 |gubici1 = |gubici2 = |gubici3 = }} '''Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak''' (kodno ime '''operacija Zeleni put'''<ref>https://znaci.org/zb/4_12_4_219.htm</ref>, poznato kao '''povlačenje Nemaca i četnika iz Srbije''', '''proboj Nijemaca i četnika iz Srbije''' i slično) je bila operacija proboja nemačke [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] kroz [[Sandžak]], kroz neprijateljsku partizansku teritoriju, u kojoj su kao pomoćne trupe koristili četnike pod njihovom komandom. Usled [[Bitka za Srbiju 1944.|poraza četničkih i nemačkih snaga prikupljenih u Srbiji]] tokom septembra i oktobra [[1944]], za Armijsku grupe E je zatvoren pravac manevra prema Beogradu, pa je ona bila prisiljena da izbori za sebe alternativni pravac preko Sandžaka i istočne Bosne. Zeleni put ({{jez-nem|Strasse Grün}}) je predstavljao liniju [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|izvlačenja nemačke vojske iz Grčke]] na pravcu: [[Kosovska Mitrovica]] – [[Novi Pazar]] – [[Prijepolje]] – [[Priboj]] – [[Višegrad]].<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/> U ovom proboju kroz [[NOVJ|partizansku]] teritoriju, Vermahtu su se pridružili i [[četnici]]. Nakon [[bitka za Srbiju 1944.|oslobođenja Srbije]], nemačka [[Armijska grupa E]] bila je prinuđena na proboj preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Komande Armijske grupe E], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2</ref> Jedini raspoloživ put vodio je preko [[Sjenica|Sjenice]] i [[Prijepolje|Prijepolja]]. Na isti pravac bila je orijentisana i glavnina snaga [[JVuO]] koje su se povlačile iz centralne Srbije, izbegavajući sukob sa neprijateljski nastrojenom sovjetskom [[Crvena armija|Crvenom armijom]].<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_87.htm Direktiva Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 21. oktobra 1944. komandantima jurišnih grupa za prodor u Sandžak], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 87</ref> Na tom području bile su prisutne slabije snage NOVJ (oko 4.000 boraca). Stoga je Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] postigla sporazum sa ovom grupom JVuO o sadejstvu u borbi protiv NOVJ.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_171.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E komandantu Jugoistoka o postignutom sporazumu sa četnicima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 171</ref> Koncentrični napad nemačke grupe Šojerlen, [[Srpska državna straža|Srpskog udarnog korpusa]] i ojačane [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]] na izlazni pravac [[Sjenica]] - [[Prijepolje]] počeo je [[22. 10.|22. oktobra]] [[1944]]. Borbena grupa Šojerlen je, koristeći ojačanja, nakon oštrih borbi uspela da ovlada Sjenicom [[24. 10.|24. oktobra]], Prijepoljem [[1. 11.|1. novembra]] i [[Višegrad]]om [[11. 11.|11. novembra]]. Radi razvijanja u širinu i smanjivanja marševske gustine, snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] su, nakon savladavanja deonice [[Sjenica]] - [[Prijepolje]], usmerene preko [[Pljevlja|Pljevalja]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]].<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_95.htm Zapovest Dragutina Keserovića od 3. novembra 1944. komandantima potčinjenih jedinica za grupisanje snaga i dejstva u dolini Lima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 95</ref> Ovim marševskim putem izvuklo se u istočnu [[Bosna|Bosnu]] oko 85.000 Nemaca<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E o brojnom stanju], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 174</ref> i oko 20.000 četnika. Umešnim korišćenjem terena i znatnim borbenim angažovanjem, [[37. sandžačka divizija NOVJ|37.]] i zatim [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]] (tokom [[operacija Zeleni put II|proboja od Višegrada do Sarajeva]]) uspele su da zadrže ovu grupaciju preko mesec dana. Tokom tog proboja i marša Nemci i njihovi saputnici bili su izloženi frontalnim i bočnim napadima, kao i intenzivnim savezničkim vazdušnim dejstvima, od čega su pretrpeli ozbiljne gubitke u ljudstvu i tehnici. == Pozadina == === Oslobođenje Srbije === {{main|Bitka za Srbiju 1944.}} Tokom jula i avgusta [[1944]]. [[Sandžak]] je bio žarište najintenzivnijih operacija i najveće koncentracije njemačkih trupa i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] ([[operacija Rübezahl|operacija Ribecal]], [[operacija Draufgänger|operacija Draufgenger]]). [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je vršila koncentraciju za prodor u [[Srbija|Srbiju]], a nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] preduzela je niz krupnih operacija da to spreči. Kako su te operacije okončane nemačkim neuspehom i snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] prodrle u [[Srbija|Srbiju]], a tokom septembra došlo do pojave Crvene armije na istočnoj granici, došlo je do nagle dekoncentracije snaga iz [[Sandžak]]a. Kad je početkom septembra 2. puk [[Divizija Brandenburg|Brandenburg]], koji je bio osovina okupacionih snaga, premešten na sever, lokalne snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] su u kratkom roku izbacile preostale slabije snage, četnike i muslimansku miliciju iz svih gradova u [[Sandžak]]u, velikog dela istočne [[Bosna|Bosne]] i [[Srbija|Srbije]], sve do [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]]. Vrlo skromne snage NOVJ ([[37. sandžačka divizija NOVJ|37. divizija]], [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorska (omladinska) brigada]] i nekoliko teritorijalnih odreda, oko 4.000 ljudi) držale su pod svojom kontrolom prostor od linije [[Goražde]] - [[Višegrad]] - [[Užice]] - [[Požega]] na severu, do [[tara (rijeka)|reke Tare]] na jugu. Ove snage oslobodile su [[Bijelo Polje]] [[9. 9.|9. septembra]], [[Mojkovac]] [[13. 9.|13. septembra]], [[Berane]] [[15. 9.|15. septembra]], [[Prijepolje]] [[29. 9.|29. septembra]], [[Pljevlja]] [[1. 10.|1. oktobra]], [[Goražde]] [[7. 10.|7. oktobra]], [[Višegrad]] [[9. 10.|9. oktobra]], [[Ivanjica|Ivanjicu]] i [[Arilje]] početkom oktobra, [[Sjenica|Sjenicu]] [[15. 10.|15. oktobra]]. {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma... Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Polovinom oktobra 1944. godine, situaciju u centralnoj Srbiji pred sâm [[Beogradska operacija|pad Beograda]] na sljedeći način opisuje general-major [[Erich Schmidt-Richberg]], tada u svojstvu načelnika štaba Armijske grupe »E«: {{izdvojeni citat|Istovremeno, Vrhovna komanda je saznala da je 34. armijski korpus (pod komandom generala Milera) vodio teške borbe kod [[Kragujevac|Kragujevca]] i da se razmak između njega i [[Beograd]]a povećavao. U [[Kruševac|Kruševcu]] su se, prema izveštajima, nalazili nemačka terenska komanda i bataljon [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog korpusa]] (»[[Bijela garda (Rusija)|beli Rusi]]« koji su se borili na nemačkoj strani), dok je izvan grada bila stacionirana jedna neutralna četnička grupa. Duž železničke pruge [[Mitrovica]]–[[Raška]]–[[Kraljevo]] bile su raspoređene slične ruske jedinice radi obezbeđenja pruge, zajedno sa neutralnim četnicima i nekoliko manjih [[Srpska državna straža|Nedićevih grupa]] u okolini.<ref>[https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], strana 44. <br /> ({{jez-njem|"Gleichzeitig erfuhr das Oberkommando, daß das XXXIV. A.K., General Müller, bei Kragujevac in schwerem Kampf stehe, die Lücke zwischen ihm und Belgrad im Wachsen sei. In Kruševac solle noch eine deutsche Feldkommandantur und ein Bataillon vom russischen Korps (auf deutscher Seite kämpfende Weißrussen), außerhalb der Stadt eine neutrale Četnikgruppe stehen. An der Bahn Mitrovica–Raška–Kraljevo standen ebenfalls solche Russen als Eisenbahnsicherung, im Gelände gleichfalls neutrale Četniks und einige kleine Nedićgruppen."}})</ref>}} === Dolazak Nemaca iz Grčke === {{main|Proboj Armijske grupe E iz Grčke}} [[Datoteka:Proboj 21 AK okt dec 1944.png|mini|[[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|Proboj Armije E iz Grčke]], kojoj su se usput pridruživale nemačke i četničke snage.]] Međutim, razvoj ratnih operacija učinio je u drugoj polovini oktobra [[1944]]. ovo područje još jednom pozornicom odlučujućih zbivanja. Naime, [[Armijska grupa E]] iz [[Grčka|Grčke]], budući da joj je presečen moravski pravac, bila je prinuđena da orijentiše svoj proboj na pravac od [[Novi Pazar|Novog Pazara]] preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]]. {{izdvojeni citat|18. 10. 1944 Naša namera je da, dovlačenjem preostalih snaga, osposobimo Milera da u rejonu sev. i ist. od Kraljeva bezuslovno spreči prodor protivnika iz Kraljeva. Sa drugim snagama [treba] otvoriti put preko Novog Pazara ka Višegradu. Na teritoriji k-ta oruž. snaga u Makedoniji situacija se danas stabilizovala. Lanc će tamo sutra preuzeti komandu. Cilj ove naše operacije je od sada da se celokupne snage Jugoistoka prikupe na teritoriji zapadne Hrvatske, da bi se odavde mogla povesti odbrana jug. ist. granice Rajha i to po mogućstvu ofanzivno. Za ovo, Grupa armija »E« mora za sebe da oslobodi borbom i drži otvorenim sledeće pravce puteva koji vode na prostoriju Mostar — Sarajevo: *Put A: Uroševac — Prizren — Kukes — Skadar — Podgorica — Nikšić — Trebinje — Mostar. *Put B: Raška, odnosno Mitrovica — Novi Pazar — Sjenica — Prijepolje — Višegrad, odnosno Prijepolje — Pljevlja — Goražde — Rogatica — Sarajevo: *Put C: Kraljevo — Čačak — Užice a odavde, kao C1, dalje vodi preko Višegrada — Rogatice za Sarajevo. Kao C2 dalje vodi preko Zvornik — Tuzla za Doboj. Dok će se za putne pravce A i C izboriti k-de 21. korpusa, odnosno Korpusa »Miler«, uz raspored sopstvenih snaga po dubini, dotle će se za otvaranje putnog pravca B upotrebiti Specijalni štab »Šojerlen«. Posle dostizanja rejona Višegrad, Specijalni štab »Šojerlen« ima za zadatak da, u povezanosti sa snagama K-de 2. okl. arm., izgradi novu pozadinsku bazu Grupe armija »E« uz držanje otvorenim puteva koji vode prema Višegradu.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} === Sabiranje četnika i Nemaca u Kraljevu === {{main|Borbe za Kraljevački mostobran}} [[File:Četnički predstavnici kod Armijske grupe E stižu u Kraljevo, septembra 1944.jpg|thumb|Četnički predstavnici kod Armije E stižu u Kraljevo, septembra 1944.]] [[File:Kraljevo, ispraćaj regruta, septembra 1944.jpg|thumb|Žene ispraćaju regrute u JVuO na centralnom gradskom trgu u Kraljevu.]] {{izdvojeni citat|Držanje četnika u celoj Srbiji sve više neprijateljsko, sa učestalim prepadima na nem. jedinice i naseljena mesta; izuzetak je južna [sic] Srbija gde se Račić, pod njemačkom komandom, tuče protiv komunista.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=193&broj=433 National Archive Washington, arhivska oznaka T311, Roll 193, frame no. 000430.]</ref>|Savetovanje kod načelnika štaba Armijske grupe F (11.9.44).}} I pored mestimičnih akata neprijateljstva raznih četničkih grupa prema Nemcima, glavne snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] tokom septembra i prvih dana oktobra borile su se protiv NOVJ u saradnji sa Nemcima i pod nemačkim rukovodstvom. Glavna mobilna formacija bila je [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]]. {{izdvojeni citat|Uprkos svojoj slabosti, Račićeve jedinice nastavljaju borbu protiv partizana. Usled jakog partizanskog pritiska, još četničkih jedinica, uključujući i one iz Istočne Srbije, izrazile su spremnost za daljnu borbu protiv komunizma u saradnji sa Wehrmachtom... Akcije četnika u Istočnoj Bosni i Hercegovini su, izgleda, izvedene bez saglasnosti Vrhovne komande.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=101 National Archive Washington, arhivska oznaka T311, Roll 194, frame no. 000095.]</ref>|Dodatak za savetovanje kod načelnika štaba Armijske grupe F (2.10.44).}} Četvrta grupa jurišnih korpusa sa pridruženim jedinicama bila je, nakon [[Bitka na Jelovoj gori|poraza kod Jelove gore]], [[Oslobođenje Valjeva septembra 1944.|gubitka Valjeva]] i [[Oslobođenje Aranđelovca septembra 1944.|Aranđelovca]], a zatim i poraza u okolini Krupnja, potisnuta prema Šapcu i Beogradu. Odatle su je Nemci transportovali u okolinu Kraljeva počev od 3. oktobra. Najviše nemačko vojno, političko, policijsko i rukovodstvo SS-s na Balkanu održalo je 8. oktobra savetovanje na kojem su doneli odluku da glavninu JVuO upotrebe u prethodnici i kao bočnu zaštitnicu prilikom proboja Armijske grupe E prema Bosni (tj. na teritoriju NDH). {{izdvojeni citat| (prim: [[Hermann Neubacher|Neubacher]]ovo izlaganje) c) Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju delomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmeštanja nemačkih trupa iz Srbije... Na kraju je (prim: Viši SS i policijski vođa za Srbiju Behrends) skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspeo ubaciti dovoljno jake grupe [[Sicherheitsdienst|Službe bezbednosti]], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući ([[Maximilian von Weichs|von Weichs]]) primetio da je već i to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo poveriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=51&roll=194 Memorandum sa savetovanja visokih nemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, održanog 8. oktobra 1944, National Archive Washington, T311, Roll 194, frames no. 000045-00047.]</ref>}} Na taj način, snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] koncentrisane su sredinom oktobra u oblasti [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], usmerene na isti pravac proboja.<ref name="ReferenceA"/> Ključna deonica koju je trebalo savladati bio je put [[Sjenica]] - [[Prijepolje]]. == Naređenja za operaciju == [[File:Četnički predstavnik i avijatičar Luftwaffe-a u Kraljevu, septembra 1944.jpg|thumb|Četnički predstavnik (moguće [[Dragoslav Račić]]) i neimenovani podoficir njemačkog [[Luftwaffe]]a u [[Kraljevo|Kraljevu]], nakon [[Operacija Nedelja pacova|operacije Ratweek]], septembar 1944. godine.]] Početak nemačkog proboja planiran je za [[22. 10.|22. oktobar]] [[1944]]. Tog dana je general Šojerlen pokrenuo svoju borbenu grupu iz [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. U dnevniku Komande armijske grupe za dan 21. 10. 1944. postoji zabeleška o tome: {{izdvojeni citat| Spec. štab »Šojerlen« dobija sledeći zadatak: a) raščišćavanje i obezbeđenje puta Novi Pazar — Sjenica — Prijepolje — Višegrad. Po uspostavljanju veze sa snagama koje Komanda 2. okl. armije upućuje iz Sarajeva, sa delom snaga što pre očistiti i obezbediti i put Višegrad — Užice — Kraljevo, da bi se ovde pomoglo rasterećenju Milerovog korpusa...<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} Na osnovu ovoga je pukovnik Dragutin Redić izdao zapovest [[Srpski udarni korpus|Srpskom udarnom korpusu]], nekadašnjoj Nedićevoj jedinici stavljenoj pod komandu JVuO: {{izdvojeni citat|Na osnovu naknadno prikupljenih podataka u toku vođenih borbi 21 i 22. oktobra između Duge Poljane i Sjenice i južno od iste nalaze se jače komunističke snage jačine oko 1000— 1500 ljudi. Ove komunističke snage raspolažu sa šest bacača i dosta automatskog oružja. U cilju izvršenja dobivenog zadatka Srpski udarni korpus mora da ovlada Sjenicom. Ovaj zadatak korpus će izvršiti u sadejstvu sa nemačkim jedinicama koje nastupaju istim pravcem kao i Srpski Udarni korpus. Zbog toga što jedinice SUK ne raspolažu sa potrebnim teškim pešadiskim i artileriskim naoružanjem, to će nemačke jedinice svojim artiljerijskim naoružanjem, bacačima i artiljerijom, uništavati komunističke centre otpora na pravcu nadiranja jedinica SUK.<ref>[https://www.znaci.org/zb/4.php?broj=356&vol=14&bk=4 Zapovest Štaba 2. divizije Srpskog udarnog korpusa od 24. oktobra 1944. potčinjenim jedinicama za napad na jedinice NOVJ u rejonu Sjenice], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 91</ref>}} Potpukovnik [[Dragoslav Račić]] izdao je direktivu i zapovest svojoj grupi korpusa: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: 1. — Prva jurišna grupa polazi u napad 23. oktobra u 7 časova sa koncentraciske prostorije opštim pravcem drum za Sjenicu...}} == Tok operacije == === Borbe za Sjenicu === [[File:Zarobljeni Nemci u Sjenici 1944.jpg|thumb|Zarobljeni Nemci u Sjenici od boraca 8. srpske brigade, 1944. godine.]] 23. oktobra 1944. godine dokumenti Armijske grupe F beleže zajedničku borbu Nemaca i četnika protiv partizana.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=656 Ic Abendmeldung, 23.10.44, National Archive Washington, arhivska oznaka T311 roll 194, frame 650]</ref> [[25. 10.|25. oktobra]] prethodnica nemačke grupe Šojerlen uspela je da odbaci delove [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorske]] i [[Četvrta sandžačka brigada NOVJ|4. sandžačke brigade NOVJ]], te su njeni oklopno-motorizovani delovi pred veče ušli u [[Sjenica|Sjenicu]]. [[Sjenica]] je postala centar koncentracije snaga [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] koje su pristizale preko [[Novi Pazar|Novog Pazara]], i glavnine snaga [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], koje su pristizale preko [[Ivanjica|Ivanjice]]. Iz tog razloga [[Sjenica]] je bila česta meta savezničkog bombardovanja od kojih su Nemci i četnici imali znatne gubitke, ali su i civili teško stradali.<ref>Radomir Milošević - Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd 1996 - strane 81-83</ref> Pošto su se neprijateljske namere jasno iskazale, došlo je i do koncentrisanja snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Sve raspoložive snage obe strane angažovane su na malom prostoru od [[Sjenica|Sjenice]] do [[Prijepolje|Prijepolja]]. Prethodnica Šojerlen odmah je nastavila nastupanje prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[27. 10.|27. oktobra]] rano ujutro. Na ovaj pravac štab Drugog korpusa usmerio je [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. proletersku brigadu]], dok je [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorska]] ostala na prostoru između [[Novi Pazar|Novog Pazara]] i [[Sjenica|Sjenice]], sa zadatkom da napada nemačke transporte iz zaseda i onemogući saobraćaj. Kombinovane nemačke snage uspele su da ovladaju putem od [[Sjenica|Sjenice]] do [[Prijepolje|Prijepolja]] energičnim napadom i da [[29. 10.|29. oktobra]] uđu u [[Prijepolje]], uspevši da stvore i manji mostobran na levoj obali [[Lim (rijeka)|Lima]]. {{izdvojeni citat|18000 srpskih boraca na maršu za Čajniče. Prvi ešalon danas ulazi u Prijepolje. Prvog novembra verovatno ćemo stići u Čajniče. Tamo treba da se sastanemo. Treba prikupiti sve što se može od hrane. Nemci idu istim putem, armija maršala Lera.<ref>[https://www.znaci.org/zb/4.php?broj=586&bk=4&vol=14 Depeša Dragoslava Račića Zahariju Ostojiću od 29. X. 1944, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, strana 583]</ref>|Depeša Dragoslava Račića Zahariju Ostojiću od 29. X. 1944}} Međutim, tokom noći [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] odbacila ih je kontranapadom, i borbe za grad su se nastavile. U međuvremenu je [[Peta sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačka brigada]] izvela energičan napad sa pravca severa, od Bistrice, na put [[Sjenica]]-[[Prijepolje]]. U oštrim borbama obe strane imale su znatne gubitke. Među poginulima bio je i [[Živko Džuver]], politički komesar [[Peta sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačke brigade]], [[narodni heroj]]. === Borbe za Prijepolje === [[File:Proboj Armijske grupe E iz Srbije za istočnu Bosnu, decembra 1944.jpg|thumb|Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak, decembra 1944.]] Nemci su uspeli da obnove mostobran na levoj obali [[Lim (rijeka)|Lima]] tokom noći [[30. 10.|30. oktobra]]/[[1. 11.|1. novembra]]. Uprkos gubicima i borbama duž celog puta od Novog Pazara, njima su stalno pristizala jaka pojačanja. Štab [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa NOVJ]] je uskoro rokirao [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorsku]] prema jugu, pogrešno procenivši da Nemci pripremaju napad u pravcu [[Berane|Berana]]. Tako je prema [[Prijepolje|Prijepolju]] kao čvornoj tački nemačkog napada ostala orijentisana samo [[37. sandžačka divizija NOVJ|37. divizija]]. Snažan otpor partizana zabeležen je i u ratnom dnevniku komande [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] od 31. 10. 1944. godine: {{izdvojeni citat| Jače nepr. jedinice, dobro naoružane, na izgrađenim položajima zap. od Prijepolja i na visovima s obe strane doline Lima. Prema verodostojnim izveštajima četnika, u rejonu Nove Varoši nalaze se najmanje 2 brigade 37. divizije, pojačane delovima koji su otišli iz Prijepolja, sa neprekidnim priticanjem iz sev. dela Priboja i tesnaca puta u Bijelom Brdu. U rejonu Sjenice prikupljanje oko 14.000 četnika, koji će krenuti preko Pljevalja i Sarajeva prema zapadu.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} Potpukovnik [[Dragoslav Račić]] (pseudonim »Živojin«) poslao je Istaknutom delu štaba četničke Vrhovne komande 4. novembra depešu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|U Prijepolju mi i broj 11 [šifra za Nijemce — prim.]. Između Prijepolja i Pl[j]ev[a]lja jedna crvena brigada. Prebacili smo na levu obalu Lima 1.000 naših ljudi. Sutra prelazimo ja i [[Dragutin Keserović|Keser]] još sa 3.000 i preduzimamo pokret ka Pljevlju. Oko Bijelog Polja slabe snage crvenih. Nemci još drže Kraljevo, Čačak i Užice. Žurite da se tamo pre sastanemo. Pošalji mi hitno ka Pljevlju Rajlića i Ružića. Tvoje depeše br. 570, 571 nisam primio. Račić.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_137.htm Izvod iz Knjige primljenih depeša Istaknutog dela štaba četničke Vrhovne komande od 10. septembra 1944. do 12. januara 1945. godine]</ref>}} Nemci su se uz pomoć pristižućih ešelona 22. korpusa tokom [[2. 11.|2. novembra]] učvrstili u okolini [[Prijepolje|Prijepolja]] i stvorili osnovicu za dalje nastupanje. === Proboj ka Višegradu === [[File:Povlačenje nemačkih jedinica kroz Sandžak i Bosnu 1944.jpg|thumb|Povlačenje nemačkih jedinica kroz Sandžak i Bosnu 1944.]] [[Datoteka:Żołnierze niemieccy pchają samochody w trudnym terenie na froncie bałkańskim (2-571).jpg|mini|Njemački vojnici guraju kamione duž nasipa od drvenih blokova postavljenih na glibavoj cesti, u blizini Višegrada, decembra 1944.]] Glavni pravac napredovanja bio je niz [[Lim (rijeka)|Lim]] prema [[Priboj]]u i [[Višegrad]]u, a sporedni od [[Prijepolje|Prijepolja]] prema [[Pljevlja|Pljevljima]]. Na pravcu prema [[Višegrad]]u u odbrani po dubini raspoređene su [[4. sandžačka brigada NOVJ|4.]] i [[5. sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačka brigada]], a na pljevaljskom pravcu [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Treća]]. Nemački večernji izveštaj od 3.11.1944. javlja o upotrebi četnika u proboju dolinom Lima: {{izdvojeni citat|Crna Gora: na mostobranu na zapadnoj obali Lima, 1000 četnika upotrebljeno u borbi protiv komunista.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=811 Ic Abendmeldung, 23.10.44, National Archive Washington, arhivska oznaka T311 roll 194, frame 805] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro: Im Brückenkopf W – Ufer Lim 1.000 Cetniks zum Kampf gegen Kommunisten eingesetzt."}})</ref>}} Prethodnica Šojerlen dosegla je [[Višegrad]] nakon iscrpljujućih i krvavih borbi [[11. 11.|11. novembra]]. Međutim, naišla je na znatne probleme i u svom daljem nastupanju prema [[Sarajevo|Sarajevu]]. U ovom periodu komunikaciju [[Višegrad]]-[[Sarajevo]] držala je [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]], dok je [[37. sandžačka divizija NOVJ|37.]] ostala u zahvatu [[Prijepolje|Prijepolja]] vršeći snažan pritisak na komunikacije u ovoj čvornoj tački. U tom trenutku se [[Armijska grupa E]] našla u neugodnom položaju. Njenih 85.000 ljudi koji su predstavljali središnji ešelon, a pored njih i oko 20.000 glavnine [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], našlo se na malom prostoru na maršu između doline Ibra i Višegrada, izloženo intenzivnim napadima iz vazduha, pritisku [[13. korpus NOVJ|13. korpusa NOVJ]] i Bugara sa istoka i efikasnom otporu na zapadu. {{izdvojeni citat|5. 11. 1944. Grupa armija »E« nastaviće povlačenje prema severu i severozapadu sa najvećim mogućim ubrzanjem, uz jako obezbeđivanje svog istočnog i sev. boka, starajući se o bezuslovnom osiguranju planskog odvijanja kretanja, da bi se po prelasku Drine i uspostavljanju naslona na snage K-de 2. oklopne armije u Hercegovim i u donjem toku Save, mogla grupisati za izvršenje novih zadataka. Za povlačenje stoje na raspolaganju putevi: *plavi: Bitolj — Elbasan — Skadar — Podgorica — Trebinje — Mostar, *ljubičasti: Štimlje — Prizren — Kukes — Skadar, *crveni: Prizren — Peć — Andrijevica — Berane — Pljevlja — Uvac, *zeleni: Mitrovica — Novi Pazar — Prijepolje — Priboj — Višegrad, *smeđi: Uroševac — Raška — Kraljevo, *crni: Kraljevo — Čačak — Užice — Višegrad — Rogatica — Sarajevo.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} === Borbe za Pljevlja === [[File:Sahrana poginulih tokom proboja Armijske grupe E kroz Sandžak, decembra 1944.jpg|thumb|Sahrana poginulih Nemaca tokom proboja kroz Sandžak, decembra 1944.]] Stoga je formirana jača oklopno-motorizovana kolona koja je [[8. 11.|8. novembra]] prodrla u [[Pljevlja]], otvorivši tako alternativni pravac, koji snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] i [[SUK]] nisu bile u stanju da otvore samostalno.<ref name="ReferenceB"/> Na ovaj pravac odmah su usmerene sve snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]]. Time ih je nemačka komanda iskoristila kao levu pobočnicu, raširila zahvat nastupanja smanjivši koncentraciju neprijateljskog pritiska, i ujedno rasteretila pretrpane marševske komunikacije izložene zastojima i napadima iz vazduha. Nemci su bili svesni da, i pored zajedničke borbe i zajedničkih taktičkih ciljeva, uvek mogu očekivati četničke prepade na svoja manja izložena odeljenja, kako to oslikava sledeći izveštaj: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnih incidenata. Potrebna je opreznost. [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 10.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu Prijepolje. Pravac marša Foča. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Wehrmacht|Vermaht]], naročito na odvojene grupe.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184.</ref>|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11. novembra 1944.}} Nemci su Pljevlja prepustili četnicima, usmerivši ih prema Čajniču i Goraždu. Međutim, već narednog dana, [[18. 11.|18]]/[[19. 11.|19. novembra]] [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] je energičnim naletom razbila četnike i oslobodila [[Pljevlja]]. Tom prilikom poginuo je komandant Moravičkog korpusa JVuO Gordić. Glavnina [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] prešla je preko Boljanića u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. Suštinu njemačko-četničke taktičke saradnje precizno je u svojim kasnijim sjećanjima opisao Milenko Solarić, tada oficir SUK-a: {{izdvojeni citat|Nemci, pak, imaju koristi od naših obezbeđenja, jer mi, obezbeđujući sebe, štitimo i njih. Zapravo, omogućujemo im da se sigurnije kreću... Zanimljivo je da Nemci nisu pošli istim pravcem kojim i mi, već za Rudo. A most su za nas gradili – rezonovao sam – zato što im je trebalo levo bočno obezbeđenje.<ref>Milenko Solarić: Naličje "Bosanske golgote" ili kako sam postao pripadnik SDK, Zapisi iz dobrovoljačke borbe, I, Minhen, 1955, str. 26</ref>}} == Posledice == {{main|Operacija Zeleni put II|Drinski front}} [[File:Evakuacija Armijske grupe E iz Srbije, decembra 1944.jpg|thumb|Deo mehanizacije Armijske grupe E evakuisane vozovima, decembra 1944.]] {{izdvojeni citat|Upotreba četnika u različitim područjima je je dala dobre rezultate. Pogotovo je njihovo poznavanje terena i izviđačka aktivnost protiv Titovih bandi od koristi Wehrmachtu. Naslanjanje četnika na Wehrmacht je ipak samo posljedica njihove slabosti u odnosu na Titove snage. Oružana intervencija Anglo-amerikanaca bi sigurno izazvala njihov trenutačni prelazak u neprijateljski tabor.<ref>NAW, T-314, Roll 1630, 000770: Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)}} Nakon konačnog oslobođenja [[Pljevlja|Pljevalja]], i [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] usmerila je pritisak na komunikaciju [[Prijepolje]] - [[Priboj]] i okolne zaštitnice. Ovim putem prošla je tokom tri nedelje u gustom marševskom poretku glavnina nemačkog 22. i 91. korpusa, što je predstavljalo priliku za postavljanje uspešnih zaseda i nanošenje teških gubitaka. {{izdvojeni citat|Kao odmazdu za napad kod sela Halinovići i Karaula od 29. novembra 1944, naređeno paljenje sela Donji Goračići, Miševići i Muškovina, konfiskacija stoke i namirnica, te hapšenje muških stanovnika. Sela Halinovići i Karaula, koja jako simpatišu sa gerilcima, će biti kažnjena sa konfiskacijom trećine tamošnjeg stočnog fonda.<ref>NAW, T-314, Roll 1630, 000293-4: Izvod iz ratnog dnevnika operativnog odjeljenja 91. armijskog korpusa za 30. novembar 1944.</ref>|Iz ratnog dnevnika 91. nemačkog armijskog korpusa za 30. novembar 1944.}} Novi Pazar oslobođen je [[30. 11.|30. novembra]] kad su u grad sa istoka ušle 22. srpska i 9. bugarska divizija, potiskujući nemačke zaštitnice. [[Prijepolje]] će međutim biti poprište još jedne dramatične epizode - [[Proboj nemačkog 21. korpusa 1944/45|proboja nemačkog 21. korpusa]] iz okruženja, tako da je [[Prijepolje]] konačno oslobođeno tek [[10. 1.|10. januara]] [[1945]]. Taktički, ova operacija može se smatrati pobedom osovinskih snaga. Međutim, nemačke i [[četnici|četničke]] snage pretrpele su prilikom proboja znatne gubitke. Verovatno najvažniji taktički rezultat predstavlja tronedeljno zadržavanje ove jake gorbene grupacije u periodu krize nemačke odbrane severno od Save i Drave i onemogućavanje njenog uticaja (više informacija u člancima [[Ofanziva Trećeg ukrajinskog fronta u južnoj Mađarskoj]] i [[Sremski front]]). == Suđenje Mihailoviću == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Beogradski proces.jpg|thumb|Optuženi na beogradskom procesu.]] Na [[Beogradski proces|posleratnom suđenju]] u [[Beograd]]u [[1946]]. godine suđeno je generalu Mihailoviću i ostalim kolaboracionistima zbog saradnje sa okupatorom tokom rata. Tokom suđenja je bilo reči i o zajedničkom maršu četnika sa Vermahtom: :Pretsednik: Jeste li u to vreme povlačeći se susreli nemačke jedinice pošto su se i one povlačile? :Svedok Marković: Jesmo, na istom drumu su maršovale. :Pretsednik: Kako, maršovali zajedno sa vama? :Svedok Marković: Nemci su maršovali drumom, a mi smo bili levo. :Pretsednik: Jeste li zajedno sa Nemcima išli? :Svedok Marković: Tako je vodio general [[Miroslav Trifunović|Trifunović]]. :Pretsednik: Je li izdao vama naređenje da se povlačite zajedno sa Nemcima? :Svedok Marković: Izdao je da se povlačimo. :Pretsednik: A šta je kazao za Nemce? :Svedok Marković: Da se Nemci ne diraju, a Nemci neće dirati nas.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> Četnički vođa Dragoljub Mihailović u Jugoslaviji je osuđen na smrt streljanjem zbog saradnje sa okupatorom i ratnih zločina. Nakon 2000-ih je u Srbiji rehabilitovan. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen (Gebundene Ausgabe - 1970). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], Vowinckel (Gebundene Ausgabe - 1955). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/228.htm Vojni istorijski institut: ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENjE JUGOSLAVIJE 1944-45], Beograd 1957. * [https://www.znaci.org/00001/153.htm OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2], prepravljeno i dopunjeno izdanje, Vojnoistorijski institut, Beograd 1963. * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik komande Grupe armija »F« za period od 1. jula do 31. decembra 1944. godine] - Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Prilog 1, Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine] - Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Prilog 2, Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, četnički dokumenti], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_14.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 14 - 15-31. oktobar 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_16.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 16 - borbe u Sandžaku 1942 - 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/272.htm Čedo Drulović: 37. SANDžAČKA DIVIZIJA], Vojnoistorijski institut, Beograd 1983. * [https://www.znaci.org/00001/235.htm Živojin Nikolić Brka: 22. DIVIZIJA], Narodna knjiga, Beograd 1972. * [https://www.znaci.org/00001/237.htm Petar Višnjić; Bitka za Srbiju 2], Beogradska knjiga, Beograd 1984. * [https://www.znaci.org/00001/64.htm Mitar Đurišić: SEDMA OMLADINSKA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1973. == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Operacija Zeleni put II]] * [[Proboj Nijemaca i četnika iz Crne Gore]] * [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)]] * [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Saradnja NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] tkfp1e38kc4z0hantqw3ihqnbfknbxg 42690099 42690098 2026-09-18T04:42:05Z ~2026-47488-30 388646 42690099 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob |sukob = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije<br>(Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak) |deo = [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|Proboja Armijske grupe E iz Grčke]] |slika = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije za istočnu Bosnu, decembra 1944.jpg |opis_slike = Proboj Nemaca i četnika iz Srbije, preko Sandžaka, za istočnu Bosnu, decembra 1944. |datum = [[22. 10.|22. oktobar]]-[[1. 12.|1. decembar]] [[1944]]. |mesto = [[Sandžak]] - [[Istočna Bosna]] |uzrok = |teritorija = |rezultat = Pobeda [[Wehrmacht|Vermahta]] * uspešan proboj Nemaca i četnika u Bosnu * uspostavljanje [[Drinski front|Drinskog fronta]] |strana1 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Wehrmacht|Vermaht]] <br /> {{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Četnici u drugom svjetskom ratu|Četnici]] |strana2 = {{flagicon|DFJ}} [[NOVJ]] <br /> {{flagicon|UK}} [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo|Savezničko vazduhoplovstvo]] |jedinice1 = {{flagicon|Treći Reich}} Prethodnica Scheuerlen<br />{{flagicon|Treći Reich}} [[22. korpus (Nemačka)|22. nemački korpus]]<br />{{flagicon|Treći Reich}} [[91. korpus za specijalnu upotrebu (Nemačka)|91. nemački korpus za specijalnu upotrebu]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} glavnina [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] iz [[Srbija|Srbije]] (14.000<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/> - 18.000<ref name="Četničke depeše od 10.9.1944. do 12.1.1945.">[http://www.znaci.org/00001/4_14_4_137.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Istaknutog dela štaba Četničke vrhovne komande od 10. septembra 1944. do 12. januara 1945. godine]</ref>) |jedinice2 = {{flagicon|DFJ}} [[37. sandžačka divizija]]<br />{{flagicon|DFJ}} [[7. crnogorska omladinska brigada]]<br />{{flagicon|UK}} [[Balkansko ratno vazduhoplovstvo]] |komandant1 = {{flagicon|Treći Reich}} [[Alexander Löhr]], komandant [[Armijska grupa E|Armije E]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Miroslav Trifunović]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Dragoslav Račić]]<br />{{flagicon image|Chetniks Flag.svg}} [[Dragutin Keserović]] |komandant2 = {{flagicon|DFJ}} [[Radovan Vukanović]], komandant [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa]] |snaga1 = 105.000 |snaga2 = 4.000 |gubici1 = |gubici2 = |gubici3 = }} '''Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak''' (kodno ime '''operacija Zeleni put'''<ref>https://znaci.org/zb/4_12_4_219.htm</ref>, poznato kao '''povlačenje Nemaca i četnika iz Srbije''', '''proboj Nijemaca i četnika iz Srbije''' i slično) je bila operacija proboja nemačke [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] kroz [[Sandžak]], kroz neprijateljsku partizansku teritoriju, u kojoj su kao pomoćne trupe koristili četnike pod njihovom komandom. Usled [[Bitka za Srbiju 1944.|poraza četničkih i nemačkih snaga prikupljenih u Srbiji]] tokom septembra i oktobra [[1944]], za Armijsku grupe E je zatvoren pravac manevra prema Beogradu, pa je ona bila prisiljena da izbori za sebe alternativni pravac preko Sandžaka i istočne Bosne. Zeleni put ({{jez-nem|Strasse Grün}}) je predstavljao liniju [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|izvlačenja nemačke vojske iz Grčke]] na pravcu: [[Kosovska Mitrovica]] – [[Novi Pazar]] – [[Prijepolje]] – [[Priboj]] – [[Višegrad]].<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/> U ovom proboju kroz [[NOVJ|partizansku]] teritoriju, Vermahtu su se pridružili i [[četnici]]. Nakon [[bitka za Srbiju 1944.|oslobođenja Srbije]], nemačka [[Armijska grupa E]] bila je prinuđena na proboj preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E">[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik Komande Armijske grupe E], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - prilog broj 2</ref> Jedini raspoloživ put vodio je preko [[Sjenica|Sjenice]] i [[Prijepolje|Prijepolja]]. Na isti pravac bila je orijentisana i glavnina snaga [[JVuO]] koje su se povlačile iz centralne Srbije, izbegavajući sukob sa neprijateljski nastrojenom sovjetskom [[Crvena armija|Crvenom armijom]].<ref name="ReferenceA">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_87.htm Direktiva Štaba 4. grupe jurišnih korpusa od 21. oktobra 1944. komandantima jurišnih grupa za prodor u Sandžak], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 87</ref> Na tom području bile su prisutne slabije snage NOVJ (oko 4.000 boraca). Stoga je Komanda [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] postigla sporazum sa ovom grupom JVuO o sadejstvu u borbi protiv NOVJ.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_171.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E komandantu Jugoistoka o postignutom sporazumu sa četnicima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 171</ref> Koncentrični napad nemačke grupe Šojerlen, [[Srpska državna straža|Srpskog udarnog korpusa]] i ojačane [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrte grupe jurišnih korpusa JVuO]] na izlazni pravac [[Sjenica]] - [[Prijepolje]] počeo je [[22. 10.|22. oktobra]] [[1944]]. Borbena grupa Šojerlen je, koristeći ojačanja, nakon oštrih borbi uspela da ovlada Sjenicom [[24. 10.|24. oktobra]], Prijepoljem [[1. 11.|1. novembra]] i [[Višegrad]]om [[11. 11.|11. novembra]]. Radi razvijanja u širinu i smanjivanja marševske gustine, snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] su, nakon savladavanja deonice [[Sjenica]] - [[Prijepolje]], usmerene preko [[Pljevlja|Pljevalja]] u istočnu [[Bosna|Bosnu]].<ref name="ReferenceB">[https://www.znaci.org/00001/4_14_4_95.htm Zapovest Dragutina Keserovića od 3. novembra 1944. komandantima potčinjenih jedinica za grupisanje snaga i dejstva u dolini Lima], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 95</ref> Ovim marševskim putem izvuklo se u istočnu [[Bosna|Bosnu]] oko 85.000 Nemaca<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_174.htm Izveštaj Komande Armijske grupe E o brojnom stanju], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 174</ref> i oko 20.000 četnika. Umešnim korišćenjem terena i znatnim borbenim angažovanjem, [[37. sandžačka divizija NOVJ|37.]] i zatim [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]] (tokom [[operacija Zeleni put II|proboja od Višegrada do Sarajeva]]) uspele su da zadrže ovu grupaciju preko mesec dana. Tokom tog proboja i marša Nemci i njihovi saputnici bili su izloženi frontalnim i bočnim napadima, kao i intenzivnim savezničkim vazdušnim dejstvima, od čega su pretrpeli ozbiljne gubitke u ljudstvu i tehnici. == Pozadina == === Oslobođenje Srbije === {{main|Bitka za Srbiju 1944.}} Tokom jula i avgusta [[1944]]. [[Sandžak]] je bio žarište najintenzivnijih operacija i najveće koncentracije njemačkih trupa i [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] ([[operacija Rübezahl|operacija Ribecal]], [[operacija Draufgänger|operacija Draufgenger]]). [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] je vršila koncentraciju za prodor u [[Srbija|Srbiju]], a nemačka [[Komanda Jugoistoka (Nemačka)|Komanda Jugoistoka]] preduzela je niz krupnih operacija da to spreči. Kako su te operacije okončane nemačkim neuspehom i snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] prodrle u [[Srbija|Srbiju]], a tokom septembra došlo do pojave Crvene armije na istočnoj granici, došlo je do nagle dekoncentracije snaga iz [[Sandžak]]a. Kad je početkom septembra 2. puk [[Divizija Brandenburg|Brandenburg]], koji je bio osovina okupacionih snaga, premešten na sever, lokalne snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] su u kratkom roku izbacile preostale slabije snage, četnike i muslimansku miliciju iz svih gradova u [[Sandžak]]u, velikog dela istočne [[Bosna|Bosne]] i [[Srbija|Srbije]], sve do [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]]. Vrlo skromne snage NOVJ ([[37. sandžačka divizija NOVJ|37. divizija]], [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorska (omladinska) brigada]] i nekoliko teritorijalnih odreda, oko 4.000 ljudi) držale su pod svojom kontrolom prostor od linije [[Goražde]] - [[Višegrad]] - [[Užice]] - [[Požega]] na severu, do [[tara (rijeka)|reke Tare]] na jugu. Ove snage oslobodile su [[Bijelo Polje]] [[9. 9.|9. septembra]], [[Mojkovac]] [[13. 9.|13. septembra]], [[Berane]] [[15. 9.|15. septembra]], [[Prijepolje]] [[29. 9.|29. septembra]], [[Pljevlja]] [[1. 10.|1. oktobra]], [[Goražde]] [[7. 10.|7. oktobra]], [[Višegrad]] [[9. 10.|9. oktobra]], [[Ivanjica|Ivanjicu]] i [[Arilje]] početkom oktobra, [[Sjenica|Sjenicu]] [[15. 10.|15. oktobra]]. {{izdvojeni citat|Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma... Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmještanja njemačkih trupa iz Srbije.<ref>[http://sr.wikisource.org/wiki/Zabilje%C5%A1ka_sa_savjetovanja_visokih_njema%C4%8Dkih_politi%C4%8Dkih,_vojnih_i_policijskih_li%C4%8Dnosti_o_%C4%8Detni%C4%8Dkom_pitanju_u_Srbiji,_8._oktobra_1944. Zabilješka sa savjetovanja visokih njemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.]</ref>|Zabilješka sa savjetovanja njemačkog okupacionog vrha o četničkom pitanju u Srbiji, 8. oktobra 1944.}} Polovinom oktobra 1944. godine, situaciju u centralnoj Srbiji pred sâm [[Beogradska operacija|pad Beograda]] na sljedeći način opisuje general-major [[Erich Schmidt-Richberg]], tada u svojstvu načelnika štaba Armijske grupe »E«: {{izdvojeni citat|Istovremeno, Vrhovna komanda je saznala da je 34. armijski korpus (pod komandom generala Milera) vodio teške borbe kod [[Kragujevac|Kragujevca]] i da se razmak između njega i [[Beograd]]a povećavao. U [[Kruševac|Kruševcu]] su se, prema izveštajima, nalazili nemačka terenska komanda i bataljon [[Ruski zaštitni korpus|Ruskog korpusa]] (»[[Bijela garda (Rusija)|beli Rusi]]« koji su se borili na nemačkoj strani), dok je izvan grada bila stacionirana jedna neutralna četnička grupa. Duž železničke pruge [[Mitrovica]]–[[Raška]]–[[Kraljevo]] bile su raspoređene slične ruske jedinice radi obezbeđenja pruge, zajedno sa neutralnim četnicima i nekoliko manjih [[Srpska državna straža|Nedićevih grupa]] u okolini.<ref>[https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], strana 44. <br /> ({{jez-njem|"Gleichzeitig erfuhr das Oberkommando, daß das XXXIV. A.K., General Müller, bei Kragujevac in schwerem Kampf stehe, die Lücke zwischen ihm und Belgrad im Wachsen sei. In Kruševac solle noch eine deutsche Feldkommandantur und ein Bataillon vom russischen Korps (auf deutscher Seite kämpfende Weißrussen), außerhalb der Stadt eine neutrale Četnikgruppe stehen. An der Bahn Mitrovica–Raška–Kraljevo standen ebenfalls solche Russen als Eisenbahnsicherung, im Gelände gleichfalls neutrale Četniks und einige kleine Nedićgruppen."}})</ref>}} === Dolazak Nemaca iz Grčke === {{main|Proboj Armijske grupe E iz Grčke}} [[Datoteka:Proboj 21 AK okt dec 1944.png|mini|[[Proboj Armijske grupe E iz Grčke|Proboj Armije E iz Grčke]], kojoj su se usput pridruživale nemačke i četničke snage.]] Međutim, razvoj ratnih operacija učinio je u drugoj polovini oktobra [[1944]]. ovo područje još jednom pozornicom odlučujućih zbivanja. Naime, [[Armijska grupa E]] iz [[Grčka|Grčke]], budući da joj je presečen moravski pravac, bila je prinuđena da orijentiše svoj proboj na pravac od [[Novi Pazar|Novog Pazara]] preko [[Sandžak]]a prema [[Sarajevo|Sarajevu]]. {{izdvojeni citat|18. 10. 1944 Naša namera je da, dovlačenjem preostalih snaga, osposobimo Milera da u rejonu sev. i ist. od Kraljeva bezuslovno spreči prodor protivnika iz Kraljeva. Sa drugim snagama [treba] otvoriti put preko Novog Pazara ka Višegradu. Na teritoriji k-ta oruž. snaga u Makedoniji situacija se danas stabilizovala. Lanc će tamo sutra preuzeti komandu. Cilj ove naše operacije je od sada da se celokupne snage Jugoistoka prikupe na teritoriji zapadne Hrvatske, da bi se odavde mogla povesti odbrana jug. ist. granice Rajha i to po mogućstvu ofanzivno. Za ovo, Grupa armija »E« mora za sebe da oslobodi borbom i drži otvorenim sledeće pravce puteva koji vode na prostoriju Mostar — Sarajevo: *Put A: Uroševac — Prizren — Kukes — Skadar — Podgorica — Nikšić — Trebinje — Mostar. *Put B: Raška, odnosno Mitrovica — Novi Pazar — Sjenica — Prijepolje — Višegrad, odnosno Prijepolje — Pljevlja — Goražde — Rogatica — Sarajevo: *Put C: Kraljevo — Čačak — Užice a odavde, kao C1, dalje vodi preko Višegrada — Rogatice za Sarajevo. Kao C2 dalje vodi preko Zvornik — Tuzla za Doboj. Dok će se za putne pravce A i C izboriti k-de 21. korpusa, odnosno Korpusa »Miler«, uz raspored sopstvenih snaga po dubini, dotle će se za otvaranje putnog pravca B upotrebiti Specijalni štab »Šojerlen«. Posle dostizanja rejona Višegrad, Specijalni štab »Šojerlen« ima za zadatak da, u povezanosti sa snagama K-de 2. okl. arm., izgradi novu pozadinsku bazu Grupe armija »E« uz držanje otvorenim puteva koji vode prema Višegradu.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} === Sabiranje četnika i Nemaca u Kraljevu === {{main|Borbe za Kraljevački mostobran}} [[File:Četnički predstavnici kod Armijske grupe E stižu u Kraljevo, septembra 1944.jpg|thumb|Četnički predstavnici kod Armije E stižu u Kraljevo, septembra 1944.]] [[File:Kraljevo, ispraćaj regruta, septembra 1944.jpg|thumb|Žene ispraćaju regrute u JVuO na centralnom gradskom trgu u Kraljevu.]] {{izdvojeni citat|Držanje četnika u celoj Srbiji sve više neprijateljsko, sa učestalim prepadima na nem. jedinice i naseljena mesta; izuzetak je južna [sic] Srbija gde se Račić, pod njemačkom komandom, tuče protiv komunista.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=193&broj=433 National Archive Washington, arhivska oznaka T311, Roll 193, frame no. 000430.]</ref>|Savetovanje kod načelnika štaba Armijske grupe F (11.9.44).}} I pored mestimičnih akata neprijateljstva raznih četničkih grupa prema Nemcima, glavne snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] tokom septembra i prvih dana oktobra borile su se protiv NOVJ u saradnji sa Nemcima i pod nemačkim rukovodstvom. Glavna mobilna formacija bila je [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]]. {{izdvojeni citat|Uprkos svojoj slabosti, Račićeve jedinice nastavljaju borbu protiv partizana. Usled jakog partizanskog pritiska, još četničkih jedinica, uključujući i one iz Istočne Srbije, izrazile su spremnost za daljnu borbu protiv komunizma u saradnji sa Wehrmachtom... Akcije četnika u Istočnoj Bosni i Hercegovini su, izgleda, izvedene bez saglasnosti Vrhovne komande.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=101 National Archive Washington, arhivska oznaka T311, Roll 194, frame no. 000095.]</ref>|Dodatak za savetovanje kod načelnika štaba Armijske grupe F (2.10.44).}} Četvrta grupa jurišnih korpusa sa pridruženim jedinicama bila je, nakon [[Bitka na Jelovoj gori|poraza kod Jelove gore]], [[Oslobođenje Valjeva septembra 1944.|gubitka Valjeva]] i [[Oslobođenje Aranđelovca septembra 1944.|Aranđelovca]], a zatim i poraza u okolini Krupnja, potisnuta prema Šapcu i Beogradu. Odatle su je Nemci transportovali u okolinu Kraljeva počev od 3. oktobra. Najviše nemačko vojno, političko, policijsko i rukovodstvo SS-s na Balkanu održalo je 8. oktobra savetovanje na kojem su doneli odluku da glavninu JVuO upotrebe u prethodnici i kao bočnu zaštitnicu prilikom proboja Armijske grupe E prema Bosni (tj. na teritoriju NDH). {{izdvojeni citat| (prim: [[Hermann Neubacher|Neubacher]]ovo izlaganje) c) Draža Mihailović će nastaviti borbu protiv komunizma. Njegove jedinice se već bore sa Titovim trupama i imaju delomično vezu sa njemačkim jedinicama (pukovnik v. Jungfeld, general Müller). Sada je stvar u tome, kako upotrebiti četničke jedince kao prethodnice i osiguranje za komunikacije prilikom predstojećeg izmeštanja nemačkih trupa iz Srbije... Na kraju je (prim: Viši SS i policijski vođa za Srbiju Behrends) skrenuo pažnju na to da je u četničke redove uspeo ubaciti dovoljno jake grupe [[Sicherheitsdienst|Službe bezbednosti]], koje imaju ostati sa četnicima i ubuduće. Na to je glavnokomandujući ([[Maximilian von Weichs|von Weichs]]) primetio da je već i to dovoljan razlog zašto bi se vodstvo nad četnicima trebalo poveriti isključivo Višem SS i policijskom vođi.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&broj=51&roll=194 Memorandum sa savetovanja visokih nemačkih političkih, vojnih i policijskih ličnosti o četničkom pitanju u Srbiji, održanog 8. oktobra 1944, National Archive Washington, T311, Roll 194, frames no. 000045-00047.]</ref>}} Na taj način, snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] koncentrisane su sredinom oktobra u oblasti [[Zapadna Morava|Zapadne Morave]], usmerene na isti pravac proboja.<ref name="ReferenceA"/> Ključna deonica koju je trebalo savladati bio je put [[Sjenica]] - [[Prijepolje]]. == Naređenja za operaciju == [[File:Četnički predstavnik i avijatičar Luftwaffe-a u Kraljevu, septembra 1944.jpg|thumb|Četnički predstavnik (moguće [[Dragoslav Račić]]) i neimenovani podoficir njemačkog [[Luftwaffe]]a u [[Kraljevo|Kraljevu]], nakon [[Operacija Nedelja pacova|operacije Ratweek]], septembar 1944. godine.]] Početak nemačkog proboja planiran je za [[22. 10.|22. oktobar]] [[1944]]. Tog dana je general Šojerlen pokrenuo svoju borbenu grupu iz [[Novi Pazar|Novog Pazara]]. U dnevniku Komande armijske grupe za dan 21. 10. 1944. postoji zabeleška o tome: {{izdvojeni citat| Spec. štab »Šojerlen« dobija sledeći zadatak: a) raščišćavanje i obezbeđenje puta Novi Pazar — Sjenica — Prijepolje — Višegrad. Po uspostavljanju veze sa snagama koje Komanda 2. okl. armije upućuje iz Sarajeva, sa delom snaga što pre očistiti i obezbediti i put Višegrad — Užice — Kraljevo, da bi se ovde pomoglo rasterećenju Milerovog korpusa...<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} Na osnovu ovoga je pukovnik Dragutin Redić izdao zapovest [[Srpski udarni korpus|Srpskom udarnom korpusu]], nekadašnjoj Nedićevoj jedinici stavljenoj pod komandu JVuO: {{izdvojeni citat|Na osnovu naknadno prikupljenih podataka u toku vođenih borbi 21 i 22. oktobra između Duge Poljane i Sjenice i južno od iste nalaze se jače komunističke snage jačine oko 1000— 1500 ljudi. Ove komunističke snage raspolažu sa šest bacača i dosta automatskog oružja. U cilju izvršenja dobivenog zadatka Srpski udarni korpus mora da ovlada Sjenicom. Ovaj zadatak korpus će izvršiti u sadejstvu sa nemačkim jedinicama koje nastupaju istim pravcem kao i Srpski Udarni korpus. Zbog toga što jedinice SUK ne raspolažu sa potrebnim teškim pešadiskim i artileriskim naoružanjem, to će nemačke jedinice svojim artiljerijskim naoružanjem, bacačima i artiljerijom, uništavati komunističke centre otpora na pravcu nadiranja jedinica SUK.<ref>[https://www.znaci.org/zb/4.php?broj=356&vol=14&bk=4 Zapovest Štaba 2. divizije Srpskog udarnog korpusa od 24. oktobra 1944. potčinjenim jedinicama za napad na jedinice NOVJ u rejonu Sjenice], Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoizdavački zavod, Beograd - dokument broj 91</ref>}} Potpukovnik [[Dragoslav Račić]] izdao je direktivu i zapovest svojoj grupi korpusa: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: 1. — Prva jurišna grupa polazi u napad 23. oktobra u 7 časova sa koncentraciske prostorije opštim pravcem drum za Sjenicu...}} == Tok operacije == === Borbe za Sjenicu === [[File:Zarobljeni Nemci u Sjenici 1944.jpg|thumb|Zarobljeni Nemci u Sjenici od boraca 8. srpske brigade, 1944. godine.]] 23. oktobra 1944. godine dokumenti Armijske grupe F beleže zajedničku borbu Nemaca i četnika protiv partizana.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=656 Ic Abendmeldung, 23.10.44, National Archive Washington, arhivska oznaka T311 roll 194, frame 650]</ref> [[25. 10.|25. oktobra]] prethodnica nemačke grupe Šojerlen uspela je da odbaci delove [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorske]] i [[Četvrta sandžačka brigada NOVJ|4. sandžačke brigade NOVJ]], te su njeni oklopno-motorizovani delovi pred veče ušli u [[Sjenica|Sjenicu]]. [[Sjenica]] je postala centar koncentracije snaga [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] koje su pristizale preko [[Novi Pazar|Novog Pazara]], i glavnine snaga [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], koje su pristizale preko [[Ivanjica|Ivanjice]]. Iz tog razloga [[Sjenica]] je bila česta meta savezničkog bombardovanja od kojih su Nemci i četnici imali znatne gubitke, ali su i civili teško stradali.<ref>Radomir Milošević - Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd 1996 - strane 81-83</ref> Pošto su se neprijateljske namere jasno iskazale, došlo je i do koncentrisanja snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Sve raspoložive snage obe strane angažovane su na malom prostoru od [[Sjenica|Sjenice]] do [[Prijepolje|Prijepolja]]. Prethodnica Šojerlen odmah je nastavila nastupanje prema [[Prijepolje|Prijepolju]] [[27. 10.|27. oktobra]] rano ujutro. Na ovaj pravac štab Drugog korpusa usmerio je [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. proletersku brigadu]], dok je [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorska]] ostala na prostoru između [[Novi Pazar|Novog Pazara]] i [[Sjenica|Sjenice]], sa zadatkom da napada nemačke transporte iz zaseda i onemogući saobraćaj. Kombinovane nemačke snage uspele su da ovladaju putem od [[Sjenica|Sjenice]] do [[Prijepolje|Prijepolja]] energičnim napadom i da [[29. 10.|29. oktobra]] uđu u [[Prijepolje]], uspevši da stvore i manji mostobran na levoj obali [[Lim (rijeka)|Lima]]. {{izdvojeni citat|18000 srpskih boraca na maršu za Čajniče. Prvi ešalon danas ulazi u Prijepolje. Prvog novembra verovatno ćemo stići u Čajniče. Tamo treba da se sastanemo. Treba prikupiti sve što se može od hrane. Nemci idu istim putem, armija maršala Lera.<ref>[https://www.znaci.org/zb/4.php?broj=586&bk=4&vol=14 Depeša Dragoslava Račića Zahariju Ostojiću od 29. X. 1944, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, strana 583]</ref>|Depeša Dragoslava Račića Zahariju Ostojiću od 29. X. 1944}} Međutim, tokom noći [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] odbacila ih je kontranapadom, i borbe za grad su se nastavile. U međuvremenu je [[Peta sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačka brigada]] izvela energičan napad sa pravca severa, od Bistrice, na put [[Sjenica]]-[[Prijepolje]]. U oštrim borbama obe strane imale su znatne gubitke. Među poginulima bio je i [[Živko Džuver]], politički komesar [[Peta sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačke brigade]], [[narodni heroj]]. === Borbe za Prijepolje === [[File:Proboj Armijske grupe E iz Srbije za istočnu Bosnu, decembra 1944.jpg|thumb|Proboj Armijske grupe E kroz Sandžak, decembra 1944.]] Nemci su uspeli da obnove mostobran na levoj obali [[Lim (rijeka)|Lima]] tokom noći [[30. 10.|30. oktobra]]/[[1. 11.|1. novembra]]. Uprkos gubicima i borbama duž celog puta od Novog Pazara, njima su stalno pristizala jaka pojačanja. Štab [[Drugi udarni korpus NOVJ|2. korpusa NOVJ]] je uskoro rokirao [[Sedma crnogorska omladinska brigada NOVJ|7. crnogorsku]] prema jugu, pogrešno procenivši da Nemci pripremaju napad u pravcu [[Berane|Berana]]. Tako je prema [[Prijepolje|Prijepolju]] kao čvornoj tački nemačkog napada ostala orijentisana samo [[37. sandžačka divizija NOVJ|37. divizija]]. Snažan otpor partizana zabeležen je i u ratnom dnevniku komande [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] od 31. 10. 1944. godine: {{izdvojeni citat| Jače nepr. jedinice, dobro naoružane, na izgrađenim položajima zap. od Prijepolja i na visovima s obe strane doline Lima. Prema verodostojnim izveštajima četnika, u rejonu Nove Varoši nalaze se najmanje 2 brigade 37. divizije, pojačane delovima koji su otišli iz Prijepolja, sa neprekidnim priticanjem iz sev. dela Priboja i tesnaca puta u Bijelom Brdu. U rejonu Sjenice prikupljanje oko 14.000 četnika, koji će krenuti preko Pljevalja i Sarajeva prema zapadu.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} Potpukovnik [[Dragoslav Račić]] (pseudonim »Živojin«) poslao je Istaknutom delu štaba četničke Vrhovne komande 4. novembra depešu sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|U Prijepolju mi i broj 11 [šifra za Nijemce — prim.]. Između Prijepolja i Pl[j]ev[a]lja jedna crvena brigada. Prebacili smo na levu obalu Lima 1.000 naših ljudi. Sutra prelazimo ja i [[Dragutin Keserović|Keser]] još sa 3.000 i preduzimamo pokret ka Pljevlju. Oko Bijelog Polja slabe snage crvenih. Nemci još drže Kraljevo, Čačak i Užice. Žurite da se tamo pre sastanemo. Pošalji mi hitno ka Pljevlju Rajlića i Ružića.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_137.htm Izvod iz Knjige primljenih depeša Istaknutog dela štaba četničke Vrhovne komande od 10. septembra 1944. do 12. januara 1945. godine]</ref>}} Nemci su se uz pomoć pristižućih ešelona 22. korpusa tokom [[2. 11.|2. novembra]] učvrstili u okolini [[Prijepolje|Prijepolja]] i stvorili osnovicu za dalje nastupanje. === Proboj ka Višegradu === [[File:Povlačenje nemačkih jedinica kroz Sandžak i Bosnu 1944.jpg|thumb|Povlačenje nemačkih jedinica kroz Sandžak i Bosnu 1944.]] [[Datoteka:Żołnierze niemieccy pchają samochody w trudnym terenie na froncie bałkańskim (2-571).jpg|mini|Njemački vojnici guraju kamione duž nasipa od drvenih blokova postavljenih na glibavoj cesti, u blizini Višegrada, decembra 1944.]] Glavni pravac napredovanja bio je niz [[Lim (rijeka)|Lim]] prema [[Priboj]]u i [[Višegrad]]u, a sporedni od [[Prijepolje|Prijepolja]] prema [[Pljevlja|Pljevljima]]. Na pravcu prema [[Višegrad]]u u odbrani po dubini raspoređene su [[4. sandžačka brigada NOVJ|4.]] i [[5. sandžačka brigada NOVJ|5. sandžačka brigada]], a na pljevaljskom pravcu [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Treća]]. Nemački večernji izveštaj od 3.11.1944. javlja o upotrebi četnika u proboju dolinom Lima: {{izdvojeni citat|Crna Gora: na mostobranu na zapadnoj obali Lima, 1000 četnika upotrebljeno u borbi protiv komunista.<ref>[https://www.znaci.org/NARA/T316.php?rec=311&roll=194&broj=811 Ic Abendmeldung, 23.10.44, National Archive Washington, arhivska oznaka T311 roll 194, frame 805] <br /> ({{jez-njem|"Montenegro: Im Brückenkopf W – Ufer Lim 1.000 Cetniks zum Kampf gegen Kommunisten eingesetzt."}})</ref>}} Prethodnica Šojerlen dosegla je [[Višegrad]] nakon iscrpljujućih i krvavih borbi [[11. 11.|11. novembra]]. Međutim, naišla je na znatne probleme i u svom daljem nastupanju prema [[Sarajevo|Sarajevu]]. U ovom periodu komunikaciju [[Višegrad]]-[[Sarajevo]] držala je [[27. istočnobosanska divizija NOVJ|27. divizija NOVJ]], dok je [[37. sandžačka divizija NOVJ|37.]] ostala u zahvatu [[Prijepolje|Prijepolja]] vršeći snažan pritisak na komunikacije u ovoj čvornoj tački. U tom trenutku se [[Armijska grupa E]] našla u neugodnom položaju. Njenih 85.000 ljudi koji su predstavljali središnji ešelon, a pored njih i oko 20.000 glavnine [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]], našlo se na malom prostoru na maršu između doline Ibra i Višegrada, izloženo intenzivnim napadima iz vazduha, pritisku [[13. korpus NOVJ|13. korpusa NOVJ]] i Bugara sa istoka i efikasnom otporu na zapadu. {{izdvojeni citat|5. 11. 1944. Grupa armija »E« nastaviće povlačenje prema severu i severozapadu sa najvećim mogućim ubrzanjem, uz jako obezbeđivanje svog istočnog i sev. boka, starajući se o bezuslovnom osiguranju planskog odvijanja kretanja, da bi se po prelasku Drine i uspostavljanju naslona na snage K-de 2. oklopne armije u Hercegovim i u donjem toku Save, mogla grupisati za izvršenje novih zadataka. Za povlačenje stoje na raspolaganju putevi: *plavi: Bitolj — Elbasan — Skadar — Podgorica — Trebinje — Mostar, *ljubičasti: Štimlje — Prizren — Kukes — Skadar, *crveni: Prizren — Peć — Andrijevica — Berane — Pljevlja — Uvac, *zeleni: Mitrovica — Novi Pazar — Prijepolje — Priboj — Višegrad, *smeđi: Uroševac — Raška — Kraljevo, *crni: Kraljevo — Čačak — Užice — Višegrad — Rogatica — Sarajevo.<ref name="Ratni dnevnik Armijske grupe E"/>}} === Borbe za Pljevlja === [[File:Sahrana poginulih tokom proboja Armijske grupe E kroz Sandžak, decembra 1944.jpg|thumb|Sahrana poginulih Nemaca tokom proboja kroz Sandžak, decembra 1944.]] Stoga je formirana jača oklopno-motorizovana kolona koja je [[8. 11.|8. novembra]] prodrla u [[Pljevlja]], otvorivši tako alternativni pravac, koji snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] i [[SUK]] nisu bile u stanju da otvore samostalno.<ref name="ReferenceB"/> Na ovaj pravac odmah su usmerene sve snage [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]]. Time ih je nemačka komanda iskoristila kao levu pobočnicu, raširila zahvat nastupanja smanjivši koncentraciju neprijateljskog pritiska, i ujedno rasteretila pretrpane marševske komunikacije izložene zastojima i napadima iz vazduha. Nemci su bili svesni da, i pored zajedničke borbe i zajedničkih taktičkih ciljeva, uvek mogu očekivati četničke prepade na svoja manja izložena odeljenja, kako to oslikava sledeći izveštaj: {{izdvojeni citat|Grupa Marković (2500—3000), u sporazumu sa nem. vojskom, osigurava odsek Mitrovica — Raška (mesta uklj.) — Novi Pazar. Izviđanje protiv Bugara, Tita i Sovjeta. Do sada nije bilo ozbiljnih incidenata. Potrebna je opreznost. [[Miroslav Trifunović|Trifunović]] sa oko 10.000 četnika [[Dragoslav Račić|Račića]] i [[Dragutin Keserović|Keserovića]], uporedno sa nem. pokretima u rejonu Prijepolje. Pravac marša Foča. U početku učešće u borbenim dejstvima na nemačkoj strani (zaštita bokova). U poslednje vreme samo saputnici. Utisak: dokle god postoje zajednički interesi — uopšte mir. Ako vide mogućnost uspeha, bezuslovno treba očekivati prepade na nemački [[Wehrmacht|Vermaht]], naročito na odvojene grupe.<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0_%22%D0%95%22_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_11.11.1944. Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11.11.1944.], Vojnoistorijski institut, NAV--T-311, r. 184.</ref>|Izveštaj Komande grupe armija "E" Komandantu Jugoistoka od 11. novembra 1944.}} Nemci su Pljevlja prepustili četnicima, usmerivši ih prema Čajniču i Goraždu. Međutim, već narednog dana, [[18. 11.|18]]/[[19. 11.|19. novembra]] [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] je energičnim naletom razbila četnike i oslobodila [[Pljevlja]]. Tom prilikom poginuo je komandant Moravičkog korpusa JVuO Gordić. Glavnina [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|JVuO]] prešla je preko Boljanića u istočnu [[Bosna|Bosnu]]. Suštinu njemačko-četničke taktičke saradnje precizno je u svojim kasnijim sjećanjima opisao Milenko Solarić, tada oficir SUK-a: {{izdvojeni citat|Nemci, pak, imaju koristi od naših obezbeđenja, jer mi, obezbeđujući sebe, štitimo i njih. Zapravo, omogućujemo im da se sigurnije kreću... Zanimljivo je da Nemci nisu pošli istim pravcem kojim i mi, već za Rudo. A most su za nas gradili – rezonovao sam – zato što im je trebalo levo bočno obezbeđenje.<ref>Milenko Solarić: Naličje "Bosanske golgote" ili kako sam postao pripadnik SDK, Zapisi iz dobrovoljačke borbe, I, Minhen, 1955, str. 26</ref>}} == Posledice == {{main|Operacija Zeleni put II|Drinski front}} [[File:Evakuacija Armijske grupe E iz Srbije, decembra 1944.jpg|thumb|Deo mehanizacije Armijske grupe E evakuisane vozovima, decembra 1944.]] {{izdvojeni citat|Upotreba četnika u različitim područjima je je dala dobre rezultate. Pogotovo je njihovo poznavanje terena i izviđačka aktivnost protiv Titovih bandi od koristi Wehrmachtu. Naslanjanje četnika na Wehrmacht je ipak samo posljedica njihove slabosti u odnosu na Titove snage. Oružana intervencija Anglo-amerikanaca bi sigurno izazvala njihov trenutačni prelazak u neprijateljski tabor.<ref>NAW, T-314, Roll 1630, 000770: Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)</ref>|Uputstvo načelnika štaba 91. armijskog korpusa o „srpskim četnicima“. (decembar 1944)}} Nakon konačnog oslobođenja [[Pljevlja|Pljevalja]], i [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|3. sandžačka brigada]] usmerila je pritisak na komunikaciju [[Prijepolje]] - [[Priboj]] i okolne zaštitnice. Ovim putem prošla je tokom tri nedelje u gustom marševskom poretku glavnina nemačkog 22. i 91. korpusa, što je predstavljalo priliku za postavljanje uspešnih zaseda i nanošenje teških gubitaka. {{izdvojeni citat|Kao odmazdu za napad kod sela Halinovići i Karaula od 29. novembra 1944, naređeno paljenje sela Donji Goračići, Miševići i Muškovina, konfiskacija stoke i namirnica, te hapšenje muških stanovnika. Sela Halinovići i Karaula, koja jako simpatišu sa gerilcima, će biti kažnjena sa konfiskacijom trećine tamošnjeg stočnog fonda.<ref>NAW, T-314, Roll 1630, 000293-4: Izvod iz ratnog dnevnika operativnog odjeljenja 91. armijskog korpusa za 30. novembar 1944.</ref>|Iz ratnog dnevnika 91. nemačkog armijskog korpusa za 30. novembar 1944.}} Novi Pazar oslobođen je [[30. 11.|30. novembra]] kad su u grad sa istoka ušle 22. srpska i 9. bugarska divizija, potiskujući nemačke zaštitnice. [[Prijepolje]] će međutim biti poprište još jedne dramatične epizode - [[Proboj nemačkog 21. korpusa 1944/45|proboja nemačkog 21. korpusa]] iz okruženja, tako da je [[Prijepolje]] konačno oslobođeno tek [[10. 1.|10. januara]] [[1945]]. Taktički, ova operacija može se smatrati pobedom osovinskih snaga. Međutim, nemačke i [[četnici|četničke]] snage pretrpele su prilikom proboja znatne gubitke. Verovatno najvažniji taktički rezultat predstavlja tronedeljno zadržavanje ove jake gorbene grupacije u periodu krize nemačke odbrane severno od Save i Drave i onemogućavanje njenog uticaja (više informacija u člancima [[Ofanziva Trećeg ukrajinskog fronta u južnoj Mađarskoj]] i [[Sremski front]]). == Suđenje Mihailoviću == {{main|Beogradski proces}} [[Datoteka:Beogradski proces.jpg|thumb|Optuženi na beogradskom procesu.]] Na [[Beogradski proces|posleratnom suđenju]] u [[Beograd]]u [[1946]]. godine suđeno je generalu Mihailoviću i ostalim kolaboracionistima zbog saradnje sa okupatorom tokom rata. Tokom suđenja je bilo reči i o zajedničkom maršu četnika sa Vermahtom: :Pretsednik: Jeste li u to vreme povlačeći se susreli nemačke jedinice pošto su se i one povlačile? :Svedok Marković: Jesmo, na istom drumu su maršovale. :Pretsednik: Kako, maršovali zajedno sa vama? :Svedok Marković: Nemci su maršovali drumom, a mi smo bili levo. :Pretsednik: Jeste li zajedno sa Nemcima išli? :Svedok Marković: Tako je vodio general [[Miroslav Trifunović|Trifunović]]. :Pretsednik: Je li izdao vama naređenje da se povlačite zajedno sa Nemcima? :Svedok Marković: Izdao je da se povlačimo. :Pretsednik: A šta je kazao za Nemce? :Svedok Marković: Da se Nemci ne diraju, a Nemci neće dirati nas.<ref name="Ispitivanje">[https://www.znaci.org/00001/60_2_9.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata]</ref> Četnički vođa Dragoljub Mihailović u Jugoslaviji je osuđen na smrt streljanjem zbog saradnje sa okupatorom i ratnih zločina. Nakon 2000-ih je u Srbiji rehabilitovan. == Literatura == * [https://www.znaci.org/00001/291.htm Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45], Musterschmidt-Verlag Göttingen (Gebundene Ausgabe - 1970). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/289.htm Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN], Vowinckel (Gebundene Ausgabe - 1955). {{de}} * [https://www.znaci.org/00001/228.htm Vojni istorijski institut: ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENjE JUGOSLAVIJE 1944-45], Beograd 1957. * [https://www.znaci.org/00001/153.htm OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2], prepravljeno i dopunjeno izdanje, Vojnoistorijski institut, Beograd 1963. * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_218.htm Ratni dnevnik komande Grupe armija »F« za period od 1. jula do 31. decembra 1944. godine] - Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Prilog 1, Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_12_4_219.htm Ratni dnevnik komande Grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine] - Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Prilog 2, Vojnoistorijski institut, Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_14_4.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIV, knjiga 4, četnički dokumenti], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_14.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 14 - 15-31. oktobar 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/4_1_16.htm Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom I (borbe u Srbiji), knjiga 16 - borbe u Sandžaku 1942 - 1944.], Vojnoistorijski institut Beograd * [https://www.znaci.org/00001/272.htm Čedo Drulović: 37. SANDžAČKA DIVIZIJA], Vojnoistorijski institut, Beograd 1983. * [https://www.znaci.org/00001/235.htm Živojin Nikolić Brka: 22. DIVIZIJA], Narodna knjiga, Beograd 1972. * [https://www.znaci.org/00001/237.htm Petar Višnjić; Bitka za Srbiju 2], Beogradska knjiga, Beograd 1984. * [https://www.znaci.org/00001/64.htm Mitar Đurišić: SEDMA OMLADINSKA], Vojnoizdavački zavod, Beograd 1973. == Reference == {{izvori|2}} == Povezano == * [[Operacija Zeleni put II]] * [[Proboj Nijemaca i četnika iz Crne Gore]] * [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)]] * [[Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] {{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Proboj Armijske grupe E iz Grčke]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba]] [[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba u 1944.]] [[Kategorija:Bitke Drugog svjetskog rata]] [[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]] [[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]] [[Kategorija:Osovinske operacije u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Borbe između NOVJ i Nemaca]] [[Kategorija:Zajedničke borbe JVUO i Nemaca]] [[Kategorija:Saradnja NOVJ i Saveznika]] [[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]] m532t5qhkxax3twhgpih6uri03h3ajx Stanko Fabris 0 178870 42690004 41821370 2026-09-17T15:24:15Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690004 wikitext text/x-wiki {{Infokutija umjetnik |ime = Stanko Fabris |pokret = [[funkcionalizam]] |slika = Fabris zgrada-Vukovarska.JPG |širina_slike = 300 px |opis = Zgrada u Vukovarskoj 52 |datum_rođenja = [[Split]], [[7. mart]] [[1909]]. {{flag|Austro-Ugarska}} |datum_smrti = [[Zagreb]], [[30. decembar]] [[1997]]. {{flag|Hrvatska}} |polje = [[arhitektura]] |praksa = |uticaj_na = modernu arhitekturu |uticaj_od= |djela = <li>Stambena zgrada Vukovarska 52, Zagreb<br /> <li>''Zgrada Željpoh - Opera'', Zagreb }} '''Stanko Fabris''' ([[Split]], [[7. mart]] [[1909]]. - [[Zagreb]], [[30. decembar]] [[1997]].)<ref name=fab/>, bio je poznati [[hrvatska|hrvatski]] i [[SFR Jugoslavija|jugoslavenski]] [[arhitekt]], koji je najveći dio svog opusa napravio za vrijeme posljeratne izgradne do kasnih [[1960e|1960-ih]]. == Biografija == ''Stanko Fabris'' je potomak stare splitske pomorske porodice, u [[Split]]u je završio Srednju tehničku školu, a nakon toga studirao arhitekturu na ''École Nationale Supérieure d'Architecture et des Arts Décoratifs'' u [[Bruxelles]]u, koju je završio [[1939]].<ref name=fab/> Nakon studija vraća se u Split i zapošljava u upravi ''Primorske banovine'' kao projektant. Od [[1942]]. živi u [[Zagreb]]u gdje radi u građevinskom poduzeću Franjetić, odakle odlazi u [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizane]]. Od [[1945]]. do [[1947]]. radi kao referent građevinskog odsjeka Narodnog odbora Bjelovar. Od [[1947]]. radi ponovno u Zagrebu, u ''Projektnom zavodu Hrvatske'', a od [[1954]]. do umirovljenja [[1980]]. vodi ''Arhitektonsko projektni biro Zagreb'' [[akronim]] '''APB'''.<ref name=fab/> Godine provedene u APB, naročito prve dvije dekade su najplodnije godine njegova života, kad je projektirao najveći dio svog bogatog opusa. Ispočetka se Fabris koncentrirao na velike stambene objekte, jer je to bio zahtjev vremena, trebalo je ljudima omogućiti krov nad glavom. Njegovi objekti bili su projektirani u duhu tada aktualnog [[bauhaus]]a - skromno, jednostavno i [[funkcionalizam|funkcionalno]]. Kasnije se i Fabris odmakao od tog, uvodeći postupno dekorativne elemente (polikromatiku, razigrane fasade) u svoja ostvarenja, ali uvijek krajnje racionalno i s mjerom. Njegov amblematski rad iz tog vremena je zgrada za [[Mornarica|mornaričke]] [[oficir]]e (zvana Mornarska u tadašnjoj Ulici Proleterskih brigada (današnja Vukovarska).<ref name=fab>{{cite web |url = http://hrcak.srce.hr/file/37849 |title = ''Prolegomena za opus arhitekta Stanka Fabrisa'' |accessdate = 1. 9. 2012 |language = hrvatski |author = Dubravko Bačić |publisher = Prostor: časopis za arhitekturu i urbanizam, Vol.7 No.1(17) Lipanj 1999. |format = PDF |archive-date = 2011-05-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110522154336/http://hrcak.srce.hr/file/37849 |url-status = dead }}</ref> Projekt koji ga je najviše obilježio je kontraverzna poslovna zgrada ''Željpoh'' (zvana '''Opera''') na [[Trg maršala Tita|Trgu maršala Tita]] u Zagrebu, građena od [[1961]]. do [[1964]].<ref name=opera/> Ta zgrada u duhu tada vrlo moderne staklene arhitekture [[Ludwig Mies van der Rohe|Miesa van der Rohea]], svega par godina nakon [[New York|newyorškog]] ''Lever Housa'' ([[1952]].) izazvala je od samog starta velike polemike i proteste. Jedan dio građana i kritike zamjerao joj je ultramodernizam, pa da se zbog tog ne uklapa u historicističku okolinu, jedan dio visinu, jedni su se okomili na funkciju, po njima je to morala biti javna, a ne poslovna zgrada. Na projekt su se okomili i njegovi kolege [[arhitekt]]i, koji su pod okriljem stručnih udruženja napisali peticiju sa zahtijevom da se gradnja obustavi i raspiše natječaj. (APZ i Fabris su taj posao dobili direktnom narudžbom). Čudno je da se kolege nisu sjetile, da nijedan objekt na trgu nije izgrađen na temelju natječaja, - a trg je (pa i njegovi objekti) ispao po nekima naljepši zagrebački. Fabrisov projekt se stalno mijenjao in vivo (farbali su ga od zelenog u smeđe - da se bolje uklopi, dodavali mu žaluzine, skidali krovnu terasu) pa je na kraju on žalosno ustvrdio da su ga drugi završili, a ne on.<ref name=opera>{{cite web | url =http://pogledaj.to/arhitektura/ferimport-se-rusi/ | title =''Ferimport se ruši'' | accessdate = 1. 9. 2012 | language=hrvatski | publisher=pogledaj.to}}</ref> Od Fabrisove Opere se uskoro neće vidjeti ni traga, kad se kompletno dovrši zgrada buduće Muzičke akademije, Milana Šosteriča, što je prava šteta - jer je Zagreb tako izgubio jedan spomenik, koji je dokazivao njegov korak sa vremenom. == Nagrade == * ''Nagrada Viktor Kovačić'', Društvo arhitekata Hrvatske, 1967 * ''Nagrada grada Zagreba'', 1972. * ''Nagrada Vladimir Nazor'' za životno djelo -1980.<ref name=vn>{{cite web | url =http://www.min-kulture.hr/userdocsimages/dokumenti/DOBITNICI%201959.%20-%202005..doc | title =''Dobitnici nagrade vladimir nazor 1959. – 2005.'' | accessdate = 1. 9. 2012 | language=hrvatski | publisher=Ministarstvo kulture Hrvatske. | format=word}}</ref> == Značajnija ostvarenja == === Stambene zgrade === * zgrada na Pavlinovićevom trgu, Split, [[1953]]. / [[1957]]. * zgrada u Vukovarska 52 (zvana Mornarska), Zagreb, 1956. / 1960. * stambeni blok (3 zgrade) [[Niš]], 1958. * 6 nebodera, Glavičine, Split, 1960. * zgrada Zvonimirova, [[Rijeka]], [[1960]]. * 2 nebodera s aneksom, Balsićeva, [[Podgorica]], [[1962]]. === Poslovne zgrade === * Općina Črnomerec - prenamjenjena u Institut za tumore * Zgrada MUP-a u Petrinjskoj, Zagreb 1959. * Poslovna zgrada Željpoh / Ferimport (zvana Opera), [[Trg maršala Tita]], Zagreb, [[1957]]. / [[1962]]. (realizacija se otegla do [[1964]].) * Palača suda u Gundulićevoj, Split, 1961. / 1963. * Brodarski institut Zagreb, Avenija V. Holjevca 20, [[Novi Zagreb]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.artnet.com/library/03/0397/T039746.asp Prolegomena za opus arhitekta Stanka Fabrisa] {{hr icon}} * [http://eng.archinform.net/arch/9089.htm Stanko Fabris, na portalu archIN] {{en icon}} {{Lifetime|1909|1997|Fabris, Stanko}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Hrvatski arhitekti]] [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] ibquul0adpgil1zcyotu41ppu9vs2w7 Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi 2 205351 42690020 42689762 2026-09-17T16:48:23Z Edgar Allan Poe 29250 /* Općenito */ 42690020 wikitext text/x-wiki <center> <div style="font-family: Optima, Trebuchet MS, sans-serif"> <div style="background:white; border:thin solid blue; padding:;.1em; margin: 0em 1em 1em 1em"> <div style="border: thick solid #DDDDCC;thin solid yellow"> <div style="border: thin solid blue; padding-top:.6em"> {| style="font-family:Optima, Trebuchet MS, sans-serif;" | <center>[[File:Edgar Allan Poe 2.jpg|96px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|96px|link=Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Piet Mondrian and Pétro van Doesburg.jpg|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi]]</center> | <center>[[File:Benedetto da maiano, incoronazione di ferdinando I d'aragona e sei musici, 1490 ca., 01.JPG|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade]]</center> |- | style="margin-top:-.5em" | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Korisnička stranica]]</center> | <center>[[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|Razgovor]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi|Doprinosi]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade|Nagrade]]</center> |- | colspan=7 | <hr> |- | colspan=7 style="padding:.3em; font-family:Helvetica, Arial, Verdana, sans-serif" | <center>'''Poruku mi možete ostaviti [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Razgovor_sa_korisnikom:Edgar_Allan_Poe&action=edit&section=new ovdje]'''</center> |} </div> </div> </div> </div> </center> Ovdje se nalazi '''popis članaka koje sam napisao ili nadopunio''' tokom svog rada na ovoj Wikipediji, poredan tematski. ==Književnost== {| style="border-spacing: 2px; border: 1px solid darkgray;" width="100%" |- ! style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" colspan="5" | '''Književnost''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" width="15%"| '''Općenito''' | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="4"| {{small|1.}} [[Ekspresionizam]] • {{small|2.}} [[Gotička fikcija]] • {{small|3.}} [[Humanizam]] • {{small|4.}} [[Klasicizam]] • {{small|5.}} [[Galgenhumor]] • {{small|6.}} ''[[Nouveau roman]]'' • {{small|7.}} [[Južnjačka gotika]] • {{small|8.}} [[Struja svijesti (književnost)|Struja svijesti]] • {{small|9.}} [[Izgubljeni grad (fikcija)]] • {{small|10.}} [[Čehovljev pištolj]] |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" width="15%"| '''Književne nagrade''' | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="4"| {{small|1.}} [[Nagrada Agatha]] • {{small|2.}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Nobelova nagrada za književnost]] • {{small|3.}} [[NIN-ova nagrada]] • {{small|4.}} [[Velika nagrada za teatar Francuske akademije]] |- ! style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" colspan="5" | '''Nacionalne književnosti''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" width="15%"| '''Općenito''' | style="font-size:smaller; text-align: left"colspan="4"| {{small|1.}} [[Kostarikanska književnost]] |- ! style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="5" | {{flagicon|ENG}} '''Engleska književnost''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="15%"| '''Autori''' | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="4"| {{small|1.}} [[Douglas Adams]] • {{small|2.}} [[Jane Austen]] • {{small|3.}} [[George Bellairs]] • {{small|4.}} [[Anne Brontë]] • {{small|5.}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Lewis Carroll]] • {{small|6.}} [[Geoffrey Chaucer]] • {{small|7.}} [[Gilbert Keith Chesterton]] • {{small|8.}} [[Agatha Christie]] • {{small|9.}} [[Daniel Defoe]] • {{small|10.}} [[Adrian Conan Doyle]] • {{small|11.}} [[Arthur Conan Doyle]] • {{small|12.}} [[Gervase od Tilburyja]] • {{small|13.}} [[John le Carré]] • {{small|14.}} [[Karoline Leach]] • {{small|15.}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Bertrand Russell]] • {{small|16.}} [[Edgar Wallace]] • {{small|17.}} [[Tom Stoppard]] |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="5"| '''Djela''' |- | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="2" rowspan="2" | # ''[[Titus Andronicus]]'' # ''[[A Christmas Carol]]'' # ''[[Through the Looking-Glass]]'' ("[[The Walrus and the Carpenter]]" • "[[Haddocks' Eyes]]") # ''[[Euclid and his Modern Rivals]]'' # ''[[The Nursery "Alice"]]'' # [[:kategorija:Djela Agathe Christie|djela Agathe Christie]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ten Little Niggers]]'') # ''[[The Floating Admiral]]'' # ''[[Animal Farm]]'' # ''[[Our Story (knjiga)|Our Story]]'' # ''[[Born Fighter]]'' # ''[[My Story (Ronnie Kray)|My Story]]'' # ''[[In the Shadow of the Dreamchild]]'' # ''[[A Way of Life: Over Thirty Years of Blood, Sweat and Tears]]'' # ''[[The Constant Gardener]]'' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="3"| '''Sherlock Holmes''' |- | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="3" | "[[How Watson Learned the Trick]]" • ''[[The Adventures of Sherlock Holmes]]'' ("[[A Scandal in Bohemia]]" • "[[The Adventure of the Red-Headed League|The Red-Headed League]]" • "[[The Man with the Twisted Lip]]" • "[[The Adventure of the Copper Beeches|The Copper Beeches]]" • "[[The Adventure of the Blue Carbuncle|The Blue Carbuncle]]" • "[[The Adventure of the Speckled Band|The Speckled Band]]" • "[[The Adventure of the Noble Bachelor|The Noble Bachelor]]" • "[[The Boscombe Valley Mystery]]" • "[[A Case of Identity]]" • "[[The Adventure of the Beryl Coronet|The Beryl Coronet]]" • "[[The Adventure of the Engineer's Thumb|The Engineer's Thumb]]" • "[[The Five Orange Pips]]") • ''[[The Memoirs of Sherlock Holmes]]'' ("[[Silver Blaze]]" • "[[The Adventure of the Cardboard Box|The Cardboard Box]]" • "[[The Adventure of the Yellow Face|The Yellow Face]]" • "[[The Adventure of the Stockbroker's Clerk|The Stockbroker's Clerk]]" • "[[The Adventure of the Gloria Scott|The ''Gloria Scott'']]" • "[[The Adventure of the Reigate Squire|The Reigate Squire]]" • "[[The Adventure of the Musgrave Ritual|The Musgrave Ritual]]" • "[[The Adventure of the Crooked Man|The Crooked Man]]" • "[[The Adventure of the Resident Patient|The Resident Patient]]" • "[[The Adventure of the Greek Interpreter|The Greek Interpreter]]" • "[[The Adventure of the Naval Treaty|The Naval Treaty]]" • "[[The Final Problem]]") • ''[[The Return of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Empty House|The Empty House]]" • "[[The Adventure of the Norwood Builder|The Norwood Builder]]" • "[[The Adventure of the Dancing Men|The Dancing Men]]" • "[[The Adventure of the Solitary Cyclist|The Solitary Cyclist]]" • "[[The Adventure of the Priory School|The Priory School]]" • "[[The Adventure of Black Peter|Black Peter]]" • "[[The Adventure of Charles Augustus Milverton|Charles Augustus Milverton]]" • "[[The Adventure of the Six Napoleons|The Six Napoleons]]" • "[[The Adventure of the Three Students|The Three Students]]" • "[[The Adventure of the Golden Pince-Nez|The Golden Pince-Nez]]" • "[[The Adventure of the Missing Three-Quarter|The Missing Three-Quarter]]" • "[[The Adventure of the Abbey Grange|The Abbey Grange]]" • "[[The Adventure of the Second Stain|The Second Stain]]") • ''[[His Last Bow]]'' ("[[The Adventure of Wisteria Lodge|Wisteria Lodge]]" • "[[The Adventure of the Red Circle|The Red Circle]]" • "[[The Adventure of the Bruce-Partington Plans|The Bruce-Partington Plans]]" • "[[The Adventure of the Dying Detective|The Dying Detective]]" • "[[The Disappearance of Lady Frances Carfax|Lady Frances Carfax]]" • "[[The Adventure of the Devil's Foot|The Devil's Foot]]" • "[[His Last Bow (priča)|His Last Bow]]") • ''[[The Case-Book of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Mazarin Stone|The Mazarin Stone]]" • "[[The Problem of Thor Bridge|Thor Bridge]]" • "[[The Adventure of the Creeping Man|The Creeping Man]]" • "[[The Adventure of the Sussex Vampire|The Sussex Vampire]]" • "[[The Adventure of the Three Garridebs|The Three Garridebs]]" • "[[The Adventure of the Illustrious Client|The Illustrious Client]]" • "[[The Adventure of the Three Gables|The Three Gables]]" • "[[The Adventure of the Blanched Soldier|The Blanched Soldier]]" • "[[The Adventure of the Lion's Mane|The Lion's Mane]]" • "[[The Adventure of the Retired Colourman|The Retired Colourman]]" • "[[The Adventure of the Veiled Lodger|The Veiled Lodger]]" • "[[The Adventure of Shoscombe Old Place|Shoscombe Old Place]]") • ''[[The Valley of Fear]]'' • ''[[A Study in Scarlet]]'' • ''[[The Sign of the Four]]'' • ''[[The Hound of the Baskervilles]]'' ---- {{small|1.}} ''[[The Exploits of Sherlock Holmes]]'' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="5"| '''Likovi i franšize''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Sherlock Holmes''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Agatha Christie''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''''Harry Potter''''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Carrollova ''Alice''''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Ostalo''' |- style="font-size:smaller; text-align: left" | | # [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sherlock Holmes]] # [[Dr. Watson]] # [[Sebastian Moran]] # [[Inspektor Lestrade]] # [[Mycroft Holmes]] # [[Profesor Moriarty]] # [[Irene Adler]] # [[Mary Morstan]] ---- # [[Klub Diogenes]] | # [[Hercule Poirot]] # [[Miss Marple]] # [[Tommy i Tuppence]] # [[Viši inspektor Japp]] # [[Arthur Hastings]] # [[Parker Pyne]] # [[Ariadne Oliver]] # [[Gospođica Lemon]] | # [[Sirius Black]] # [[Remus Lupin]] # [[Severus Snape]] # [[Armando Dippet]] # [[Gabrielle Delacour]] # [[Alastor Moody]] # [[Barty Crouch]] # [[Phineas Nigellus Black]] | # [[Jubjub]] # [[Bijeli Skakač (Through the Looking-Glass)|Bijeli Skakač]] # [[Ovca (Through the Looking-Glass)|Ovca]] # [[Crveni Kralj (Through the Looking-Glass)|Crveni Kralj]] # [[Grifon (Alice's Adventures in Wonderland)|Grifon]] # [[Alice (Alice's Adventures in Wonderland)|Alice]] # [[Ludi Šeširdžija]] # [[Gusjenica (Alice's Adventures in Wonderland)|Gusjenica]] | # [[James Bond (lik)]] |} ===Engleska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja engleske književnosti |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |belowstyle= text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |above= |group1 = Pisci |list1= [[Gervase Tilburyski]] • [[Geoffrey Chaucer]] • [[Daniel Defoe]] • [[Jane Austen]] • [[Anne Brontë]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Lewis Carroll]] • [[Arthur Conan Doyle]] • [[Gilbert Keith Chesterton]] • [[Edgar Wallace]] • [[Adrian Conan Doyle]] • [[Agatha Christie]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Bertrand Russell]] • [[George Bellairs]] • [[Douglas Adams]] • [[John le Carré]] • [[Karoline Leach]] |group2 = Djela |list2= ''[[A Christmas Carol]] • [[Through the Looking-Glass]] ''("[[The Walrus and the Carpenter]]" • "[[Haddocks' Eyes]]")'' • [[Euclid and his Modern Rivals]] • [[The Nursery "Alice"]] • [[A Study in Scarlet]] • [[The Sign of the Four]] • [[The Hound of the Baskervilles]] • [[The Floating Admiral]] • ''[[:kategorija:Djela Agathe Christie|Djela Agathe Christie]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ten Little Niggers]]'')'' • [[Animal Farm]] • [[The Exploits of Sherlock Holmes]] • [[Our Story (knjiga)|Our Story]] • [[Born Fighter]] • [[A Way of Life: Over Thirty Years of Blood, Sweat and Tears]] • [[My Story (Ronnie Kray)|My Story]] • [[In the Shadow of the Dreamchild]] • [[The Constant Gardener]]'' • "[[How Watson Learned the Trick]]" • ''[[The Adventures of Sherlock Holmes]]'' ("[[A Scandal in Bohemia]]" • "[[The Adventure of the Red-Headed League|The Red-Headed League]]" • "[[The Man with the Twisted Lip]]" • "[[The Adventure of the Copper Beeches|The Copper Beeches]]" • "[[The Adventure of the Blue Carbuncle|The Blue Carbuncle]]" • "[[The Adventure of the Speckled Band|The Speckled Band]]" • "[[The Adventure of the Noble Bachelor|The Noble Bachelor]]" • "[[The Boscombe Valley Mystery]]" • "[[A Case of Identity]]" • "[[The Adventure of the Beryl Coronet|The Beryl Coronet]]" • "[[The Adventure of the Engineer's Thumb|The Engineer's Thumb]]" • "[[The Five Orange Pips]]") • ''[[The Memoirs of Sherlock Holmes]]'' ("[[Silver Blaze]]" • "[[The Adventure of the Cardboard Box|The Cardboard Box]]" • "[[The Adventure of the Yellow Face|The Yellow Face]]" • "[[The Adventure of the Stockbroker's Clerk|The Stockbroker's Clerk]]" • "[[The Adventure of the Gloria Scott|The ''Gloria Scott'']]" • "[[The Adventure of the Reigate Squire|The Reigate Squire]]" • "[[The Adventure of the Musgrave Ritual|The Musgrave Ritual]]" • "[[The Adventure of the Crooked Man|The Crooked Man]]" • "[[The Adventure of the Resident Patient|The Resident Patient]]" • "[[The Adventure of the Greek Interpreter|The Greek Interpreter]]" • "[[The Adventure of the Naval Treaty|The Naval Treaty]]" • "[[The Final Problem]]") • ''[[The Return of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Empty House|The Empty House]]" • "[[The Adventure of the Norwood Builder|The Norwood Builder]]" • "[[The Adventure of the Dancing Men|The Dancing Men]]" • "[[The Adventure of the Solitary Cyclist|The Solitary Cyclist]]" • "[[The Adventure of the Priory School|The Priory School]]" • "[[The Adventure of Black Peter|Black Peter]]" • "[[The Adventure of Charles Augustus Milverton|Charles Augustus Milverton]]" • "[[The Adventure of the Six Napoleons|The Six Napoleons]]" • "[[The Adventure of the Three Students|The Three Students]]" • "[[The Adventure of the Golden Pince-Nez|The Golden Pince-Nez]]" • "[[The Adventure of the Missing Three-Quarter|The Missing Three-Quarter]]" • "[[The Adventure of the Abbey Grange|The Abbey Grange]]" • "[[The Adventure of the Second Stain|The Second Stain]]") • ''[[His Last Bow]]'' ("[[The Adventure of Wisteria Lodge|Wisteria Lodge]]" • "[[The Adventure of the Red Circle|The Red Circle]]" • "[[The Adventure of the Bruce-Partington Plans|The Bruce-Partington Plans]]" • "[[The Adventure of the Dying Detective|The Dying Detective]]" • "[[The Disappearance of Lady Frances Carfax|Lady Frances Carfax]]" • "[[The Adventure of the Devil's Foot|The Devil's Foot]]" • "[[His Last Bow (priča)|His Last Bow]]") • ''[[The Case-Book of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Mazarin Stone|The Mazarin Stone]]" • "[[The Problem of Thor Bridge|Thor Bridge]]" • "[[The Adventure of the Creeping Man|The Creeping Man]]" • "[[The Adventure of the Sussex Vampire|The Sussex Vampire]]" • "[[The Adventure of the Three Garridebs|The Three Garridebs]]" • "[[The Adventure of the Illustrious Client|The Illustrious Client]]" • "[[The Adventure of the Three Gables|The Three Gables]]" • "[[The Adventure of the Blanched Soldier|The Blanched Soldier]]" • "[[The Adventure of the Lion's Mane|The Lion's Mane]]" • "[[The Adventure of the Retired Colourman|The Retired Colourman]]" • "[[The Adventure of the Veiled Lodger|The Veiled Lodger]]" • "[[The Adventure of Shoscombe Old Place|Shoscombe Old Place]]") • ''[[The Valley of Fear]]'' • ''[[Titus Andronicus]]'' |group3 = Likovi |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = Holmes |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sherlock Holmes]] • [[Dr. Watson]] • [[Sebastian Moran]] • [[Inspektor Lestrade]] • [[Mycroft Holmes]] • [[Profesor Moriarty]] • [[Irene Adler]] • [[Mary Morstan]] |group2 = ''Harry Potter'' |list2= [[Sirius Black]] • [[Remus Lupin]] • [[Severus Snape]] • [[Armando Dippet]] • [[Gabrielle Delacour]] • [[Alastor Moody]] • [[Barty Crouch]] • [[Phineas Nigellus Black]] |group3 = ''Alice'' |list3= [[Jubjub]] • [[Bijeli Skakač (Through the Looking-Glass)|Bijeli Skakač]] • [[Ovca (Through the Looking-Glass)|Ovca]] • [[Crveni Kralj (Through the Looking-Glass)|Crveni Kralj]] • [[Grifon (Alice's Adventures in Wonderland)|Grifon]] • [[Alice (Alice's Adventures in Wonderland)|Alice]] • [[Ludi Šeširdžija]] • [[Gusjenica (Alice's Adventures in Wonderland)|Gusjenica]] |group4 = Christie |list4= [[Hercule Poirot]] • [[Miss Marple]] • [[Tommy i Tuppence]] • [[Viši inspektor Japp]] • [[Arthur Hastings]] • [[Parker Pyne]] • [[Ariadne Oliver]] • [[Gospođica Lemon]] }} |group4=Ostalo |list4= [[Klub Diogenes]] |below= }} ===Francuska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja francuske književnosti |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#FFFFFF;background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |belowstyle= text-align:center; color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |above= [[Francuska književnost|<span style="color:white">Francuska književnost</span>]] |group1 = Pisci |list1= ''[[La Pléiade]]'' ([[Pierre de Ronsard]] • [[Joachim du Bellay]]) • [[Margarita od Navarre]] • [[Clément Marot]] • [[Théodore-Agrippa d'Aubigné]] • [[Jean de La Fontaine]] • [[Molière]] • [[Alphonse de Lamartine]] • [[Alexandre Dumas (sin)|Alexandre Dumas, ''fils'']] • [[Alexandre Dumas (otac)|Alexandre Dumas, ''père'']] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Victor Hugo]] • [[Sully Prudhomme]] • [[Frédéric Mistral]] • [[Louis Aragon]] • [[Roger Martin du Gard]] • [[Eugène Ionesco]] • [[Jean-Paul Sartre]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Albert Camus]] • [[Jacques Prévert]] • [[François Villon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[André Malraux]] • [[Jean Genet]] • [[Max Jacob]] • [[François-René de Chateaubriand]] • [[Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais]] • [[George Sand]] • [[Paul Claudel]] • [[François Mauriac]] • [[Patrick Modiano]] • [[Romain Rolland]] • [[Claude Simon]] • [[Saint-John Perse]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Jean Anouilh]] |group2 = Djela |list2= ''[[La Chanson de Roland]] • [[Roman de la Rose]] • [[L'Avare ou l'École du mensonge]] • [[Bug-Jargal]] • [[Le Rhin]] • [[Torquemada (drama)|Torquemada]] • [[L'Éducation sentimentale]] • [[Madame Bovary]] • [[Les Rougon-Macquart, Histoire naturelle et sociale d'une famille sous le Second Empire]] ''(''[[Germinal]] • [[Nana (roman)|Nana]]'')'' • [[La Nausée]] • ''[[:Kategorija:Djela Eugènea Ionescoa|djela Eugènea Ionescoa]]'' • [[En attendant Godot]]'' • ''[[À l'échelle humaine]]'' • [[:Kategorija:Djela Andréa Malrauxa|djela Andréa Malrauxa]] • ''[[Le Barbier de Séville]]'' • ''[[Le Mariage de Figaro]]'' • ''[[La Mère coupable]]'' • ''[[Hernani (drama)|Hernani]]'' • "[[Le Bateau ivre]]" • ''[[Les Fleurs du mal]]'' • [[:Kategorija:Djela Jeana Anouilha|djela Jeana Anouilha]] (osim ''Becketa''; [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Antigone]]'') |below= [[Emma Bovary|<span style="color:white">Emma Bovary</span>]] • [[Bérenger|<span style="color:white">Bérenger</span>]] }} ===Ruska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja ruske književnosti |abovestyle=text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |belowstyle= text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |above= [[Ruska književnost|<span style="color:white">Ruska književnost</span>]] (nedovršeno) |group1 = Pisci |list1= [[Ivan Krilov]] • [[Ivan Gončarov]] • [[Aleksandar Blok]] • [[Isak Babelj]] • [[Andrej Platonov]] • [[Danil Harms]] • [[Mihail Šolohov]] • [[Vladimir Dudincev]] • [[Eduard Limonov]] |group2 = Djela |list2= ''[[Šinelj]] • [[Zločin i kazna]] • [[Tri sestre]]'' |below= }} ===Američka književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja američke književnosti |abovestyle=text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |belowstyle= text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |above= |group1 = Pisci |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Edgar Allan Poe]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Smrt Edgara Allana Poea|smrt]] • [[Bibliografija Edgara Allana Poea|bibliografija]]) • [[Emily Dickinson]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[William Faulkner]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[H. P. Lovecraft]] ([[:Kategorija:H. P. Lovecraft|kategorija]]) |group2 = Djela |list2= ''[[The Raven]] • [[The Murders in the Rue Morgue]] • [[The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket]] • [[Adventures of Huckleberry Finn]] • [[The Da Vinci Code]] • [[Franz Kafka: The Office Writings]]'' • [[:Kategorija:Djela Williama Faulknera|djela Williama Faulknera]] |below= [[Auguste Dupin|<span style="color:white">C. Auguste Dupin</span>]] • [[Yoknapatawpha|<span style="color:white">Yoknapatawpha</span>]] • [[Obitelj Compson|<span style="color:white">Obitelj Compson</span>]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Ono (lik)|{{color|white|Ono}}]] }} ===Japanska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja japanske književnosti |abovestyle=text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |belowstyle= text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |above= |group1 = Pisci |list1= [[Chikamatsu Monzaemon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Edogawa Ranpo]] • [[Shūji Terayama]] • [[Project Itō]] • [[Sanjūgo Naoki]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Osamu Dazai]] ([[Samoubojstvo Osamua Dazaija|suicid]] • [[:Kategorija:Djela Osamua Dazaija|djela]]) • [[Shizuko Ōta]] |group2 = Djela |list2= "[[Ningen Isu]]" • "[[Rashōmon]]" • ''[[Noruwei no Mori]]'' • ''[[Nihon Ōdai Ichiran]]'' • [[Bibliografija Osamua Dazaija]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ningen Shikkaku]]'') |below= [[Kogorō Akechi|{{color|red|Kogorō Akechi}}]] • ''[[Buraiha|{{color|red|Buraiha}}]]'' • [[Ja-roman|{{color|red|Ja-roman}}]] • ''[[Shayō-zoku|{{color|red|Shayō-zoku}}]]'' • [[Yōzō Ōba|{{color|red|Yōzō Ōba}}]] }} ===Ostalo=== {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Ostali doprinosi s područja književnosti |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |above= |group1 = Afrika |list1= {{Navbox subgroup |group1 = {{nowrap|{{flagicon|ANG}} Angola}} |group1style = background-color:#d81e05; color:yellow; text-align:center; border:1px solid black; |list1=[[José Luandino Vieira]] • [[Pepetela]] |group2 = {{flagicon|GAN}} Gana |group2style = text-align:center; background:yellow; color:black; border: 1px solid black; |list2=[[J. E. Casely Hayford]] |group3 = {{flagicon|TOG}} Togo |group3style = text-align:center; background:#FFCE00; color:#006A4E; border: 1px solid #006A4E; |list3=[[Félix Couchoro]] }} |group2 = Amerike |group2style = |list2= {{Navbox subgroup |group1 = {{nowrap|{{flagicon|BRA}} Brazil}} |group1style = background-color:#FFCC29; color:#3E4095; text-align:center; border:1px solid #00A859; |list1=[[Machado de Assis]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|KUB}} Kuba}} |group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid red; |list2=[[Nicolás Guillén]] |group3 = {{nowrap|{{flagicon|VEN}} Venezuela}} |group3style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #FCD116; |list3=[[Rufino Blanco-Fombona]] |group4 = {{nowrap|{{flagicon|HON}} Honduras}} |group4style = background-color:#0073CF; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list4=[[Argentina Díaz Lozano]] • [[Froylán Turcios]] • [[Lucila Gamero de Medina]] |group5 = {{nowrap|{{flagicon|SUR}} Surinam}} |group5style = background:#C8102E; border:1px solid #007A33; color: #FFCD00; text-align:center; |list5=[[Bernardo Ashetu]] • [[Johanna Schouten-Elsenhout]] }} |group3 = Azija |group3style = |list3= {{Navbox subgroup |group1 = {{flagicon|IZR}} Izrael |group1style = text-align:center; color:blue; background:white; border:1px solid blue; |list1= [[Shmuel Yosef Agnon]] |group2 = {{flagicon|KIN}} Kina |group2style = text-align:center; background:#DD0000; color:gold; border: 1px solid silver; |list2= [[Gao Xingjian]] • [[Mo Yan]] |group3 = {{flagicon|SJKOR}} Sjeverna Koreja |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid #0073CF; |list3=''[[Segi wa tŏburŏ]]'' |group4 = {{flagicon|Kambodža}} Kambodža |group4style = text-align:center; background:blue; color: white; border:1px solid red; |list4=''[[Reamker]]'' • [[Preah Ko i Preah Keo]] • [[Kmerski teatar sjena]] }} |group4 = Europa |group4style = |list4= {{Navbox subgroup |group1 = {{flagicon|AUT}} Austrija |group1style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid silver; |list1= [[Karl Bruckner]] |group2 = {{flagicon|ČEŠ}} Češka |group2style = text-align:center; color:white; background:#DD0000; border:1px solid #000080; |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background:#DD0000; border:1px solid #000080; |group1 = Pisci |list1= [[Karel Čapek]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Franz Kafka]] • [[Max Brod]] |group2 = Djela |list2= ''[[Der Process]] • ''"[[Vor dem Gesetz]]"'' • ''"[[Die Verwandlung]]"''''}} |group3 = {{flagicon|DAN}} Danska |group3style = text-align:center; background:#D21034; color:white; border: 1px solid silver; |list3=[[Johannes Vilhelm Jensen]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= ''[[U registraturi]]'' |group5 = {{flagicon|IRS}} Irska |group5style = text-align:center; color:white; background:green; border:1px solid silver; |list5= [[Oscar Wilde]] • [[Bram Stoker]] |group6 = {{flagicon|MAĐ}} Mađarska |group6style = color:#FFFFFF;background:#009246; border:1px solid #EF4135; |list6= [[Ferenc Molnár]] |group7 = {{flagicon|NOR}} Norveška |group7style = text-align:center; background:#EF2B2D; color:white; border: 1px solid #002868; |list7= [[Bjørnstjerne Bjørnson]] |group8 = {{flagicon|ŠVE}} Švedska |group8style = text-align:center; color:yellow; background:blue; border:1px solid yellow; |list8= [[Carl Gustaf Verner von Heidenstam]] |group9 = {{flagicon|ITA}} Italija |group9style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#009246; border:1px solid #EF4135; |list9= [[Giacomo Casanova]] • [[Luigi Pirandello]] • [[Dario Fo]] |group10 = {{flagicon|NJE}} Njemačka |group10style = text-align:center; color:#000000; background:#FFCC00; border:1px solid #FF0000; |list10= [[Ernst Theodor Amadeus Hoffmann]] • [[Herta Müller]] |group11 = {{flagicon|EST}} Estonija |group11style = text-align:center; color:white; background:#0072CE; border:1px solid black; |list11= {{Navbox subgroup | groupstyle = ttext-align:center; color:white; background:#0072CE; border:1px solid black; |group1 = Pisci |list1= [[Carl Robert Jakobson]] • [[Johann Voldemar Jannsen]] • [[Friedrich Reinhold Kreutzwald]] • [[Marie Under]] • [[Anton Hansen Tammsaare]] • [[Lydia Koidula]] |group2 = Djela |list2= ''[[Kalevipoeg]]''}} |group12 = {{flagicon|POLJ}} Poljska |group12style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list12= [[Wisława Szymborska]] • [[Olga Tokarczuk]] • [[Władysław Reymont]] |group13 = {{flagicon|ŠPA}} Španjolska |group13style = text-align:center; color:gold; background:#FF0000; border:1px solid gold; |list13= [[Gonzalo Fernández de Oviedo]] }} |group5 = Oceanija |group5style = |list5={{Navbox subgroup |group1 = {{nowrap|{{flagicon|AUS}} Australija}} |group1style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list1= [[Banjo Paterson]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|FIJ}} Fidži}} |group2style = background-color:#68BFE5; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list2= [[Vilsoni Hereniko]] }} |group6 = {{nowrap|Antički Rim}} |group6style = text-align:center; color:#E4D96F; background:white; border:1px solid #E4D96F; |list6 = [[Vergilije]] • [[Tit Makcije Plaut]] |below= }} ==Glazba== ===Teorija i terminologija u glazbi=== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi s područja teorije i glazbene terminologije | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | list1 = ''[[Ballets Russes]]'' • [[Muzička nagrada Léonie Sonning]] • ''[[Musique concrète]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Novi val]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Synthpop]] • [[Novi romantizam]] • ''[[Laulupidu]]'' • [[Tintinnabuli]] • [[Kawina (muzika)|Kawina]] • [[Kaseko]] • [[Tamborito]] |list2={{Navbox subgroup |abovestyle=background-color:#EBF5FF; color:black; text-align:center |above= '''Eurosong''' |list1={{flagicon|ŠVI}} [[Pjesma Eurovizije 1989.|1989.]] • {{flagicon|SFRJ}} [[Pjesma Eurovizije 1990.|1990.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EST}} [[Eurosong 2002.|2002.]] • {{flagicon|TUR}} [[Pjesma Eurovizije 2004.|2004.]] • {{flagicon|GRČ}} [[Pjesma Eurovizije 2006|2006.]] • {{flagicon|FIN}} [[Pjesma Eurovizije 2007|2007.]] • {{flagicon|SRB}} [[Pjesma Eurovizije 2008.|2008.]] • {{flagicon|NOR}} [[Pjesma Eurovizije 2010.|2010.]] • {{flagicon|NJE}} [[Eurosong 2011|2011.]] • {{flagicon|AZE}} [[Eurosong 2012|2012.]] • {{flagicon|DAN}} [[Eurosong 2014|2014.]]}} }} ===Biografije=== {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o skladateljima (po razdobljima) |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = |above= |group1 = Barok |group1style = text-align:center; background:#bfb1a3; color:white; border:1px solid silver; |list1= [[Georg Friedrich Händel]] |group2 = Klasicizam |group2style = background:#6495ED; color:white; border:1px solid silver; |list2= [[Jan Václav Stamic]] |group3 = Romantizam |group3style = text-align:center; background:#9955BB; color:white; border:1px solid silver; |list3= [[Vincenzo Bellini]] • [[Johann Strauss mlađi]] • [[Giacomo Meyerbeer]] • [[Cezar Antonovič Kjui]] • [[Davorin Jenko]] • [[Charles-François Gounod]] • [[Gabriel Fauré]] |group4 = XX. stoljeće |group4style = text-align:center; color:black; background:red; border:1px solid black; |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:red; border:1px solid black; |group1 = Impresionizam |list1= [[Maurice Ravel]] |group3 = Avangarda |list3= [[Pierre Schaeffer]] • [[Olivier Messiaen]] • [[Pierre Boulez]] |group2 = Modernizam |list2= [[Benjamin Britten]] • [[Umberto Giordano]] • [[Erik Satie]] • ''[[Les Six]]'' ([[Georges Auric|Auric]] • [[Louis Durey|Durey]] • [[Arthur Honegger|Honegger]] • [[Darius Milhaud|Milhaud]] • [[Francis Poulenc|Poulenc]] • [[Germaine Tailleferre|Tailleferre]]) • [[Ernesto Nazareth]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:red; border:1px solid black; |group1 = Neoklasicizam |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Dmitrij Šostakovič]] • [[Igor Stravinski]] |group2 = Ekspresionizam |list2= [[Arnold Schönberg]] • [[Anton Webern]] • [[Alban Berg]] }} |group5 = Ostalo |list5= [[Władysław Szpilman]] • [[Alfi Kabiljo]] • [[Arvo Pärt]] }} |below= }} {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o pop izvođačima |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |above= |group1 = Solisti |list1= [[Ringo Starr]] • [[Jem]] • [[Mark Hollis]] • [[Rob Thomas]] • [[Gloria Estefan]] • [[Celia Cruz]] • [[Hajrudin Varešanović]] • [[Marija Šestić]] • [[Sandra Nurmsalu]] • [[Ott Lepland]] • [[Kurt Calleja]] • [[Petar Nalič]] • [[Dima Bilan]] • [[Aleksej Vorobjov]] • [[Kōji Wada]] • [[Ajumi Mijazaki]] • [[Ai Maeda (pjevačica)|Ai Maeda]] • [[Hitomi Shimatani]] • [[Akiko Shikata]] • [[Yūgo Kanno]] • [[Tōru Kitajima]] ([[:Kategorija:TK from 凛として時雨|diskografija]]) • [[Jelena Tomašević]] • [[Milan Stanković]] • [[Harel Skaat]] • [[K'naan]] • [[Jessy Matador]] • [[Amaury Vassili]] • [[Stereo Mike]] • [[Loukas Giorkas]] • [[Lena Meyer-Landrut]] • [[Frank Schindel]] • [[Andy Knote]] • [[Stefan Raab]] • [[Milli Vanilli]] • [[Gréta Salóme Stefánsdóttir]] • [[Jón Jósep Snæbjörnsson]] • [[Olia Tira]] • [[Ivi Adamou]] • [[Emmelie de Forest]] • [[Daniel Jones]] • [[Darren Hayes]] • [[Knez (pjevač)|Knez]] • [[Hayley Westenra]] • [[Lorde]] • [[Kimbra]] • [[Sinn Sisamouth]] • [[Ros Serey Sothea]] • [[Angélique Kidjo]] • [[Tanel Padar]] • [[Dave Benton]] • [[Liam Payne]] • [[Miyoko Nakamura]] • [[Masatoshi Nakano]] • [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] • [[Rubén Blades]] |group2 = Bendovi |list2= [[Blue]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Talk Talk]] • [[The Beach Boys]] • [[The Byrds]] • [[Toto (sastav)|Toto]] • [[Regina (bend)|Regina]] • [[Urban Symphony]] • [[maNga]] • [[Glazbena družina Petra Naliča]] • [[A Friend In London]] • [[Aqua Timez]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Ling Tosite Sigure]] • [[EGOIST]] • [[Nothing's Carved in Stone]] • [[Savage Garden]] • [[Nick Cave and the Bad Seeds]] • [[Quasarr]] • [[Moranbong Band]] • [[OMC (bend)|OMC]] • [[U pol’ 9 kod Sabe]] • [[Soul Militia]] }} === Opus === {{Navbox generic |titlestyle = color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz kompozicije |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:white;background:#E34234; border:1px solid silver; |belowstyle= text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |groupstyle = text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |above= |group1 = Opere |list1= ''[[Trubadur (opera)|Il trovatore]]'' • [[Korejska revolucionarna opera]] (''[[Kkot panŭn ch'ŏnyŏ]]'' • ''[[P'ibada]]'') |group2 = Baleti |list2= ''[[Žar-ptica]] • [[Posvećenje proljeća]] • [[Petruška]]'' |group3 = Instrumentalna djela |list3= ''[[Islamej]] • [[Boléro]]'' |group4 = Himne |list4= "[[Kimigayo]]" • "[[Noble patria, tu hermosa bandera]]" • "[[God Bless Our Homeland Ghana]]" • "[[Advance Australia Fair]]" • "[[Hino Nacional Brasileiro]]" • "[[Aegukka]]" • "[[La Bayamesa]]" • "[[Angola Avante]]" • "[[God Defend New Zealand]]" • "[[Gloria al Bravo Pueblo]]" • "[[Nokor Reach]]" • "[[Pjesma Kmerske Republike]]" • "[[Dap Prampi Mesa Chokchey]]" • "[[Himna Narodne Republike Kampućije]]" • "[[Državna himna Hondurasa]]" • "[[L'Aube Nouvelle]]" • "[[God Bless Fiji]]" • "[[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]]" • "[[Himna Estonske Sovjetske Socijalističke Republike]]" • "[[God zij met ons Suriname]]" • "[[Majulah Singapura]]" • "[[Himno Istmeño]]" |below= }} {{Navbox generic |titlestyle = color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz pop skladbe |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:white;background:#E34234; border:1px solid silver; |belowstyle= text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |groupstyle = text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |above= |group1 = Albumi |list1= ''[[Vrijeme je]] • [[Kad poludimo]] • [[Kad pogledaš me preko ramena]] • [[Sreća (Hari Mata Hari)|Sreća]] • [[Umineko no Naku Koro ni (EP)|Umineko no Naku Koro ni]]'' • ''[[Hotel Nacional (album)|Hotel Nacional]]'' • ''[[Girl You Know It's True (album)|Girl You Know It's True]]'' • [[:Kategorija:Albumi benda Ling tosite sigure|albumi benda Ling tosite sigure]] • [[:Kategorija:Albumi benda Talk Talk|albumi benda Talk Talk]] |group2 = Pjesme |list2= "[[Russians]]" • "[[Wavin' Flag]]" • "[[Manijači]]" • "[[Molitva (pjesma)|Molitva]]" • "[[Rijeka bez imena]]" • "[[Vjerujem u ljubav]]" • "[[I love you mi vida]]" • "[[Lejla]]" • "[[Oro (pjesma)|Oro]]" • "[[Bistra voda]]" • "[[Rändajad]]" • "[[Lane moje]]" • "[[La La Love]]" • "[[Never Forget]]" • "[[Satellite (pjesma Lene Meyer-Landrut)|Satellite]]" • "[[Lost and Forgotten]]" • "[[Ovo je Balkan]]" • "[[Milim]]" • "[[What's Another Year?]]" • "[[Rock me]]" • "[[Lako je sve (pjesma)|Lako je sve]]" • "[[Zauvijek moja]]" • "[[Wadde hadde dudde da?]]" • "[[Love in Rewind]]" • "[[Hold Me Now]]" • "[[We Could Be the Same]]" • "[[Allez Ola]]" • "[[Everybody (pjesma)|Everybody]]" • "[[Refrain]]" • "[[Munja i grom]]" • "[[Korake ti znam]]" • "[[Party for Everybody]]" • "[[Crno i belo]]" • "[[Kuula (pjesma)|Kuula]]" • "[[This is the Night (pjesma Kurta Calleje)|This is the Night]]" • "[[Only Teardrops]]" • "[[Tomorrow (pjesma Gianluce Bezzine)|Tomorrow]]" • "[[Moja ljubavi]]" • "[[Svadbarskim sokakom]]" • [[:Kategorija:Pjesme benda Ling tosite sigure|pjesme benda Ling tosite sigure]] • [[:Kategorija:Pjesme benda Talk Talk|pjesme benda Talk Talk]] • "[[Adio (pjesma)|Adio]]" • "[[How Bizarre (pjesma)|How Bizzare]]" • "[[Cambodia (pjesma)|Cambodia]]" • "[[Bangaranga]]" |group4 = Instrumentalna djela |list4= |group3 = OST |list3= "[[Butter-Fly]]" • "[[brave heart]]" • "[[keep On]]" • "[[I wish]]" • "[[Katayoku no Tori]]" • "[[VII (pjesma)|VII]]" |below= }} ==Likovna umjetnost== ===Umjetnici=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#702963; background: #DF73FF; border:1px solid #702963; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz umjetnike |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Slikari<br>Ilustratori/Crtači |group1style = text-align:center; color:#882D17; background:#CC7722; border:1px solid #882D17; |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Salvador Dalí]] • [[Egon Schiele]] • [[Gustav Klimt]] • [[Kazimir Maljevič]] • [[Vasilij Kandinski]] • [[Georges Braque]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Piet Mondrian]] • [[Georges Seurat]] • [[John Tenniel]] • [[Isaak Brodskij]] • [[Dmitrij Vrubelj]] • [[Sidney Paget]] • [[Gonzalo Morales Sáurez]] • [[Albert Namatjira]] • [[Paul Signac]] • [[Pedro Américo]] • [[Akira Amano]] • [[Arturo Michelena]] • [[Martín Tovar y Tovar]] • [[Kristjan Raud]] • [[Paul Raud]] |group2 = Kipari<br>Dizajneri |group2style = text-align:center; color:#C04000; background:#FF7E00; border:1px solid #C04000; |list2= [[Auguste Rodin]] • [[Gustav Fabergé]] • [[Petar Karl Fabergé]] • [[Leonid Sherwood]] • [[Yves Saint Laurent]] • [[Jesús Rafael Soto]] |group3 = Arhitekti |group3style = text-align:center; color:#555555; background:#E5E4E2; border:1px solid #555555; |list3= [[Frank Lloyd Wright]] • [[Ibo Bonilla]] • [[Carlos Raúl Villanueva]] |group4 = Fotografi |group4style = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |list4= [[Félix Nadar]] • [[Alberto Korda]] |below= }} ===Umjetnost=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#702963; background: #DF73FF; border:1px solid #702963; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz umjetnost |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Slikarstvo |group1style = text-align:center; color:#882D17; background:#CC7722; border:1px solid #882D17; |list1= ''[[Krik]] • [[Nedjeljno poslijepodne na otoku La Grande Jatte]] • [[Kupači kod Asnièresa]] • [[Izbij Bijele Crvenim klinom]] • [[Bijelo na bijelom]] • [[Gospode! Pomozi mi preživjeti ovu smrtonosnu ljubav]] • [[Veliki val kod Kanagawe]] • [[Posvećenje Napoleona I (David)|Posvećenje Napoleona I]] • [[Napoleon I na carskom tronu]] • [[Napoleon u svojoj studiji]] • [[Nedovršeni portret generala Bonapartea]]'' |group2 = Kiparstvo<br>Dizajn |group2style = text-align:center; color:#C04000; background:#FF7E00; border:1px solid #C04000; |list2= ''[[Telefon sa slušalicom od jastoga]] • [[Sofa u obliku usta Mae West]]'' • [[Koh-i-Noor]] • ''[[Senbazuru]]'' • ''[[Gandhijeva tri majmuna]]'' • [[Toranj Juche|Toranj ''Juche'']] • [[Veliki spomenik na brdu Mansu]] • [[Mola (tekstil)]] |group3 = Arhitektura |group3style = text-align:center; color:#555555; background:#E5E4E2; border:1px solid #555555; |list3= [[Guggenheimov muzej u Bilbau]] • [[Opatija Westminster]] • [[Dvorac Osu]] • [[Dvorac Cape Coast]] • [[Dvorac Elmina]] • [[Elizejska palača]] • ''[[Palais Bourbon]]'' • ''[[Palais Luxembourg]]'' • ''[[Les Invalides]]'' • [[Palača Tuileries]] • [[Rowan Oak]] • [[Trg Kim Il-sunga]] • [[Kongresna dvorana Mansudae]] • [[Međunarodni aerodrom José Martí]] • [[Presidio Modelo]] • [[Aerodrom Quatro de Fevereiro]] • [[Međunarodni aerodrom Simón Bolívar (Venezuela)]] • [[Univerzitetski grad u Caracasu]] • [[Museo de Bellas Artes (Caracas)]] • [[Muzej moderne umjetnosti Jesús Soto]] • [[Kizuna (most)]] • [[Međunarodni aerodrom u Phnom Penhu]] • [[Muzej genocida Tuol Sleng]] • [[El Cajón (brana)]] • [[Vrata bez povratka (Ouidah)]] • [[Musée Honmè]] • [[Međunarodni aerodrom u Nadiju]] • [[Međunarodni aerodrom u Nausoriju]] • [[Fort Zeelandia (Paramaribo)]] • [[Fort Nieuw-Amsterdam]] • [[Zatvor Outram]] • [[Stara Gradska vijećnica (Singapur)]] • [[Transpanamski cjevovod]] |group4 = Općenito |group4style = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |list4= [[De Stijl]] • [[Camp (stil)|Camp]] • [[Salon (Pariz)|Salon]] |below= }} ==Filmska umjetnost== ===Opći pojmovi=== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi s područja filmografije | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | list1 = [[Ekranizacija]] • [[Production I.G]] • [[noitaminA]] |list2= }} ===Biografije=== {{Navbox generic |titlestyle = color:black; background:white; border:1px solid black; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o filmašima |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |belowstyle= text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |above= |group1 = Glumci |list1= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= [[Dean Winters]] • [[Tobin Bell]] • [[Ed O'Neill]] • [[Mariska Hargitay]] • [[Tamara Tunie]] • [[Sam Waterston]] • [[Diane Neal]] • [[B.D. Wong]] • [[Robert Sean Leonard]] • [[Peter Jacobson]] • [[Matt Damon]] • [[Andy García]] • [[Billy Dee Williams]] • [[Robert Forster]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= [[Ian Hart]] • [[Emma Watson]] • [[Hugh Fraser]] • [[Philip Jackson]] • [[David Suchet]] • [[Pauline Moran]] • [[Alan Rickman]] • [[David Thewlis]] • [[Linus Roache]] • [[Albert Finney]] • [[Phil Davis]] • [[Rupert Penry-Jones]] • [[Steve Pemberton]] • [[Sam Stockman]] • [[George Rossi]] • [[Hannah Walters]] • [[Johnny Harris]] • [[Ben Bishop]] • [[Christopher Fulford]] • [[Claire Rushbrook]] • [[Alex Jennings]] • [[Eille Norwood]] • [[Arthur Wontner]] • [[Clive Brook]] |group3 = {{nowrap|{{flagicon|AUS}} Australija}} | group3style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list3= [[Costas Mandylor]] • [[Chris Hemsworth]] • [[Liam Hemsworth]] • [[Luke Hemsworth]] • [[Mia Wasikowska]] • [[Jesse Spencer]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= [[Duško Gruborović]] |group5 = {{flagicon|RUS}} Rusija |group5style = color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |list5= [[Vasilij Livanov]] • [[Igor Petrenko]] • [[Andrej Panjin]] • [[Stanislav Govoruhin]] |group6 = {{flagicon|FRA}} Francuska |group6style = color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |list6 = [[Irène Jacob]] |group7 = {{flagicon|JAP}} Japan |group7style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list7= [[Kazuhiro Yamaji]] • [[Ryōhei Kimura]] |group8 = {{nowrap|{{flagicon|KAN}} Kanada}} | group8style = background-color:white; color:red; text-align:center; border-top: 1px solid #FF0000; border-bottom: 1px solid #FF0000; border-left: 1px solid white; border-right: 1px solid white; |list8= [[Matt Frewer]] |group9 = {{nowrap|{{flagicon|VEN}} Venezuela}} | group9style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #FCD116; |list9= [[Édgar Ramírez]] }} |group2 = Režiseri |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= [[Bryan Singer]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= [[Alfred Hitchcock]] |group3 = {{nowrap|{{flagicon|ITA}} Italija}} | group3style = text-align:center; color:#FFFFFF;background:#009246; border:1px solid #EF4135; |list3= [[Federico Fellini]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= [[Branko Ivanda]] • [[Goran Kulenović]] • [[Dražen Žarković]] |group5 = {{flagicon|JAP}} Japan |group5style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list5= [[Hirojuki Kakudō]] • [[Itsurō Kawasaki]] • [[Naoyoshi Shiotani]] • [[Katsuyuki Motohiro]] • [[Kiyotaka Suzuki]] |group6 = {{nowrap|{{flagicon|AUS}} Australija}} | group6style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list6= [[Peter Weir]] |group7 = {{nowrap|{{flagicon|NZL}} Novi Zeland}} | group7style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list7= [[Martin Campbell]] • [[Niki Caro]] |group8 = {{nowrap|{{flagicon|SUR}} Surinam}} | group8style = background:#C8102E; border:1px solid #007A33; color: #FFCD00; text-align:center; |list8= [[Pim de la Parra]] |group9 = {{nowrap|{{flagicon|POLJ}} Poljska}} | group9style = background:white; border:1px solid red; color: red; text-align:center; |list9= [[Agnieszka Holland]] |group10 = {{nowrap|{{flagicon|LAT}} Latvija}} | group10style = background:#77353D; border:1px solid silver; color: white; text-align:center; |list10= [[Gints Zilbalodis]] }} |group3 = Scenaristi<br>Producenti |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= [[Peter Blake]] • [[Katie Jacobs]] • [[Paul Attanasio]] • [[Lawrence Kaplow]] |group2 = {{flagicon|JAP}} Japan |group2style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list2= [[Akijoshi Hongo]] • [[Reiko Joshida]] • [[Satoru Nishizono]] • [[Jōji Wada]] • [[Makoto Fukami]] • [[Kōji Yamamoto]] • [[Tō Ubukata]] • [[Jun Kumagai]] |group3 = {{flagicon|KAN}} Kanada |group3style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list3= [[David Shore]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= [[Ivan Maloča]] • [[Zoran Lazić]] • [[Tonći Kožul]] • [[Vlado Bulić]] • [[Branko Ružić (scenarist)|Branko Ružić]] • [[Koraljka Meštrović]] • [[Antonio Gabelić]] • [[Irena Krčelić]] • [[Nikolina Čuljak]] }} |below= }} ===Filmovi i serije=== {{Navbox generic |titlestyle = color:black; background:white; border:1px solid black; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o filmovima |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |belowstyle= text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |above= |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= ''[[Psycho]]'' • ''[[The Birds]]'' • ''[[Vertigo]]'' • ''[[Frenzy]]'' • ''[[Marnie]]'' • ''[[Rear Window]]'' • ''[[Rebecca]]'' • ''[[Mr. & Mrs. Smith (1941)|Mr. & Mrs. Smith]]'' • [[The Man Who Knew Too Much (1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (1956)]] • ''[[Topaz (1969)|Topaz]]'' • [[Saw (2003)|''Saw'' (2003)]] • ''[[Saw (2004)|Saw]]'' • ''[[Saw II]]'' • ''[[Saw III]]'' • ''[[Saw IV]]'' • ''[[Saw V]]'' • ''[[From Hell (2001)|From Hell]]'' • [[The Count of Monte Cristo (2002)|''The Count of Monte Cristo'' (2002)]] • ''[[Notorious (1946)|Notorious]]'' • [[Sherlock Holmes (film, 1922)|''Sherlock Holmes'' (1922)]] • [[The Return of Sherlock Holmes (film, 1929)|''The Return of Sherlock Holmes'' (1929)]] • [[Sherlock Holmes (film, 1932)|''Sherlock Holmes'' (1932)]] • [[A Study in Scarlet (film, 1933)|''A Study in Scarlet'' (1933)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[It (film, 2017)|''It'' (2017)]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= ''[[Sherlock Holmes and the Case of the Silk Stocking]]'' • [[The Hound of the Baskervilles (film, 2002)|''The Hound of the Baskervilles'' (2002)]] • ''[[Harry Potter and the Philosopher's Stone (2001)|Harry Potter and the Philosopher's Stone]]'' • ''[[Harry Potter and the Chamber of Secrets (2002)|Harry Potter and the Chamber of Secrets]]'' • ''[[Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (2004)|Harry Potter and the Prisoner of Azkaban]]'' • ''[[Harry Potter and the Goblet of Fire (2005)|Harry Potter and the Goblet of Fire]]'' • ''[[Harry Potter and the Order of the Phoenix (2007)|Harry Potter and the Order of the Phoenix]]'' • ''[[Harry Potter and the Half-Blood Prince (2009)|Harry Potter and the Half-Blood Prince]]'' • ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows - Part 1]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows - Part 2]]'' • ''[[Agatha]]'' • ''[[The Krays]]'' • [[The Trial (1993)|''The Trial'' (1993)]] • ''[[Borat: Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Murder on the Orient Express (1974)|''Murder on the Orient Express'' (1974)]] • ''[[Murder, She Said]]'' • ''[[Murder Most Foul]]'' • ''[[Murder Ahoy!]]'' • ''[[Murder at the Gallop]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sherlock Holmes (2009)|''Sherlock Holmes'' (2009)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Sherlock Holmes: A Game of Shadows]]'' • [[The Valley of Fear (film, 1916)|''The Valley of Fear'' (1916)]] • [[A Study in Scarlet (film, 1914)|''A Study in Scarlet'' (1914)]] • [[The Hound of the Baskervilles (film, 1921)|''The Hound of the Baskervilles'' (1921)]] • [[The Sign of Four (film, 1923)|''The Sign of Four'' (1923)]] • ''[[The Sleeping Cardinal]]'' • ''[[The Missing Rembrandt]]'' • ''[[The Triumph of Sherlock Holmes]]'' • [[The Sign of Four (film, 1932)|''The Sign of Four'' (1932)]] • [[Silver Blaze (film, 1937)|''Silver Blaze'' (1937)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Naked (film, 1993)|Naked]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[The Killing Fields (film)|The Killing Fields]]'' |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Lea i Darija]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Svećenikova djeca]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Smrt Djevojčice sa žigicama (film)|Smrt Djevojčice sa žigicama]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Mirotvorac (film)|Mirotvorac]]'' |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Digimon Adventure (film)|''Digimon Adventure'' (film)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Psycho-Pass: The Movie]]'' • ''[[Saraba hakobune]]'' • ''[[Issun-bōshi (film)|Issun-bōshi]]'' |group5 = {{flagicon|NJE}} Njemačka |group5style = text-align:center; color:#000000; background:#FFCC00; border:1px solid #FF0000; |list5 = [[Der Hund von Baskerville (film, 1914)|''Der Hund von Baskerville'' (1914)]] • [[Der Hund von Baskerville (film, 1929)|''Der Hund von Baskerville'' (1929)]] |group6 = {{flagicon|SSSR}} Sovjetski Savez |group6style = text-align:center; color:#FFD700; background:red; border:1px solid #FFD700; |list6 = ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona]]'' (''[[Šerlok Holms i doktor Vatson]]'' • [[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona (film)|''Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona'' (film)]] • ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona: Sobaka Baskervilej|Sobaka Baskervilej]]'' • ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona: Sokroviša Agri|Sokroviša Agri]]'' • ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona: Dvadcatij vek načinajecja|Dvadcatij vek načinajecja]]'') • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Desjat negritjat]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = {{flagicon|RUS}} Rusija | group1style =text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |list1 =''[[Savva. Serdce voina]]'' }} |group7 = {{flagicon|FRA}} Francuska |group7style = color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |list7 = ''[[Espoir, sierra de Teruel]]'' • ''[[Un chant d'amour]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Z (film)|Z]]'' |group8 = {{nowrap|{{flagicon|NZL}} Novi Zeland}} | group8style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border: 1px solid silver |list8= ''[[Whale Rider]]'' |group9 = {{nowrap|{{flagicon|KAN}} Kanada}} | group9style = background-color:white; color:red; text-align:center; border-top: 1px solid #FF0000; border-bottom: 1px solid #FF0000; border-left: 1px solid white; border-right: 1px solid white; |list9= ''[[The Hound of the Baskervilles (film, 2000)|The Hound of the Baskervilles]]'' • ''[[The Sign of Four (film, 2001)|The Sign of Four]]'' • ''[[The Royal Scandal]]'' • ''[[The Case of the Whitechapel Vampire]]'' |group10 = {{nowrap|{{flagicon|VEN}} Venezuela}} | group10style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #FCD116; |list10= ''[[Punto y raya]]'' |group11 = {{nowrap|{{flagicon|HON}} Honduras}} | group11style = background-color:#0073CF; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list11= ''[[Morazán (film)|Morazán]]'' |group12 = {{nowrap|{{flagicon|FIJ}} Fidži}} | group12style = background-color:#68BFE5; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list12= ''[[The Land Has Eyes]]'' |group13 = {{nowrap|{{flagicon|SUR}} Surinam}} | group13style = background:#C8102E; border:1px solid #007A33; color: #FFCD00; text-align:center; |list13= ''[[Wan Pipel]]'' |group14 = {{nowrap|{{flagicon|LAT}} Latvija}} | group14style = background:#77353D; border:1px solid silver; color: white; text-align:center; |list14= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Straume]]'' |group15= Likovi |list15 = [[King Kong]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border: 1px solid black; |group1 = ''Star Wars'' |list1 = [[Darth Sidious]] • [[Yoda]] • [[Darth Vader]] • [[Qui-Gon Jinn]] • [[General Grievous]] |group2 = ''Saw'' |list2 = [[Mark Hoffman]] }} }} {{Navbox generic |titlestyle = color:black; background:white; border:1px solid black; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o serijama |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |belowstyle= text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |above= |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= ''[[Law & Order: Special Victims Unit]] ''([[:Kategorija:Zakon i red: Odjel za žrtve|kategorija]])'' • [[Law & Order: Criminal Intent]] ''([[:Kategorija:Zakon i red: Zločinačke nakane|kategorija]])'' • [[Law & Order]] ''([[:Kategorija:Zakon i red|kategorija]])'' • [[House, M.D.]] ''([[:Kategorija:Dr. House|kategorija]])'' • [[Toro i Pončo]] '' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[It (miniserija)|''It'' (miniserija)]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= ''[[Agatha Christie's Poirot]] • [[The Adventures of Sherlock Holmes (televizijska serija)|The Adventures of Sherlock Holmes]] • [['Allo 'Allo!]] • [[Blackadder]] • [[Whitechapel (serija)|Whitechapel]] ''([[:Kategorija:Whitechapel|kategorija]])'' '' |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Nad lipom 35]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Bitange i princeze]]'' ([[:Kategorija:Bitange i princeze|kategorija]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[Epizoda 9 (Bitange i princeze, sezona 1)|Epizoda 9 (S1)]]") |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = ''[[Digimon Adventure]] ''([[:Kategorija:Digimon Adventure|kategorija]] • [[Popis epizoda Digimon Adventurea|popis epizoda]])'' '' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Psycho-Pass]]'' ([[:Kategorija:Psycho-Pass|kategorija]] • [[:Kategorija:Epizode animea Psycho-Pass|Epizode - sezona 1]] [ [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[Perfect World]]" • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[Saint's Supper]]" • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[The Gates of Judgment]]" ] / [[:Kategorija:Epizode animea Psycho-Pass 2|2]] [ [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[The Scales of Justice 〈299/300〉]]" ]) |group5 = {{flagicon|RUS}} Rusija |group5style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |list5= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Šerlok Holms (TV serija)|Šerlok Holms]]'' |group6= Likovi |list6 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = ''SVU'' |list1 = [[Donald Cragen]] • [[Melinda Warner]] • [[Casey Novak]] • [[Dani Beck]] • [[Chester Lake]] • [[Elizabeth Donnelly]] • [[Brian Cassidy]] • [[Monique Jeffries]] • [[Kim Greylek]] • [[George Huang]] |group2 = ''L&O'' |list2 = [[Michael Cutter]] • [[Cyrus Lupo]] • [[Connie Rubirosa]] • [[Abbie Carmichael]] • [[Emil Skoda]] • [[Rey Curtis]] • [[Kevin Bernard]] • [[Jack McCoy]] |group3 = ''CI'' |list3 = [[Nola Falacci]] • [[Danny Ross]] • [[Zach Nichols]] |group4 = ''House'' |list4 = [[Gregory House]] • [[James Wilson]] • [[Robert Chase]] • [[Chris Taub]] • [[Lucas Douglas]] • [[Henry Dobson]] • [[John i Blythe House]] • [[Darryl Nolan]] |group5 = ''Whitechapel'' |list5 = [[Emerson Kent]] • [[Finlay Mansell]] • [[Megan Riley]] |group6 = ''[[Digimon]]''<br><small>([[Popis Digimona]])</small> |list6 = [[Taichi Jagami]] • [[Gospodari tame]] ([[Machinedramon]] • [[Piedmon]] • [[Puppetmon]] • [[MetalSeadramon]]) • [[Izzy Izumi]] • [[Devimon]] • [[Whamon]] • [[Phantomon]] • [[Apocalymon]] • [[Andromon]] • [[Datamon]] • [[Bakemon]] • [[Etemon]] • [[Monzaemon]] • [[Digitamamon]] • [[Meramon]] • [[MetalEtemon]] • [[Seadramon]] • [[Myotismon]] • [[VenomMyotismon]] • [[Centarumon]] • [[Piximon]] • [[Ogremon]] • [[Wizardmon]] • [[Shellmon]] • [[Elecmon]] • [[Frigimon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leomon]] • [[SaberLeomon]] • [[DemiDevimon]] • [[LadyDevimon]] }} }} ==Strip i mange== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi s područja stripa | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | list1 = [[Stripovska smrt]] |list2= }} ===Batman=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title=Batman |groupstyle = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |abovestyle= text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |belowstyle= text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |groupstyle = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |above= |group1 = Likovi |group1style = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Batman]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Joker (strip)|Joker]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Penguin]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Riddler]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Mr. Freeze]] • [[Robin]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Catwoman]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Two-Face]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Mad Hatter (DC comics)|Mad Hatter]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Calendar Man]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Scarecrow]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Professor Pyg]] • [[Dollotroni]] • [[Son of Pyg]] • [[Hugo Strange]] |group2 = Autori | group2style = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |list2= [[Bob Kane]] • [[Bill Finger]] • [[Jerry Robinson]] <!-- |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Nad lipom 35]]'' |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = ''[[Digimon Adventure]] ''([[:Kategorija:Digimon Adventure|kategorija]] • [[Popis epizoda Digimon Adventurea|popis epizoda]])'' '' |group5= Likovi |list5 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = ''SVU'' |list1 = [[Donald Cragen]] • [[Melinda Warner]] • [[Casey Novak]] • [[Dani Beck]] • [[Chester Lake]] • [[Elizabeth Donnelly]] • [[Brian Cassidy]] • [[Monique Jeffries]] • [[Kim Greylek]] • [[George Huang]] |group2 = ''L&O'' |list2 = [[Michael Cutter]] • [[Cyrus Lupo]] • [[Connie Rubirosa]] • [[Abbie Carmichael]] • [[Emil Skoda]] • [[Rey Curtis]] • [[Kevin Bernard]] • [[Jack McCoy]] |group3 = ''CI'' |list3 = [[Nola Falacci]] • [[Danny Ross]] • [[Zach Nichols]] |group4 = ''House'' |list4 = [[Gregory House]] • [[James Wilson]] • [[Robert Chase]] • [[Chris Taub]] • [[Lucas Douglas]] • [[Henry Dobson]] • [[John i Blythe House]] • [[Darryl Nolan]] |group5 = ''Whitechapel'' |list5 = [[Emerson Kent]] • [[Finlay Mansell]] • [[Megan Riley]] |group6 = ''[[Digimon]]''<br><small>([[Popis Digimona]])</small> |list6 = [[Taiči Jagami]] • [[Gospodari tame]] ([[Machinedramon]] • [[Piedmon]] • [[Puppetmon]] • [[MetalSeadramon]]) • [[Izzy Izumi]] • [[Devimon]] • [[Whamon]] • [[Phantomon]] • [[Apocalymon]] • [[Andromon]] • [[Datamon]] • [[Bakemon]] • [[Etemon]] • [[Monzaemon]] • [[Digitamamon]] • [[Meramon]] • [[MetalEtemon]] • [[Seadramon]] • [[Myotismon]] • [[VenomMyotismon]] • [[Centarumon]] • [[Piximon]] • [[Ogremon]] • [[Wizardmon]] • [[Shellmon]] • [[Elecmon]] • [[Frigimon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leomon]] • [[SaberLeomon]] • [[DemiDevimon]] • [[LadyDevimon]] }}--> }} ===Bleach=== {{Navbox |titlestyle = |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title=Bleach |groupstyle = |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = |above= |group1 = |group1style = |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Bleach (manga)|Bleach]]'' ([[Lista poglavlja i tankōbon izdanja mange Bleach|poglavlja]]) • [[Bleach (anime)|Anime]] • [[Tite Kubo]] <!-- |group2 = Autori | group2style = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |list2= [[Bob Kane]] • [[Bill Finger]] • [[Jerry Robinson]] |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Nad lipom 35]]'' |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = ''[[Digimon Adventure]] ''([[:Kategorija:Digimon Adventure|kategorija]] • [[Popis epizoda Digimon Adventurea|popis epizoda]])'' '' |group5= Likovi |list5 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = ''SVU'' |list1 = [[Donald Cragen]] • [[Melinda Warner]] • [[Casey Novak]] • [[Dani Beck]] • [[Chester Lake]] • [[Elizabeth Donnelly]] • [[Brian Cassidy]] • [[Monique Jeffries]] • [[Kim Greylek]] • [[George Huang]] |group2 = ''L&O'' |list2 = [[Michael Cutter]] • [[Cyrus Lupo]] • [[Connie Rubirosa]] • [[Abbie Carmichael]] • [[Emil Skoda]] • [[Rey Curtis]] • [[Kevin Bernard]] • [[Jack McCoy]] |group3 = ''CI'' |list3 = [[Nola Falacci]] • [[Danny Ross]] • [[Zach Nichols]] |group4 = ''House'' |list4 = [[Gregory House]] • [[James Wilson]] • [[Robert Chase]] • [[Chris Taub]] • [[Lucas Douglas]] • [[Henry Dobson]] • [[John i Blythe House]] • [[Darryl Nolan]] |group5 = ''Whitechapel'' |list5 = [[Emerson Kent]] • [[Finlay Mansell]] • [[Megan Riley]] |group6 = ''[[Digimon]]''<br><small>([[Popis Digimona]])</small> |list6 = [[Taiči Jagami]] • [[Gospodari tame]] ([[Machinedramon]] • [[Piedmon]] • [[Puppetmon]] • [[MetalSeadramon]]) • [[Izzy Izumi]] • [[Devimon]] • [[Whamon]] • [[Phantomon]] • [[Apocalymon]] • [[Andromon]] • [[Datamon]] • [[Bakemon]] • [[Etemon]] • [[Monzaemon]] • [[Digitamamon]] • [[Meramon]] • [[MetalEtemon]] • [[Seadramon]] • [[Myotismon]] • [[VenomMyotismon]] • [[Centarumon]] • [[Piximon]] • [[Ogremon]] • [[Wizardmon]] • [[Shellmon]] • [[Elecmon]] • [[Frigimon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leomon]] • [[SaberLeomon]] • [[DemiDevimon]] • [[LadyDevimon]] }}--> }} ==Prirodne znanosti== ===Općenito=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz znanost |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Fizika |group1style = text-align:center; color:#6699CC; background:#73C2FB; border:1px solid #6699CC; |list1= [[Čvor (mjerna jedinica)]] • [[Veber]] • [[Kirchhoffovi zakoni spektroskopije]] • [[Kirchhoffovi zakoni]] • [[Paulijeva jednadžba]] • [[RIKEN]] • [[Laplaceov demon]] |group2 = Kemija |group2style = text-align:center; color:#800080; background:#C9A0DC; border:1px solid #800080; |list2= [[Eksploziv]] • [[Mendeljejevovi predviđeni elementi]] • [[Primordijski elementi]] • [[Arsenatna kiselina]] • [[Orsinijeva bomba]] |group3 = Biologija<br>Medicina |group3style = text-align:center; color:#01796F; background: #50C878; border:1px solid #01796F; |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#01796F; background: #50C878; border:1px solid #01796F; |group1=Biologija |list1= [[Gušter]] • ''[[Bufo periglenes]]'' • ''[[Doryanthes excelsa]]'' • ''[[Varanus giganteus]]'' • ''[[Phyllopteryx]]'' • ''[[Callocephalon fimbriatum]]'' • ''[[Lycalopex vetulus]]'' • ''[[Bothrops insularis]]'' • ''[[Bletilla striata]]'' • [[Divovska sabljasta antilopa]] • ''[[Laniarius brauni]]'' • [[Pelorus Jack]] • [[Snareski pingvin]] • ''[[Agathis australis]]'' • ''[[Leiopelmatidae]]'' • [[Haastov orao]] • [[Srebrna paprat]] • [[Novozelandski dugorepi šišmiš]] • [[Sisavac iz Saint Bathansa]] • ''[[Icterus icterus]]'' • ''[[Cattleya mossiae]]'' • [[Kuprej]] • ''[[Sphaerocoryne affinis]]'' • [[Ruatanski aguti]] • ''[[Brachylophus]]'' • [[Plava otrovna žaba]] • [[Papilionanthe Miss Joaquim|''Papilionanthe'' Miss Joaquim]] |group2=Medicina |list2= [[Guillain-Barréov sindrom]] }} |group4 = Tehnologija |group4style = text-align:center; color:#B8860B; background:#DAA520; border:1px solid #B8860B; |list4= [[Metalurgija]] • [[Vatreno oružje]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#B8860B; background:#DAA520; border:1px solid #B8860B; |group1=Računalna tehnologija |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Apple Inc.]] ([[Korisnik:Rjecina2|suradnja]]) • ''[[Crash Twinsanity]] • [[Sly 3: Honor Among Thieves]] • [[The Da Vinci Code (igra)|The Da Vinci Code]]'' • [[HOLMES2]] • [[Japanese Movie Database]] • [[Red Star OS]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ori and the Blind Forest]]'' • ''[[Ori and the Will of the Wisps]]'' }} |group5 = Geografija |group5style = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |list5= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |group1=Država |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Benin}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Estonija}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Fidži}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Francuska}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Honduras}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Kambodža}} • {{flag|Škotska}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Venezuela}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Surinam}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Sjeverna Koreja}} |group2=Naselja |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[Benguela]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Cabinda (grad)|Cabinda]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Cambambe]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Cuito]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Huambo]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Lobito]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Lubango]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Lucapa]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Malanje]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Namibe]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Klosterneuburg]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Waterloo (Belgija)|Waterloo]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Parakou]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Djougou]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Bohicon]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Allada]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Kandi, Benin|Kandi]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Ouidah]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Abomey-Calavi]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Ganvié]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Vratislavice]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Labasa]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Nadi]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Nausori]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Sigatoka]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Besançon]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Colombey-les-Deux-Églises]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Jœuf]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Mérignac]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Vichy]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Ho, Gana|Ho]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Kumasi]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Sekondi-Takoradi]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Tema, Gana|Tema]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Trujillo, Honduras|Trujillo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Caprese Michelangelo]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Nabari]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Satoshō]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Kampong Cham]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Sihanoukville]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Battambang]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Siem Reap]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Poipet]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[San José, Kostarika|San José]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Ujarrás]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Baracoa]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Bayamo]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Cienfuegos]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Guantánamo]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Las Tunas (grad)|Las Tunas]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Manzanillo, Kuba|Manzanillo]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Pinar del Río]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Puerto Padre]] {{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Santa Clara, Kuba|Santa Clara]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Voorhout]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Dunedin]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Nelson, Novi Zeland|Nelson]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Waitangi, Northland|Waitangi]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[La Villa de los Santos]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Oranienbaum]]{{•w}} {{flagicon|SIN}} [[Bedok]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Ch'ŏngjin]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Hamhŭng]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Namp'o]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[P'anmunjŏm]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Rasŏn]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Sinŭiju]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Wŏnsan]]{{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Moiwana]] {{nowrap end}} |group3=Ostalo |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |group1 = Administracija |list1 = [[Uljanovska oblast]] • [[Provincije Kostarike]] • [[Regioni Francuske]] • [[:Kategorija:Provincije Sjeverne Koreje|Provincije Sjeverne Koreje]] • [[Cabinda (provincija)]] • [[Rossov zavisni teritorij]] • [[Kraljevstvo Novi Zeland]] • [[Regije Novog Zelanda]] ([[Tasman (distrikt)|Tasman]] • [[Otago (regija)|Otago]] • [[Marlborough (regija)|Marlborough]] • [[Southland (regija)|Southland]] • [[Canterbury (regija, Novi Zeland)|Canterbury]] • [[West Coast (regija)|West Coast]]) • [[Scottova baza]] • [[Savezni teritoriji Venezuele]] • [[Obala komaraca]] • [[Departmani Benina]] |group2 = Otoci<br>Poluotoci |list2 = [[Iwo Jima]] • [[Ilha da Queimada Grande]] • [[Isla de la Juventud]] • [[Kermadecovi otoci]] • [[Los Roques (arhipelag)]] • [[Margaritin otok]] • [[Koh Kong (otok)|Koh Kong]] • [[Baia dos Tigres]] • [[Tigrov otok]] • [[Labuđi otoci]] • [[Viti Levu]] • [[Vanua Levu]] • [[Ceva-I-Ra]] • [[Koro (otok)|Koro]] • [[Kadavu]] • [[Taveuni]] • [[Rotuma]] • [[Uea]] • [[Bau (otok)|Bau]] • [[Naissaar]] • [[Pulau Ujong]] • [[Pedra Branca (Singapur)]] |group3 = Hidrologija |list3 = [[Arenal]] • [[Crvena Volta (rijeka)|Crvena Volta]] • [[Jezero Bosumtwi|Bosumtwi]] • [[Cascade de Gavarnie]] • [[Parnaíba (rijeka)|Parnaíba]] • [[Taedong]] • [[Korejski zaljev]] • [[Istočnokorejski zaljev]] • [[Tumen (rijeka)|Tumen]] • [[Rajsko jezero]] • [[Laguna de Leche]] • [[Zaljev Guantánamo]] • [[Cookov prolaz]] • [[Slapovi Calandula]] • [[Waikato (rijeka)|Waikato]] • [[Rotorua (jezero)|Rotorua]] • [[Tonlé Sap]] • [[Kwanza]] • [[Cunene]] • [[Lucala]] • [[Sangkae]] • [[Río Coco]] • [[Honduraški zaljev]] • [[Aguán]] • [[Ouémé (rijeka)|Ouémé]] • [[Oti (rijeka)|Oti]] • [[Beninski zaljev]] • [[Couffo (rijeka)|Couffo]] • [[Zou (rijeka)|Zou]] • [[Rewa (rijeka)|Rewa]] • [[Sigatoka (rijeka)|Sigatoka]] • [[Bligh Water]] • [[Valaste (vodopad)]] |group4 = Geologija |list4 = [[Mount Afadjato]] • [[Irazú]] • [[Pico da Neblina]] • [[Sierra Maestra]] • [[Serra da Chela]] • [[Mount Earnslaw]] • [[Južne Alpe]] • [[Pico Bolívar]] • [[Pico Humboldt]] • [[Pico Bonpland]] • [[Roraima (tepui)|Roraima]] • [[Kukenán (tepui)|Kukenán]] • [[Phnom Aural]] • [[Kardamonske planine]] • [[Slonovske planine]] • [[Phnom Kulen]] • [[Morro do Moco]] • [[Cerro Las Minas]] • [[Atakora (planinski lanac)|Atakora]] • [[Mont Sokbaro]] • [[Mont Agou]] • [[Mount Tomanivi]] • [[Van Asch Van Wijck (planinski lanac)]] • [[Barú]] |group5 = Ostalo |list5 = [[Park Ueno]] • ''[[Outback]]'' • [[Skijalište Masikryong]] • [[Pjongjanško vrijeme]] • [[Močvara Zapata]] • [[Park Johna Lennona]] • ''[[Lluvia de peces]]'' • [[Koraljna obala (Fidži)]] • [[Vanalinn]] • [[Singapurska luka]] }} }} |below= }} ===Znanstvenici=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz znanstvenike |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Fizičari |group1style = text-align:center; color:#6699CC; background:#73C2FB; border:1px solid #6699CC; |list1= [[Antoine Henri Becquerel]] • [[Heinrich Rudolf Hertz]] • [[Carl Hellmuth Hertz]] • [[Gustav Ludwig Hertz]] • [[Michael Faraday]] • [[Wilhelm Conrad Röntgen]] • [[Gerardus 't Hooft]] • [[Max Born]] • [[Edward Teller]] • [[Charles-Augustin de Coulomb]] • [[Joseph Henry]] • [[Wilhelm Eduard Weber]] • [[Lise Meitner]] • [[Gustav Robert Kirchhoff]] • [[Igor Kurčatov]] • [[Evangelista Torricelli]] • [[Erwin Schrödinger]] • [[Albert Einstein]] • [[Louis de Broglie]] • [[Wolfgang Pauli]] • [[Jean Baptiste Perrin]] • [[Arthur Holly Compton]] • [[Owen Willans Richardson]] • [[Čandrasekara Venkata Raman]] • [[Charles Thomson Rees Wilson]] • [[Carl David Anderson]] • [[George Paget Thomson]] • [[Victor Franz Hess]] • [[Isidor Isaac Rabi]] • [[Clinton Joseph Davisson]] • [[Aleksandar Prohorov]] • [[Henri Poincaré]] • [[Hideki Yukawa]] • [[Shin'ichirō Tomonaga]] • [[Joshio Nishina]] • [[William Lawrence Bragg]] • [[Brian Schmidt]] • [[William Henry Bragg]] • [[Mark Oliphant]] • [[Jean d'Alembert]] • [[Abdus Salam]] |group2 = Kemičari |group2style = text-align:center; color:#800080; background:#C9A0DC; border:1px solid #800080; |list2= [[Dmitrij Mendeljejev]] • [[Pierre Curie]] • [[Henry Cavendish]] • [[William Ramsay]] • [[Francis William Aston]] • [[Adolf von Baeyer]] • [[Eduard Buchner]] • [[Jacobus Henricus van 't Hoff]] • [[Henri Moissan]] • [[John Warcup Cornforth]] • [[Alan MacDiarmid]] • [[Glenn T. Seaborg]] |group3 = Liječnici |group3style = text-align:center; color:#01796F; background: #50C878; border:1px solid #01796F; |list3= [[Alexander Fleming]] • [[Hakaru Hashimoto]] • [[Tomisaku Kawasaki]] • [[Mikito Takajasu]] • [[Hidejo Noguchi]] • [[Kitasato Shibasaburō]] • [[Howard Florey]] • [[Robin Warren]] • [[Barry J. Marshall]] • [[Elizabeth Blackburn]] • [[Peter C. Doherty]] • [[Frank Macfarlane Burnet]] • [[John Carew Eccles]] • [[Dominique-Jean Larrey]] • [[Carlos Chagas]] • [[Sergej Korsakov]] • [[Arístides Agramonte]] • [[Carlos Finlay]] • [[John Marshall Macdonald]] • [[Baruj Benacerraf]] • [[Jacinto Convit]] • [[Salvador Moncada]] • [[Friedrich Robert Faehlmann]] • [[Jean Itard]] • [[Georges Mathé]] |group4 = Izumitelji |group4style = text-align:center; color:#B8860B; background:#DAA520; border:1px solid #B8860B; |list4= [[Ferdinand Porsche]] • [[André Citroën]] • [[Gottlieb Daimler]] • [[Eli Whitney]] • [[Humberto Fernández-Morán]] |group5 = Geografi |group5style = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |list5= [[Vladimir Tagancev]] |below= }} ==Društvene znanosti== ===Općenito=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz društvene znanosti |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Povijest |group1style = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |list1= [[Povijest Europe]] (nedovršeno) {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = pre-XX vijek. |list1 = [[Banket kestenja]] • [[Osmanski interegnum]] • [[Šogunat Tokugawa]] • [[Kultura Diquis]] • [[Zlatna Obala (danska kolonija)]] • [[Zlatna Obala (portugalska kolonija)]] • [[Zlatna Obala (švedska kolonija)]] • [[Zlatna Obala (nizozemska kolonija)]] • [[Bushrangeri]] • [[Plesna epidemija iz 1518.]] • [[Edikt iz Nantesa]] • [[Edikt iz Fontainebleaua]] • [[Kolonijalni Brazil]] • [[Generalna kapetanija Kuba]] • [[Guvernorat Kuba]] • [[Loango-Angola]] • [[Provincija Venezuela]] • ''[[Klein-Venedig]]'' • [[Funan]] • [[Mračno doba (Kambodža)]] • [[Longvek]] • [[Generalna kapetanija Gvatemala]] • [[Podzemni grad Agongointo-Zoungoudo]] • [[Obala robova]] • [[Kraljevstvo Dahomej]] • [[Carstvo Oyo]] • [[Kralj Dahomeja]] • [[Dahomejski godišnji običaji]] • [[Društvo za Surinam]] • [[Invazija Surinama (1667)|Invazija Surinama]] • [[Napad na Fort Zeelandiju (1667)|Napad na Fort Zeelandiju]] • [[Kraljevina Singapura]] • ''[[Malajski anali]]'' • [[Temasek]] • [[Grčko herojsko doba]] • [[Gran Coclé]] • [[Castilla de Oro]] • [[Drakeov napad na Panamu]] • [[Pljačka Paname]] • [[Darijenska spletka]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = XVIII. vijek |list1 = [[Savjet drevnih]] • [[Prva Francuska Republika]] • [[Konzulat (Francuska)]] • [[Direktorij (Francuska)]] • [[Komitet javnog spasa]] • [[Jakobinska diktatura]] • [[Termidorska reakcija]] • [[Puč 18. brumairea]] • [[Žirondinci]] • [[Septembarski masakri]] • [[Bijeg u Varennes]] • [[Žirondinski ustavni projekt]] • [[Kraljevstvo Francuska (1791-1792)]] • [[Prva industrijska revolucija]] • [[Vicekraljevstvo Nova Granada]] • [[Generalna kapetanija Venezuela]] • ''[[Kambodžanske kraljevske kronike]]'' |group2 = XIX. vijek |list2 = [[Posvećenje Napoleona I]] • [[Kraljevina Holandija]] • [[Kraljevina Vestfalija]] • [[Burbonska restauracija]] • [[Druga industrijska revolucija]] • [[Monroeova doktrina]] • [[Zlatna Obala (britanska kolonija)]] • [[Pobuna u Eureki]] • [[Julska Monarhija]] • [[Francuska revolucija 1848.]] • [[Druga Francuska Republika]] • [[Dani lipnja]] • [[Predsjednički izbori u Francuskoj 1848.]] • [[Francuski ustavni referendum 1851.]] • [[Referendum o Drugom Francuskom Carstvu 1852.]] • [[Pariški sporazum (1856)]] • [[Pariški kongres (1856)]] • [[Orsinijev atentat]] • [[Bitka kod Sedana (1870)]] • [[Treća Francuska Republika]] • [[Suđenje tridesetorici]] • [[Kriza 16. svibnja 1877.]] • [[Panamski skandali]] • [[Tonkinska afera]] • [[Protektorat Annam]] • [[Kočinkina]] • [[Zastupnički dom (Francuska)]] • [[Predstavnički dom (Francuska)]] • [[Incident u Fashodi]] • [[Predsjednički izbori u Brazilu 1891.]] • [[Ujedinjeno Kraljevstvo Portugala, Brazila i Algarva]] • [[Kraljevina Brazil]] • [[Nezavisnost Brazila]] • [[Brazilsko Carstvo]] • [[Brazilski rat za nezavisnost]] • [[Prva Brazilska Republika]] • [[Desetogodišnji rat]] • [[Mali rat (Kuba)]] • [[Kubanski rat za nezavisnost]] • [[Američka vojna uprava na Kubi]] • [[Tellerov amandman]] • [[Pariški sporazum (1898)]] • [[Novi Zeland (kolonija)]] • [[Ratovi mušketa]] • [[Novozelandski ratovi]] • [[Sewellovo ministarstvo (1856.)]] • [[Vrhovna hunta]] • [[Prva Venezuelanska Republika]] • [[Venezuelanski rat za nezavisnost]] ([[Bitka na jezeru Maracaibo]]) • [[Druga Venezuelanska Republika]] • [[Manifest iz Cartagene]] • [[Divna kampanja]] • [[Dekret o ratu do smrti]] • [[Treća Venezuelanska Republika]] • [[Kongres u Angosturi]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Velika Kolumbija]] • [[Država Venezuela]] • [[Savezni rat]] • [[Sjedinjene Države Venezuele]] • [[Venezuelanska kriza (1895)]] • [[Francuski protektorat u Kambodži]] • [[Tonkin (francuski protektorat)]] • [[Comayagua (provincija)]] • [[Državni udar u Hondurasu 1827.]] • [[Prvi francusko-dahomejski rat]] • [[Drugi francusko-dahomejski rat]] • [[Francuski Dahomej]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Francuska Zapadna Afrika]] • [[Kraljevstvo Fidži]] • [[Fidži (kolonija)]] • ''[[Ärkamisaeg]]'' • [[Singapurski sporazum 1819.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Tjesnačka naselja]] • [[Anglo-nizozemski sporazum (1824)]] • [[Nezavisnost Paname]] • [[Akt o nezavisnosti Paname]] • [[Panamá (savezna država)]] • [[Panamá (departman)]] • [[Slobodna Država Prevlake]] • [[Sporazum Carrillo–Obarrio]] • [[Panamska kriza 1885.]] • [[Tisućudnevni rat]] |group3 = XX. vijek<br>(do 1914.) |list3 = [[Plattov amandman]] • [[Republika Kuba (1902–1959)]] • [[Pacifikacija Kube]] • [[Novi Zeland (dominion)]] • [[Venezuelanska kriza (1902–1903)]] • [[Nizozemsko-venezuelanski rat]] • [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije]] }} |group2 = Prvi svjetski rat<br>(1914. - 1918.) |list2 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = Općenito |list1 = [[Prvi svjetski rat]] • [[Središnje sile]] |group2 = Bitke |list2 = [[Bitka kod Tannenberga (1914.)|Bitka kod Tannenberga]] • [[Cerska bitka]] • [[Kolubarska bitka]] • [[Ofenziva od 100 dana]] • [[Druga bitka na Marni]] • [[Ofenziva Meuse-Argonne]] • [[Bitka na granicama]] • [[Nivelleova ofenziva]] • [[Bitka kod grebena Vimy]] |group3 = Ostalo |list3 = [[Sarajevski atentat]] • [[Oktobarska revolucija]] • [[Mir u Brest-Litovsku]] • [[Ruska revolucija (1917.)|Ruska revolucija 1917.]] • [[Britanski Togoland]] • ''[[Entente Cordiale]]'' • [[Francusko-ruska alijansa]] • [[Anglo-ruska antanta]] • [[Sovjetska Republika Naissaar]] • [[Manifest narodā Estonije]] • [[Njemačka okupacija Estonije u Prvom svjetskom ratu]] • [[Singapurska pobuna 1915.]] }} |group3 = Međuratno razdoblje<br>(1918. - 1939.) |list3 = [[Pariška mirovna konferencija 1919.]] • [[Münchenski sporazum]] • [[Abdikacijska kriza]] • [[Ugovori iz Locarna]] • [[Briand-Cerettijev sporazum]] • [[Briand-Kelloggov pakt]] • [[Kriza 6. veljače 1934.]] • [[Predsjednički izbori u Brazilu 1930.]] • [[Brazilska revolucija 1930.]] • [[Privremena vojna junta (1930)]] • [[Vargasova era]] • [[Pentarhija iz 1933.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Estonski rat za nezavisnost]] • [[Estonska radnička komuna]] • [[Rusko-estonski sporazum iz Tartua]] • [[Vaps (pokret)]] • [[Pokušaj državnog udara u Estoniji 1924.]] • [[Suđenje 149-orki]] • [[Baltička antanta]] • [[Doba šutnje]] |group4 = Drugi svjetski rat<br>(1939. - 1945.) |list4 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = Općenito |list1 = [[Drugi svjetski rat]] • [[Uzroci Drugog svjetskog rata]] • [[Saveznici]] • [[Sile Osovine]] • [[Posljedice Drugog svjetskog rata]] |group2 = Bitke |list2 = [[Operacija Bagration]] • [[Bitka za Francusku]] • [[Bitka kod La Plate]] • [[Saveznička invazija Sicilije]] • [[Operacija Anton|Operacija ''Anton'']] • [[Operacija Dragoon|Operacija ''Dragoon'']] • [[Praški ustanak]] • [[Ljetni rat]] • [[Bitka za Singapur]] • [[Operacija Jaywick|Operacija ''Jaywick'']] • [[Bombardiranje Singapura (1944–1945)]] • [[Bombardiranje Singapura (1941)]] • [[Operacija Tiderace|Operacija ''Tiderace'']] • [[Operacija Struggle|Operacija ''Struggle'']] |group3 = Ostalo |list3 = [[Schindlerovi židovi]] • [[Hitlerov pozdrav]] • [[Operacija Valkira]] • [[Vichyevska Francuska]] • [[Republika Slovačka (1939. - 1945.)]] • [[Riomski proces]] • [[Glasovanje o delegaciji punih ustavnih ovlasti Philippeu Pétainu]] • [[Njemačka vojna uprava u Belgiji i sjevernoj Francuskoj]] • [[Njemačka vojna uprava u okupiranoj Francuskoj]] • ''[[Militärverwaltung]]'' • [[Slobodna Francuska]] • [[Apel 18. juna]] • [[Privremena vlada Francuske Republike]] • [[Čehoslovačka vlada u egzilu]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Benešovi dekreti]] • [[Japanska okupacija Kambodže]] • [[Njemačka okupacija Estonije u Drugom svjetskom ratu]] • ''[[Generalbezirk Estland]]'' • [[Estonska samouprava]] • [[Reichskommissariat Ostland|''Reichskommissariat'' Ostland]] • [[Bijeg podmornice Orzeł|Bijeg podmornice ''Orzeł'']] • [[Shōnan-tō]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sook Ching]] • [[Sōjūsetsu incident]] • [[Operacija Gustavus|Operacija ''Gustavus'']] • [[Operacija Zipper|Operacija ''Zipper'']] • [[Britanska vojna uprava (Malaja)]] }} |group5 = Hladni rat<br>(1945. - 1991.) |list5 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Hladni rat]] • [[Elizejski ugovor]] • [[Nixonov posjet Kini 1972.]] • [[Angolski građanski rat]] • [[Trumanova doktrina]] • [[Socijalistička Republika Rumunjska]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Demokratska Kampućija]] • [[Zapadna Njemačka]] • [[Kostarikanski građanski rat]] • [[Gana (krunska zemlja)]] • [[Neredi u Accri 1948.]] • [[Velika šestorica (Gana)]] • [[Politika bijele Australije]] • [[Ustavna kriza u Australiji 1975.]] • [[Četvrta Francuska Republika]] • [[Peta Francuska Republika]] • [[Maj 1968]] • [[Druga Brazilska Republika]] • [[Državni udar u Brazilu 1964.]] • [[Vojna diktatura u Brazilu]] • [[Brazilska vojna hunta (1969)]] • [[Narodna Republika Koreja]] • [[Sovjetska civilna uprava]] • [[Privremeni narodni komitet za Sjevernu Koreju]] • [[Korejska demilitarizirana zona]] • [[Bitka za Incheon]] • [[Operacija Pokpoong]] • [[Podjela Koreje]] • [[Korejski sporazum o primirju]] • [[Bombaški napad u Rangoonu]] • [[Ubojstva sjekirom u P'anmunjŏmu]] • [[Kasarne Moncada]] • [[Operacija Mongoose]] • [[Operacija Northwoods]] • [[Cubana de Aviación let 455]] • [[Narodna Republika Angola]] • [[Demokratska Narodna Republika Angola]] • [[Republika Cabinda]] • [[Angolski rat za nezavisnost]] • [[Alvorski sporazum]] • [[Češka i Slovačka Federativna Republika]] • [[ANZUS]] • [[Paktomanija]] • ''[[El Trienio Adeco]]'' • [[Četvrta Venezuelanska Republika]] • [[Pakt iz Puntofija]] • [[Državni udar u Venezueli 1958.]] • [[Državni udar u Venezueli 1945.]] • [[Francuska unija]] • [[Francuska zajednica]] • [[Kraljevina Kambodža (1953–1970)]] • [[Bangkoška zavjera]] • [[Operacija Menu]] • [[Operacija Freedom Deal]] • [[Državni udar u Kambodži 1970.]] • [[Kmerska Republika]] • [[Predsjednički izbori u Kambodži 1972.]] • [[Predstavnička skupština kampućijskog naroda]] • [[Santebal]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Kambodžanski genocid]] ([[Kambodžanska polja smrti]] • [[Drvo smrti]] • [[Choeung Ek]] • [[Masakr u Ba Chúcu]]) • [[Narodna Republika Kampućija]] • [[Plan K5]] • [[Država Kambodža]] • [[Kambodžansko-vijetnamski rat]] • [[Koalicijska vlada Demokratske Kampućije]] • [[Pariški mirovni sporazum (1991)]] • [[Državni udar u Hondurasu 1963.]] • [[Državni udar u Hondurasu 1975.]] • [[Honduraška vojna hunta (1956–1957)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Fudbalski rat]] • [[Sahelsko-beninska unija]] • [[Republika Dahomej]] • [[Državni udar u Dahomeju 1963.]] • [[Predsjedničko vijeće (Dahomej)]] • [[Predsjednički izbori u Dahomeju 1970.]] • [[Državni udar u Dahomeju 1972.]] • [[Narodna Republika Benin]] • [[Pokušaj državnog udara u Beninu 1977.]] • [[Fidži (dominion)]] • [[Državni udari na Fidžiju 1987.]] • [[Operacija Morris Dance]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Estonska vlada u egzilu]] • [[Deklaracija suvereniteta Estonske SSR]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Raspjevana revolucija]] • [[Fosforitni rat]] • [[Pismo četrdesetorice]] • [[Surinam (Kraljevina Nizozemska)]] • [[Državni udar u Surinamu 1980.]] • [[Nacionalni vojni savjet (Surinam)]] • [[Decembarska ubojstva]] • [[Surinamski unutrašnji rat]] • [[Masakr u Moiwani]] • [[Državni udar u Surinamu 1990.]] • [[Singapur (kolonija)]] • [[Singapur (savezna država)]] • [[Malezijski sporazum]] • [[Sporazum o nezavisnosti Singapura (1965)]] • [[Proglašenje Singapura]] • [[Referendum o integraciji Singapura 1962.]] • [[Izvanredno stanje u Poljskoj]] |group6 = 1990-e<br>XXI. vijek |list6 = [[Crno proljeće (Kuba)]] • [[Opći izbori u Angoli 1992.]] • [[Masakr na Noć vještica]] • [[Pokušaji državnih udara u Venezuel 1992.]] • [[Bolivarska revolucija]] • [[Pokušaj državnog udara u Venezueli 2002.]] • [[Prijelazna uprava Ujedinjenih nacija u Kambodži|UNTAC]] • [[Privremena vlada nacionalnog jedinstva i nacionalnog spasa Kambodže]] • [[Ustavna kriza u Hondurasu 2009.]] • [[Državni udar u Hondurasu 2009.]] • [[UTAGE let 141]] • [[Državni udar na Fidžiju 2000.]] • [[Državni udar na Fidžiju 2006.]] • [[Prosvjedi u Surinamu 1999.]] }} |group2 = Pravo<br>Kriminologija |group2style = text-align:center; color:black; background:silver; border:1px solid black; |list2= [[Scotland Yard]] • [[Old Bailey]] • ''[[Volksgerichtshof]]'' • [[Vrhovni sud Kostarike]] • [[Vrhovni sud Gane]] • [[Ustav Australije]] • [[Ustav Gane]] • [[Ustav Francuske (1791)]] • [[Ustav Francuske (1793)]] • [[Ustav Francuske (1795)]] • [[Ustav Francuske (1799)]] • [[Ustav Francuske (1802)]] • [[Ustav Francuske (1804)]] • [[Povelja iz 1814.]] • [[Dopunski akt ustavima Prvog Carstva]] • [[Povelja iz 1830.]] • [[Ustav Francuske (1848)]] • [[Ustav Francuske (1852)]] • [[Francuski ustavni zakoni (1875)]] • [[Ferryjevi zakoni]] • [[Francuski ustavni zakon (1940)]] • [[Francuski ustavni zakon (1945)]] • [[Ustav Francuske (1946)]] • [[Ustav Francuske]] • [[Ustav Brazila]] • [[Ustav Sjeverne Koreje]] • [[Ustav Kube]] • [[Bustamanteov kodeks]] • [[Ustav Angole]] • [[Ustavni sud (Češka)]] • [[Macdonaldova trijada]] • [[Vrhovni sud Novog Zelanda]] • [[Ustav Novog Zelanda]] • [[Panoptikon]] • [[Deklaracija nezavisnosti Novog Zelanda]] • [[Sporazum iz Waitangija]] • [[Vrhovni sud pravde (Venezuela)]] • [[Ustav Venezuele]] • [[Deklaracija nezavisnosti (Venezuela)]] • [[Ustav Kambodže]] • [[Kambodžanski tribunal]] • [[Ustav Hondurasa]] • [[Vrhovni sud pravde (Honduras)]] • [[Ustav Benina]] • [[Kvazisud]] • ''[[modus operandi]]'' • [[Ustav Fidžija]] • [[Zakon o pomirbi, toleranciji i jedinstvu]] • [[Ustav Estonije]] • [[Ustav Surinama]] • [[Vrhovni sud Singapura]] • [[Ustav Paname]] • [[Vrhovni sud pravde (Panama)]] |group3 = Politika |group3style = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = Općenito |list1 = [[Nacizam]] • ''[[Révolution nationale]]'' • [[Koronelizam]] • ''[[Juche]]'' • ''[[Songun]]'' • ''[[Songbun]]'' • [[Neutralna država]] • [[Čavizam]] • [[Nulta godina (Kambodža)|Nulta godina]] • ''[[Françafrique]]'' • ''[[Corregimiento]]'' • ''[[Comarca]]'' |group2 = Posebno |list2 = [[Popis njemačkih ministara obrane]] • [[Premijer Ujedinjenog Kraljevstva]] • [[Hitlerov kabinet]] • [[Premijer Japana]] • ''[[Kokkai]]'' • [[Nacionalna stranka oslobođenja (Kostarika)|PLN]] • [[Stranka građanske akcije|PAC]] • [[Libertarijanski pokret|ML]] • [[Predsjednik Kostarike]] • [[Zakonodavna skupština (Kostarika)]] • [[Predsjednik Gane]] • [[Premijer Gane]] • [[Stranka narodne konvencije|CPP]] • [[Parlament Gane]] • [[Državni savjet (Gana)]] • [[Premijer Australije]] • [[Parlament Australije]] • [[Generalni guverner Australije]] • [[Premijer Francuske]] • [[Predsjednik Francuske]] • [[Francuski parlament]] • [[Senat (Francuska)]] • [[Narodna skupština (Francuska)]] • [[Kongres Francuskog parlamenta]] • [[Predsjednik Brazila]] • ''[[Congresso Nacional]]'' • ''[[Senado Federal]]'' • ''[[Câmara dos Deputados]]'' • [[Premijer Brazila]] • [[Vječni predsjednik republike]] • [[Vrhovna narodna skupština]] • [[Premijer Sjeverne Koreje]] • [[Administrativna podjela Sjeverne Koreje]] • [[Spisak vrhovnih vođa Sjeverne Koreje]] • [[Spisak državnih poglavara Sjeverne Koreje]] • ''[[Ch'ŏndogyo Ch'ŏngudang]]'' • [[Predsjednik Kube]] • [[Premijer Kube]] • [[Nacionalna skupština narodne sile]] • [[Predsjednik Angole]] • [[Potpredsjednik Angole]] • [[Premijer Angole]] • [[Narodna skupština (Angola)]] • [[Generalni guverner Novog Zelanda]] • [[Premijer Novog Zelanda]] • [[Parlament Novog Zelanda]] • [[Predstavnički dom (Novi Zeland)]] • [[Zakonodavno vijeće (Novi Zeland)]] • [[Laburistička stranka Novog Zelanda]] • [[Zelena stranka Aotearoe Novog Zelanda]] • [[Prvo Novi Zeland]] • [[Kolonijalni tajnik Novog Zelanda]] • [[Predsjednik Venezuele]] • [[Narodna skupština (Venezuela)]] • [[Demokratska akcija (Venezuela)]] • [[Parlament Kambodže]] • [[Senat (Kambodža)]] • [[Narodna skupština (Kambodža)]] • [[Kralj Kambodže]] • [[Premijer Kambodže]] • [[Liberalna stranka (Kambodža)]] • [[Demokratska stranka (Kambodža)]] • [[Sangkum]] • [[Komunistička partija Kampućije]] • [[Nacionalni kongres (Honduras)]] • [[Predsjednik Hondurasa]] • [[Narodna skupština (Benin)]] • [[Predsjednik Benina]] • [[Premijer Benina]] • [[Conseil de l'Entente]] • [[Partija narodne revolucije Benina]] • [[Predsjednik Fidžija]] • [[Premijer Fidžija]] • [[Parlament Fidžija]] • [[Senat (Fidži)]] • [[Predstavnički dom (Fidži)]] • [[Veliko vijeće poglavica]] • [[Guverner Fidžija]] • [[Generalni guverner Fidžija]] • [[Administrativna podjela Fidžija]] • [[Premijer Kraljevstva Fidži]] • [[Ratu]] • [[Glavni ministar Fidžija]] • [[Zakonodavno vijeće (Fidži)]] • ''[[Riigikogu]]'' • [[Premijer Estonije]] • ''[[Riigihoidja]]'' • [[Komunistička partija Estonije]] • [[Predsjednik Surinama]] • [[Potpredsjednik Surinama]] • [[Premijer Surinama]] • [[Narodna skupština (Surinam)]] • [[Generalni guverner Surinama]] • [[Parlament Singapura]] • [[Predsjednik Singapura]] • [[Premijer Singapura]] • [[Stranka narodne akcije]] • [[Singapurska samouprava]] • [[Guverner Singapura]] • [[Yang di-Pertuan Negara]] • [[Zakonodavno vijeće (Singapur)]] • [[Zakonodavna skupština (Singapur)]] • [[Glavni ministar Singapura]] • [[Narodna skupština (Panama)]] • [[Narodna skupština predstavnika corregimienta|Narodna skupština predstavnika ''corregimienta'']] • [[Predsjednik Paname]] • [[Corregimiento (Panama)|''Corregimiento'' (Panama)]] }} |group4 = Vojna znanost |group4style = text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |list4= [[Regia Marina]] • [[Royal Navy]] • [[Vojska Kostarike]] • ''[[Maréchal de France]]'' • ''[[École spéciale militaire de Saint-Cyr]]'' • [[Korejska narodna armija]] • [[USS Pueblo (AGER-2)]] • ''[[Movimiento 26 de Julio]]'' • [[Oružane snage Angole]] • [[Kubanske revolucionarne oružane snage]] • ''[[Generalissimus]]'' • [[Khmer Issarak]] • [[Dahomejske Amazonke]] • [[Oružane snage Republike Fidži]] • ''[[Junglecommando]]'' • [[Singapurska strategija]] • ''[[Kenpei]]'' |group5 = Lingvistika |group5style = text-align:center; color:black; background: white; border:1px solid black; |list5 = [[Joruba jezik]] • [[Fon jezik]] • [[Fidžijski jezik]] • [[Fidžijski hindski jezik]] • [[Rotumanski jezik]] |group6 = Ostalo |group6style = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |list6= [[Kultura Sovjetskoga Saveza]] • [[Centar za obiteljske evidencije]] • [[Stair House]] • [[David Livingstone Centre]] • [[Psihijatrijska bolnica Broadmoor]] • [[The Blind Beggar]] • [[Oni (folklor)]] • ''[[Hanami]]'' • [[Tri mudra majmuna]] • ''[[The Strand Magazine]]'' • [[221B Baker Street]] • [[Museo Nacional de Costa Rica]] • [[Mekatelyu]] • [[Nacionalni park Tortuguero]] • [[Nacionalni park Poás]] • [[Waakye]] • [[Ganci]] • [[Sveučilište u Adelaideu]] • [[Sveučilište u Melbourneu]] • [[Marianne]] • [[Čudovište iz Rajskog jezera]] • ''[[Rodong Sinmun]]'' • [[Korejska centralna novinska agencija]] • [[Festival Arirang]] • [[Vargaška tragedija]] • [[Kambodžanski riel]] • [[Novi ljudi]] • [[Nacionalni autonomni univerzitet Hondurasa]] • [[Naša Gospa od Suyape]] • [[Zapadnoafrički CFA franak]] • [[Srednjoafrički CFA franak]] • [[Chupa Chups]] • [[Univerzitet na Fidžiju]] • [[Fidžijski dolar]] • [[Nacionalni park Sigatoka Sand Dunes]] • ''[[Cibi]]'' • [[Estonska marka]] • ''[[Postimees]]'' • [[Zastava Estonske Sovjetske Socijalističke Republike]] • [[Surinamski dolar]] • [[Surinamski gulden]] • [[Planska područja u Singapuru]] • [[Regije Singapura]] • [[Japanski okupacijski dolar]] • [[Panamska balboa]] • ''[[Shinjū]]'' |below= }} ===Biografije=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz društvene znanosti |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Povijest |group1style = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |list1= [[Slavko Goldstein]] |group2 = Pravo<br>Kriminologija |group2style = text-align:center; color:black; background:silver; border:1px solid black; |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:silver; border:1px solid black; |group1 = Pravo |list1 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Roland Freisler]] • [[Clarence Darrow]] • [[Moisés Vieites]] • [[Antonio Sánchez de Bustamante y Sirvén]] • [[Justo Arosemena]] |group2 = Kriminologija |list2 = [[Vlado Černozemski]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Braća Kray]] • [[George Cornell]] • [[Jack McVitie]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leopold i Loeb]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Jack Trbosjek]] ([[:Kategorija:Jack Trbosjek|kategorija /uz izuzetke/]]) • [[Igor Guzenko]] • [[Issei Sagawa]] • [[Charles Augustus Howell]] • [[Charlotte Corday]] • [[Charles-Henri Sanson]] • [[Felice Orsini]] • [[Sante Geronimo Caserio]] • [[Leonard Read]] • [[Sogomon Tejlirjan]] }} |group3 = Politika |group3style = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = Amerike |list1 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |list1 =[[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Harry S. Truman]] • [[William H. Seward]] • [[William Jennings Bryan]] • [[Harvey Milk]] • [[Dan White]] • [[George Moscone]] • [[Frank B. Kellogg]] • [[Fiorello H. La Guardia]] |group2 = {{flagicon|KAN}} Kanada |list2= [[Lester B. Pearson]] • [[Pierre Trudeau]] |group3 = {{flagicon|Kostarika}} Kostarika |list3= [[Juan Mora Fernández]] • [[José María Castro Madriz]] • [[Federico Tinoco Granados]] • [[Otilio Ulate Blanco]] • [[José Figueres Ferrer]] • [[Rafael Ángel Calderón Guardia]] • [[Laura Chinchilla]] • [[Óscar Arias]] |group4 = {{flagicon|Brazil}} Brazil |list4= [[Deodoro da Fonseca]] • [[Pedro I od Brazila]] • [[Pedro II od Brazila]] • [[Arthur Bernardes]] • [[Venceslau Brás]] • [[Washington Luís]] • [[Júlio Prestes]] • [[Getúlio Vargas]] • [[Plínio Salgado]] • [[João Goulart]] • [[Humberto Castelo Branco]] • [[Artur da Costa e Silva]] • [[Ernesto Geisel]] |group5 = {{flagicon|Kuba}} Kuba |list5= [[Carlos Saladrigas Zayas]] • [[Ramón Zaydín]] • [[Anselmo Alliegro y Milá]] • [[Félix Lancís Sánchez]] • [[Tomás Estrada Palma]] • [[Ramón Grau]] • [[Gerardo Machado]] • [[Camilo Cienfuegos]] |group6 = {{flagicon|Venezuela}} Venezuela |list6= [[José Antonio Páez]] • [[Cristóbal Mendoza]] • [[Francisco de Miranda]] • [[Rómulo Gallegos]] • [[Rafael Urdaneta]] • [[Juan Vicente Gómez]] • [[Cipriano Castro]] • [[Rafael Caldera]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Rómulo Betancourt]] |group7 = {{flagicon|HON}} Honduras |list7= [[Juan Orlando Hernández]] • [[Dionisio de Herrera]] • [[Francisco Morazán]] • [[José Francisco Zelaya]] • [[Francisco Ferrera]] • [[Ramón Villeda Morales]] • [[Julio Lozano Díaz]] • [[Oswaldo López Arellano]] • [[Juan Alberto Melgar]] • [[Manuel Zelaya]] • [[Roberto Micheletti]] |group8 = {{flagicon|SUR}} Surinam |list8= [[Chan Santokhi]] • [[Ronnie Brunswijk]] • [[Johan Ferrier]] • [[Henck Arron]] • [[Dési Bouterse]] |group9 = {{flagicon|PAN}} Panama |list9= [[José Raúl Mulino]] • [[Mariano Arosemena]] }} |group2 = Europa |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1={{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo |list1=[[Edward VIII.]] • [[George VI.]] • [[Herbert Henry Asquith]] • [[Clement Attlee]] • [[Tom Driberg]] • [[Robert Boothby, baron Boothby]] • [[Arnold Wienholt Hodson]] • [[Spencer Perceval]] • [[Stamford Raffles]] |group2 = {{flagicon|SSSR}} Sovjetski Savez |list2 = [[Nikita Hruščov]] • [[Jurij Andropov]] • [[Konstantin Černjenko]] • [[Andrej Gromijko]] • [[Vjačeslav Molotov]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|RUS}} Rusija |list1 = [[Boris Jeljcin]] |group2 = {{flagicon|GRU}} Gruzija |list2 = [[Eduard Ševarnadze]] |group3 = {{flagicon|EST}} Estonija |list3 = [[Jaan Anvelt]] • [[Karl Kark]] • [[Konstantin Päts]] • [[Jaan Tõnisson]] • [[Kaarel Eenpalu]] • [[Jüri Uluots]] • [[Hjalmar Mäe]] • [[Johannes Vares]] • [[Jüri Ratas]] • [[Alar Karis]] • [[Johannes Käbin]] • [[Edgar Savisaar]] }} |group3 = {{flagicon|FRA}} Francuska |list3 = [[Charles de Gaulle]] • [[Philippe de Gaulle]] • [[Pierre Laval]] • [[Adolphe Thiers]] • [[Louis Barthou]] • [[Jean Monnet]] • [[Philippe d'Orléans, grof od Pariza|Philippe d'Orléans]] • [[Emmanuel Joseph Sieyès]] • [[Roger Ducos]] • [[Jean-Paul Marat]] • [[Louis Antoine de Saint-Just]] • [[Camille Desmoulins]] • [[Joséphine de Beauharnais]] • [[Joseph Fouché]] • [[Lucien Bonaparte]] • [[Élisa Bonaparte]] • [[Louis Bonaparte]] • [[Napoléon Louis Bonaparte]] • [[Jérôme Bonaparte]] • [[François Guizot]] • [[Lazare Carnot]] • [[Louis-Mathieu Molé]] • [[Victor de Broglie (1785–1870)|Victor de Broglie]] • [[Louis Blanc]] • [[Alexis de Tocqueville]] • [[Louis Eugène Cavaignac]] • [[Eugénie de Montijo]] • [[Napoléon Eugène Louis Bonaparte]] • [[Louis Jules Trochu]] • [[Patrice de Mac Mahon]] • [[Louis Auguste Blanqui]] • [[Léon Gambetta]] • [[Marie François Sadi Carnot]] • [[Jules Grévy]] • [[Albert de Broglie]] • [[Jules Armand Dufaure]] • [[William Henry Waddington]] • [[Jules Ferry]] • [[Jean Casimir-Perier]] • [[Charles Dupuy]] • [[Félix Faure]] • [[Émile Loubet]] • [[Raymond Poincaré]] • [[Aristide Briand]] • [[Paul Deschanel]] • [[Alexandre Millerand]] • [[Gaston Doumergue]] • [[Paul Doumer]] • [[Édouard Herriot]] • [[Pierre-Étienne Flandin]] • [[André Tardieu]] • [[Édouard Daladier]] • [[Albert Lebrun]] • [[André Maginot]] • [[Léon Blum]] • [[Vincent Auriol]] • [[René Coty]] • [[Alain Poher]] • [[Valéry Giscard d'Estaing]] |group4 = {{flagicon|NJE}} Njemačka |list4 = [[Konrad Adenauer]] (suradnja) {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|NJE|empire}} Njemačko Carstvo |list1 = |group2 = {{flagicon|NJE}} Weimarska Republika |list2 = [[Wilhelm Cuno]] • [[Gustav Stresemann]] • [[Wilhelm Marx]] • [[Joseph Wirth]] • [[Philipp Scheidemann]] • [[Gustav Bauer]] • [[Konstantin Fehrenbach]] • [[Hans Luther]] • [[Hugo Haase]] • [[Kurt von Schleicher]] |group3 = {{flagicon|NJE|Nazi}} Treći Reich |list3 = [[Heinrich Himmler]] • [[Lutz Graf Schwerin von Krosigk]] • [[Martin Bormann]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Joseph Goebbels]] • [[Edmund Veesenmayer]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Hermann Göring]] • [[Walther Funk]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Reinhard Heydrich]] • [[Karl-Siegmund Litzmann]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Alfred Rosenberg]] |group4 = {{flagicon|DDR}} Istočna Njemačka |list4 = [[Walter Ulbricht]] }} |group5 = {{flagicon|ITA}} Italija |list5 = [[Giovanni Giolitti]] |group6 = {{flagicon|ŠPA}} Španjolska |list6 = [[Francisco Franco]] |group7 = {{flagicon|POLJ}} Poljska |list7 = [[Wojciech Jaruzelski]] • [[Bronisław Komorowski]] |group8 = {{flagicon|ŠVE}} Švedska |list8 = [[Olof Palme]] |group9 = {{flagicon|AUT}} Austrija |list9 = [[Karl Renner]] |group10 = {{flagicon|GRČ}} Grčka |list10 = [[Ioannis Metaxas]] |group12 = {{flagicon|Austro-Ugarska}} Austro-Ugarska |list12 = [[Marija Terezija|Maria Theresia]] • [[Josip II., car Svetog Rimskog Carstva|Joseph II.]] • [[Leopold II., car Svetog Rimskog Carstva|Leopold II.]] • [[Karlo VI., car Svetog Rimskog Carstva|Karl VI.]] • [[Franjo I., car Svetog Rimskog Carstva|Franz I.]] • [[Franjo II., car Svetog Rimskog Carstva|Franz II.]] • [[Ferdinand I. Austrijski|Ferdinand I.]] • [[Franjo Josip I.|Franz Joseph I.]] (dopuna) • [[Aleksandar Drašković]] • [[Sofija Chotek]] • [[Marie-Louise od Austrije]] |group13 = {{flagicon|SRB}} Srbija |list13 = [[Ilija Garašanin]] • [[Milan Nedić]] • [[Aleksandar I. Karađorđević]] |group14 = {{flagicon|MAĐ}} Mađarska |list14 = [[Lajos Kossuth]] • [[Károly Khuen-Héderváry]] • [[Miklós Horthy]] |group15 = {{flagicon|FIN}} Finska |list15 = [[Jaana Pelkonen]] • [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] |group16 = {{flagicon|RUM}} Rumunjska |list16 = [[Ion Antonescu]] • [[Nicolae Ceauşescu]] |group17 = {{flagicon|ČEŠ}} Češka |list17 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Edvard Beneš]] }} |group3= Azija i<br>Oceanija |list3= [[Kir Mlađi]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|JAP}} Japan |list1 = [[Hirohito]] • [[Itō Hirobumi]] • [[Hideki Tōjō]] • [[Hara Takashi]] • [[Tsuyoshi Inukai]] • [[Keisuke Okada]] • [[Fumio Gotō]] • [[Yasuo Fukuda]] • [[Eisaku Satō]] • [[Car Taishō]] • [[Minamoto no Yoritomo]] • [[Yasuhiro Nakasone]] |group2 = {{flagicon|Kina}} Kina |list2 = [[Pu Yi]] |group3 = {{flagicon|VIJ}} Vijetnam |list3 = [[Hồ Chí Minh]] • [[Lê Đức Thọ]] |group4 = {{flagicon|Tajvan}} Republika Kina/Tajvan |list4 = [[Sun Jat-sen]] • [[Chiang Kai-shek]] |group5 = {{flagicon|Indija}} Indija |list5 = [[Jawaharlal Nehru]] |group6 = [[File:Flag of Korea 1882.svg|22px|border]] Koreja |list6 = [[Sunjong od Koreje]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1= {{flagicon|Sjeverna Koreja}} Sjeverna Koreja |list1 = [[Kim Il-sung]] • [[Kim Jong-il]] • [[Kim Yŏng-nam]] • [[Kim Il (političar)|Kim Il]] |group2 = {{flagicon|Južna Koreja}} Južna Koreja |list2 = }} |group7 = {{flagicon|IZR}} Izrael |list7 = [[Menahem Begin]] |group8 = {{flagicon|Kambodža}} Kambodža |list8 = [[Norodom Sihanouk]] • [[Norodom Sihamoni]] • [[Ponhea Yat]] • [[Ang Duong]] • [[Norodom od Kambodže]] • [[Sisowath od Kambodže]] • [[Sisowath Monivong]] • [[Sơn Ngọc Thành]] • [[Penn Nouth]] • [[Nuon Chea]] • [[Ieng Sary]] • [[Pol Pot]] • [[Khieu Samphan]] • [[Kang Kek Iew]] • [[Hun Sen]] |group9 = {{flagicon|Jordan}} Jordan |list9 = [[Hussein I., kralj Jordana|Hussein I.]] |group12 = {{flagicon|AUS}} Australija |list12 = [[Edmund Barton]] • [[Ben Chifley]] • [[Harold Holt]] • [[John Curtin]] • [[Robert Menzies]] • [[Gough Whitlam]] • [[John Kerr]] • [[Malcolm Fraser]] • [[Stanley Bruce]] |group11 = {{flagicon|NZL}} Novi Zeland |list11 = [[Patsy Reddy]] • [[William Hobson]] • [[James Busby]] • [[Henry Sewell]] • [[Alfred Domett]] • [[John Ballance]] • [[Richard Seddon]] • [[Michael Joseph Savage]] • [[Peter Fraser (novozelandski političar)|Peter Fraser]] |group10 = {{flagicon|Mjanmar}} Mjanmar |list10 = [[U Thant]] |group13 = {{flagicon|FIJ}} Fidži |list13 = [[Seru Epenisa Cakobau]] • [[Kamisese Mara]] • [[Sitiveni Rabuka]] • [[Timoci Bavadra]] • [[Penaia Ganilau]] • [[Josefa Iloilo]] • [[Frank Bainimarama]] • [[Jioji Konrote]] • [[Epeli Nailatikau]] |group14 = {{flagicon|SIN}} Singapur |list14 = [[Tharman Shanmugaratnam]] • [[Lee Hsien Loong]] • [[Lawrence Wong]] • [[David Marshall (singapurski političar)|David Marshall]] • [[Lim Yew Hock]] • [[Yusof bin Ishak]] }} |group4= Afrika |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1= {{flagicon|EGI}} Egipat |list1= [[Gamal Abdel Nasser]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Anwar Sadat]] • [[Hosni Mubarak]] |group2= {{flagicon|ANG}} Angola |list2= [[Agostinho Neto]] • [[Lopo do Nascimento]] • [[Fernando José de França Dias Van-Dúnem]] • [[José Eduardo dos Santos]] • [[Jonas Savimbi]] • [[João Lourenço]] |group3= {{flagicon|SOM}} Somalija |list3= [[Mohamed Siad Barre]] |group4= {{flagicon|ZIM}} Zimbabve |list4= [[Robert Mugabe]] |group5={{flagicon|TOG}} Togo |list5= [[Faure Gnassingbé]] |group6={{flagicon|CIV}} Obala Bjelokosti |list6=[[Félix Houphouët-Boigny]] |group7={{flagicon|Gvineja}} Gvineja |list7= [[Ahmed Sékou Touré]] |group8={{flagicon|GAN}} Gana |list8= [[Samia Nkrumah]] • [[John Dramani Mahama]] • [[John Atta Mills]] • [[John Agyekum Kufuor]] • [[Jerry Rawlings]] • [[Hilla Limann]] • [[Fred Akuffo]] • [[Ignatius Kutu Acheampong]] • [[Edward Akufo-Addo]] • [[Nii Amaa Ollennu]] • [[Akwasi Afrifa]] • [[Joseph Arthur Ankrah]] • [[Kofi Abrefa Busia]] • [[Nana Akufo-Addo]] |group9={{flagicon|BEN}} Benin |list9= [[Gangnihessou]] • [[Dakodonou]] • [[Houegbadja]] • [[Hangbè]] • [[Agaja]] • [[Ghézo]] • [[Béhanzin]] • [[Agoli-Agbo]] • [[Toffa I]] • [[Sourou-Migan Apithy]] • [[Hubert Maga]] • [[Justin Ahomadégbé-Tomêtin]] • [[Christophe Soglo]] • [[Émile Derlin Zinsou]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Mathieu Kérékou]] • [[Thomas Boni Yayi]] • [[Patrice Talon]] }} }} |group4 = Vojna znanost |group4style = text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle =text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |group1= {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |list1= [[Douglas MacArthur]] • [[Omar Bradley]] |group2= {{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo |list2= [[Andrew Cunningham]] • [[Harold Alexander]] • [[Jean Conan Doyle]] • [[John Jellicoe]] • [[Bernard Freyberg]] • [[Ivan Lyon]] |group3= {{flagicon|FRA}} Francuska |list3= [[Philippe Pétain]] • [[Louis Franchet d'Esperey]] • [[Joseph Jacques Césaire Joffre]] • [[Ferdinand Foch]] • [[Gilbert du Motier, markiz de La Fayette]] • [[Joachim Murat]] • [[Michel Ney]] • [[Pierre-Charles Villeneuve]] • [[Georges Ernest Boulanger]] • [[Robert Nivelle]] • [[François Darlan]] • [[Henri Giraud]] • [[Maxime Weygand]] • [[Maurice Gamelin]] • [[Bob Denard]] |group4= {{flagicon|ITA}} Italija |list4= [[Alfredo Guzzoni]] • [[Angelo Iachino]] |group5= {{flagicon|POLJ}} Poljska |list5= [[Edward Rydz-Śmigły]] |group6= {{flagicon|VIJ}} Vijetnam |list6= [[Võ Nguyên Giáp]] |group7= {{flagicon|NJE}} Njemačka |list7= {{Navbox subgroup | groupstyle =text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |group1={{flagicon|NJE|empire}} Njemačko Carstvo |list1= [[Alfred von Schlieffen]] • [[Erich Ludendorff]] • [[Erich von Falkenhayn]] • [[August von Mackensen]] • [[Reinhard Scheer]] • [[Franz von Hipper]] • [[Colmar Freiherr von der Goltz]] • [[Alfred von Tirpitz]] • [[Adolf von Seckendorff]] |group2={{flagicon|NJE|Nazi}} Treći Reich |list2= [[Karl Dönitz]] • [[Wilm Hosenfeld]] • [[Friedrich Paulus]] • [[Erich von Manstein]] • [[Wilhelm Keitel]] }} |group8= {{flagicon|Austro-Ugarska}} Austro-Ugarska |list8= [[Oskar Potiorek]] • [[Conrad von Hötzendorf]] • [[Alois Hitler]] |group9= {{flagicon|JAP}} Japan |list9= [[Isoroku Jamamoto]] • [[Princ Akihito Komatsu]] • [[Takamori Saigō]] |group10= {{flagicon|SRB}} Srbija |list10= [[Pavle Jurišić Šturm]] |group11= {{flagicon|RUS}} Rusija |list11={{Navbox subgroup | groupstyle =text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |group1={{flagicon|RUS}} Rusko Carstvo |list1= [[Aleksej Brusilov]] • [[Pjotr Wrangel]] • [[Nikolaj Judenič]] |group2={{flagicon|SSSR}} Sovjetski Savez |list2= [[Georgij Žukov]] • [[Konstantin Rokosovski]] • [[Nikolaj Kuznjecov]] }} |group12= {{flagicon|SJKOR}} Sjeverna Koreja |list12= [[Nam Il]] |group13= {{flagicon|EST}} Estonija |list13 = [[Johan Laidoner]] • [[Ain-Ervin Mere]] |group14= {{flagicon|PAN}} Panama |list14 = [[José de Fábrega]] • [[Tomás de Herrera]] }} |group5 = Filozofi |group5style = text-align:center; color:#6699CC; background:#73C2FB; border:1px solid #6699CC; |list5= [[Baruch de Spinoza]] • [[Émile Durkheim]] • [[Jean-François Lyotard]] • [[Jacques Derrida]] • [[Louis Althusser]] • [[José Ortega y Gasset]] • [[Jeremy Bentham]] |group6 = Ostalo |group6style = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |list6= [[David Livingstone]] • [[Oskar Schindler]] • [[Emilie Schindler]] • [[Wallis Simpson]] • [[Alice Pleasance Liddell]] • [[Ottla Kafka]] • [[Sadako Sasaki]] • [[Peter Turkson]] • [[Theodosia Okoh]] • [[Joan Sutherland]] • [[Maria Letizia Ramolino]] • [[Jan Palach]] • [[Pedro Álvares Cabral]] • [[Bernhard Schwarz]] • [[Michel Wieviorka]] • [[Carlos Manuel de Céspedes]] • [[Elián González]] • [[Diogo Cão]] • [[Paulo Dias de Novais]] • [[Irene Sáez]] • [[Anthelme Mangin]] • [[Dith Pran]] • [[Sydney Schanberg]] • [[Charles Delaunay]] • [[Poe Toaster]] • [[Virginia Eliza Clemm Poe]] • [[Lempira (vođa Lenka)|Lempira]] • [[Udre Udre]] • [[Aleksandar Langfang]] • [[Bayard Rustin]] • [[Aleksandar Holiga]] • [[Sang Nila Utama]] • [[Elizabeth Choy]] • [[Lav XIV]] • [[Lim Bo-seng]] • [[Shimeko Tanabe]] • [[Hatsuyo Oyama]] • [[Michiko Tsushima]] • [[Tomie Yamazaki]] • [[Valentina Tereškova]] • [[Rodrigo de Bastidas]] • [[Sebastián Hurtado de Corcuera]] • [[Victoriano Lorenzo]] |below= }} ==Sport== {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Općenito o sportu (po sportovima) |groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |belowstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = [[File:Football pictogram.svg|20px]] Nogomet |list1= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Reprezentacije |list1= {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Angole|Angola]] {{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Australije|Australija]] {{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Benina|Benin]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Francuske|Francuska]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Gane|Gana]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|HON}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Hondurasa|Honduras]] {{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Kambodže|Kambodža]] {{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Kostarike|Kostarika]] {{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Kube|Kuba]] {{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Poljske|Poljska]] {{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Ukrajine|Ukrajina]] {{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Venezuele|Venezuela]] {{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Fidžija|Fidži]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EST}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Estonije|Estonija]] {{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Fudbalska reprezentacija Surinama|Surinam]] {{•w}} {{flagicon|SIN}} [[Fudbalska reprezentacija Singapura|Singapur]] {{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Fudbalska reprezentacija Paname|Panama]] {{nowrap end}} |group2 = Klubovi |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|ENG}} [[Arsenal FC]] {{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Fulham FC]] {{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[4.25]] {{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Pyongyang City SC]] {{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Inter Moengotapoe]] {{nowrap end}} |group3 = Lige |list3= {{nowrap begin}} {{flagicon|FRA}} [[Ligue 1]] {{nowrap end}} |group4 = Prvenstva |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetsko prvenstvo]] |list1= {{nowrap begin}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA|1830}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1938|1938.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|BRA|1889a}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950|1950.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1998|1998.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|BRA}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2014|2014.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|RUS}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.|2018.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|Katar}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|2022.]] {{•w}} {{flagicon|Kanada}} / {{flagicon|Meksiko}} / {{flagicon|SAD}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|2026.]] {{nowrap end}} {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Finala |list1= {{nowrap begin}} [[Finale FIFA Svjetskog prvenstva 1954.|1954.]] {{•w}} [[Nizozemska - Zapadna Njemačka (finale Svjetskog prvenstva u nogometu 1974.)|1974.]] {{•w}} [[Brazil - Francuska (finale FIFA Svjetskog prvenstva 1998)|1998.]] {{•w}} [[Italija - Francuska (finale Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.)|2006.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Francuska – Hrvatska (finale FIFA Svjetskog prvenstva 2018.)|2018.]] {{nowrap end}} }} |group2 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[UEFA Euro|Europsko prvenstvo]] |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|POLJ}} / {{flagicon|UKR}} [[UEFA Euro 2012|2012.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[UEFA Euro 2016.|2016.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EU}} [[UEFA Euro 2020.|2020.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|NJE}} [[UEFA Euro 2024.|2024.]] {{nowrap end}} |group3 = Olimpijske igre |list3= |group4 = Kup nacija |list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 1963.|1963.]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 1978.|1978.]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} / {{flagicon|Nigerija}} [[Afrički kup nacija 2000.|2000.]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 2008.|2008.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|ANG}} [[Afrički kup nacija 2010.|2010.]] {{nowrap end}} |group5 = [[AFC Azijski kup|Azijski kup]] |list5 = {{nowrap begin}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SIN}} [[AFC Azijski kup 1984.|1984.]] {{nowrap end}} }} |group5 = Ostalo |list5= {{nowrap begin}} [[FIFA 100]] {{•w}} [[Australija - Američka Samoa (kvalifikacijska utakmica za FIFA Svjetsko prvenstvo 2002)|Australija 31:0 Američka Samoa]] {{•w}} [[Nagrade FIFA Svjetskog prvenstva]] {{•w}} [[Trofej Artemio Franchi]] {{•w}} [[Urugvaj - Brazil (finalna runda FIFA Svjetskog prvenstva 1950)|''Maracanaço'']] {{•w}} ''[[Brazil - Njemačka (polufinale FIFA Svjetskog prvenstva 2014)|Mineiraço]]'' {{•w}} [[Portugal - Sjeverna Koreja (četvrtfinale FIFA Svjetskog prvenstva 1966)|Portugal 5:3 Sjeverna Koreja]] {{•w}} [[Maskote FIFA Svjetskih prvenstava]] {{•w}} "[[Laka konjica (Mađarska)|Laka konjica]]" {{•w}} "[[Bitka za Bern (FIFA Svjetsko prvenstvo 1954.)|Bitka za Bern]]" {{nowrap end}} {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Suci |list1= {{nowrap begin}} {{flagicon|ARG}} [[Néstor Pitana]] {{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Frank De Bleeckere]] {{•w}} {{flagicon|UZB}} [[Ravšan Irmatov]] {{nowrap end}} |group2 = Stadioni |list2 = {{nowrap begin}} [[Estadio Nacional de Costa Rica (2011)]] {{•w}} [[Stadion Ohene Djan|Ohene Djan]] {{•w}} [[Stadion Baba Yara|Baba Yara]] {{•w}} [[Stade de France]] {{•w}} [[Estádio 11 de Novembro]] {{•w}} [[Stade de l'Amitié]] {{nowrap end}} }} }} |group2 = [[File:Ice hockey pictogram.svg|20px]] Hokej na ledu |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|KAN}} [[Hokej na ledu na ZOI 2010. - muškarci]] {{nowrap end}} |group3 = [[File:Handball pictogram.svg|20px]] Rukomet |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Reprezentacije |list1= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = EHF |list1= {{nowrap begin}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[Francuska rukometna reprezentacija|Francuska]] {{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Srpska rukometna reprezentacija|Srbija]] {{•w}} {{flagicon|UK}} [[Rukometna reprezentacija Ujedinjenog Kraljevstva|Ujedinjeno Kraljevstvo]] {{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Rukometna reprezentacija Mađarske|Mađarska]] {{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Rukometna reprezentacija Španjolske|Španjolska]] {{•w}} {{flagicon|FIN}} [[Rukometna reprezentacija Finske|Finska]] {{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Rukometna reprezentacija Bjelorusije|Bjelorusija]] {{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Rukometna reprezentacija Makedonije|Makedonija]] {{•w}} {{flagicon|CG}} [[Rukometna reprezentacija Crne Gore|Crna Gora]] {{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Rukometna reprezentacija Slovenije|Slovenija]] {{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Rukometna reprezentacija Austrije|Austrija]] {{•w}} {{flagicon|BIH}} [[Rukometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|Bosna i Hercegovina]] {{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Rukometna reprezentacija Islanda|Island]] {{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Rukometna reprezentacija Češke|Češka]] {{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Rukometna reprezentacija Slovačke|Slovačka]] {{•w}} {{flagicon|EST}} [[Rukometna reprezentacija Estonije|Estonija]] {{nowrap end}} |group2 = AHF |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|JKO}} [[Rukometna reprezentacija Južne Koreje|Južna Koreja]] {{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Rukometna reprezentacija Katara|Katar]] {{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Rukometna reprezentacija Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]] {{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Rukometna reprezentacija Japana|Japan]] {{•w}} {{flagicon|UAE}} [[Rukometna reprezentacija Ujedinjenih Arapskih Emirata|Ujedinjeni Arapski Emirati]] {{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Rukometna reprezentacija Sjeverne Koreje|Sjeverna Koreja]] {{•w}} {{flagicon|SIN}} [[Rukometna reprezentacija Singapura|Singapur]] {{nowrap end}} |group3 = CAHB |list3= {{nowrap begin}} {{flagicon|TUN}} [[Rukometna reprezentacija Tunisa|Tunis]] {{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Rukometna reprezentacija Egipta|Egipat]] {{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Rukometna reprezentacija Alžira|Alžir]] {{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Rukometna reprezentacija Angole|Angola]] {{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Rukometna reprezentacija Benina|Benin]] {{•w}} {{flagicon|COD}} [[Rukometna reprezentacija Demokratske Republike Kongo|DR Kongo]] {{nowrap end}} |group4 = OCHF |list4= {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Rukometna reprezentacija Australije|Australija]] {{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Rukometna reprezentacija Novog Zelanda|Novi Zeland]] {{•w}} {{flagicon|Cookovi Otoci}} [[Rukometna reprezentacija Cookovog Otočja|Cookovi Otoci]] {{•w}} {{flagicon|Nova Kaledonija}} [[Rukometna reprezentacija Nove Kaledonije|Nova Kaledonija]] {{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Rukometna reprezentacija Fidžija|Fidži]] {{nowrap end}} |group5 = PATHF |list5= {{nowrap begin}} {{flagicon|ČIL}} [[Čileanska rukometna reprezentacija|Čile]] {{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Rukometna reprezentacija Argentine|Argentina]] {{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Rukometna reprezentacija Brazila|Brazil]] {{•w}} {{flagicon|HON}} [[Rukometna reprezentacija Hondurasa|Honduras]] {{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Rukometna reprezentacija Kostarike|Kostarika]] {{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Rukometna reprezentacija Kube|Kuba]] {{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Rukometna reprezentacija Venezuele|Venezuela]] {{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Rukometna reprezentacija Paname|Panama]] {{nowrap end}} }} |group2 = Klubovi |list2= {{flagicon|FRA}} [[Montpellier HB]] |group3 = Prvenstva |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Svjetsko prvenstvo u rukometu za muškarce|Svjetsko prvenstvo]] |list1= {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Njemačka 1938.|1938.]] • {{flagicon|ŠVE}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Švedska 1954.|1954.]] • {{flagicon|FRA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Francuska 1970.|1970.]] • {{flagicon|FRA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Francuska 2001.|2001.]] • {{flagicon|HRV}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Hrvatska 2009.|2009.]] <small>(osim dvorana)</small> • {{flagicon|ŠVE}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Švedska 2011.|2011.]] • {{flagicon|ŠPA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Španjolska 2013.|2013.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|Katar}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Katar 2015.|2015.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Francuska 2017.|2017.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DAN}} / {{flagicon|NJE}} [[IHF Svjetsko prvenstvo 2019.|2019.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EGI}} [[IHF Svjetsko prvenstvo 2021.|2021.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|POLJ}}{{flagicon|ŠVE}} [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2023.|2023.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DAN}}{{flagicon|HRV}}{{flagicon|NOR}} [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2025.|2025.]] |group2 = [[Europsko prvenstvo u rukometu|Europsko prvenstvo]] |list2= {{flagicon|POR}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Portugal 1994.|1994.]] • {{flagicon|AUT}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Austrija 2010.|2010.]] • {{flagicon|SRB}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Srbija 2012.|2012.]] • {{flagicon|DAN}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Danska 2014.|2014.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|POLJ}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Poljska 2016.|2016.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|HRV}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Hrvatska 2018.|2018.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|AUT}}{{flagicon|NOR}}{{flagicon|ŠVE}} [[EHF Euro 2020.|2020.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|MAĐ}}{{flagicon|SLK}} [[EHF Euro 2022.|2022.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|NJE}} [[EHF Euro 2024.|2024.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DAN}}{{flagicon|NOR}}{{flagicon|ŠVE}} [[EHF Euro 2026.|2026.]] |group3 = [[Rukomet na Olimpijskim igrama|Olimpijske igre]] |list3= {{flagicon|FIN}} [[Rukomet na Ljetnim olimpijskim igrama 1952.|1952.]] • {{flagicon|SAD}} [[Rukomet na OI 1996. - muškarci|1996. (M)]] • {{flagicon|KIN}} [[Rukomet na OI 2008. - muškarci|2008. (M)]] • {{flagicon|UK}} [[Rukomet na Olimpijadi 2012. - muškarci|2012. (M)]] • {{flagicon|BRA}} [[Rukomet na Olimpijadi 2016. - muškarci|2016. (M)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|JAP}} [[Rukomet na Olimpijadi 2020. – Muškarci|2020. (M)]] • {{flagicon|FRA}} [[Rukomet na Olimpijadi 2024. – Muškarci|2024. (M)]] |group4 = [[Oceanijski kup nacija (rukomet)|Oceanijsko prvenstvo]] |list4= {{flagicon|NZL}} [[Oceanijski kup nacija - Novi Zeland 2010.|2010.]] • {{flagicon|AUS}} [[Oceanijski kup nacija 2012 (rukomet)|2012.]] |group5 = [[Afrički rukometni kup nacija|Afričko prvenstvo]] |list5= {{flagicon|ANG}} [[Afrički rukometni kup nacija - Angola 2008.|2008.]] }} |group4 = Ostalo |list4= [[Rivalstvo Francuske i Hrvatske u rukometu]] • [[IHF-ov igrač godine]] • [[IHF]] • [[EHF Kuća slavnih]] }} |group4 = [[File:Tennis pictogram.svg|20px]] Tenis |list4= {{flagicon|UK}} [[Wimbledon 2009.]] • {{flagicon|UK}} [[Wimbledon 2011.]] |group5 = [[File:Basketball pictogram.svg|20px]] Košarka |list5= [[FIBA EuroBasket]] • "[[Havlicek je ukrao loptu!]]" • [[FIBA Kuća slavnih]] ([[Lista članova FIBA Kuće slavnih|članovi]]) • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[FIBA Svjetsko prvenstvo u košarci]] {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Reprezentacije |list1 = {{flagicon|BEN}} [[Košarkaška reprezentacija Benina|Benin]] • {{flagicon|HON}} [[Košarkaška reprezentacija Hondurasa|Honduras]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} "[[Muška olimpijska košarkaška reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država iz 1992.|Dream Team]]" • {{flagicon|EST}} [[Košarkaška reprezentacija Estonije|Estonija]] • {{flagicon|SUR}} [[Košarkaška reprezentacija Surinama|Surinam]] • {{flagicon|SIN}} [[Košarkaška reprezentacija Singapura|Singapur]] • {{flagicon|PAN}} [[Košarkaška reprezentacija Paname|Panama]] |group2 = Klubovi |list2 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} [[Boston Celtics]] ([[Spisak igrača Boston Celticsa|igrači]]) }} | group6 = [[File:Rugby union pictogram.svg|20px]] Ragbi | list6 = {{nowrap begin}} {{flagicon|NZL}} [[Ragbi reprezentacija Novog Zelanda|Novi Zeland]] • {{flagicon|FIJ}} [[Ragbi reprezentacija Fidžija|Fidži]] ([[Ragbi sedam reprezentacija Fidžija|ragbi sedam]]) {{nowrap end}} | group7 = [[File:Baseball pictogram.svg|20px]] Bejzbol | list7 = {{nowrap begin}} {{flagicon|PAN}} [[Bejzbolska reprezentacija Paname|Panama]] {{nowrap end}} |below = {{flagicon|SRB}} [[Srbija na OI 2008.]] }} ===Sportaši=== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi o sportašima | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | group1 = [[File:Athletics pictogram.svg|20px]] Atletika | list1 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[João N'Tyamba]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Jack Metcalfe]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Roman Šebrle]]{{•w}} {{flagicon|JAM}} [[Usain Bolt]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Dayron Robles]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Peter Snell]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Andrej Silnov]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Primož Kozmus]] {{nowrap end}} | group2 = [[File:Boxing pictogram.svg|20px]] Boks | list2 = {{nowrap begin}} {{flagicon|GAN}} [[Clement Quartey]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Eddie Blay]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Prince Amartey]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Teófilo Stevenson]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Roberto Durán]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Panama Al Brown]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Francisco Rodríguez (boksač, rođen 1945.)|Francisco Rodríguez]] {{nowrap end}} | group3 = [[File:F1 pictogram.svg|20px]] Formula 1 | list3 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Jack Brabham]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Denny Hulme]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Bruce McLaren]] {{nowrap end}} | group4 = [[File:Basketball pictogram.svg|20px]] Košarka | list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|BRA}} [[Nenê]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Leandro Barbosa]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Oscar Schmidt]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Anderson Varejão]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Tiago Splitter]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Veselý]]{{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DR Kongo}}{{flagicon|SAD}} [[Dikembe Mutombo]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Tony Parker]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Joakim Noah]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Boris Diaw]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Nicolas Batum]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Pape Sy]]{{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|LIT}} [[Arvydas Sabonis]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Sean Marks]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Steven Adams]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Rolando Frazer]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksandar Belov]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Danny Ainge]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Red Auerbach]]{{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} [[Larry Bird]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Chuck Cooper (košarkaš)|Chuck Cooper]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Bob Cousy]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[John Havlicek]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Tom Heinsohn]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Dennis Johnson]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[K. C. Jones]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Sam Jones (košarkaš)|Sam Jones]]{{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} [[Kevin McHale (košarkaš)|Kevin McHale]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Robert Parish]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Greivis Vásquez]] {{nowrap end}} | group5 = [[File:Fencing pictogram.svg|20px]] Mačevanje | list5 = {{nowrap begin}} {{flagicon|KUB}} [[Ramón Fonst]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Rubén Limardo]] {{nowrap end}} | group6 = [[File:Swimming pictogram.svg|20px]] Plivanje | list6 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Ian Thorpe]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Claudia Poll]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Silvia Poll]] {{nowrap end}} | group7 = [[File:Rugby union pictogram.svg|20px]] Ragbi | list7 = {{nowrap begin}} {{flagicon|NZL}} [[Jonah Lomu]] {{nowrap end}} | group8 = [[File:Alpine skiing pictogram.svg|20px]] Skijanje | list8 = {{nowrap begin}} {{flagicon|GAN}} [[Kwame Nkrumah-Acheampong]] {{nowrap end}} | group9 = [[File:Tennis pictogram.svg|20px]] Tenis | list9 = {{nowrap begin}} {{flagicon|FRA}} [[Yannick Noah]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[René Lacoste]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marion Bartoli]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Richard Gasquet]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Jannik Sinner]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Anthony Wilding]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Carlos Alcaraz]] {{nowrap end}} | group10 = [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px]] Dizanje utega | list10 = {{nowrap begin}} {{flagicon|SIN}} [[Tan Howe Liang]] {{nowrap end}} | group11 = [[File:Table tennis pictogram.svg|20px]] Stolni tenis | list11 = {{nowrap begin}} {{flagicon|SIN}} [[Feng Tianwei]] {{nowrap end}} }} {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | title = Doprinosi o rukometašima | listclass = hlist | group1 = Europa | list1 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUT}} [[Thomas Bauer]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Mykola Bilyk]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Robert Weber (rukometaš)|Robert Weber]]{{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Sjargej Rutenka]]{{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Jurij Šaucou]]{{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Mihail Jakimovič]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Veselin Vujović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Žarko Marković]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Rade Mijatović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Miloš Vujović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Vasko Ševaljević]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Branko Vujović]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Filip Jícha]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Filip (rukometaš)|Jan Filip]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Ondřej Zdráhala]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Daniel Kubeš]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[David Juříček]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Flemming Ladefoged Hansen|Flemming Hansen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Søren Stryger]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Kasper Hvidt]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Jan Eiberg Jørgensen|Jan Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Lasse Svan Hansen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Michael Damgaard]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Allan Damgaard]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Rasmus Lauge Schmidt]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Nikolaj Jacobsen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Magnus Landin]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Mathias Gidsel]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Anders Eggert]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Simon Pytlick]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Magnus Saugstrup]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Emil Jakobsen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Lukas Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|FRO}} [[Elias Ellefsen á Skipagøtu]]{{•w}} {{flagicon|FRO}} [[Hákun West av Teigum]]{{•w}} {{flagicon|GRU}} [[Giorgi Chovrebadze]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Marko Mamić]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Igor Karačić]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Zlatko Saračević]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Alvaro Načinović]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Ivan Martinović]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Goran Perkovac]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Guðjón Valur Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Þórir Ólafsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Ólafur Stefánsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Aron Pálmarsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Alexander Petersson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Dagur Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Snorri Steinn Guðjónsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Guðmundur Guðmundsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Kristján Andrésson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Ómar Ingi Magnússon]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Viktor Gísli Hallgrímsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Bjarki Már Elísson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Alfreð Gíslason]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Orri Freyr Þorkelsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Viggó Kristjánsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Gísli Þorgeir Kristjánsson]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Leo Prantner]]{{•w}} {{flagicon|LAT}} [[Dainis Krištopāns]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[László Nagy]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Gábor Császár]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Máté Lékai]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Timuzsin Schuch]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Bence Bánhidi]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[József Éles]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Roland Mikler]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Bence Imre]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Filip Lazarov]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Naumče Mojsovski]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Dejan Manaskov]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Stojanče Stoilov]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Kay Smits]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Luc Steins]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Rutger ten Velde]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Dani Baijens]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Arjen Versteijnen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Niels Versteijnen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Christian Berge]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Sander Sagosen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Frank Løke]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Kent Robin Tønnesen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Torbjørn Bergerud]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Christian O'Sullivan]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Bjarte Myrhol]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Kristian Bjørnsen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Magnus Abelvik Rød]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Magnus Jøndal]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Håvard Tvedten]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Alexander Blonz]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[August Pedersen]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Hans Theilig]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Henning Fritz]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Daniel Stephan]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Uwe Gensheimer]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Andreas Wolff]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Tobias Reichmann]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Thomas Knorr]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Volker Zerbe]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Christian Sprenger]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Florian Kehrmann]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Stefan Kretzschmar]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Fabian Wiede]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Timo Kastening]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Hendrik Pekeler]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Christian Schwarzer]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Michael Kraus (rukometaš)|Michael Kraus]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Johannes Golla]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Juri Knorr]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Renārs Uščins]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Marko Grgić]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Sławomir Szmal]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Krzysztof Lijewski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Marcin Lijewski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Bartosz Jurecki]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Michał Jurecki]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Mariusz Jurkiewicz]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Mariusz Jurasik]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Carlos Resende]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Alfredo Quintana]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Rui Silva (rukometaš)|Rui Silva]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Paulo Pereira]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Pedro Portela]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Martim Costa]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Luís Frade]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[António Areia]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Salvador Salvador]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Gheorghe Gruia]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Kovaljev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Konstantin Igropulo]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Timur Dibirov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Torgovanov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Eduard Kokšarov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Vasilij Kudinov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Denis Krivošljikov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Sergej Pogorelov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Žitnjikov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Valerij Gopin]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Sergej Kosorotov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Vladimir Maksimov (rukometaš)|Vladimir Maksimov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Andrej Lavrov]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Dragan Gajić]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Uroš Zorman]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Vid Kavtičnik]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Jure Dolenec]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Aleš Pajovič]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Blaž Janc]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Tettey Banfro]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Aleks Vlah]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Domen Novak (rukometaš)|Domen Novak]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Domen Makuc]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Momir Ilić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Dragan Škrbić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Mladen Bojinović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Jovica Cvetković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Žarko Šešum]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Arpad Šterbik]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Darko Stanić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Rastko Stojković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Ivan Nikčević]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Petar Nenadić]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Alberto Entrerríos]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Raúl Entrerríos]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Julen Aguinagalde]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Guijosa]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Viran Morros]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Talant Dujšebajev]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Andrei Xepkin]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Iker Romero]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jaume Fort Mauri]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[David Barrufet]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Alex Dujšebajev]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Daniel Dujšebajev]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jordi Ribera]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Ferrán Solé]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jorge Maqueda]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Roberto García Parrondo]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gonzalo Pérez de Vargas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Mateo Garralda]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Enric Masip]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Aleix Gómez]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gedeón Guardiola]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Daniel Fernández (rukometaš)|Daniel Fernández]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Marcos Fis]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Ian Barrufet]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Stefan Lövgren]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Magnus Wislander]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ola Lindgren]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Staffan Olsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ljubomir Vranješ]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Peter Gentzel]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Magnus Andersson (rukometaš)|Magnus Andersson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Johan Jakobsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Tomas Svensson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Tobias Karlsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Kim Andersson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Johan Petersson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Erik Hajas]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Pierre Thorsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Jerry Tollbring]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Niclas Ekberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Albin Lagergren]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Jesper Nielsen]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Jim Gottfridsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Hampus Wanne]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Andreas Palicka]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Yngve Lamberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Dalibor Doder]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Per Carlén]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Oscar Bergendahl]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Eric Johansson (rukometaš)|Eric Johansson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Felix Claar]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Andy Schmid]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Marc Baumgartner]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Lenny Rubin]]{{•w}} {{flagicon|UK}} [[Steven Larsson]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleg Velikij]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Sergij Bilik]] {{nowrap end}} {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | listclass = hlist |group1 = {{flagicon|FRA}} Francuska |list1= {{nowrap begin}} [[Thierry Omeyer]]{{•w}} [[Nikola Karabatić]]{{•w}} [[Daniel Narcisse]]{{•w}} [[Didier Dinart]]{{•w}} [[Jérôme Fernandez]]{{•w}} [[Luc Abalo]]{{•w}} [[Claude Onesta]]{{•w}} [[Guillaume Gille]]{{•w}} [[Joël Abati]]{{•w}} [[Guillaume Joli]]{{•w}} [[William Accambray]]{{•w}} [[Bruno Martini (rukometaš)|Bruno Martini]]{{•w}} [[Grégory Anquetil]]{{•w}} [[Jackson Richardson]]{{•w}} [[Olivier Girault]]{{•w}} [[Andrej Golić]]{{•w}} [[Patrick Cazal]]{{•w}} [[Stéphane Stoecklin]]{{•w}} [[Bertrand Gille]]{{•w}} [[Michaël Guigou]]{{•w}} [[Cédric Sorhaindo]]{{•w}} [[Sébastien Bosquet]]{{•w}} [[Xavier Barachet]]{{•w}} [[Mathieu Grébille]]{{•w}} [[Cyril Dumoulin]]{{•w}} [[Kentin Mahé]]{{•w}} [[Cédric Burdet]]{{•w}} [[Franck Junillon]]{{•w}} [[Laurent Puigségur]]{{•w}} [[Daouda Karaboué]]{{•w}} [[Samuel Honrubia]]{{•w}} [[Frédéric Volle]]{{•w}} [[Kevynn Nyokas]]{{•w}} [[Grégoire Detrez]]{{•w}} [[Arnaud Bingo]]{{•w}} [[Bertrand Roiné]]{{•w}} [[Sébastien Ostertag]]{{•w}} [[Alain Portes]]{{•w}} [[Daniel Costantini]]{{•w}} [[Denis Lathoud]]{{•w}} [[Stéphane Plantin]]{{•w}} [[Christian Gaudin]]{{•w}} [[Philippe Gardent]]{{•w}} [[Patrice Canayer]]{{•w}} [[Pascal Mahé]]{{•w}} [[Cédric Paty]]{{•w}} [[Sylvain Nouet]]{{•w}} [[Thimothey N'Guessan]]{{•w}} [[Valentin Porte]]{{•w}} [[Igor Anić]]{{•w}} [[Vincent Gérard]]{{•w}} [[Olivier Nyokas]]{{•w}} [[Ludovic Fabregas]]{{•w}} [[Benoît Kounkoud]]{{•w}} [[Théo Derot]]{{•w}} [[Nedim Remili]]{{•w}} [[Adrien Dipanda]]{{•w}} [[Dika Mem]]{{•w}} [[Raphaël Caucheteux]]{{•w}} [[Melvyn Richardson]]{{•w}} [[Hugo Descat]]{{•w}} [[Guéric Kervadec]]{{•w}} [[Philippe Debureau]]{{•w}} [[Nicolas Tournat]]{{•w}} [[Yann Genty]]{{•w}} [[Romain Lagarde]]{{•w}} [[Dylan Nahi]]{{•w}} [[Aymeric Minne]]{{•w}} [[Yanis Lenne]]{{•w}} [[Thibaut Briet]]{{•w}} [[Elohim Prandi]]{{•w}} [[Rémi Desbonnet]]{{•w}} [[Samir Bellahcene]]{{•w}} [[Karl Konan]]{{•w}} [[Charles Bolzinger]] {{nowrap end}} }} | group2 = Afrika | list2 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ALŽ}} [[Salah Bouchekriou]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Salim Nedjel Hammou]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Messaoud Berkous]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Hassan Mustafa]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Husein Zaki]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ahmed al-Ahmar]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Jahia Omar]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ali Zein]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ibrahim al-Masri]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Jehia al-Dera]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Seif al-Dera]]{{•w}} {{flagicon|COD}} [[Gauthier Mvumbi]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Wael Jallouz]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Issam Tej]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Wissem Hmam]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Amine Bannour]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Islem Jbeli]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Leandro Semedo]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Délcio Pina]] {{nowrap end}} | group3 = Azija i Oceanija | list3 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Bevan Calvert]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Ognjen Matić]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Taip Ramadani]]{{•w}} {{flagicon|BHR}} [[Husein al-Sajad]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Jin Watanabe (rukometaš)|Jin Watanabe]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Kyung-Shin Yoon]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Jae-Won Kang]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Ahmad Madadi]]{{•w}} {{flagicon|KUV}} [[Seif al-Davani]] {{nowrap end}} | group4 = Amerike | list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ARG}} [[Eduardo Gallardo]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Diego Simonet]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Pablo Simonet]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Sebastián Simonet]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[James Parker (rukometaš)|James Parker]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Leonel Maciel]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Thiagus dos Santos]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Jean-Pierre Dupoux]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Haniel Langaro]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Rudolph Hackbarth]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Rodrigo Salinas Muñoz]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Erwin Feuchtmann]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Esteban Salinas]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Rafael Capote]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Rolando Uríos]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Carlos Pérez (rukometaš)|Carlos Pérez]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Roberto Julián Duranona]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Julio Fis]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Frankis Marzo]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Ian Hüter]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Patrick Hüter]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Gary Hines]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Samuel Hoddersen]] {{nowrap end}} }} {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | title = Doprinosi o nogometašima | groupstyle = background-color:#AAD0FF; text-align:center; border:1px solid silver; | listclass = hlist | group1 = Europa | list1 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ALB}} [[Lorik Cana]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Armando Sadiku]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Klaus Gjasula]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Qazim Laçi]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Nedim Bajrami]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Alessandro Schöpf]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Aleksandar Dragović]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Stefan Lainer]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Michael Gregoritsch]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Christoph Baumgartner]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Saša Kalajdžić]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Maximilian Wöber]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Gernot Trauner]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Alex Manninger]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Romano Schmid]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Kevin De Bruyne]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Marouane Fellaini]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Romelu Lukaku]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Dries Mertens]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Divock Origi]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Jan Vertonghen]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Axel Witsel]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Radja Nainggolan]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Toby Alderweireld]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Michy Batshuayi]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Yannick Carrasco]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Eden Hazard]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Adnan Januzaj]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Nacer Chadli]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Thomas Meunier]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Thibaut Courtois]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Thorgan Hazard]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Alexis Saelemaekers]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Leandro Trossard]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Charles De Ketelaere]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Hans Vanaken]]{{•w}} {{flagicon|BUG}} [[Dimitar Berbatov]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Mirko Vučinić]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Predrag Mijatović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Boban Bajković]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Dragoslav Jevrić]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Oldřich Nejedlý]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Antonín Panenka]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Josef Masopust]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Ivo Viktor]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Václav Pilař]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Petr Jiráček]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Laštůvka]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Hübschman]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Petr Čech]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Rosický]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Koller]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Karel Poborský]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Necid]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Milan Škoda]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Patrik Schick]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Holeš]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Robin Hranáč]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Lukáš Provod]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Ladislav Krejčí (fudbaler, rođen 1999.)|Ladislav Krejčí]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Michal Sadílek]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Nicklas Bendtner]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Michael Krohn-Dehli]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Yussuf Poulsen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Christian Eriksen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Simon Kjær]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Mathias Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Nicolai Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Lasse Schöne]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Pierre-Emile Højbjerg]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Mikkel Damsgaard]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Andreas Christensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Joakim Mæhle]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Kasper Dolberg]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Martin Braithwaite]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Thomas Delaney]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Morten Hjulmand]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Bobby Charlton]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Kevin Keegan]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Paul Ince]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Gary Lineker]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Geoff Hurst]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Gordon Banks]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Peter Shilton]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[David Seaman]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Glen Johnson]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Danny Welbeck]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Theo Walcott]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[John Terry]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Steven Gerrard]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Gary Neville]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Owen Hargreaves]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Ashley Young]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Ashley Cole]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Joleon Lescott]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Wayne Rooney]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Sol Campbell]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Daniel Sturridge]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Raheem Sterling]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Luke Shaw]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Eric Dier]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jamie Vardy]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jack Grealish]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Marcus Rashford]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Harry Kane]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jesse Lingard]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Kieran Trippier]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jordan Henderson]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Harry Maguire]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Dele Alli]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jude Bellingham]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Bukayo Saka]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Ezri Konsa]]{{•w}} {{flagicon|EST}} [[Andres Oper]]{{•w}} {{flagicon|EST}} [[Martin Reim]]{{•w}} {{flagicon|FIN}} [[Joel Pohjanpalo]]{{•w}} {{flagicon|FIN}} [[Lukáš Hrádecký]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Fabien Barthez]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Lilian Thuram]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marcus Thuram]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Patrick Vieira]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Thierry Henry]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Alou Diarra]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Claude Makélélé]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Florent Malouda]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Vikash Dhorasoo]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Alain Giresse]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Didier Deschamps]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Raymond Kopa]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marius Trésor]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marcel Desailly]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Luis Fernández]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Aimé Jacquet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Nicolas Anelka]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Bixente Lizarazu]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Youri Djorkaeff]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Jean Vincent (fudbaler)|Jean Vincent]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Sylvain Wiltord]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Hugo Lloris]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Manuel Amoros]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Robert Pirès]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Franck Ribéry]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[David Trézéguet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Raymond Domenech]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Samir Nasri]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Jérémy Ménez]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Yohan Cabaye]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Laurent Blanc]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Éric Abidal]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Olivier Giroud]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Blaise Matuidi]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Paul Pogba]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Moussa Sissoko]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Mathieu Valbuena]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Dimitri Payet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Kingsley Coman]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Patrice Evra]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Antoine Griezmann]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Kylian Mbappé]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Benjamin Pavard]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Raphaël Varane]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Samuel Umtiti]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Presnel Kimpembe]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Adrien Rabiot]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Aurélien Tchouaméni]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Théo Hernandez]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Randal Kolo Muani]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Willy Sagnol]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Bradley Barcola]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[William Saliba]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Mike Maignan]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Youssouf Fofana (francuski fudbaler)|Youssouf Fofana]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Ousmane Dembélé]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Michael Olise]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Dayot Upamecano]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Sokratis Papastatopulos]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Jorgos Karagunis]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Kostas Fortunis]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Teofanis Gekas]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Andreas Samaris]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Konstantinos Mitroglu]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Lazaros Hristodulopulos]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[José Holebas]]{{•w}} {{flagicon|GRU}} [[Georges Mikautadze]]{{•w}} {{flagicon|GRU}} [[Giorgi Mamardašvili]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Sean St Ledger]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Ciaran Clark]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Wes Hoolahan]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Robbie Brady]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Gylfi Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Birkir Bjarnason]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Birkir Már Sævarsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Jón Daði Böðvarsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Arnór Ingvi Traustason]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Kolbeinn Sigþórsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Ragnar Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Alfreð Finnbogason]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Gianluigi Buffon]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Antonio Cassano]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Mario Balotelli]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Montolivo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Antonio Nocerino]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Alessandro Diamanti]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Roberto Di Matteo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Antonio Di Natale]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Andrea Pirlo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Claudio Marchisio]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Graziano Pellè]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Emanuele Giaccherini]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Éder (italijanski fudbaler)|Éder]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Giorgio Chiellini]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Leonardo Bonucci]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Andrea Barzagli]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Marco Parolo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Lorenzo Insigne]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Mattia De Sciglio]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Simone Zaza]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Matteo Darmian]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Manuel Locatelli]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Matteo Pessina]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Federico Chiesa]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Andrea Belotti]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Jorge Luiz Frello Filho|Jorginho]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Federico Bernardeschi]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Domenico Berardi]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Gianluigi Donnarumma]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Leonardo Spinazzola]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Alessandro Bastoni]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Calafiori]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Mattia Zaccagni]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Gábor Király]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Zoltán Stieber]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Ádám Szalai]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Balázs Dzsudzsák]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Zoltán Gera]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Attila Fiola]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[András Schäfer]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Barnabás Varga]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Kevin Csoboth]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Sándor Kocsis]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Ivan Tričkovski]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Edwin van der Sar]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Dirk Kuijt]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Ruud van Nistelrooij]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Marco van Basten]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Wesley Sneijder]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Giovanni van Bronckhorst]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Robin van Persie]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Bert van Marwijk]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Jetro Willems]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Arjen Robben]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Stefan de Vrij]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Jasper Cillessen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Memphis Depay]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Leroy Fer]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Klaas-Jan Huntelaar]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Ron Vlaar]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Daley Blind]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Steven Berghuis]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Teun Koopmeiners]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Luuk de Jong]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Georginio Wijnaldum]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Patrick Kluivert]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Maarten Stekelenburg]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Wout Weghorst]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Denzel Dumfries]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Cody Gakpo]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Davy Klaassen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Donyell Malen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Xavi Simons]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Crysencio Summerville]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Brian Brobbey]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Jan Paul van Hecke]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Quinten Timber]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Justin Kluivert]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Leo Østigård]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Marcus Holmgren Pedersen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Thelo Aasgaard]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Jørgen Strand Larsen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Antonio Nusa]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Andreas Schjelderup]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Miroslav Klose]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jens Lehmann]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Michael Ballack]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Sami Khedira]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Marco Reus]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Arne Friedrich]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Philipp Lahm]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Marko Marin]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Lukas Podolski]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jürgen Klopp]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Mario Gómez]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Manuel Neuer]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} {{nowrap|[[Bastian Schweinsteiger]]}}{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Thomas Müller]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Mats Hummels]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[André Schürrle]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Joachim Löw]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Shkodran Mustafi]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jérôme Boateng]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Julian Draxler]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Joshua Kimmich]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jonas Hector]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Robin Gosens]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Leon Goretzka]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Youssoufa Moukoko]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Niclas Füllkrug]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Florian Wirtz]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jamal Musiala]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Robert Andrich]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Antonio Rüdiger]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Emre Can]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Deniz Undav]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Nico Schlotterbeck]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Felix Nmecha]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Nathaniel Brown (fudbaler)|Nathaniel Brown]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jonathan Tah]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Nadiem Amiri]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Nick Woltemade]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Bartosz Bosacki]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Łukasz Fabiański]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Artur Boruc]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kuszczak]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Mariusz Lewandowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Piotr Giza]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Ireneusz Jeleń]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Jakub Błaszczykowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Włodzimierz Smolarek]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Robert Lewandowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Arkadiusz Milik]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Kamil Glik]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Grzegorz Krychowiak]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Thiago Cionek]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Jan Bednarek]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Karol Linetty]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Piotr Zieliński]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Kacper Kozłowski (fudbaler)|Kacper Kozłowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Adam Buksa]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Krzysztof Piątek]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Grzegorz Lato]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Képler Laveran Lima Ferreira|Pepe]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[José Mourinho]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Luís Figo]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Silvestre Varela]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Hélder Postiga]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[João Moutinho]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Bruno Alves]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Renato Sanches]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Ricardo Quaresma]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Éder (portugalski fudbaler)|Éder]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Rui Patrício]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Raphaël Guerreiro]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Diogo Jota]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Ricardo Horta]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Gonçalo Ramos]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Francisco Conceição]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[João Neves]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Mircea Lucescu]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Răzvan Raţ]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Ciprian Marica]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Bogdan Stancu]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Vlad Chiricheș]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Răzvan Marin]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Denis Drăguș]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Nicolae Stanciu (fudbaler, rođen 1993.)|Nicolae Stanciu]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Gheorghe Hagi]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Roman Pavljučenko]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Konstantin Zirjanov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Andrej Aršavin]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitri Torbinski]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Alan Dzagojev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Roman Širokov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksandar Kokorin]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksandar Keržakov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Vasilij Berezucki]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Berezucki]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Sergej Ignaševič]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Denis Glušakov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Denis Čerišev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Artem Dzjuba]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Fjodor Smolov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Mário Fernandes (fudbaler)|Mário Fernandes]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Daler Kuzjajev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Mirančuk]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Rinat Dasajev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Oleg Saljenko]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Valentin Ivanov (sovjetski fudbaler)|Valentin Kozmič Ivanov]]{{•w}} {{flagicon|SJI}} [[Gareth McAuley]]{{•w}} {{flagicon|SJI}} [[Niall McGinn]]{{•w}} {{flagicon|SMK}} [[Ezđan Alioski]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Ondrej Duda]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Vladimír Weiss (fudbaler rođen 1989.)|Vladimír Weiss III]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Marek Hamšík]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Martin Dúbravka]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Juraj Kucka]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Ivan Schranz]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Erik Janža]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Josip Iličić]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Jure Balkovec]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Milan Jovanović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Marko Pantelić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Miloš Krasić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Zdravko Kuzmanović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Vladan Lukić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Ilija Petković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Filip Kasalica]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Dragan Stojković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Branislav Ivanović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Boško Janković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Vlada Avramov]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Aleksandar Mitrović (fudbaler)|Aleksandar Mitrović]]{{•w}} {{flagicon|ŠKO}} [[Callum McGregor]]{{•w}} {{flagicon|ŠKO}} [[Ryan Porteous]]{{•w}} {{flagicon|ŠKO}} [[John McGinn]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Juan Gutiérrez Moreno|Juanito]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[David de Gea]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Cesc Fàbregas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Javier Clemente]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[David Silva]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jesús Navas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Xabi Alonso]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gerard Piqué]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Sergio Ramos]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jordi Alba]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Álvaro Morata]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Nolito]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Nacho (fudbaler rođen 1990.)|Nacho]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Diego Costa]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Iago Aspas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Isco]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Koke (fudbaler rođen 1992.)|Koke]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[José Antonio Reyes]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gerard Moreno (fudbaler)|Gerard Moreno]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Aymeric Laporte]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Pablo Sarabia]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Ferran Torres]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Pedri]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Mikel Oyarzabal]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Rodri (fudbaler, rođen 1996.)|Rodri]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Marco Asensio]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Carlos Soler (fudbaler)|Carlos Soler]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Fabián Ruiz]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Lamine Yamal]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Nico Williams]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Robin Le Normand]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Mikel Merino]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Álex Baena]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Luis de la Fuente (fudbaler, rođen 1961.)|Luis de la Fuente]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Viktor Claesson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Andreas Isaksson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Olof Mellberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Sebastian Larsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Zlatan Ibrahimović]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Andreas Granqvist]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ola Toivonen]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ludwig Augustinsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Emil Forsberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Sven-Göran Eriksson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Viktor Gyökeres]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Mattias Svanberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Anthony Elanga]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Yasin Ayari]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Blerim Džemaili]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Ludovic Magnin]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Admir Mehmedi]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Haris Seferović]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Granit Xhaka]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Xherdan Shaqiri]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Breel Embolo]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Fabian Schär]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Stephan Lichtsteiner]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Ricardo Rodríguez (fudbaler)|Ricardo Rodríguez]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Steven Zuber]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Josip Drmić]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Yann Sommer]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Manuel Akanji]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Ruben Vargas]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Denis Zakaria]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Remo Freuler]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Michel Aebischer]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Kwadwo Duah]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Dan Ndoye]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Zeki Amdouni]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Miro Muheim]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Johan Manzambi]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Cedric Itten]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Nihat Kahveci]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Semih Şentürk]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Volkan Demirel]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Uğur Boral]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Hamit Altıntop]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Emre Mor]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Ozan Tufan]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Burak Yılmaz]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Merih Demiral]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Çağlar Söyüncü]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Ahmet Yılmaz Çalık]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Halil Dervişoğlu]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[İrfan Kahveci]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Kerem Aktürkoğlu]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Mert Müldür]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Samet Akaydin]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Hakan Çalhanoğlu]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Cenk Tosun]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Kaan Ayhan]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Ševčenko]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Pjatov]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleksandr Šovkovski]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Bohdan Šust]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Vorobjej]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Anatolij Timoščuk]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleh Husjev]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Maksim Kalinjičenko]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleksij Bjelik]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Vjačeslav Ševčuk]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Jarmolenko]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Roman Jaremčuk]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Ruslan Malinovskij]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Artem Dovbik]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Mikola Šaparenko]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleg Blohin]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Hal Robson-Kanu]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Neil Taylor (fudbaler)|Neil Taylor]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Ashley Williams (fudbaler)|Ashley Williams]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Sam Vokes]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Joe Allen (fudbaler rođen 1990.)|Joe Allen]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Kieffer Moore]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Connor Roberts (fudbaler, rođen 1995.)|Connor Roberts]] {{nowrap end}} | group2 = Afrika | list2 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[Luís Oliveira Gonçalves]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Flávio da Silva Amado|Flávio]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Akwá]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Manucho]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Nando Rafael]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Rui Marques]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Gilberto (angolski fudbaler)|Gilberto]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Abdelmoumene Djabou]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Islam Slimani]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Yacine Brahimi]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Sofiane Feghouli]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Rafik Halliche]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Nadhir Benbouali]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Amine Gouiri]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Rafik Belghali]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Stéphane Sessègnon]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Moussa Latoundji]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Oumar Tchomogo]]{{•w}} {{flagicon|COD}} [[Yoane Wissa]]{{•w}} {{flagicon|COD}} [[Fiston Mayele]]{{•w}} {{flagicon|COD}} [[Brian Cipenga]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Mohamed Salah]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ahmed Fathi]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Essam al-Hadari]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Imam Ašur]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Muhammad Hani]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Mustafa Ziko]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Trézéguet (egipatski fudbaler)|Trézéguet]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Mahmud Saber]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Rami Rabia]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Hosam Abdelmagid]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Jaser Ibrahim]]{{•w}} {{flagicon|Zlatna Obala}} [[Arthur Wharton]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Sammy Adjei]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Samuel Kuffour]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Stephen Appiah]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Kevin-Prince Boateng]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Emmanuel Frimpong]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Tony Yeboah]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Abedi Pele]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Asamoah Gyan]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Sulley Muntari]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Richard Kingson]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[André Ayew]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[John Boye]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Osman Bukari]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Mohammed Kudus]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Mohammed Salisu]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Iñaki Williams]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Caleb Yirenkyi]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Derrick Luckassen]]{{•w}} {{flagicon|JAR}} [[Teboho Mokoena (fudbaler, rođen 1997.)|Teboho Mokoena]]{{•w}} {{flagicon|JAR}} [[Sphephelo Sithole]]{{•w}} {{flagicon|JAR}} [[Themba Zwane]]{{•w}} {{flagicon|JAR}} [[Thapelo Maseko]]{{•w}} {{flagicon|JAR}} [[Jayden Adams]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Joël Matip]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Roger Milla]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Jean-Charles Castelletto]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Eric Maxim Choupo-Moting]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Vincent Aboubakar]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Aziz Bouhaddouz]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Khalid Boutaïb]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Youssef En-Nesyri]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Nayef Aguerd]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Hakim Ziyech]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Romain Saïss]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Zakaria Aboukhlal]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Badr Benoun]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Abdelhamid Sabiri]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Achraf Dari]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Ismael Saibari]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Gessime Yassine]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Soufiane Rahimi]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Yassine Bounou]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Issa Diop (fudbaler)|Issa Diop]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Neil El Aynaoui]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Chemsdine Talbi]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Azzedine Ounahi]]{{•w}} {{flagicon|Nigerija}} [[Joseph Yobo]]{{•w}} {{flagicon|Nigerija}} [[Ahmed Musa]]{{•w}} {{flagicon|Nigerija}} [[Victor Moses]]{{•w}} {{flagicon|NGA}} [[Oghenekaro Etebo]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Didier Drogba]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Wilfried Bony]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Gervinho]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Amad Diallo]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Franck Kessié]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Nicolas Pépé]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Ibrahima Gueye]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[M'Baye Niang]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Sadio Mané]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Moussa Wagué]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Kalidou Koulibaly]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Famara Diédhiou]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Boulaye Dia]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Bamba Dieng]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Ibrahim Mbaye]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Pape Gueye]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Habib Diarra]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Iliman Ndiaye]]{{•w}} {{flagicon|TOG}} [[Kossi Agassa]]{{•w}} {{flagicon|TOG}} [[Alaixys Romao]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Ferjani Sassi]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Yassine Meriah]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Wahbi Khazri]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Dylan Bronn]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Fakhreddine Ben Youssef]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Omar Rekik]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Ellyes Skhiri]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Hazem Mastouri]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Vozinha]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Hélio Varela]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Kevin Pina (fudbaler)|Kevin Pina]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Diney (fudbaler, rođen 1995.)|Diney]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Deroy Duarte]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Laros Duarte]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Sidny Lopes Cabral]] {{nowrap end}} | group3 = Azija i Oceanija | list3 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Tim Cahill]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mark Schwarzer]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Archie Thompson]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Harry Kewell]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mile Jedinak]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mark Bresciano]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Aziz Behich]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Daniel Arzani]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Craig Goodwin]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mathew Leckie]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Connor Metcalfe]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Nestory Irankunda]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Cameron Burgess]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Harry Souttar]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Jackson Irvine]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Awer Mabil]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Lucas Herrington]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Roy Krishna]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Esala Masi]]{{•w}} {{flagicon|IRK}} [[Ejman Husein]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Mohammad Mohebi]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Reza Gučan-Nežad]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Mehdi Taremi]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Karim Ansarifard]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Ruzbeh Češmi]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Ramin Rezaijan]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Hidetoshi Nakata]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Keisuke Honda]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Shinji Okazaki]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Ao Tanaka]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Kaoru Mitoma]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Daizen Maeda]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Keito Nakamura]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Daichi Kamada]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Ayase Ueda]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Kaishū Sano]]{{•w}} {{flagicon|JOR}} [[Ali Alvan]]{{•w}} {{flagicon|JOR}} [[Jazan al-Arab]]{{•w}} {{flagicon|JOR}} [[Nizar al-Rašdan]]{{•w}} {{flagicon|JOR}} [[Musa al-Taamri]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Koo Ja-cheol]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Lee Keun-ho]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Son Heung-min]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Hong Myeong-bo]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Kim Young-gwon]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Jo Gyu-seong]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Hwang Hui-chan]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Baek Seung-ho]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Hwang In-beom]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[O Hyeon-gyu]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Sād al-Šēb]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Mohammed Muntari]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Boualem Khoukhi]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Mohamed Manai]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Mahmud Abu Nada]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Hasan al-Hejdus]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Shane Smeltz]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Elijah Just]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Finn Surman]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Salman al-Faradž]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Fahad al-Muvalad]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Salem al-Davsari]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Saleh al-Šehri]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Abdulelah al-Amri]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Hassan al-Tambakti]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Ji Yun-Nam]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Pak Sŭng-jin]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Ri Dong-un]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Yang Sŭng-kuk]]{{•w}} {{flagicon|UZB}} [[Abbosbek Fayzullayev]]{{•w}} {{flagicon|UZB}} [[Eldor Shomurodov]]{{•w}} {{flagicon|UZB}} [[Abduvohid Neʼmatov]] {{nowrap end}} | group4 = Amerike | list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|CUW}} [[Livano Comenencia]]{{•w}} {{flagicon|HAI}} [[Wilson Isidor]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Noel Valladares]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Carlo Costly]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Maynor Figueroa]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[José Cardona]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Porfirio Armando Betancourt]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Gilberto Yearwood]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Wilson Palacios]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Milton Palacios]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Jerry Palacios]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Johnny Palacios]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Alphonso Davies]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Atiba Hutchinson]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Cyle Larin]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Nathan Saliba]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Promise David]]{{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Stephen Eustáquio]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Paulo Wanchope]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Joel Campbell]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Walter Centeno]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Rolando Fonseca]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Óscar Duarte]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Marco Ureña]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Bryan Ruiz]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Celso Borges]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Giancarlo González]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Christian Bolaños]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Michael Umaña]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Kendall Waston]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Yeltsin Tejeda]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Keysher Fuller]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Juan Pablo Vargas]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Tomás Fernández]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[José Magriñá]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Héctor Socorro]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Oribe Peralta]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Rafael Márquez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Andrés Guardado]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Javier Hernández Balcázar|Javier Hernández]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Giovani dos Santos]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Hirving Lozano]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Edson Álvarez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Henry Martín]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Luis Chávez (fudbaler)|Luis Chávez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Gilberto Mora (fudbaler, rođen 2008.)|Gilberto Mora]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Julián Quiñones]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Raúl Jiménez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Luis Romo]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Álvaro Fidalgo]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Mateo Chávez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Guillermo Ochoa]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Felipe Baloy]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Aníbal Godoy]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Luis Tejada]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Clint Dempsey]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[John Anthony Brooks|John Brooks]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Jermaine Jones]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Julian Green]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Timothy Weah]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Haji Wright]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Folarin Balogun]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Giovanni Reyna]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Tim Ream]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Alex Freeman]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Sebastian Berhalter]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Auston Trusty]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Malik Tillman]]{{•w}} {{flagicon|TIT}} [[Dwight Yorke]] {{flagicon|ARG}} [[Diego Maradona]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Marcos Rojo]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Ezequiel Garay]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Gabriel Mercado]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Enzo Fernández (fudbaler, rođen 2001.)|Enzo Fernández]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Alexis Mac Allister]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Julián Álvarez (fudbaler)|Julián Álvarez]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Nahuel Molina]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Gonzalo Montiel]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Leandro Paredes]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Giovani Lo Celso]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Dida]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Adriano]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Kaká]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Pelé]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Marcelo]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Oscar (fudbaler rođen 1991)|Oscar]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[David Luiz]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Fernandinho (fudbaler)|Fernandinho]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Thiago Silva]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Willian Borges da Silva|Willian]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Hulk (fudbaler)|Hulk]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Zico]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Leônidas da Silva]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Leovegildo Lins da Gama Júnior|Júnior]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Philippe Coutinho]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Paulinho]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Renato Augusto]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Richarlison]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Lucas Paquetá]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Rodrygo]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Pedro (fudbaler, rođen 1997.)|Pedro]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Marquinhos]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Matheus Cunha]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Alexis Sánchez]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Jean Beausejour]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Jorge Valdívia]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Charles Aránguiz]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Mauricio Pinilla]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Gonzalo Jara]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Marcelo Díaz]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Enner Valencia]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Hernán Galíndez]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Piero Hincapié]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Jeremy Sarmiento]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Moisés Caicedo]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Gonzalo Plata]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Nilson Angulo]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Mario Yepes]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Pablo Armero]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Teófilo Gutiérrez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[James Rodríguez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Juan Guillermo Cuadrado|Juan Cuadrado]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Jackson Martínez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Juan Fernando Quintero|Juan Quintero]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Carlos Sánchez Moreno|Carlos Sánchez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Faryd Mondragón]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Yerry Mina]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Carlos Bacca]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Mateus Uribe]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Luis Muriel]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Radamel Falcao]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Daniel Muñoz (fudbaler)|Daniel Muñoz]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Jaminton Campaz]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Jhon Arias (fudbaler)|Jhon Arias]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Davinson Sánchez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Cucho Hernández]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[José Luis Chilavert]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Damián Bobadilla]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Maurício (fudbaler, rođen 2001.)|Maurício]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Matías Galarza (paragvajski fudbaler)|Matías Galarza]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[José Canale]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Fabián Balbuena]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Antonio Sanabria]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Gustavo Gómez]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[Julio Enciso (fudbaler, rođen 2004.)|Julio Enciso]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[Christian Cueva]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[André Carrillo]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[Paolo Guerrero]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[Teófilo Cubillas]]{{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Humphrey Mijnals]]{{•w}} {{flagicon|SUR}} [[André Kamperveen]]{{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Kenneth Kluivert]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Maximiliano Pereira|Maxi Pereira]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[José María Giménez]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Pedro Rocha]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Giorgian de Arrascaeta]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Álvaro Recoba]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Maximiliano Araújo]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Agustín Canobbio]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Juan Arango]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Rafael Dudamel]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Salomón Rondón]] {{nowrap end}} }} rl7rmzzy7h9o4ba7076gwu91oid5en8 Stjepan Miletić 0 210060 42690031 41821419 2026-09-17T17:31:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690031 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Stjepan Miletić grobnica Mirogoj listopad 2007.jpg|mini|Grobnica obitelji Miletić na zagrebačkom [[Mirogoj]]u.]] '''Stjepan Miletić''' ([[Zagreb]], [[24. ožujka]] [[1868]]. - [[München]], [[8. rujna]] [[1908]].), [[Hrvati|hrvatski]] kazališni [[intendant]], [[redatelj]], kazališni [[kazališna kritika|kritičar]] i književnik. == Biografija == Stjepan Miletić mlađi rodio se u Zagrebu [[1868.]] godine u plemićkoj obitelji Stjepana Miletića.<ref>[http://hrcak.srce.hr/file/66994 Enver Ljubović: Plemićka obitelji Miletić i njihovi grbovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170118051037/http://hrcak.srce.hr/file/66994 |date=2017-01-18 }}, preuzeto 14. siječnja 2012.</ref> Studirao je [[Filozofija|filozofiju]] u [[Beč]]u a tu je i doktorirao. Od mladih dana piše kazališne i književne prikaze te kazališne komade koji su izvođeni na zagrebačkoj pozornici. Preuzevši upravu [[Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu|HNK u Zagrebu]], [[11. veljače]] [[1894.]] godine, proveo je niz administrativnih, tehničkih i umjetničkih reformi: uveo funkciju intendanta, uveo [[električna struja|električnu rasvjetu]], obnovio Operu, osnovao prvu glumačku školu u Hrvatskoj. U svojoj drugoj sezoni intendanta HNK preselio je, [[14. listopada]] [[1895.]] godine, kazalište u novu zgradu.<ref>[http://www.hnk.hr/hr/o_kazalistu/povijest/povijest HNK: Povijest: O kazalištu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226231010/http://www.hnk.hr/hr/o_kazalistu/povijest/povijest |date=2011-02-26 }}, preuzeto 14. siječnja 2012.</ref> Vodio je HNK samo četiri sezone ali je ostavio neizbrisiv trag u životu kazališta.<ref name="Dubravko Jelčić">[[Dubravko Jelčić]]: ''Povijest hrvatske književnosti'', Naklada P.I.P. Pavičić, Zagreb, 2004., 2. izd., {{ISBN|953-6308-56-8}}, str. 312.</ref> Bio je imućan i na kazalište je potrošio velike svote novca, ali mu je to isto omogućilo samostalnost u provođenju kazališne politike te nije bio ovisan o državnim dotacijama.<ref name="Dubravko Jelčić" /> Svoj rad na usavršavanju jezika te modernizaciji stila i poboljšanju repertoara zagrebačkog teatra prikazao je u memoarskoj ali i analitičkoj knjizi ''Hrvatsko glumište'' iz [[1904.]] godine.<ref>[http://proleksis.lzmk.hr/natuknica.aspx?ID=48078 Proleksis enciklopedija: Miletić, Stjepan]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, preuzeto 14. siječnja 2012.</ref> Autor je nekoliko [[drama]] i [[libreto|libreta]]. S pravom nosi titulu ''utemeljitelja hrvatskog glumišta''. Bio je starješina ''Saveza hrvatskih sokolskih društava''. Zagrebu je poklonio [[Petar Preradović|Preradovićev]] spomenik.<ref name="Znameniti Hrvati">''[[Znameniti i zaslužni Hrvati]] 925.-1925.'', Odbor za izdavanje knjige "Zaslužni i znameniti Hrvati 925-1925.", ur. [[Emilij Laszowski]], Zagreb, 1925., str. 191.</ref><ref>[http://www.zagreb.hr/default.aspx?id=21172 Grad Zagreb: Idemo u kazalište], preuzeto 14. siječnja 2012.</ref> Njegov sin [[Oktavijan Miletić]] bio je pionir i doajen [[Hrvatska kinematografija|hrvatske]] (i jugoslavenske) kinematografije te vrsni snimatelj<ref>[http://www.filmski-programi.hr/baza_redatelj.php?id=86 Filmski programi: Miletić Oktavijan], preuzeto 14. siječnja 2012</ref> koji je režirao prvi hrvatski zvučni film ''[[Lisinski (1944)|Lisinski]]''.<ref>[http://www.tportal.hr/showtime/film/61152/Digitalno-restauriran-prvi-hrvatski-zvucni-film-Lisinski.html Tportal.hr: Digitalno restauriran prvi hrvatski zvučni film - 'Lisinski'], preuzeto 14. siječnja 2012.</ref> Umro je u Münchenu [[8. rujna]] [[1908.]] godine a tijelo mu je preneseno i sahranjeno na [[Mirogoj]]u [[13. rujna]] [[1908.]] godine.<ref name="Znameniti Hrvati" /> == Književno stvaralaštvo == Pisao je kazališne komade različitih žanrova i utjecaja kao što su: komedije, tragedije, lakrdije. Također pisao je i refleksivnu liriku i drame. Sveukupno je napiasao četiri drame: ''Grof Paližna'' i ''Boleslav'' te samo dvije iz zamišljene pentologije o hrvatskim kraljevima, ''Tomislav'' i ''Pribina''.<ref name="Dubravko Jelčić" /> == Djela == * ''Iz raznih novina: probrani sastavci o kazalištu, umjetnosti i književnosti'', knj. I., Zagreb, 1887., knj. II., Zagreb, 1909. * ''Diletanti: lakrdija u jednom činu'', Zagreb, 1887. * ''Zaboravljeni ljudi: dramatična pjesan. Spjevao Stj. pl. Miletić'', Zagreb, 1891. * ''Grof Paližna: drama u pet činova'', Zagreb, 1892., (češko izd. ''Hrabě Paližna: drama o pěti jednáních. Z charvátského jazyka přeložil a upravil Josef Záruba'', Prag, 1907.) * ''Die Ästhetische Form des abschliessenden ausgleiches in den Shakespeare'schen Dramen / von Stephan von Miletich'', Zagreb, 1892. * ''Boleslav: tragedija u pet činova'', Zagreb, 1894. * ''Slava umjetnosti: scenski prolog u 3 slike'', Zagreb, 1895. * ''Grobne pjesme. Spjevao Stjepan pl. Miletić'', Zagreb, 1889. * ''Kraljev hir: komična opera u 1 činu. Napisali [[August Harambašić]] i Stjepan Miletić [glasbu skladao [[Ivan Zajc|Ivan pl. Zajc]]], Zagreb, 1889. * ''Hrvatski kraljevi (924.-1102.). Pentologija'', Zagreb, 1901. * ''Hrvatsko glumište: (1894-1899): dramaturški zapisci'', I-II, Zagreb, 1904. * ''Stjepan Miletić, Preporod hrvatske književnosti - Opis Bukovčevog zastora u hrv. zemalj. kazalištu'', Zagreb, 1904. === Posmrtno === * ''Hrvatsko glumište/ Stjepan Miletić'', (priredio [[Nikola Batušić]]), Zagreb, 1978. * ''Stjepan Miletić, Preporod hrvatske književnosti - Opis Bukovčevog zastora u hrv. zemalj. kazalištu'', (pretisak izdanja iz 1904.), Zagreb, 1990. * ''[[Marijan Derenčin]]: Ladanjska opozicija, Stjepan Miletić: Izabrana djela, [[Julije Rorauer]]: Izabrana djela'', (izabrana djela u sklopu biblioteke Stoljeća hrvatske književnosti, priredili Nikola Batušić i [[Nedjeljko Fabrio]]), Zagreb, 2010. == Izvori == {{izvori}} {{Lifetime|1868|1908|Miletić, Stjepan}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Hrvatski teatarski režiseri]] [[Kategorija:Hrvatski pisci]] [[Kategorija:Biografije, Zagreb]] o0ajd9a2em002hr0ws9gz7zt4cc4rrg Those Awful Hats 0 214092 42690105 41831222 2026-09-18T06:53:04Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku Those_Awful_Hats.webm datotekom [[:File:Those_Awful_Hats_(1909)_-_Super_8_-_Sound_-_UHD.webm|Those_Awful_Hats_(1909)_-_Super_8_-_Sound_-_UHD.webm]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:Duplicate|Dup 42690105 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film | tip = nijemi | naslov = Those Awful Hats | slika = Those Awful Hats (1909) - Super 8 - Sound - UHD.webm | režija = [[D. W. Griffith]] | scenario = D.W. Griffith | uloge = [[Mack Sennett]] | fotografija = [[G. W. Bitzer]] | premijera = {{film date|1909|1|25|df=y}} | trajanje = 2 min. (18 [[brzina sličica|sličica/s]]) | zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = [[nijemi film|nijemi]] sa engleskim međutitlovima }} [[Datoteka:Those Awful Hats (1909) - end screen.jpg|thumb|242px|Završni kadar.]] '''''Those Awful Hats''''' ({{jez-sh|Ti odvratni šeširi}}) je [[sjedinjene Američke Države|američka]] [[kratki film|kratka]] crno-bijela [[nijemi film|nijema]] [[filmska komedija]] snimljena 1909. u režiji [[D. W. Griffith]]a. Radnja je smještena u malenu [[bioskop|kino-dvoranu]] ([[nickelodeon (kino)|''nickelodeon'']]) gdje gledatelji u skučenim, neudobnim sjedalima doživljavaju niz neugodnosti, najčešće vezanih uz sklonost žena da na glavi nose tada moderne visoke [[šešir]]e i tako blokiraju pogled na ekran. Završni kadar je natpis u kome se "dame u publici mole da skinu šešire sa svojih glava". Film se smatra značajnim zbog korištenja [[specijalni efekti|specijalnih efekata]] (za prikaz "filma u filmu"), [[slapstick]] komedije, ali i kao primjer kako je Griffith vrlo brzo nakon svog režijskog debija (1908) postao iskusan režiser. == Vanjske veze == * {{IMDb title|id=0001062|title=Those Awful Hats}} {{D. W. Griffith}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Those Awful Hats}} [[Kategorija:D. W. Griffith]] [[Kategorija:Američki filmovi]] [[Kategorija:Kratki filmovi]] [[Kategorija:Nijemi filmovi]] [[Kategorija:Filmske komedije]] 533wilucyye0c9qys6aat49luyy3pw3 Stjepan Krizin Sakač 0 222180 42690030 41873861 2026-09-17T17:31:14Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690030 wikitext text/x-wiki '''Stjepan Krizin Sakač''' D. I. ([[Kapela Kalnička]], [[1890.]] - [[Rim]], [[23. kolovoza]] [[1973.]]), hrvatski je [[svećenik]] i [[historičar]] iz reda [[isusovci|isusovaca]]. Otac je suvremene hrvatske [[iranistika|iranistike]].<ref>[http://www.matica.hr/www/vijesti2www.nsf/AllWebDocs/osobnica?OpenDocument Matica hrvatska] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405095521/http://www.matica.hr/www/vijesti2www.nsf/AllWebDocs/osobnica?OpenDocument |date=2012-04-05 }} [[Ivan Biondić]]. Odjel za povijest, 17. lipnja 2003. Tanajske ploče - europska osobnica Hrvata</ref> == Biografija == Rodio se je u zagorskom selu Kapeli Kalničkoj 1890. godine. Studirao je u Rimu na [[Germanicum]]u od 1910., a doktorirao 1912. na [[Gregoriana|Gregoriani]]. Studirao je u na Orijentalnom institutu i u Innsbrucku. Poslije je bio [[rektor]]om tog istog Orijentalnog instituta<ref>[www.iranchamber.com/history/articles/pdfs/iranian_origin_croats.pdf Iran Chamber Society] The old-Iranian origin of Croats, Symposium proceedings. Kulturni centar Republike Irana u Hrvatskoj, Zagreb. Urednici: Zlatko Tomičić i Ivan Biondić. Znanstvena supervizija: Ivan Biondić, Marko Japundžić, Nediljko Kujundžić. Zagreb, 24. lipnja 1998. </ref>. Za vrijeme Balkanskih ratova htio se dragovoljno pridružiti bugarskoj vojsci pri izgonu osmanske vlasti iz njihove zemlje. No, 1914. je pristupio papinskoj [[Švicarska garda|Švicarskoj gardi]] a iduće godine u [[isusovci|isusovce]]. Dvije godine poslije u Zagrebu je primio svećeničke sakramente. Bio je u Sarajevu gdje je obnašao dužnost rektora na [[Vrhbosansko bogoslovno sjemenište|sarajevskoj bogosloviji]]. Već 1924. se je vratio u Rim, a suputnik mu je bio [[Alojzije Stepinac]]. Ondje je predavao na Orijentalnom papinskom institutu. Proslavio se kao historičar i razvojem teorije o [[Iranska teorija o podrijetlu Hrvata|iranskom podrijetlu Hrvata]]. <ref>[http://www.studiacroatica.org/jero/luki1.htm Studia croatica] Andrija Lukinović: Bratovština sv. Jeronima za pomoć hrvatskim izbjeglicama</ref> Kao historičar se istakao zanimljivom radovima na temu ranohrvatske historije. Tako je o međunarodnom mirovnom ugovoru, koji [[Konstantin Porfirogenet]] spominje u [[De administrando imperio]], a kojim ''Hrvati poslije krštenja postaviše vlastoručni ugovor te se tvrdom i nepokolebljivom vjerom zakleše sv. Petru da nikada neće provaljivati u tuđe zemlje niti ondje ratovati, već da će radije živjeti u miru sa svima koji to budu htjeli'', a zauzvrat, od neimenovanog pape su dobili "molitvu (obećanje) da će se za njih boriti i na pomoć im biti Bog Hrvata, kadgod drugi narodi provale u hrvatsku zemlju i ratom ih uznemire, a Petar, učenik Kristov, obdarit će ih pobjedom.", napisao raspravu koja je bila opažena u znanstvenoj javnosti, a zbog njene važnosti, prevedena je na španjolski. Njome je dokazao da je taj ugovor istinit, a papa iz tog ugovora bi trebao biti [[sveti Agaton]]. <ref name="frama">[http://framanovimarof.com/index.php/stranice/arhiva/svetac-tjedna/194-sv-agaton-papa-101 Franjevačka mladež Novi Marof]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (autor: o. Josip Antolović, D.I.) Svetac tjedna - sv. Agaton</ref> Osim toga, utvrdio je temeljem papine poslanice bizantskom caru Konstatinu IV. iz 680. godine odaslane sa rimskog uskrsnog crkvenog sabora, da su još 680. među Slavenima djelovali biskupi, odnosno da je kršćanstvo još prije primilo korijena među Slavenima ("...Između barbarskih naroda, kako Langobarda tako i Slavena, također u sredini Franaka i Gala, nalaze se mnogi od mojih sluga (tj. biskupa), koji se s obzirom na apostolsku vjeru ne prestaju revno mučiti..."). Zaključio je da ti Slaveni iz papina pisma mogu biti jedino Hrvati, budući da su ini Slaveni pokrštavani tek krajem 8. i početkom 9. stoljeća. Agatonova poslanica potvrđuje da su već te 680. Hrvati imali biskupe koji su ih duhovno opsluživali. Radi se o tome što su poslanicu potpisali nazočni biskupi, a među njima je bio i biskup sa Istre, no ne i iz ostalih hrvatskih krajeva. Sa Sakačevim su se stavom složili hrvatski historičari [[Dominik Mandić]] i Marković. <ref name="frama"/> Bio je član utemeljiteljskog Odbora i Upravnog vijeća [[Bratovština sv. Jeronima za pomoć hrvatskim izbjeglicama|Bratovštine sv. Jeronima za pomoć hrvatskim izbjeglicama]]. [[Krunoslav Draganović]] ga navodi kao osobu čija je zamisao bila ta Bratovština<ref>[http://www.studiacroatica.org/jero/luki1.htm Studia croatica] Andrija Lukinović: Bratovština sv. Jeronima za pomoć hrvatskim izbjeglicama</ref> == Opus == * ''Ugovor pape Agatona i Hrvata proti navalnom ratu: (oko g. 679)'', 1931.<ref>[http://books.google.hr/books/about/Ugovor_pape_Agatona_i_Hrvata_proti_naval.html?id=h7o2GwAACAAJ&redir_esc=y Google Knjige]</ref> * ''Otkuda Hrvatima "Ban"?'', 1939.<ref>[http://books.google.hr/books/about/Otkuda_Hrvatima_Ban.html?id=JK4QNAAACAAJ&redir_esc=y'' Google Knjige]</ref> * ''Krapina, Kijev, Ararat: krapinska, kijevska i armenska priča o trojici braće i jednoj sestri : pogled u život Hrvata VII. vijeka'', 1940.<ref>[http://books.google.hr/books/about/Krapina_Kijev_Ararat.html?id=CQHDNwAACAAJ&redir_esc=y Google Knjige] </ref> * ''Tragovi staroiranske filozofije kod Hrvata jo dvojno-petornom sistemu naziva 7 dana u tjednu'', 1943. („Život“ – God. XXIV., br. 1., Zagreb, siječanj 1943. god.) * "Iranische Herkunft des kroatischen Volksnamens", ("Iransko podrijetlo imena hrvatskog naroda") S. Sakač, [[Orientalia Christiana Periodica]]. XV (1949.), 813-340. * "The Iranian origin of the Croatians according to Constantine Porphyrogenitus", u "The Croatian nation in its struggle for freedom and independence" (Chicago, 1955.); za druga djela, vidjeti cf. "Prof. Dr. Stjepan Krizin Sakac - In memoriam" [[Milan Blažeković|Milana Blazekovića]] Pisao je za list ''[[Obnovljeni život]]''.<ref>[http://hrcak.srce.hr/obnovljeni-zivot Hrčak - Portal znanstvenih časopisa Republike Hrvatske] Obnovljeni život</ref><ref>[http://hrcak.srce.hr/file/3543 Obnovljeni život sv.50 br.3-4 lipanj 1995.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803150918/https://hrcak.srce.hr/file/3543 |date=2020-08-03 }} Rudolf Brajičić: Pedeset godišta Života - Obnovljenog života (članak o postanku, razvitku i historiji ovog časopisa)</ref> Postumno je objavljeno ''Hrvati do stoljeca VII., Opseg 1'', 2000. godine, urednika [[Darko Sagrak|Darka Sagrka]] i stručnog suradnika Huseina Kadića.<ref>[http://books.google.hr/books?id=VMQIMwAACAAJ&dq=inauthor:%22Stjepan+Krizin+Saka%C4%8D%22&hl=hr Google Knjige]</ref> Hrvatski znanstvenik [[Ivan Biondić]] predložio je da se Staroslavenski institut Svetozar Rittig preimenuje u Starohrvatski institut Stjepan Krizin Sakač. == Izvori == {{izvori}} {{Životni vijek|1890|1973|Sakač, Stjepan Krizin}} [[Kategorija:Hrvatski katolički svećenici]] [[Kategorija:Isusovci]] [[Kategorija:Hrvatski povjesničari]] [[Kategorija:Iranisti]] 066hr834o99k4j1q0cjxszj85hd0wqh 1210. 0 223615 42690051 42687028 2026-09-17T19:16:43Z Alekol 2231 42690051 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{godina u drugim kalendarima|1210}} Godina '''1210.''' ('''[[rimske brojke|MCCX]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u petak]] po [[julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] (1. jan/sij.). == Događaji == === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * januar - [[Mongolsko osvajanje Zapadne Xia]]: nakon što su [[Džingis-kan]]ovi Mongoli opsedali [[Yinchuan]], glavni grad [[Tanguti|tangutske]] [[Zapadna Xia|Zapadne Xia]], njihov car Xiangzong se predaje, daje kćerku Džingisu i postaje vazal (druga invazija dolazi 1225-27). ** Ove godine, na Džingis-kanov dvor je došla delegacija [[Džurdži]] [[Dinastija Jin (1115–1234)|dinastije Jin]] da objavi ustoličenje novog cara Wanyan Yongjia i zatraži potčinjenje Mongola kao vazalne države. [[Mongolsko osvajanje dinastije Jin]] traje 1211-34. * mart - [[Katarski križarski rat]]: [[Simon IV de Montfort]] osvaja [[Bram]] u Okcitaniji nakon kraće opsade. === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[16. 4.]] - Tradicionalni datum kada je papa [[Inocent III]] odobrio red [[Franjo Asiški|Franje Asiškog]] - početak Reda male braće tj. [[franjevci|franjevaca]]. * [[6. 5.]] - Izgorela je karolinško-ranogotička [[Katedrala u Reimsu]], dogodine počinje gradnja nove. === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[17. 7.]] - Bitka kod Gestilrena: prognani švedski kralj [[Sverker II od Švedske|Sverker II]] se pokušao vratiti ali je poginuo. Kralj [[Erik X od Švedske|Erik X]] se miri sa Danskom (ženi se princezom Rikissom) i crkvom (u novembru ga je krunisao raniji neprijatelj, nadbiskup Valerius). * [[22. 7.]] - [[Katarski križarski rat]]: Simon de Montfort zauzima [[Minerve (Hérault)|Minerve]] nakon mesec i po dana opsade. * avgust/septembar - [[Livonski križarski rat]], Bitka kod Ümere: Estonci su porazili [[Livonski red]]. === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[3. 10.]] - [[Jean Brienne]] je krunisan u [[Ako (grad)|Akri]] za [[Kraljevina Jeruzalem|jerusalimskog]] kralja (do 1225), kao suprug [[Marija Jeruzalemska|Marije Monferatske]], naslednice kraljevine s kojom se nedavno oženio. * [[4. 11.]] - U Lahoru je umro Qutb ud-Din Aibak (Kutbudin Ajbeg), osnivač [[Delhijski sultanat|Delhijskog sultanata]]. Za naslednika je imenovan neki Aram Šah (do juna 1211). Neki turkički plemići mu se protive i započinju pobunu. * [[18. 11.]] - Papa [[Inocent III]] je ekskomunicirao svetog rimskog cara [[Otto IV, car Svetog Rimskog Carstva|Otta IV,]], jer je prekršio njihov sporazum i počeo da zauzima zemlje u Italiji. * [[21. 11.]] - Koliko se zna, [[Erik X od Švedske|Erik X]] je prvi krunisani švedski kralj. * [[22. 11.]] - [[Katarski križarski rat]]: Simon de Montfort osvaja zamak Termes nakon tri i po meseca opsade; zatim zauzima još nekoliko mesta. * novembar/decembar - Pred Parizom je spaljeno deset sledbenika [[Amalrik od Bene|Amalrika od Bene]]. * [[12. 12.]] - Japan [[Kamakura period]]a: car Cučimikado je abdicirao u korist brata Đuntokua (do 1221), mada je pretežniji njihov otac Go-Toba, manastirski vladar [[insei]]. Pravu vlast ima regent šoguna [[Hōjō Yoshitoki]]. === Kroz godinu === * "Obće nezadovoljstvo" u Ugarskoj i Hrvatskoj, gdje je [[Gertruda Meranska|kraljičin]] brat [[Bertold VII. Andech-Meranski|Bertold]] kaločki nadbiskup odn. ban, kao i zbog "nesnosljive ćudi kraljičine" i [[András II, kralj Ugarske|kraljevog]] "ugađanja strancima". Protivnici su pokušali poslati izaslanike u Carigrad, kod Gejze, mlađeg brata [[Béla III, kralj Ugarske|Bele III]] (ili kod Geze-Aleksija, jednog od Gezinih sinova), ali ih je uhvatio knez Splita [[Domald]], koji je za to nagrađen [[Cetina (županija)|župom Cetinom]] sa [[Trilj]]em, čime postaje najmoćniji velikaš u Hrvatskoj.<ref>Klaić, 194</ref> * [[Hermann von Salza]] je veliki majstor [[Teutonski viteški red|Teutonskog viteškog reda]] (do 1239). * [[Epirska Despotovina|Epirski]] vladar [[Mihajlo I Komnin Duka]] je napadao latinsku [[Kraljevina Solun|kraljevinu Solun]], nad kojom prevlast ima [[Latinsko Carstvo|latinski]] car [[Henrik Flandrijski|Henrik]]; sklopio je ugovor o vazalstvu sa Venecijom 20. 6.. * [[Kneževina Ahaja|Ahajski]] knez Geoffrey od Villehardouinea je osvojio [[Akrokorint]] nakon petogodišnje opsade. * Dok je [[Karakitajski kanat|karakitajski]] vladar Yelü Zhilugu zauzet pobunom [[Karahanidski Kanat|Karahanida]] u Samarkandu, njegov zet [[najmani|Najmanin]] [[Kučlug]] se pobunio. Kada je Čilugu napustio opsadu, [[Horezmijska Monarhija|horezmijski]] šah Muhamed zauzima Samarkand, poražava Karakitaje kod Talasa i osvaja [[Transoksijana|Transoksijanu]]. Kučlug je potisnut, ali dogodine obara Čilugua. == Rođenja == {{Main|:Kategorija:Rođeni 1210.}} * [[5. 5.]] - [[Afonso III od Portugala]] i Algarve († [[1279]])) * {{circa}} [[Domentijan]], srpski monah i pisac († >1264) * {{circa}} [[Birger Jarl]], švedski državnik († [[1266]])) * {{circa}} Teobaldo Visconti, papa [[Grgur X]], blaženik († [[1276]]) * {{circa}} Giacomo Savelli, papa [[Honorije IV]] († [[1287]]) == Smrti == {{Main|:Kategorija:Umrli 1210.}} * {{circa}} [[Gervazije iz Canterburyja]], engleski hroničar (* ca. 1141) * {{circa}} [[Jean Bodel]], francuski pjesnik (* ca 1165) * {{circa}} [[Gottfried von Strassburg]], pisac * sept. - Muhamed II Alamutski, vođa nizaritskih ismailita * [[4. 11.]] - Qutb ud-Din Aibak, osnivač Delhijskog sultanata (* 1150) == Reference == {{reference}} ; Literatura * [https://archive.org/stream/povjesthrvataodn01klaiuoft/povjesthrvataodn01klaiuoft_djvu.txt Svezak prvi. Prvo doba: Vladanje knezova i kraljeva hrvatske krvi (641-1102) i Drugo doba: Vladanje kraljeva Arpadovića (1102-1301)]. [[Vjekoslav Klaić]] (archive.org) * ''Istorija srpskog naroda'', Prva knjiga, Od najstarijih vremena do Maričke bitke (1371), SKZ Beograd 1981 (I) {{commonscat|1210}} [[Kategorija:1210.| ]] serz36b3z6oftgsm7wgs4y4we6pabmd 1211. 0 223620 42690154 42689820 2026-09-18T11:12:22Z Alekol 2231 /* Događaji */ 42690154 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{godina u drugim kalendarima|1211}} {{commonscat|1211}} == Događaji == * [[6. 2.]] - Grof [[Raymond VI de Toulouse]] je ponovo ekskomuniciran (papa potvrdio u aprilu), zbog neaktivnosti u [[Katarski križarski rat|Katarskom križarskom ratu]]. * [[11. 2.]] - Bugarska crkva na saboru u Trnovu osuđuje bogumilstvo. * [[26. 3.]] - Umro je kralj [[Sancho I od Portugala]], nasleđuje ga sin [[Afonso II od Portugala|Afonso II]], zvani Debeli ili Gubavac (do 1223). * 3. ili 21. 4. - Posvećena je [[Katedrala u Santiagu de Composteli]]. * april - Latinski car Henrik Flandrijski se vraća iz Soluna u Carigrad - bugarski car [[Boril]] je pokušavao zasedu, ali Henrik je bio obavešten. * april - [[Katarski križarski rat]], Bitka kod Montgeya: grof Raymond-Roger od Foixa je razbio krstašku vojsku koja je trebala pojačati opsadu Lavaura u Okcitaniji. * [[3. 5.]] - [[Simon IV de Montfort]] je zauzeo Lavaur nakon opsade. Pogubljeno je 80 vitezova i spaljeno do 400 katara. Otkriveno je da je grof [[Raymond VI de Toulouse]] pomagao Lavauru, pa je [[Toulouse]] na redu. * [[6. 5.]] - Počinje gradnja nove [[Katedrala u Reimsu|Katedrale u Reimsu]]. * maj - Džingis-kan započinje mongolsko osvajanje [[Dinastija Jin (1115–1234)|dinastije Jin]] (do 1234). ** [[Ujguri]], na čelu sa [[Barchuq Art Tegin]]om, priključuju se Mongolima ove godine; on dobija omiljenu Džingisovu kćerku [[Al-Altan]], proglašen je za njegovog petog sina. * jun? - Udružene armije cara Borila i makedonskog gospodara [[Strez]]a su poražene kod Bitole - Strez je napadao Solunsku kraljevinu, a epirski despot Strezovu zemlju. * jun - [[Iltutmiš]] je novi sultan [[Delhijski sultanat|delhijski]] sultan (do 1236). * 17. 6.? - Bitka kod Antiohije na Meandru/[[Alaşehir]]a: nikejski car [[Teodor I Laskaris]] je porazio invaziju rumskog sultana Kejhusreva I, koji je nastupao u ime bivšeg cara [[Aleksije III Anđeo|Aleksija III Angela]]. Kejhusrev je poginuo, nasleđuje ga sin Kejkavus I (do 1220), Aleksije je zarobljen * 17 - 29. 6. - Prva križarska opsada Toulousa, moraju je napustiti. * jun/jul - [[Tommaso Morosini]], latinski patrijarh Carigrada, umro je u Solunu. Stolica ostaje upražnjena do 1215. * leto - Pobuna u [[Vels]]u. Kralj [[John od Engleske]] je brzo vojnički savladava, ali mirovni sporazum znači minimalno mešanje u velške poslove. * avgust - oktobar - Yehulinška kampanja: Mongoli nanose velike gubitke dinastiji Jin. * septembar - Sicilianski kralj [[Friedrich II, car Svetog Rimskog Carstva|Frederik]] (16) izabran je na saboru u Nirnbergu, u odsustvu, za nemačkog kralja uz podršku pape koji je u sukobu sa [[Otto IV, car Svetog Rimskog Carstva|Ottom IV]] (koji se trenutno nalazi na jugu Italije). * septembar - Tuluski grof je neuspešno opsedao Simona de Montforta u [[Castelnaudary]]ju, ali proširene su vesti da je Simon poginuo, tako da su se mnogi gradovi pobunili protiv krstaša. * [[14. 10.]] - Kastiljski naslednik Ferdinand je umro u Madridu. * [[15. 10.]] - Bitka na Rindaku je pobeda latinskog cara Henrika nad nikejskim Teodorom u Maloj Aziji. Henrik dobija zemlje uz Mramorno more. * oktobar - Bugarski vladar Boril je neuspešno opsedao Solun - odbranio ga je vicekralj Eustace, brat latinskog cara Henrika. Aleksije Sloven, u savezu sa Solunom, zauzima [[Melnik]]. === Kroz godinu === * Kralj izdaje fundacionalnu ispravu za cistercitski samostan u Topuskom, dao im je veći dio župe Gora. * Bertold, kraljičin brat i kaločki nadbiskup, hrvatski je ban do 1211/12. * 1211-14 - U ovom periodu je izbio ustanak protiv Borilove vlasti u Vidinu - on će dobiti pomoć od ugarskog kralja Andrije II. * Prvi put se spominje [[Trnava]] u današnjoj Slovačoj, kao ''Nagyszombat''. * Ugarski kralj Andrija II daje oblast ''[[Țara Bârsei]]'', na jugoistoku Erdelja, Teutonskim vitezovima kako bi čuvali granicu od Kumana. Nastaje Kronstadt, današnji [[Brašov]] (kralj je proterao vitezove 1225). * [[Livonski križarski rat]]: bitke kod Viljandija u dan. Estoniji i Turaide u dan. Letoniji. * Almohadski vladar [[Muhamed al-Nasir]] je prešao u Španiju, zauzeo je zamak Salvatierra, koji je pripadao [[Vitezovi Calatrave|Vitezovima Calatrave]]. Na ovo će dogodine biti odgovoreno velikim udruženim pohodom, s vrhuncem u [[Bitka kod Navas de Tolosa|Bici kod Navas de Tolose]]. * U Kairu je izgrađen mauzolej imama Aš-Šafija. * [[Najmani|Najmanin]] [[Kučlug]] je zbacio svog tasta i zavladao [[Karakitajski kanat|Karakitajskim kanatom]] (dinastija Zapadni Liao), do 2018. * Mongolsko odeljenje stiglo na sever Žetisua, Sedmorečja, na jugoistoku dan. Kazahstana. [[Karluci|Karlučki]] vladar Arslan-han se pobunio protiv Karakitaja i potčinio Mongolima. == Rođenja == {{Main|:Kategorija:Rođeni 1211.}} * [[25. 4.]] - [[Friedrich II od Austrije]], poslednji babenberški vojvoda Austrije († [[1246]]) * [[Prijezda I]], bosanski ban († [[1287]]) == Smrti == {{Main|:Kategorija:Umrli 1211.}} * [[26. 3.]] - [[Sancho I od Portugala]] (* [[1154]]) * jun/jul - [[Tommaso Morosini]], latinski patrijarh Carigrada (* ca. 1170/1175) * [[Aleksije III Anđeo]], bivši vizantijski car (* ca. 1153) [[Kategorija:1211.| ]] [[Kategorija:1210-e]] [[Kategorija:Godine]] pw389y8aq1bbskm2h3mz36rm1ai6qyx 1212. 0 223621 42690153 42689922 2026-09-18T11:12:15Z Alekol 2231 42690153 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{godina u drugim kalendarima|1212}} {{commonscat|1212}} == Događaji == * [[15. 4.]] - Umro je veliki knez [[Veliko Kneževstvo Vladimira|Vladimira]] [[Vsevolod III Jurjevič]], zv. Veliko gnezdo. Podelio je zamlju među četvoricom sinova, ali oni su zaratili (do 2016). * [[16. 7.]] - [[Bitka kod Navas de Tolosa]]: katolička koalicija je potukla almohadskog kalifa - prekretnica u [[Rekonkvista|Rekonkvisti]]. * [[26. 8.]] - Umro je [[Mihajlo IV Avtorijan]], nikejski vaseljenski patrijarh, slediće mu [[Teodor II Carigradski|Teodor II]] (1213-16). * [[26. 9.]] - [[Sicilska zlatna bula]]: sicilijanski i izabrani nemački kralj [[Friedrich II, car Svetog Rimskog Carstva|Frederik]] potvrđuje u Baselu naslednu kraljevsku krunu Otokara I Češkog. * [[9. 12.]] - Sicilijanski kralj [[Friedrich II, car Svetog Rimskog Carstva|Frederik]] je krunisan za nemačkog kralja u Mainzu. Priznaju ga na jugu Nemačke, na severu je [[Otto IV, car Svetog Rimskog Carstva|Otto IV.]] * krajem godine - Kraljica [[Marija Jeruzalemska]] umire nakon porođaja, nasleđuje je tek rođena [[Izabela II. Jeruzalemska]]. Regent je njen otac [[Jean de Brienne]]. === Kroz godinu === * 1212/14 - [[Strez]] je ubijen u Proseku, noć nakon neuspešnih pregovora sa Savom Nemanjićem. Njegove posede uzima car [[Boril]].<ref>''Istorija s. n. I'', 299</ref> * 1212-14? - Sklopljen je mir između latinskog carigradskog cara Henrika i nikejskog Teodora: [[Troada]] je potvrđena Latinima, imaju i neke tvrđave u Bitiniji. * Epirski vladar [[Mihajlo I Komnin Duka]] zauzima Tesaliju od lombardskih plemića. * "[[Dječji križarski rat]]": dvije grupe, iz Njemačke i Francuske, kreću se prema Mediteranu, sa uzaludnom namjerom da odu u Svetu zemlju. * [[Kamo no Chōmei]]: ''Hōjōki'', "Opis kolibe tri sa tri". == Rođenja == {{Main|:Kategorija:Rođeni 1212.}} * krajem - [[Izabela II. Jeruzalemska]] († 1228) == Smrti == {{Main|:Kategorija:Umrli 1212.}} * [[15. 4.]] - [[Vsevolod III Jurjevič]], zv. Veliko gnezdo, veliki knez Vladimira (* [[1154]]) *[[26. 8.]] - [[Mihajlo IV Avtorijan]], nikejski vaseljenski patrijarh * krajem - [[Marija Jeruzalemska]] (* 1192) * [[Ana Komnena Angelina]], carica Teodora I Nikejskog (* ca. 1176) [[Kategorija:1212.| ]] mzrps0r6aptktemtz18b8y81c367z9g Šablon:Razvrstavanje molekulske formule-lat 10 225885 42690118 42686352 2026-09-18T09:02:16Z Aca 108187 koliko je meni poznato, ne postoji kod nas ovakva klasifikacija višeznačnica 42690118 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Razvrstavanje]] 56qe0xdtaex86dnrglso563y2e7xfs0 Trotinet 0 230057 42689995 42405125 2026-09-17T12:45:41Z ~2026-50016-00 392778 /* */ 42689995 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Самокат.jpg|desno|mini|200px|Moderan trotinet u upotrebi]] '''Trotinet(bokun)je vrsta''' [[Vozilo|prevoznog sredstva]] koje naročito upotrebljavaju [[djeca]], kao [[igračka|igračku]]. To je nisko postavljena ravna površina montirana na dva ili više [[točak|točkova]], sa upravljačem na jednom kraju „daske“, a pokreće se prvenstveno vlastitom snagom korisnika, odgurivanjem [[noga|nogom]] o tlo. Uobičajen moderan trotinet izrađen je od [[metal]]a, često od [[aluminijum]]a. Površina za stajanje je uska, a trotinet je preklopiv kod spoja upravljača sa površinom za stajanje. Postavljaju se uglavnom samo dva točka, po jedan na svakom kraju „daske“. Točkovi su izrađeni od pune [[Guma|gume]] ili sličnih modernih industrijskih materijala. Bez obzira na moderan izgled trotineta, postoje razni oblici. Neki trotineti imaju veće točkove i upravljač takav da su prilično slični [[bicikl]]u. Drugi imaju tri ili četiri točka, postavljena uglavnom zbog veće stabilnosti korisnika. Trotinet je bio naročito popularan u prvoj polovini [[20. vijek]]a. Nekoliko decenija poslije zainteresovanost je bila smanjena, da bi u devedesetim godinama 20. vijeka ponovo postao popularan. == Razlika između trotineta i sličnih sredstava za prevoz == [[Datoteka:Stepje.jpg|mini|levo|150px|Trotinet sličan biciklu]] * Glavna razlika između [[bicikl]]a i trotineta je pogon, koji se kod trotineta vrši odgurivanjem nogom o tlo. * Glavna razlika između trotineta i [[skejtbord]]a je upravljač, kojim se na trotinetu može vršiti i oštrije skretanje, a koji olakšava i održavanje ravnoteže. Na skejtbordu ne postoji sličan upravljač. == Romobil == Iako je izraz '''romobil''' [[sinonim]] za '''trotinet'''<ref>''Leksikon stranih reči i izraza'', Milan Vujaklija</ref>, u Srbiji on često podrazumijeva posebnu vrstu trotineta koji ima ugrađenu i neku vrstu dodatnog pogona, kao [[Električna struja|električni]] ili mali [[benzin]]ski [[motor]]. == Reference == {{reflist}} {{Commonscat|Kick scooters}} [[Kategorija:Igračke]] [[Kategorija:Vozila]] ojqb83k14jh7e5xslqbibcpbvp40pbs 42689996 42689995 2026-09-17T12:49:02Z ~2026-50016-00 392778 /* */ 42689996 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Самокат.jpg|desno|mini|200px|Moderan trotinet u upotrebi]] '''Trotinet je vrsta''' [[Vozilo|prevoznog sredstva]] koje naročito upotrebljavaju [[djeca]], kao [[igračka|igračku]]. To je nisko postavljena ravna površina montirana na dva ili više [[točak|točkova]], sa upravljačem na jednom kraju „daske“, a pokreće se prvenstveno vlastitom snagom korisnika, odgurivanjem [[noga|nogom]] o tlo. Uobičajen moderan trotinet izrađen je od [[metal]]a, često od [[aluminijum]]a. Površina za stajanje je uska, a trotinet je preklopiv kod spoja upravljača sa površinom za stajanje. Postavljaju se uglavnom samo dva točka, po jedan na svakom kraju „daske“. Točkovi su izrađeni od pune [[Guma|gume]] ili sličnih modernih industrijskih materijala. Bez obzira na moderan izgled trotineta, postoje razni oblici. Neki trotineti imaju veće točkove i upravljač takav da su prilično slični [[bicikl]]u. Drugi imaju tri ili četiri točka, postavljena uglavnom zbog veće stabilnosti korisnika. Trotinet je bio naročito popularan u prvoj polovini [[20. vijek]]a. Nekoliko decenija poslije zainteresovanost je bila smanjena, da bi u devedesetim godinama 20. vijeka ponovo postao popularan. == Razlika između trotineta i sličnih sredstava za prevoz == [[Datoteka:Stepje.jpg|mini|levo|150px|Trotinet sličan biciklu]] * Glavna razlika između [[bicikl]]a i trotineta je pogon, koji se kod trotineta vrši odgurivanjem nogom o tlo. * Glavna razlika između trotineta i [[skejtbord]]a je upravljač, kojim se na trotinetu može vršiti i oštrije skretanje, a koji olakšava i održavanje ravnoteže. Na skejtbordu ne postoji sličan upravljač. == Romobil == Iako je izraz '''romobil''' [[sinonim]] za '''trotinet'''<ref>''Leksikon stranih reči i izraza'', Milan Vujaklija</ref>, u Srbiji on često podrazumijeva posebnu vrstu trotineta koji ima ugrađenu i neku vrstu dodatnog pogona, kao [[Električna struja|električni]] ili mali [[benzin]]ski [[motor]]. == Reference == {{reflist}} {{Commonscat|Kick scooters}} [[Kategorija:Igračke]] [[Kategorija:Vozila]] 2g2w9h1q8o2nh7ubh5dn40own9ddr00 42690092 42689996 2026-09-18T03:34:26Z Aca 108187 Vraćene izmjene korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-50016-00|~2026-50016-00]] ([[User talk:~2026-50016-00|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:AcaBot|AcaBot]] 42405125 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Самокат.jpg|desno|mini|200px|Moderan trotinet u upotrebi]] '''Trotinet''' ili '''romobil''' je vrsta ličnog [[Vozilo|prevoznog sredstva]] koje naročito upotrebljavaju [[djeca]], kao [[igračka|igračku]]. To je nisko postavljena ravna površina montirana na dva ili više [[točak|točkova]], sa upravljačem na jednom kraju „daske“, a pokreće se prvenstveno vlastitom snagom korisnika, odgurivanjem [[noga|nogom]] o tlo. Uobičajen moderan trotinet izrađen je od [[metal]]a, često od [[aluminijum]]a. Površina za stajanje je uska, a trotinet je preklopiv kod spoja upravljača sa površinom za stajanje. Postavljaju se uglavnom samo dva točka, po jedan na svakom kraju „daske“. Točkovi su izrađeni od pune [[Guma|gume]] ili sličnih modernih industrijskih materijala. Bez obzira na moderan izgled trotineta, postoje razni oblici. Neki trotineti imaju veće točkove i upravljač takav da su prilično slični [[bicikl]]u. Drugi imaju tri ili četiri točka, postavljena uglavnom zbog veće stabilnosti korisnika. Trotinet je bio naročito popularan u prvoj polovini [[20. vijek]]a. Nekoliko decenija poslije zainteresovanost je bila smanjena, da bi u devedesetim godinama 20. vijeka ponovo postao popularan. == Razlika između trotineta i sličnih sredstava za prevoz == [[Datoteka:Stepje.jpg|mini|levo|150px|Trotinet sličan biciklu]] * Glavna razlika između [[bicikl]]a i trotineta je pogon, koji se kod trotineta vrši odgurivanjem nogom o tlo. * Glavna razlika između trotineta i [[skejtbord]]a je upravljač, kojim se na trotinetu može vršiti i oštrije skretanje, a koji olakšava i održavanje ravnoteže. Na skejtbordu ne postoji sličan upravljač. == Romobil == Iako je izraz '''romobil''' [[sinonim]] za '''trotinet'''<ref>''Leksikon stranih reči i izraza'', Milan Vujaklija</ref>, u Srbiji on često podrazumijeva posebnu vrstu trotineta koji ima ugrađenu i neku vrstu dodatnog pogona, kao [[Električna struja|električni]] ili mali [[benzin]]ski [[motor]]. == Reference == {{reflist}} {{Commonscat|Kick scooters}} [[Kategorija:Igračke]] [[Kategorija:Vozila]] ae14ynulhr2rh1ouixlnxzco85c82w7 Hrvati pravoslavci 0 232433 42690058 42237090 2026-09-17T20:37:36Z ~2026-50161-65 392914 /* */ 42690058 wikitext text/x-wiki '''Hrvati pravoslavci''', '''pravoslavni Hrvati''' ili '''Hrvati pravoslavne vjere''' je izraz kojim se označavaju osobe koje se u [[etnicitet|etničkom]]/[[nacija|nacionalnom]] smislu izjašnjavaju kao pripadnici [[Hrvati|hrvatskog]] naroda, dok se istovremeno u [[religija|religijskom]] smislu određuju kao [[pravoslavlje|pravoslavni]] kršćanski vjernici. Prema [[Popis stanovništva u Hrvatskoj 2011|popisu iz 2011.]] godine u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] živi 16.647 osoba koja se smatraju Hrvatima pravoslavne vjere.<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_12/H01_01_12.html www.dzs.hr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121220053917/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_12/H01_01_12.html |date=2012-12-20 }}, "4. STANOVNIŠTVO PREMA NARODNOSTI I VJERI, POPIS 2011.", pristupljeno 14. jula 2013.</ref> To su u stvari Srbi, koji se boje izjasniti da su Srbi, zbog pojave velike podrške hrvatskog društva nacističkoj NDH. Koncept Hrvata pravoslavne vjere, pa i samo korištenje izraza, se u određenim krugovima smatra kontroverznim zbog njegove vezanosti uz [[srpsko-hrvatski sukob]], odnosno različita shvaćanja nacionalnog identiteta i etnogeneze stanovništva na područjima današnje Hrvatske i [[BiH]]. Njega u današnjoj Hrvatskoj nastoji promicati [[Udruga hrvatskih pravoslavnih vjernika]], koja se zalaže za stvaranje, odnosno obnovu autokefalne [[Hrvatska pravoslavna crkva|Hrvatske pravoslavne crkve]] koja bi trebala okupljati pravoslavne vjernike u današnjoj Hrvatskoj. == Povezano == * [[Kroatizacija]] * [[Srbi katolici]] * [[Bošnjaci katolici]] * [[Hrvati muslimani]] == Izvori == <references/> == Vanjske veze == * [http://www.hrvatskipravoslavci.com/ Službena stranica Udruge hrvatskih pravoslavnih vjernika] [[Kategorija:Hrvati]] [[Kategorija:Pravoslavlje u Hrvatskoj]] kvzmviwguokpu4ioev6lto0uxgnjf9z 42690090 42690058 2026-09-18T03:32:10Z Aca 108187 brao 42237090 wikitext text/x-wiki '''Hrvati pravoslavci''', '''pravoslavni Hrvati''' ili '''Hrvati pravoslavne vjere''' je izraz kojim se označavaju osobe koje se u [[etnicitet|etničkom]]/[[nacija|nacionalnom]] smislu izjašnjavaju kao pripadnici [[Hrvati|hrvatskog]] naroda, dok se istovremeno u [[religija|religijskom]] smislu određuju kao [[pravoslavlje|pravoslavni]] kršćanski vjernici. Prema [[Popis stanovništva u Hrvatskoj 2011|popisu iz 2011.]] godine u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] živi 16.647 osoba koja se smatraju Hrvatima pravoslavne vjere.<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_12/H01_01_12.html www.dzs.hr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121220053917/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_12/H01_01_12.html |date=2012-12-20 }}, "4. STANOVNIŠTVO PREMA NARODNOSTI I VJERI, POPIS 2011.", pristupljeno 14. jula 2013.</ref> Koncept Hrvata pravoslavne vjere, pa i samo korištenje izraza, se u određenim krugovima smatra kontroverznim zbog njegove vezanosti uz [[srpsko-hrvatski sukob]], odnosno različita shvaćanja nacionalnog identiteta i etnogeneze stanovništva na područjima današnje Hrvatske i [[BiH]]. Njega u današnjoj Hrvatskoj nastoji promicati [[Udruga hrvatskih pravoslavnih vjernika]], koja se zalaže za stvaranje, odnosno obnovu autokefalne [[Hrvatska pravoslavna crkva|Hrvatske pravoslavne crkve]] koja bi trebala okupljati pravoslavne vjernike u današnjoj Hrvatskoj. == Povezano == * [[Kroatizacija]] * [[Srbi katolici]] * [[Bošnjaci katolici]] * [[Hrvati muslimani]] == Izvori == <references/> == Vanjske veze == * [http://www.hrvatskipravoslavci.com/ Službena stranica Udruge hrvatskih pravoslavnih vjernika] [[Kategorija:Hrvati]] [[Kategorija:Pravoslavlje u Hrvatskoj]] tlnkptgfw0tzngr1dhtnfnk5zxhtslg Korisnik:Duma/U radu4 2 232970 42690139 42689979 2026-09-18T10:00:41Z Duma 16555 /* Varijacije */ 42690139 wikitext text/x-wiki [[File:Cymothoa exigua parassita Lithognathus mormyrus.JPG|thumb|upright=1.35|A [[fish parasite]], the isopod ''[[Cymothoa exigua]]'', replacing the tongue of a ''[[Lithognathus]]'']] '''Parazitizam''' je [[simbioza|blizak odnos]] između [[vrsta]], gdje jedan organizam, '''parazit''', živi (barem neko vrijeme) [[ektoparazitska zaraza|na]] drugom [[domaćin (biologija)|organizmu]] ili unutar njega, stvarajući mu određenu štetu,<ref name="ParasiteDefinition">{{cite web |url=https://www.cdc.gov/parasites/about/index.html |date=14 November 2024 |title=About Parasites |website=Parasites |publisher=Centers for Disease Control |access-date=7 July 2024 |quote=A parasite is an organism that lives on or in a host organism and gets its food from or at the expense of its host. |archive-date=21 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621090029/https://www.cdc.gov/parasites/about/index.html |url-status=live }}</ref> i strukturno je [[adaptacija|prilagođen]] takvom načinu života.{{sfn|Poulin|2007|pages=4–5}} Paraziti uključuju jednoćelijske [[protozoa|protozoe]] poput uzročnika [[malarija|malarije]], [[bolest spavanja|bolesti spavanja]] i [[amebijaza|amebne dizenterije]]; životinje poput [[ankilostoma]], [[vaš|ušiju]], [[komarac]]a i [[Vampirski šišmiši|vampirskih šišmiša]]; [[gljive]] poput ''[[Armillaria mellea]]'' i uzročnika [[dermatofitoza|dermatofitoze]]; i biljke poput [[imela|imele]], [[Cuscuta|viline kosice]] i [[Orobanchaceae|volovotke]]. Postoji šest glavnih parazitskih [[Bihevioralna ekologija|strategija]] eksploatacije životinjskih domaćina, a to su [[parazitska kastracija]], parazitizam direktnim prijenosom (dodirom), parazitizam [[wikt:trophic|trofičkim prijenosom]] (jedenjem), parazitizam [[Vektorske zarazne bolesti|vektorskim prijenosom]], [[parazitoid]]izam i mikropredacija. Jedna glavna os klasifikacije tiče se invazivnosti: endoparazit živi unutar tijela domaćina; ektoparazit živi vani, na površini domaćina. Kao što je i slučaj sa [[predator]]ima, parazitizam je vrsta [[interakcije potrošača i resursa]],<ref name="pmid21199247">{{cite journal |last=Getz |first=W. M. |title=Biomass transformation webs provide a unified approach to consumer-resource modelling |journal=Ecology Letters |volume=14 |issue=2 |pages=113–124 |year=2011 |pmid=21199247 |pmc=3032891 |doi=10.1111/j.1461-0248.2010.01566.x|bibcode=2011EcolL..14..113G }}</ref> ali za razliku od predatora, paraziti, s izuzetkom parazitoida, su mnogo manji od svojih domaćina, ne ubijaju ih i često žive u ili na njima duži period. Životinjski paraziti su visoko [[Generalističke i specijalističke vrste|specijalizirani]], svaka vrsta parazita živi na jednoj datoj životinjskoj vrsti i [[razmnožavanje|razmnožava]] se brže od svojih domaćina. Klasični primjeri uključuju interakcije između [[kičmenjak]]a domaćina i [[Eucestoda|pantljičara]], [[Trematoda|metilja]], te one između vrsta roda ''[[Plasmodium]]'' koje uzrokuju malariju i [[buha]]. Paraziti smanjuju [[adaptivna vrijednost|adaptivnu vrijednost]] domaćina općom ili specijaliziranom [[patologija|patologijom]], koja se kreće od [[parazitska kastracija|parazitske kastracije]] do [[parazit koji mijenja ponašanje|modificiranja ponašanja domaćina]]. Paraziti povećavaju vlastitu adaptivnu vrijednost iskorištavanjem domaćina za resurse neophodne za njihov opstanak, naročito hranjenjem njima i korištenjem posrednih (sekundarnih) domaćina koji pomažu u njihovom [[Prijenos patogena|prenošenju]] s jednog konačnog (primarnog) domaćina na drugog. Iako je parazitizam često nedvosmislen, on je dio spektra interakcija između [[vrsta]], koje se preko parazitoidizma gradiraju u [[predator|predaciju]], kroz evoluciju u [[mutualizam]], a kod nekih gljiva prelaze u [[saprofit]]izam. Ljudsko znanje o parazitima poput [[Nematoda|valjkastih crva]] i [[Eucestoda|pantljičara]] datira još iz [[Stari Egipat|starog Egipta]], [[Antička Grčka|Grčke]] i [[Antički Rim|Rima]]. U [[Rani novi vijek|ranom novom vijeku]], [[Antonie van Leeuwenhoek]] je 1681. godine svojim mikroskopom posmatrao protozou ''[[Giardia lamblia]]'', dok je [[Francesco Redi]] opisao unutrašnje i vanjske parazite, uključujući [[Fasciola hepatica|ovčjeg metilja]] i [[krpelj]]e. Moderna [[parazitologija]] razvila se u 19. vijeku. U ljudskoj kulturi, parazitizam ima negativne konotacije. One su iskorištene u [[satira|satirične]] svrhe u pjesmi [[Jonathan Swift|Jonathana Swifta]] iz 1733. godine "O poeziji: Rapsodija", u kojoj su pjesnici upoređeni sa [[hiperparazit]]skom "gamadi". U fikciji, [[Bram Stoker|Bram Stokerov]] [[gotička fantastika|gotički horor]] roman ''[[Dracula (roman)|Drakula]]'' iz 1897. godine i njegove brojne kasnije adaptacije prikazivale su parazita koji [[hematofagija|pije krv]]. [[Ridley Scott]]ov film ''[[Alien (film)|Alien]]'' iz 1979. bio je jedno od mnogih djela [[naučna fantastika|naučne fantastike]] u kojima se pojavljuje parazitska vanzemaljska vrsta.<ref name=Guardian2009/> == Etimologija == Riječ ''parazit'', prvi put upotrijebljena u engleskom jeziku 1539. godine, potiče od [[starofrancuski jezik|srednjovjekovne francuske]] riječi ''parasite'', od [[latinizacija imena|latiniziranog]] oblika ''parasitus'', od [[starogrčki jezik|starogrčkog]] ''παράσιτος''<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpara%2Fsitos παράσιτος], Liddell, Henry George; Scott, Robert, ''A Greek–English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> (''parasitos'', "onaj koji jede za tuđim stolom"), a zatim od ''παρά''<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpara%2F παρά] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227044414/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpara%2F |date=27 February 2021 }}, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek–English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> (''para'', "pored, uz") i ''σῖτος'' (''sitos'', "pšenica, hrana").<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dsi%3Dtos σῖτος] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226151551/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=si=tos |date=26 February 2021 }}, Liddell, Henry George; Scott, Robert, ''A Greek–English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> Srodni termin ''parasitism'' javlja se u engleskom jeziku od 1611. godine.<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dsitismo%2Fs σιτισμός] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224154216/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dsitismo%2Fs |date=24 February 2021 }}, Liddell, Henry George; Scott, Robert, ''A Greek–English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> {{anchor|Ectoparasite|Endoparasite|Macroparasite|Microparasite}} == Evolutivne strategije == {{see also|Parazitologija}} {{anchor|Endoparasite|Ectoparasite|Semiparasite}} === Osnovni koncepti === {{further|Parasitic life cycle}} [[File:Taenia solium tapeworm scolex with its four suckers and two rows of hooks 5262 lores.jpg|thumb|Head (scolex) of tapeworm ''[[Taenia solium]]'', an [[intestinal parasite]], has hooks and [[sucker (zoology)|suckers]] to attach to its [[host (biology)|host]]]] Parasitism is a kind of [[symbiosis]], a close and persistent long-term biological interaction between a parasite and its host. Unlike [[saprotroph]]s, parasites feed on living hosts, though some parasitic fungi, for instance, may continue to feed on hosts they have killed. Unlike [[commensalism]] and [[mutualism (biology)|mutualism]], the parasitic relationship harms the host, either feeding on it or, as in the case of intestinal parasites, consuming some of its food. Because parasites interact with other species, they can readily act as [[Disease vector|vectors]] of pathogens, causing [[parasitic disease|disease]].<ref>{{cite book |title=Overview of Parasitology |url=http://parasite.org.au/para-site/introduction/introduction-essay.html |publisher=Australian Society of Parasitology and Australian Research Council/National Health and Medical Research Council) Research Network for Parasitology |date=July 2010 |isbn=978-1-86499-991-4 |quote=Parasitism is a form of symbiosis, an intimate relationship between two different species. There is a biochemical interaction between host and parasite; i.e. they recognize each other, ultimately at the molecular level, and host tissues are stimulated to react in some way. This explains why parasitism may lead to disease, but not always. |archive-date=24 April 2018 |access-date=9 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424041358/http://parasite.org.au/para-site/introduction/introduction-essay.html |url-status=live }}</ref><ref name="SuzukiSasaki2019">{{cite journal |last1=Suzuki |first1=Sayaki U. |last2=Sasaki |first2=Akira |title=Ecological and Evolutionary Stabilities of Biotrophism, Necrotrophism, and Saprotrophism |journal=The American Naturalist |volume=194 |issue=1 |year=2019 |pages=90–103 |issn=0003-0147 |doi=10.1086/703485|pmid=31251653 |bibcode=2019ANat..194...90S |s2cid=133349792 |url=http://pure.iiasa.ac.at/id/eprint/15927/1/703485.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200306065231/http://pure.iiasa.ac.at/id/eprint/15927/1/703485.pdf |archive-date=6 March 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="pmid37458178">{{cite journal |last1=Rozsa |first1=L. | last2=Garay |first2=J. |title= Definitions of parasitism, considering its potentially opposing effects at different levels of hierarchical organization| journal=Parasitology|volume=150 |issue=9 |pages= 761–768|year=2023 |pmid=37458178 |pmc=10478066 |doi=10.1017/S0031182023000598 }}</ref> [[Predation]] is by definition not a symbiosis<!--def: a long-term relnship-->, as the interaction is brief, but the entomologist [[E. O. Wilson]] has characterised parasites as "predators that eat prey in units of less than one".<ref name=Wilson2014>{{cite book |last=Wilson |first=Edward O. |author-link=E. O. Wilson |title=The Meaning of Human Existence |year=2014 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0-87140-480-0 |page=112 |quote=Parasites, in a phrase, are predators that eat prey in units of less than one. Tolerable parasites are those that have evolved to ensure their own survival and reproduction but at the same time with minimum pain and cost to the host.}}</ref> Within that scope are many possible strategies. [[Taxonomist]]s classify parasites in a variety of overlapping schemes, based on their interactions with their hosts and on their [[Biological life cycle|life cycles]], which can be complex. An [[obligate parasite]] depends completely on the host to complete its life cycle, while a [[facultative parasite]] does not. Parasite life cycles involving only one host are called "direct"; those with a definitive host (where the parasite reproduces sexually) and at least one intermediate host are called "indirect".<ref>{{cite web |url=http://plpnemweb.ucdavis.edu/nemaplex/General/animpara.htm |title=A Classification of Animal-Parasitic Nematodes |work=plpnemweb.ucdavis.edu |access-date=25 February 2016 |archive-date=6 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171006152348/http://plpnemweb.ucdavis.edu/nemaplex/General/animpara.htm }}</ref><ref>{{cite journal |last=Garcia |first=L. S. |title=Classification of Human Parasites, Vectors, and Similar Organisms |journal=Clinical Infectious Diseases |year=1999 |volume=29 |issue=4 |pages=734–746 |pmid=10589879 |doi=10.1086/520425|doi-access=free}}</ref> An endoparasite lives inside the host's body; an ectoparasite lives outside, on the host's surface.<ref name=Para-Site>{{cite book |title=Overview of Parasitology |url=http://parasite.org.au/para-site/introduction/introduction-essay.html |publisher=Australian Society of Parasitology and Australian Research Council/National Health and Medical Research Council) Research Network for Parasitology |date=July 2010 |isbn=978-1-86499-991-4 |archive-date=24 April 2018 |access-date=9 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424041358/http://parasite.org.au/para-site/introduction/introduction-essay.html |url-status=live }}</ref> Mesoparasites—like some [[copepod]]s, for example—enter an opening in the host's body and remain partly embedded there.<ref>{{cite journal |last1=Vecchione |first1=Anna |last2=Aznar |first2=Francisco Javier |title=The mesoparasitic copepod Pennella balaenopterae and its significance as a visible indicator of health status in dolphins (Delphinidae): a review |journal=Journal of Marine Animals and Their Ecology |date=2008 |volume=7 |issue=1 |pages=4–11 |url=http://www.oers.ca/journal/volume7/issue1/briefCommunication.pdf |access-date=11 April 2018 |archive-date=10 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180410051646/http://www.oers.ca/journal/volume7/issue1/briefCommunication.pdf }}</ref> Some parasites can be generalists, feeding on a wide range of hosts, but many parasites, and the majority of protozoans and [[helminth]]s that parasitise animals, are specialists and extremely host-specific.<ref name=Para-Site/> An early basic, functional division of parasites distinguished microparasites and macroparasites. These each had a [[mathematical model]] assigned in order to analyse the population movements of the host–parasite groupings.<ref name="Rollinson"/> The microorganisms and viruses that can reproduce and complete their life cycle within the host are known as microparasites. Macroparasites are the multicellular organisms that reproduce and complete their life cycle outside of the host or on the host's body.<ref name="Rollinson"/><ref>{{cite encyclopedia |title=Parasitism {{!}} The Encyclopedia of Ecology and Environmental Management |encyclopedia=The Encyclopedia of Ecology and Environmental Management, Blackwell Science |location=Oxford, United Kingdom |year=1998 |edition=1 |isbn=0632055464 |editor=Calow, Peter |via=[[Credo Reference]] |publisher=Blackwell Science }}</ref> Much of the thinking on types of parasitism has focused on terrestrial animal parasites of animals, such as helminths. Those in other environments and with other hosts often have analogous strategies. For example, the [[snubnosed eel]] is probably a facultative endoparasite (i.e., it is semiparasitic) that opportunistically burrows into and eats sick and dying fish.<ref name=Caira1997>{{cite journal |journal=Environmental Biology of Fishes |volume=49 |pages=139–144 |year=1997 |url=https://www.researchgate.net/publication/226076003 |title=Pugnose eels, ''Simenchelys parasiticus'' (Synaphobranchidae) from the heart of a shortfin mako, ''Isurus oxyrinchus'' (Lamnidae) |last1=Caira |first1=J. N. |last2=Benz |first2=G. W. |last3=Borucinska |first3=J. |last4=Kohler |first4=N. E.|issue=1 |doi=10.1023/a:1007398609346 |bibcode=1997EnvBF..49..139C |s2cid=37865366 }}</ref> [[phytophagous|Plant-eating]] insects such as [[scale insect]]s, [[aphid]]s, and [[caterpillar]]s closely resemble ectoparasites, attacking much larger plants; they serve as vectors of bacteria, fungi and viruses which cause [[plant pathology|plant diseases]]. As female scale insects cannot move, they are obligate parasites, permanently attached to their hosts.<ref name="Rollinson"/> The sensory inputs that a parasite employs to identify and approach a potential host are known as "host cues". Such cues can include, for example, vibration,<ref>{{cite journal |last=Lawrence |first=P. O. |year=1981 |title=Host vibration—a cue to host location by the parasite, ''Biosteres longicaudatus'' |journal=Oecologia |volume=48 |issue=2 |pages=249–251 |pmid=28309807 |doi=10.1007/BF00347971 |bibcode=1981Oecol..48..249L |s2cid=6182657 }}</ref> exhaled [[carbon dioxide]], skin odours, visual and heat signatures, and moisture.<ref>{{cite journal |last=Cardé |first=R. T. |year=2015 |title=Multi-cue integration: how female mosquitoes locate a human host|journal=Current Biology |volume=25 |issue=18 |pages=R793–R795 |doi=10.1016/j.cub.2015.07.057 |pmid=26394099 |doi-access=free |bibcode=2015CBio...25.R793C }} {{open access}}</ref> [[Parasitic plant]]s can use, for example, light, host physiochemistry, and volatiles to recognize potential hosts.<ref>{{cite journal |last1=Randle |first1=C. P. |last2=Cannon |first2=B. C. |last3=Faust |first3=A. L. |display-authors=etal |year=2018 |title=Host Cues Mediate Growth and Establishment of Oak Mistletoe (Phoradendron leucarpum, Viscaceae), an Aerial Parasitic Plant |journal=Castanea |volume=83 |issue=2 |pages=249–262 |doi=10.2179/18-173 |s2cid=92178009 }}</ref> === Glavne strategije === There are six major parasitic [[Behavioral ecology#Evolutionarily stable strategy|strategies]], namely [[parasitic castrator|parasitic castration]]; directly transmitted parasitism; [[wikt:trophic|trophically]]-transmitted parasitism; [[vector (epidemiology)|vector]]-transmitted parasitism; [[parasitoid]]ism; and micropredation. These apply to parasites whose hosts are plants as well as animals.<ref name=Rollinson>{{cite journal |last=Poulin |first=Robert |author-link=Robert Poulin (zoologist) |editor1=Rollinson, D. |editor2=Hay, S. I. |title=The Many Roads to Parasitism: A Tale of Convergence |journal=Advances in Parasitology |url=https://books.google.com/books?id=9y4AlXka7t0C&pg=PA28 |year=2011 |volume=74 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-385897-9 |pages=27–28 |doi=10.1016/B978-0-12-385897-9.00001-X |pmid=21295676 |url-access=subscription }}</ref><ref name=PoulinRandhawa2015>{{cite journal |last1=Poulin |first1=Robert |author1-link=Robert Poulin (zoologist) |last2=Randhawa |first2=Haseeb S. |title=Evolution of parasitism along convergent lines: from ecology to genomics |journal=Parasitology |date=February 2015 |volume=142 |issue=Suppl 1 |pages=S6–S15 |doi=10.1017/S0031182013001674 |pmc=4413784 |pmid=24229807}} {{open access}}</ref> These strategies represent [[adaptation|adaptive peaks]]; intermediate strategies are possible, but organisms in many different groups have consistently [[convergent evolution|converged]] on these six, which are evolutionarily stable.<ref name=PoulinRandhawa2015/> A perspective on the evolutionary options can be gained by considering four key questions: the effect on the [[Fitness (biology)|fitness]] of a parasite's hosts; the number of hosts they have per life stage; whether the host is prevented from reproducing; and whether the effect depends on intensity (number of parasites per host). From this analysis, the major evolutionary strategies of parasitism emerge, alongside predation.<ref name=LaffertyKuris2002>{{cite journal |last1=Lafferty |first1=K. D. |last2=Kuris |first2=A. M. |date=2002 |url=http://homes.msi.ucsb.edu/~lafferty/Publications/Parasites-evolution_files/Laff%26Kur02TREE.pdf |title=Trophic strategies, animal diversity and body size |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=17 |issue=11 |pages=507–513 |doi=10.1016/s0169-5347(02)02615-0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003124738/http://homes.msi.ucsb.edu/~lafferty/Publications/Parasites-evolution_files/Laff%26Kur02TREE.pdf |archive-date=3 October 2019}}</ref> {|class="wikitable" |+ Evolutionary strategies in parasitism and predation<ref name=LaffertyKuris2002/><br/>({{font color|green|Intensity-dependent: green, roman}};<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;''{{font color|purple |Intensity-independent: purple, italics}}'') ! Host [[Fitness (biology)|fitness]] !! Single host, stays alive !! Single host, dies !! Multiple hosts |- |'''Able to<br/>reproduce<br/>(fitness > 0)''' ||{{font color|green|Conventional parasite}}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;''{{font color|purple |Pathogen}}'' ||{{font color|green|Trophically-transmitted parasite}}{{efn|Trophically-transmitted parasites are transmitted to their definitive host, a predator, when their intermediate host is eaten. These parasites often modify the behaviour of their intermediate hosts, causing them to behave in a way that makes them likely to be eaten, such as by climbing to a conspicuous point: this gets the parasites transmitted at the cost of the intermediate host's life.}}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;''{{font color|purple |Trophically-transmitted pathogen}}'' ||{{font color|green|Micropredator}}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;''{{font color|purple |Micropredator}}'' |- |'''Unable to<br/>reproduce<br/>(fitness = 0)''' ||{{font color|green|----- }}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;''{{font color|purple |Parasitic castrator}}'' ||{{font color|green|Trophically-transmitted parasitic castrator}}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;''{{font color|purple |Parasitoid}}'' ||{{font color|green|Social predator}}{{efn|The [[wolf]] is a social predator, hunting in packs; the [[cougar]] is a solitary predator, hunting alone. Neither strategy is conventionally considered parasitic.<ref name=LaffertyKuris2002/>}}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;''{{font color|purple |Solitary predator}}'' |} ==== Parazitska kastracija ==== {{main|Parasitic castration}} [[File:Sacculina carcini.jpg|thumb|The parasitic castrator ''[[Sacculina carcini]]'' (highlighted) attached to [[Liocarcinus holsatus|its crab host]]]] [[Parasitic castrator]]s partly or completely destroy their host's ability to reproduce, diverting the energy that would have gone into reproduction into host and parasite growth, sometimes causing gigantism in the host. The host's other systems remain intact, allowing it to survive and to sustain the parasite.<ref name=PoulinRandhawa2015/>{{sfn|Poulin|2007|p=111}} Parasitic crustaceans such as those in the specialised [[barnacle]] genus ''[[Sacculina]]'' specifically cause damage to the gonads of their many species<ref name="Elumalai Viswanathan Pravinkumar Raffi">{{cite journal |last1=Elumalai |first1=V. |last2=Viswanathan |first2=C. |last3=Pravinkumar |first3=M. |last4=Raffi |first4=S. M. |title=Infestation of parasitic barnacle Sacculina spp. in commercial marine crabs |journal=Journal of Parasitic Diseases |volume=38 |issue=3 |date=2013 |doi=10.1007/s12639-013-0247-z |pmid=25035598 |pages=337–339|pmc=4087306 }}</ref> of host [[crab]]s. In the case of ''Sacculina'', the testes of over two-thirds of their crab hosts degenerate sufficiently for these male crabs to develop female [[secondary sex characteristic]]s such as broader abdomens, smaller [[chela (organ)|claws]] and egg-grasping appendages. Various species of helminth castrate their hosts (such as insects and snails). This may happen directly, whether mechanically by feeding on their gonads, or by secreting a chemical that destroys reproductive cells; or indirectly, whether by secreting a hormone or by diverting nutrients. For example, the [[Trematoda|trematode]] ''[[Zoogonus lasius]]'', whose [[Trematode life cycle stages|sporocysts]] lack mouths, castrates the intertidal marine snail ''[[Tritia obsoleta]]<!--formerly Ilyanassa-->'' chemically, developing in its gonad and killing its reproductive cells.{{sfn|Poulin|2007|p=111}}<ref name=Cheng13>{{cite book |last=Cheng |first=Thomas C. |title=General Parasitology |url=https://books.google.com/books?id=d4GQlYzode8C&pg=PA13 |year=2012 |publisher=Elsevier Science |isbn=978-0-323-14010-2 |pages=13–15}}</ref> ==== Direktni prenos ==== [[File:Male human head louse.jpg|thumb|[[Pediculus humanus capitis|Uši glave]] su direktno prenosivi [[obligatni parazit|obligatni ektoparaziti]]]] U direktno prenosive parazite, kojima nije potreban vektor da bi dospjeli do novih domaćina, spadaju paraziti kopnenih kičmenjaka poput ušiju i grinja, morski paraziti poput [[Copepoda|veslonožaca]] i [[Cyamidae|cijamoidnih]] [[Amphipoda|amfipoda]], [[Monogenea|jednorodni metilji]], kao i mnoge vrste valjkastih crva, gljivica, protozoa, bakterija i virusa. Bilo da se radi o endo- ili ektoparazitima, svaki ima samo jednu vrstu-domaćina. Unutar te vrste, većina jedinki je slobodna ili gotovo slobodna od parazita, dok manjina nosi veliki broj parazita; to je poznato kao [[agregirana distribucija]].<ref name=PoulinRandhawa2015/> {{anchor|Autoinfection}} ==== Trofički prenos ==== [[File:Clonorchis sinensis 2.png|thumb|''[[Clonorchis sinensis]]'', the Chinese liver fluke, is trophically transmitted]] [[wikt:trophic|Trophically]]-transmitted parasites are transmitted by being eaten by a host. They include trematodes (all except [[schistosomes]]), [[cestodes]], [[acanthocephala]]ns, [[Pentastomida|pentastomids]], many [[roundworms]], and many protozoa such as ''[[Toxoplasma]]''.<ref name=PoulinRandhawa2015/> They have complex life cycles involving hosts of two or more species. In their juvenile stages they infect and often [[encyst]] in the intermediate host. When the intermediate-host animal is eaten by a predator, the definitive host, the parasite survives the digestion process and matures into an adult; some live as [[intestinal parasite]]s. Many trophically transmitted parasites [[Parasite increased trophic transmission|modify the behaviour]] of their intermediate hosts, increasing their chances of being eaten by a predator. As with directly transmitted parasites, the distribution of trophically transmitted parasites among host individuals is aggregated.<ref name=PoulinRandhawa2015/> [[Coinfection]] by multiple parasites is common.<ref>{{cite journal |last1=Cox |first1=F. E. |url=https://researchonline.lshtm.ac.uk/17745/1/Concom.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202083654/http://researchonline.lshtm.ac.uk/17745/1/Concom.pdf |archive-date=2 December 2017 |url-status=live |title=Concomitant infections, parasites and immune responses |series=122 |journal=Parasitology |volume=Supplement |pages=S23–38 |year=2001 |pmid=11442193 |doi =10.1017/s003118200001698x |s2cid=150432 }}</ref> [[Strongyloides stercoralis#Autoinfection|Autoinfection]], where (by exception) the whole of the parasite's [[biological life cycle|life cycle]] takes place in a single primary host, can sometimes occur in helminths such as ''[[Strongyloides stercoralis]]''.<ref name=ASP>{{cite web |title=Helminth Parasites |url=http://parasite.org.au/para-site/contents/helminth-intoduction.html |publisher=Australian Society of Parasitology |access-date=9 October 2017 |archive-date=19 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019032143/http://parasite.org.au/para-site/contents/helminth-intoduction.html |url-status=live }}</ref> ==== Prenos vektorom ==== {{further|Disease vector}} [[File:Trypanosoma sp. PHIL 613 lores.jpg|thumb|The [[vector (epidemiology)|vector-transmitted]] protozoan endoparasite ''[[Trypanosoma]]'' among human [[red blood cell]]s]] [[Disease vector|Vector-transmitted]] parasites rely on a third party, an intermediate host, where the parasite does not reproduce sexually,<ref name=Para-Site/> to carry them from one definitive host to another.<ref name=PoulinRandhawa2015/> These parasites are microorganisms, namely [[protozoa]], [[bacteria]], or [[virus]]es, often intracellular [[pathogen]]s (disease-causers).<ref name=PoulinRandhawa2015/> Their vectors are mostly [[hematophagy|hematophagic]] arthropods such as fleas, lice, ticks, and mosquitoes.<ref name=PoulinRandhawa2015/><ref>{{cite web |url=http://www.peoi.org/Courses/Coursesen/phfoundation/contents/frame3a.html |title=Pathogenic Parasitic Infections |publisher=PEOI |access-date=18 July 2013 |archive-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193623/http://www.peoi.org/Courses/Coursesen/phfoundation/contents/frame3a.html |url-status=live }}</ref> For example, the deer tick ''[[Ixodes scapularis]]'' acts as a vector for diseases including [[Lyme disease]], [[babesiosis]], and [[Human granulocytic anaplasmosis|anaplasmosis]].<ref name=pmid11450660>{{cite journal |last=Steere |first=A. C. |title=Lyme disease |journal=[[New England Journal of Medicine]] |volume=345 |issue=2 |pages=115–125 |date=July 2001 |pmid=11450660 |doi=10.1056/NEJM200107123450207 }}</ref> Protozoan endoparasites, such as the [[malaria]]l parasites in the genus ''[[Plasmodium]]'' and sleeping-sickness parasites in the genus ''[[Trypanosoma]]'', have infective stages in the host's blood which are transported to new hosts by biting insects.<ref name="PollittMacGregor2011">{{cite journal |last1=Pollitt |first1=Laura C. |last2=MacGregor |first2=Paula |last3=Matthews |first3=Keith |last4=Reece |first4=Sarah E. |title=Malaria and trypanosome transmission: different parasites, same rules? |journal=Trends in Parasitology |volume=27 |issue=5 |year=2011 |pages=197–203 |doi=10.1016/j.pt.2011.01.004|pmid=21345732 |pmc=3087881 }}</ref> ==== Parazitoidi ==== {{main|Parazitoid|Parazitska osa}} [[Parasitoid]]s are insects which sooner or later kill their hosts, placing their relationship close to predation.<ref>{{cite journal |last1=Stevens |first1=Alison N. P. |title=Predation, Herbivory, and Parasitism |journal=Nature Education Knowledge |date=2010 |volume=3 |issue=10 |page=36 |url=https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/predation-herbivory-and-parasitism-13261134 |access-date=12 February 2018 |quote=Predation, herbivory, and parasitism exist along a continuum of severity in terms of the extent to which they negatively affect an organism's fitness. ... In most situations, parasites do not kill their hosts. An exception, however, occurs with parasitoids, which blur the line between parasitism and predation. |archive-date=30 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170930230324/http://www.nature.com/scitable/knowledge/library/predation-herbivory-and-parasitism-13261134 |url-status=live }}</ref> Most parasitoids are [[parasitoid wasp]]s or other [[hymenoptera]]ns; others include [[dipterans]] such as [[phoridae|phorid flies]]. They can be divided into two groups, idiobionts and koinobionts, differing in their treatment of their hosts.<ref name=GullanCranston2010>{{cite book |last1=Gullan |first1=P. J. |last2=Cranston |first2=P. S. |date=2010 |title=The Insects: An Outline of Entomology |url=https://archive.org/details/insectsoutlineen00pjgu |url-access=limited |publisher=Wiley |edition=4th |isbn=978-1-118-84615-5 |pages=[https://archive.org/details/insectsoutlineen00pjgu/page/n332 308], 365–367, 375, 440–441}}</ref> [[Idiobiont]] parasitoids sting their often-large prey on capture, either killing them outright or paralysing them immediately. The immobilised prey is then carried to a nest, sometimes alongside other prey if it is not large enough to support a parasitoid throughout its development. An [[oviposition|egg is laid]] on top of the prey and the nest is then sealed. The parasitoid develops rapidly through its larval and pupal stages, [[mass provisioning|feeding on the provisions]] left for it.<ref name=GullanCranston2010/> [[Koinobiont]] parasitoids, which include [[Diptera|flies]] as well as wasps, lay their eggs inside young hosts, usually larvae. These are allowed to go on growing, so the host and parasitoid develop together for an extended period, ending when the parasitoids emerge as adults, leaving the prey dead, eaten from inside. Some koinobionts regulate their host's development, for example preventing it from [[pupa]]ting or making it [[ecdysis|moult]] whenever the parasitoid is ready to moult. They may do this by producing hormones that mimic the host's moulting hormones ([[ecdysteroid]]s), or by regulating the host's endocrine system.<ref name=GullanCranston2010/> <gallery mode="packed"> File:Live Tetragnatha montana (RMNH.ARA.14127) parasitized by Acrodactyla quadrisculpta larva (RMNH.INS.593867) - BDJ.1.e992.jpg |Idiobiont [[parasitoid wasp]]s immediately paralyse their hosts for their larvae ([[Pimplinae]], pictured) to eat.<ref name=PoulinRandhawa2015/> File:CSIRO ScienceImage 2357 Spotted alfalfa aphid being attacked by parasitic wasp.jpg|[[Koinobiont]] parasitoid wasps like this [[Braconidae|braconid]] lay their eggs via an [[ovipositor]] inside their hosts, which continue to grow and moult. File:Female Apocephalus borealis ovipositing into the abdomen of a worker honey bee.png|[[Phoridae|Phorid fly]] (centre left) is [[oviposition|laying eggs]] in the abdomen of a worker [[honey-bee]], [[Behavior-altering parasites and parasitoids|altering its behaviour]]. </gallery> {{anchor|Micropredator}} ==== Mikropredatori ==== [[File:Anopheles minimus.jpg|thumb|[[komarac|Komarci]] su mikropredatori i značajni prenosioci bolesti]] Mikropredator napada više od jednog domaćina, smanjujući adaptivnu vrijednost svakog domaćina za barem malu količinu, i u kontaktu je s jednim domaćinom samo povremeno. Ovo ponašanje čini mikropredatore pogodnim prenosiocima, zato što mogu prenositi manje parazite s jednog domaćina na drugog.<ref name=PoulinRandhawa2015/><ref name=LaffertyKuris2002/><ref name="Wilson2017">{{cite journal |last1=Wilson |first1=Anthony J. |display-authors=etal |title =What is a vector? |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=372 |issue=1719 |date=March 2017 |doi=10.1098/rstb.2016.0085 |pmid=28289253 |article-number=20160085 |pmc=5352812}}</ref> Većina mikropredatora su [[hematofagija|hematofagni]], što znači da se hrane krvlju. To obuhvata crve poput [[pijavica]], rakove poput pripadnika [[Branchiura]] i jednakonošce iz porodice [[Gnathiidae]], razne [[dvokrilci|dvokrilce]] poput komaraca i [[cece muva|ce-ce muha]], druge člankonošce poput buha i krpelja, kičmenjake poput [[paklara]] i sisare poput [[Vampirski šišmiši|vampirskih šišmiša]].<ref name=PoulinRandhawa2015/> === Strategije prenosa === [[File:Entamoeba histolytica life cycle-en.svg|thumb|upright=1.7<!--format for legibility of multi-image diagram-->|[[Biological life cycle|Life cycle]] of ''[[Entamoeba histolytica]]'', an anaerobic parasitic protozoan transmitted by the [[fecal–oral route]]]] Parasites use a variety of methods to infect animal hosts, including physical contact, the [[fecal–oral route]], free-living infectious stages, and vectors, suiting their differing hosts, life cycles, and ecological contexts.<ref name=Godfrey2013>{{cite journal |last=Godfrey |first=Stephanie S. |title=Networks and the ecology of parasite transmission: A framework for wildlife parasitology |journal=Wildlife |date=December 2013 |volume=2 |pages=235–245 |doi=10.1016/j.ijppaw.2013.09.001 |pmid=24533342 |pmc=3862525|bibcode=2013IJPPW...2..235G }}</ref> Examples to illustrate some of the many possible combinations are given in the table. {|class="wikitable sortable" |+ Examples of transmission methods in different ecological contexts<ref name=Godfrey2013/> ! Parasite !! Host !! Transmission method !! Ecological context |- |''[[Gyrodactylus turnbulli]]''<br/>(a [[monogenean]]) ||''[[Poecilia reticulata]]''<br/>(guppy) ||physical contact ||social behaviour |- |[[Nematode]]s<br/>e.g. ''[[Strongyloides]]'' ||''[[Macaca fuscata]]''<br/>(Japanese macaque) ||fecal–oral || social behaviour<br/>(grooming) |- |''[[Heligmosomoides polygyrus]]''<br/>(a nematode) ||''[[Apodemus flavicollis]]''<br/>(yellow-necked mouse) ||fecal–oral ||sex-biased transmission<br/>(mainly to males) |- |''[[Amblyomma]]''<br/>(a tick) ||''[[Sphenodon punctatus]]''<br/>(tuatara) ||free-living infectious stages ||social behaviour |- |''[[Plasmodium]]''<br/>([[malaria]] parasite) ||[[Bird]]s, [[mammal]]s<br/>(inc. humans) ||''[[Anopheles]]'' mosquito vector,<br/>attracted by odour of<br/>infected human host<ref name="de Boer2017">{{cite journal |last1=de Boer |first1=Jetske G. |last2=Robinson |first2=Ailie |last3=Powers |first3=Stephen J. |last4=Burgers |first4=Saskia L. G. E. |last5=Caulfield |first5=John C. |last6=Birkett |first6=Michael A. |last7=Smallegange |first7=Renate C. |last8=van Genderen |first8=Perry J. J. |last9=Bousema |first9=Teun |last10=Sauerwein |first10=Robert W. |last11=Pickett |first11=John A. |last12=Takken |first12=Willem |last13=Logan |first13=James G. |title=Odours of Plasmodium falciparum-infected participants influence mosquito–host interactions |journal=Scientific Reports |volume=7 |issue=1 |page=9283 |date=August 2017 |doi=10.1038/s41598-017-08978-9 |doi-access=free|pmid=28839251 |pmc=5570919 |bibcode=2017NatSR...7.9283D }}</ref> ||— |} === Varijante === Među mnogim varijantama parazitskih strategija su hiperparazitizam,<ref name=Dissanaike1957/> društveni parazitizam,<ref name=Thomas2010/> parazitizam legla,<ref name=Payne1997/> kleptoparazitizam,<ref name=SlaterRosenblatt2005/> spolni parazitizam<ref name=Pietsch2005/> i adelfoparazitizam.<ref name=Rochat2001/> ==== Hiperparazitizam ==== {{main|Hiperparazit}} [[Hyperparasite]]s feed on another parasite, as exemplified by protozoa living in helminth parasites,<ref name=Dissanaike1957>{{cite journal |last1=Dissanaike |first1=A. S. |title=On Protozoa hyperparasitic in Helminth, with some observations on ''Nosema helminthorum'' Moniez, 1887 |journal=Journal of Helminthology |date=1957 |volume=31 |issue=1–2 |pages=47–64 |pmid=13429025 |doi=10.1017/s0022149x00033290|s2cid=35487084 }}</ref> or facultative or obligate parasitoids whose hosts are either conventional parasites or parasitoids.<ref name=PoulinRandhawa2015/><ref name=GullanCranston2010/> Levels of parasitism beyond secondary also occur, especially among facultative parasitoids. In [[oak gall]] systems, there can be up to four levels of parasitism.<ref>{{cite journal |last=Askew |first=R. R. |url=https://www.researchgate.net/publication/238289888 |title=On the Biology of the Inhabitants of Oak Galls of Cynipidae (Hymenoptera) in Britain |journal=Transactions of the Society for British Entomology |date=1961 |volume=14 |pages=237–268}}</ref> Hyperparasites can control their hosts' populations, and are used for this purpose [[biological pest control|in agriculture]] and to some extent in [[medicine]]. The controlling effects can be seen in the way that the [[Hypovirus#CHV1–Chestnut blight hypovirulence|CHV1 virus]] helps to control the damage that [[chestnut blight]], ''Cryphonectria parasitica'', does to [[American chestnut]] trees, and in the way that [[bacteriophage]]s can limit bacterial infections. It is likely, though little researched, that most pathogenic microparasites have hyperparasites which may prove widely useful in both agriculture and medicine.<ref name="ParrattLaine2016">{{cite journal |last1=Parratt |first1=Steven R. |last2=Laine |first2=Anna-Liisa |title=The role of hyperparasitism in microbial pathogen ecology and evolution |journal=The ISME Journal |volume=10 |issue=8 |date=January 2016|doi=10.1038/ismej.2015.247 |pmid=26784356 |pages=1815–1822|pmc=5029149 |bibcode=2016ISMEJ..10.1815P }}</ref> ==== Društveni parazitizam ==== {{further|Ant mimicry|Kukavičja pčela|Emeryjevo pravilo}} Social parasites take advantage of interspecific interactions between members of [[eusocial]] animals such as [[ant]]s, [[termite]]s, and [[bumblebee]]s. Examples include the large blue butterfly, ''[[Phengaris arion]]'', its larvae employing [[ant mimicry]]<!--(myrmecomorphy)--> to parasitise certain ants,<ref name="Thomas2010">{{cite journal |last1=Thomas |first1=J. A. |last2=Schönrogge |first2=K. |author3=Bonelli, S. |author4=Barbero, F. |author5=Balletto, E. |title=Corruption of ant acoustical signals by mimetic social parasites: ''Maculinea'' butterflies achieve elevated status in host societies by mimicking the acoustics of queen ants |journal=Commun Integr Biol |volume=3 |issue=2 |pages=169–171 |year=2010 |pmid=20585513 |pmc=2889977 |doi=10.4161/cib.3.2.10603}}</ref> ''[[Bombus bohemicus]]'', a bumblebee which invades the hives of other bees and takes over reproduction while their young are raised by host workers, and ''[[Melipona scutellaris]]'', a eusocial bee whose virgin queens escape killer workers and invade another colony without a queen.<ref>{{Cite journal |first1=Annette |last1=Van Oystaeyen |first2=Denise |last2=Araujo Alves |first3=Ricardo |last3=Caliari Oliveira |first4=Daniela |last4=Lima do Nascimento |first5=Fábio |last5=Santos do Nascimento |first6=Johan |last6=Billen |first7=Tom |last7=Wenseleers |title=Sneaky queens in ''Melipona'' bees selectively detect and infiltrate queenless colonies |journal=Animal Behaviour |date=September 2013 |volume=86 |issue=3 |pages=603–609 |doi=10.1016/j.anbehav.2013.07.001 |bibcode=2013AnBeh..86..603V |citeseerx=10.1.1.309.6081 |s2cid=12921696 }}</ref> An extreme example of interspecific social parasitism is found in the ant ''[[Tetramorium inquilinum]]'', an obligate parasite which lives exclusively on the backs of other ''Tetramorium'' ants.<ref>{{cite web |url=https://www.antkeepers.com/facts/ant-colony/social-parasites/ |title=Social Parasites in the Ant Colony |publisher=Antkeepers |access-date=4 April 2016 |archive-date=24 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424122522/https://www.antkeepers.com/facts/ant-colony/social-parasites/ |url-status=live }}</ref> A mechanism for the evolution of social parasitism was first proposed by Carlo Emery in 1909.<ref>{{Cite journal |last=Emery |first=Carlo |date=1909 |title=Über den Ursprung der dulotischen, parasitischen un myrmekophilen Ameisen |journal=Biologischen Centralblatt |volume=29 |pages=352–362}}</ref> Now known as "[[Emery's rule]]", it states that social parasites tend to be closely related to their hosts, often being in the same genus.<ref name="RD">{{cite web |url=https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/social-parasitism-in-ants-13256421 |title=Social Parasitism in Ants |last=Deslippe |first=Richard |publisher=Nature Education Knowledge |year=2010 |access-date=29 October 2010 |archive-date=18 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518111632/https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/social-parasitism-in-ants-13256421/ |url-status=live }}</ref><ref name="Emery_1909">{{cite journal |last=Emery |first=C. |url=https://archive.org/details/ants_11715/page/n1 |title=Über den Ursprung der dulotischen, parasitischen und myrmekophilen Ameisen |journal=Biologisches Centralblatt |date=1909 |volume=29 |pages=352–362}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Bourke |first1=Andrew F. G. |last2=Franks |first2=Nigel R. |date=July 1991 |title=Alternative adaptations, sympatric speciation and the evolution of parasitic, inquiline ants |journal=Biological Journal of the Linnean Society |volume=43 |issue=3 |pages=157–178 |doi=10.1111/j.1095-8312.1991.tb00591.x |bibcode=1991BJLS...43..157B |issn=0024-4066}}</ref> Intraspecific social parasitism occurs in parasitic nursing, where some individual young take milk from unrelated females. In [[wedge-capped capuchin]]s, higher ranking females sometimes take milk from low ranking females without any reciprocation.<ref name=obrien5>{{cite journal |last=O'Brien |first=Timothy G. |title=Parasitic nursing behavior in the wedge-capped capuchin monkey (''Cebus olivaceus'') |journal=American Journal of Primatology |year=1988 |volume=16 |issue=4 |pages=341–344 |doi =10.1002/ajp.1350160406 |pmid=32079372 |s2cid=86176932 }}</ref> ==== Parazitizam legla ==== {{further|Parazitizam legla}} In [[brood parasitism]], the hosts suffer increased parental investment and energy expenditure to feed parasitic young, which are commonly larger than host young. The growth rate of host nestlings is slowed, reducing the host's fitness. Brood parasites include birds in different families such as [[cowbird]]s, [[Viduidae|whydahs]], [[cuckoo]]s, and [[black-headed duck]]s. These do not build nests of their own, but leave their eggs in nests of other [[species]]. In the family ''[[Cuckoo|Cuculidae]]'', over 40% of cuckoo species are obligate brood parasites, while others are either facultative brood parasites or provide parental care.<ref>{{Cite book |last=Payne |first=R. B. |title=The Cuckoos |date=September 15, 2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-850213-5 |edition=1st |location=Oxford |language=en}}</ref> The eggs of some brood parasites [[mimicry|mimic]] those of their hosts, while some cowbird eggs have tough shells, making them hard for the hosts to kill by piercing, both mechanisms implying selection by the hosts against parasitic eggs.<ref name=Payne1997>{{cite book |last=Payne |first=R. B. |date=1997 |chapter=Avian brood parasitism |editor1=Clayton, D. H. |editor2=Moore, J. |title=Host–parasite evolution: General principles and avian models |pages=[https://archive.org/details/hostparasiteevol1997unse/page/338 338–369] |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-854892-8 |chapter-url=https://archive.org/details/hostparasiteevol1997unse/page/338 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Rothstein |first1=S. I. |year=1990 |title=A model system for coevolution: avian brood parasitism |journal=Annual Review of Ecology and Systematics |volume=21 |pages=481–508 |doi=10.1146/annurev.ecolsys.21.1.481}}</ref><ref name="DeMarsico2013">{{cite journal |last1=De Marsico |first1=M. C. |last2=Gloag |first2=R. |last3=Ursino |first3=C. A. |last4=Reboreda |first4=J. C. |title=A novel method of rejection of brood parasitic eggs reduces parasitism intensity in a cowbird host |journal=Biology Letters |volume=9 |issue=3 |date=March 2013 |doi=10.1098/rsbl.2013.0076 |pmid=23485877 |article-number=20130076|pmc=3645041 }}</ref> The adult female [[European cuckoo]] further mimics a predator, the [[European sparrowhawk]], giving her time to lay her eggs in the host's nest unobserved.<ref name=Welbergen2011>{{cite journal |last1=Welbergen |first1=J. |last2=Davies |first2=N. B. |year=2011 |title=A parasite in wolf's clothing: hawk mimicry reduces mobbing of cuckoos by hosts |journal=[[Behavioral Ecology (journal)|Behavioral Ecology]] |volume=22 |issue=3 |pages=574–579 |doi=10.1093/beheco/arr008|doi-access=free }}</ref> Host species often combat parasitic egg mimicry through egg [[Polymorphism (biology)|polymorphism]], having two or more egg phenotypes within a single population of a species. Multiple phenotypes in host eggs decrease the probability of a parasitic species accurately "matching" their eggs to host eggs.<ref>{{Cite journal |last=Yang |first=C. |first2=X. |last2=Si |first3=W. |last3=Liang |first4=A. P. |last4=Møller |title=Spatial variation in egg polymorphism among cuckoo hosts across 4 continents |journal=Current Zoology |date=2020 |volume=66 |issue=5 |pages=477–483 |doi=10.1093/cz/zoaa011 |pmid=33293928 |pmc=7705517 |via=Oxford Academic}}</ref> ==== Kleptoparazitizam ==== {{further|Kleptoparazitizam}} In [[kleptoparasitism]] (from Greek κλέπτης (''kleptēs''), "thief"), parasites steal food gathered by the host. The parasitism is often on close relatives, whether within the same species or between species in the same genus or family. For instance, the many lineages of [[cuckoo bee]]s lay their eggs in the nest cells of other [[bee]]s in the same family.<ref name="SlaterRosenblatt2005">{{cite book |last1=Slater |first1=Peter J. B. |last2=Rosenblatt |first2=Jay S. |author3=Snowdon, Charles T. |author4=Roper, Timothy J. |author5=Brockmann, H. Jane |author-link5=H. Jane Brockmann |author6=Naguib, Marc |title=Advances in the Study of Behavior |url=https://books.google.com/books?id=WQl2s_xwfagC&pg=PA365 |date=30 January 2005 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-049015-1 |page=365}}</ref> Kleptoparasitism is uncommon generally but conspicuous in birds; some such as [[skuas]] are specialised in pirating food from other seabirds, relentlessly chasing them down until they disgorge their catch.<ref name="Furness1978">{{cite journal |last=Furness |first=R. W. |title=Kleptoparasitism by great skuas (''Catharacta skua'' Brünn.) and Arctic skuas (''Stercorarius parasiticus'' L.) at a Shetland seabird colony |journal=Animal Behaviour |volume=26 |year=1978 |doi=10.1016/0003-3472(78)90107-0 |pages=1167–1177|bibcode=1978AnBeh..26.1167F |s2cid=53155057 }}</ref> ==== Spolni parazitizam ==== {{main|Sexual parasitism}} A unique approach is seen in some species of [[anglerfish]], such as ''[[Ceratias holboelli]]'', where the males are reduced to tiny [[sexual parasite]]s, wholly dependent on females of their own species for survival, permanently attached below the female's body, and unable to fend for themselves. The female nourishes the male and protects him from predators, while the male gives nothing back except the sperm that the female needs to produce the next generation.<ref name=Pietsch2005>{{cite journal |last=Pietsch |first=Theodore W. |title=Dimorphism, parasitism, and sex revisited: modes of reproduction among deep-sea ceratioid anglerfishes (Teleostei: Lophiiformes) |journal=Ichthyological Research |date=25 August 2005 |volume=52 |issue=3 |pages=207–236 |doi=10.1007/s10228-005-0286-2|bibcode=2005IchtR..52..207P |s2cid=24768783 }}</ref> ==== Adelfoparazitizam ==== Adelphoparasitism, (from Greek [[wikt:ἀδελφός|ἀδελφός]] (''adelphós''), brother<ref>{{cite book |last1=Maggenti |first1=Armand R. |last2=Maggenti |first2=Mary Ann |last3=Gardner |first3=Scott Lyell |title=Online Dictionary of Invertebrate Zoology |url=http://slovarji.info/dictionaries/en_dictionary_of_invertebras.pdf#page=29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180418031907/http://slovarji.info/dictionaries/en_dictionary_of_invertebras.pdf#page=29 |archive-date=18 April 2018 |publisher=University of Nebraska |page=22 |date=2005}}</ref>), also known as sibling-parasitism, occurs where the host species is closely related to the parasite, often in the same family or genus.<ref name=Rochat2001>{{cite journal |last1=Rochat |first1=Jacques |last2=Gutierrez |first2=Andrew Paul |title=Weather-mediated regulation of olive scale by two parasitoids |journal=Journal of Animal Ecology |date=May 2001 |volume=70 |issue=3 |pages=476–490 |doi=10.1046/j.1365-2656.2001.00505.x|bibcode=2001JAnEc..70..476R |s2cid=73607283 |doi-access=free }}</ref> In the citrus blackfly parasitoid, ''[[Encarsia perplexa]]'', unmated females may lay [[Ploidy#haploid|haploid]] eggs in the fully developed larvae of their own species, producing male offspring,<ref>{{cite web |title=Featured Creatures. ''Encarsia perplexa'' |url=http://entnemdept.ufl.edu/creatures/beneficial/encarsia_perplexa.htm |publisher=University of Florida |access-date=6 January 2018 |archive-date=5 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105061019/http://entnemdept.ufl.edu/creatures/beneficial/encarsia_perplexa.htm |url-status=live }}</ref> while the marine worm ''[[Bonellia viridis]]'' has a similar reproductive strategy, although the larvae are planktonic.<ref name="BerecSchembri2005">{{cite journal |last1=Berec |first1=Ludek |last2=Schembri |first2=Patrick J. |last3=Boukal |first3=David S. |url=https://core.ac.uk/download/pdf/46603451.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003131349/https://core.ac.uk/download/pdf/46603451.pdf |archive-date=3 October 2019 |url-status=live |title=Sex determination in ''Bonellia viridis'' (Echiura: Bonelliidae): population dynamics and evolution |journal=Oikos |volume=108 |issue=3 |year=2005 |pages=473–484 |doi=10.1111/j.0030-1299.2005.13350.x|bibcode=2005Oikos.108..473B }}</ref> ==== Ilustracije ==== Examples of the major variant strategies are illustrated. <gallery class="center" mode="nolines" widths="180px"> File:Pteromalid hyperparasitoid.jpg|A hyperparasitoid [[Pteromalidae|pteromalid wasp]] on the cocoons of its host, itself a parasitoid [[braconid wasp]] File:Maculinea arion Large Blue Upperside SFrance 2009-07-18.jpg|The [[large blue]] butterfly is an [[ant mimicry|ant mimic]] and social parasite. File:Eastern Phoebe-nest-Brown-headed-Cowbird-egg.jpg|In [[Brood parasite|brood parasitism]], the host raises the young of another species: here a [[cowbird]]'s egg in an [[Eastern phoebe]]'s nest. File:Great Skua (cropped).jpg|The [[great skua]] is a powerful [[Kleptoparasitism|kleptoparasite]], relentlessly pursuing other seabirds until they disgorge their catches of food. File:Северная церапия (cropped).jpg|The male of the [[anglerfish]] species ''[[Ceratias holboelli]]'' lives as a tiny [[sexual parasite]] permanently attached below the female's body. File:Encarsia perplexa.jpg|''[[Encarsia perplexa]]'' (centre), a parasitoid of [[citrus blackfly]] (lower left), is also an adelphoparasite, laying eggs in larvae of its own species </gallery> == Taksonomski raspon == Parasitism has an extremely wide taxonomic range, including animals, plants, fungi, protozoans, bacteria, and viruses.<ref name="Rollinson2">{{cite book |last1=Rollinson |first1=D. |last2=Hay |first2=S. I. |title=Advances in parasitology |date=2011 |publisher=Elsevier Science |location=Oxford |isbn=978-0-12-385897-9|pages=4–7}}</ref> === Životinje === {{further|List of parasitic organisms}} {|class="wikitable sortable <!--collapsible collapsed-->" |+ Major parasitic animal groups{{sfn|Poulin|2007|page=6}} ! Phylum !! Class/Order ! style="width: 60px;" |No. of<br/>species ! Endo-<br/>paras. ||Ecto-<br/>paras. !! [[Invertebrate|Invert]]<br/>def. host !! [[Vertebrate|Vert]]<br/>def. host !! No. of<br/>hosts !! Marine !! Fresh-<br/>water !! Terres-<br/>trial |- |[[Cnidaria]] ||[[Myxozoa]]ns ||1,350 ||Yes ||||||Yes ||2 or more ||Yes ||Yes || |- |[[Cnidaria]] ||[[Polypodium (cnidarian)|Polypodiozoa]]ns ||1 ||Yes ||||||Yes ||1 ||||Yes || |- |[[Flatworms]] ||[[Trematodes]] ||15,000 ||Yes ||||||Yes ||2 or more ||Yes ||Yes ||Yes |- |[[Flatworms]] ||[[Monogenea]]ns ||20,000 ||||Yes ||||Yes ||1 ||Yes ||Yes || |- |[[Flatworms]] ||[[Cestoidea|Cestodes]] ||5,000 ||Yes ||||||Yes ||2 or more ||Yes ||Yes ||Yes |- |[[Nematomorpha|Horsehair worms]] ||<!--Class--> ||350 ||Yes ||||Yes ||||1 or more ||||Yes ||Yes |- |[[Nematodes]] ||<!--Class--> ||10,500 ||Yes ||||Yes ||Yes ||1 or more ||Yes ||Yes ||Yes |- |[[Acanthocephala]] ||<!--Class--> ||1,200 ||Yes ||||||Yes ||2 or more ||Yes ||Yes ||Yes |- |[[Annelids]] ||[[Hirudinea|Leeches]] ||400 ||||Yes ||||Yes ||1 ||Yes ||Yes || |- |[[Molluscs]] ||[[Bivalves]] ||600 ||||Yes ||||Yes ||1 ||||Yes || |- |[[Molluscs]] ||[[Gastropods]] ||5,000 ||||Yes ||||Yes ||1 ||Yes |||| |- |[[Arthropods]] ||[[Ixodida|Ticks]] ||800 ||||Yes ||||Yes ||1 or more ||||||Yes |- |[[Arthropods]] ||[[Acari|Mites]] ||30,000 ||Yes ||Yes ||Yes ||Yes ||1 ||Yes ||Yes ||Yes |- |[[Arthropods]] ||[[Copepods]] ||4,000 ||||Yes ||Yes ||Yes ||1 ||Yes ||Yes || |- |[[Arthropods]] ||[[Phthiraptera|Lice]] ||4,000 ||||Yes ||||Yes ||1 ||||||Yes |- |[[Arthropods]] ||[[Siphonaptera|Fleas]] ||2,500 ||||Yes ||||Yes ||1 ||||||Yes |- |[[Arthropods]] ||[[Diptera|True flies]] ||2,300 ||||Yes ||||Yes ||1 ||||||Yes |- |[[Arthropods]] ||[[Strepsiptera|Twisted-wing insects]]||600 ||Yes ||||Yes ||||1 ||||||Yes |- |[[Arthropods]] ||[[Hymenoptera|Parasitoid wasps]] ||130,000<ref>{{cite journal |last1=Polaszek |first1=Andrew |last2=Vilhemsen |first2=Lars |title=Biodiversity of hymenopteran parasitoids |journal=Current Opinion in Insect Science |date=2023 |volume=56 |article-number=101026 |doi=10.1016/j.cois.2023.101026 |pmid=36966863 |s2cid=257756440 |doi-access=free |bibcode=2023COIS...5601026P }}</ref> - 1,100,000<ref name="Forbes Bagley Beer Hippee 2018">{{cite journal | last1=Forbes | first1=Andrew A. | last2=Bagley | first2=Robin K. | last3=Beer | first3=Marc A. | last4=Hippee | first4=Alaine C. | last5=Widmayer | first5=Heather A. | display-authors=3 | title=Quantifying the unquantifiable: why Hymenoptera, not Coleoptera, is the most speciose animal order | journal=BMC Ecology | volume=18 | issue=1 | date=12 July 2018 | page=21 | issn=1472-6785 | doi=10.1186/s12898-018-0176-x| pmid=30001194 | pmc=6042248 | doi-access=free | bibcode=2018BMCE...18...21F }}</ref> ||Yes ||Yes ||Yes ||||1 ||||||Yes |} Parasitism is widespread in the animal kingdom,<ref>{{cite book |last1=Morand |first1=Serge |last2=Krasnov |first2=Boris R. |last3=Littlewood |first3=D. Timothy J. |title=Parasite Diversity and Diversification |url=https://books.google.com/books?id=o2t2BgAAQBAJ&pg=PA44 |year=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-03765-6 |page=44}}</ref> and has evolved independently from free-living forms hundreds of times.<ref name=PoulinRandhawa2015/> Many types of [[helminth]] including [[trematoda|flukes]] and [[Cestoidea|cestodes]] have complete life cycles involving two or more hosts. By far the largest group is the parasitoid wasps in the Hymenoptera.<ref name=PoulinRandhawa2015/> The [[phylum|phyla]] and [[class (biology)|classes]] with the largest numbers of parasitic species are listed in the table. Numbers are conservative minimum estimates. The columns for Endo- and Ecto-parasitism refer to the definitive host, as documented in the Vertebrate and Invertebrate columns.{{sfn|Poulin|2007|page=6}} === Biljke === {{main|Parasitic plant}} [[File:Cuscuta parasite plant.JPG|thumb|left|upright|''[[Cuscuta]]'' (a dodder), a stem [[holoparasite]], on an [[acacia]] tree]] A [[hemiparasite]] or ''partial parasite'' such as [[mistletoe]] derives some of its nutrients from another living plant, whereas a [[obligate parasite|holoparasite]] such as ''[[Cuscuta]]'' derives all of its nutrients from another plant.<ref name="Rastogi">{{cite book |last1=Rastogi |first1=V. B. |title=Modern Biology |url=https://books.google.com/books?id=D-85x6Jhji0C&q=partial+parasite&pg=SA1-PA115 |publisher=Pitambar Publishing |date=1997 |isbn=978-81-209-0496-5 |page=115}}</ref> [[Parasitic plant]]s make up about one per cent of [[angiosperms]] and are in almost every [[biome]] in the world.<ref name="Kokla Melnyk 2010">{{Cite journal |last1=Kokla |first1=Anna |last2=Melnyk |first2=Charles W. |date=1 October 2018 |title=Developing a thief: Haustoria formation in parasitic plants |journal=Developmental Biology |language=en |volume=442 |issue=1 |pages=53–59 |doi=10.1016/j.ydbio.2018.06.013 |pmid=29935146 |s2cid=49394142 |issn=0012-1606|doi-access= }}</ref><ref name="Heide-Jørgensen, H. 2008">{{cite book |last=Heide-Jørgensen |first=Henning S. |year=2008 |title=Parasitic flowering plants |publisher=Brill |isbn=978-90-04-16750-6}}</ref><ref name=Nickrent2002>{{cite web |last1=Nickrent |first1=Daniel L. |author-link1=Daniel Lee Nickrent |title=Parasitic Plants of the World |url=http://nickrentlab.siu.edu/NickrentPDFs/Chapter2.pdf |date=2002 |access-date=10 April 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306062557/http://nickrentlab.siu.edu/NickrentPDFs/Chapter2.pdf |archive-date=6 March 2016}} which appeared in Spanish as Chapter 2, pp. 7–27 in: J. A. López-Sáez, P. Catalán and L. Sáez [eds.], ''Parasitic Plants of the Iberian Peninsula and Balearic Islands''.</ref> All these plants have modified roots, [[haustorium|haustoria]], which penetrate the host plants, connecting them to the conductive system—either the [[xylem]], the [[phloem]], or both. This provides them with the ability to extract water and nutrients from the host. A parasitic plant is classified depending on where it latches onto the host, either the stem or the root, and the amount of nutrients it requires. Since holoparasites have no [[chlorophyll]] and therefore cannot make food for themselves by [[photosynthesis]], they are always obligate parasites, deriving all their food from their hosts.<ref name="Heide-Jørgensen, H. 2008"/> Some parasitic plants can locate their [[host (biology)|host]] plants by detecting [[Chemical substance|chemicals]] in the air or soil given off by host [[Shoot (botany)|shoot]]s or [[root]]s, respectively. About 4,500 [[species]] of parasitic plant in approximately 20 [[Family (taxonomy)|families]] of [[flowering plant]]s are known.<ref name="Heide-Jørgensen, H. 2008"/><ref name="NickrentMusselman2004">{{cite journal |last1=Nickrent |first1=D. L. |last2=Musselman |first2=L. J. |title=Introduction to Parasitic Flowering Plants |journal=The Plant Health Instructor |year=2004 |doi=10.1094/PHI-I-2004-0330-01}}</ref> Species within the ''[[Orobanchaceae]]'' (broomrapes) are among the most economically destructive of all plants. Species of ''[[Striga]]'' (witchweeds) are estimated to cost billions of dollars a year in crop yield loss, infesting over 50&nbsp;million hectares of cultivated land within Sub-Saharan Africa alone. ''Striga'' infects both grasses and grains, including [[Zea mays|corn]], [[Oryza sativa|rice]], and [[sorghum]], which are among the world's most important food crops. ''[[Orobanche]]'' also threatens a wide range of other important crops, including [[peas]], [[Cicer arietinum|chickpeas]], [[Solanum lycopersicum|tomatoes]], [[carrot]]s, and varieties of [[cabbage]]. Yield loss from ''Orobanche'' can be total; despite extensive research, no method of control has been entirely successful.<ref name="WestwoodYoder2010">{{cite journal |last1=Westwood |first1=James H. |last2=Yoder |first2=John I. |last3=Timko |first3=Michael P. |last4=dePamphilis |first4=Claude W. |title=The evolution of parasitism in plants |journal=Trends in Plant Science |volume=15 |issue=4 |year=2010 |pages=227–235 |doi=10.1016/j.tplants.2010.01.004|pmid=20153240 |bibcode=2010TPS....15..227W }}</ref> Many [[plants]] and [[fungi]] exchange carbon and nutrients in mutualistic [[mycorrhizal]] relationships. Some 400 species of [[myco-heterotrophy|myco-heterotrophic]] plants, mostly in the tropics, however effectively [[Cheating (biology)|cheat]] by taking carbon from a fungus rather than exchanging it for minerals. They have much reduced roots, as they do not need to absorb water from the soil; their stems are slender with few [[vascular bundle]]s, and their leaves are reduced to small scales, as they do not photosynthesize. Their seeds are small and numerous, so they appear to rely on being infected by a suitable fungus soon after germinating.<ref>{{cite journal |last=Leake |first=J. R. |date=1994 |title=The biology of myco-heterotrophic ('saprophytic') plants |journal=New Phytologist |volume=127 |issue=2 |pages=171–216 |doi=10.1111/j.1469-8137.1994.tb04272.x|pmid=33874520 |bibcode=1994NewPh.127..171L |s2cid=85142620 }}</ref> [[File:Armillaria mellea, Honey Fungus, UK 1.jpg|thumb|The honey fungus, ''[[Armillaria mellea]]'', is a parasite of trees, and a [[saprophyte]] feeding on the trees it has killed.]] === Gljive === {{further|Pathogenic fungus|Plant pathology}} Parasitic [[fungi]] derive some or all of their nutritional requirements from plants, other fungi, or animals. Plant pathogenic fungi are classified into three categories depending on their mode of nutrition: biotrophs, [[hemibiotrophs]] and necrotrophs. Biotrophic fungi derive nutrients from living plant cells, and during the course of infection they colonise their plant host in such a way as to keep it alive for a maximally long time.<ref>{{Cite journal |last1=Fei |first1=Wang |last2=Liu |first2=Ye |date=11 August 2022 |title=Biotrophic Fungal Pathogens: a Critical Overview |journal=Applied Biochemistry and Biotechnology |volume=195 |issue=1 |pages=1–16 |doi=10.1007/s12010-022-04087-0 |pmid=35951248 |s2cid=251474576 |issn=0273-2289}}</ref> One well-known example of a biotrophic pathogen is [[Corn smut|''Ustilago maydis'']], causative agent of the corn smut disease. Necrotrophic pathogens on the other hand, kill host cells and feed [[saprophytic]]ally, an example being the root-colonising honey fungi in the genus ''[[Armillaria]].''<ref name="RHS">{{cite web |title=What is honey fungus? |url=https://www.rhs.org.uk/advice/profile?PID=180 |publisher=[[Royal Horticultural Society]] |access-date=12 October 2017 |archive-date=8 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108093722/https://www.rhs.org.uk/advice/profile?PID=180 |url-status=live }}</ref> Hemibiotrophic pathogens begin their colonising their hosts as biotrophs, and subsequently killing off host cells and feeding as necrotrophs, a phenomenon termed the [[biotrophy-necrotrophy switch]].<ref>{{Cite journal |last1=Chowdhury |first1=Supriyo |last2=Basu |first2=Arpita |last3=Kundu |first3=Surekha |date=8 December 2017 |title=Biotrophy-necrotrophy switch in pathogen evoke differential response in resistant and susceptible sesame involving multiple signaling pathways at different phases |journal=Scientific Reports |volume=7 |issue=1 |page=17251 |doi=10.1038/s41598-017-17248-7 |doi-access=free|pmid=29222513 |pmc=5722813 |bibcode=2017NatSR...717251C |issn=2045-2322}}</ref> Pathogenic fungi are well-known causative agents of diseases on animals as well as humans. Fungal infections ([[Fungal infection|mycosis]]) are estimated to kill 1.6&nbsp;million people each year.<ref>{{cite journal |title=Stop neglecting fungi |journal=Nature Microbiology |date=25 July 2017 |volume=2 |issue=8 |article-number=17120 |doi=10.1038/nmicrobiol.2017.120 |pmid=28741610 |bibcode=2017NatMb...217120. |doi-access=free}}</ref> One example of a potent fungal animal pathogen are [[Microsporidia]] - obligate [[Intracellular parasite|intracellular parasitic]] fungi that largely affect insects, but may also affect vertebrates including humans, causing the intestinal infection [[microsporidiosis]].<ref name="Didier">{{cite journal |last1=Didier |first1=E. S. |last2=Stovall |first2=M. E. |last3=Green |first3=L. C. |last4=Brindley |first4=P. J. |last5=Sestak |first5=K. |last6=Didier |first6=P. J. |url=https://www.researchgate.net/publication/8159085 |title=Epidemiology of microsporidiosis: sources and modes of transmission |journal=Veterinary Parasitology |date=9 December 2004 |volume=126 |issue=1–2 |pages=145–166 |doi=10.1016/j.vetpar.2004.09.006 |pmid=15567583}}</ref> [[File:Borrelia burgdorferi-cropped.jpg|thumb|upright|''[[Borrelia burgdorferi]]'', the bacterium that causes [[Lyme disease]], is transmitted by ''[[Ixodes]]'' ticks.]] === Protozoe === {{further|Human parasite#Protozoa}} Protozoa such as ''[[Plasmodium]]'', ''[[Trypanosoma]]'', and ''[[Entamoeba]]''<ref name=Esch2013>{{cite journal |last1=Esch |first1=K. J. |last2=Petersen |first2=C. A. |title=Transmission and epidemiology of zoonotic protozoal diseases of companion animals |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=26 |issue=1 |pages=58–85 |date=January 2013 |pmid=23297259 |pmc=3553666 |doi=10.1128/CMR.00067-12}}</ref> are endoparasitic. They cause serious diseases in vertebrates including humans—in these examples, malaria, sleeping sickness, and [[amoebiasis|amoebic dysentery]]—and have complex life cycles.<ref name="PollittMacGregor2011"/> === Bakterije === {{main|Pathogenic bacteria}} Many bacteria are parasitic, though they are more generally thought of as [[Pathogenic bacteria|pathogens]] causing disease.<ref name=McFall-Ngai2007>{{Cite journal |last=McFall-Ngai |first=Margaret |date=January 2007 |title=Adaptive Immunity: Care for the community |journal=Nature |volume=445 |issue=7124 |page=153 |doi=10.1038/445153a|pmid=17215830 |bibcode=2007Natur.445..153M |s2cid=9273396 |doi-access=free }}</ref> Parasitic bacteria are extremely diverse, and infect their hosts by a variety of routes. To give a few examples, ''[[Bacillus anthracis]]'', the cause of [[anthrax]], is spread by contact with infected [[domestic animal]]s; its [[spore]]s, which can survive for years outside the body, can enter a host through an abrasion or may be inhaled. ''[[Borrelia]]'', the cause of [[Lyme disease]] and [[relapsing fever]], is transmitted by vectors, ticks of the genus ''[[Ixodes]]'', from the diseases' reservoirs in animals such as [[deer]]. ''[[Campylobacter jejuni]]'', a cause of [[gastroenteritis]], is spread by the fecal–oral route from animals, or by eating insufficiently cooked [[poultry]], or by contaminated water. ''[[Haemophilus influenzae]]'', an agent of [[bacterial meningitis]] and respiratory tract infections such as [[influenza]] and [[bronchitis]], is transmitted by droplet contact. ''[[Treponema pallidum]]'', the cause of [[syphilis]], is [[sexually transmitted disease|spread]] by [[sexual activity]].<ref name=Lippincott>{{cite book |last1=Fisher |first1=Bruce |last2=Harvey |first2=Richard P. |last3=Champe |first3=Pamela C. |title=Lippincott's Illustrated Reviews: Microbiology (Lippincott's Illustrated Reviews Series) |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |year=2007|pages=332–353 |isbn=978-0-7817-8215-9 }}</ref> [[File:Tevenphage.svg|thumb|[[Enterobacteria phage T4]] is a [[bacteriophage]] virus. It infects its host, ''[[Escherichia coli]]'', by injecting its DNA through its tail, which attaches to the bacterium's surface.]] === Virusi === {{main|Virus |Bacteriophage}} [[Virus]]es are obligate [[Intracellular parasite|intracellular parasites]], characterised by extremely limited biological function, to the point where, while they are evidently able to infect all other organisms from bacteria and [[archaea]] to animals, plants and fungi, it is unclear whether they can themselves be described as living. They can be either [[Orthornavirae|RNA]] or [[DNA virus]]es consisting of a single or double strand of [[genetic material]] ([[RNA]] or [[DNA]], respectively), covered in a [[protein]] coat and sometimes a [[lipid]] envelope. They thus lack all the usual machinery of the [[cell (biology)|cell]] such as [[enzyme]]s, relying entirely on the host cell's ability to replicate DNA and synthesise proteins. Most viruses are [[bacteriophage]]s, infecting bacteria.<ref name=Koonin2006>{{cite journal |last1=Koonin |first1=E. V. |last2=Senkevich |first2=T. G. |author3=Dolja, V. V. |title=The ancient Virus World and evolution of cells |journal=Biology Direct |volume=1 |page=29 |year=2006 |pmid=16984643 |pmc=1594570 |doi=10.1186/1745-6150-1-29 |doi-access=free }}</ref><ref name="Breitbart M, Rohwer F 2005 278–84">{{cite journal|author-link1=Mya Breitbart |author1=Breitbart, M. |author2=Rohwer, F. |title=Here a virus, there a virus, everywhere the same virus? |journal=Trends in Microbiology |volume=13 |issue=6 |pages=278–284 |year=2005 |pmid=15936660 |doi=10.1016/j.tim.2005.04.003}}</ref><ref name="Lawrence">{{cite journal|author1=Lawrence, C. M. |author2=Menon, S. |author3=Eilers, B. J. |display-authors=etal |title=Structural and functional studies of archaeal viruses |journal=The Journal of Biological Chemistry |volume=284 |issue=19 |pages=12599–603 |year=2009 |pmid=19158076 |doi=10.1074/jbc.R800078200 |pmc=2675988|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Edwards |first1=R. A. |last2=Rohwer |first2=F. |url=https://www.cbcb.umd.edu/confcour/CMSC828G-materials/Edwards-Rohwer-2005-NatureReviewsMicro.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003133000/https://www.cbcb.umd.edu/confcour/CMSC828G-materials/Edwards-Rohwer-2005-NatureReviewsMicro.pdf |archive-date=3 October 2019 |url-status=live |title=Viral metagenomics |journal=Nature Reviews Microbiology |volume=3 |issue=6 |pages=504–510 |year=2005 |pmid=15886693 |doi=10.1038/nrmicro1163|s2cid=8059643 }}</ref> == Evolutivna ekologija == [[File:Tyrannosaurus with infection.jpg|thumb|Restoration of a ''[[Tyrannosaurus]]'' with holes possibly caused by a ''[[Trichomonas]]''-like parasite]] {{further|Evolutionary ecology}} Parasitism is a major aspect of evolutionary ecology; for example, almost all free-living animals are host to at least one species of parasite. Vertebrates, the best-studied group, are hosts to between 75,000 and 300,000 species of helminths and an uncounted number of parasitic microorganisms. On average, a mammal species hosts four species of nematode, two of trematodes, and two of cestodes.<ref name="Dobson2008">{{cite journal |last1=Dobson |first1=A. |last2=Lafferty |first2=K. D. |last3=Kuris |first3=A. M. |last4=Hechinger |first4=R. F. |last5=Jetz |first5=W. |title=Homage to Linnaeus: How many parasites? How many hosts? |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=105 |issue=Supplement 1 |date=2008 |doi=10.1073/pnas.0803232105 |pmid=18695218 |pages=11482–11489|pmc=2556407 |bibcode=2008PNAS..10511482D |doi-access=free }}</ref> Humans have 342 species of helminth parasites, and 70 species of protozoan parasites.<ref name="Sukhdeo2012"/> Some three-quarters of the links in [[food web]]s include a parasite, important in regulating host numbers. Perhaps 40 per cent of described species are parasitic.<ref name="Dobson2008"/> === Fosilni zapis === {{further|Paleoparasitology}} Parasitism is hard to demonstrate from the [[fossil record]], but holes in the [[mandible]]s of several specimens of ''[[Tyrannosaurus]]'' may have been caused by ''[[Trichomonas]]''-like parasites.<ref>{{cite journal |volume=4 |issue=9 |article-number=e7288 |last=Wolff |first=Ewan D. S. |author2=Salisbury, Steven W. |author3=Horner, John R. |author4=Varrichio, David J. |title=Common Avian Infection Plagued the Tyrant Dinosaurs |journal=PLOS ONE |year=2009 |pmid=19789646 |pmc=2748709 |doi=10.1371/journal.pone.0007288|bibcode=2009PLoSO...4.7288W |doi-access=free }}</ref> ''[[Saurophthirus]]'', the Early Cretaceous [[flea]], parasitized [[Pterosauria|pterosaurs]].<ref>Ponomarenko, A.G. (1976) A new insect from the Cretaceous of Transbaikalia, a possible parasite of pterosaurians. ''Paleontological Journal'' 10(3):339-343 (English) / ''Paleontologicheskii Zhurnal'' 1976(3):102-106 (Russian)</ref><ref>{{Cite journal|last1=Zhang|first1=Yanjie|last2=Shih|first2=Chungkun|last3=Rasnitsyn|first3=Alexandr|last4=Ren|first4=Dong|last5=Gao|first5=Taiping|date=2020|title=A new flea from the Early Cretaceous of China|url=https://www.app.pan.pl/article/item/app006802019.html|journal=Acta Palaeontologica Polonica|volume=65|doi=10.4202/app.00680.2019|doi-access=free|archive-date=25 February 2020|access-date=2 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225040619/http://app.pan.pl/article/item/app006802019.html|url-status=live}}</ref> Eggs that belonged to [[nematode]] worms and probably [[protozoa]]n [[cyst]]s were found in the Late Triassic [[coprolite]] of [[phytosaur]]. This rare find in Thailand reveals more about the ecology of prehistoric parasites.<ref>{{cite journal|author=Thanit Nonsrirach|author2=Serge Morand|author3=Alexis Ribas|author4=Sita Manitkoon|author5=Komsorn Lauprasert|author6=Julien Claude|date=9 August 2023|title=First discovery of parasite eggs in a vertebrate coprolite of the Late Triassic in Thailand|journal=PLOS ONE|volume=18 |issue=8 |article-number=e0287891 |doi=10.1371/journal.pone.0287891|pmid=37556448|pmc=10411797 |bibcode=2023PLoSO..1887891N |doi-access=free }}</ref> === Koevolucija === {{further|Host–parasite coevolution}} As hosts and parasites evolve together, their relationships often change. When a parasite is in a sole relationship with a host, selection drives the relationship to become more benign, even mutualistic, as the parasite can reproduce for longer if its host lives longer.<ref name=Rook2007/> But where parasites are competing, selection favours the parasite that reproduces fastest, leading to increased virulence. There are thus varied possibilities in [[host–parasite coevolution]].<ref name=MasseyBuckling2004/> [[Evolutionary epidemiology]] analyses how parasites spread and evolve, whereas [[Darwinian medicine]] applies similar evolutionary thinking to non-parasitic diseases like [[cancer]] and [[Autoimmune disease|autoimmune conditions]].<ref name="Ewald1994">{{cite book |last=Ewald |first=Paul W. |title=Evolution of Infectious Disease |url=https://archive.org/details/evolutionofinfec0000ewal|url-access=registration |year=1994 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-534519-3 |page=8}}</ref> ==== Dugoročna partnerstva u korist mutualizma ==== [[File:Wolbachia.png|thumb|left|''[[Wolbachia]]'' bacteria within an insect cell]] Long-term partnerships can lead to a relatively stable relationship tending to [[commensalism]] or [[Mutualism (biology)|mutualism]], as, all else being equal, it is in the evolutionary interest of the parasite that its host thrives. A parasite may evolve to become less harmful for its host or a host may evolve to cope with the unavoidable presence of a parasite—to the point that the parasite's absence causes the host harm. For example, although animals parasitised by [[helminth|worms]] are often clearly harmed, such infections may also reduce the prevalence and effects of [[Autoimmunity|autoimmune]] disorders in animal hosts, including humans.<ref name=Rook2007>{{cite journal |last=Rook |first=G. A. |url=https://www.academia.edu/580118 |title=The hygiene hypothesis and the increasing prevalence of chronic inflammatory disorders |journal=Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene |year=2007 |volume=101 |issue=11 |pages=1072–1074 |pmid=17619029 |doi=10.1016/j.trstmh.2007.05.014 |archive-date=26 March 2023 |access-date=3 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032901/https://www.academia.edu/580118 |url-status=live }}</ref> In a more extreme example, some [[nematode]] worms cannot reproduce, or even survive, without infection by ''[[Wolbachia]]'' bacteria.<ref>{{cite journal |last1=Hoerauf |first1=Achim |last2=Mand |first2=Sabine |last3=Fischer |first3=Kerstin |last4=Kruppa |first4=Thomas |last5=Marfo-Debrekyei |first5=Yeboah |last6=Debrah |first6=Alexander Yaw |last7=Pfarr |first7=Kenneth M. |last8=Adjei |first8=Ohene |last9=Büttner |first9=Dietrich W. |display-authors=3 |title=Doxycycline as a novel strategy against bancroftian filariasis?depletion of Wolbachia endosymbionts from Wuchereria bancrofti and stop of microfilaria production |journal=Medical Microbiology and Immunology |volume=192 |issue=4 |date=1 November 2003 |doi=10.1007/s00430-002-0174-6 |pages=211–216}}</ref> [[Lynn Margulis]] and others have argued, following [[Peter Kropotkin]]'s 1902 ''[[Mutual Aid: A Factor of Evolution]]'', that natural selection drives relationships from parasitism to mutualism when resources are limited. This process may have been involved in the [[symbiogenesis]] which formed the [[eukaryote]]s from an intracellular relationship between [[archaea]] and bacteria, though the sequence of events remains largely undefined.<ref>{{cite book |last1=Margulis |first1=Lynn |author1-link=Lynn Margulis |last2=Sagan |first2=Dorion |author2-link=Dorion Sagan |last3=Eldredge |first3=Niles |author3-link=Niles Eldredge |year=1995 |url=https://books.google.com/books?id=4IIpAQAAMAAJ |title=What Is Life? |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-684-81087-4}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sarkar |first1=Sahotra |last2=Plutynski |first2=Anya |title=A Companion to the Philosophy of Biology |url=https://books.google.com/books?id=iN7UYNjbxsYC&pg=PA358 |year=2008 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-69584-5 |page=358}}</ref> ==== Konkurencija u korist virulencije ==== Competition between parasites can be expected to favour faster reproducing and therefore more [[Virulence|virulent]] parasites, by [[natural selection]].<ref name=MasseyBuckling2004>{{cite journal |last1=Massey |first1=R. C. |last2=Buckling |first2=A. |last3=ffrench-Constant |first3=R.|author1-link=Ruth Massey |title=Interference competition and parasite virulence |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=271 |issue=1541 |year=2004 |pages=785–788 |doi=10.1098/rspb.2004.2676 |pmc=1691666 |pmid=15255095 |bibcode=2004PBioS.271..785M }}</ref><ref name=Rigaud2010>{{cite journal |last1=Rigaud |first1=T. |last2=Perrot-Minnot |first2=M.-J. |last3=Brown |first3=M. J. F. |title=Parasite and host assemblages: embracing the reality will improve our knowledge of parasite transmission and virulence |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=277 |issue=1701 |year=2010 |pages=3693–3702 |doi=10.1098/rspb.2010.1163|pmid=20667874 |pmc=2992712 }}</ref> [[File:Pink Flamingos with Duck - Camargue, France - April 2007 (cropped).jpg|thumb|Biologists long suspected [[cospeciation]] of [[flamingo]]s and [[duck]]s with their parasitic [[louse|lice]], which were similar in the two families. Cospeciation did occur, but it led to flamingos and [[grebe]]s, with a later [[host switch]] of flamingo lice to ducks.]] Among competing parasitic insect-killing bacteria of the genera ''[[Photorhabdus]]'' and ''[[Xenorhabdus]]'', virulence depended on the relative potency of the antimicrobial [[toxin]]s ([[bacteriocins]]) produced by the two strains involved. When only one bacterium could kill the other, the other strain was excluded by the competition. But when [[caterpillar]]s were infected with bacteria both of which had toxins able to kill the other strain, neither strain was excluded, and their virulence was less than when the insect was infected by a single strain.<ref name=MasseyBuckling2004/> ==== Kospecijacija ==== A parasite sometimes undergoes [[cospeciation]] with its host, resulting in the pattern described in [[Fahrenholz's rule]], that the phylogenies of the host and parasite come to mirror each other.<ref name=Page>{{cite book |last=Page |first=Roderic D. M. |publisher=John Wiley |date=27 January 2006 |isbn=978-0-470-01617-6 |doi=10.1038/npg.els.0004124|title=Encyclopedia of Life Sciences |chapter=Cospeciation }}</ref> An example is between the [[simian foamy virus]] (SFV) and its primate hosts. The phylogenies of SFV polymerase and the mitochondrial [[cytochrome c oxidase subunit II]] from African and Asian primates were found to be closely congruent in branching order and divergence times, implying that the simian foamy viruses cospeciated with Old World primates for at least 30&nbsp;million years.<ref name="SwitzerSalemi2005">{{cite journal |last1=Switzer |first1=William M. |last2=Salemi |first2=Marco |last3=Shanmugam |first3=Vedapuri |last4=Gao |first4=Feng |last5=Cong |first5=Mian-er |last6=Kuiken |first6=Carla |last7=Bhullar |first7=Vinod |last8=Beer |first8=Brigitte E. |last9=Vallet |first9=Dominique |last10=Gautier-Hion |first10=Annie |last11=Tooze |first11=Zena |last12=Villinger |first12=Francois |last13=Holmes |first13=Edward C. |last14=Heneine |first14=Walid |display-authors=3 |title=Ancient co-speciation of simian foamy viruses and primates |journal=Nature |volume=434 |issue=7031 |year=2005 |pages=376–380 |doi=10.1038/nature03341 |pmid=15772660 |bibcode=2005Natur.434..376S |s2cid=4326578 |url=https://zenodo.org/record/1233279 |archive-date=7 November 2019 |access-date=7 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107064156/https://zenodo.org/record/1233279 |url-status=live }}</ref> The presumption of a shared evolutionary history between parasites and hosts can help elucidate how host taxa are related. For instance, there has been a dispute about whether [[Phoenicopteriformes|flamingos]] are more closely related to [[Ciconiiformes|storks]] or [[Anseriformes|ducks]]. The fact that flamingos share parasites with ducks and geese was initially taken as evidence that these groups were more closely related to each other than either is to storks. However, evolutionary events such as the duplication, or the extinction of parasite species (without similar events on the host phylogeny) often erode similarities between host and parasite phylogenies. In the case of flamingos, they have similar lice to those of [[grebe]]s. Flamingos and grebes do have a common ancestor, implying cospeciation of birds and lice in these groups. Flamingo lice then [[host switch|switched hosts]] to ducks, creating the situation which had confused biologists.<ref name=JohnsonKennedy2006>{{cite journal|last1=Johnson|first1=K. P.|last2=Kennedy|first2=M.|last3=McCracken|first3=K. G|title=Reinterpreting the origins of flamingo lice: cospeciation or host-switching?|journal=Biology Letters|volume=2|issue=2|year=2006|pages=275–278|doi=10.1098/rsbl.2005.0427|pmc=1618896|pmid=17148381}}</ref> [[File:Toxoplasma gondii (2).jpg|thumb|The protozoan ''[[Toxoplasma gondii]]'' facilitates its transmission by [[Behavior-altering parasites|inducing behavioral changes]] in rats through infection of neurons in their [[central nervous system]].]] Parasites infect [[sympatry|sympatric]] hosts (those within their same geographical area) more effectively, as has been shown with [[Digenea|digenetic trematodes]] infecting lake snails.<ref name="Lively00"/> This is in line with the [[Red Queen hypothesis]], which states that interactions between species lead to constant natural selection for coadaptation. Parasites track the locally common hosts' phenotypes, so the parasites are less infective to [[allopatric speciation|allopatric]] hosts, those from different geographical regions.<ref name="Lively00">{{cite journal |last1=Lively |first1=C. M. |last2=Dybdahl |first2=M. F. |url=https://public.wsu.edu/~dybdahl/nature00.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160607131917/http://public.wsu.edu/~dybdahl/nature00.pdf |archive-date=7 June 2016 |url-status=live |title=Parasite adaptation to locally common host genotypes |journal=Nature |volume=405 |issue=6787 |pages=679–81 |year=2000 |pmid=10864323 |doi=10.1038/35015069 |bibcode=2000Natur.405..679L |s2cid=4387547 }}</ref> === Modificiranje ponašanja domaćina === {{further|Behavior-altering parasites}} <!-- [[File:Reclinervellus nielseni.jpg|thumb|left|A larva of ''[[Reclinervellus nielseni]]'' parasitizing ''[[Cyclosa argenteoalba]]'' in Japan]]--> Some parasites [[Behavior-altering parasites|modify host behaviour]] in order to increase their transmission between hosts, often in relation to predator and prey ([[parasite increased trophic transmission]]). For example, in the [[California coastal salt marsh]], the fluke ''[[Euhaplorchis californiensis]]'' reduces the ability of its [[killifish]] host to avoid predators.<ref>{{cite journal |last1=Lafferty |first1=K. D. |last2=Morris |first2=A. K. |year=1996 |url=http://parasitology.msi.ucsb.edu/sites/parasitology.msi.ucsb.edu/files/docs/publications/Altered%20Behavior.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303123301/http://parasitology.msi.ucsb.edu/sites/parasitology.msi.ucsb.edu/files/docs/publications/Altered%20Behavior.pdf |archive-date=3 March 2019 |url-status=live |title=Altered behavior of parasitized killifish increases susceptibility to predation by bird final hosts |journal=Ecology |volume=77 |issue=5 |pages=1390–1397 |doi=10.2307/2265536 |jstor=2265536 |bibcode=1996Ecol...77.1390L }}</ref> This parasite matures in [[egret]]s, which are more likely to feed on infected killifish than on uninfected fish. Another example is the protozoan ''[[Toxoplasma gondii]]'', a parasite that matures in [[Felis silvestris catus|cats]] but can be carried by many other [[Mammalia|mammals]]. Uninfected [[Rattus rattus|rats]] avoid cat odors, but rats infected with ''T. gondii'' are drawn to this scent, which may increase transmission to feline hosts.<ref>{{cite journal |last1=Berdoy |first1=M. |last2=Webster |first2=J. P. |last3=Macdonald |first3=D. W. |title=Fatal attraction in rats infected with ''Toxoplasma gondii'' |journal=Proc. Biol. Sci. |volume=267 |issue=1452 |pages=1591–4 |year=2000 |pmid=11007336 |pmc=1690701 |doi=10.1098/rspb.2000.1182 }}</ref> The malaria parasite modifies the skin odour of its human hosts, increasing their attractiveness to mosquitoes and hence improving the chance for the parasite to be transmitted.<ref name="de Boer2017"/> The spider ''[[Cyclosa argenteoalba]]'' often have parasitoid wasp larvae attached to them which alter their web-building behavior. Instead of producing their normal sticky spiral shaped webs, they made simplified webs when the parasites were attached. This manipulated behavior lasted longer and was more prominent the longer the parasites were left on the spiders.<ref>{{cite journal |last=Takasuka |first=Keizo |date=16 September 2019 |title=Evaluation of manipulative effects by an ichneumonid spider-ectoparasitoid larva upon an orb-weaving spider host (Araneidae: Cyclosa argenteoalba) by means of surgical removal and transplantation |journal=The Journal of Arachnology |volume=47 |issue=2 |page=181 |doi=10.1636/joa-s-18-082|s2cid=202579182 |issn=0161-8202}}</ref> [[File:Bed bug, Cimex lectularius.jpg|thumb|Trait loss: bedbug ''[[Cimex lectularius]]'' is flightless, like many insect ectoparasites.]] === Gubitak osobina === Parasites can exploit their hosts to carry out a number of functions that they would otherwise have to carry out for themselves. Parasites which lose those functions then have a selective advantage, as they can divert resources to reproduction. Many insect ectoparasites including [[Cimex|bedbugs]], [[Polyctenidae|batbugs]], [[lice]] and [[flea]]s have lost their [[insect flight|ability to fly]], relying instead on their hosts for transport.<ref>{{cite book |last=Alexander |first=David E. |title=On the Wing: Insects, Pterosaurs, Birds, Bats and the Evolution of Animal Flight |url=https://books.google.com/books?id=H6xUCgAAQBAJ&pg=PT119 |year=2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-999679-7 |page=119}}</ref> Trait loss more generally is widespread among parasites.<ref>{{cite journal |last=Poulin |first=Robert |author-link=Robert Poulin (zoologist) |url=http://faculty.uml.edu/rhochberg/hochberglab/Courses/Parasite/PDF%20Papers/Parasitology%20Papers/Myths-Realities%20Parasite%20life%20histories.pdf |title=Evolution of parasite life history traits: myths and reality |journal=Parasitology Today |date=September 1995 |volume=11 |issue=9 |pages=342–345 |pmid=15275316 |doi=10.1016/0169-4758(95)80187-1|archive-url=https://web.archive.org/web/20120216194337/http://faculty.uml.edu/rhochberg/hochberglab/Courses/Parasite/PDF%20Papers/Parasitology%20Papers/Myths-Realities%20Parasite%20life%20histories.pdf |archive-date=16 February 2012 }}</ref> An extreme example is the [[myxosporea]]n ''[[Henneguya zschokkei]]'', an ectoparasite of fish and the only animal known to have lost the ability to respire aerobically: its cells lack [[mitochondria]].<ref name="PNAS">{{Cite journal |last1=Yahalom |first1=Dayana |last2=Atkinson |first2=Stephen D.|last3=Neuhof |first3=Moran |last4=Chang |first4=E. Sally |last5=Philippe |first5=Hervé |last6=Cartwright |first6=Paulyn |last7=Bartholomew |first7=Jerri L. |last8=Huchon |first8=Dorothée |date=19 February 2020 |title=A cnidarian parasite of salmon (Myxozoa: Henneguya) lacks a mitochondrial genome |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=117 |issue=10 |pages=5358–5363 |doi=10.1073/pnas.1909907117 |pmid=32094163|pmc=7071853 |bibcode=2020PNAS..117.5358Y |doi-access=free }}</ref> === Odbrane domaćina === Hosts have evolved a variety of defensive measures against their parasites, including physical barriers like the skin of vertebrates,<ref name=Colorado/> the immune system of mammals,<ref name=Maizels2009/> insects actively removing parasites,<ref name=Jeanne1979/> and defensive chemicals in plants.<ref name=Runyon2010/> The evolutionary biologist [[W. D. Hamilton]] suggested that [[sexual reproduction]] could have evolved to help to defeat multiple parasites by enabling [[genetic recombination]], the shuffling of genes to create varied combinations. Hamilton showed by mathematical modelling that sexual reproduction would be evolutionarily stable in different situations, and that the theory's predictions matched the actual ecology of sexual reproduction.<ref name="Hamilton1990">{{cite journal |last1=Hamilton |first1=W. D. |author1-link=W. D. Hamilton|last2=Axelrod |first2=R. |last3=Tanese |first3=R. |title=Sexual reproduction as an adaptation to resist parasites (a review). |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=87 |issue=9 |date=May 1990 |doi=10.1073/pnas.87.9.3566 |pmid=2185476 |pmc=53943 |pages=3566–3573 |bibcode=1990PNAS...87.3566H |doi-access=free }}</ref><ref name="EbertHamilton1996">{{cite journal |last1=Ebert |first1=Dieter |last2=Hamilton |first2=William D. |author2-link=W. D. Hamilton |title=Sex against virulence: the coevolution of parasitic diseases |journal=Trends in Ecology & Evolution |volume=11 |issue=2 |year=1996 |doi=10.1016/0169-5347(96)81047-0 |pmid=21237766 |pages=79–82|bibcode=1996TEcoE..11...79E }}</ref> However, there may be a trade-off between [[immunocompetence]] and breeding male vertebrate hosts' [[secondary sex characteristic]]s, such as the plumage of [[peacock]]s and the manes of [[lion]]s. This is because the male hormone [[testosterone]] encourages the growth of secondary sex characteristics, favouring such males in [[sexual selection]], at the price of reducing their immune defences.<ref name="FolstadKarter1992">{{cite journal |last1=Folstad |first1=Ivar |last2=Karter |first2=Andrew John |url=https://www.academia.edu/17248251 |title=Parasites, Bright Males, and the Immunocompetence Handicap |journal=The American Naturalist |volume=139 |issue=3 |year=1992 |pages=603–622 |doi=10.1086/285346 |bibcode=1992ANat..139..603F |s2cid=85266542 }}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Kičmenjaci ==== [[File:Short Horned Lizard (4457945238).jpg|thumb|left|The dry [[skin]] of vertebrates such as the [[short-horned lizard]] prevents the entry of many parasites.]] The physical barrier of the tough and often dry and waterproof [[skin]] of reptiles, birds and mammals keeps invading microorganisms from entering the body. [[Human skin]] also secretes [[sebum]], which is toxic to most microorganisms.<ref name=Colorado>{{cite web |title=Host–Parasite Interactions Innate Defenses of the Host |publisher=University of Colorado |url=http://www.colorado.edu/outreach/BSI/k12activities/interactive/innatedefenses.pdf |access-date=7 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000852/http://www.colorado.edu/outreach/BSI/k12activities/interactive/innatedefenses.pdf |archive-date=4 March 2016 }}</ref> On the other hand, larger parasites such as [[trematode]]s detect chemicals produced by the skin to locate their hosts when they enter the water. Vertebrate [[saliva]] and tears contain [[lysozyme]], an enzyme that breaks down the [[Bacterial cell structure#Cell wall|cell walls]] of invading bacteria.<ref name=Colorado/> Should the organism pass the mouth, the [[stomach]] with its [[hydrochloric acid]], toxic to most microorganisms, is the next line of defence.<ref name=Colorado/> Some intestinal parasites have a thick, tough outer coating which is digested slowly or not at all, allowing the parasite to pass through the stomach alive, at which point they enter the intestine and begin the next stage of their life. Once inside the body, parasites must overcome the [[immune system]]'s [[serum proteins]] and [[pattern recognition receptor]]s, intracellular and cellular, that trigger the adaptive immune system's [[lymphocyte]]s such as [[T cell]]s and antibody-producing [[B cell]]s. These have receptors that recognise parasites.<ref name=Maizels2009>{{cite journal |last=Maizels |first=R. M. |title=Parasite immunomodulation and polymorphisms of the immune system |journal=J. Biol. |year=2009 |volume=8 |issue=7 |page=62 |pmid=19664200 |pmc=2736671 |doi=10.1186/jbiol166 |doi-access=free }}</ref> ==== Insekti ==== [[File:Leaf Spot on Oak in Gunnersbury Triangle.jpg|thumb|[[Leaf spot]] on [[oak]]. The spread of the parasitic fungus is limited by defensive chemicals produced by the tree, resulting in circular patches of damaged tissue.]] Insects often adapt their nests to reduce parasitism. For example, one of the key reasons why the wasp ''[[Polistes canadensis]]'' nests across multiple [[honeycomb|combs]], rather than building a single comb like much of the rest of its genus, is to avoid infestation by [[tineid moth]]s. The tineid moth lays its eggs within the wasps' nests and then these eggs hatch into larvae that can burrow from cell to cell and prey on wasp pupae. Adult wasps attempt to remove and kill moth eggs and larvae by chewing down the edges of cells, coating the cells with an oral secretion that gives the nest a dark brownish appearance.<ref name=Jeanne1979>{{cite journal |last=Jeanne |first=Robert L. |year=1979 |url=https://www.researchgate.net/publication/226226828 |title=Construction and Utilization of Multiple Combs in Polistes canadensis in Relation to the Biology of a Predaceous Moth |journal=Behavioral Ecology and Sociobiology |volume=4 |issue=3|pages=293–310 |doi=10.1007/bf00297649|bibcode=1979BEcoS...4..293J |s2cid=36132488 }}</ref> ==== Biljke ==== Plants respond to parasite attack with a series of chemical defences, such as [[polyphenol oxidase]], under the control of the [[jasmonic acid]]-insensitive (JA) and [[salicylic acid]] (SA) signalling pathways.<ref name=Runyon2010>{{cite journal |last=Runyon |first=J. B. |author2=Mescher, M. C. |author3=De Moraes, C. M. |title=Plant defenses against parasitic plants show similarities to those induced by herbivores and pathogens |journal=Plant Signal Behav |volume=5 |issue=8 |pages=929–31 |year=2010 |pmid=20495380 |pmc=3115164 |doi=10.4161/psb.5.8.11772|bibcode=2010PlSiB...5..929R }}</ref><ref name=Thaler2002>{{cite journal |last1=Thaler |first1=Jennifer S. |last2=Karban |first2=Richard |last3=Ullman |first3=Diane E. |last4=Boege |first4=Karina |last5=Bostock |first5=Richard M. |url=https://www.researchgate.net/publication/226325654 |title=Cross-talk between jasmonate and salicylate plant defense pathways: effects on several plant parasites |journal=Oecologia |volume=131 |issue=2 |year=2002 |doi=10.1007/s00442-002-0885-9 |pmid=28547690 |pages=227–235|bibcode=2002Oecol.131..227T |s2cid=25912204 }}</ref> The different biochemical pathways are activated by different attacks, and the two pathways can interact positively or negatively. In general, plants can either initiate a specific or a non-specific response.<ref name=Thaler2002/><ref name="Frank_2000">{{cite journal |last=Frank |first=S. A. |url=https://stevefrank.org/reprints-pdf/00JTB-Defense.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20010614080530/http://stevefrank.org/reprints-pdf/00JTB-Defense.pdf |archive-date=14 June 2001 |url-status=live |title=Specific and non-specific defense against parasitic attack |journal=J. Theor. Biol. |volume=202 |issue=4 |pages=283–304 |year=2000 |pmid=10666361 |doi=10.1006/jtbi.1999.1054|bibcode=2000JThBi.202..283F |citeseerx=10.1.1.212.7024 }}</ref> Specific responses involve recognition of a parasite by the plant's cellular receptors, leading to a strong but localised response: defensive chemicals are produced around the area where the parasite was detected, blocking its spread, and avoiding wasting defensive production where it is not needed.<ref name="Frank_2000"/> Non-specific defensive responses are systemic, meaning that the responses are not confined to an area of the plant, but spread throughout the plant, making them costly in energy. These are effective against a wide range of parasites.<ref name="Frank_2000"/> When damaged, such as by [[lepidoptera]]n [[caterpillar]]s, leaves of plants including [[maize]] and [[cotton]] release increased amounts of volatile chemicals such as [[terpene]]s that signal they are being attacked; one effect of this is to attract parasitoid wasps, which in turn attack the caterpillars.<ref name="Paré Tumlinson pp. 325–332">{{cite journal |last1=Paré |first1=Paul W. |last2=Tumlinson |first2=James H. |title=Plant Volatiles as a Defense against Insect Herbivores |journal=Plant Physiology |volume=121 |issue=2 |date=1 October 1999|doi=10.1104/pp.121.2.325 |pmid=10517823 |pages=325–332|pmc=1539229 }}</ref> {{anchor|Ecology|Evolution}} == Biologija i očuvanje == === Ekologija i parazitologija === [[File:Condor in flight.JPG|thumb|upright|The rescuing from extinction of the [[California condor]] was a successful and expensive project, but its ectoparasite, the louse ''[[Colpocephalum californici]]'', was made extinct.]] Parasitism and parasite evolution were until the twenty-first century studied by [[parasitologist]]s, in a science dominated by medicine, rather than by [[ecologist]]s or [[evolutionary biologists]]. Even though parasite-host interactions were plainly ecological and important in evolution, the history of parasitology caused what the evolutionary ecologist Robert Poulin called a "takeover of parasitism by parasitologists", leading ecologists to ignore the area. This was in his opinion "unfortunate", as parasites are "omnipresent agents of natural selection" and significant forces in evolution and ecology.{{sfn|Poulin|2007|pages=x, 1–2}} In his view, the long-standing split between the sciences limited the exchange of ideas, with separate conferences and separate journals. The technical languages of ecology and parasitology sometimes involved different meanings for the same words. There were philosophical differences, too: Poulin notes that, influenced by medicine, "many parasitologists accepted that evolution led to a decrease in parasite virulence, whereas modern evolutionary theory would have predicted a greater range of outcomes".{{sfn|Poulin|2007|pages=x, 1–2}} Their complex relationships make parasites difficult to place in food webs: a trematode with multiple hosts for its various life cycle stages would occupy many positions in a [[food web]] simultaneously, and would set up loops of energy flow, confusing the analysis. Further, since nearly every animal has (multiple) parasites, parasites would occupy the top levels of every food web.<ref name="Sukhdeo2012">{{cite journal |last=Sukhdeo |first=Michael V.K. |title=Where are the parasites in food webs? |journal=Parasites & Vectors |volume=5 |issue=1 |year=2012 |doi=10.1186/1756-3305-5-239 |pmid=23092160 |pmc=3523981 |article-number=239 |bibcode=2012PVec....5..239S |doi-access=free }}</ref> Parasites can play a role in the proliferation of non-native species. For example, invasive [[Carcinus maenas|green crabs]] are minimally affected by native [[Trematoda|trematodes]] on the Eastern Atlantic coast. This helps them outcompete native crabs such as the [[Cancer irroratus|Atlantic Rock]] and [[Jonah crab]]s.<ref>{{cite journal |last1=Blakeslee |first1=April M. H. |last2=Keogh |first2=Carolyn L. |last3=Fowler |first3=Amy E. |last4=Griffen |first4=Blaine D. |last5=Todd |first5=Peter Alan |title=Assessing the Effects of Trematode Infection on Invasive Green Crabs in Eastern North America |journal=PLOS ONE |date=1 June 2015 |volume=10 |issue=6 |article-number=e0128674 |doi=10.1371/journal.pone.0128674|pmid=26030816 |pmc=4451766 |bibcode=2015PLoSO..1028674B |doi-access=free }} {{open access}}</ref> Ecological parasitology can be important to attempts at control, like during the [[Eradication of dracunculiasis|campaign for eradicating the Guinea worm]]. Even though the parasite was eradicated in all but four countries, the worm began using frogs as an intermediary host before infecting dogs, making control more difficult than it would have been if the relationships had been better understood.<ref>{{cite journal |last=Eberhard |first=M. L. |title=Possible Role of Fish and Frogs as Paratenic Hosts of Dracunculus medinensis, Chad |volume=22 |issue=8 |pages=1428–1430 |date=August 2016 |journal=Emerging Infectious Diseases |doi=10.3201/eid2208.160043|pmid=27434418 |pmc=4982183 }}</ref> === Obrazloženje za očuvanje === {{further|Conservation biology of parasites}} {{external media |width = 210px |float = right |headerimage= |video1 = [https://knowablemagazine.org/article/living-world/2018/why-you-should-care-about-parasites "Why you should care about parasites"], 14 December 2018, ''[[Knowable Magazine]]'' }} Although parasites are widely considered to be harmful, the eradication of all parasites would not be beneficial. Parasites account for at least half of life's diversity; they perform important ecological roles; and without parasites, organisms might tend to asexual reproduction, diminishing the diversity of traits brought about by sexual reproduction.<ref name="Holt2010">{{cite journal |last=Holt |first=R. D. |url=https://people.clas.ufl.edu/rdholt/files/247c.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908060622/http://people.clas.ufl.edu/rdholt/files/247c.pdf |archive-date=8 September 2015 |url-status=live |title=IJEE Soapbox: World free of parasites and vectors: Would it be heaven, or would it be hell? |journal=Israel Journal of Ecology and Evolution |volume=56 |issue=3 |pages=239–250 |year=2010 |doi=10.1560/IJEE.56.3-4.239 |bibcode=2010IsJEE..56..239H }}</ref> Parasites provide an opportunity for the transfer of genetic material between species, facilitating evolutionary change.<ref name="Combes">{{cite book |last=Combes |first=Claude |title=The Art of being a Parasite |publisher=University of Chicago Press |year=2005 |isbn=978-0-226-11438-5}}</ref> Many parasites require multiple hosts of different species to complete their life cycles and rely on predator-prey or other stable ecological interactions to get from one host to another. The presence of parasites thus indicates that an ecosystem is healthy.<ref name="HudsonDobson2006">{{cite journal |last1=Hudson |first1=Peter J. |last2=Dobson |first2=Andrew P. |last3=Lafferty |first3=Kevin D. |url=http://www.personal.psu.edu/users/p/j/pjh18/downloads/184_Hudson_2006_Healthy_ecosystem_is_infected_TREE.pdf |title=Is a healthy ecosystem one that is rich in parasites? |journal=Trends in Ecology & Evolution |volume=21 |issue=7 |year=2006 |pages=381–385 |doi=10.1016/j.tree.2006.04.007|pmid=16713014 |bibcode=2006TEcoE..21..381H |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810105426/http://www.personal.psu.edu/users/p/j/pjh18/downloads/184_Hudson_2006_Healthy_ecosystem_is_infected_TREE.pdf |archive-date=10 August 2017 }}</ref> An ectoparasite, the California condor louse, ''[[Colpocephalum californici]]'', became a well-known conservation issue. A large and costly captive breeding program was run in the United States to rescue the [[California condor]]. It was host to a louse, which lived only on it. Any lice found were "deliberately killed" during the program, to keep the condors in the best possible health. The result was that one species, the condor, was saved and returned to the wild, while another species, the parasite, became extinct.<ref name="Stringer2014">{{cite journal |last1=Stringer |first1=Andrew Paul |last2=Linklater |first2=Wayne |title=Everything in Moderation: Principles of Parasite Control for Wildlife Conservation |journal=BioScience |date=2014 |volume=64 |issue=10 |pages=932–937 |doi=10.1093/biosci/biu135 |doi-access=free }}</ref> Although parasites are often omitted in depictions of [[food web]]s, they usually occupy the top position. Parasites can function like [[keystone species]], reducing the dominance of superior competitors and allowing [[competition (biology)|competing species]] to co-exist.<ref name="Sukhdeo2012"/><ref name="LaffertyAllesina2008">{{cite journal |last1=Lafferty |first1=Kevin D. |last2=Allesina |first2=Stefano |last3=Arim |first3=Matias |last4=Briggs |first4=Cherie J. |display-authors=etal |title=Parasites in food webs: the ultimate missing links |journal=Ecology Letters |volume=11 |issue=6|year=2008 |pages=533–546 |doi=10.1111/j.1461-0248.2008.01174.x|pmid=18462196 |pmc=2408649 |bibcode=2008EcolL..11..533L }}</ref><ref name="Chase2013">{{cite journal |last1=Chase |first1=Jonathan |title=Parasites in Food Webs: Untangling the Entangled Bank |journal=PLOS Biology |volume=11 |issue=6 |year=2013 |article-number=e1001580 |doi=10.1371/journal.pbio.1001580|pmid=23776405 |pmc=3678997 |doi-access=free }}</ref> [[File:Aggregated distribution of parasites on hosts.svg|thumb|upright=1.35|Parasites are [[Aggregated distribution|distributed unevenly]] among their hosts, most hosts having no parasites, and a few hosts harbouring most of the parasite population. This distribution makes sampling difficult and requires careful use of statistics.]] === Kvantitativna ekologija === {{further|Aggregated distribution}} A single parasite species usually has an aggregated distribution across host animals, which means that most hosts carry few parasites, while a few hosts carry the vast majority of parasite individuals. This poses considerable problems for students of parasite ecology, as it renders [[parametric statistics]] as commonly used by biologists invalid. [[Data transformation (statistics)|Log-transformation]] of data before the application of parametric test, or the use of [[non-parametric statistics]] is recommended by several authors, but this can give rise to further problems, so quantitative parasitology is based on more advanced biostatistical methods.<ref name="pmid10780537">{{cite journal |last1=Rózsa |first1=L. |last2=Reiczigel |first2=J. |last3=Majoros |first3=G. |url=http://www.zoologia.hu/list/quant_large.pdf |title=Quantifying parasites in samples of hosts |journal=J. Parasitol. |volume=86 |issue=2 |pages=228–32 |year=2000 |pmid=10780537 |doi =10.1645/0022-3395(2000)086[0228:QPISOH]2.0.CO;2 |s2cid=16228008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619111223/http://www.zoologia.hu/list/quant_large.pdf |archive-date=19 June 2018 }}</ref> == Historija == === Antika === {{further|Human parasite}} [[Human parasite]]s including roundworms, the [[Guinea worm]], [[Pinworm (parasite)|threadworms]] and tapeworms are mentioned in Egyptian papyrus records from 3000 BC onwards; the [[Ebers Papyrus]] describes [[hookworm]]. In [[ancient Greece]], parasites including the [[bladder worm]] are described in the [[Hippocratic Corpus]], while the comic playwright [[Aristophanes]] called tapeworms "hailstones". The Roman physicians Celsus and [[Galen]] documented the roundworms ''[[Ascaris lumbricoides]]'' and ''[[Enterobius vermicularis]]''.<ref name=Cox2004>{{cite journal |last=Cox |first=Francis E. G. |title=History of human parasitic diseases |journal=Infectious Disease Clinics of North America |date=June 2004 |volume=18 |issue=2 |pages=173–174 |pmid=15145374 |doi=10.1016/j.idc.2004.01.001 }}</ref> === Srednji vijek === [[File:Francesco Redi Osservazioni intorno agli animali viventi che si trovano negli animali viventi Plate 14.jpg|thumb|upright|A plate from [[Francesco Redi]]'s ''Osservazioni intorno agli animali viventi che si trovano negli animali viventi'' (Observations on living animals found inside living animals), 1684]] In his ''[[The Canon of Medicine|Canon of Medicine]]'', completed in 1025, the Persian physician [[Avicenna]] recorded human and animal parasites including roundworms, threadworms, the Guinea worm and tapeworms.<ref name=Cox2004/> In his 1397 book ''Traité de l'état, science et pratique de l'art de la Bergerie'' (Account of the state, science and practice of the art of shepherding), {{ill|Jehan de Brie|fr|Jean de Brie}} wrote the first description of a trematode endoparasite, the sheep liver fluke ''[[Fasciola hepatica]]''.<ref name=ChengHistory/><ref>{{cite book |editor=Humphrey-Smith, Ian |title=Sept siècles de parasitologie en France |trans-title=The French School of Parasitology |language=fr |pages=26–29 |publisher=Société Française de Parasitologie |date=1993}}</ref> === Rano moderno doba === In the [[early modern period]], [[Francesco Redi]]'s 1668 book ''Esperienze Intorno alla Generazione degl'Insetti'' (''Experiences of the Generation of Insects''), explicitly described ecto- and endoparasites, illustrating [[ticks]], the larvae of [[Cephenemyiinae|nasal flies of deer]], and [[Fasciola hepatica|sheep liver fluke]].<ref name=Ioli1997>{{cite journal |last1=Ioli |first1=A. |last2=Petithory |first2=J. C. |last3=Theodorides |first3=J. |title=Francesco Redi and the birth of experimental parasitology|journal=Hist Sci Med |year=1997|volume=31 |issue=1 |pages=61–66 |pmid=11625103}}</ref> Redi noted that parasites develop from eggs, contradicting the theory of [[spontaneous generation]].<ref name=Bush2001>{{cite book |last1=Bush |first1=A. O. |author2=Fernández, J. C. |author3=Esch, G. W. |author4=Seed, J. R. |title=Parasitism: The Diversity and Ecology of Animal Parasites |year=2001 |publisher=Cambridge University Press |page=[https://archive.org/details/parasitismdivers0000unse/page/4 4] |isbn=978-0-521-66447-9 |url=https://archive.org/details/parasitismdivers0000unse/page/4 }}</ref> In his 1684 book ''Osservazioni intorno agli animali viventi che si trovano negli animali viventi'' (''Observations on Living Animals found in Living Animals''), Redi described and illustrated over 100 parasites including the [[Ascaris lumbricoides|large roundworm]] in humans that causes [[ascariasis]].<ref name=Ioli1997/> Redi was the first to name the cysts of ''[[Echinococcus granulosus]]'' seen in dogs and sheep as parasitic; a century later, in 1760, [[Peter Simon Pallas]] correctly suggested that these were the larvae of tapeworms.<ref name=Cox2004/> In 1681, [[Antonie van Leeuwenhoek]] observed and illustrated the protozoan parasite ''[[Giardia lamblia]]'', and linked it to "his own loose stools". This was the first protozoan parasite of humans to be seen under a microscope.<ref name=Cox2004/> A few years later, in 1687, the Italian biologists [[Giovanni Cosimo Bonomo]] and [[Diacinto Cestoni]] described [[scabies]] as caused by the parasitic mite ''[[Sarcoptes scabiei]]'', marking it as the first disease of humans with a known microscopic causative agent.<ref>{{cite web |url=http://pacs.unica.it/biblio/lesson5.htm |title=Acarus as the cause of scabies |publisher=University of Cagliari |access-date=11 April 2018 |archive-date=3 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703205914/http://pacs.unica.it/biblio/lesson5.htm }}</ref> [[File:Ross, 20.Aug.1897.jpg|thumb|upright|[[Ronald Ross]] won the 1902 [[Nobel Prize]] for showing that the [[malaria parasite]] is transmitted by mosquitoes. This 1897 notebook page records his first observations of the parasite in mosquitoes.]] === Parazitologija === {{main|Parasitology}} Modern [[parasitology]] developed in the 19th century with accurate observations and experiments by many researchers and clinicians;<ref name=ChengHistory>{{cite book |last=Cheng |first=Thomas C. |title=General Parasitology |year=1973 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-170750-7 |pages=120–134|quote=The 19th century might be thought of as the genesis of modern parasitology.}}</ref> the term was first used in 1870.<ref>{{cite encyclopedia|title=Parasitology|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/parasitology|dictionary=Merriam-Webster|access-date=13 April 2018|archive-date=23 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241023200535/https://www.merriam-webster.com/dictionary/parasitology|url-status=live}}</ref> In 1828, James Annersley described [[amoebiasis]], protozoal infections of the intestines and the liver, though the pathogen, ''[[Entamoeba histolytica]]'', was not discovered until 1873 by Friedrich Lösch. [[James Paget]] discovered the intestinal nematode ''[[Trichinella spiralis]]'' in humans in 1835. James McConnell described the human liver fluke, ''[[Clonorchis sinensis]]'', in 1875.<ref name=Cox2004/> [[Algernon Thomas]] and [[Rudolf Leuckart]] independently made the first discovery of the life cycle of a trematode, the sheep liver fluke, by experiment in 1881–1883.<ref name=ChengHistory/> In 1877 [[Patrick Manson]] discovered the life cycle of the [[filarioidea|filarial worms]]<!--no comma, please!--> that cause [[lymphatic filariasis|elephantiasis]] transmitted by mosquitoes. Manson further predicted that the [[malaria]] parasite, ''[[Plasmodium]]'', had a mosquito vector, and persuaded [[Ronald Ross]] to investigate. Ross confirmed that the prediction was correct in 1897–1898. At the same time, [[Giovanni Battista Grassi]] and others described the malaria parasite's life cycle stages in ''[[Anopheles]]'' mosquitoes. Ross was [[Nobel Prize controversies#Physiology or medicine|controversially awarded the 1902 Nobel prize]] for his work, while Grassi was not.<ref name=Cox2004/> In 1903, [[David Bruce (microbiologist)|David Bruce]] identified the protozoan parasite and the [[tsetse fly]] vector of [[African trypanosomiasis]].<ref>{{cite journal |last=Ellis |first=Harold |author-link=Harold Ellis (surgeon) |title=Sir David Bruce, a pioneer of tropical medicine |journal=British Journal of Hospital Medicine |volume=67 |issue=3 |page=158 |date=March 2006 |pmid=16562450 |doi=10.12968/hmed.2006.67.3.20624}}</ref> === Vakcina === {{further|Malaria vaccine}} Given the importance of malaria, with some 220&nbsp;million people infected annually, many attempts have been made to interrupt its transmission. Various methods of [[malaria prophylaxis]] have been tried including the use of [[antimalarial drug]]s to kill off the parasites in the blood, the eradication of its mosquito vectors with [[insecticide|organochlorine and other insecticides]], and the development of a [[malaria vaccine]]. All of these have proven problematic, with [[drug resistance]], [[insecticide resistance]] among mosquitoes, and repeated failure of vaccines as the parasite mutates.<ref>{{cite web |title=Malaria and Malaria Vaccine Candidates |url=https://www.historyofvaccines.org/content/articles/malaria-and-malaria-vaccine-candidates |publisher=The College of Physicians of Philadelphia |access-date=11 February 2018 |date=19 April 2017 |archive-date=12 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212083219/https://www.historyofvaccines.org/content/articles/malaria-and-malaria-vaccine-candidates |url-status=live }}</ref> The first and as of 2015 the only licensed vaccine for any parasitic disease of humans is [[RTS,S]] for ''[[Plasmodium falciparum]]'' malaria.<ref name=BBC2015>{{cite news |last=Walsh |first=Fergus |author-link=Fergus Walsh |date=24 July 2015 |title=Malaria vaccine gets 'green light' |url=https://www.bbc.com/news/health-33641939?ns_mchannel=social&ns_campaign=bbc_news&ns_source=google_plus&ns_linkname=news_central |newspaper=[[BBC]] |access-date=25 July 2015 |archive-date=5 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605015223/https://www.bbc.com/news/health-33641939?ns_mchannel=social&ns_campaign=bbc_news&ns_source=google_plus&ns_linkname=news_central |url-status=live }}</ref> === Biološko suzbijanje štetočina === {{further|Biološko suzbijanje štetočina}} [[File:Encarsia formosa, an endoparasitic wasp, is used for whitefly control.jpg|thumb|''[[Encarsia formosa]]'', koja se široko koristi u [[staklenik|stakleničkoj]] hortikulturi, bila je jedno od prvih razvijenih [[Biološko suzbijanje štetočina|bioloških sredstava za suzbijanje štetočina]].<ref name="Hoddle 1998">{{cite journal |title=Biology and Use of the Whitefly Parasitoid Encarsia Formosa |author1=Hoddle, M. S. |author2=Van Driesche, R. G. |author3=Sanderson, J. P. |date=1998 |journal=Annual Review of Entomology |volume=43 |issue=1 |pages=645–669 |doi=10.1146/annurev.ento.43.1.645 |pmid=15012401 |bibcode=1998AREnt..43..645H }}</ref>]] Nekoliko grupa parazita, uključujući mikrobne patogene i parazitoidne ose, koristi se kao [[Biološko suzbijanje štetočina|biološko sredstvo za suzbijanje štetočina]] u [[poljoprivreda|poljoprivredi]] i [[hortikultura|hortikulturi]].<ref>{{cite web|title=Parasitoid Wasps (Hymenoptera) |url=https://extension.umd.edu/hgic/insects/parasitoid-wasps-hymenoptera |publisher=University of Maryland |access-date=6 June 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827072031/https://extension.umd.edu/hgic/insects/parasitoid-wasps-hymenoptera |archive-date=27 August 2016}}</ref><ref>[http://ec.europa.eu/environment/integration/research/newsalert/pdf/134na5.pdf Encouraging innovation in biopesticide development.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120515143828/http://ec.europa.eu/environment/integration/research/newsalert/pdf/134na5.pdf |date=15 May 2012}} European Commission (2008). Accessed on 9 January 2017</ref> === Otpornost === {{further|Drug resistance}} Poulin observes that the widespread [[prophylactic]] use of [[anthelmintic|anthelmintic drugs]] in domestic sheep and cattle constitutes a worldwide un[[controlled experiment]] in the life-history evolution of their parasites. The outcomes depend on whether the drugs decrease the chance of a helminth larva reaching adulthood. If so, natural selection can be expected to favour the production of eggs at an earlier age. If on the other hand the drugs mainly affects adult [[parasitic worm]]s, selection could cause delayed maturity and increased [[virulence]]. Such changes appear to be underway: the nematode ''[[Teladorsagia circumcincta]]'' is changing its adult size and [[fecundity|reproductive rate]] in response to drugs.{{sfn|Poulin|2007|pages=265–266}} == Kulturološki značaj == [[File:THE CRINOLETTA DISFIGURANS AnOldParasite in aNewForm.png|thumb|upright|"An Old Parasite in a New Form": an 1881 ''[[Punch (magazine)|Punch]]'' cartoon by [[Edward Linley Sambourne]] compares a [[crinoline|crinoletta]] bustle to a parasitic insect's [[exoskeleton]]]] === Klasično doba === In the [[classical era]], the concept of the parasite was not strictly pejorative: the ''parasitus'' was an [[patronage in ancient Rome|accepted role in Roman society]], in which a person could live off the hospitality of others, in return for "flattery, simple services, and a willingness to endure humiliation".<ref>{{cite book |last=Matyszak |first=Philip |title=24 Hours in Ancient Rome: A Day in the Life of the People Who Lived There |url=https://books.google.com/books?id=gJY4DwAAQBAJ&pg=PT252 |year=2017 |publisher=Michael O'Mara |isbn=978-1-78243-857-1 |page=252}}</ref><ref>{{cite book |last1=Damon |first1=Cynthia |chapter=5 |title=The Mask of the Parasite: A Pathology of Roman Patronage|chapter-url=https://books.google.com/books?id=mEJ-aA_XQQQC |publisher=University of Michigan Press |year=1997 |page=148 |isbn=978-0-472-10760-5 |quote=A satirist seeking to portray client misery naturally focuses on the relationship with the greatest dependency, that in which a client gets his food from his patron, and for this the prefabricated persona of the parasite proved itself extremely useful.}}</ref> === Društvo === {{further|Parasitism (social offense)}} Parasitism has [[Parasitism (social offense)|a derogatory sense]] in popular usage. According to the immunologist John Playfair,<ref name=Playfair2007>{{cite book |last=Playfair |first=John |title=Living with Germs: In health and disease |url=https://books.google.com/books?id=kSyDYxLPtDoC&pg=PT19 |year=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-157934-9 |page=19}} Playfair is comparing the popular usage to a biologist's view of parasitism, which he calls (heading the same page) "an ancient and respectable view of life".</ref> {{blockquote|In everyday speech, the term 'parasite' is loaded with derogatory meaning. A parasite is a sponger, a lazy profiteer, a drain on society.<ref name=Playfair2007/>}} The [[satirical]] cleric [[Jonathan Swift]] alludes to hyperparasitism in his 1733 poem "On Poetry: A Rhapsody", comparing poets to "vermin" who "teaze and pinch their foes":<ref>{{cite journal |last1=Haelewaters |first1=Danny |last2=Hiller |first2=Thomas |last3=Dick |first3=Carl W. |title=Bats, Bat Flies, and Fungi: A Case of Hyperparasitism |journal=Trends in Parasitology |volume=34 |issue=9 |date=2018 |doi=10.1016/j.pt.2018.06.006 |pages=784–799}}</ref><ref name="Swift1733">{{cite book |last=Swift |first=Jonathan |author-link=Jonathan Swift |title=On Poetry: A Rapsody |url=https://books.google.com/books?id=GmIJAAAAQAAJ |year=1733 |publisher=And sold by J. Huggonson, next to Kent's Coffee-house, near Serjeant's-inn, in Chancery-lane; [and] at the bookseller's and pamphletshops}}</ref> {{poemquote|The vermin only teaze and pinch Their foes superior by an inch. So nat'ralists observe, a flea Hath smaller fleas that on him prey; And these have smaller fleas to bite 'em. And so proceeds ''[[ad infinitum]]''. Thus every poet, in his kind, Is bit by him that comes behind:}} A 2022 study examined the naming of some 3000 parasite species discovered in the previous two decades. Of those named after scientists, over 80% were named for men, whereas about a third of authors of papers on parasites were women. The study found that the percentage of parasite species named for relatives or friends of the author has risen sharply in the same period.<ref name="Poulin McDougall Presswell 2022">{{cite journal |last1=Poulin |first1=Robert |author1-link=Robert Poulin (zoologist) |last2=McDougall |first2=Cameron |last3=Presswell |first3=Bronwen |title=What's in a name? Taxonomic and gender biases in the etymology of new species names |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=289 |issue=1974 |date=11 May 2022 |article-number=20212708 |doi=10.1098/rspb.2021.2708 |pmid=35538778 |pmc=9091844 }}</ref> === Fikcija === {{further|List of fictional parasites|Parasites in fiction}} [[File:Parasites Katrin Alvarez.jpg|thumb|Fictional parasitism: oil painting ''Parasites'' by Katrin Alvarez, 2011]] In [[Bram Stoker]]'s 1897 [[Gothic fiction|Gothic horror]] novel ''[[Dracula]]'', and [[Dracula in popular culture|its many film adaptations]], the eponymous [[Count Dracula]] is a [[hematophagy|blood-drinking]] parasite (a vampire). The critic [[Laura Otis]] argues that as a "thief, seducer, creator, and mimic, Dracula is the ultimate parasite. The whole point of vampirism is sucking other people's blood—living at other people's expense."<ref>{{cite book |last=Otis |first=Laura |title=Networking: Communicating with Bodies and Machines in the Nineteenth Century |url=https://books.google.com/books?id=VEimJkOmW1kC&pg=PA216 |year=2001 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-0-472-11213-5 |page=216}}</ref> Disgusting and terrifying [[Parasites in fiction|parasitic alien species]] are widespread in [[science fiction]],<ref>{{cite encyclopedia |title=Parasitism and Symbiosis |url=http://www.sf-encyclopedia.com/entry/parasitism_and_symbiosis |encyclopedia=The Encyclopedia of Science Fiction |date=10 January 2016 |access-date=11 February 2018 |archive-date=25 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111025053813/http://www.sf-encyclopedia.com/entry/parasitism_and_symbiosis |url-status=live }}</ref><ref name="Dove2011">{{cite web |last1=Dove |first1=Alistair |title=This is clearly an important species we're dealing with |url=https://www.deepseanews.com/2011/05/this-is-clearly-an-important-species-were-dealing-with/ |publisher=Deep Sea News |date=9 May 2011 |access-date=11 February 2018 |archive-date=3 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503000458/https://deepseanews.com/2011/05/this-is-clearly-an-important-species-were-dealing-with/ |url-status=live }}</ref> as for instance in [[Ridley Scott]]'s 1979 film ''[[Alien (film)|Alien]]''.<ref name="Pappas2012">{{cite web |last1=Pappas |first1=Stephanie |title=5 Alien Parasites and Their Real-World Counterparts |url=https://www.livescience.com/20624-5-alien-parasites-real-inspiration.html |publisher=Live Science |date=29 May 2012 |access-date=12 October 2017 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326033845/https://www.livescience.com/20624-5-alien-parasites-real-inspiration.html |url-status=live }}</ref><ref name=Sercel2017>{{cite web |last1=Sercel |first1=Alex |title=Parasitism in the Alien Movies |url=http://www.signaltonoisemag.com/allarticles/2017/5/19/parasitism-in-the-alien-movies |publisher=Signal to Noise Magazine |date=19 May 2017 |access-date=11 February 2018 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326033850/http://www.signaltonoisemag.com/allarticles/2017/5/19/parasitism-in-the-alien-movies |url-status=usurped }}</ref> In one scene, a [[Alien (creature in Alien franchise)|Xenomorph]] bursts out of the chest of a man, with blood squirting out under high pressure assisted by [[bullet hit squib|explosive squibs]]. [[Organ (anatomy)|Animal organs]] were used to reinforce the shock effect. The scene was filmed in a single take, and the startled reactions of the actors were genuine.<ref name=Guardian2009>{{cite news |title=The Making of Alien's Chestburster Scene |date=13 October 2009 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/film/2009/oct/13/making-of-alien-chestburster |access-date=29 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100430221033/http://www.guardian.co.uk/film/2009/oct/13/making-of-alien-chestburster |archive-date=30 April 2010 |url-status=live }}</ref><ref name=Nordine2017>{{cite news |last=Nordine |first=Michael |title='Alien' Evolution: Explore Every Stage in the Xenomorph's Gruesome Life Cycle. Celebrate Alien Day with a look at the past, present and future of cinema's most terrifying extraterrestrial |url=http://www.indiewire.com/2017/04/alien-xenomorph-life-cycle-1201808503/ |work=IndieWire |date=25 April 2017 |archive-date=21 October 2017 |access-date=21 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171021164323/http://www.indiewire.com/2017/04/alien-xenomorph-life-cycle-1201808503/ |url-status=live }}</ref> The [[entomopathogenic fungus]] ''[[Cordyceps]]'' is represented culturally as a deadly threat to the human race. The video game series ''[[The Last of Us]]'' (2013–present) and its [[The Last of Us (TV series)|television adaptation]] present ''Cordyceps'' as a parasite of humans, causing a [[zombie apocalypse]].<ref name="Hill 2013 SciAm"/> Its human hosts initially become violent "infected" beings, before turning into blind zombie "clickers", complete with fruiting bodies growing out from their faces.<ref name="Hill 2013 SciAm">{{cite magazine |last=Hill |first=Kyle |title=The Fungus that Reduced Humanity to The Last of Us |url=https://blogs.scientificamerican.com/but-not-simpler/the-fungus-that-reduced-humanity-to-the-last-of-us/ |magazine=[[Scientific American]] |access-date=4 May 2021 |date=25 June 2013 <!--subscription required--> |archive-date=28 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150528022901/https://blogs.scientificamerican.com/but-not-simpler/the-fungus-that-reduced-humanity-to-the-last-of-us/ |url-status=live }}</ref> == Povezano == * [[Antiparasitic]] * [[Carcinogenic parasite]] * [[Effects of parasitic worms on the immune system]] * [[List of parasites of humans]] == Bilješke == {{Notelist}} == Reference == {{Reflist}} == Izvori == * {{cite book |last=Poulin |first=Robert |author-link=Robert Poulin (zoologist) |title=Evolutionary Ecology of Parasites |publisher=[[Princeton University Press]] |year=2007 |isbn=978-0-691-12085-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/evolutionaryecol0000poul}} == Daljnje čitanje == * {{cite book |last=Combes |first=Claude |author-link=Claude Combes |title=The Art of Being a Parasite |publisher=[[The University of Chicago Press]] |year=2005 |isbn=978-0-226-11438-5 |ref=none}} * {{cite book |last=Desowitz |first=Robert |author-link=Robert Desowitz |title=Who Gave Pinta to the Santa Maria? |publisher=Harvest Books |year=1998 |isbn=978-0-15-600585-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/whogavepintatosa00deso |ref=none}} * {{cite book |last=Zimmer |first=Carl |author-link=Carl Zimmer|title=Parasite Rex |publisher=[[Free Press (publisher)|Free Press]] |year=2001 |isbn=978-0-7432-0011-0 |title-link=Parasite Rex |ref=none}} == Vanjske poveznice == {{Commons category|Parasites}} {{Wikibooks}} * {{Wikibooks inline|Parasitic Insects, Mites and Ticks: Genera of Medical and Veterinary Importance|''Parasitic Insects, Mites and Ticks: Genera of Medical and Veterinary Importance''}} * [https://web.archive.org/web/20110801045926/http://www.aber.ac.uk/~mpgwww/Edu/EduIndex.html Aberystwyth University: Parasitology]—class outline with links to full text articles on parasitism and parasitology. * [https://www.cdc.gov/ncidod/dpd/ Division of Parasitic Diseases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101014121942/http://www.cdc.gov/ncidod/dpd/ |date=14 October 2010 }}, [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [http://www.k-state.edu/parasitology KSU: Parasitology Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528063241/http://www.k-state.edu/parasitology/ |date=28 May 2010 }}—parasitology articles and links * [https://academic.oup.com/cid/article/37/5/694/311910 Parasitology Resources on the World Wide Web: A Powerful Tool for Infectious Disease Practitioners] (Oxford University Press) {{načini ishrane}} glofe7qahnc4gpdwfvsc3f60h1gv7ew 42690141 42690139 2026-09-18T10:06:25Z Duma 16555 42690141 wikitext text/x-wiki [[File:Cymothoa exigua parassita Lithognathus mormyrus.JPG|thumb|upright=1.35|[[Riblji parazit]], jednakonožac ''[[Cymothoa exigua]]'', zamijenio je jezik ribe iz roda ''[[Lithognathus]]'']] '''Parazitizam''' je [[simbioza|blizak odnos]] između [[vrsta]], gdje jedan organizam, '''parazit''', živi (barem neko vrijeme) [[ektoparazitska zaraza|na]] drugom [[domaćin (biologija)|organizmu]] ili unutar njega, stvarajući mu određenu štetu,<ref name="ParasiteDefinition">{{cite web |url=https://www.cdc.gov/parasites/about/index.html |date=14 November 2024 |title=About Parasites |website=Parasites |publisher=Centers for Disease Control |access-date=7 July 2024 |quote=A parasite is an organism that lives on or in a host organism and gets its food from or at the expense of its host. |archive-date=21 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621090029/https://www.cdc.gov/parasites/about/index.html |url-status=live }}</ref> i strukturno je [[adaptacija|prilagođen]] takvom načinu života.{{sfn|Poulin|2007|pages=4–5}} Paraziti uključuju jednoćelijske [[protozoa|protozoe]] poput uzročnika [[malarija|malarije]], [[bolest spavanja|bolesti spavanja]] i [[amebijaza|amebne dizenterije]]; životinje poput [[ankilostoma]], [[vaš|ušiju]], [[komarac]]a i [[Vampirski šišmiši|vampirskih šišmiša]]; [[gljive]] poput ''[[Armillaria mellea]]'' i uzročnika [[dermatofitoza|dermatofitoze]]; i biljke poput [[imela|imele]], [[Cuscuta|viline kosice]] i [[Orobanchaceae|volovotke]]. Postoji šest glavnih parazitskih [[Bihevioralna ekologija|strategija]] eksploatacije životinjskih domaćina, a to su [[parazitska kastracija]], parazitizam direktnim prijenosom (dodirom), parazitizam [[wikt:trophic|trofičkim prijenosom]] (jedenjem), parazitizam [[Vektorske zarazne bolesti|vektorskim prijenosom]], [[parazitoid]]izam i mikropredacija. Jedna glavna os klasifikacije tiče se invazivnosti: endoparazit živi unutar tijela domaćina; ektoparazit živi vani, na površini domaćina. Kao što je i slučaj sa [[predator]]ima, parazitizam je vrsta [[interakcije potrošača i resursa]],<ref name="pmid21199247">{{cite journal |last=Getz |first=W. M. |title=Biomass transformation webs provide a unified approach to consumer-resource modelling |journal=Ecology Letters |volume=14 |issue=2 |pages=113–124 |year=2011 |pmid=21199247 |pmc=3032891 |doi=10.1111/j.1461-0248.2010.01566.x|bibcode=2011EcolL..14..113G }}</ref> ali za razliku od predatora, paraziti, s izuzetkom parazitoida, su mnogo manji od svojih domaćina, ne ubijaju ih i često žive u ili na njima duži period. Životinjski paraziti su visoko [[Generalističke i specijalističke vrste|specijalizirani]], svaka vrsta parazita živi na jednoj datoj životinjskoj vrsti i [[razmnožavanje|razmnožava]] se brže od svojih domaćina. Klasični primjeri uključuju interakcije između [[kičmenjak]]a domaćina i [[Eucestoda|pantljičara]], [[Trematoda|metilja]], te one između vrsta roda ''[[Plasmodium]]'' koje uzrokuju malariju i [[buha]]. Paraziti smanjuju [[adaptivna vrijednost|adaptivnu vrijednost]] domaćina općom ili specijaliziranom [[patologija|patologijom]], koja se kreće od [[parazitska kastracija|parazitske kastracije]] do [[parazit koji mijenja ponašanje|modificiranja ponašanja domaćina]]. Paraziti povećavaju vlastitu adaptivnu vrijednost iskorištavanjem domaćina za resurse neophodne za njihov opstanak, naročito hranjenjem njima i korištenjem posrednih (sekundarnih) domaćina koji pomažu u njihovom [[Prijenos patogena|prenošenju]] s jednog konačnog (primarnog) domaćina na drugog. Iako je parazitizam često nedvosmislen, on je dio spektra interakcija između [[vrsta]], koje se preko parazitoidizma gradiraju u [[predator|predaciju]], kroz evoluciju u [[mutualizam]], a kod nekih gljiva prelaze u [[saprofit]]izam. Ljudsko znanje o parazitima poput [[Nematoda|valjkastih crva]] i [[Eucestoda|pantljičara]] datira još iz [[Stari Egipat|starog Egipta]], [[Antička Grčka|Grčke]] i [[Antički Rim|Rima]]. U [[Rani novi vijek|ranom novom vijeku]], [[Antonie van Leeuwenhoek]] je 1681. godine svojim mikroskopom posmatrao protozou ''[[Giardia lamblia]]'', dok je [[Francesco Redi]] opisao unutrašnje i vanjske parazite, uključujući [[Fasciola hepatica|ovčjeg metilja]] i [[krpelj]]e. Moderna [[parazitologija]] razvila se u 19. vijeku. U ljudskoj kulturi, parazitizam ima negativne konotacije. One su iskorištene u [[satira|satirične]] svrhe u pjesmi [[Jonathan Swift|Jonathana Swifta]] iz 1733. godine "O poeziji: Rapsodija", u kojoj su pjesnici upoređeni sa [[hiperparazit]]skom "gamadi". U fikciji, [[Bram Stoker|Bram Stokerov]] [[gotička fantastika|gotički horor]] roman ''[[Dracula (roman)|Drakula]]'' iz 1897. godine i njegove brojne kasnije adaptacije prikazivale su parazita koji [[hematofagija|pije krv]]. [[Ridley Scott]]ov film ''[[Alien (film)|Alien]]'' iz 1979. bio je jedno od mnogih djela [[naučna fantastika|naučne fantastike]] u kojima se pojavljuje parazitska vanzemaljska vrsta.<ref name=Guardian2009/> == Etimologija == Riječ ''parazit'', prvi put upotrijebljena u engleskom jeziku 1539. godine, potiče od [[starofrancuski jezik|srednjovjekovne francuske]] riječi ''parasite'', od [[latinizacija imena|latiniziranog]] oblika ''parasitus'', od [[starogrčki jezik|starogrčkog]] ''παράσιτος''<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpara%2Fsitos παράσιτος], Liddell, Henry George; Scott, Robert, ''A Greek–English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> (''parasitos'', "onaj koji jede za tuđim stolom"), a zatim od ''παρά''<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpara%2F παρά] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227044414/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dpara%2F |date=27 February 2021 }}, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek–English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> (''para'', "pored, uz") i ''σῖτος'' (''sitos'', "pšenica, hrana").<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dsi%3Dtos σῖτος] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226151551/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=si=tos |date=26 February 2021 }}, Liddell, Henry George; Scott, Robert, ''A Greek–English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> Srodni termin ''parasitism'' javlja se u engleskom jeziku od 1611. godine.<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dsitismo%2Fs σιτισμός] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224154216/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dsitismo%2Fs |date=24 February 2021 }}, Liddell, Henry George; Scott, Robert, ''A Greek–English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> {{anchor|Ectoparasite|Endoparasite|Macroparasite|Microparasite}} == Evolutivne strategije == {{see also|Parazitologija}} {{anchor|Endoparasite|Ectoparasite|Semiparasite}} === Osnovni koncepti === {{further|Parasitic life cycle}} [[File:Taenia solium tapeworm scolex with its four suckers and two rows of hooks 5262 lores.jpg|thumb|Head (scolex) of tapeworm ''[[Taenia solium]]'', an [[intestinal parasite]], has hooks and [[sucker (zoology)|suckers]] to attach to its [[host (biology)|host]]]] Parasitism is a kind of [[symbiosis]], a close and persistent long-term biological interaction between a parasite and its host. Unlike [[saprotroph]]s, parasites feed on living hosts, though some parasitic fungi, for instance, may continue to feed on hosts they have killed. Unlike [[commensalism]] and [[mutualism (biology)|mutualism]], the parasitic relationship harms the host, either feeding on it or, as in the case of intestinal parasites, consuming some of its food. Because parasites interact with other species, they can readily act as [[Disease vector|vectors]] of pathogens, causing [[parasitic disease|disease]].<ref>{{cite book |title=Overview of Parasitology |url=http://parasite.org.au/para-site/introduction/introduction-essay.html |publisher=Australian Society of Parasitology and Australian Research Council/National Health and Medical Research Council) Research Network for Parasitology |date=July 2010 |isbn=978-1-86499-991-4 |quote=Parasitism is a form of symbiosis, an intimate relationship between two different species. There is a biochemical interaction between host and parasite; i.e. they recognize each other, ultimately at the molecular level, and host tissues are stimulated to react in some way. This explains why parasitism may lead to disease, but not always. |archive-date=24 April 2018 |access-date=9 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424041358/http://parasite.org.au/para-site/introduction/introduction-essay.html |url-status=live }}</ref><ref name="SuzukiSasaki2019">{{cite journal |last1=Suzuki |first1=Sayaki U. |last2=Sasaki |first2=Akira |title=Ecological and Evolutionary Stabilities of Biotrophism, Necrotrophism, and Saprotrophism |journal=The American Naturalist |volume=194 |issue=1 |year=2019 |pages=90–103 |issn=0003-0147 |doi=10.1086/703485|pmid=31251653 |bibcode=2019ANat..194...90S |s2cid=133349792 |url=http://pure.iiasa.ac.at/id/eprint/15927/1/703485.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200306065231/http://pure.iiasa.ac.at/id/eprint/15927/1/703485.pdf |archive-date=6 March 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="pmid37458178">{{cite journal |last1=Rozsa |first1=L. | last2=Garay |first2=J. |title= Definitions of parasitism, considering its potentially opposing effects at different levels of hierarchical organization| journal=Parasitology|volume=150 |issue=9 |pages= 761–768|year=2023 |pmid=37458178 |pmc=10478066 |doi=10.1017/S0031182023000598 }}</ref> [[Predation]] is by definition not a symbiosis<!--def: a long-term relnship-->, as the interaction is brief, but the entomologist [[E. O. Wilson]] has characterised parasites as "predators that eat prey in units of less than one".<ref name=Wilson2014>{{cite book |last=Wilson |first=Edward O. |author-link=E. O. Wilson |title=The Meaning of Human Existence |year=2014 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0-87140-480-0 |page=112 |quote=Parasites, in a phrase, are predators that eat prey in units of less than one. Tolerable parasites are those that have evolved to ensure their own survival and reproduction but at the same time with minimum pain and cost to the host.}}</ref> Within that scope are many possible strategies. [[Taxonomist]]s classify parasites in a variety of overlapping schemes, based on their interactions with their hosts and on their [[Biological life cycle|life cycles]], which can be complex. An [[obligate parasite]] depends completely on the host to complete its life cycle, while a [[facultative parasite]] does not. Parasite life cycles involving only one host are called "direct"; those with a definitive host (where the parasite reproduces sexually) and at least one intermediate host are called "indirect".<ref>{{cite web |url=http://plpnemweb.ucdavis.edu/nemaplex/General/animpara.htm |title=A Classification of Animal-Parasitic Nematodes |work=plpnemweb.ucdavis.edu |access-date=25 February 2016 |archive-date=6 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171006152348/http://plpnemweb.ucdavis.edu/nemaplex/General/animpara.htm }}</ref><ref>{{cite journal |last=Garcia |first=L. S. |title=Classification of Human Parasites, Vectors, and Similar Organisms |journal=Clinical Infectious Diseases |year=1999 |volume=29 |issue=4 |pages=734–746 |pmid=10589879 |doi=10.1086/520425|doi-access=free}}</ref> An endoparasite lives inside the host's body; an ectoparasite lives outside, on the host's surface.<ref name=Para-Site>{{cite book |title=Overview of Parasitology |url=http://parasite.org.au/para-site/introduction/introduction-essay.html |publisher=Australian Society of Parasitology and Australian Research Council/National Health and Medical Research Council) Research Network for Parasitology |date=July 2010 |isbn=978-1-86499-991-4 |archive-date=24 April 2018 |access-date=9 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424041358/http://parasite.org.au/para-site/introduction/introduction-essay.html |url-status=live }}</ref> Mesoparasites—like some [[copepod]]s, for example—enter an opening in the host's body and remain partly embedded there.<ref>{{cite journal |last1=Vecchione |first1=Anna |last2=Aznar |first2=Francisco Javier |title=The mesoparasitic copepod Pennella balaenopterae and its significance as a visible indicator of health status in dolphins (Delphinidae): a review |journal=Journal of Marine Animals and Their Ecology |date=2008 |volume=7 |issue=1 |pages=4–11 |url=http://www.oers.ca/journal/volume7/issue1/briefCommunication.pdf |access-date=11 April 2018 |archive-date=10 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180410051646/http://www.oers.ca/journal/volume7/issue1/briefCommunication.pdf }}</ref> Some parasites can be generalists, feeding on a wide range of hosts, but many parasites, and the majority of protozoans and [[helminth]]s that parasitise animals, are specialists and extremely host-specific.<ref name=Para-Site/> An early basic, functional division of parasites distinguished microparasites and macroparasites. These each had a [[mathematical model]] assigned in order to analyse the population movements of the host–parasite groupings.<ref name="Rollinson"/> The microorganisms and viruses that can reproduce and complete their life cycle within the host are known as microparasites. Macroparasites are the multicellular organisms that reproduce and complete their life cycle outside of the host or on the host's body.<ref name="Rollinson"/><ref>{{cite encyclopedia |title=Parasitism {{!}} The Encyclopedia of Ecology and Environmental Management |encyclopedia=The Encyclopedia of Ecology and Environmental Management, Blackwell Science |location=Oxford, United Kingdom |year=1998 |edition=1 |isbn=0632055464 |editor=Calow, Peter |via=[[Credo Reference]] |publisher=Blackwell Science }}</ref> Much of the thinking on types of parasitism has focused on terrestrial animal parasites of animals, such as helminths. Those in other environments and with other hosts often have analogous strategies. For example, the [[snubnosed eel]] is probably a facultative endoparasite (i.e., it is semiparasitic) that opportunistically burrows into and eats sick and dying fish.<ref name=Caira1997>{{cite journal |journal=Environmental Biology of Fishes |volume=49 |pages=139–144 |year=1997 |url=https://www.researchgate.net/publication/226076003 |title=Pugnose eels, ''Simenchelys parasiticus'' (Synaphobranchidae) from the heart of a shortfin mako, ''Isurus oxyrinchus'' (Lamnidae) |last1=Caira |first1=J. N. |last2=Benz |first2=G. W. |last3=Borucinska |first3=J. |last4=Kohler |first4=N. E.|issue=1 |doi=10.1023/a:1007398609346 |bibcode=1997EnvBF..49..139C |s2cid=37865366 }}</ref> [[phytophagous|Plant-eating]] insects such as [[scale insect]]s, [[aphid]]s, and [[caterpillar]]s closely resemble ectoparasites, attacking much larger plants; they serve as vectors of bacteria, fungi and viruses which cause [[plant pathology|plant diseases]]. As female scale insects cannot move, they are obligate parasites, permanently attached to their hosts.<ref name="Rollinson"/> The sensory inputs that a parasite employs to identify and approach a potential host are known as "host cues". Such cues can include, for example, vibration,<ref>{{cite journal |last=Lawrence |first=P. O. |year=1981 |title=Host vibration—a cue to host location by the parasite, ''Biosteres longicaudatus'' |journal=Oecologia |volume=48 |issue=2 |pages=249–251 |pmid=28309807 |doi=10.1007/BF00347971 |bibcode=1981Oecol..48..249L |s2cid=6182657 }}</ref> exhaled [[carbon dioxide]], skin odours, visual and heat signatures, and moisture.<ref>{{cite journal |last=Cardé |first=R. T. |year=2015 |title=Multi-cue integration: how female mosquitoes locate a human host|journal=Current Biology |volume=25 |issue=18 |pages=R793–R795 |doi=10.1016/j.cub.2015.07.057 |pmid=26394099 |doi-access=free |bibcode=2015CBio...25.R793C }} {{open access}}</ref> [[Parasitic plant]]s can use, for example, light, host physiochemistry, and volatiles to recognize potential hosts.<ref>{{cite journal |last1=Randle |first1=C. P. |last2=Cannon |first2=B. C. |last3=Faust |first3=A. L. |display-authors=etal |year=2018 |title=Host Cues Mediate Growth and Establishment of Oak Mistletoe (Phoradendron leucarpum, Viscaceae), an Aerial Parasitic Plant |journal=Castanea |volume=83 |issue=2 |pages=249–262 |doi=10.2179/18-173 |s2cid=92178009 }}</ref> === Glavne strategije === There are six major parasitic [[Behavioral ecology#Evolutionarily stable strategy|strategies]], namely [[parasitic castrator|parasitic castration]]; directly transmitted parasitism; [[wikt:trophic|trophically]]-transmitted parasitism; [[vector (epidemiology)|vector]]-transmitted parasitism; [[parasitoid]]ism; and micropredation. These apply to parasites whose hosts are plants as well as animals.<ref name=Rollinson>{{cite journal |last=Poulin |first=Robert |author-link=Robert Poulin (zoologist) |editor1=Rollinson, D. |editor2=Hay, S. I. |title=The Many Roads to Parasitism: A Tale of Convergence |journal=Advances in Parasitology |url=https://books.google.com/books?id=9y4AlXka7t0C&pg=PA28 |year=2011 |volume=74 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-385897-9 |pages=27–28 |doi=10.1016/B978-0-12-385897-9.00001-X |pmid=21295676 |url-access=subscription }}</ref><ref name=PoulinRandhawa2015>{{cite journal |last1=Poulin |first1=Robert |author1-link=Robert Poulin (zoologist) |last2=Randhawa |first2=Haseeb S. |title=Evolution of parasitism along convergent lines: from ecology to genomics |journal=Parasitology |date=February 2015 |volume=142 |issue=Suppl 1 |pages=S6–S15 |doi=10.1017/S0031182013001674 |pmc=4413784 |pmid=24229807}} {{open access}}</ref> These strategies represent [[adaptation|adaptive peaks]]; intermediate strategies are possible, but organisms in many different groups have consistently [[convergent evolution|converged]] on these six, which are evolutionarily stable.<ref name=PoulinRandhawa2015/> A perspective on the evolutionary options can be gained by considering four key questions: the effect on the [[Fitness (biology)|fitness]] of a parasite's hosts; the number of hosts they have per life stage; whether the host is prevented from reproducing; and whether the effect depends on intensity (number of parasites per host). From this analysis, the major evolutionary strategies of parasitism emerge, alongside predation.<ref name=LaffertyKuris2002>{{cite journal |last1=Lafferty |first1=K. D. |last2=Kuris |first2=A. M. |date=2002 |url=http://homes.msi.ucsb.edu/~lafferty/Publications/Parasites-evolution_files/Laff%26Kur02TREE.pdf |title=Trophic strategies, animal diversity and body size |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=17 |issue=11 |pages=507–513 |doi=10.1016/s0169-5347(02)02615-0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003124738/http://homes.msi.ucsb.edu/~lafferty/Publications/Parasites-evolution_files/Laff%26Kur02TREE.pdf |archive-date=3 October 2019}}</ref> {|class="wikitable" |+ Evolutionary strategies in parasitism and predation<ref name=LaffertyKuris2002/><br/>({{font color|green|Intensity-dependent: green, roman}};<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;''{{font color|purple |Intensity-independent: purple, italics}}'') ! Host [[Fitness (biology)|fitness]] !! Single host, stays alive !! Single host, dies !! Multiple hosts |- |'''Able to<br/>reproduce<br/>(fitness > 0)''' ||{{font color|green|Conventional parasite}}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;''{{font color|purple |Pathogen}}'' ||{{font color|green|Trophically-transmitted parasite}}{{efn|Trophically-transmitted parasites are transmitted to their definitive host, a predator, when their intermediate host is eaten. These parasites often modify the behaviour of their intermediate hosts, causing them to behave in a way that makes them likely to be eaten, such as by climbing to a conspicuous point: this gets the parasites transmitted at the cost of the intermediate host's life.}}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;''{{font color|purple |Trophically-transmitted pathogen}}'' ||{{font color|green|Micropredator}}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;''{{font color|purple |Micropredator}}'' |- |'''Unable to<br/>reproduce<br/>(fitness = 0)''' ||{{font color|green|----- }}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;''{{font color|purple |Parasitic castrator}}'' ||{{font color|green|Trophically-transmitted parasitic castrator}}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;''{{font color|purple |Parasitoid}}'' ||{{font color|green|Social predator}}{{efn|The [[wolf]] is a social predator, hunting in packs; the [[cougar]] is a solitary predator, hunting alone. Neither strategy is conventionally considered parasitic.<ref name=LaffertyKuris2002/>}}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;''{{font color|purple |Solitary predator}}'' |} ==== Parazitska kastracija ==== {{main|Parasitic castration}} [[File:Sacculina carcini.jpg|thumb|The parasitic castrator ''[[Sacculina carcini]]'' (highlighted) attached to [[Liocarcinus holsatus|its crab host]]]] [[Parasitic castrator]]s partly or completely destroy their host's ability to reproduce, diverting the energy that would have gone into reproduction into host and parasite growth, sometimes causing gigantism in the host. The host's other systems remain intact, allowing it to survive and to sustain the parasite.<ref name=PoulinRandhawa2015/>{{sfn|Poulin|2007|p=111}} Parasitic crustaceans such as those in the specialised [[barnacle]] genus ''[[Sacculina]]'' specifically cause damage to the gonads of their many species<ref name="Elumalai Viswanathan Pravinkumar Raffi">{{cite journal |last1=Elumalai |first1=V. |last2=Viswanathan |first2=C. |last3=Pravinkumar |first3=M. |last4=Raffi |first4=S. M. |title=Infestation of parasitic barnacle Sacculina spp. in commercial marine crabs |journal=Journal of Parasitic Diseases |volume=38 |issue=3 |date=2013 |doi=10.1007/s12639-013-0247-z |pmid=25035598 |pages=337–339|pmc=4087306 }}</ref> of host [[crab]]s. In the case of ''Sacculina'', the testes of over two-thirds of their crab hosts degenerate sufficiently for these male crabs to develop female [[secondary sex characteristic]]s such as broader abdomens, smaller [[chela (organ)|claws]] and egg-grasping appendages. Various species of helminth castrate their hosts (such as insects and snails). This may happen directly, whether mechanically by feeding on their gonads, or by secreting a chemical that destroys reproductive cells; or indirectly, whether by secreting a hormone or by diverting nutrients. For example, the [[Trematoda|trematode]] ''[[Zoogonus lasius]]'', whose [[Trematode life cycle stages|sporocysts]] lack mouths, castrates the intertidal marine snail ''[[Tritia obsoleta]]<!--formerly Ilyanassa-->'' chemically, developing in its gonad and killing its reproductive cells.{{sfn|Poulin|2007|p=111}}<ref name=Cheng13>{{cite book |last=Cheng |first=Thomas C. |title=General Parasitology |url=https://books.google.com/books?id=d4GQlYzode8C&pg=PA13 |year=2012 |publisher=Elsevier Science |isbn=978-0-323-14010-2 |pages=13–15}}</ref> ==== Direktni prenos ==== [[File:Male human head louse.jpg|thumb|[[Pediculus humanus capitis|Uši glave]] su direktno prenosivi [[obligatni parazit|obligatni ektoparaziti]]]] U direktno prenosive parazite, kojima nije potreban vektor da bi dospjeli do novih domaćina, spadaju paraziti kopnenih kičmenjaka poput ušiju i grinja, morski paraziti poput [[Copepoda|veslonožaca]] i [[Cyamidae|cijamoidnih]] [[Amphipoda|amfipoda]], [[Monogenea|jednorodni metilji]], kao i mnoge vrste valjkastih crva, gljivica, protozoa, bakterija i virusa. Bilo da se radi o endo- ili ektoparazitima, svaki ima samo jednu vrstu-domaćina. Unutar te vrste, većina jedinki je slobodna ili gotovo slobodna od parazita, dok manjina nosi veliki broj parazita; to je poznato kao [[agregirana distribucija]].<ref name=PoulinRandhawa2015/> {{anchor|Autoinfection}} ==== Trofički prenos ==== [[File:Clonorchis sinensis 2.png|thumb|''[[Clonorchis sinensis]]'', the Chinese liver fluke, is trophically transmitted]] [[wikt:trophic|Trophically]]-transmitted parasites are transmitted by being eaten by a host. They include trematodes (all except [[schistosomes]]), [[cestodes]], [[acanthocephala]]ns, [[Pentastomida|pentastomids]], many [[roundworms]], and many protozoa such as ''[[Toxoplasma]]''.<ref name=PoulinRandhawa2015/> They have complex life cycles involving hosts of two or more species. In their juvenile stages they infect and often [[encyst]] in the intermediate host. When the intermediate-host animal is eaten by a predator, the definitive host, the parasite survives the digestion process and matures into an adult; some live as [[intestinal parasite]]s. Many trophically transmitted parasites [[Parasite increased trophic transmission|modify the behaviour]] of their intermediate hosts, increasing their chances of being eaten by a predator. As with directly transmitted parasites, the distribution of trophically transmitted parasites among host individuals is aggregated.<ref name=PoulinRandhawa2015/> [[Coinfection]] by multiple parasites is common.<ref>{{cite journal |last1=Cox |first1=F. E. |url=https://researchonline.lshtm.ac.uk/17745/1/Concom.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202083654/http://researchonline.lshtm.ac.uk/17745/1/Concom.pdf |archive-date=2 December 2017 |url-status=live |title=Concomitant infections, parasites and immune responses |series=122 |journal=Parasitology |volume=Supplement |pages=S23–38 |year=2001 |pmid=11442193 |doi =10.1017/s003118200001698x |s2cid=150432 }}</ref> [[Strongyloides stercoralis#Autoinfection|Autoinfection]], where (by exception) the whole of the parasite's [[biological life cycle|life cycle]] takes place in a single primary host, can sometimes occur in helminths such as ''[[Strongyloides stercoralis]]''.<ref name=ASP>{{cite web |title=Helminth Parasites |url=http://parasite.org.au/para-site/contents/helminth-intoduction.html |publisher=Australian Society of Parasitology |access-date=9 October 2017 |archive-date=19 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019032143/http://parasite.org.au/para-site/contents/helminth-intoduction.html |url-status=live }}</ref> ==== Prenos vektorom ==== {{further|Disease vector}} [[File:Trypanosoma sp. PHIL 613 lores.jpg|thumb|The [[vector (epidemiology)|vector-transmitted]] protozoan endoparasite ''[[Trypanosoma]]'' among human [[red blood cell]]s]] [[Disease vector|Vector-transmitted]] parasites rely on a third party, an intermediate host, where the parasite does not reproduce sexually,<ref name=Para-Site/> to carry them from one definitive host to another.<ref name=PoulinRandhawa2015/> These parasites are microorganisms, namely [[protozoa]], [[bacteria]], or [[virus]]es, often intracellular [[pathogen]]s (disease-causers).<ref name=PoulinRandhawa2015/> Their vectors are mostly [[hematophagy|hematophagic]] arthropods such as fleas, lice, ticks, and mosquitoes.<ref name=PoulinRandhawa2015/><ref>{{cite web |url=http://www.peoi.org/Courses/Coursesen/phfoundation/contents/frame3a.html |title=Pathogenic Parasitic Infections |publisher=PEOI |access-date=18 July 2013 |archive-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193623/http://www.peoi.org/Courses/Coursesen/phfoundation/contents/frame3a.html |url-status=live }}</ref> For example, the deer tick ''[[Ixodes scapularis]]'' acts as a vector for diseases including [[Lyme disease]], [[babesiosis]], and [[Human granulocytic anaplasmosis|anaplasmosis]].<ref name=pmid11450660>{{cite journal |last=Steere |first=A. C. |title=Lyme disease |journal=[[New England Journal of Medicine]] |volume=345 |issue=2 |pages=115–125 |date=July 2001 |pmid=11450660 |doi=10.1056/NEJM200107123450207 }}</ref> Protozoan endoparasites, such as the [[malaria]]l parasites in the genus ''[[Plasmodium]]'' and sleeping-sickness parasites in the genus ''[[Trypanosoma]]'', have infective stages in the host's blood which are transported to new hosts by biting insects.<ref name="PollittMacGregor2011">{{cite journal |last1=Pollitt |first1=Laura C. |last2=MacGregor |first2=Paula |last3=Matthews |first3=Keith |last4=Reece |first4=Sarah E. |title=Malaria and trypanosome transmission: different parasites, same rules? |journal=Trends in Parasitology |volume=27 |issue=5 |year=2011 |pages=197–203 |doi=10.1016/j.pt.2011.01.004|pmid=21345732 |pmc=3087881 }}</ref> ==== Parazitoidi ==== {{main|Parazitoid|Parazitska osa}} [[Parasitoid]]s are insects which sooner or later kill their hosts, placing their relationship close to predation.<ref>{{cite journal |last1=Stevens |first1=Alison N. P. |title=Predation, Herbivory, and Parasitism |journal=Nature Education Knowledge |date=2010 |volume=3 |issue=10 |page=36 |url=https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/predation-herbivory-and-parasitism-13261134 |access-date=12 February 2018 |quote=Predation, herbivory, and parasitism exist along a continuum of severity in terms of the extent to which they negatively affect an organism's fitness. ... In most situations, parasites do not kill their hosts. An exception, however, occurs with parasitoids, which blur the line between parasitism and predation. |archive-date=30 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170930230324/http://www.nature.com/scitable/knowledge/library/predation-herbivory-and-parasitism-13261134 |url-status=live }}</ref> Most parasitoids are [[parasitoid wasp]]s or other [[hymenoptera]]ns; others include [[dipterans]] such as [[phoridae|phorid flies]]. They can be divided into two groups, idiobionts and koinobionts, differing in their treatment of their hosts.<ref name=GullanCranston2010>{{cite book |last1=Gullan |first1=P. J. |last2=Cranston |first2=P. S. |date=2010 |title=The Insects: An Outline of Entomology |url=https://archive.org/details/insectsoutlineen00pjgu |url-access=limited |publisher=Wiley |edition=4th |isbn=978-1-118-84615-5 |pages=[https://archive.org/details/insectsoutlineen00pjgu/page/n332 308], 365–367, 375, 440–441}}</ref> [[Idiobiont]] parasitoids sting their often-large prey on capture, either killing them outright or paralysing them immediately. The immobilised prey is then carried to a nest, sometimes alongside other prey if it is not large enough to support a parasitoid throughout its development. An [[oviposition|egg is laid]] on top of the prey and the nest is then sealed. The parasitoid develops rapidly through its larval and pupal stages, [[mass provisioning|feeding on the provisions]] left for it.<ref name=GullanCranston2010/> [[Koinobiont]] parasitoids, which include [[Diptera|flies]] as well as wasps, lay their eggs inside young hosts, usually larvae. These are allowed to go on growing, so the host and parasitoid develop together for an extended period, ending when the parasitoids emerge as adults, leaving the prey dead, eaten from inside. Some koinobionts regulate their host's development, for example preventing it from [[pupa]]ting or making it [[ecdysis|moult]] whenever the parasitoid is ready to moult. They may do this by producing hormones that mimic the host's moulting hormones ([[ecdysteroid]]s), or by regulating the host's endocrine system.<ref name=GullanCranston2010/> <gallery mode="packed"> File:Live Tetragnatha montana (RMNH.ARA.14127) parasitized by Acrodactyla quadrisculpta larva (RMNH.INS.593867) - BDJ.1.e992.jpg |Idiobiont [[parasitoid wasp]]s immediately paralyse their hosts for their larvae ([[Pimplinae]], pictured) to eat.<ref name=PoulinRandhawa2015/> File:CSIRO ScienceImage 2357 Spotted alfalfa aphid being attacked by parasitic wasp.jpg|[[Koinobiont]] parasitoid wasps like this [[Braconidae|braconid]] lay their eggs via an [[ovipositor]] inside their hosts, which continue to grow and moult. File:Female Apocephalus borealis ovipositing into the abdomen of a worker honey bee.png|[[Phoridae|Phorid fly]] (centre left) is [[oviposition|laying eggs]] in the abdomen of a worker [[honey-bee]], [[Behavior-altering parasites and parasitoids|altering its behaviour]]. </gallery> {{anchor|Micropredator}} ==== Mikropredatori ==== [[File:Anopheles minimus.jpg|thumb|[[komarac|Komarci]] su mikropredatori i značajni prenosioci bolesti]] Mikropredator napada više od jednog domaćina, smanjujući adaptivnu vrijednost svakog domaćina za barem malu količinu, i u kontaktu je s jednim domaćinom samo povremeno. Ovo ponašanje čini mikropredatore pogodnim prenosiocima, zato što mogu prenositi manje parazite s jednog domaćina na drugog.<ref name=PoulinRandhawa2015/><ref name=LaffertyKuris2002/><ref name="Wilson2017">{{cite journal |last1=Wilson |first1=Anthony J. |display-authors=etal |title =What is a vector? |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=372 |issue=1719 |date=March 2017 |doi=10.1098/rstb.2016.0085 |pmid=28289253 |article-number=20160085 |pmc=5352812}}</ref> Većina mikropredatora su [[hematofagija|hematofagni]], što znači da se hrane krvlju. To obuhvata crve poput [[pijavica]], rakove poput pripadnika [[Branchiura]] i jednakonošce iz porodice [[Gnathiidae]], razne [[dvokrilci|dvokrilce]] poput komaraca i [[cece muva|ce-ce muha]], druge člankonošce poput buha i krpelja, kičmenjake poput [[paklara]] i sisare poput [[Vampirski šišmiši|vampirskih šišmiša]].<ref name=PoulinRandhawa2015/> === Strategije prenosa === [[File:Entamoeba histolytica life cycle-en.svg|thumb|upright=1.7<!--format for legibility of multi-image diagram-->|[[Biological life cycle|Life cycle]] of ''[[Entamoeba histolytica]]'', an anaerobic parasitic protozoan transmitted by the [[fecal–oral route]]]] Parasites use a variety of methods to infect animal hosts, including physical contact, the [[fecal–oral route]], free-living infectious stages, and vectors, suiting their differing hosts, life cycles, and ecological contexts.<ref name=Godfrey2013>{{cite journal |last=Godfrey |first=Stephanie S. |title=Networks and the ecology of parasite transmission: A framework for wildlife parasitology |journal=Wildlife |date=December 2013 |volume=2 |pages=235–245 |doi=10.1016/j.ijppaw.2013.09.001 |pmid=24533342 |pmc=3862525|bibcode=2013IJPPW...2..235G }}</ref> Examples to illustrate some of the many possible combinations are given in the table. {|class="wikitable sortable" |+ Examples of transmission methods in different ecological contexts<ref name=Godfrey2013/> ! Parasite !! Host !! Transmission method !! Ecological context |- |''[[Gyrodactylus turnbulli]]''<br/>(a [[monogenean]]) ||''[[Poecilia reticulata]]''<br/>(guppy) ||physical contact ||social behaviour |- |[[Nematode]]s<br/>e.g. ''[[Strongyloides]]'' ||''[[Macaca fuscata]]''<br/>(Japanese macaque) ||fecal–oral || social behaviour<br/>(grooming) |- |''[[Heligmosomoides polygyrus]]''<br/>(a nematode) ||''[[Apodemus flavicollis]]''<br/>(yellow-necked mouse) ||fecal–oral ||sex-biased transmission<br/>(mainly to males) |- |''[[Amblyomma]]''<br/>(a tick) ||''[[Sphenodon punctatus]]''<br/>(tuatara) ||free-living infectious stages ||social behaviour |- |''[[Plasmodium]]''<br/>([[malaria]] parasite) ||[[Bird]]s, [[mammal]]s<br/>(inc. humans) ||''[[Anopheles]]'' mosquito vector,<br/>attracted by odour of<br/>infected human host<ref name="de Boer2017">{{cite journal |last1=de Boer |first1=Jetske G. |last2=Robinson |first2=Ailie |last3=Powers |first3=Stephen J. |last4=Burgers |first4=Saskia L. G. E. |last5=Caulfield |first5=John C. |last6=Birkett |first6=Michael A. |last7=Smallegange |first7=Renate C. |last8=van Genderen |first8=Perry J. J. |last9=Bousema |first9=Teun |last10=Sauerwein |first10=Robert W. |last11=Pickett |first11=John A. |last12=Takken |first12=Willem |last13=Logan |first13=James G. |title=Odours of Plasmodium falciparum-infected participants influence mosquito–host interactions |journal=Scientific Reports |volume=7 |issue=1 |page=9283 |date=August 2017 |doi=10.1038/s41598-017-08978-9 |doi-access=free|pmid=28839251 |pmc=5570919 |bibcode=2017NatSR...7.9283D }}</ref> ||— |} === Varijante === Među mnogim varijantama parazitskih strategija su hiperparazitizam,<ref name=Dissanaike1957/> društveni parazitizam,<ref name=Thomas2010/> parazitizam legla,<ref name=Payne1997/> kleptoparazitizam,<ref name=SlaterRosenblatt2005/> spolni parazitizam<ref name=Pietsch2005/> i adelfoparazitizam.<ref name=Rochat2001/> ==== Hiperparazitizam ==== {{main|Hiperparazit}} [[Hyperparasite]]s feed on another parasite, as exemplified by protozoa living in helminth parasites,<ref name=Dissanaike1957>{{cite journal |last1=Dissanaike |first1=A. S. |title=On Protozoa hyperparasitic in Helminth, with some observations on ''Nosema helminthorum'' Moniez, 1887 |journal=Journal of Helminthology |date=1957 |volume=31 |issue=1–2 |pages=47–64 |pmid=13429025 |doi=10.1017/s0022149x00033290|s2cid=35487084 }}</ref> or facultative or obligate parasitoids whose hosts are either conventional parasites or parasitoids.<ref name=PoulinRandhawa2015/><ref name=GullanCranston2010/> Levels of parasitism beyond secondary also occur, especially among facultative parasitoids. In [[oak gall]] systems, there can be up to four levels of parasitism.<ref>{{cite journal |last=Askew |first=R. R. |url=https://www.researchgate.net/publication/238289888 |title=On the Biology of the Inhabitants of Oak Galls of Cynipidae (Hymenoptera) in Britain |journal=Transactions of the Society for British Entomology |date=1961 |volume=14 |pages=237–268}}</ref> Hyperparasites can control their hosts' populations, and are used for this purpose [[biological pest control|in agriculture]] and to some extent in [[medicine]]. The controlling effects can be seen in the way that the [[Hypovirus#CHV1–Chestnut blight hypovirulence|CHV1 virus]] helps to control the damage that [[chestnut blight]], ''Cryphonectria parasitica'', does to [[American chestnut]] trees, and in the way that [[bacteriophage]]s can limit bacterial infections. It is likely, though little researched, that most pathogenic microparasites have hyperparasites which may prove widely useful in both agriculture and medicine.<ref name="ParrattLaine2016">{{cite journal |last1=Parratt |first1=Steven R. |last2=Laine |first2=Anna-Liisa |title=The role of hyperparasitism in microbial pathogen ecology and evolution |journal=The ISME Journal |volume=10 |issue=8 |date=January 2016|doi=10.1038/ismej.2015.247 |pmid=26784356 |pages=1815–1822|pmc=5029149 |bibcode=2016ISMEJ..10.1815P }}</ref> ==== Društveni parazitizam ==== {{further|Ant mimicry|Kukavičja pčela|Emeryjevo pravilo}} Social parasites take advantage of interspecific interactions between members of [[eusocial]] animals such as [[ant]]s, [[termite]]s, and [[bumblebee]]s. Examples include the large blue butterfly, ''[[Phengaris arion]]'', its larvae employing [[ant mimicry]]<!--(myrmecomorphy)--> to parasitise certain ants,<ref name="Thomas2010">{{cite journal |last1=Thomas |first1=J. A. |last2=Schönrogge |first2=K. |author3=Bonelli, S. |author4=Barbero, F. |author5=Balletto, E. |title=Corruption of ant acoustical signals by mimetic social parasites: ''Maculinea'' butterflies achieve elevated status in host societies by mimicking the acoustics of queen ants |journal=Commun Integr Biol |volume=3 |issue=2 |pages=169–171 |year=2010 |pmid=20585513 |pmc=2889977 |doi=10.4161/cib.3.2.10603}}</ref> ''[[Bombus bohemicus]]'', a bumblebee which invades the hives of other bees and takes over reproduction while their young are raised by host workers, and ''[[Melipona scutellaris]]'', a eusocial bee whose virgin queens escape killer workers and invade another colony without a queen.<ref>{{Cite journal |first1=Annette |last1=Van Oystaeyen |first2=Denise |last2=Araujo Alves |first3=Ricardo |last3=Caliari Oliveira |first4=Daniela |last4=Lima do Nascimento |first5=Fábio |last5=Santos do Nascimento |first6=Johan |last6=Billen |first7=Tom |last7=Wenseleers |title=Sneaky queens in ''Melipona'' bees selectively detect and infiltrate queenless colonies |journal=Animal Behaviour |date=September 2013 |volume=86 |issue=3 |pages=603–609 |doi=10.1016/j.anbehav.2013.07.001 |bibcode=2013AnBeh..86..603V |citeseerx=10.1.1.309.6081 |s2cid=12921696 }}</ref> An extreme example of interspecific social parasitism is found in the ant ''[[Tetramorium inquilinum]]'', an obligate parasite which lives exclusively on the backs of other ''Tetramorium'' ants.<ref>{{cite web |url=https://www.antkeepers.com/facts/ant-colony/social-parasites/ |title=Social Parasites in the Ant Colony |publisher=Antkeepers |access-date=4 April 2016 |archive-date=24 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424122522/https://www.antkeepers.com/facts/ant-colony/social-parasites/ |url-status=live }}</ref> A mechanism for the evolution of social parasitism was first proposed by Carlo Emery in 1909.<ref>{{Cite journal |last=Emery |first=Carlo |date=1909 |title=Über den Ursprung der dulotischen, parasitischen un myrmekophilen Ameisen |journal=Biologischen Centralblatt |volume=29 |pages=352–362}}</ref> Now known as "[[Emery's rule]]", it states that social parasites tend to be closely related to their hosts, often being in the same genus.<ref name="RD">{{cite web |url=https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/social-parasitism-in-ants-13256421 |title=Social Parasitism in Ants |last=Deslippe |first=Richard |publisher=Nature Education Knowledge |year=2010 |access-date=29 October 2010 |archive-date=18 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518111632/https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/social-parasitism-in-ants-13256421/ |url-status=live }}</ref><ref name="Emery_1909">{{cite journal |last=Emery |first=C. |url=https://archive.org/details/ants_11715/page/n1 |title=Über den Ursprung der dulotischen, parasitischen und myrmekophilen Ameisen |journal=Biologisches Centralblatt |date=1909 |volume=29 |pages=352–362}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Bourke |first1=Andrew F. G. |last2=Franks |first2=Nigel R. |date=July 1991 |title=Alternative adaptations, sympatric speciation and the evolution of parasitic, inquiline ants |journal=Biological Journal of the Linnean Society |volume=43 |issue=3 |pages=157–178 |doi=10.1111/j.1095-8312.1991.tb00591.x |bibcode=1991BJLS...43..157B |issn=0024-4066}}</ref> Intraspecific social parasitism occurs in parasitic nursing, where some individual young take milk from unrelated females. In [[wedge-capped capuchin]]s, higher ranking females sometimes take milk from low ranking females without any reciprocation.<ref name=obrien5>{{cite journal |last=O'Brien |first=Timothy G. |title=Parasitic nursing behavior in the wedge-capped capuchin monkey (''Cebus olivaceus'') |journal=American Journal of Primatology |year=1988 |volume=16 |issue=4 |pages=341–344 |doi =10.1002/ajp.1350160406 |pmid=32079372 |s2cid=86176932 }}</ref> ==== Parazitizam legla ==== {{further|Parazitizam legla}} In [[brood parasitism]], the hosts suffer increased parental investment and energy expenditure to feed parasitic young, which are commonly larger than host young. The growth rate of host nestlings is slowed, reducing the host's fitness. Brood parasites include birds in different families such as [[cowbird]]s, [[Viduidae|whydahs]], [[cuckoo]]s, and [[black-headed duck]]s. These do not build nests of their own, but leave their eggs in nests of other [[species]]. In the family ''[[Cuckoo|Cuculidae]]'', over 40% of cuckoo species are obligate brood parasites, while others are either facultative brood parasites or provide parental care.<ref>{{Cite book |last=Payne |first=R. B. |title=The Cuckoos |date=September 15, 2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-850213-5 |edition=1st |location=Oxford |language=en}}</ref> The eggs of some brood parasites [[mimicry|mimic]] those of their hosts, while some cowbird eggs have tough shells, making them hard for the hosts to kill by piercing, both mechanisms implying selection by the hosts against parasitic eggs.<ref name=Payne1997>{{cite book |last=Payne |first=R. B. |date=1997 |chapter=Avian brood parasitism |editor1=Clayton, D. H. |editor2=Moore, J. |title=Host–parasite evolution: General principles and avian models |pages=[https://archive.org/details/hostparasiteevol1997unse/page/338 338–369] |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-854892-8 |chapter-url=https://archive.org/details/hostparasiteevol1997unse/page/338 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Rothstein |first1=S. I. |year=1990 |title=A model system for coevolution: avian brood parasitism |journal=Annual Review of Ecology and Systematics |volume=21 |pages=481–508 |doi=10.1146/annurev.ecolsys.21.1.481}}</ref><ref name="DeMarsico2013">{{cite journal |last1=De Marsico |first1=M. C. |last2=Gloag |first2=R. |last3=Ursino |first3=C. A. |last4=Reboreda |first4=J. C. |title=A novel method of rejection of brood parasitic eggs reduces parasitism intensity in a cowbird host |journal=Biology Letters |volume=9 |issue=3 |date=March 2013 |doi=10.1098/rsbl.2013.0076 |pmid=23485877 |article-number=20130076|pmc=3645041 }}</ref> The adult female [[European cuckoo]] further mimics a predator, the [[European sparrowhawk]], giving her time to lay her eggs in the host's nest unobserved.<ref name=Welbergen2011>{{cite journal |last1=Welbergen |first1=J. |last2=Davies |first2=N. B. |year=2011 |title=A parasite in wolf's clothing: hawk mimicry reduces mobbing of cuckoos by hosts |journal=[[Behavioral Ecology (journal)|Behavioral Ecology]] |volume=22 |issue=3 |pages=574–579 |doi=10.1093/beheco/arr008|doi-access=free }}</ref> Host species often combat parasitic egg mimicry through egg [[Polymorphism (biology)|polymorphism]], having two or more egg phenotypes within a single population of a species. Multiple phenotypes in host eggs decrease the probability of a parasitic species accurately "matching" their eggs to host eggs.<ref>{{Cite journal |last=Yang |first=C. |first2=X. |last2=Si |first3=W. |last3=Liang |first4=A. P. |last4=Møller |title=Spatial variation in egg polymorphism among cuckoo hosts across 4 continents |journal=Current Zoology |date=2020 |volume=66 |issue=5 |pages=477–483 |doi=10.1093/cz/zoaa011 |pmid=33293928 |pmc=7705517 |via=Oxford Academic}}</ref> ==== Kleptoparazitizam ==== {{further|Kleptoparazitizam}} In [[kleptoparasitism]] (from Greek κλέπτης (''kleptēs''), "thief"), parasites steal food gathered by the host. The parasitism is often on close relatives, whether within the same species or between species in the same genus or family. For instance, the many lineages of [[cuckoo bee]]s lay their eggs in the nest cells of other [[bee]]s in the same family.<ref name="SlaterRosenblatt2005">{{cite book |last1=Slater |first1=Peter J. B. |last2=Rosenblatt |first2=Jay S. |author3=Snowdon, Charles T. |author4=Roper, Timothy J. |author5=Brockmann, H. Jane |author-link5=H. Jane Brockmann |author6=Naguib, Marc |title=Advances in the Study of Behavior |url=https://books.google.com/books?id=WQl2s_xwfagC&pg=PA365 |date=30 January 2005 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-049015-1 |page=365}}</ref> Kleptoparasitism is uncommon generally but conspicuous in birds; some such as [[skuas]] are specialised in pirating food from other seabirds, relentlessly chasing them down until they disgorge their catch.<ref name="Furness1978">{{cite journal |last=Furness |first=R. W. |title=Kleptoparasitism by great skuas (''Catharacta skua'' Brünn.) and Arctic skuas (''Stercorarius parasiticus'' L.) at a Shetland seabird colony |journal=Animal Behaviour |volume=26 |year=1978 |doi=10.1016/0003-3472(78)90107-0 |pages=1167–1177|bibcode=1978AnBeh..26.1167F |s2cid=53155057 }}</ref> ==== Spolni parazitizam ==== {{main|Sexual parasitism}} A unique approach is seen in some species of [[anglerfish]], such as ''[[Ceratias holboelli]]'', where the males are reduced to tiny [[sexual parasite]]s, wholly dependent on females of their own species for survival, permanently attached below the female's body, and unable to fend for themselves. The female nourishes the male and protects him from predators, while the male gives nothing back except the sperm that the female needs to produce the next generation.<ref name=Pietsch2005>{{cite journal |last=Pietsch |first=Theodore W. |title=Dimorphism, parasitism, and sex revisited: modes of reproduction among deep-sea ceratioid anglerfishes (Teleostei: Lophiiformes) |journal=Ichthyological Research |date=25 August 2005 |volume=52 |issue=3 |pages=207–236 |doi=10.1007/s10228-005-0286-2|bibcode=2005IchtR..52..207P |s2cid=24768783 }}</ref> ==== Adelfoparazitizam ==== Adelphoparasitism, (from Greek [[wikt:ἀδελφός|ἀδελφός]] (''adelphós''), brother<ref>{{cite book |last1=Maggenti |first1=Armand R. |last2=Maggenti |first2=Mary Ann |last3=Gardner |first3=Scott Lyell |title=Online Dictionary of Invertebrate Zoology |url=http://slovarji.info/dictionaries/en_dictionary_of_invertebras.pdf#page=29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180418031907/http://slovarji.info/dictionaries/en_dictionary_of_invertebras.pdf#page=29 |archive-date=18 April 2018 |publisher=University of Nebraska |page=22 |date=2005}}</ref>), also known as sibling-parasitism, occurs where the host species is closely related to the parasite, often in the same family or genus.<ref name=Rochat2001>{{cite journal |last1=Rochat |first1=Jacques |last2=Gutierrez |first2=Andrew Paul |title=Weather-mediated regulation of olive scale by two parasitoids |journal=Journal of Animal Ecology |date=May 2001 |volume=70 |issue=3 |pages=476–490 |doi=10.1046/j.1365-2656.2001.00505.x|bibcode=2001JAnEc..70..476R |s2cid=73607283 |doi-access=free }}</ref> In the citrus blackfly parasitoid, ''[[Encarsia perplexa]]'', unmated females may lay [[Ploidy#haploid|haploid]] eggs in the fully developed larvae of their own species, producing male offspring,<ref>{{cite web |title=Featured Creatures. ''Encarsia perplexa'' |url=http://entnemdept.ufl.edu/creatures/beneficial/encarsia_perplexa.htm |publisher=University of Florida |access-date=6 January 2018 |archive-date=5 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105061019/http://entnemdept.ufl.edu/creatures/beneficial/encarsia_perplexa.htm |url-status=live }}</ref> while the marine worm ''[[Bonellia viridis]]'' has a similar reproductive strategy, although the larvae are planktonic.<ref name="BerecSchembri2005">{{cite journal |last1=Berec |first1=Ludek |last2=Schembri |first2=Patrick J. |last3=Boukal |first3=David S. |url=https://core.ac.uk/download/pdf/46603451.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003131349/https://core.ac.uk/download/pdf/46603451.pdf |archive-date=3 October 2019 |url-status=live |title=Sex determination in ''Bonellia viridis'' (Echiura: Bonelliidae): population dynamics and evolution |journal=Oikos |volume=108 |issue=3 |year=2005 |pages=473–484 |doi=10.1111/j.0030-1299.2005.13350.x|bibcode=2005Oikos.108..473B }}</ref> ==== Ilustracije ==== Examples of the major variant strategies are illustrated. <gallery class="center" mode="nolines" widths="180px"> File:Pteromalid hyperparasitoid.jpg|A hyperparasitoid [[Pteromalidae|pteromalid wasp]] on the cocoons of its host, itself a parasitoid [[braconid wasp]] File:Maculinea arion Large Blue Upperside SFrance 2009-07-18.jpg|The [[large blue]] butterfly is an [[ant mimicry|ant mimic]] and social parasite. File:Eastern Phoebe-nest-Brown-headed-Cowbird-egg.jpg|In [[Brood parasite|brood parasitism]], the host raises the young of another species: here a [[cowbird]]'s egg in an [[Eastern phoebe]]'s nest. File:Great Skua (cropped).jpg|The [[great skua]] is a powerful [[Kleptoparasitism|kleptoparasite]], relentlessly pursuing other seabirds until they disgorge their catches of food. File:Северная церапия (cropped).jpg|The male of the [[anglerfish]] species ''[[Ceratias holboelli]]'' lives as a tiny [[sexual parasite]] permanently attached below the female's body. File:Encarsia perplexa.jpg|''[[Encarsia perplexa]]'' (centre), a parasitoid of [[citrus blackfly]] (lower left), is also an adelphoparasite, laying eggs in larvae of its own species </gallery> == Taksonomski raspon == Parasitism has an extremely wide taxonomic range, including animals, plants, fungi, protozoans, bacteria, and viruses.<ref name="Rollinson2">{{cite book |last1=Rollinson |first1=D. |last2=Hay |first2=S. I. |title=Advances in parasitology |date=2011 |publisher=Elsevier Science |location=Oxford |isbn=978-0-12-385897-9|pages=4–7}}</ref> === Životinje === {{further|List of parasitic organisms}} {|class="wikitable sortable <!--collapsible collapsed-->" |+ Major parasitic animal groups{{sfn|Poulin|2007|page=6}} ! Phylum !! Class/Order ! style="width: 60px;" |No. of<br/>species ! Endo-<br/>paras. ||Ecto-<br/>paras. !! [[Invertebrate|Invert]]<br/>def. host !! [[Vertebrate|Vert]]<br/>def. host !! No. of<br/>hosts !! Marine !! Fresh-<br/>water !! Terres-<br/>trial |- |[[Cnidaria]] ||[[Myxozoa]]ns ||1,350 ||Yes ||||||Yes ||2 or more ||Yes ||Yes || |- |[[Cnidaria]] ||[[Polypodium (cnidarian)|Polypodiozoa]]ns ||1 ||Yes ||||||Yes ||1 ||||Yes || |- |[[Flatworms]] ||[[Trematodes]] ||15,000 ||Yes ||||||Yes ||2 or more ||Yes ||Yes ||Yes |- |[[Flatworms]] ||[[Monogenea]]ns ||20,000 ||||Yes ||||Yes ||1 ||Yes ||Yes || |- |[[Flatworms]] ||[[Cestoidea|Cestodes]] ||5,000 ||Yes ||||||Yes ||2 or more ||Yes ||Yes ||Yes |- |[[Nematomorpha|Horsehair worms]] ||<!--Class--> ||350 ||Yes ||||Yes ||||1 or more ||||Yes ||Yes |- |[[Nematodes]] ||<!--Class--> ||10,500 ||Yes ||||Yes ||Yes ||1 or more ||Yes ||Yes ||Yes |- |[[Acanthocephala]] ||<!--Class--> ||1,200 ||Yes ||||||Yes ||2 or more ||Yes ||Yes ||Yes |- |[[Annelids]] ||[[Hirudinea|Leeches]] ||400 ||||Yes ||||Yes ||1 ||Yes ||Yes || |- |[[Molluscs]] ||[[Bivalves]] ||600 ||||Yes ||||Yes ||1 ||||Yes || |- |[[Molluscs]] ||[[Gastropods]] ||5,000 ||||Yes ||||Yes ||1 ||Yes |||| |- |[[Arthropods]] ||[[Ixodida|Ticks]] ||800 ||||Yes ||||Yes ||1 or more ||||||Yes |- |[[Arthropods]] ||[[Acari|Mites]] ||30,000 ||Yes ||Yes ||Yes ||Yes ||1 ||Yes ||Yes ||Yes |- |[[Arthropods]] ||[[Copepods]] ||4,000 ||||Yes ||Yes ||Yes ||1 ||Yes ||Yes || |- |[[Arthropods]] ||[[Phthiraptera|Lice]] ||4,000 ||||Yes ||||Yes ||1 ||||||Yes |- |[[Arthropods]] ||[[Siphonaptera|Fleas]] ||2,500 ||||Yes ||||Yes ||1 ||||||Yes |- |[[Arthropods]] ||[[Diptera|True flies]] ||2,300 ||||Yes ||||Yes ||1 ||||||Yes |- |[[Arthropods]] ||[[Strepsiptera|Twisted-wing insects]]||600 ||Yes ||||Yes ||||1 ||||||Yes |- |[[Arthropods]] ||[[Hymenoptera|Parasitoid wasps]] ||130,000<ref>{{cite journal |last1=Polaszek |first1=Andrew |last2=Vilhemsen |first2=Lars |title=Biodiversity of hymenopteran parasitoids |journal=Current Opinion in Insect Science |date=2023 |volume=56 |article-number=101026 |doi=10.1016/j.cois.2023.101026 |pmid=36966863 |s2cid=257756440 |doi-access=free |bibcode=2023COIS...5601026P }}</ref> - 1,100,000<ref name="Forbes Bagley Beer Hippee 2018">{{cite journal | last1=Forbes | first1=Andrew A. | last2=Bagley | first2=Robin K. | last3=Beer | first3=Marc A. | last4=Hippee | first4=Alaine C. | last5=Widmayer | first5=Heather A. | display-authors=3 | title=Quantifying the unquantifiable: why Hymenoptera, not Coleoptera, is the most speciose animal order | journal=BMC Ecology | volume=18 | issue=1 | date=12 July 2018 | page=21 | issn=1472-6785 | doi=10.1186/s12898-018-0176-x| pmid=30001194 | pmc=6042248 | doi-access=free | bibcode=2018BMCE...18...21F }}</ref> ||Yes ||Yes ||Yes ||||1 ||||||Yes |} Parasitism is widespread in the animal kingdom,<ref>{{cite book |last1=Morand |first1=Serge |last2=Krasnov |first2=Boris R. |last3=Littlewood |first3=D. Timothy J. |title=Parasite Diversity and Diversification |url=https://books.google.com/books?id=o2t2BgAAQBAJ&pg=PA44 |year=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-03765-6 |page=44}}</ref> and has evolved independently from free-living forms hundreds of times.<ref name=PoulinRandhawa2015/> Many types of [[helminth]] including [[trematoda|flukes]] and [[Cestoidea|cestodes]] have complete life cycles involving two or more hosts. By far the largest group is the parasitoid wasps in the Hymenoptera.<ref name=PoulinRandhawa2015/> The [[phylum|phyla]] and [[class (biology)|classes]] with the largest numbers of parasitic species are listed in the table. Numbers are conservative minimum estimates. The columns for Endo- and Ecto-parasitism refer to the definitive host, as documented in the Vertebrate and Invertebrate columns.{{sfn|Poulin|2007|page=6}} === Biljke === {{main|Parasitic plant}} [[File:Cuscuta parasite plant.JPG|thumb|left|upright|''[[Cuscuta]]'' (a dodder), a stem [[holoparasite]], on an [[acacia]] tree]] A [[hemiparasite]] or ''partial parasite'' such as [[mistletoe]] derives some of its nutrients from another living plant, whereas a [[obligate parasite|holoparasite]] such as ''[[Cuscuta]]'' derives all of its nutrients from another plant.<ref name="Rastogi">{{cite book |last1=Rastogi |first1=V. B. |title=Modern Biology |url=https://books.google.com/books?id=D-85x6Jhji0C&q=partial+parasite&pg=SA1-PA115 |publisher=Pitambar Publishing |date=1997 |isbn=978-81-209-0496-5 |page=115}}</ref> [[Parasitic plant]]s make up about one per cent of [[angiosperms]] and are in almost every [[biome]] in the world.<ref name="Kokla Melnyk 2010">{{Cite journal |last1=Kokla |first1=Anna |last2=Melnyk |first2=Charles W. |date=1 October 2018 |title=Developing a thief: Haustoria formation in parasitic plants |journal=Developmental Biology |language=en |volume=442 |issue=1 |pages=53–59 |doi=10.1016/j.ydbio.2018.06.013 |pmid=29935146 |s2cid=49394142 |issn=0012-1606|doi-access= }}</ref><ref name="Heide-Jørgensen, H. 2008">{{cite book |last=Heide-Jørgensen |first=Henning S. |year=2008 |title=Parasitic flowering plants |publisher=Brill |isbn=978-90-04-16750-6}}</ref><ref name=Nickrent2002>{{cite web |last1=Nickrent |first1=Daniel L. |author-link1=Daniel Lee Nickrent |title=Parasitic Plants of the World |url=http://nickrentlab.siu.edu/NickrentPDFs/Chapter2.pdf |date=2002 |access-date=10 April 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306062557/http://nickrentlab.siu.edu/NickrentPDFs/Chapter2.pdf |archive-date=6 March 2016}} which appeared in Spanish as Chapter 2, pp. 7–27 in: J. A. López-Sáez, P. Catalán and L. Sáez [eds.], ''Parasitic Plants of the Iberian Peninsula and Balearic Islands''.</ref> All these plants have modified roots, [[haustorium|haustoria]], which penetrate the host plants, connecting them to the conductive system—either the [[xylem]], the [[phloem]], or both. This provides them with the ability to extract water and nutrients from the host. A parasitic plant is classified depending on where it latches onto the host, either the stem or the root, and the amount of nutrients it requires. Since holoparasites have no [[chlorophyll]] and therefore cannot make food for themselves by [[photosynthesis]], they are always obligate parasites, deriving all their food from their hosts.<ref name="Heide-Jørgensen, H. 2008"/> Some parasitic plants can locate their [[host (biology)|host]] plants by detecting [[Chemical substance|chemicals]] in the air or soil given off by host [[Shoot (botany)|shoot]]s or [[root]]s, respectively. About 4,500 [[species]] of parasitic plant in approximately 20 [[Family (taxonomy)|families]] of [[flowering plant]]s are known.<ref name="Heide-Jørgensen, H. 2008"/><ref name="NickrentMusselman2004">{{cite journal |last1=Nickrent |first1=D. L. |last2=Musselman |first2=L. J. |title=Introduction to Parasitic Flowering Plants |journal=The Plant Health Instructor |year=2004 |doi=10.1094/PHI-I-2004-0330-01}}</ref> Species within the ''[[Orobanchaceae]]'' (broomrapes) are among the most economically destructive of all plants. Species of ''[[Striga]]'' (witchweeds) are estimated to cost billions of dollars a year in crop yield loss, infesting over 50&nbsp;million hectares of cultivated land within Sub-Saharan Africa alone. ''Striga'' infects both grasses and grains, including [[Zea mays|corn]], [[Oryza sativa|rice]], and [[sorghum]], which are among the world's most important food crops. ''[[Orobanche]]'' also threatens a wide range of other important crops, including [[peas]], [[Cicer arietinum|chickpeas]], [[Solanum lycopersicum|tomatoes]], [[carrot]]s, and varieties of [[cabbage]]. Yield loss from ''Orobanche'' can be total; despite extensive research, no method of control has been entirely successful.<ref name="WestwoodYoder2010">{{cite journal |last1=Westwood |first1=James H. |last2=Yoder |first2=John I. |last3=Timko |first3=Michael P. |last4=dePamphilis |first4=Claude W. |title=The evolution of parasitism in plants |journal=Trends in Plant Science |volume=15 |issue=4 |year=2010 |pages=227–235 |doi=10.1016/j.tplants.2010.01.004|pmid=20153240 |bibcode=2010TPS....15..227W }}</ref> Many [[plants]] and [[fungi]] exchange carbon and nutrients in mutualistic [[mycorrhizal]] relationships. Some 400 species of [[myco-heterotrophy|myco-heterotrophic]] plants, mostly in the tropics, however effectively [[Cheating (biology)|cheat]] by taking carbon from a fungus rather than exchanging it for minerals. They have much reduced roots, as they do not need to absorb water from the soil; their stems are slender with few [[vascular bundle]]s, and their leaves are reduced to small scales, as they do not photosynthesize. Their seeds are small and numerous, so they appear to rely on being infected by a suitable fungus soon after germinating.<ref>{{cite journal |last=Leake |first=J. R. |date=1994 |title=The biology of myco-heterotrophic ('saprophytic') plants |journal=New Phytologist |volume=127 |issue=2 |pages=171–216 |doi=10.1111/j.1469-8137.1994.tb04272.x|pmid=33874520 |bibcode=1994NewPh.127..171L |s2cid=85142620 }}</ref> [[File:Armillaria mellea, Honey Fungus, UK 1.jpg|thumb|The honey fungus, ''[[Armillaria mellea]]'', is a parasite of trees, and a [[saprophyte]] feeding on the trees it has killed.]] === Gljive === {{further|Pathogenic fungus|Plant pathology}} Parasitic [[fungi]] derive some or all of their nutritional requirements from plants, other fungi, or animals. Plant pathogenic fungi are classified into three categories depending on their mode of nutrition: biotrophs, [[hemibiotrophs]] and necrotrophs. Biotrophic fungi derive nutrients from living plant cells, and during the course of infection they colonise their plant host in such a way as to keep it alive for a maximally long time.<ref>{{Cite journal |last1=Fei |first1=Wang |last2=Liu |first2=Ye |date=11 August 2022 |title=Biotrophic Fungal Pathogens: a Critical Overview |journal=Applied Biochemistry and Biotechnology |volume=195 |issue=1 |pages=1–16 |doi=10.1007/s12010-022-04087-0 |pmid=35951248 |s2cid=251474576 |issn=0273-2289}}</ref> One well-known example of a biotrophic pathogen is [[Corn smut|''Ustilago maydis'']], causative agent of the corn smut disease. Necrotrophic pathogens on the other hand, kill host cells and feed [[saprophytic]]ally, an example being the root-colonising honey fungi in the genus ''[[Armillaria]].''<ref name="RHS">{{cite web |title=What is honey fungus? |url=https://www.rhs.org.uk/advice/profile?PID=180 |publisher=[[Royal Horticultural Society]] |access-date=12 October 2017 |archive-date=8 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108093722/https://www.rhs.org.uk/advice/profile?PID=180 |url-status=live }}</ref> Hemibiotrophic pathogens begin their colonising their hosts as biotrophs, and subsequently killing off host cells and feeding as necrotrophs, a phenomenon termed the [[biotrophy-necrotrophy switch]].<ref>{{Cite journal |last1=Chowdhury |first1=Supriyo |last2=Basu |first2=Arpita |last3=Kundu |first3=Surekha |date=8 December 2017 |title=Biotrophy-necrotrophy switch in pathogen evoke differential response in resistant and susceptible sesame involving multiple signaling pathways at different phases |journal=Scientific Reports |volume=7 |issue=1 |page=17251 |doi=10.1038/s41598-017-17248-7 |doi-access=free|pmid=29222513 |pmc=5722813 |bibcode=2017NatSR...717251C |issn=2045-2322}}</ref> Pathogenic fungi are well-known causative agents of diseases on animals as well as humans. Fungal infections ([[Fungal infection|mycosis]]) are estimated to kill 1.6&nbsp;million people each year.<ref>{{cite journal |title=Stop neglecting fungi |journal=Nature Microbiology |date=25 July 2017 |volume=2 |issue=8 |article-number=17120 |doi=10.1038/nmicrobiol.2017.120 |pmid=28741610 |bibcode=2017NatMb...217120. |doi-access=free}}</ref> One example of a potent fungal animal pathogen are [[Microsporidia]] - obligate [[Intracellular parasite|intracellular parasitic]] fungi that largely affect insects, but may also affect vertebrates including humans, causing the intestinal infection [[microsporidiosis]].<ref name="Didier">{{cite journal |last1=Didier |first1=E. S. |last2=Stovall |first2=M. E. |last3=Green |first3=L. C. |last4=Brindley |first4=P. J. |last5=Sestak |first5=K. |last6=Didier |first6=P. J. |url=https://www.researchgate.net/publication/8159085 |title=Epidemiology of microsporidiosis: sources and modes of transmission |journal=Veterinary Parasitology |date=9 December 2004 |volume=126 |issue=1–2 |pages=145–166 |doi=10.1016/j.vetpar.2004.09.006 |pmid=15567583}}</ref> [[File:Borrelia burgdorferi-cropped.jpg|thumb|upright|''[[Borrelia burgdorferi]]'', the bacterium that causes [[Lyme disease]], is transmitted by ''[[Ixodes]]'' ticks.]] === Protozoe === {{further|Human parasite#Protozoa}} Protozoa such as ''[[Plasmodium]]'', ''[[Trypanosoma]]'', and ''[[Entamoeba]]''<ref name=Esch2013>{{cite journal |last1=Esch |first1=K. J. |last2=Petersen |first2=C. A. |title=Transmission and epidemiology of zoonotic protozoal diseases of companion animals |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=26 |issue=1 |pages=58–85 |date=January 2013 |pmid=23297259 |pmc=3553666 |doi=10.1128/CMR.00067-12}}</ref> are endoparasitic. They cause serious diseases in vertebrates including humans—in these examples, malaria, sleeping sickness, and [[amoebiasis|amoebic dysentery]]—and have complex life cycles.<ref name="PollittMacGregor2011"/> === Bakterije === {{main|Pathogenic bacteria}} Many bacteria are parasitic, though they are more generally thought of as [[Pathogenic bacteria|pathogens]] causing disease.<ref name=McFall-Ngai2007>{{Cite journal |last=McFall-Ngai |first=Margaret |date=January 2007 |title=Adaptive Immunity: Care for the community |journal=Nature |volume=445 |issue=7124 |page=153 |doi=10.1038/445153a|pmid=17215830 |bibcode=2007Natur.445..153M |s2cid=9273396 |doi-access=free }}</ref> Parasitic bacteria are extremely diverse, and infect their hosts by a variety of routes. To give a few examples, ''[[Bacillus anthracis]]'', the cause of [[anthrax]], is spread by contact with infected [[domestic animal]]s; its [[spore]]s, which can survive for years outside the body, can enter a host through an abrasion or may be inhaled. ''[[Borrelia]]'', the cause of [[Lyme disease]] and [[relapsing fever]], is transmitted by vectors, ticks of the genus ''[[Ixodes]]'', from the diseases' reservoirs in animals such as [[deer]]. ''[[Campylobacter jejuni]]'', a cause of [[gastroenteritis]], is spread by the fecal–oral route from animals, or by eating insufficiently cooked [[poultry]], or by contaminated water. ''[[Haemophilus influenzae]]'', an agent of [[bacterial meningitis]] and respiratory tract infections such as [[influenza]] and [[bronchitis]], is transmitted by droplet contact. ''[[Treponema pallidum]]'', the cause of [[syphilis]], is [[sexually transmitted disease|spread]] by [[sexual activity]].<ref name=Lippincott>{{cite book |last1=Fisher |first1=Bruce |last2=Harvey |first2=Richard P. |last3=Champe |first3=Pamela C. |title=Lippincott's Illustrated Reviews: Microbiology (Lippincott's Illustrated Reviews Series) |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |year=2007|pages=332–353 |isbn=978-0-7817-8215-9 }}</ref> [[File:Tevenphage.svg|thumb|[[Enterobacteria phage T4]] is a [[bacteriophage]] virus. It infects its host, ''[[Escherichia coli]]'', by injecting its DNA through its tail, which attaches to the bacterium's surface.]] === Virusi === {{main|Virus |Bacteriophage}} [[Virus]]es are obligate [[Intracellular parasite|intracellular parasites]], characterised by extremely limited biological function, to the point where, while they are evidently able to infect all other organisms from bacteria and [[archaea]] to animals, plants and fungi, it is unclear whether they can themselves be described as living. They can be either [[Orthornavirae|RNA]] or [[DNA virus]]es consisting of a single or double strand of [[genetic material]] ([[RNA]] or [[DNA]], respectively), covered in a [[protein]] coat and sometimes a [[lipid]] envelope. They thus lack all the usual machinery of the [[cell (biology)|cell]] such as [[enzyme]]s, relying entirely on the host cell's ability to replicate DNA and synthesise proteins. Most viruses are [[bacteriophage]]s, infecting bacteria.<ref name=Koonin2006>{{cite journal |last1=Koonin |first1=E. V. |last2=Senkevich |first2=T. G. |author3=Dolja, V. V. |title=The ancient Virus World and evolution of cells |journal=Biology Direct |volume=1 |page=29 |year=2006 |pmid=16984643 |pmc=1594570 |doi=10.1186/1745-6150-1-29 |doi-access=free }}</ref><ref name="Breitbart M, Rohwer F 2005 278–84">{{cite journal|author-link1=Mya Breitbart |author1=Breitbart, M. |author2=Rohwer, F. |title=Here a virus, there a virus, everywhere the same virus? |journal=Trends in Microbiology |volume=13 |issue=6 |pages=278–284 |year=2005 |pmid=15936660 |doi=10.1016/j.tim.2005.04.003}}</ref><ref name="Lawrence">{{cite journal|author1=Lawrence, C. M. |author2=Menon, S. |author3=Eilers, B. J. |display-authors=etal |title=Structural and functional studies of archaeal viruses |journal=The Journal of Biological Chemistry |volume=284 |issue=19 |pages=12599–603 |year=2009 |pmid=19158076 |doi=10.1074/jbc.R800078200 |pmc=2675988|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Edwards |first1=R. A. |last2=Rohwer |first2=F. |url=https://www.cbcb.umd.edu/confcour/CMSC828G-materials/Edwards-Rohwer-2005-NatureReviewsMicro.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003133000/https://www.cbcb.umd.edu/confcour/CMSC828G-materials/Edwards-Rohwer-2005-NatureReviewsMicro.pdf |archive-date=3 October 2019 |url-status=live |title=Viral metagenomics |journal=Nature Reviews Microbiology |volume=3 |issue=6 |pages=504–510 |year=2005 |pmid=15886693 |doi=10.1038/nrmicro1163|s2cid=8059643 }}</ref> == Evolutivna ekologija == [[File:Tyrannosaurus with infection.jpg|thumb|Restoration of a ''[[Tyrannosaurus]]'' with holes possibly caused by a ''[[Trichomonas]]''-like parasite]] {{further|Evolutionary ecology}} Parasitism is a major aspect of evolutionary ecology; for example, almost all free-living animals are host to at least one species of parasite. Vertebrates, the best-studied group, are hosts to between 75,000 and 300,000 species of helminths and an uncounted number of parasitic microorganisms. On average, a mammal species hosts four species of nematode, two of trematodes, and two of cestodes.<ref name="Dobson2008">{{cite journal |last1=Dobson |first1=A. |last2=Lafferty |first2=K. D. |last3=Kuris |first3=A. M. |last4=Hechinger |first4=R. F. |last5=Jetz |first5=W. |title=Homage to Linnaeus: How many parasites? How many hosts? |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=105 |issue=Supplement 1 |date=2008 |doi=10.1073/pnas.0803232105 |pmid=18695218 |pages=11482–11489|pmc=2556407 |bibcode=2008PNAS..10511482D |doi-access=free }}</ref> Humans have 342 species of helminth parasites, and 70 species of protozoan parasites.<ref name="Sukhdeo2012"/> Some three-quarters of the links in [[food web]]s include a parasite, important in regulating host numbers. Perhaps 40 per cent of described species are parasitic.<ref name="Dobson2008"/> === Fosilni zapis === {{further|Paleoparasitology}} Parasitism is hard to demonstrate from the [[fossil record]], but holes in the [[mandible]]s of several specimens of ''[[Tyrannosaurus]]'' may have been caused by ''[[Trichomonas]]''-like parasites.<ref>{{cite journal |volume=4 |issue=9 |article-number=e7288 |last=Wolff |first=Ewan D. S. |author2=Salisbury, Steven W. |author3=Horner, John R. |author4=Varrichio, David J. |title=Common Avian Infection Plagued the Tyrant Dinosaurs |journal=PLOS ONE |year=2009 |pmid=19789646 |pmc=2748709 |doi=10.1371/journal.pone.0007288|bibcode=2009PLoSO...4.7288W |doi-access=free }}</ref> ''[[Saurophthirus]]'', the Early Cretaceous [[flea]], parasitized [[Pterosauria|pterosaurs]].<ref>Ponomarenko, A.G. (1976) A new insect from the Cretaceous of Transbaikalia, a possible parasite of pterosaurians. ''Paleontological Journal'' 10(3):339-343 (English) / ''Paleontologicheskii Zhurnal'' 1976(3):102-106 (Russian)</ref><ref>{{Cite journal|last1=Zhang|first1=Yanjie|last2=Shih|first2=Chungkun|last3=Rasnitsyn|first3=Alexandr|last4=Ren|first4=Dong|last5=Gao|first5=Taiping|date=2020|title=A new flea from the Early Cretaceous of China|url=https://www.app.pan.pl/article/item/app006802019.html|journal=Acta Palaeontologica Polonica|volume=65|doi=10.4202/app.00680.2019|doi-access=free|archive-date=25 February 2020|access-date=2 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225040619/http://app.pan.pl/article/item/app006802019.html|url-status=live}}</ref> Eggs that belonged to [[nematode]] worms and probably [[protozoa]]n [[cyst]]s were found in the Late Triassic [[coprolite]] of [[phytosaur]]. This rare find in Thailand reveals more about the ecology of prehistoric parasites.<ref>{{cite journal|author=Thanit Nonsrirach|author2=Serge Morand|author3=Alexis Ribas|author4=Sita Manitkoon|author5=Komsorn Lauprasert|author6=Julien Claude|date=9 August 2023|title=First discovery of parasite eggs in a vertebrate coprolite of the Late Triassic in Thailand|journal=PLOS ONE|volume=18 |issue=8 |article-number=e0287891 |doi=10.1371/journal.pone.0287891|pmid=37556448|pmc=10411797 |bibcode=2023PLoSO..1887891N |doi-access=free }}</ref> === Koevolucija === {{further|Host–parasite coevolution}} As hosts and parasites evolve together, their relationships often change. When a parasite is in a sole relationship with a host, selection drives the relationship to become more benign, even mutualistic, as the parasite can reproduce for longer if its host lives longer.<ref name=Rook2007/> But where parasites are competing, selection favours the parasite that reproduces fastest, leading to increased virulence. There are thus varied possibilities in [[host–parasite coevolution]].<ref name=MasseyBuckling2004/> [[Evolutionary epidemiology]] analyses how parasites spread and evolve, whereas [[Darwinian medicine]] applies similar evolutionary thinking to non-parasitic diseases like [[cancer]] and [[Autoimmune disease|autoimmune conditions]].<ref name="Ewald1994">{{cite book |last=Ewald |first=Paul W. |title=Evolution of Infectious Disease |url=https://archive.org/details/evolutionofinfec0000ewal|url-access=registration |year=1994 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-534519-3 |page=8}}</ref> ==== Dugoročna partnerstva u korist mutualizma ==== [[File:Wolbachia.png|thumb|left|''[[Wolbachia]]'' bacteria within an insect cell]] Long-term partnerships can lead to a relatively stable relationship tending to [[commensalism]] or [[Mutualism (biology)|mutualism]], as, all else being equal, it is in the evolutionary interest of the parasite that its host thrives. A parasite may evolve to become less harmful for its host or a host may evolve to cope with the unavoidable presence of a parasite—to the point that the parasite's absence causes the host harm. For example, although animals parasitised by [[helminth|worms]] are often clearly harmed, such infections may also reduce the prevalence and effects of [[Autoimmunity|autoimmune]] disorders in animal hosts, including humans.<ref name=Rook2007>{{cite journal |last=Rook |first=G. A. |url=https://www.academia.edu/580118 |title=The hygiene hypothesis and the increasing prevalence of chronic inflammatory disorders |journal=Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene |year=2007 |volume=101 |issue=11 |pages=1072–1074 |pmid=17619029 |doi=10.1016/j.trstmh.2007.05.014 |archive-date=26 March 2023 |access-date=3 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032901/https://www.academia.edu/580118 |url-status=live }}</ref> In a more extreme example, some [[nematode]] worms cannot reproduce, or even survive, without infection by ''[[Wolbachia]]'' bacteria.<ref>{{cite journal |last1=Hoerauf |first1=Achim |last2=Mand |first2=Sabine |last3=Fischer |first3=Kerstin |last4=Kruppa |first4=Thomas |last5=Marfo-Debrekyei |first5=Yeboah |last6=Debrah |first6=Alexander Yaw |last7=Pfarr |first7=Kenneth M. |last8=Adjei |first8=Ohene |last9=Büttner |first9=Dietrich W. |display-authors=3 |title=Doxycycline as a novel strategy against bancroftian filariasis?depletion of Wolbachia endosymbionts from Wuchereria bancrofti and stop of microfilaria production |journal=Medical Microbiology and Immunology |volume=192 |issue=4 |date=1 November 2003 |doi=10.1007/s00430-002-0174-6 |pages=211–216}}</ref> [[Lynn Margulis]] and others have argued, following [[Peter Kropotkin]]'s 1902 ''[[Mutual Aid: A Factor of Evolution]]'', that natural selection drives relationships from parasitism to mutualism when resources are limited. This process may have been involved in the [[symbiogenesis]] which formed the [[eukaryote]]s from an intracellular relationship between [[archaea]] and bacteria, though the sequence of events remains largely undefined.<ref>{{cite book |last1=Margulis |first1=Lynn |author1-link=Lynn Margulis |last2=Sagan |first2=Dorion |author2-link=Dorion Sagan |last3=Eldredge |first3=Niles |author3-link=Niles Eldredge |year=1995 |url=https://books.google.com/books?id=4IIpAQAAMAAJ |title=What Is Life? |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-684-81087-4}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sarkar |first1=Sahotra |last2=Plutynski |first2=Anya |title=A Companion to the Philosophy of Biology |url=https://books.google.com/books?id=iN7UYNjbxsYC&pg=PA358 |year=2008 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-69584-5 |page=358}}</ref> ==== Konkurencija u korist virulencije ==== Competition between parasites can be expected to favour faster reproducing and therefore more [[Virulence|virulent]] parasites, by [[natural selection]].<ref name=MasseyBuckling2004>{{cite journal |last1=Massey |first1=R. C. |last2=Buckling |first2=A. |last3=ffrench-Constant |first3=R.|author1-link=Ruth Massey |title=Interference competition and parasite virulence |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=271 |issue=1541 |year=2004 |pages=785–788 |doi=10.1098/rspb.2004.2676 |pmc=1691666 |pmid=15255095 |bibcode=2004PBioS.271..785M }}</ref><ref name=Rigaud2010>{{cite journal |last1=Rigaud |first1=T. |last2=Perrot-Minnot |first2=M.-J. |last3=Brown |first3=M. J. F. |title=Parasite and host assemblages: embracing the reality will improve our knowledge of parasite transmission and virulence |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=277 |issue=1701 |year=2010 |pages=3693–3702 |doi=10.1098/rspb.2010.1163|pmid=20667874 |pmc=2992712 }}</ref> [[File:Pink Flamingos with Duck - Camargue, France - April 2007 (cropped).jpg|thumb|Biologists long suspected [[cospeciation]] of [[flamingo]]s and [[duck]]s with their parasitic [[louse|lice]], which were similar in the two families. Cospeciation did occur, but it led to flamingos and [[grebe]]s, with a later [[host switch]] of flamingo lice to ducks.]] Among competing parasitic insect-killing bacteria of the genera ''[[Photorhabdus]]'' and ''[[Xenorhabdus]]'', virulence depended on the relative potency of the antimicrobial [[toxin]]s ([[bacteriocins]]) produced by the two strains involved. When only one bacterium could kill the other, the other strain was excluded by the competition. But when [[caterpillar]]s were infected with bacteria both of which had toxins able to kill the other strain, neither strain was excluded, and their virulence was less than when the insect was infected by a single strain.<ref name=MasseyBuckling2004/> ==== Kospecijacija ==== A parasite sometimes undergoes [[cospeciation]] with its host, resulting in the pattern described in [[Fahrenholz's rule]], that the phylogenies of the host and parasite come to mirror each other.<ref name=Page>{{cite book |last=Page |first=Roderic D. M. |publisher=John Wiley |date=27 January 2006 |isbn=978-0-470-01617-6 |doi=10.1038/npg.els.0004124|title=Encyclopedia of Life Sciences |chapter=Cospeciation }}</ref> An example is between the [[simian foamy virus]] (SFV) and its primate hosts. The phylogenies of SFV polymerase and the mitochondrial [[cytochrome c oxidase subunit II]] from African and Asian primates were found to be closely congruent in branching order and divergence times, implying that the simian foamy viruses cospeciated with Old World primates for at least 30&nbsp;million years.<ref name="SwitzerSalemi2005">{{cite journal |last1=Switzer |first1=William M. |last2=Salemi |first2=Marco |last3=Shanmugam |first3=Vedapuri |last4=Gao |first4=Feng |last5=Cong |first5=Mian-er |last6=Kuiken |first6=Carla |last7=Bhullar |first7=Vinod |last8=Beer |first8=Brigitte E. |last9=Vallet |first9=Dominique |last10=Gautier-Hion |first10=Annie |last11=Tooze |first11=Zena |last12=Villinger |first12=Francois |last13=Holmes |first13=Edward C. |last14=Heneine |first14=Walid |display-authors=3 |title=Ancient co-speciation of simian foamy viruses and primates |journal=Nature |volume=434 |issue=7031 |year=2005 |pages=376–380 |doi=10.1038/nature03341 |pmid=15772660 |bibcode=2005Natur.434..376S |s2cid=4326578 |url=https://zenodo.org/record/1233279 |archive-date=7 November 2019 |access-date=7 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107064156/https://zenodo.org/record/1233279 |url-status=live }}</ref> The presumption of a shared evolutionary history between parasites and hosts can help elucidate how host taxa are related. For instance, there has been a dispute about whether [[Phoenicopteriformes|flamingos]] are more closely related to [[Ciconiiformes|storks]] or [[Anseriformes|ducks]]. The fact that flamingos share parasites with ducks and geese was initially taken as evidence that these groups were more closely related to each other than either is to storks. However, evolutionary events such as the duplication, or the extinction of parasite species (without similar events on the host phylogeny) often erode similarities between host and parasite phylogenies. In the case of flamingos, they have similar lice to those of [[grebe]]s. Flamingos and grebes do have a common ancestor, implying cospeciation of birds and lice in these groups. Flamingo lice then [[host switch|switched hosts]] to ducks, creating the situation which had confused biologists.<ref name=JohnsonKennedy2006>{{cite journal|last1=Johnson|first1=K. P.|last2=Kennedy|first2=M.|last3=McCracken|first3=K. G|title=Reinterpreting the origins of flamingo lice: cospeciation or host-switching?|journal=Biology Letters|volume=2|issue=2|year=2006|pages=275–278|doi=10.1098/rsbl.2005.0427|pmc=1618896|pmid=17148381}}</ref> [[File:Toxoplasma gondii (2).jpg|thumb|The protozoan ''[[Toxoplasma gondii]]'' facilitates its transmission by [[Behavior-altering parasites|inducing behavioral changes]] in rats through infection of neurons in their [[central nervous system]].]] Parasites infect [[sympatry|sympatric]] hosts (those within their same geographical area) more effectively, as has been shown with [[Digenea|digenetic trematodes]] infecting lake snails.<ref name="Lively00"/> This is in line with the [[Red Queen hypothesis]], which states that interactions between species lead to constant natural selection for coadaptation. Parasites track the locally common hosts' phenotypes, so the parasites are less infective to [[allopatric speciation|allopatric]] hosts, those from different geographical regions.<ref name="Lively00">{{cite journal |last1=Lively |first1=C. M. |last2=Dybdahl |first2=M. F. |url=https://public.wsu.edu/~dybdahl/nature00.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160607131917/http://public.wsu.edu/~dybdahl/nature00.pdf |archive-date=7 June 2016 |url-status=live |title=Parasite adaptation to locally common host genotypes |journal=Nature |volume=405 |issue=6787 |pages=679–81 |year=2000 |pmid=10864323 |doi=10.1038/35015069 |bibcode=2000Natur.405..679L |s2cid=4387547 }}</ref> === Modificiranje ponašanja domaćina === {{further|Behavior-altering parasites}} <!-- [[File:Reclinervellus nielseni.jpg|thumb|left|A larva of ''[[Reclinervellus nielseni]]'' parasitizing ''[[Cyclosa argenteoalba]]'' in Japan]]--> Some parasites [[Behavior-altering parasites|modify host behaviour]] in order to increase their transmission between hosts, often in relation to predator and prey ([[parasite increased trophic transmission]]). For example, in the [[California coastal salt marsh]], the fluke ''[[Euhaplorchis californiensis]]'' reduces the ability of its [[killifish]] host to avoid predators.<ref>{{cite journal |last1=Lafferty |first1=K. D. |last2=Morris |first2=A. K. |year=1996 |url=http://parasitology.msi.ucsb.edu/sites/parasitology.msi.ucsb.edu/files/docs/publications/Altered%20Behavior.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303123301/http://parasitology.msi.ucsb.edu/sites/parasitology.msi.ucsb.edu/files/docs/publications/Altered%20Behavior.pdf |archive-date=3 March 2019 |url-status=live |title=Altered behavior of parasitized killifish increases susceptibility to predation by bird final hosts |journal=Ecology |volume=77 |issue=5 |pages=1390–1397 |doi=10.2307/2265536 |jstor=2265536 |bibcode=1996Ecol...77.1390L }}</ref> This parasite matures in [[egret]]s, which are more likely to feed on infected killifish than on uninfected fish. Another example is the protozoan ''[[Toxoplasma gondii]]'', a parasite that matures in [[Felis silvestris catus|cats]] but can be carried by many other [[Mammalia|mammals]]. Uninfected [[Rattus rattus|rats]] avoid cat odors, but rats infected with ''T. gondii'' are drawn to this scent, which may increase transmission to feline hosts.<ref>{{cite journal |last1=Berdoy |first1=M. |last2=Webster |first2=J. P. |last3=Macdonald |first3=D. W. |title=Fatal attraction in rats infected with ''Toxoplasma gondii'' |journal=Proc. Biol. Sci. |volume=267 |issue=1452 |pages=1591–4 |year=2000 |pmid=11007336 |pmc=1690701 |doi=10.1098/rspb.2000.1182 }}</ref> The malaria parasite modifies the skin odour of its human hosts, increasing their attractiveness to mosquitoes and hence improving the chance for the parasite to be transmitted.<ref name="de Boer2017"/> The spider ''[[Cyclosa argenteoalba]]'' often have parasitoid wasp larvae attached to them which alter their web-building behavior. Instead of producing their normal sticky spiral shaped webs, they made simplified webs when the parasites were attached. This manipulated behavior lasted longer and was more prominent the longer the parasites were left on the spiders.<ref>{{cite journal |last=Takasuka |first=Keizo |date=16 September 2019 |title=Evaluation of manipulative effects by an ichneumonid spider-ectoparasitoid larva upon an orb-weaving spider host (Araneidae: Cyclosa argenteoalba) by means of surgical removal and transplantation |journal=The Journal of Arachnology |volume=47 |issue=2 |page=181 |doi=10.1636/joa-s-18-082|s2cid=202579182 |issn=0161-8202}}</ref> [[File:Bed bug, Cimex lectularius.jpg|thumb|Trait loss: bedbug ''[[Cimex lectularius]]'' is flightless, like many insect ectoparasites.]] === Gubitak osobina === Parasites can exploit their hosts to carry out a number of functions that they would otherwise have to carry out for themselves. Parasites which lose those functions then have a selective advantage, as they can divert resources to reproduction. Many insect ectoparasites including [[Cimex|bedbugs]], [[Polyctenidae|batbugs]], [[lice]] and [[flea]]s have lost their [[insect flight|ability to fly]], relying instead on their hosts for transport.<ref>{{cite book |last=Alexander |first=David E. |title=On the Wing: Insects, Pterosaurs, Birds, Bats and the Evolution of Animal Flight |url=https://books.google.com/books?id=H6xUCgAAQBAJ&pg=PT119 |year=2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-999679-7 |page=119}}</ref> Trait loss more generally is widespread among parasites.<ref>{{cite journal |last=Poulin |first=Robert |author-link=Robert Poulin (zoologist) |url=http://faculty.uml.edu/rhochberg/hochberglab/Courses/Parasite/PDF%20Papers/Parasitology%20Papers/Myths-Realities%20Parasite%20life%20histories.pdf |title=Evolution of parasite life history traits: myths and reality |journal=Parasitology Today |date=September 1995 |volume=11 |issue=9 |pages=342–345 |pmid=15275316 |doi=10.1016/0169-4758(95)80187-1|archive-url=https://web.archive.org/web/20120216194337/http://faculty.uml.edu/rhochberg/hochberglab/Courses/Parasite/PDF%20Papers/Parasitology%20Papers/Myths-Realities%20Parasite%20life%20histories.pdf |archive-date=16 February 2012 }}</ref> An extreme example is the [[myxosporea]]n ''[[Henneguya zschokkei]]'', an ectoparasite of fish and the only animal known to have lost the ability to respire aerobically: its cells lack [[mitochondria]].<ref name="PNAS">{{Cite journal |last1=Yahalom |first1=Dayana |last2=Atkinson |first2=Stephen D.|last3=Neuhof |first3=Moran |last4=Chang |first4=E. Sally |last5=Philippe |first5=Hervé |last6=Cartwright |first6=Paulyn |last7=Bartholomew |first7=Jerri L. |last8=Huchon |first8=Dorothée |date=19 February 2020 |title=A cnidarian parasite of salmon (Myxozoa: Henneguya) lacks a mitochondrial genome |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=117 |issue=10 |pages=5358–5363 |doi=10.1073/pnas.1909907117 |pmid=32094163|pmc=7071853 |bibcode=2020PNAS..117.5358Y |doi-access=free }}</ref> === Odbrane domaćina === Hosts have evolved a variety of defensive measures against their parasites, including physical barriers like the skin of vertebrates,<ref name=Colorado/> the immune system of mammals,<ref name=Maizels2009/> insects actively removing parasites,<ref name=Jeanne1979/> and defensive chemicals in plants.<ref name=Runyon2010/> The evolutionary biologist [[W. D. Hamilton]] suggested that [[sexual reproduction]] could have evolved to help to defeat multiple parasites by enabling [[genetic recombination]], the shuffling of genes to create varied combinations. Hamilton showed by mathematical modelling that sexual reproduction would be evolutionarily stable in different situations, and that the theory's predictions matched the actual ecology of sexual reproduction.<ref name="Hamilton1990">{{cite journal |last1=Hamilton |first1=W. D. |author1-link=W. D. Hamilton|last2=Axelrod |first2=R. |last3=Tanese |first3=R. |title=Sexual reproduction as an adaptation to resist parasites (a review). |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=87 |issue=9 |date=May 1990 |doi=10.1073/pnas.87.9.3566 |pmid=2185476 |pmc=53943 |pages=3566–3573 |bibcode=1990PNAS...87.3566H |doi-access=free }}</ref><ref name="EbertHamilton1996">{{cite journal |last1=Ebert |first1=Dieter |last2=Hamilton |first2=William D. |author2-link=W. D. Hamilton |title=Sex against virulence: the coevolution of parasitic diseases |journal=Trends in Ecology & Evolution |volume=11 |issue=2 |year=1996 |doi=10.1016/0169-5347(96)81047-0 |pmid=21237766 |pages=79–82|bibcode=1996TEcoE..11...79E }}</ref> However, there may be a trade-off between [[immunocompetence]] and breeding male vertebrate hosts' [[secondary sex characteristic]]s, such as the plumage of [[peacock]]s and the manes of [[lion]]s. This is because the male hormone [[testosterone]] encourages the growth of secondary sex characteristics, favouring such males in [[sexual selection]], at the price of reducing their immune defences.<ref name="FolstadKarter1992">{{cite journal |last1=Folstad |first1=Ivar |last2=Karter |first2=Andrew John |url=https://www.academia.edu/17248251 |title=Parasites, Bright Males, and the Immunocompetence Handicap |journal=The American Naturalist |volume=139 |issue=3 |year=1992 |pages=603–622 |doi=10.1086/285346 |bibcode=1992ANat..139..603F |s2cid=85266542 }}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Kičmenjaci ==== [[File:Short Horned Lizard (4457945238).jpg|thumb|left|The dry [[skin]] of vertebrates such as the [[short-horned lizard]] prevents the entry of many parasites.]] The physical barrier of the tough and often dry and waterproof [[skin]] of reptiles, birds and mammals keeps invading microorganisms from entering the body. [[Human skin]] also secretes [[sebum]], which is toxic to most microorganisms.<ref name=Colorado>{{cite web |title=Host–Parasite Interactions Innate Defenses of the Host |publisher=University of Colorado |url=http://www.colorado.edu/outreach/BSI/k12activities/interactive/innatedefenses.pdf |access-date=7 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000852/http://www.colorado.edu/outreach/BSI/k12activities/interactive/innatedefenses.pdf |archive-date=4 March 2016 }}</ref> On the other hand, larger parasites such as [[trematode]]s detect chemicals produced by the skin to locate their hosts when they enter the water. Vertebrate [[saliva]] and tears contain [[lysozyme]], an enzyme that breaks down the [[Bacterial cell structure#Cell wall|cell walls]] of invading bacteria.<ref name=Colorado/> Should the organism pass the mouth, the [[stomach]] with its [[hydrochloric acid]], toxic to most microorganisms, is the next line of defence.<ref name=Colorado/> Some intestinal parasites have a thick, tough outer coating which is digested slowly or not at all, allowing the parasite to pass through the stomach alive, at which point they enter the intestine and begin the next stage of their life. Once inside the body, parasites must overcome the [[immune system]]'s [[serum proteins]] and [[pattern recognition receptor]]s, intracellular and cellular, that trigger the adaptive immune system's [[lymphocyte]]s such as [[T cell]]s and antibody-producing [[B cell]]s. These have receptors that recognise parasites.<ref name=Maizels2009>{{cite journal |last=Maizels |first=R. M. |title=Parasite immunomodulation and polymorphisms of the immune system |journal=J. Biol. |year=2009 |volume=8 |issue=7 |page=62 |pmid=19664200 |pmc=2736671 |doi=10.1186/jbiol166 |doi-access=free }}</ref> ==== Insekti ==== [[File:Leaf Spot on Oak in Gunnersbury Triangle.jpg|thumb|[[Leaf spot]] on [[oak]]. The spread of the parasitic fungus is limited by defensive chemicals produced by the tree, resulting in circular patches of damaged tissue.]] Insects often adapt their nests to reduce parasitism. For example, one of the key reasons why the wasp ''[[Polistes canadensis]]'' nests across multiple [[honeycomb|combs]], rather than building a single comb like much of the rest of its genus, is to avoid infestation by [[tineid moth]]s. The tineid moth lays its eggs within the wasps' nests and then these eggs hatch into larvae that can burrow from cell to cell and prey on wasp pupae. Adult wasps attempt to remove and kill moth eggs and larvae by chewing down the edges of cells, coating the cells with an oral secretion that gives the nest a dark brownish appearance.<ref name=Jeanne1979>{{cite journal |last=Jeanne |first=Robert L. |year=1979 |url=https://www.researchgate.net/publication/226226828 |title=Construction and Utilization of Multiple Combs in Polistes canadensis in Relation to the Biology of a Predaceous Moth |journal=Behavioral Ecology and Sociobiology |volume=4 |issue=3|pages=293–310 |doi=10.1007/bf00297649|bibcode=1979BEcoS...4..293J |s2cid=36132488 }}</ref> ==== Biljke ==== Plants respond to parasite attack with a series of chemical defences, such as [[polyphenol oxidase]], under the control of the [[jasmonic acid]]-insensitive (JA) and [[salicylic acid]] (SA) signalling pathways.<ref name=Runyon2010>{{cite journal |last=Runyon |first=J. B. |author2=Mescher, M. C. |author3=De Moraes, C. M. |title=Plant defenses against parasitic plants show similarities to those induced by herbivores and pathogens |journal=Plant Signal Behav |volume=5 |issue=8 |pages=929–31 |year=2010 |pmid=20495380 |pmc=3115164 |doi=10.4161/psb.5.8.11772|bibcode=2010PlSiB...5..929R }}</ref><ref name=Thaler2002>{{cite journal |last1=Thaler |first1=Jennifer S. |last2=Karban |first2=Richard |last3=Ullman |first3=Diane E. |last4=Boege |first4=Karina |last5=Bostock |first5=Richard M. |url=https://www.researchgate.net/publication/226325654 |title=Cross-talk between jasmonate and salicylate plant defense pathways: effects on several plant parasites |journal=Oecologia |volume=131 |issue=2 |year=2002 |doi=10.1007/s00442-002-0885-9 |pmid=28547690 |pages=227–235|bibcode=2002Oecol.131..227T |s2cid=25912204 }}</ref> The different biochemical pathways are activated by different attacks, and the two pathways can interact positively or negatively. In general, plants can either initiate a specific or a non-specific response.<ref name=Thaler2002/><ref name="Frank_2000">{{cite journal |last=Frank |first=S. A. |url=https://stevefrank.org/reprints-pdf/00JTB-Defense.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20010614080530/http://stevefrank.org/reprints-pdf/00JTB-Defense.pdf |archive-date=14 June 2001 |url-status=live |title=Specific and non-specific defense against parasitic attack |journal=J. Theor. Biol. |volume=202 |issue=4 |pages=283–304 |year=2000 |pmid=10666361 |doi=10.1006/jtbi.1999.1054|bibcode=2000JThBi.202..283F |citeseerx=10.1.1.212.7024 }}</ref> Specific responses involve recognition of a parasite by the plant's cellular receptors, leading to a strong but localised response: defensive chemicals are produced around the area where the parasite was detected, blocking its spread, and avoiding wasting defensive production where it is not needed.<ref name="Frank_2000"/> Non-specific defensive responses are systemic, meaning that the responses are not confined to an area of the plant, but spread throughout the plant, making them costly in energy. These are effective against a wide range of parasites.<ref name="Frank_2000"/> When damaged, such as by [[lepidoptera]]n [[caterpillar]]s, leaves of plants including [[maize]] and [[cotton]] release increased amounts of volatile chemicals such as [[terpene]]s that signal they are being attacked; one effect of this is to attract parasitoid wasps, which in turn attack the caterpillars.<ref name="Paré Tumlinson pp. 325–332">{{cite journal |last1=Paré |first1=Paul W. |last2=Tumlinson |first2=James H. |title=Plant Volatiles as a Defense against Insect Herbivores |journal=Plant Physiology |volume=121 |issue=2 |date=1 October 1999|doi=10.1104/pp.121.2.325 |pmid=10517823 |pages=325–332|pmc=1539229 }}</ref> {{anchor|Ecology|Evolution}} == Biologija i očuvanje == === Ekologija i parazitologija === [[File:Condor in flight.JPG|thumb|upright|The rescuing from extinction of the [[California condor]] was a successful and expensive project, but its ectoparasite, the louse ''[[Colpocephalum californici]]'', was made extinct.]] Parasitism and parasite evolution were until the twenty-first century studied by [[parasitologist]]s, in a science dominated by medicine, rather than by [[ecologist]]s or [[evolutionary biologists]]. Even though parasite-host interactions were plainly ecological and important in evolution, the history of parasitology caused what the evolutionary ecologist Robert Poulin called a "takeover of parasitism by parasitologists", leading ecologists to ignore the area. This was in his opinion "unfortunate", as parasites are "omnipresent agents of natural selection" and significant forces in evolution and ecology.{{sfn|Poulin|2007|pages=x, 1–2}} In his view, the long-standing split between the sciences limited the exchange of ideas, with separate conferences and separate journals. The technical languages of ecology and parasitology sometimes involved different meanings for the same words. There were philosophical differences, too: Poulin notes that, influenced by medicine, "many parasitologists accepted that evolution led to a decrease in parasite virulence, whereas modern evolutionary theory would have predicted a greater range of outcomes".{{sfn|Poulin|2007|pages=x, 1–2}} Their complex relationships make parasites difficult to place in food webs: a trematode with multiple hosts for its various life cycle stages would occupy many positions in a [[food web]] simultaneously, and would set up loops of energy flow, confusing the analysis. Further, since nearly every animal has (multiple) parasites, parasites would occupy the top levels of every food web.<ref name="Sukhdeo2012">{{cite journal |last=Sukhdeo |first=Michael V.K. |title=Where are the parasites in food webs? |journal=Parasites & Vectors |volume=5 |issue=1 |year=2012 |doi=10.1186/1756-3305-5-239 |pmid=23092160 |pmc=3523981 |article-number=239 |bibcode=2012PVec....5..239S |doi-access=free }}</ref> Parasites can play a role in the proliferation of non-native species. For example, invasive [[Carcinus maenas|green crabs]] are minimally affected by native [[Trematoda|trematodes]] on the Eastern Atlantic coast. This helps them outcompete native crabs such as the [[Cancer irroratus|Atlantic Rock]] and [[Jonah crab]]s.<ref>{{cite journal |last1=Blakeslee |first1=April M. H. |last2=Keogh |first2=Carolyn L. |last3=Fowler |first3=Amy E. |last4=Griffen |first4=Blaine D. |last5=Todd |first5=Peter Alan |title=Assessing the Effects of Trematode Infection on Invasive Green Crabs in Eastern North America |journal=PLOS ONE |date=1 June 2015 |volume=10 |issue=6 |article-number=e0128674 |doi=10.1371/journal.pone.0128674|pmid=26030816 |pmc=4451766 |bibcode=2015PLoSO..1028674B |doi-access=free }} {{open access}}</ref> Ecological parasitology can be important to attempts at control, like during the [[Eradication of dracunculiasis|campaign for eradicating the Guinea worm]]. Even though the parasite was eradicated in all but four countries, the worm began using frogs as an intermediary host before infecting dogs, making control more difficult than it would have been if the relationships had been better understood.<ref>{{cite journal |last=Eberhard |first=M. L. |title=Possible Role of Fish and Frogs as Paratenic Hosts of Dracunculus medinensis, Chad |volume=22 |issue=8 |pages=1428–1430 |date=August 2016 |journal=Emerging Infectious Diseases |doi=10.3201/eid2208.160043|pmid=27434418 |pmc=4982183 }}</ref> === Obrazloženje za očuvanje === {{further|Conservation biology of parasites}} {{external media |width = 210px |float = right |headerimage= |video1 = [https://knowablemagazine.org/article/living-world/2018/why-you-should-care-about-parasites "Why you should care about parasites"], 14 December 2018, ''[[Knowable Magazine]]'' }} Although parasites are widely considered to be harmful, the eradication of all parasites would not be beneficial. Parasites account for at least half of life's diversity; they perform important ecological roles; and without parasites, organisms might tend to asexual reproduction, diminishing the diversity of traits brought about by sexual reproduction.<ref name="Holt2010">{{cite journal |last=Holt |first=R. D. |url=https://people.clas.ufl.edu/rdholt/files/247c.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908060622/http://people.clas.ufl.edu/rdholt/files/247c.pdf |archive-date=8 September 2015 |url-status=live |title=IJEE Soapbox: World free of parasites and vectors: Would it be heaven, or would it be hell? |journal=Israel Journal of Ecology and Evolution |volume=56 |issue=3 |pages=239–250 |year=2010 |doi=10.1560/IJEE.56.3-4.239 |bibcode=2010IsJEE..56..239H }}</ref> Parasites provide an opportunity for the transfer of genetic material between species, facilitating evolutionary change.<ref name="Combes">{{cite book |last=Combes |first=Claude |title=The Art of being a Parasite |publisher=University of Chicago Press |year=2005 |isbn=978-0-226-11438-5}}</ref> Many parasites require multiple hosts of different species to complete their life cycles and rely on predator-prey or other stable ecological interactions to get from one host to another. The presence of parasites thus indicates that an ecosystem is healthy.<ref name="HudsonDobson2006">{{cite journal |last1=Hudson |first1=Peter J. |last2=Dobson |first2=Andrew P. |last3=Lafferty |first3=Kevin D. |url=http://www.personal.psu.edu/users/p/j/pjh18/downloads/184_Hudson_2006_Healthy_ecosystem_is_infected_TREE.pdf |title=Is a healthy ecosystem one that is rich in parasites? |journal=Trends in Ecology & Evolution |volume=21 |issue=7 |year=2006 |pages=381–385 |doi=10.1016/j.tree.2006.04.007|pmid=16713014 |bibcode=2006TEcoE..21..381H |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810105426/http://www.personal.psu.edu/users/p/j/pjh18/downloads/184_Hudson_2006_Healthy_ecosystem_is_infected_TREE.pdf |archive-date=10 August 2017 }}</ref> An ectoparasite, the California condor louse, ''[[Colpocephalum californici]]'', became a well-known conservation issue. A large and costly captive breeding program was run in the United States to rescue the [[California condor]]. It was host to a louse, which lived only on it. Any lice found were "deliberately killed" during the program, to keep the condors in the best possible health. The result was that one species, the condor, was saved and returned to the wild, while another species, the parasite, became extinct.<ref name="Stringer2014">{{cite journal |last1=Stringer |first1=Andrew Paul |last2=Linklater |first2=Wayne |title=Everything in Moderation: Principles of Parasite Control for Wildlife Conservation |journal=BioScience |date=2014 |volume=64 |issue=10 |pages=932–937 |doi=10.1093/biosci/biu135 |doi-access=free }}</ref> Although parasites are often omitted in depictions of [[food web]]s, they usually occupy the top position. Parasites can function like [[keystone species]], reducing the dominance of superior competitors and allowing [[competition (biology)|competing species]] to co-exist.<ref name="Sukhdeo2012"/><ref name="LaffertyAllesina2008">{{cite journal |last1=Lafferty |first1=Kevin D. |last2=Allesina |first2=Stefano |last3=Arim |first3=Matias |last4=Briggs |first4=Cherie J. |display-authors=etal |title=Parasites in food webs: the ultimate missing links |journal=Ecology Letters |volume=11 |issue=6|year=2008 |pages=533–546 |doi=10.1111/j.1461-0248.2008.01174.x|pmid=18462196 |pmc=2408649 |bibcode=2008EcolL..11..533L }}</ref><ref name="Chase2013">{{cite journal |last1=Chase |first1=Jonathan |title=Parasites in Food Webs: Untangling the Entangled Bank |journal=PLOS Biology |volume=11 |issue=6 |year=2013 |article-number=e1001580 |doi=10.1371/journal.pbio.1001580|pmid=23776405 |pmc=3678997 |doi-access=free }}</ref> [[File:Aggregated distribution of parasites on hosts.svg|thumb|upright=1.35|Parasites are [[Aggregated distribution|distributed unevenly]] among their hosts, most hosts having no parasites, and a few hosts harbouring most of the parasite population. This distribution makes sampling difficult and requires careful use of statistics.]] === Kvantitativna ekologija === {{further|Aggregated distribution}} A single parasite species usually has an aggregated distribution across host animals, which means that most hosts carry few parasites, while a few hosts carry the vast majority of parasite individuals. This poses considerable problems for students of parasite ecology, as it renders [[parametric statistics]] as commonly used by biologists invalid. [[Data transformation (statistics)|Log-transformation]] of data before the application of parametric test, or the use of [[non-parametric statistics]] is recommended by several authors, but this can give rise to further problems, so quantitative parasitology is based on more advanced biostatistical methods.<ref name="pmid10780537">{{cite journal |last1=Rózsa |first1=L. |last2=Reiczigel |first2=J. |last3=Majoros |first3=G. |url=http://www.zoologia.hu/list/quant_large.pdf |title=Quantifying parasites in samples of hosts |journal=J. Parasitol. |volume=86 |issue=2 |pages=228–32 |year=2000 |pmid=10780537 |doi =10.1645/0022-3395(2000)086[0228:QPISOH]2.0.CO;2 |s2cid=16228008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619111223/http://www.zoologia.hu/list/quant_large.pdf |archive-date=19 June 2018 }}</ref> == Historija == === Antika === {{further|Human parasite}} [[Human parasite]]s including roundworms, the [[Guinea worm]], [[Pinworm (parasite)|threadworms]] and tapeworms are mentioned in Egyptian papyrus records from 3000 BC onwards; the [[Ebers Papyrus]] describes [[hookworm]]. In [[ancient Greece]], parasites including the [[bladder worm]] are described in the [[Hippocratic Corpus]], while the comic playwright [[Aristophanes]] called tapeworms "hailstones". The Roman physicians Celsus and [[Galen]] documented the roundworms ''[[Ascaris lumbricoides]]'' and ''[[Enterobius vermicularis]]''.<ref name=Cox2004>{{cite journal |last=Cox |first=Francis E. G. |title=History of human parasitic diseases |journal=Infectious Disease Clinics of North America |date=June 2004 |volume=18 |issue=2 |pages=173–174 |pmid=15145374 |doi=10.1016/j.idc.2004.01.001 }}</ref> === Srednji vijek === [[File:Francesco Redi Osservazioni intorno agli animali viventi che si trovano negli animali viventi Plate 14.jpg|thumb|upright|A plate from [[Francesco Redi]]'s ''Osservazioni intorno agli animali viventi che si trovano negli animali viventi'' (Observations on living animals found inside living animals), 1684]] In his ''[[The Canon of Medicine|Canon of Medicine]]'', completed in 1025, the Persian physician [[Avicenna]] recorded human and animal parasites including roundworms, threadworms, the Guinea worm and tapeworms.<ref name=Cox2004/> In his 1397 book ''Traité de l'état, science et pratique de l'art de la Bergerie'' (Account of the state, science and practice of the art of shepherding), {{ill|Jehan de Brie|fr|Jean de Brie}} wrote the first description of a trematode endoparasite, the sheep liver fluke ''[[Fasciola hepatica]]''.<ref name=ChengHistory/><ref>{{cite book |editor=Humphrey-Smith, Ian |title=Sept siècles de parasitologie en France |trans-title=The French School of Parasitology |language=fr |pages=26–29 |publisher=Société Française de Parasitologie |date=1993}}</ref> === Rano moderno doba === In the [[early modern period]], [[Francesco Redi]]'s 1668 book ''Esperienze Intorno alla Generazione degl'Insetti'' (''Experiences of the Generation of Insects''), explicitly described ecto- and endoparasites, illustrating [[ticks]], the larvae of [[Cephenemyiinae|nasal flies of deer]], and [[Fasciola hepatica|sheep liver fluke]].<ref name=Ioli1997>{{cite journal |last1=Ioli |first1=A. |last2=Petithory |first2=J. C. |last3=Theodorides |first3=J. |title=Francesco Redi and the birth of experimental parasitology|journal=Hist Sci Med |year=1997|volume=31 |issue=1 |pages=61–66 |pmid=11625103}}</ref> Redi noted that parasites develop from eggs, contradicting the theory of [[spontaneous generation]].<ref name=Bush2001>{{cite book |last1=Bush |first1=A. O. |author2=Fernández, J. C. |author3=Esch, G. W. |author4=Seed, J. R. |title=Parasitism: The Diversity and Ecology of Animal Parasites |year=2001 |publisher=Cambridge University Press |page=[https://archive.org/details/parasitismdivers0000unse/page/4 4] |isbn=978-0-521-66447-9 |url=https://archive.org/details/parasitismdivers0000unse/page/4 }}</ref> In his 1684 book ''Osservazioni intorno agli animali viventi che si trovano negli animali viventi'' (''Observations on Living Animals found in Living Animals''), Redi described and illustrated over 100 parasites including the [[Ascaris lumbricoides|large roundworm]] in humans that causes [[ascariasis]].<ref name=Ioli1997/> Redi was the first to name the cysts of ''[[Echinococcus granulosus]]'' seen in dogs and sheep as parasitic; a century later, in 1760, [[Peter Simon Pallas]] correctly suggested that these were the larvae of tapeworms.<ref name=Cox2004/> In 1681, [[Antonie van Leeuwenhoek]] observed and illustrated the protozoan parasite ''[[Giardia lamblia]]'', and linked it to "his own loose stools". This was the first protozoan parasite of humans to be seen under a microscope.<ref name=Cox2004/> A few years later, in 1687, the Italian biologists [[Giovanni Cosimo Bonomo]] and [[Diacinto Cestoni]] described [[scabies]] as caused by the parasitic mite ''[[Sarcoptes scabiei]]'', marking it as the first disease of humans with a known microscopic causative agent.<ref>{{cite web |url=http://pacs.unica.it/biblio/lesson5.htm |title=Acarus as the cause of scabies |publisher=University of Cagliari |access-date=11 April 2018 |archive-date=3 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703205914/http://pacs.unica.it/biblio/lesson5.htm }}</ref> [[File:Ross, 20.Aug.1897.jpg|thumb|upright|[[Ronald Ross]] won the 1902 [[Nobel Prize]] for showing that the [[malaria parasite]] is transmitted by mosquitoes. This 1897 notebook page records his first observations of the parasite in mosquitoes.]] === Parazitologija === {{main|Parasitology}} Modern [[parasitology]] developed in the 19th century with accurate observations and experiments by many researchers and clinicians;<ref name=ChengHistory>{{cite book |last=Cheng |first=Thomas C. |title=General Parasitology |year=1973 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-170750-7 |pages=120–134|quote=The 19th century might be thought of as the genesis of modern parasitology.}}</ref> the term was first used in 1870.<ref>{{cite encyclopedia|title=Parasitology|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/parasitology|dictionary=Merriam-Webster|access-date=13 April 2018|archive-date=23 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241023200535/https://www.merriam-webster.com/dictionary/parasitology|url-status=live}}</ref> In 1828, James Annersley described [[amoebiasis]], protozoal infections of the intestines and the liver, though the pathogen, ''[[Entamoeba histolytica]]'', was not discovered until 1873 by Friedrich Lösch. [[James Paget]] discovered the intestinal nematode ''[[Trichinella spiralis]]'' in humans in 1835. James McConnell described the human liver fluke, ''[[Clonorchis sinensis]]'', in 1875.<ref name=Cox2004/> [[Algernon Thomas]] and [[Rudolf Leuckart]] independently made the first discovery of the life cycle of a trematode, the sheep liver fluke, by experiment in 1881–1883.<ref name=ChengHistory/> In 1877 [[Patrick Manson]] discovered the life cycle of the [[filarioidea|filarial worms]]<!--no comma, please!--> that cause [[lymphatic filariasis|elephantiasis]] transmitted by mosquitoes. Manson further predicted that the [[malaria]] parasite, ''[[Plasmodium]]'', had a mosquito vector, and persuaded [[Ronald Ross]] to investigate. Ross confirmed that the prediction was correct in 1897–1898. At the same time, [[Giovanni Battista Grassi]] and others described the malaria parasite's life cycle stages in ''[[Anopheles]]'' mosquitoes. Ross was [[Nobel Prize controversies#Physiology or medicine|controversially awarded the 1902 Nobel prize]] for his work, while Grassi was not.<ref name=Cox2004/> In 1903, [[David Bruce (microbiologist)|David Bruce]] identified the protozoan parasite and the [[tsetse fly]] vector of [[African trypanosomiasis]].<ref>{{cite journal |last=Ellis |first=Harold |author-link=Harold Ellis (surgeon) |title=Sir David Bruce, a pioneer of tropical medicine |journal=British Journal of Hospital Medicine |volume=67 |issue=3 |page=158 |date=March 2006 |pmid=16562450 |doi=10.12968/hmed.2006.67.3.20624}}</ref> === Vakcina === {{further|Malaria vaccine}} Given the importance of malaria, with some 220&nbsp;million people infected annually, many attempts have been made to interrupt its transmission. Various methods of [[malaria prophylaxis]] have been tried including the use of [[antimalarial drug]]s to kill off the parasites in the blood, the eradication of its mosquito vectors with [[insecticide|organochlorine and other insecticides]], and the development of a [[malaria vaccine]]. All of these have proven problematic, with [[drug resistance]], [[insecticide resistance]] among mosquitoes, and repeated failure of vaccines as the parasite mutates.<ref>{{cite web |title=Malaria and Malaria Vaccine Candidates |url=https://www.historyofvaccines.org/content/articles/malaria-and-malaria-vaccine-candidates |publisher=The College of Physicians of Philadelphia |access-date=11 February 2018 |date=19 April 2017 |archive-date=12 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212083219/https://www.historyofvaccines.org/content/articles/malaria-and-malaria-vaccine-candidates |url-status=live }}</ref> The first and as of 2015 the only licensed vaccine for any parasitic disease of humans is [[RTS,S]] for ''[[Plasmodium falciparum]]'' malaria.<ref name=BBC2015>{{cite news |last=Walsh |first=Fergus |author-link=Fergus Walsh |date=24 July 2015 |title=Malaria vaccine gets 'green light' |url=https://www.bbc.com/news/health-33641939?ns_mchannel=social&ns_campaign=bbc_news&ns_source=google_plus&ns_linkname=news_central |newspaper=[[BBC]] |access-date=25 July 2015 |archive-date=5 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605015223/https://www.bbc.com/news/health-33641939?ns_mchannel=social&ns_campaign=bbc_news&ns_source=google_plus&ns_linkname=news_central |url-status=live }}</ref> === Biološko suzbijanje štetočina === {{further|Biološko suzbijanje štetočina}} [[File:Encarsia formosa, an endoparasitic wasp, is used for whitefly control.jpg|thumb|''[[Encarsia formosa]]'', koja se široko koristi u [[staklenik|stakleničkoj]] hortikulturi, bila je jedno od prvih razvijenih [[Biološko suzbijanje štetočina|bioloških sredstava za suzbijanje štetočina]].<ref name="Hoddle 1998">{{cite journal |title=Biology and Use of the Whitefly Parasitoid Encarsia Formosa |author1=Hoddle, M. S. |author2=Van Driesche, R. G. |author3=Sanderson, J. P. |date=1998 |journal=Annual Review of Entomology |volume=43 |issue=1 |pages=645–669 |doi=10.1146/annurev.ento.43.1.645 |pmid=15012401 |bibcode=1998AREnt..43..645H }}</ref>]] Nekoliko grupa parazita, uključujući mikrobne patogene i parazitoidne ose, koristi se kao [[Biološko suzbijanje štetočina|biološko sredstvo za suzbijanje štetočina]] u [[poljoprivreda|poljoprivredi]] i [[hortikultura|hortikulturi]].<ref>{{cite web|title=Parasitoid Wasps (Hymenoptera) |url=https://extension.umd.edu/hgic/insects/parasitoid-wasps-hymenoptera |publisher=University of Maryland |access-date=6 June 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827072031/https://extension.umd.edu/hgic/insects/parasitoid-wasps-hymenoptera |archive-date=27 August 2016}}</ref><ref>[http://ec.europa.eu/environment/integration/research/newsalert/pdf/134na5.pdf Encouraging innovation in biopesticide development.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120515143828/http://ec.europa.eu/environment/integration/research/newsalert/pdf/134na5.pdf |date=15 May 2012}} European Commission (2008). Accessed on 9 January 2017</ref> === Otpornost === {{further|Drug resistance}} Poulin observes that the widespread [[prophylactic]] use of [[anthelmintic|anthelmintic drugs]] in domestic sheep and cattle constitutes a worldwide un[[controlled experiment]] in the life-history evolution of their parasites. The outcomes depend on whether the drugs decrease the chance of a helminth larva reaching adulthood. If so, natural selection can be expected to favour the production of eggs at an earlier age. If on the other hand the drugs mainly affects adult [[parasitic worm]]s, selection could cause delayed maturity and increased [[virulence]]. Such changes appear to be underway: the nematode ''[[Teladorsagia circumcincta]]'' is changing its adult size and [[fecundity|reproductive rate]] in response to drugs.{{sfn|Poulin|2007|pages=265–266}} == Kulturološki značaj == [[File:THE CRINOLETTA DISFIGURANS AnOldParasite in aNewForm.png|thumb|upright|"An Old Parasite in a New Form": an 1881 ''[[Punch (magazine)|Punch]]'' cartoon by [[Edward Linley Sambourne]] compares a [[crinoline|crinoletta]] bustle to a parasitic insect's [[exoskeleton]]]] === Klasično doba === In the [[classical era]], the concept of the parasite was not strictly pejorative: the ''parasitus'' was an [[patronage in ancient Rome|accepted role in Roman society]], in which a person could live off the hospitality of others, in return for "flattery, simple services, and a willingness to endure humiliation".<ref>{{cite book |last=Matyszak |first=Philip |title=24 Hours in Ancient Rome: A Day in the Life of the People Who Lived There |url=https://books.google.com/books?id=gJY4DwAAQBAJ&pg=PT252 |year=2017 |publisher=Michael O'Mara |isbn=978-1-78243-857-1 |page=252}}</ref><ref>{{cite book |last1=Damon |first1=Cynthia |chapter=5 |title=The Mask of the Parasite: A Pathology of Roman Patronage|chapter-url=https://books.google.com/books?id=mEJ-aA_XQQQC |publisher=University of Michigan Press |year=1997 |page=148 |isbn=978-0-472-10760-5 |quote=A satirist seeking to portray client misery naturally focuses on the relationship with the greatest dependency, that in which a client gets his food from his patron, and for this the prefabricated persona of the parasite proved itself extremely useful.}}</ref> === Društvo === {{further|Parasitism (social offense)}} Parasitism has [[Parasitism (social offense)|a derogatory sense]] in popular usage. According to the immunologist John Playfair,<ref name=Playfair2007>{{cite book |last=Playfair |first=John |title=Living with Germs: In health and disease |url=https://books.google.com/books?id=kSyDYxLPtDoC&pg=PT19 |year=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-157934-9 |page=19}} Playfair is comparing the popular usage to a biologist's view of parasitism, which he calls (heading the same page) "an ancient and respectable view of life".</ref> {{blockquote|In everyday speech, the term 'parasite' is loaded with derogatory meaning. A parasite is a sponger, a lazy profiteer, a drain on society.<ref name=Playfair2007/>}} The [[satirical]] cleric [[Jonathan Swift]] alludes to hyperparasitism in his 1733 poem "On Poetry: A Rhapsody", comparing poets to "vermin" who "teaze and pinch their foes":<ref>{{cite journal |last1=Haelewaters |first1=Danny |last2=Hiller |first2=Thomas |last3=Dick |first3=Carl W. |title=Bats, Bat Flies, and Fungi: A Case of Hyperparasitism |journal=Trends in Parasitology |volume=34 |issue=9 |date=2018 |doi=10.1016/j.pt.2018.06.006 |pages=784–799}}</ref><ref name="Swift1733">{{cite book |last=Swift |first=Jonathan |author-link=Jonathan Swift |title=On Poetry: A Rapsody |url=https://books.google.com/books?id=GmIJAAAAQAAJ |year=1733 |publisher=And sold by J. Huggonson, next to Kent's Coffee-house, near Serjeant's-inn, in Chancery-lane; [and] at the bookseller's and pamphletshops}}</ref> {{poemquote|The vermin only teaze and pinch Their foes superior by an inch. So nat'ralists observe, a flea Hath smaller fleas that on him prey; And these have smaller fleas to bite 'em. And so proceeds ''[[ad infinitum]]''. Thus every poet, in his kind, Is bit by him that comes behind:}} A 2022 study examined the naming of some 3000 parasite species discovered in the previous two decades. Of those named after scientists, over 80% were named for men, whereas about a third of authors of papers on parasites were women. The study found that the percentage of parasite species named for relatives or friends of the author has risen sharply in the same period.<ref name="Poulin McDougall Presswell 2022">{{cite journal |last1=Poulin |first1=Robert |author1-link=Robert Poulin (zoologist) |last2=McDougall |first2=Cameron |last3=Presswell |first3=Bronwen |title=What's in a name? Taxonomic and gender biases in the etymology of new species names |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=289 |issue=1974 |date=11 May 2022 |article-number=20212708 |doi=10.1098/rspb.2021.2708 |pmid=35538778 |pmc=9091844 }}</ref> === Fikcija === {{further|List of fictional parasites|Parasites in fiction}} [[File:Parasites Katrin Alvarez.jpg|thumb|Fictional parasitism: oil painting ''Parasites'' by Katrin Alvarez, 2011]] In [[Bram Stoker]]'s 1897 [[Gothic fiction|Gothic horror]] novel ''[[Dracula]]'', and [[Dracula in popular culture|its many film adaptations]], the eponymous [[Count Dracula]] is a [[hematophagy|blood-drinking]] parasite (a vampire). The critic [[Laura Otis]] argues that as a "thief, seducer, creator, and mimic, Dracula is the ultimate parasite. The whole point of vampirism is sucking other people's blood—living at other people's expense."<ref>{{cite book |last=Otis |first=Laura |title=Networking: Communicating with Bodies and Machines in the Nineteenth Century |url=https://books.google.com/books?id=VEimJkOmW1kC&pg=PA216 |year=2001 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-0-472-11213-5 |page=216}}</ref> Disgusting and terrifying [[Parasites in fiction|parasitic alien species]] are widespread in [[science fiction]],<ref>{{cite encyclopedia |title=Parasitism and Symbiosis |url=http://www.sf-encyclopedia.com/entry/parasitism_and_symbiosis |encyclopedia=The Encyclopedia of Science Fiction |date=10 January 2016 |access-date=11 February 2018 |archive-date=25 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111025053813/http://www.sf-encyclopedia.com/entry/parasitism_and_symbiosis |url-status=live }}</ref><ref name="Dove2011">{{cite web |last1=Dove |first1=Alistair |title=This is clearly an important species we're dealing with |url=https://www.deepseanews.com/2011/05/this-is-clearly-an-important-species-were-dealing-with/ |publisher=Deep Sea News |date=9 May 2011 |access-date=11 February 2018 |archive-date=3 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503000458/https://deepseanews.com/2011/05/this-is-clearly-an-important-species-were-dealing-with/ |url-status=live }}</ref> as for instance in [[Ridley Scott]]'s 1979 film ''[[Alien (film)|Alien]]''.<ref name="Pappas2012">{{cite web |last1=Pappas |first1=Stephanie |title=5 Alien Parasites and Their Real-World Counterparts |url=https://www.livescience.com/20624-5-alien-parasites-real-inspiration.html |publisher=Live Science |date=29 May 2012 |access-date=12 October 2017 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326033845/https://www.livescience.com/20624-5-alien-parasites-real-inspiration.html |url-status=live }}</ref><ref name=Sercel2017>{{cite web |last1=Sercel |first1=Alex |title=Parasitism in the Alien Movies |url=http://www.signaltonoisemag.com/allarticles/2017/5/19/parasitism-in-the-alien-movies |publisher=Signal to Noise Magazine |date=19 May 2017 |access-date=11 February 2018 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326033850/http://www.signaltonoisemag.com/allarticles/2017/5/19/parasitism-in-the-alien-movies |url-status=usurped }}</ref> In one scene, a [[Alien (creature in Alien franchise)|Xenomorph]] bursts out of the chest of a man, with blood squirting out under high pressure assisted by [[bullet hit squib|explosive squibs]]. [[Organ (anatomy)|Animal organs]] were used to reinforce the shock effect. The scene was filmed in a single take, and the startled reactions of the actors were genuine.<ref name=Guardian2009>{{cite news |title=The Making of Alien's Chestburster Scene |date=13 October 2009 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/film/2009/oct/13/making-of-alien-chestburster |access-date=29 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100430221033/http://www.guardian.co.uk/film/2009/oct/13/making-of-alien-chestburster |archive-date=30 April 2010 |url-status=live }}</ref><ref name=Nordine2017>{{cite news |last=Nordine |first=Michael |title='Alien' Evolution: Explore Every Stage in the Xenomorph's Gruesome Life Cycle. Celebrate Alien Day with a look at the past, present and future of cinema's most terrifying extraterrestrial |url=http://www.indiewire.com/2017/04/alien-xenomorph-life-cycle-1201808503/ |work=IndieWire |date=25 April 2017 |archive-date=21 October 2017 |access-date=21 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171021164323/http://www.indiewire.com/2017/04/alien-xenomorph-life-cycle-1201808503/ |url-status=live }}</ref> The [[entomopathogenic fungus]] ''[[Cordyceps]]'' is represented culturally as a deadly threat to the human race. The video game series ''[[The Last of Us]]'' (2013–present) and its [[The Last of Us (TV series)|television adaptation]] present ''Cordyceps'' as a parasite of humans, causing a [[zombie apocalypse]].<ref name="Hill 2013 SciAm"/> Its human hosts initially become violent "infected" beings, before turning into blind zombie "clickers", complete with fruiting bodies growing out from their faces.<ref name="Hill 2013 SciAm">{{cite magazine |last=Hill |first=Kyle |title=The Fungus that Reduced Humanity to The Last of Us |url=https://blogs.scientificamerican.com/but-not-simpler/the-fungus-that-reduced-humanity-to-the-last-of-us/ |magazine=[[Scientific American]] |access-date=4 May 2021 |date=25 June 2013 <!--subscription required--> |archive-date=28 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150528022901/https://blogs.scientificamerican.com/but-not-simpler/the-fungus-that-reduced-humanity-to-the-last-of-us/ |url-status=live }}</ref> == Povezano == * [[Antiparazitik]] * [[Kancerogeni parazit]] * [[Uticaj parazitskih crva na imunološki sistem]] * [[Spisak ljudskih parazita]] == Bilješke == {{Notelist}} == Reference == {{Reflist}} == Izvori == * {{cite book |last=Poulin |first=Robert |author-link=Robert Poulin (zoologist) |title=Evolutionary Ecology of Parasites |publisher=[[Princeton University Press]] |year=2007 |isbn=978-0-691-12085-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/evolutionaryecol0000poul}} == Daljnje čitanje == * {{cite book |last=Combes |first=Claude |author-link=Claude Combes |title=The Art of Being a Parasite |publisher=[[The University of Chicago Press]] |year=2005 |isbn=978-0-226-11438-5 |ref=none}} * {{cite book |last=Desowitz |first=Robert |author-link=Robert Desowitz |title=Who Gave Pinta to the Santa Maria? |publisher=Harvest Books |year=1998 |isbn=978-0-15-600585-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/whogavepintatosa00deso |ref=none}} * {{cite book |last=Zimmer |first=Carl |author-link=Carl Zimmer|title=Parasite Rex |publisher=[[Free Press (publisher)|Free Press]] |year=2001 |isbn=978-0-7432-0011-0 |title-link=Parasite Rex |ref=none}} == Vanjske poveznice == {{Commons category|Parasites}} * [https://web.archive.org/web/20110801045926/http://www.aber.ac.uk/~mpgwww/Edu/EduIndex.html Univerzitet Aberystwyth: Parazitologija] — plan nastave s linkovima na članke u punom tekstu o parazitizmu i parazitologiji. * [https://www.cdc.gov/ncidod/dpd/ Odjel za parazitske bolesti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101014121942/http://www.cdc.gov/ncidod/dpd/ |date=14 October 2010 }}, [[Centers for Disease Control and Prevention]] * [http://www.k-state.edu/parasitology KSU: Parazitološko istraživanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528063241/http://www.k-state.edu/parasitology/ |date=28 May 2010 }} — članci i linkovi na temu parazitologije * [https://academic.oup.com/cid/article/37/5/694/311910 Parazitološki resursi na World Wide Webu: Moćan alat za stručnjake za zarazne bolesti] (Oxford University Press) {{načini ishrane}} 6c6igvqm78csweu5dk1rh1jts6radym Reefer Madness 0 247372 42690106 42318392 2026-09-18T06:55:33Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku Reefer_Madness.webm datotekom [[:File:Reefer_madness1938.webm|Reefer_madness1938.webm]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:Reefer 42690106 wikitext text/x-wiki {{About|filmu iz 1936. godine}} {{Infokutija film | tip = c/b | naslov = Reefer Madness | slika = Reefer Madness (1936).jpg | opis = ludilo kao posljedica konzumacije kanabisa, scena iz filma | režija = [[Louis J. Gasnier]] | producent = [[Dwain Esper]] | scenario = [[Arthur Hoerl]] | uloge = [[Dorothy Short]]<br />Kenneth Craig<br />[[Lillian Miles]]<br />[[Dave O'Brien (actor)|Dave O'Brien]]<br />[[Thelma White]]<br />Warren McCollum<br />[[Carleton Young]] | distributer = Motion Picture Ventures<br />[[New Line Cinema]] (suvremeni) | premijera = {{Filmdate|1936|1|15|df=y}} | trajanje = 68 min. <!-- US duration: 1:08:17 --> | zemlja= {{flag|Sjedinjene Države}} | jezik = engleski | budžet = 100.000 $ }} [[File:Reefer madness1938.webm|thumb|thumbtime=2|upright=1.5|''Reefer Madness'']] '''''Reefer Madness''''' ({{jez-sh|Ludilo trave}}) je [[SAD|američki]] crno-bijeli kriminalistički film snimljen 1936. godine u režiji [[Louis J. Gasnier|Louisa J. Gasniera]], koji danas uživa status jednog od najpoznatijih [[eksploatacijski film|eksploatacijskih]] ostvarenja svih vremena. Originalno je zamišljen kao [[obrazovni film]] pod naslovom '''''Tell Your Children''''' ({{jez-sh|Recite svojoj djeci}}) i produciran od strane jedne [[konzervativizam|konzervativne]] vjerske grupe u svrhu upozoravanja djece i roditelja na opasnost od konzumacije [[kanabis]]a. Tokom produkcije je film preuzeo [[nezavisni film|nezavisni]] producent [[Dwain Esper]] koji je sadržaj namjerno "začinio" za tadašnje standarde neuobičajeno velikim količinama nasilja i raznih oblika društvene patologije. Protagonisti, koje glume [[Dorothy Short]] i [[Kenneth Craig]] su Mary i Bill, mladi i "pristojni" bračni par kojima prijatelj ponudi [[džoint]], a nakon čega oboje postaju [[ovisnost|ovisni]] o marihuani, te gube potpunu kontrolu nad svojim ponašanjem, a što će na kraju dovesti do tragedije. ''Reefer Madness'', napravljen s niskim budžetom, i van etablirane hollywoodske produkcije, je bio brzo zaboravljen i gotovo nepoznat sve do 1972. kada su ga slučajno otkrili studenti [[UCLA]], te je zbog svog karikaturalnog prikaza efekata marihuane na ljude stekao popularnost kao svojevrsna [[crna propaganda]] [[rat protiv droge|rata protiv droge]], a s vremenom i [[kult status]]. Godine 2001. je na Broadwayu postavljen [[Reefer Madness (mjuzikl)|istoimeni]] mjuzikl, a 2005. po njemu snimljen [[Reefer Madness (TV film)|TV-film]]. Riječ "reefer madness" je u engleskom i drugim jezicima postala sinonim za [[moralna panika|moralne panike]] vezane uz drogu. == Uloge == * [[Dorothy Short]] ... Mary Lane * [[Kenneth Craig]] ... Bill Harper * [[Lillian Miles]] ... Blanche * [[Dave O'Brien (glumac)|Dave O'Brien]] ... Ralph Wiley * [[Thelma White]] ... Mae Coleman * [[Carleton Young]] ... Jack Perry * [[Warren McCollum]] ... Jimmy Lane * [[Pat Royale]] ... Agnes * [[Josef Forte]] ... Dr. Alfred Carroll * [[James Ard]] ... Officer Chuckman * [[Harry Harvey (glumac)|Harry Harvey]] Jr. ... Junior Harper == Vanjske veze == {{Commonscat|Reefer Madness}} * {{Internet Archive film|id=reefer_madness1938}} * {{IMDb title|0028346|Reefer Madness}} * [http://drugpolicycentral.com/bot/pg/propaganda/reefer_madness_movie_script.htm ''Reefer Madness'' 1936 screenplay (reconstructed)] * [http://www.life.com/image/first/in-gallery/51331/reefer-madness Reefer Madness!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203020854/http://www.life.com/image/first/in-gallery/51331/reefer-madness |date=2010-12-03 }} - slideshow by ''[[Life magazine]]'' {{Louis J. Gasnier}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Američki filmovi]] [[Kategorija:Dramski filmovi]] [[Kategorija:Kriminalistički filmovi]] [[Kategorija:Propagandni filmovi]] [[Kategorija:Konoplja]] rxaycaxizkbwjh3nonwc0x5kmbjixy0 Korisnik:Duma/U radu5 2 252974 42690041 42689971 2026-09-17T18:23:26Z Duma 16555 42690041 wikitext text/x-wiki [[File:Basidium schematic.svg|thumb|upright=1.6|Šematski prikazi tipičnog bazidiokarpa (slijeva nadesno): [[Karpofor|plodno tijelo]], [[himenij]] i [[bazidij]]e]] In [[fungi]], a '''basidiocarp''', '''basidiome''', or '''basidioma''' ({{plural form|'''basidiomata'''}}) is the [[sporocarp (fungi)|sporocarp]] of a [[basidiomycete]], the [[multicellular]] structure on which the [[spore]]-producing [[hymenium]] is borne. Basidiocarps are characteristic of the [[hymenomycete]]s; [[Urediniomycetes|rusts]] and [[Ustilaginomycetes|smuts]] do not produce such structures. As with other sporocarps, epigeous (above-ground) basidiocarps that are visible to the naked eye (especially those with a more or less [[agaricoid]] morphology) are commonly referred to as [[mushroom]]s, while hypogeous (underground) basidiocarps are usually called [[false truffle]]s. == Struktura == All basidiocarps serve as the structure on which the hymenium is produced. [[Basidia]] are found on the surface of the hymenium, and the basidia ultimately produce spores. In its simplest form, a basidiocarp consists of an undifferentiated fruiting structure with a hymenium on the surface; such a structure is characteristic of many simple [[jelly fungi|jelly]] and [[club fungi]]. In more complex basidiocarps, there is differentiation into a [[Stipe (mycology)|stipe]], a [[Pileus (mycology)|pileus]], and/or various types of [[hymenophore]]s. == Tipovi == [[File:Ramaria rugosa var cinerea.jpg|thumb|Bazidiokarpi vrste ''Ramaria rugosa'', [[koraljne gljive]]]] [[File:Cantharellus tubiformis 050920w.jpg|thumb|Bazidiokarpi kod ''[[Craterellus tubaeformis]]'', kantareloidne gljive]] [[File:Amanita muscaria 3 vliegenzwammen op rij.jpg|thumb|Bazidiokarpi kod ''[[Amanita muscaria]]'', gljive [[listićarke]]]] Basidiocarps are classified into various types of growth forms based on the degree of differentiation into a stipe, pileus, and hymenophore, as well as the type of hymenophore, if present. Growth forms include: *[[Jelly fungus]] – fruiting body is jelly-like. *[[Club fungus]] and [[coral fungus]] – erect fruiting body without a distinct stalk and cap, either unbranched (club fungus) or profusely branched (coral fungus). *[[Polypore]] – underside of the fruiting body usually consists of tubes; otherwise very variable, usually wood-inhabiting *tooth fungus or [[hydnoid fungus]] – underside of the fruiting body composed of spines or teeth *[[Corticioid fungus]] – the underside of the fruiting body is usually smooth or with spines (vs. hydnoid fungi) but not poroid nor gilled; typically effused without caps *Cantharelloid fungus – fruiting body with shallow fold-like gills running over most of the lower surface of the fruiting body and not much differentiation between the stalk and cap. *[[Gasteromycete]] or "gastroid fungus" – fruiting body has a ball-like shape and in which the hymenophore has become entirely enclosed on the inside of the fruiting body. *[[False truffle]] – like a gasteromycete, however, but with a [[hypogeous]] (underground) fruiting body. *[[Secotioid|Secotioid fungus]] – like a gasteromycete, but with a stalk. Thought to be an evolutionarily intermediate stage between a gasteromycete and an agaric. *[[Agaric]] or gill fungi – fruiting body with caps, gills, and (usually) a stalk. *[[Bolete]] – fleshy fruiting body with a cap, a stalk, and tubes on the underside. Basic divisions of [[Agaricomycotina]] were formerly based entirely upon the growth form of the mushroom. [[Molecular phylogenetic]] investigation (as well as supporting evidence from [[wikt:micromorphology|micromorphology]] and [[chemotaxonomy]]) has since demonstrated that similar types of basidiomycete growth form are often examples of [[convergent evolution]] and do not always reflect a close relationship between different groups of fungi. For example, agarics have arisen independently in the [[Agaricales]], the [[Boletales]], the [[Russulales]], and other groups, while [[secotioid]] fungi and false truffles have arisen independently many times just within the Agaricales.<ref>{{Cite web|title=MykoWeb: Evolution & Morphology in the Homobasidiomycetes|url=http://www.mykoweb.com/articles/Homobasidiomycete_clades.html|access-date=2020-07-12|website=www.mykoweb.com}}</ref> == Povezano == * [[Askokarp]] * [[Konidij]] == Reference == {{Reflist}} == Vanjske poveznice == * [http://www.mykoweb.com/articles/Homobasidiomycete_chart.html Evolucija i morfologija pripadnika Homobasidiomycetes: Dijagram klade/morfologije], Gary Lincoff & Michael Wood, ''MykoWeb'', 27. novembar 2005. * [http://www.mykoweb.com/articles/mycomorphology_1.html "Mikomorfologija Dio 1: Zašto gljive izgledaju kao gljive?"], Peter Werner, ''[[Mycological Society of San Francisco|Mycena News]]'', decembar 2002. (arhivirano na ''MycoWeb'') * [http://www.mykoweb.com/articles/mycomorphology_2.html "Mikomorfologija Dio 2: Bazidiokarp održava ravnotežu"], Peter Werner, ''Mycena News'', mart 2003. (arhivirano na ''MycoWeb'') Kategorija:Morfologija i anatomija gljiva c8kkavxgwq2gmcsjlwrm81w5fordo67 42690042 42690041 2026-09-17T18:42:51Z Duma 16555 42690042 wikitext text/x-wiki [[File:Basidium schematic.svg|thumb|upright=1.6|Šematski prikazi tipičnog bazidiokarpa (slijeva nadesno): [[Karpofor|plodno tijelo]], [[himenij]] i [[bazidij]]e]] Kod [[gljiva]], '''bazidiokarp''', '''bazidiom''' ili '''bazidioma''' je [[Karpofor|sporokarp]] kod [[Basidiomycota|stapčarki]], [[Višećelijski organizam|višećelijska]] struktura na kojoj se nalazi [[himenij]] koji stvara [[spore]]. Bazidiokarpi su karakteristični za [[Hymenomycetes|himenomicete]]; gljive [[Urediniomycetes|hrđe]] (snijeti) i [[Ustilaginomycetes|čađi]] ne stvaraju takve strukture. Kao i kod drugih sporokarpa, epigejski (nadzemni) bazidiokarpi koji su vidljivi golim okom (posebno oni s manje-više [[listićarke|agarikoid]]nom morfologijom) obično se nazivaju [[gljiva]]ma, dok se hipogejski (podzemni) bazidiokarpi obično nazivaju [[lažni tartuf|lažnim tartufima]]. == Struktura == Svi bazidiokarpi služe kao struktura na kojoj se stvara himenij. [[Bazidij]]i se nalaze na površini himenija, a [[bazidije]] na kraju stvaraju spore. U svom najjednostavnijem obliku, bazidiokarp se sastoji od nediferencirane plodne strukture s himenijem na površini; takva struktura je karakteristična za mnoge jednostavne [[želatinaste gljive|želatinaste]] i [[Klavarioidne gljive|štapićaste gljive]]. Kod složenijih bazidiokarpa postoji diferencijacija u [[stručak]], [[Klobuk (gljiva)|klobuk]] ili različite vrste [[himenofor]]a. == Tipovi == [[File:Ramaria rugosa var cinerea.jpg|thumb|Bazidiokarpi vrste ''Ramaria rugosa'', [[koraljne gljive]]]] [[File:Cantharellus tubiformis 050920w.jpg|thumb|Bazidiokarpi kod ''[[Craterellus tubaeformis]]'', kantareloidne gljive]] [[File:Amanita muscaria 3 vliegenzwammen op rij.jpg|thumb|Bazidiokarpi kod ''[[Amanita muscaria]]'', gljive [[listićarke]]]] Bazidiokarpi se klasificiraju u različite tipove oblika rasta na osnovu stepena diferencijacije u stručak, klobuk i himenofor, kao i na osnovu tipa himenofora ukoliko je on prisutan. Oblici rasta uključuju sljedeće: *[[Jelly fungus]] – fruiting body is jelly-like. *[[Club fungus]] and [[coral fungus]] – erect fruiting body without a distinct stalk and cap, either unbranched (club fungus) or profusely branched (coral fungus). *[[Polypore]] – underside of the fruiting body usually consists of tubes; otherwise very variable, usually wood-inhabiting *tooth fungus or [[hydnoid fungus]] – underside of the fruiting body composed of spines or teeth *[[Corticioid fungus]] – the underside of the fruiting body is usually smooth or with spines (vs. hydnoid fungi) but not poroid nor gilled; typically effused without caps *Cantharelloid fungus – fruiting body with shallow fold-like gills running over most of the lower surface of the fruiting body and not much differentiation between the stalk and cap. *[[Gasteromycete]] or "gastroid fungus" – fruiting body has a ball-like shape and in which the hymenophore has become entirely enclosed on the inside of the fruiting body. *[[False truffle]] – like a gasteromycete, however, but with a [[hypogeous]] (underground) fruiting body. *[[Secotioid|Secotioid fungus]] – like a gasteromycete, but with a stalk. Thought to be an evolutionarily intermediate stage between a gasteromycete and an agaric. *[[Agaric]] or gill fungi – fruiting body with caps, gills, and (usually) a stalk. *[[Bolete]] – fleshy fruiting body with a cap, a stalk, and tubes on the underside. Osnovne podjele [[Agaricomycotina]] ranije su se u potpunosti zasnivale na obliku rasta gljive. [[Molekularna filogenija|Molekularna filogenetska]] istraživanja (kao i prateći dokazi iz [[mikromorfologija|mikromorfologije]] i [[hemotaksonomija|hemotaksonomije]]) su od tada pokazala da su slični tipovi oblika rasta stapčarki često primjeri [[konvergentna evolucija|konvergentne evolucije]] i ne odražavaju uvijek blisku vezu između različitih skupina gljiva. Na primjer, lističarke su se pojavile nezavisno u skupinama [[Agaricales]], [[Boletales]], [[Russulales]], kao i drugima, dok su se [[sekotioidne gljive]] i [[lažni tartuf]]i u mnogo navrata nezavisno pojavili samo kod pripadnika Agaricales.<ref>{{Cite web|title=MykoWeb: Evolution & Morphology in the Homobasidiomycetes|url=http://www.mykoweb.com/articles/Homobasidiomycete_clades.html|access-date=2020-07-12|website=www.mykoweb.com}}</ref> == Povezano == * [[Askokarp]] * [[Konidij]] == Reference == {{Reflist}} == Vanjske poveznice == * [http://www.mykoweb.com/articles/Homobasidiomycete_chart.html Evolucija i morfologija pripadnika Homobasidiomycetes: Dijagram klade/morfologije], Gary Lincoff & Michael Wood, ''MykoWeb'', 27. novembar 2005. * [http://www.mykoweb.com/articles/mycomorphology_1.html "Mikomorfologija Dio 1: Zašto gljive izgledaju kao gljive?"], Peter Werner, ''[[Mycological Society of San Francisco|Mycena News]]'', decembar 2002. (arhivirano na ''MycoWeb'') * [http://www.mykoweb.com/articles/mycomorphology_2.html "Mikomorfologija Dio 2: Bazidiokarp održava ravnotežu"], Peter Werner, ''Mycena News'', mart 2003. (arhivirano na ''MycoWeb'') Kategorija:Morfologija i anatomija gljiva sncbpleivm7jilaviefa76ld667i3g2 42690043 42690042 2026-09-17T18:52:11Z Duma 16555 42690043 wikitext text/x-wiki [[File:Basidium schematic.svg|thumb|upright=1.6|Šematski prikazi tipičnog bazidiokarpa (slijeva nadesno): [[Karpofor|plodno tijelo]], [[himenij]] i [[bazidij]]e]] Kod [[gljiva]], '''bazidiokarp''', '''bazidiom''' ili '''bazidioma''' je [[Karpofor|sporokarp]] kod [[Basidiomycota|stapčarki]], [[Višećelijski organizam|višećelijska]] struktura na kojoj se nalazi [[himenij]] koji stvara [[spore]]. Bazidiokarpi su karakteristični za [[Hymenomycetes|himenomicete]]; gljive [[Urediniomycetes|hrđe]] (snijeti) i [[Ustilaginomycetes|čađi]] ne stvaraju takve strukture. Kao i kod drugih sporokarpa, epigejski (nadzemni) bazidiokarpi koji su vidljivi golim okom (posebno oni s manje-više [[listićarke|agarikoid]]nom morfologijom) obično se nazivaju [[gljiva]]ma, dok se hipogejski (podzemni) bazidiokarpi obično nazivaju [[lažni tartuf|lažnim tartufima]]. == Struktura == Svi bazidiokarpi služe kao struktura na kojoj se stvara himenij. [[Bazidij]]i se nalaze na površini himenija, a [[bazidije]] na kraju stvaraju spore. U svom najjednostavnijem obliku, bazidiokarp se sastoji od nediferencirane plodne strukture s himenijem na površini; takva struktura je karakteristična za mnoge jednostavne [[želatinozne gljive|želatinozne]] i [[Klavarioidne gljive|štapićaste gljive]]. Kod složenijih bazidiokarpa postoji diferencijacija u [[stručak]], [[Klobuk (gljiva)|klobuk]] ili različite vrste [[himenofor]]a. == Tipovi == [[File:Ramaria rugosa var cinerea.jpg|thumb|Bazidiokarpi vrste ''Ramaria rugosa'', [[koraljne gljive]]]] [[File:Cantharellus tubiformis 050920w.jpg|thumb|Bazidiokarpi kod ''[[Craterellus tubaeformis]]'', kantareloidne gljive]] [[File:Amanita muscaria 3 vliegenzwammen op rij.jpg|thumb|Bazidiokarpi kod ''[[Amanita muscaria]]'', gljive [[listićarke]]]] Bazidiokarpi se klasificiraju u različite tipove oblika rasta na osnovu stepena diferencijacije u stručak, klobuk i himenofor, kao i na osnovu tipa himenofora ukoliko je on prisutan. Oblici rasta uključuju sljedeće: * [[Želatinozne gljive]] – plodno tijelo je nalik želatinu. * [[Štapićaste gljive|Štapićaste]] i [[koraljne gljive]] – uspravno plodno tijelo bez izraženog stručka i klobuka, ili nerazgranato (štapićaste) ili obilno razgranato (koraljne gljive). * [[Gube]] (polipore) – donja strana plodnog tijela obično se sastoji od cjevčica; inače vrlo varijabilne, obično rastu na stablima. * Zupčaste ili [[hidnoidne gljive]] – donja strana plodnog tijela sastavljena od bodlji ili zuba. * [[Kortikioidne gljive]] – donja strana plodnog tijela je obično glatka ili s bodljama (u odnosu na hidnoidne gljive), ali nije poroidna niti sa škrgama; obično bez klobuka. * [[Kantareloidne gljive]] – plodno tijelo s plitkim naboranim škrgama koje se protežu preko većeg dijela donje površine plodnog tijela i bez velike razlike između stručka i klobuka. * [[Gasteroidne gljive]] (gasteromicete) – plodno tijelo ima oblik kugle, gdje je himenofor u potpunosti zatvoren s unutarnje strane plodnog tijela. * [[Lažni tartuf]]i – poput gasteromiceta, ali s hipogejskim (podzemnim) plodnim tijelom. * [[Sekotioidne gljive]] – poput gasteromiceta, ali sa stručkom. Smatraju se evolucijski prelaznim oblikom između gasteromiceta i listićarki. * [[Listićarke]] – plodno tijelo sa klobukom, škrgama i (obično) stručkom. * [[Vrganji]] – mesnato plodno tijelo sa klobukom, stručkom i cjevčicama na donjoj strani. Osnovne podjele [[Agaricomycotina]] ranije su se u potpunosti zasnivale na obliku rasta gljive. [[Molekularna filogenija|Molekularna filogenetska]] istraživanja (kao i prateći dokazi iz [[mikromorfologija|mikromorfologije]] i [[hemotaksonomija|hemotaksonomije]]) su od tada pokazala da su slični tipovi oblika rasta stapčarki često primjeri [[konvergentna evolucija|konvergentne evolucije]] i ne odražavaju uvijek blisku vezu između različitih skupina gljiva. Na primjer, lističarke su se pojavile nezavisno u skupinama [[Agaricales]], [[Boletales]], [[Russulales]], kao i drugima, dok su se [[sekotioidne gljive]] i [[lažni tartuf]]i u mnogo navrata nezavisno pojavili samo kod pripadnika Agaricales.<ref>{{Cite web|title=MykoWeb: Evolution & Morphology in the Homobasidiomycetes|url=http://www.mykoweb.com/articles/Homobasidiomycete_clades.html|access-date=2020-07-12|website=www.mykoweb.com}}</ref> == Povezano == * [[Askokarp]] * [[Konidij]] == Reference == {{Reflist}} == Vanjske poveznice == * [http://www.mykoweb.com/articles/Homobasidiomycete_chart.html Evolucija i morfologija pripadnika Homobasidiomycetes: Dijagram klade/morfologije], Gary Lincoff & Michael Wood, ''MykoWeb'', 27. novembar 2005. * [http://www.mykoweb.com/articles/mycomorphology_1.html "Mikomorfologija Dio 1: Zašto gljive izgledaju kao gljive?"], Peter Werner, ''[[Mycological Society of San Francisco|Mycena News]]'', decembar 2002. (arhivirano na ''MycoWeb'') * [http://www.mykoweb.com/articles/mycomorphology_2.html "Mikomorfologija Dio 2: Bazidiokarp održava ravnotežu"], Peter Werner, ''Mycena News'', mart 2003. (arhivirano na ''MycoWeb'') Kategorija:Morfologija i anatomija gljiva 569uepij22udrzwn1exya7tbkx93qk0 42690049 42690043 2026-09-17T19:10:32Z Duma 16555 42690049 wikitext text/x-wiki The '''court jester hypothesis''' is used in reference to the idea that [[abiotic]] forces (including [[climate]]), rather than [[wikt:biotic|biotic]] competition between [[species]], function as a major driving force behind the processes in [[evolution]] which produce [[speciation]]. In evolutionary theory, the court jester hypothesis contrasts the [[Red Queen hypothesis]]. The term "Court Jester hypothesis" was coined by [[Anthony David Barnosky|Anthony Barnosky]] in 1999 in allusion to the Red Queen hypothesis.<ref>Anthony Barnosky, "Does evolution dance to the Red Queen or the Court Jester?", 3 Annual Meeting of the Society of Vertebrate Paleontology USA (1999). https://www.tandfonline.com/toc/ujvp20/19/sup003?nav=tocList</ref> In a 2001 paper on the subject,<ref name="berkeley2001">Anthony Barnosky, "Distinguishing The Effects Of The Red Queen And Court Jester On Miocene Mammal Evolution In The Northern Rocky Mountains" Journal of Vertebrate Paleontology 21(1):172–185, March 2001 http://www.ucmp.berkeley.edu/miomap/RESULTS-MIOMAP/barnoskyjvp2001.pdf</ref> Barnosky uses the term without citation, suggesting that he is the one who coined it. Westfall and Millar attribute the term to him (citing the 2001 paper) in a paper of their own from 2004.<ref name="autogenerated2004">Robert D. Westfall and Constance I. Millar, "Genetic consequences of forest population dynamics influenced by historic climatic variability in the western USA" Forest Ecology and Management 197 (2004) 159–170. http://www.fs.fed.us/psw/publications/westfall/Westfall%20&%20Millar%2004.pdf</ref> Michael Benton also credits Barnosky with coining the phrase.<ref name="autogenerated728">Michael J. Benton, "The Red Queen and the Court Jester: Species Diversity and the Role of Biotic and Abiotic Factors Through Time", Science February 6, 2009: Vol. 323 no. 5915 pp. 728–732 {{doi|10.1126/science.1157719}}</ref> Since 2001, many researchers in evolution (such as Tracy Aze,<ref name="macroevolutionary349">Thomas H. G. Ezard, Tracy Aze, Paul N. Pearson, and Andy Purvis, "Interplay Between Changing Climate and Species' Ecology Drives Macroevolutionary Dynamics", Science April 15, 2011: Vol. 332 no. 6027 pp. 349–351 {{doi|10.1126/science.1203060}}</ref> Anthony Barnosky, Michael J. Benton,<ref name="autogenerated728" /> Douglas Erwin,<ref name="autogenerated1">Jeremy B.C. Jackson and Douglas H. Erwin, "What can we learn about ecology and evolution from the fossil record?" Trends in Ecology and Evolution)</ref> Thomas Ezard,<ref name="macroevolutionary349" /> Sergey Gravilets,<ref>Sergey Gavrilets, et al., "Adaptive Radiation: Contrasting Theory with Data", Science February 6, 2009: 732–737. {{doi|10.1126/science.1157966}}</ref> J.B.C. Jackson,<ref name="autogenerated1" /> Paul N. Pearson,<ref name="macroevolutionary349" /> Andy Purvis,<ref name="macroevolutionary349" /> Robert D. Westfall,<ref name="autogenerated2004" /> and [[Constance I. Millar]]<ref name="autogenerated2004" />) have started to use the term "Court Jester hypothesis" to describe the view that evolution at a macro scale is driven by abiotic factors more than the biotic competition called the Red Queen hypothesis. One example of a Court Jester dynamics is the correlation between global temperatures and diversification rates in birds.<ref name=Claramunt2015>{{cite journal |last1=Claramunt |first1=S. |last2=Cracraft |first2=J.|author-link2=Joel Cracraft |title=A new time tree reveals Earth history's imprint on the evolution of modern birds |journal=Sci Adv |date=2015 |volume=1 |issue=11 |doi=10.1126/sciadv.1501005 |article-number=e1501005|pmid=26824065 |pmc=4730849 |bibcode=2015SciA....1E1005C }}</ref> == Sadržaj hipoteze == The court jester hypothesis builds upon the [[punctuated equilibrium]] theory of [[Stephen Jay Gould|Stephen Gould]] (1972)<ref>{{cite book |last1=Eldredge |first1=Niles |first2=S. J. |last2=Gould |year=1972 |chapter=Punctuated equilibria: an alternative to phyletic gradualism |editor-first=T. J. M. |editor-last=Schopf |title=Models in Paleobiology |location=San Francisco |publisher=Freeman Cooper |pages= 82–115 |isbn=0-87735-325-5 }} Reprinted in {{cite book |first=N. |last=Eldredge |title=Time frames |location=Princeton |publisher=Princeton Univ. Press |year=1985 |isbn=0-691-02435-9 }}</ref> by providing a primary mechanism for it.<ref name="berkeley2001"/> The 2001 paper by Barnosky that is one of the first to use the term appropriate for the Court Jester side of the debate: the Stability hypothesis of Stenseth and Maynard Smith (1984), Vrba's Habitat Theory (1992), Vrba's Turn-over pulse hypothesis (1985), Vrba's Traffic light hypothesis and Relay Model (1995), Gould's Tiers of Time (1985), Brett and Baird's Coordinated Stasis (1995), and Graham and Lundelius' Coevolutionary Disequilibrium (1984) theories.<ref>{{cite journal |first=Anthony |last=Barnosky |title=Distinguishing The Effects Of The Red Queen And Court Jester On Miocene Mammal Evolution In The Northern Rocky Mountains |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=21 |issue=1 |pages=172–185 [at Table 1] |date=2001 |doi=10.1671/0272-4634(2001)021[0172:DTEOTR]2.0.CO;2 |s2cid=12356079 }}</ref> Barnosky's 2001 paper that was one of the first to introduce the term,<ref name="berkeley2001"/> explains what the Court Jester hypothesis means, describing it as one side of a debate over: :"[W]hether this march of morphology and [[species composition]]s through time, so well documented not only for mammals but throughout the fossil record, is more strongly influenced by interactions among species (Red Queen hypotheses), or by random perturbations to the physical environment such as climate change, tectonic events, or even bolide impacts that change the ground rules for the biota (Court Jester hypotheses). . . . A class of alternative ideas, here termed Court Jester hypotheses, share the basic tenet that changes in the physical environment rather than biotic interactions themselves are the initiators of major changes in organisms and ecosystems. . . . Court Jester hypotheses imply that events random in respect to the biota occasionally change the rules on the biotic playing field. Accelerated biotic response (relative to background rates) is the result." The Red Queen hypothesis (focusing on evolution by biotic interactions) and Court Jester hypothesis (focusing on evolution by abiotic factors such as stochastic environmental perturbations) both influence coevolutionary switching in host-parasite interaction.<ref>{{cite journal|doi=10.1126/sciadv.1501548|pmid=26973878|last=Rabajante|first=J|title=Host-parasite Red Queen dynamics with phase-locked rare genotypes|journal=[[Science Advances]]|year=2016|volume=2|issue=3|article-number=e1501548|issn=2375-2548|display-authors=etal|pmc=4783124|bibcode=2016SciA....2E1548R}}</ref> Barnosky acknowledges in the 2001 paper<ref name="berkeley2001"/> that the Court Jester hypothesis is not necessarily inconsistent with the Red Queen hypothesis: :"Indeed, as Ned Johnson remarked (after listening to a lecture expressing these ideas), ''Maybe it is time for the Court Jester to marry the Red Queen.'' That is, perhaps the dichotomy between the two hypotheses is really a dichotomy of scale, and that as we look for ways to travel across biological levels, we will find ways to resolve the dichotomies." == Hipoteza crvene kraljice == The Red Queen Hypothesis is a term coined by [[Leigh Van Valen]], in 1973,<ref name="autogenerated728" /> in a reference to the [[Lewis Carroll]] book ''[[Through the Looking Glass]]''. It refers in evolution theory to the arms race of evolutionary developments and counter-developments that cause co-evolving species to mutually drive each other to adapt. There is dispute over how strongly evolution at the scale of speciation is driven by these competitions between [[species]], and how much it is driven instead by abiotic factors like [[meteor]] strikes and [[climate change]], but there was not an artful metaphor to capture this alternative until one was coined by Anthony Barnosky. == Reference == {{reflist|30em}} Kategorija:Ekologija Kategorija:Evoluciona biologija 8k6f8ros5mphjdy5wwu2ti8ehzre6dh 42690126 42690049 2026-09-18T09:14:53Z Duma 16555 42690126 wikitext text/x-wiki '''Hipoteza dvorske lude''' koristi se u odnosu na ideju da [[Abiotički faktor|abiotičke]] sile (uključujući [[klima|klimu]]), a ne [[wikt:biotic|biotička]] konkurencija između [[vrsta]], funkcioniraju kao glavna pokretačka snaga iza procesa u [[evolucija|evoluciji]] koji proizvode [[specijacija|specijaciju]]. U teoriji evolucije, hipoteza o dvorskoj ludi suprotstavlja se [[hipoteza o Crvenoj kraljici|hipotezi o Crvenoj kraljici]]. Termin "hipoteza dvorske lude" skovao je [[Anthony Barnosky]] 1999. kao aluziju na hipotezu o Crvenoj kraljici.<ref>Anthony Barnosky, "Does evolution dance to the Red Queen or the Court Jester?", 3 Annual Meeting of the Society of Vertebrate Paleontology USA (1999). https://www.tandfonline.com/toc/ujvp20/19/sup003?nav=tocList</ref> U radu iz 2001. godine na tu temu,<ref name="berkeley2001">Anthony Barnosky, "Distinguishing The Effects Of The Red Queen And Court Jester On Miocene Mammal Evolution In The Northern Rocky Mountains" Journal of Vertebrate Paleontology 21(1):172–185, March 2001 http://www.ucmp.berkeley.edu/miomap/RESULTS-MIOMAP/barnoskyjvp2001.pdf</ref> Barnosky koristi termin bez navođenja izvora, sugerirajući da ga je on skovao. Westfall i Millar pripisuju termin njemu (citirajući rad iz 2001.) u vlastitom radu iz 2004. godine.<ref name="autogenerated2004">Robert D. Westfall and Constance I. Millar, "Genetic consequences of forest population dynamics influenced by historic climatic variability in the western USA" Forest Ecology and Management 197 (2004) 159–170. http://www.fs.fed.us/psw/publications/westfall/Westfall%20&%20Millar%2004.pdf</ref> Michael Benton također pripisuje Barnoskyju zasluge za skovanu frazu.<ref name="autogenerated728">Michael J. Benton, "The Red Queen and the Court Jester: Species Diversity and the Role of Biotic and Abiotic Factors Through Time", Science February 6, 2009: Vol. 323 no. 5915 pp. 728–732 {{doi|10.1126/science.1157719}}</ref> Od 2001. godine, mnogi istraživači iz polja evolucije (kao što su Tracy Aze,<ref name="macroevolutionary349">Thomas H. G. Ezard, Tracy Aze, Paul N. Pearson, and Andy Purvis, "Interplay Between Changing Climate and Species' Ecology Drives Macroevolutionary Dynamics", Science April 15, 2011: Vol. 332 no. 6027 pp. 349–351 {{doi|10.1126/science.1203060}}</ref> Anthony Barnosky, Michael J. Benton,<ref name="autogenerated728" /> Douglas Erwin,<ref name="autogenerated1">Jeremy B.C. Jackson and Douglas H. Erwin, "What can we learn about ecology and evolution from the fossil record?" Trends in Ecology and Evolution)</ref> Thomas Ezard,<ref name="macroevolutionary349" /> Sergey Gravilets,<ref>Sergey Gavrilets, et al., "Adaptive Radiation: Contrasting Theory with Data", Science February 6, 2009: 732–737. {{doi|10.1126/science.1157966}}</ref> J.B.C. Jackson,<ref name="autogenerated1" /> Paul N. Pearson,<ref name="macroevolutionary349" /> Andy Purvis,<ref name="macroevolutionary349" /> Robert D. Westfall<ref name="autogenerated2004" /> i [[Constance I. Millar]]<ref name="autogenerated2004" />) počeli su koristiti termin "hipoteza dvorske lude" kako bi opisali stav da evoluciju na makro skali više pokreću abiotički faktori nego biotička konkurencija, poznata kao hipoteza o Crvenoj kraljici. Jedan primjer dinamike dvorske lude je korelacija između globalnih temperatura i stope diverzifikacije kod ptica.<ref name=Claramunt2015>{{cite journal |last1=Claramunt |first1=S. |last2=Cracraft |first2=J.|author-link2=Joel Cracraft |title=A new time tree reveals Earth history's imprint on the evolution of modern birds |journal=Sci Adv |date=2015 |volume=1 |issue=11 |doi=10.1126/sciadv.1501005 |article-number=e1501005|pmid=26824065 |pmc=4730849 |bibcode=2015SciA....1E1005C }}</ref> == Sadržaj hipoteze == The court jester hypothesis builds upon the [[punctuated equilibrium]] theory of [[Stephen Jay Gould|Stephen Gould]] (1972)<ref>{{cite book |last1=Eldredge |first1=Niles |first2=S. J. |last2=Gould |year=1972 |chapter=Punctuated equilibria: an alternative to phyletic gradualism |editor-first=T. J. M. |editor-last=Schopf |title=Models in Paleobiology |location=San Francisco |publisher=Freeman Cooper |pages= 82–115 |isbn=0-87735-325-5 }} Reprinted in {{cite book |first=N. |last=Eldredge |title=Time frames |location=Princeton |publisher=Princeton Univ. Press |year=1985 |isbn=0-691-02435-9 }}</ref> by providing a primary mechanism for it.<ref name="berkeley2001"/> The 2001 paper by Barnosky that is one of the first to use the term appropriate for the Court Jester side of the debate: the Stability hypothesis of Stenseth and Maynard Smith (1984), Vrba's Habitat Theory (1992), Vrba's Turn-over pulse hypothesis (1985), Vrba's Traffic light hypothesis and Relay Model (1995), Gould's Tiers of Time (1985), Brett and Baird's Coordinated Stasis (1995), and Graham and Lundelius' Coevolutionary Disequilibrium (1984) theories.<ref>{{cite journal |first=Anthony |last=Barnosky |title=Distinguishing The Effects Of The Red Queen And Court Jester On Miocene Mammal Evolution In The Northern Rocky Mountains |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=21 |issue=1 |pages=172–185 [at Table 1] |date=2001 |doi=10.1671/0272-4634(2001)021[0172:DTEOTR]2.0.CO;2 |s2cid=12356079 }}</ref> Barnosky's 2001 paper that was one of the first to introduce the term,<ref name="berkeley2001"/> explains what the Court Jester hypothesis means, describing it as one side of a debate over: :"[W]hether this march of morphology and [[species composition]]s through time, so well documented not only for mammals but throughout the fossil record, is more strongly influenced by interactions among species (Red Queen hypotheses), or by random perturbations to the physical environment such as climate change, tectonic events, or even bolide impacts that change the ground rules for the biota (Court Jester hypotheses). . . . A class of alternative ideas, here termed Court Jester hypotheses, share the basic tenet that changes in the physical environment rather than biotic interactions themselves are the initiators of major changes in organisms and ecosystems. . . . Court Jester hypotheses imply that events random in respect to the biota occasionally change the rules on the biotic playing field. Accelerated biotic response (relative to background rates) is the result." The Red Queen hypothesis (focusing on evolution by biotic interactions) and Court Jester hypothesis (focusing on evolution by abiotic factors such as stochastic environmental perturbations) both influence coevolutionary switching in host-parasite interaction.<ref>{{cite journal|doi=10.1126/sciadv.1501548|pmid=26973878|last=Rabajante|first=J|title=Host-parasite Red Queen dynamics with phase-locked rare genotypes|journal=[[Science Advances]]|year=2016|volume=2|issue=3|article-number=e1501548|issn=2375-2548|display-authors=etal|pmc=4783124|bibcode=2016SciA....2E1548R}}</ref> Barnosky acknowledges in the 2001 paper<ref name="berkeley2001"/> that the Court Jester hypothesis is not necessarily inconsistent with the Red Queen hypothesis: :"Indeed, as Ned Johnson remarked (after listening to a lecture expressing these ideas), ''Maybe it is time for the Court Jester to marry the Red Queen.'' That is, perhaps the dichotomy between the two hypotheses is really a dichotomy of scale, and that as we look for ways to travel across biological levels, we will find ways to resolve the dichotomies." == Hipoteza o Crvenoj kraljici == The Red Queen Hypothesis is a term coined by [[Leigh Van Valen]], in 1973,<ref name="autogenerated728" /> in a reference to the [[Lewis Carroll]] book ''[[Through the Looking Glass]]''. It refers in evolution theory to the arms race of evolutionary developments and counter-developments that cause co-evolving species to mutually drive each other to adapt. There is dispute over how strongly evolution at the scale of speciation is driven by these competitions between [[species]], and how much it is driven instead by abiotic factors like [[meteor]] strikes and [[climate change]], but there was not an artful metaphor to capture this alternative until one was coined by Anthony Barnosky. == Reference == {{reflist|30em}} Kategorija:Ekologija Kategorija:Evoluciona biologija a908wk6xveqk0xbxr6uhc59a04ohamr 42690127 42690126 2026-09-18T09:17:34Z Duma 16555 /* Hipoteza o Crvenoj kraljici */ 42690127 wikitext text/x-wiki '''Hipoteza dvorske lude''' koristi se u odnosu na ideju da [[Abiotički faktor|abiotičke]] sile (uključujući [[klima|klimu]]), a ne [[wikt:biotic|biotička]] konkurencija između [[vrsta]], funkcioniraju kao glavna pokretačka snaga iza procesa u [[evolucija|evoluciji]] koji proizvode [[specijacija|specijaciju]]. U teoriji evolucije, hipoteza o dvorskoj ludi suprotstavlja se [[hipoteza o Crvenoj kraljici|hipotezi o Crvenoj kraljici]]. Termin "hipoteza dvorske lude" skovao je [[Anthony Barnosky]] 1999. kao aluziju na hipotezu o Crvenoj kraljici.<ref>Anthony Barnosky, "Does evolution dance to the Red Queen or the Court Jester?", 3 Annual Meeting of the Society of Vertebrate Paleontology USA (1999). https://www.tandfonline.com/toc/ujvp20/19/sup003?nav=tocList</ref> U radu iz 2001. godine na tu temu,<ref name="berkeley2001">Anthony Barnosky, "Distinguishing The Effects Of The Red Queen And Court Jester On Miocene Mammal Evolution In The Northern Rocky Mountains" Journal of Vertebrate Paleontology 21(1):172–185, March 2001 http://www.ucmp.berkeley.edu/miomap/RESULTS-MIOMAP/barnoskyjvp2001.pdf</ref> Barnosky koristi termin bez navođenja izvora, sugerirajući da ga je on skovao. Westfall i Millar pripisuju termin njemu (citirajući rad iz 2001.) u vlastitom radu iz 2004. godine.<ref name="autogenerated2004">Robert D. Westfall and Constance I. Millar, "Genetic consequences of forest population dynamics influenced by historic climatic variability in the western USA" Forest Ecology and Management 197 (2004) 159–170. http://www.fs.fed.us/psw/publications/westfall/Westfall%20&%20Millar%2004.pdf</ref> Michael Benton također pripisuje Barnoskyju zasluge za skovanu frazu.<ref name="autogenerated728">Michael J. Benton, "The Red Queen and the Court Jester: Species Diversity and the Role of Biotic and Abiotic Factors Through Time", Science February 6, 2009: Vol. 323 no. 5915 pp. 728–732 {{doi|10.1126/science.1157719}}</ref> Od 2001. godine, mnogi istraživači iz polja evolucije (kao što su Tracy Aze,<ref name="macroevolutionary349">Thomas H. G. Ezard, Tracy Aze, Paul N. Pearson, and Andy Purvis, "Interplay Between Changing Climate and Species' Ecology Drives Macroevolutionary Dynamics", Science April 15, 2011: Vol. 332 no. 6027 pp. 349–351 {{doi|10.1126/science.1203060}}</ref> Anthony Barnosky, Michael J. Benton,<ref name="autogenerated728" /> Douglas Erwin,<ref name="autogenerated1">Jeremy B.C. Jackson and Douglas H. Erwin, "What can we learn about ecology and evolution from the fossil record?" Trends in Ecology and Evolution)</ref> Thomas Ezard,<ref name="macroevolutionary349" /> Sergey Gravilets,<ref>Sergey Gavrilets, et al., "Adaptive Radiation: Contrasting Theory with Data", Science February 6, 2009: 732–737. {{doi|10.1126/science.1157966}}</ref> J.B.C. Jackson,<ref name="autogenerated1" /> Paul N. Pearson,<ref name="macroevolutionary349" /> Andy Purvis,<ref name="macroevolutionary349" /> Robert D. Westfall<ref name="autogenerated2004" /> i [[Constance I. Millar]]<ref name="autogenerated2004" />) počeli su koristiti termin "hipoteza dvorske lude" kako bi opisali stav da evoluciju na makro skali više pokreću abiotički faktori nego biotička konkurencija, poznata kao hipoteza o Crvenoj kraljici. Jedan primjer dinamike dvorske lude je korelacija između globalnih temperatura i stope diverzifikacije kod ptica.<ref name=Claramunt2015>{{cite journal |last1=Claramunt |first1=S. |last2=Cracraft |first2=J.|author-link2=Joel Cracraft |title=A new time tree reveals Earth history's imprint on the evolution of modern birds |journal=Sci Adv |date=2015 |volume=1 |issue=11 |doi=10.1126/sciadv.1501005 |article-number=e1501005|pmid=26824065 |pmc=4730849 |bibcode=2015SciA....1E1005C }}</ref> == Sadržaj hipoteze == The court jester hypothesis builds upon the [[punctuated equilibrium]] theory of [[Stephen Jay Gould|Stephen Gould]] (1972)<ref>{{cite book |last1=Eldredge |first1=Niles |first2=S. J. |last2=Gould |year=1972 |chapter=Punctuated equilibria: an alternative to phyletic gradualism |editor-first=T. J. M. |editor-last=Schopf |title=Models in Paleobiology |location=San Francisco |publisher=Freeman Cooper |pages= 82–115 |isbn=0-87735-325-5 }} Reprinted in {{cite book |first=N. |last=Eldredge |title=Time frames |location=Princeton |publisher=Princeton Univ. Press |year=1985 |isbn=0-691-02435-9 }}</ref> by providing a primary mechanism for it.<ref name="berkeley2001"/> The 2001 paper by Barnosky that is one of the first to use the term appropriate for the Court Jester side of the debate: the Stability hypothesis of Stenseth and Maynard Smith (1984), Vrba's Habitat Theory (1992), Vrba's Turn-over pulse hypothesis (1985), Vrba's Traffic light hypothesis and Relay Model (1995), Gould's Tiers of Time (1985), Brett and Baird's Coordinated Stasis (1995), and Graham and Lundelius' Coevolutionary Disequilibrium (1984) theories.<ref>{{cite journal |first=Anthony |last=Barnosky |title=Distinguishing The Effects Of The Red Queen And Court Jester On Miocene Mammal Evolution In The Northern Rocky Mountains |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=21 |issue=1 |pages=172–185 [at Table 1] |date=2001 |doi=10.1671/0272-4634(2001)021[0172:DTEOTR]2.0.CO;2 |s2cid=12356079 }}</ref> Barnosky's 2001 paper that was one of the first to introduce the term,<ref name="berkeley2001"/> explains what the Court Jester hypothesis means, describing it as one side of a debate over: :"[W]hether this march of morphology and [[species composition]]s through time, so well documented not only for mammals but throughout the fossil record, is more strongly influenced by interactions among species (Red Queen hypotheses), or by random perturbations to the physical environment such as climate change, tectonic events, or even bolide impacts that change the ground rules for the biota (Court Jester hypotheses). . . . A class of alternative ideas, here termed Court Jester hypotheses, share the basic tenet that changes in the physical environment rather than biotic interactions themselves are the initiators of major changes in organisms and ecosystems. . . . Court Jester hypotheses imply that events random in respect to the biota occasionally change the rules on the biotic playing field. Accelerated biotic response (relative to background rates) is the result." The Red Queen hypothesis (focusing on evolution by biotic interactions) and Court Jester hypothesis (focusing on evolution by abiotic factors such as stochastic environmental perturbations) both influence coevolutionary switching in host-parasite interaction.<ref>{{cite journal|doi=10.1126/sciadv.1501548|pmid=26973878|last=Rabajante|first=J|title=Host-parasite Red Queen dynamics with phase-locked rare genotypes|journal=[[Science Advances]]|year=2016|volume=2|issue=3|article-number=e1501548|issn=2375-2548|display-authors=etal|pmc=4783124|bibcode=2016SciA....2E1548R}}</ref> Barnosky acknowledges in the 2001 paper<ref name="berkeley2001"/> that the Court Jester hypothesis is not necessarily inconsistent with the Red Queen hypothesis: :"Indeed, as Ned Johnson remarked (after listening to a lecture expressing these ideas), ''Maybe it is time for the Court Jester to marry the Red Queen.'' That is, perhaps the dichotomy between the two hypotheses is really a dichotomy of scale, and that as we look for ways to travel across biological levels, we will find ways to resolve the dichotomies." == Hipoteza o Crvenoj kraljici == Hipoteza o Crvenoj kraljici je termin koji je skovao [[Leigh Van Valen]] 1973. godine,<ref name="autogenerated728" /> pozivajući se na knjigu [[Lewis Carroll|Lewisa Carrolla]] ''[[Through the Looking Glass|Kroz ogledalo]]''. U teoriji evolucije se odnosi na utrku u naoružanju evolucijskih razvoja i kontra-razvoja koji uzrokuju da se vrste koje se međusobno razvijaju međusobno prilagođavaju. Postoji spor oko toga koliko snažno evoluciju na nivou specijacije pokreću ova takmičenja između [[vrsta]], a koliko je umjesto toga pokreću abiotički faktori poput udara [[meteor]]a i [[klimatske promjene|klimatskih promjena]], ali nije postojala vješta metafora koja bi obuhvatila ovu alternativu sve dok je nije skovao Anthony Barnosky. == Reference == {{reflist|30em}} Kategorija:Ekologija Kategorija:Evoluciona biologija s4xdipk7mh3kg8vuj3sa1vjccqfs7go 42690138 42690127 2026-09-18T09:58:45Z Duma 16555 /* Sadržaj hipoteze */ 42690138 wikitext text/x-wiki '''Hipoteza dvorske lude''' koristi se u odnosu na ideju da [[Abiotički faktor|abiotičke]] sile (uključujući [[klima|klimu]]), a ne [[wikt:biotic|biotička]] konkurencija između [[vrsta]], funkcioniraju kao glavna pokretačka snaga iza procesa u [[evolucija|evoluciji]] koji proizvode [[specijacija|specijaciju]]. U teoriji evolucije, hipoteza o dvorskoj ludi suprotstavlja se [[hipoteza o Crvenoj kraljici|hipotezi o Crvenoj kraljici]]. Termin "hipoteza dvorske lude" skovao je [[Anthony Barnosky]] 1999. kao aluziju na hipotezu o Crvenoj kraljici.<ref>Anthony Barnosky, "Does evolution dance to the Red Queen or the Court Jester?", 3 Annual Meeting of the Society of Vertebrate Paleontology USA (1999). https://www.tandfonline.com/toc/ujvp20/19/sup003?nav=tocList</ref> U radu iz 2001. godine na tu temu,<ref name="berkeley2001">Anthony Barnosky, "Distinguishing The Effects Of The Red Queen And Court Jester On Miocene Mammal Evolution In The Northern Rocky Mountains" Journal of Vertebrate Paleontology 21(1):172–185, March 2001 http://www.ucmp.berkeley.edu/miomap/RESULTS-MIOMAP/barnoskyjvp2001.pdf</ref> Barnosky koristi termin bez navođenja izvora, sugerirajući da ga je on skovao. Westfall i Millar pripisuju termin njemu (citirajući rad iz 2001.) u vlastitom radu iz 2004. godine.<ref name="autogenerated2004">Robert D. Westfall and Constance I. Millar, "Genetic consequences of forest population dynamics influenced by historic climatic variability in the western USA" Forest Ecology and Management 197 (2004) 159–170. http://www.fs.fed.us/psw/publications/westfall/Westfall%20&%20Millar%2004.pdf</ref> Michael Benton također pripisuje Barnoskyju zasluge za skovanu frazu.<ref name="autogenerated728">Michael J. Benton, "The Red Queen and the Court Jester: Species Diversity and the Role of Biotic and Abiotic Factors Through Time", Science February 6, 2009: Vol. 323 no. 5915 pp. 728–732 {{doi|10.1126/science.1157719}}</ref> Od 2001. godine, mnogi istraživači iz polja evolucije (kao što su Tracy Aze,<ref name="macroevolutionary349">Thomas H. G. Ezard, Tracy Aze, Paul N. Pearson, and Andy Purvis, "Interplay Between Changing Climate and Species' Ecology Drives Macroevolutionary Dynamics", Science April 15, 2011: Vol. 332 no. 6027 pp. 349–351 {{doi|10.1126/science.1203060}}</ref> Anthony Barnosky, Michael J. Benton,<ref name="autogenerated728" /> Douglas Erwin,<ref name="autogenerated1">Jeremy B.C. Jackson and Douglas H. Erwin, "What can we learn about ecology and evolution from the fossil record?" Trends in Ecology and Evolution)</ref> Thomas Ezard,<ref name="macroevolutionary349" /> Sergey Gravilets,<ref>Sergey Gavrilets, et al., "Adaptive Radiation: Contrasting Theory with Data", Science February 6, 2009: 732–737. {{doi|10.1126/science.1157966}}</ref> J.B.C. Jackson,<ref name="autogenerated1" /> Paul N. Pearson,<ref name="macroevolutionary349" /> Andy Purvis,<ref name="macroevolutionary349" /> Robert D. Westfall<ref name="autogenerated2004" /> i [[Constance I. Millar]]<ref name="autogenerated2004" />) počeli su koristiti termin "hipoteza dvorske lude" kako bi opisali stav da evoluciju na makro skali više pokreću abiotički faktori nego biotička konkurencija, poznata kao hipoteza o Crvenoj kraljici. Jedan primjer dinamike dvorske lude je korelacija između globalnih temperatura i stope diverzifikacije kod ptica.<ref name=Claramunt2015>{{cite journal |last1=Claramunt |first1=S. |last2=Cracraft |first2=J.|author-link2=Joel Cracraft |title=A new time tree reveals Earth history's imprint on the evolution of modern birds |journal=Sci Adv |date=2015 |volume=1 |issue=11 |doi=10.1126/sciadv.1501005 |article-number=e1501005|pmid=26824065 |pmc=4730849 |bibcode=2015SciA....1E1005C }}</ref> == Sadržaj hipoteze == Hipoteza dvorske lude nadovezuje se na teoriju [[isprekidane ravnoteže]] [[Stephen Jay Gould|Stephena Goulda]] (1972)<ref>{{cite book |last1=Eldredge |first1=Niles |first2=S. J. |last2=Gould |year=1972 |chapter=Punctuated equilibria: an alternative to phyletic gradualism |editor-first=T. J. M. |editor-last=Schopf |title=Models in Paleobiology |location=San Francisco |publisher=Freeman Cooper |pages= 82–115 |isbn=0-87735-325-5 }} Reprinted in {{cite book |first=N. |last=Eldredge |title=Time frames |location=Princeton |publisher=Princeton Univ. Press |year=1985 |isbn=0-691-02435-9 }}</ref> pružajući primarni mehanizam za nju.<ref name="berkeley2001"/> Rad Barnoskyja iz 2001. godine, koji je jedan od prvih koji koristi termin prikladan za stranu debate o dvorskoj ludi: hipoteza stabilnosti Stensetha i Maynarda Smitha (1984), Vrbina teorija staništa (1992), Vrbina hipoteza pulsa preokreta (1985), Vrbina hipoteza semafora i model releja (1995), Gouldovi slojevi vremena (1985), Brettova i Bairdova koordinirana staza (1995) i teorije koevolucione neravnoteže Grahama i Lundeliusa (1984).<ref>{{cite journal |first=Anthony |last=Barnosky |title=Distinguishing The Effects Of The Red Queen And Court Jester On Miocene Mammal Evolution In The Northern Rocky Mountains |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=21 |issue=1 |pages=172–185 [at Table 1] |date=2001 |doi=10.1671/0272-4634(2001)021[0172:DTEOTR]2.0.CO;2 |s2cid=12356079 }}</ref> Barnoskyjev rad iz 2001. godine, koji je bio jedan od prvih koji je uveo taj termin,<ref name="berkeley2001"/> objašnjava šta znači hipoteza dvorske lude, opisujući je kao jednu stranu debate o: :„Bilo da je ovaj marš morfologije i [[relativna brojnost vrsta|sastava vrsta]] kroz vrijeme, tako dobro dokumentovan ne samo kod sisara već i kroz cijeli fosilni zapis, snažnije pod utjecajem interakcija među vrstama (hipoteze o Crvenoj kraljici) ili nasumičnih poremećaja fizičkog okruženja poput klimatskih promjena, tektonskih događaja ili čak udara bolida koji mijenjaju osnovna pravila za biotu (hipoteze dvorske lude)... Klasa alternativnih ideja, ovdje nazvanih hipotezama dvorske lude, dijeli osnovnu pretpostavku da su promjene u fizičkom okruženju, a ne same biotičke interakcije, inicijatori velikih promjena u organizmima i ekosistemima... Hipoteze dvorske lude impliciraju da događaji nasumični u odnosu na biotu povremeno mijenjaju pravila na biotičkom terenu. Rezultat je ubrzani biotički odgovor (u odnosu na pozadinske stope).“ Hipoteza o Crvenoj kraljici (koja se fokusira na evoluciju putem biotičkih interakcija) i hipoteza dvorske lude (koja se fokusira na evoluciju putem abiotičkih faktora kao što su stohastički poremećaji u okolini) obje utiču na koevolucijsko prebacivanje u interakciji domaćina i parazita.<ref>{{cite journal|doi=10.1126/sciadv.1501548|pmid=26973878|last=Rabajante|first=J|title=Host-parasite Red Queen dynamics with phase-locked rare genotypes|journal=[[Science Advances]]|year=2016|volume=2|issue=3|article-number=e1501548|issn=2375-2548|display-authors=etal|pmc=4783124|bibcode=2016SciA....2E1548R}}</ref> Barnosky u radu iz 2001. godine<ref name="berkeley2001"/> priznaje da hipoteza dvorske lude nije nužno u suprotnosti s hipotezom o Crvenoj kraljici: :"Zaista, kako je Ned Johnson primijetio (nakon što je poslušao predavanje u kojem su izražene ove ideje), Možda je vrijeme da se dvorska luda oženi Crvenom kraljicom. To jest, možda je dihotomija između dvije hipoteze zapravo dihotomija razmjera i da ćemo, dok tražimo načine za putovanje preko bioloških nivoa, pronaći načine za rješavanje dihotomija." == Hipoteza o Crvenoj kraljici == Hipoteza o Crvenoj kraljici je termin koji je skovao [[Leigh Van Valen]] 1973. godine,<ref name="autogenerated728" /> pozivajući se na knjigu [[Lewis Carroll|Lewisa Carrolla]] ''[[Through the Looking Glass|Kroz ogledalo]]''. U teoriji evolucije se odnosi na utrku u naoružanju evolucijskih razvoja i kontra-razvoja koji uzrokuju da se vrste koje se međusobno razvijaju međusobno prilagođavaju. Postoji spor oko toga koliko snažno evoluciju na nivou specijacije pokreću ova takmičenja između [[vrsta]], a koliko je umjesto toga pokreću abiotički faktori poput udara [[meteor]]a i [[klimatske promjene|klimatskih promjena]], ali nije postojala vješta metafora koja bi obuhvatila ovu alternativu sve dok je nije skovao Anthony Barnosky. == Reference == {{reflist|30em}} Kategorija:Ekologija Kategorija:Evoluciona biologija sqnu59zfqdikc9r8t25l45artt5kwxu Courtenay (Loiret) 0 286928 42689993 42114279 2026-09-17T12:23:53Z Kontributor 2K 192569 +grb 42689993 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje3|Kortne}} {{Naseljeno mesto u Francuskoj2 | mesto = Kortne | originalni_naziv = Courtenay | slika = | opis_slike = | grb = Blason maison fr de Courtenay.svg | država={{FRA}} | region = Centar (region) | departman = Loiret | prefektura = Montarži | kanton = Kortne | geografska_širina = 48° 02' 23" SGŠ | geografska_dužina = 03° 03' 22" IGD | gšir = 48.0397 | gduž = 3.0561 | nadm visina = 161 | maksimalna_nadmorska_visina = 186 | minimalna_nadmorska_visina = 137 | površina-km = 50,13 | površina-he = 5 .013 | stanovništvo = 3990<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011-01-01 | gustina = 79,59 | predsednik = | vreme_službovanja = | INSEE = 45115 | poštanski_kod = 45320 | pozicijaX = 172 | pozicijaY = 105 }} '''Kortne''' ({{jez-fra|Courtenay}}) je naselje i opština u centralnoj [[Francuska|Francuskoj]] u regionu [[Centar (region)]], u departmanu [[Departman Loare u Francuskoj|Loare]] koja pripada prefekturi Montarži. Po podacima iz [[2005]]. godine u opštini je živelo 3 601 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 71,8&nbsp;stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 50,13&nbsp;km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 161 metar (maksimalnoj 186 m, a minimalnoj 137 m). == Demografija == {{DemografijaFR| 1962=2293| 1968=2333| 1975=2554| 1982=3119| 1990=3292| 1999=3437| 2006=| 2011=3990| sansdoublescomptes= 1962}} <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika u toku poslednjih godina'' <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1960 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960 PlotData = bar:4800 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:3200 color:gray1 from:start till:end bar:1600 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(48,101)(84,103) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 2293 1968: 2333 points:(84,103)(100,110) color:blue width:2 #1975: 2554 points:(100,110)(128,130) color:blue width:2 #1982: 3119 points:(128,130)(160,137) color:blue width:2 #1990: 3292 points:(160,137)(196,142) color:blue width:2 #1999: 3437 points:(196,142)(228,148) color:blue width:2 #2004/5 </timeline> </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Vanjske veze == * Baza podataka: [http://www.insee.fr Insee] {{fr}} * [http://www.tourisme.fr/office-de-tourisme/courtenay.htm http://www.tourisme.fr/office-de-tourisme/courtenay.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061231235555/http://www.tourisme.fr/office-de-tourisme/courtenay.htm |date=2006-12-31 }} {{Departman Loare u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} {{Klica-Francuska}} {{Koordinate|48_02_23_N_03_03_22_E_type:city_region:FR|48° 02' 23" SG Š, 03° 03' 22" IGD}} ozbf2r5qfl28cx12aavh1t6993kkj39 42690008 42689993 2026-09-17T16:07:13Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Courtenay (Loare)]] na [[Courtenay (Loiret)]] preko preusmjerenja 42689993 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje3|Kortne}} {{Naseljeno mesto u Francuskoj2 | mesto = Kortne | originalni_naziv = Courtenay | slika = | opis_slike = | grb = Blason maison fr de Courtenay.svg | država={{FRA}} | region = Centar (region) | departman = Loiret | prefektura = Montarži | kanton = Kortne | geografska_širina = 48° 02' 23" SGŠ | geografska_dužina = 03° 03' 22" IGD | gšir = 48.0397 | gduž = 3.0561 | nadm visina = 161 | maksimalna_nadmorska_visina = 186 | minimalna_nadmorska_visina = 137 | površina-km = 50,13 | površina-he = 5 .013 | stanovništvo = 3990<ref>{{Insee}}</ref> | godina_stanovništvo = 2011-01-01 | gustina = 79,59 | predsednik = | vreme_službovanja = | INSEE = 45115 | poštanski_kod = 45320 | pozicijaX = 172 | pozicijaY = 105 }} '''Kortne''' ({{jez-fra|Courtenay}}) je naselje i opština u centralnoj [[Francuska|Francuskoj]] u regionu [[Centar (region)]], u departmanu [[Departman Loare u Francuskoj|Loare]] koja pripada prefekturi Montarži. Po podacima iz [[2005]]. godine u opštini je živelo 3 601 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 71,8&nbsp;stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 50,13&nbsp;km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 161 metar (maksimalnoj 186 m, a minimalnoj 137 m). == Demografija == {{DemografijaFR| 1962=2293| 1968=2333| 1975=2554| 1982=3119| 1990=3292| 1999=3437| 2006=| 2011=3990| sansdoublescomptes= 1962}} <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika u toku poslednjih godina'' <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1960 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960 PlotData = bar:4800 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:3200 color:gray1 from:start till:end bar:1600 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(48,101)(84,103) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 2293 1968: 2333 points:(84,103)(100,110) color:blue width:2 #1975: 2554 points:(100,110)(128,130) color:blue width:2 #1982: 3119 points:(128,130)(160,137) color:blue width:2 #1990: 3292 points:(160,137)(196,142) color:blue width:2 #1999: 3437 points:(196,142)(228,148) color:blue width:2 #2004/5 </timeline> </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{HughesEncyclopediaOfContemporaryFrenchCulture}} * {{RobbDiscoveryOfFrance}} * {{ArdaghFrance}} * {{JonesCambridgeIllustratedHistoryOfFrance}} * {{SowerwineFranceSince1870}} * {{RobertsFrance}} {{refend}} == Vanjske veze == * Baza podataka: [http://www.insee.fr Insee] {{fr}} * [http://www.tourisme.fr/office-de-tourisme/courtenay.htm http://www.tourisme.fr/office-de-tourisme/courtenay.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061231235555/http://www.tourisme.fr/office-de-tourisme/courtenay.htm |date=2006-12-31 }} {{Departman Loare u Francuskoj}} {{Departmani Francuske}} {{Klica-Francuska}} {{Koordinate|48_02_23_N_03_03_22_E_type:city_region:FR|48° 02' 23" SG Š, 03° 03' 22" IGD}} ozbf2r5qfl28cx12aavh1t6993kkj39 Razgovor:Courtenay (Loiret) 1 299640 42690010 1842416 2026-09-17T16:07:14Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Razgovor:Courtenay (Loare)]] na [[Razgovor:Courtenay (Loiret)]] 1842416 wikitext text/x-wiki {{razgovor zaglavlje}} hw594haz91q2xnj4zg0tepef6uvwqr7 Šablon:Višeznačna odrednica molekulske formule 10 462247 42690119 40688327 2026-09-18T09:02:38Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Razvrstavanje molekulske formule-lat]] na [[Šablon:Razvrstavanje]] 42690119 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Razvrstavanje]] 56qe0xdtaex86dnrglso563y2e7xfs0 Šablon:MolFormDisambig-lat 10 575664 42690120 40688328 2026-09-18T09:02:41Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Razvrstavanje molekulske formule-lat]] na [[Šablon:Razvrstavanje]] 42690120 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Razvrstavanje]] 56qe0xdtaex86dnrglso563y2e7xfs0 Šablon:MolFormDisambig 10 792066 42690121 40688330 2026-09-18T09:02:44Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Razvrstavanje molekulske formule-lat]] na [[Šablon:Razvrstavanje]] 42690121 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Razvrstavanje]] 56qe0xdtaex86dnrglso563y2e7xfs0 Razgovor:Zastava Azerbejdžana 1 954321 42689992 41365043 2026-09-17T12:18:07Z ~2026-50165-01 392772 formatiranje 42689992 wikitext text/x-wiki == Correct flag of Azerbaijan in 1918 == [[File:Flag of Azerbaijan Republic made by Mammad Amin Rasulzade.jpg|thumb|130px|Flag of Azerbaijan Democratic Republic made by Mammad Amin Rasulzade]] [[File:Opening of the Parliament of the Azerbaijan Democratic Republic.jpg|thumbnail|First meeting of the parlament of Azerbaijan Democractic Republic. Observe the crescent on the middle field of the flag]] [[File:Azerbaijani delegation in Paris.jpg|thumbnail|Delegation from Azerbaijan Democtatic Republic in Paris in 1919. See the photo of the flag behind]] [[File:Army of Azerbaijan in 1918.jpg|thumbnail|See the flag with the small crescent on the red field behind soldiers of ADR]] <nowiki>[[Datoteka:Flag of Azerbaijan 1918 variant 2.png|mini|Two flags above]]</nowiki> The original flag of Azerbaijan Democratic Republic was with the crescent '''just on the red field'''. See the flag made by the chairman of the National Council of Azerbaijan Democratic Republic Mammad Amin Rasulzade. --[[Korisnik:Interfase|Interfase]] ([[Razgovor sa korisnikom:Interfase|razgovor]]) 23:17, 21 ožujak-март 2014 (CET) :Nope. Book <u>Pierre Charles Lux-Wurm (2001): ''Les drapeaux de l’Islam de Mahomet à nos jours'' [''Flags of Islam from Mohammed to nowadays''], Paris: Buchet-Chastel, 2001, {{ISBN|978-2-283-01813-2}}</u> clearly shows presented flag with larger crescent overlapping the upper and lower stripes of the flag. It's true there's other version with crescent just on the red field (can be found in <u>Alfred Znamierowski (2000): ''Flags through the ages: A guide to the world of flags, banners, standards and ensigns'', London: Southwater, {{ISBN|978-1-84215-267-6}}</u>), but it's shifted to the hoist instead of centered like post-USSR version. Author is implicitely stating that there are differences between ADR and RA flags. Anyway, keep in mind you're not dealing with charlatan here and all of your attempts of falsifications will be removed on sight. Play on other projects. Greetings. --[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor sa korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 23:40, 21 ožujak-март 2014 (CET) :: If in some book it's written that the original flag was with the big crescent it's just a mistake, or this information was based on the picture of the flag on [[:File:Stamp of ADR1919-20 k.jpg|this post stamp]], where painter drew the flag with the large crescent (just to show that this is crescent). But this is just a picture of flag on the small stamp. You can see '''the photo of the flag''' on the photo of the first meeting of the Azerbaijani parlament on the 7th December 1918 - the crescent is small and '''on the middle field'''. :: In the photo of Delegation from Azerbaijan Democtatic Republic in Hôtel Claridge [Avenue des Champs-Élysées] during Paris Peace Conference (1919) you can see the picture of flag behind the members of delegation. :: Also here is an [http://books.google.az/books?id=EFhAUbH6ra0C&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q=Azerbaijan&f=false article about Flag of Azerbaijan] ([[:en:Whitney Smith|Whitney Smith]]. Flag Lore Of All Nations. — Millbrook Press, 2001. — С. 13. — 112 с. — {{ISBN|9780761317531}}): <blockquote><small>AZERBAIJAN (ah-zer-bie-JAHN): Ali Bay Huseynzada, the leading nationalist of Azerbaijan, created its modern national flag. The colors of that tricolor stood for the Turkic people (blue), their lslamic faith (green), and the commitment to modernization. In the center of the flag was the traditional Muslim star and cresent. The eight points stood for the eight Turkic peoples, including the Azerbaijanis. '''This flag was used from 1918 to 1920''', when Azerbaijan was independent, and '''it was revived''' on February 5, 1991. After the fall of the Soviet Union, independence for Azerbaijan under this flag was proclaimed on August 30, 1991.</small></blockquote> :: As you see even [[:en:Whitney Smith|Whitney Smith]] claims that the modern national flag was used from 1918 to 1920. But this variant with the large crescent, that used in articles about ADR is wrong, it is just a variant, but not the correct flag. --[[Korisnik:Interfase|Interfase]] ([[Razgovor sa korisnikom:Interfase|razgovor]]) 11:29, 22 ožujak-март 2014 (CET) :: We can also see the flag with the crescent on the red field behind the soldiers of ADR (See attached photo). --[[Korisnik:Interfase|Interfase]] ([[Razgovor sa korisnikom:Interfase|razgovor]]) 11:33, 22 ožujak-март 2014 (CET) :::In the photo of Delegation from Azerbaijan Democtatic Republic in Paris there's actually star and crescent on Russian-inspired tricolor. On all other photos there's wider crescent so it's obviously different comparing to modern one. Quite similar to the [[:Datoteka:Ottoman flag.svg|Ottoman flag (1844–1923)]] vs. [[:Datoteka:Flag of Turkey.svg|modern Turkish flag]]. --[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor sa korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 12:32, 22 ožujak-март 2014 (CET) :::: Russian-inspired tricolor? It is not Russian tricolor. It is Azerbaijani tricolor. The upper field is not white, This is light blue. On all other photos there's NOT wider crescent. See carefully. Crescent is small. On the photo of the soldiers with the flag, for example, we can obviously see that the flag is '''on the middle red field'''. --[[Korisnik:Interfase|Interfase]] ([[Razgovor sa korisnikom:Interfase|razgovor]]) 12:48, 22 ožujak-март 2014 (CET) :::::Yes, Russian tricolor: white on the top, blue in the middle and red on the bottom. Use some freeware image viewer and convert to grayscale. I see fat crescent everywhere and difference from modern thin crescent (and star) is obvious. Even on photo from Paris; fat and centered toward 1:30 o'clock (North-East / 45°). Photo from museum also shows green on the top (comparing to modern blue on the top), while photo with soldiers again shows Russian tricolor with (fat) star and crescent. Your claims about "no different" flags really make very little sense. --[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor sa korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 13:18, 22 ožujak-март 2014 (CET) :::::::Photo from the museum doesn't show green on the top. It is just '''another side''' of the flag. Green here is on on the bottom. Crescent on the Russian tricolor is '''nonsence'''. Your convert is wrong. This is Azerbaijani tricolor (blue, red and green). Also the crescent could be a little bit fat but it is '''not so wide''' to move on other fields. --[[Korisnik:Interfase|Interfase]] ([[Razgovor sa korisnikom:Interfase|razgovor]]) 13:36, 22 ožujak-март 2014 (CET) :::::::Orijentolog, did we reach consensus that the crescent was fat at that time, but not so wide? --[[Korisnik:Interfase|Interfase]] ([[Razgovor sa korisnikom:Interfase|razgovor]]) 13:51, 22 ožujak-март 2014 (CET) ::::::::It's funny to see museum is exposing flag on wrong side, some countries have even laws against it. Considering Azerbaijan was part of Russian Empire there's nothing strange that revolutionaries have painted stars and crescents over Russian tricolors. Check it on right and convert to grayscale for yourself. In literature I've found two versions: [[:Datoteka:Flag of Azerbaijan 1918.svg|this one with wide crescent]] and also [[:Datoteka:Flag of Azerbaijan 1918 variant.PNG|this one with amblem shifted to the hoist]]. There's no need for reaching consensus about "not being so wide" if both sources and [[:Datoteka:Stamp of ADR1919-20 k.jpg|stamps]] show such variant was in use. There were at least three different variants and none of them was ''the same'' as modern one. --[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] ([[Razgovor sa korisnikom:Orijentolog|razgovor]]) 15:03, 22 ožujak-март 2014 (CET) [[Datoteka:Flag of Azerbaijan (WFB 2004).gif|thumb|All flags above]] ::::::::::In the museum it is not exposed the wrong side, it is '''another side'''. It is enough to turn on 3D-imagination to see that there is no wrong side. The stamp is not reliable source. It is just a picture. The painter drew the crescent larger to show that this is the crescent. But in all other photos of that period we can see that the crescent is on the middle field. --[[Korisnik:Interfase|Interfase]] ([[Razgovor sa korisnikom:Interfase|razgovor]]) 15:23, 22 ožujak-март 2014 (CET) ::::::::::<nowiki>[[:Datoteka:Flag of Azerbaijan 1918 variant 2.png|This your flag]]</nowiki> is your imagination. This is nonsence. There was no such flag in the history, ever. There was even [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Flag_of_Azerbaijan_on_document.JPG?uselang=ru an official law of Azerbaijani government (in Russian) sighned in 9 November 1918], which ordered that the flag is with BLUE, RED and GREEN colours. :::::::::: See also [http://www.irs-az.com/pdf/1277199894570253595.pdf this article by Azerbaijani historian Sabuhi Ahmadov in Russian]. Observe the image of the Azerbaijani flag from 9 November 1918 in this article. It is the same: blue, red and green fields with the white crescent and star on the red field. --[[Korisnik:Interfase|Interfase]] ([[Razgovor sa korisnikom:Interfase|razgovor]]) 15:23, 22 ožujak-март 2014 (CET) s4fcej56nzoqfte399ttr59ueszl8pw Florbetapir (18F) 0 1268765 42690003 42307867 2026-09-17T15:09:41Z ~2026-50182-70 392821 42690003 wikitext text/x-wiki {{Chembox-lat | Watchedfields = | verifiedrevid = | Name = Florbetapir (18F) | ImageFile =Florbetapir_(18F)_skeletal.svg | ImageSize = | ImageAlt = | ImageCaption = | ImageFile1 = | ImageSize1 = | ImageAlt1 = | ImageCaption1 = | ImageFile2 = | ImageSize2 = | ImageAlt2 = | ImageCaption2 = | ImageFile3 = | ImageSize3 = | ImageAlt3 = | ImageCaption3 = | ImageFile4 = | ImageSize4 = | ImageAlt4 = | ImageCaption4 = | ImageFileL1 = | ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL1 = | ImageAltL1 = | ImageCaptionL1 = | ImageFileR1 = | ImageFileR1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR1 = | ImageAltR1 = | ImageCaptionR1 = | ImageFileL2 = | ImageFileL2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL2 = | ImageAltL2 = | ImageCaptionL2 = | ImageFileR2 = | ImageFileR2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR2 = | ImageAltR2 = | ImageCaptionR2 = | IUPACName = | IUPACName_hidden = yes | SystematicName = | OtherNames = | Section1 = {{Chembox Identifiers-lat | Abbreviations = | CASNo = 956103-76-7 | CASNo_Comment = | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNos = | CASOther = | PubChem = 24822371 | PubChem_Ref = {{Pubchemcite|correct|Pubchem}} | PubChem_Comment = | PubChem5 = | PubChem5_Comment = | PubChemOther = | ChemSpiderID = | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID_Comment = | ChemSpiderID5 = | ChemSpiderIDOther = | EINECS = | EC-number = | EINECSCASNO = | UNNumber = | UNII = | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | DrugBank = | KEGG = | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | MeSHName = | ChEBI = | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | RTECS = | ATCvet = | ATCCode_prefix = | ATCCode_suffix = | ATC_Supplemental = | SMILES = CNc1ccc(\C=C\c2ccc(OCCOCCOCC[18F])nc2)cc1 | InChI = | StdInChI = 1S/C20H25FN2O3/c1-22-19-7-4-17(5-8-19)2-3-18-6-9-20(23-16-18)26-15-14-25-13-12-24-11-10-21/h2-9,16,22H,10-15H2,1H3/b3-2+/i21-1 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = YNDIAUKFXKEXSV-CRYLGTRXSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | Beilstein = | Gmelin = | 3DMet = }} | Section2 = {{Chembox Properties-lat |C=20 |H=25 |F=1 |N=2 |O=3 | MolarMass = 359,425 | Appearance = | Density = | MeltingPt = | Melting_notes = | BoilingPt = | Boiling_notes = | LogP = | VaporPressure = | HenryConstant = | AtmosphericOHRateConstant = | pKa = | pKb = | Solubility = | SolubleOther = | Solvent = | Sheet Resistance = | Methacrylate Equiv Wt = | Bulk Conductivity = }} | Section3 = {{Chembox Structure-lat | CrystalStruct = | Coordination = | MolShape = }} | Section4 = {{Chembox Thermochemistry-lat | DeltaHc = | DeltaHf = | Entropy = | HeatCapacity = }} | Section5 = {{Chembox Pharmacology-lat | AdminRoutes = | Bioavail = | Metabolism = | HalfLife = | ProteinBound = | Excretion = | Legal_status = | Legal_US = | Legal_UK = | Legal_AU = | Legal_CA = | PregCat = | PregCat_AU = | PregCat_US = }} | Section6 = {{Chembox Explosive-lat | ShockSens = | FrictionSens = | ExplosiveV = | REFactor = }} | Section7 = {{Chembox Hazards-lat | ExternalMSDS = | EUClass = | EUIndex = | MainHazards = | NFPA-H = | NFPA-F = | NFPA-R = | NFPA-O = | RPhrases = | SPhrases = | RSPhrases = | FlashPt = | Autoignition = | ExploLimits = | LD50 = | PEL = }} | Section8 = {{Chembox Related-lat | OtherAnions = | OtherCations = | OtherFunctn = | Function = | OtherCpds = }} }} '''Florbetapir (18F)''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 20 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 359,425 [[Jedinica atomske mase|''Da'']]. == Osobine == {| class="wikitable sortable" |- ! Osobina !! Vrednost |- | [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 5 |- | [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 1 |- | [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 12 |- | [[Particioni koeficijent]]<ref>{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}</ref> (''ALogP'') || 3,1 |- | [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]<ref>{{cite pmid|11020286|noedit}}</ref> (''PSA'', [[Ангстрем (јединица)|''Å''<sup>2</sup>]]) || 52,6 |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{Clayden1st}} * {{March6th}} * {{Katritzky2nd}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|Hemija}} {{Commonscat-lat|Florbetapir (18F)}} * {{PubChemInCheKey|YNDIAUKFXKEXSV-CRYLGTRXSA-N|Florbetapir (18F)}} [[Kategorija:Etri]] [[Kategorija:Aromatični amini]] [[Kategorija:Organofluoridi]] [[Kategorija:Alkeni]] [[Kategorija:Piridini]] gylgyvqofu21oro6q25304zjbxx2ddo 42690093 42690003 2026-09-18T03:35:10Z Aca 108187 razlog uklanjanja? 42307867 wikitext text/x-wiki {{Chembox-lat | Watchedfields = | verifiedrevid = | Name = Florbetapir (18F) | ImageFile =Florbetapir_(18F)_skeletal.svg | ImageSize = | ImageAlt = | ImageCaption = | ImageFile1 = | ImageSize1 = | ImageAlt1 = | ImageCaption1 = | ImageFile2 = | ImageSize2 = | ImageAlt2 = | ImageCaption2 = | ImageFile3 = | ImageSize3 = | ImageAlt3 = | ImageCaption3 = | ImageFile4 = | ImageSize4 = | ImageAlt4 = | ImageCaption4 = | ImageFileL1 = | ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL1 = | ImageAltL1 = | ImageCaptionL1 = | ImageFileR1 = | ImageFileR1_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR1 = | ImageAltR1 = | ImageCaptionR1 = | ImageFileL2 = | ImageFileL2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeL2 = | ImageAltL2 = | ImageCaptionL2 = | ImageFileR2 = | ImageFileR2_Ref = {{chemboximage|correct|}} | ImageSizeR2 = | ImageAltR2 = | ImageCaptionR2 = | IUPACName = | IUPACName_hidden = yes | SystematicName = | OtherNames = | Section1 = {{Chembox Identifiers-lat | Abbreviations = | CASNo = 956103-76-7 | CASNo_Comment = | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNos = | CASOther = | PubChem = 24822371 | PubChem_Ref = {{Pubchemcite|correct|Pubchem}} | PubChem_Comment = | PubChem5 = | PubChem5_Comment = | PubChemOther = | ChemSpiderID = | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID_Comment = | ChemSpiderID5 = | ChemSpiderIDOther = | EINECS = | EC-number = | EINECSCASNO = | UNNumber = | UNII = | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | DrugBank = | KEGG = | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | MeSHName = | ChEBI = | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | RTECS = | ATCvet = | ATCCode_prefix = | ATCCode_suffix = | ATC_Supplemental = | SMILES = CNc1ccc(\C=C\c2ccc(OCCOCCOCC[18F])nc2)cc1 | InChI = | StdInChI = 1S/C20H25FN2O3/c1-22-19-7-4-17(5-8-19)2-3-18-6-9-20(23-16-18)26-15-14-25-13-12-24-11-10-21/h2-9,16,22H,10-15H2,1H3/b3-2+/i21-1 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = YNDIAUKFXKEXSV-CRYLGTRXSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | Beilstein = | Gmelin = | 3DMet = }} | Section2 = {{Chembox Properties-lat |C=20 |H=25 |F=1 |N=2 |O=3 | MolarMass = 359,425 | Appearance = | Density = | MeltingPt = | Melting_notes = | BoilingPt = | Boiling_notes = | LogP = | VaporPressure = | HenryConstant = | AtmosphericOHRateConstant = | pKa = | pKb = | Solubility = | SolubleOther = | Solvent = | Sheet Resistance = | Methacrylate Equiv Wt = | Bulk Conductivity = }} | Section3 = {{Chembox Structure-lat | CrystalStruct = | Coordination = | MolShape = }} | Section4 = {{Chembox Thermochemistry-lat | DeltaHc = | DeltaHf = | Entropy = | HeatCapacity = }} | Section5 = {{Chembox Pharmacology-lat | AdminRoutes = | Bioavail = | Metabolism = | HalfLife = | ProteinBound = | Excretion = | Legal_status = | Legal_US = | Legal_UK = | Legal_AU = | Legal_CA = | PregCat = | PregCat_AU = | PregCat_US = }} | Section6 = {{Chembox Explosive-lat | ShockSens = | FrictionSens = | ExplosiveV = | REFactor = }} | Section7 = {{Chembox Hazards-lat | ExternalMSDS = | EUClass = | EUIndex = | MainHazards = | NFPA-H = | NFPA-F = | NFPA-R = | NFPA-O = | RPhrases = | SPhrases = | RSPhrases = | FlashPt = | Autoignition = | ExploLimits = | LD50 = | PEL = }} | Section8 = {{Chembox Related-lat | OtherAnions = | OtherCations = | OtherFunctn = | Function = | OtherCpds = }} }} '''Florbetapir (18F)''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 20 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 359,425 [[Jedinica atomske mase|''Da'']]. == Osobine == {| class="wikitable sortable" |- ! Osobina !! Vrednost |- | [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 5 |- | [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 1 |- | [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 12 |- | [[Particioni koeficijent]]<ref>{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}</ref> (''ALogP'') || 3,1 |- | [[Rastvorljivost]]<ref>{{cite pmid|11749573|noedit}}</ref> (''logS'', log(''mol/L'')) || -5,6 |- | [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]<ref>{{cite pmid|11020286|noedit}}</ref> (''PSA'', [[Ангстрем (јединица)|''Å''<sup>2</sup>]]) || 52,6 |} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{Clayden1st}} * {{March6th}} * {{Katritzky2nd}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal-lat|Hemija}} {{Commonscat-lat|Florbetapir (18F)}} * {{PubChemInCheKey|YNDIAUKFXKEXSV-CRYLGTRXSA-N|Florbetapir (18F)}} [[Kategorija:Etri]] [[Kategorija:Aromatični amini]] [[Kategorija:Organofluoridi]] [[Kategorija:Alkeni]] [[Kategorija:Piridini]] nkxfhc8xd2b2cn5uskxi1rjrid54kpl Transferinski receptor 0 1284000 42690117 42677347 2026-09-18T08:51:40Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690117 wikitext text/x-wiki {{Protein-lat |Name= [[TFRC|Transferinski receptor (p90, CD71)]] |caption= Dimer transferinskog receptora 1 (čovjek) |image=1cx8.jpg |width=270 |HGNCid=11763 |Symbol=[[TFRC]] |AltSymbols=CD71, TFR1 |EntrezGene=7037 |OMIM=190010 |RefSeq=NM_003234 |UniProt=P02786 |PDB= |ECnumber= |Chromosome=3 |Arm=q |Band=29 |LocusSupplementaryData= }} {{protein |Name= [[TFR2|Transferinski receptor 2]] |caption= |image= |width= |HGNCid=11762 |Symbol=[[TFR2]] |AltSymbols=HFE3, TFRC2 |EntrezGene=7036 |OMIM=604720 |RefSeq=NM_003227 |UniProt=Q9UP52 |PDB= |ECnumber= |Chromosome=7 |Arm=q |Band=22 |LocusSupplementaryData= }} '''Transferinski receptor''' (''TfR'') je [[prenosni protein]] za [[transferin]]. On je potreban za unos gvožđa u ćeliju i kontrolisan je intraćelijskom koncentracijom gvožđa. On unosi gvožđe internalizacijom kompleksa transferin-gvožđe putem [[Endocitoza posredovana receptorom|endocitoze posredovane receptorom]].<ref name="pmid12429868">{{cite journal | author = Qian ZM, Li H, Sun H, Ho K | title = Targeted drug delivery via the transferrin receptor-mediated endocytosis pathway | journal = Pharmacol. Rev. | volume = 54 | issue = 4 | pages = 561–87 |date=December 2002 | pmid = 12429868 | doi = 10.1124/pr.54.4.561 | url = | issn = }}; [http://pharmrev.aspetjournals.org/content/54/4/561/F3.expansion Figure 3: The cycle of transferrin and transferrin receptor 1-mediated cellular iron uptake.]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Regulacija == Niske koncentracije gvožđa podstiču povećanje nivoa transferinskog receptora, da bi se povećao unos gvožđa u ćeliju. Transferinski receptor učestvuje u održavanju ćelijske [[Ljudski metabolizam gvožđa|homeostaze gvožđa]]. TfR produkcija u ćeliji je regulisana nivoima gvožđa posredstvom IRE-BP proteina (respons na gvožđe/regulatorni element vezivanja proteina), koji se naziva i regulatorni protein gvožđa ({{jez-eng-lat|Iron Regulatory Protein}} - IRP). Taj protein se vezuje za strukturu sličnu ukosnici na 3' UTR TfR receptora. Nakon vezivanja dolazi do inhibicije degradacije [[iRNK]] za IRE. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin}} * {{cite journal | author = Testa U, Kühn L, Petrini M, Quaranta MT, Pelosi E, Peschle C | title = Differential regulation of iron regulatory element-binding protein(s) in cell extracts of activated lymphocytes versus monocytes-macrophages | journal = J. Biol. Chem. | volume = 266 | issue = 21 | pages = 13925–30 |date=July 1991 | pmid = 1856222 | doi = | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1991-07-25_266_21/page/13924| issn = }} * {{cite journal | author = Daniels TR, Delgado T, Rodriguez JA, Helguera G, Penichet ML | title = The transferrin receptor part I: Biology and targeting with cytotoxic antibodies for the treatment of cancer | journal = Clin. Immunol. | volume = 121 | issue = 2 | pages = 144–58 |date=November 2006 | pmid = 16904380 | doi = 10.1016/j.clim.2006.06.010 | url = | issn = }}; [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=MiamiCaptionURL&_method=retrieve&_udi=B6WCJ-4KM46WH-2&_image=fig3&_ba=3&_user=4423&_rdoc=1&_fmt=full&_orig=search&_cdi=6740&view=c&_acct=C000059605&_version=1&_urlVersion=0&_userid=4423&md5=3e74e85022be3623afa3884b20c52714 Figure 3: Cellular uptake of iron through the Tf system via receptor-mediated endocytosis.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924203006/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=MiamiCaptionURL&_method=retrieve&_udi=B6WCJ-4KM46WH-2&_image=fig3&_ba=3&_user=4423&_rdoc=1&_fmt=full&_orig=search&_cdi=6740&view=c&_acct=C000059605&_version=1&_urlVersion=0&_userid=4423&md5=3e74e85022be3623afa3884b20c52714 |date=2015-09-24 }} * {{cite journal | author = Daniels TR, Delgado T, Helguera G, Penichet ML | title = The transferrin receptor part II: targeted delivery of therapeutic agents into cancer cells | journal = Clin. Immunol. | volume = 121 | issue = 2 | pages = 159–76 |date=November 2006 | pmid = 16920030 | doi = 10.1016/j.clim.2006.06.006 | url = | issn = }} {{refend}} == Povezano == * [[TFR2]] * [[TFRC]] == Vanjske veze == * {{MeshName|Transferrin+receptor}} * {{cite web | url = http://sickle.bwh.harvard.edu/iron_transport.html | title = Transerrin and Iron Transport Physiology | author = Okam M | authorlink = | date = 29. 01. 2001. | format = | work = Information Center for Sickle Cell and Thalassemic Disorders | publisher = Brigham and Women's Hospital and Harvard Medical School | pages = | language = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070307113258/http://sickle.bwh.harvard.edu/iron_transport.html | archivedate = 2007-03-07 | quote = | accessdate = 19. 12. 2010. | url-status = dead }} {{-}} {{Klasteri diferencijacije-lat}} {{Transmembranski receptori-lat}} [[Kategorija:Metabolizam gvožđa]] po0dzotvbs7yj9gak3gneozourt5whu Tvrđava Svetog Mihovila 0 1346756 42690152 42656049 2026-09-18T11:00:09Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690152 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Kaštel-s-Baronea.jpg|thumb|right|430px|Pogled na tvrđavu svetog Mihovila s [[Tvrđava Barone|tvrđave Barone]]]] '''Tvrđava Svetog Mihovila''' ili ''Tvrđava Svete Ane''{{efn|''Tvrđava Svetog Mihovila'' je zvnično ime gradnje od od [[1990-e|1990-ih]], razg. '''Tvrđava Svete Ane''' (od [[17. vijek|17. st]]. do kraja [[20. vijek|20. st]]., rašireno među Šibenčanima<ref name="Zeka" /><ref name="narod">[http://zasticenapodrucja.com/hr/sibensko-kninska/kulturna-bastina/ Šibensko-kninska Županija - Kulturna baština] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140430011419/http://www.zasticenapodrucja.com/hr/sibensko-kninska/kulturna-bastina |date=2014-04-30 }} {{citat|sv. Mihovil (u narodu poznata kao sv. Ana)|Javna Ustanova za upravljanje zaštićenim prirodnim područjima i drugim zaštićenim prirodnim vrijednostima na području Šibensko – kninske županije}}</ref>), pov. '''Kaštel Svetog Mihovila''' (kaštel je centralni objekt tvrđave{{sfn|Ćuzela|2005}}, leksički točniji naziv objekta je kaštel<ref name="leks">[http://hjp.novi-liber.hr/index.php?show=search_by_id&id=el1nWxc%3D&keyword=kaštel Kaštel - definicija], {{citat|pov. izdvojeni dio grada koji se odlikuje dobrim zidinama i lako je branjiv, ob. je bio predviđen kao posljednje utočište braniteljima ako bi neprijatelj osvojio ostatak grada|Hrvatski jezični portal}}</ref>, stručna literatura{{sfn|Žmegač|2009}}, smeđa turistička signalizacija<ref name="Putokaz">{{cite web |url= https://www.kroatien-lexikon.de/images/4/4d/Sibenik_-_Kastel_Sv_Mihovil_Bild_1.jpg |title= Slika smeđeg turističkog putokaza s natpisom "Kaštel Sv. Mihovil" |last= |first= |date= |website= |publisher=Kroatien-Lexikon.de |accessdate= 08. 02. 2023 |quote=}}</ref>).}} je drevna utvrda i povijesna građevina u gradu [[Šibenik]]u. Uzdiže se na vrhu stare gradske aglomeracije, na kamenoj uzvisini 70 m [[Nadmorska visina|nad morem]] a kroz svoju burnu historiju često je mijenjala ime. Ova tvrđava svojevrsni je epicentar Šibenika, mjesto na kojem su pronađeni najstariji dokazi postojanja civilizacije na šibenskom prostoru. Današnji [[Šibenik]] započeo je svoj život najprije kao plemenska hrvatska utvrda – ''[[Kastrum|castrum]]'' – nakon sto su se [[Hrvati]] u [[Velika seoba naroda|velikoj seobi]] spustili do [[Jadransko more|jadranskih]] obala i izgradili pri samom ušću rijeke [[Krka (Hrvatska)|Krke]] sred prostrane prirodne luke na strmoj visokoj litici kaštel, podno kojeg se na obroncima prema moru izgrađuje gradsko naselje, danas predjeli Gorica i [[Dolac (Šibenik)|Dolac]]. ''Castrum Sancti Michelis'' se po kronologiji Šibenika Ive Livakovića prvi put spominje [[998.]],{{sfn|Livaković|1997}} a prema Josipu Ćuzeli [[1105.]] godine.{{sfn|Ćuzela|2005}} Izgrađen je radi kontrole i obrane ulaska u šibenski zaljev i kanjon rijeke [[Krka (Jadransko more)|Krke]], kojom se moglo doploviti do tada najvažnijeg grada [[Skradin]]a ([[Latinski jezik|lat]]. ''Scardona'') koji postoji od [[antika|antičkih]] dana. Kroz historiju je dominantna točka šibenskog fortifikacijskog sustava. Kroz vrijeme je tvrđava dograđivana i osuvremenjivana, rušena i ponovno izgrađena, a u srednjem vijeku je dobila svoju konačnu formu. Danas se tvrđava promatra kao kompleks funkcionalno povezanih dijelova: Kaštela sv. Mihovila (''citadele''), predprostora uz južnu i istočnu stranu kaštela, ''barbakana'' (podzida) na zapadnoj i sjevernoj strani te “dvostrukih [[bedem]]a”.{{sfn|Ćuzela|2005}} == Naziv tvrđave == [[Datoteka:Crkvica sv. Ane.jpg|thumb|300px|Crkvica i groblje sv. Ane ispod sjeveroistočne kule kaštela]] Prema historijskim izvorima iz [[1359.]] saznajemo da se na prostoru kaštela nalazila najstarija crkva u Šibeniku pa se navodi: {{izdvojeni citat|in castro Sibinicensi in ecclesia sancti Michaelis}} Nosila je titular [[Sveti Mihovil|sv. Mihovila]], pa se prema njoj i tvrđava u [[14. vijek|14. st]]. naziva ''Castrum Sancti Michelis''. Posljednji [[Hrvatsko-Ugarska|hrvatsko-ugarski]] zapovjednik [[Petar Mišlin]] ([[1387]]-[[1437]]) poduzeo je značajnije radove na kaštelu a o veličini radova govori i podatak da se tvrđava u tvom razdoblju zvala njegovim imenom. Prilikom sklapanja ugovora o predaji spominje se ''Castrum Petrum de Mislgien'' (Utvrda Petra Mišlina).{{sfn|Ćuzela|2005}} Početkom [[15. vijek|15. stoljeća]] crkvu nazivaju ''ste Marie e sti Michaelis de castro'', a u drugoj polovici [[15. vijek|15. stoljeća]] ''ste Marie fortilicie Sibenicensis'', jer se u crkvi nalazila "čudotvorna" slika [[Marija (majka Isusova)|Gospe]] od zdravlja ili od kaštela koju su štovali. Dolazak mletačke posade [[1416.]] g. je otežao nesmetano štovanje, te je zabilježeno kako se slika od [[1450.]] nalazi u [[Katedrala Svetog Jakova u Šibeniku|katedrali sv. Jakova]] koja se tad gradila. Kroz [[16. vijek|16. st]]. crkvica se zvala ''Kapela od Slavne Bogorodice od brijega'' i ''Kapela Gospe od Kaštela''. Krajem [[16. vijek|16. st]]. spominje se ponovno kaštel pod imenom sv. Mihovila. Kada je godine [[1663.]] udario [[Grmljavina|grom]] u [[Barutana|barutanu]] na tvrđavi, nastradala je i crkvica u njoj i "čudotvorna" slika Gospe od Kaštela. Prilikom njezina popravka nabavljen je kip [[Sveta Ana|sv. Ane]] pa su se otada i crkva i tvrđava počele nazivati sv. Anom.{{sfn|Kalauz|1997|p=9–10}} Crkvica je sagrađena na predtvrđavinskom prostoru uz istočnu stranu kaštela jer su stalne vojne posade onemogućavale pristup unutar samog kaštela. [[Hrvatska pod Habsburzima|Austrijska uprava]] donosi odluku o rušenju crkve u kaštelu [[1802.]] No i nakon te godine nalazimo je na tlocrtnim prikazima fortifikacija. Smatra se da su ostatke crkvice sv. Mihovila unutar kaštela srušili [[Austrijsko Carstvo|austrijski]] vojnici nakon [[1818.]] Te godine je [[Franjo II., car Svetog Rimskog Carstva|car Franjo I]] posjetio Šibenik te ga detaljno opisao u svom dnevniku pa tako navodi: «Grad je opasan visokim bedemima koji obuhvaćaju i zamak sv. Ane».{{sfn|Pederin|1983}} Na prikazima Šibenika iz [[16. vijek|16]]. i [[17. vijek|17. st]]. kraj kaštela stoji samo ''Il Castello''. Kod tlocrta fortifikacija Vincenza Coronellija{{efn|Vincenzo Maria Coronelli (1650–1718), mletački franjevac, teolog, učenjak, geograf i kartograf, enciklopedist.}} rađenih oko [[1667.]] kad su već izgrađenje [[Tvrđava Tanaja|Tanaja]] i [[Tvrđava Barone|Barone]], kaštel se naziva ''Castello Vecchio'' ([[Italijanski jezik|tal]]. Stari kaštel) kao i na tloctu G. Justera{{efn|Giuseppe Juster, kartograf, radio je u službi mletačkoga Senata.}} iz [[1708.]] godine. Na svim "situacijskim" planovima iz vremena [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]] stoji naziv ''Castel St. Anna''.{{sfn|Ćuzela|2005}} Naziv Tvrđava sv. Ana stoji i na svim planovima grada kroz [[20. vijek|20. st]].<ref name="plan" /> Devedesetih godina [[20. vijek|20. st]]. u općoj izmjeni svih [[toponim]]a i naziva ulica tvrđavi se vraća ime sv. Mihovila iz [[16. vijek|16. st]]., iako već stoljećima nema sakralnog objekta tog sveca na njoj, a kako bi se oživjelo štovanje [[Svetac zaštitnik|gradskog patrona]] po kojem se u Šibeniku tad nije zvao niti jedan objekt, sakralni ili povijesni.<ref>[http://www.sibenska-biskupija.hr/zastitnik-biskupije-2/ Zaštitnik biskupije sveti Mihovil, arhanđeo], Šibenska biskupija</ref>. Nakon što se početkom milenija tvrđava uredila za razgledavanje, [[Turizam|turistička]] zajednica je postavila smeđe pješačke putokaze s natpisom Kaštel sv. Mihovil.<ref name="Putokaz" /> Josip Ćuzela koji je magistrirao na temi srednjevjekovna fortifikacijska arhitektura Šibenika<ref>Nina Medić, [http://mok.hr/sibenik-danas/item/14669-05-03-predavanje-sibenske-tvrdave-josipa-cuzele-u-gradskoj-knjiznici Predavanje 'Šibenske tvrđave' Josipa Ćuzele u Gradskoj knjižnici]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Šibenik NEWS, 4.3.2014.</ref>, u svojoj knjizi "Šibenski fortifikacijski sustav" razdvaja pojmove Tvrđave sv. Mihovila i Kaštela sv. Mihovila tako što unutar odlomka "Tvrđava sv. Mihovila" ima pododlomak "Kaštel sv. Mihovil" kao jednom od djelova jedinstvenog sustava Tvrđave.{{sfn|Ćuzela|2005}} Andrej Žmegač koji na preddiplomskom [[Sveučilište u Splitu|studiju povijesti umjetnosti u Splitu]] predaje izborni kolegij «Hrvatska fortifikacijska arhitektura»,<ref>[https://www.ipu.hr/suradnici/znanstvenici/66/Andrej-zmegac dr. sc.Andrej Žmegač, znanstveni savjetnik u trajnom zvanju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150804061430/http://www.ipu.hr/suradnici/znanstvenici/66/Andrej-zmegac |date=2015-08-04 }}, Institut za povijest umjetnosti</ref> u svojoj knjizi ''Bastioni jadranske Hrvaske'' koristi samo naziv Kaštel sv. Mihovila, a ne utvrda kako npr. naziva [[Tvrđava Tanaja|sv. Ivana]] i [[Tvrđava sv. Nikole|sv. Nikolu]].{{sfn|Žmegač|2009}} No odkako je [[2011.]] započela revitalizacija kaštela kao ljetne [[Pozornica|pozornice]] u svim službenim dokumentima tog projekta i službenim web stranicama<ref>[http://svmihovil.sibenik.hr Tvrđava Sv. Mihovil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190528061122/http://svmihovil.sibenik.hr/ |date=2019-05-28 }}, Službene stranice objekta</ref> se pojavljuje samo naziv Tvrđava svetog Mihovila.<ref name="komu" /> No mnogi šibenčani zbog crkvice sv. Ane i istoimenog groblja koje se nalazi unutar fortifikacije tradicionalno je zovu tvrđavom svete Ane kako se zvala od [[17. vijek|17. st]].<ref name="Zeka">[http://infozona.hr/news/sibenik-grad-tvrdjava/6469 Šibenik - grad tvrđava], infozona.hr {{izdvojeni citat|Mnogi je Šibenčani i danas zovu tvrđava Svete Ane|Hrvoje Zekanović, predsjednik Društva za očuvanje kulturne baštine Juraj Dalmatinac}}</ref><ref name="narod" /> Tvrđavu sv. Ane možemo naći i na planu grada na službenim stranicama grada Šibenika<ref name="plan" >[http://www.sibenik.hr/preuzmi/1176 Plan grada Šibenika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417044917/http://www.sibenik.hr/preuzmi/1176 |date=2012-04-17 }}, Službene stranice grada Šibenika</ref> i na mrežnom izdanju [[Hrvatska enciklopedija (LZMK)|Hrvatske enciklopedije]] se također koristi naziv "današnja tvrđava sv. Ane".{{sfn|HE|2021}} <gallery mode=packed-hover heights="180"> Datoteka:Tlocrt starog šibenskog kaštela.jpeg|''Castello Vecchio di Sebenico'' oko [[1667.]] Datoteka:Chateau 1646.jpg|Tvrđava sredinom [[17. vijek|17. st]]. Datoteka:Castel_St._Anna.jpg|Tvrđava sv. Ane, isječak plana s početka [[19. vijek|19. st]]. Datoteka:Plan1895Anna.jpg|Tvrđava sv. Ane, isječak iz plana iz [[1805.]] Datoteka:Fort St. Anna.jpg|Tvrđava sv. Ane 1854. </gallery> == Historija == Utvrda je najstariji dio grada, sa začetcima još iz [[Brončano doba|kasnobrončanog doba]]. Na ovom mjestu je prvenstveno nastala ilirska gradina, vrsta utvrđenog naselja koje se nekoć gradilo na uzvisinama.<ref>{{cite web |url= https://www.putovnica.net/odredista/hrvatska/sibenik/sto-posjetiti-znamenitosti-u-sibeniku/tvrdava-svetog-mihovila |title=Tvrđava svetog Mihovila |last= |first= |date= |website= |publisher= |accessdate= 14. 4. 2023 |quote=}}</ref> === Kaštel svetog Mihovila === U sjeveroistočnom su dijelu pronađeni ostaci materijalne kulture, keramika iz [[Željezno doba|željeznog doba]] [[Prahistorija|pretpovijesti]], pa je sigurno da su [[Hrvati]] tvrđavu podigli na mjestu gdje je nekoć postojao gradinski punkt starih [[Iliri|Ilira]]. Citadela je jednom ili više puta doživjela potpuno ili parcijalno rušenje. Na sačuvanim zidovima kaštela se može iščitati slojevitost u gradnji pojedinih dijelova tvrđave. Utvrđeno kako je uvijek iznova građen unutar istih tlocrtnih gabarita. Najstariji dijelovi ziđa su iz [[13. vijek|13. st]]., a uz njih nalazimo one građene u [[14. vijek|14. st]]., te popriličan dio ziđa [[15. vijek|15]]. i [[16. vijek|16. st]]. Obnove poduzete nakon dvaju rušenja eksplozijama barutane u [[17. vijek|17]]. i [[18. vijek|18. st]]. su također čitljive na ziđu. [[Datoteka:Pogled.sa.tvrdave.sibenik.JPG|thumb|right|330px|Pogled s sjeveroistočne kule na preprostor i ulaz na istočnom zidu ispod jugoistočne kule]] Najranije zabilježeno rušenje kaštela je izveo [[mletački dužd]] [[Ordelaffo Falier|Ordelafo Faledro]] [[1116.]] godine. O samom izgledu kaštela u to doba ne znamo ništa. Ponovno je srušen u [[13. vijek|13. st]]., i to od strane samih građana u naumu da ga ne nasele [[templari]] koji su u Šibenik došli između [[1221.]] i [[1227.]] godine pa se u to razdoblje može datirati i rušenje. Vjerojatno su porušili samo zgrade unutar kaštela kako ih templari ne bi nastanili. Šibenik [[1378.]] g. s flotom od 36 [[Galija (brod)|galija]] napada [[Mlečani|mletački]] [[admiral]] [[Vettor Pisani|Vettore Pisani]]{{efn|Vettor Pisani ili Vittore Pisani (1324–1380), mletački admiral.}}, koji je zahvaljujući slabim zidinama na morskoj strani uspio doprijeti do grada, no ne i do kaštela, od kog je dvaput odbijen. Bijesni [[Mletačka Republika|Mletci]] su u nemogućnost da zaposjednu kaštel opljačkali i zapalili grad. U [[13. vijek|13.]] i [[14. vijek|14. st]]. se zasigurno datiraju kvadratne kule i dio kortine na istočnoj strani. Potkraj [[14. vijek|14.]] i početkom [[15. vijek|15. st]]. je nalogom [[Hrvatsko-Ugarska|hrvatsko-ugarskog]] [[Žigmund Luksemburški|kralja Žigmunda]], a po projektu Petra Mišlina, citadeli dograđen zapadni podzid (barbakan) smješten uz kaštel od dvostrukih [[bedem]]a. Ovom prilikom su otvorena mala vrata na sjeverozapadnom dijelu kortine. Ona su omogućavala izlaz na šetnicu podzida. [[1409.]] kad je Dalmacija prodana Mlečanima Šibenik nije mirno pristao na mletačku vlast. Šibenčani su počeli s pripremama za obranu grada, obnovivši i ojačavši gradske zidine i kule kamenom namijenjenim gradnji [[Katedrala Svetog Jakova u Šibeniku|katedrale]]. Nakon 38 mjeseci duge opsade Mlečani uspijevaju [[1412.]] ući u grad. Po točki 6. ugovora o predaji Šibenčani su tražil se da se potpuno uništi ''Utvrda Petra Mišlina'' kako se tad zvao kaštel te da Mlečani ne grade nikakve utvrde u gradu i njegovom kotaru kako bi mletačku vlast ograničili na političku ne i vojnu. Mlečani su započeli rušenje kaštela, vjerojatno južnih i istočnih zidova između kula kako ne bi otvorili rupu u fortifikacijskom sustavu grada. No vještom diplomacijom uspijevaju uvjeriti građane da odustanu od točke 6. zbog ugovora zbog njihove sigurnosti, pa su Mlečani započeli obnovu kaštela [[1416.]] godine. Obnova je obavljena u nekoliko mjeseci pa je očito da su u prethodne tri godine odugovlačili s rušenjem kaštela po ugovoru. Na istočnom zidu kaštela je sačuvan grb Biaggia Dolfina{{efn|Biagio Dolfin (fl. 1370-1420), mletački trgovac i diplomata.}},<ref name="herald">{{cite web |url= http://herald.com.hr/o-projektu/sibenik-06/#sibenik-A |title= Zbirka kamenih grbova u Šibeniku |last= |first= |date= |website= |publisher= |accessdate= 04. 04. 2023 |quote= |archive-date= 2023-04-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230404000552/http://herald.com.hr/o-projektu/sibenik-06/#sibenik-A }}</ref> šibenskog kneza i kapetana u razdoblju između [[1415.]] i [[1417.]] godine pa se pretpostavlja da je tada obnovljena kortina između istočnih kola i probijena nova vrata kaštela. Direktnu vezu s morem su ostvarili izgradnjom “dvostrukog bedema” zbog nepovjerenja prema građanima i sigurne opskrbe tvrđave. Tad su unutar kaštela izgrađene i dvije [[Cisterna|cisterne]] za [[Voda|vodu]]. Odmah nakon obnove tvrđava ima posadu od šezdeset mletačkih vojnika a [[1419.]] pada na četrdeset vojnika zbog manje opasnosti od hrvatsko-ugarskih postrojbi koje su se nalazile u kotaru. Možemo pratiti stalno nadograđivanje i pojačavanje tvrđave kroz izvještaje iz [[1421.]] i [[1422.]] s obzirom na razvoj oružja. Znamo i da radovi nisu bili gotovi ni [[1440.]] godine kad se u izvještaju šibenskog kneza spominje da su neki zidovi kaštela još [[Drvo (materijal)|drveni]]. A [[1454.]] općina traži od Mlečana da se odobri obnova kule na kaštelu s kopnene strane. Kula je trebala šetnicu i krunište te krov. Osim toga tad su i obnovljene dvije cisterne. Današnja tvrđava u tlocrtu ima formu nepravilnog četverokuta. Perimetralni zidovi kaštela su fragmentarno sačuvani, dok jugozapadni dio kaštela nedostaje. Na istočnom dijelu su sačuvane dvije kvadratne, a sjevernom dvije poligonalne kule. U [[15. vijek|15. st]]. je imao tlocrt sličan današnjem, s tim što su mu u [[16. vijek|16. st]]. pridodate poligonalne kule na sjevernoj strani. Spomenute kule na istočnoj strani su povezane visokom kortinom. Na vrhu kortina završava recentnim zidom. Izgrađena je poslije sjeveroistočne kvadratne ugaone kule, i logično tome, na nju prislonjena. Ulaz u kaštel se nalazi na kortini uz južnu kulu. Izveden je u gotičkom stilu, u formi prelomljenog luka bez ukrasa. Iznad vrata je postavljen grb s trokutastim štitom na kom su izvedena tri paralelno postavljena dupina venecijanske obitelji Dolfin. Pobliže sredini kortine, na višoj poziciji od Dolfinova, sačuvan je grb<ref name="herald"/> koji je pripadao Moisiju Grimaniju{{efn|Moise Grimani, knez i kapetan Šibenika od [[1430.]] do [[1432.]]}}, koji je obavljao funkciju šibenskog kneza u razdoblju između [[1430.]] i [[1432.]] godine. Iznad grba se pak nalazi poprilično reljefni prikaz mletačkog lava. Lijevo od mletačkog lava je postavljen grb<ref name="herald"/> Antonija Michelija{{efn|Antonio Micheli, knez i kapetan Šibenika od [[1561.]] do [[1563.]]}}, šibenskog kneza i kapetana u razdoblju od [[1561.]] do [[1563.]] godine. Desno od lava se nalazi grb<ref name="herald"/> Alviza Correra{{efn|Alvise Correr, kamarlengo odnosno financijski tajnik i rizničar iz [[16. vijek|16. stoljeća]].}}, kaštelana tvrđave za vladavine Antionija Michelija. Tada su izgrađene dvije poligonalne kule na sjevernom zidu tvrđave. Po jednakoj tehnici gradnje je zaključeno da su izvedene istodobno. Na sjeverozapadnom uglu tvrđave, naknadno su otvorena vrata. Eksplozijom [[Barutana|barutane]] [[1663.]] godine su stradale uglavnom zgrade u unutrašnjem prostoru kaštela. Ona koja se dogodila [[1752.]] je bila toliko razorna da je kamenje letjelo sve do mora. Razorila je i dio sjeverne kortine, koja je kasnije bila prepravljena drukčijom tehnikom [[Građevinarstvo|građenja]]. Južni zid tvrđave je većim dijelom uništen, sačuvan je tek manji dio uz kvadratnu kulu na jugoistočnom dijelu tvrđave. Prema prikazima iz 2. polovine [[16. vijek|16. stoljeća]] znamo da je južna kortina imala krunište i tri kvadratne kule. Na istočnoj strani kaštela su sačuvane dvije ugaone kule kvadratnog oblika. U unutrašnjosti one sjeverozapadne je sačuvana cisterna. Na jugoistočnoj ugaonoj kuli su vidljivi tragovi rušenja, te ponovnog građenja. Ona je slabije sačuvana. Zid parapeta na šetnici je izgrađen u [[19. vijek|19. st]]. Tvrđava je rekonstruirana u razdoblju od [[1822.]] do [[1832.]] godine. Na jugoistočnoj kuli je [[1911.]] godine bija je izgrađena semaforska stanica koja je regulirala ulaz i izlaz brodova iz šibenske luke.{{sfn|Ćuzela|2005}} === Predtvrđavinski prostor === [[Datoteka:Sjeveroistočna kula šibenskog kaštela.JPG|thumb|285px|Pogled sa sjevernog barbakana na sjeveroistočnu kulu šibenskog kaštela]] Predtvrđavski prostor je izgrađen uz kaštel na rubu litice prema istoku i jugu. Širina prostora je mala te je definirana zidom kaštela s jedne strane i rubom litice s druge. I zidno platno također odaje više faza izgradnje. Ulazna vrata u predprostor tvrđave nalaze se na istočnoj strani zida, a okrenuta su na sjever. Zid koji ide prema zapadu završava na jugozapadnom uglu kaštela u polukrugu. Na samom kraju prema sjeveru izgrađena su druga ulazna vrata u predprostor tvrđave. Na kojima stoji uklesana [[1832.]] godina, no sudeći po oblikovanju smatra se da su znatno starija.{{sfn|Ćuzela|2005}} === Zapadni i sjeverni barbakan === Zapadni podzid zauzima važno mjesto u prostornoj organizaciji obrane kaštela. Ovo snažno fortifikacijsko ojačanje je izgrađeno zapadno i jugozapadno od kaštela, s visokim zidinama i kulama. Najslabije branjena strana kaštela bila je ona koja se pruža prema sjeveru i zapadu. Na sjeverozapadnom uglu kaštel nije imao kulu, a obrana kaštela bila je dodatno otežana brežuljkastim terenom. Logično je da je blago položen teren bio je pristupačan neprijatelju. Upravo radi ojačanja obrane izrađen je sjeverni podzid, definiran visokim zidom koji je od sjeverozapadnog ugla tvrđave imao smjer protezanja prema zapadu, a zatim je gotovo pod pravim kutem išao prema moru do litice četrdesetak metara udaljene od mora. Na mjestu gdje je zid bio najbliži moru sagrađena su vrata koja su vodila u podzid iz pravca luke, znači bila su u funkciji posrednog povezivanja tvrđave s morem. Do njih su iz nivoa podzida vodile stepenice isklesane u živoj stijeni. Nisu u cijelosti sačuvana. Po današnjim ostacima vidi se da su imala prelomljeni luk [[Gotika|gotičkih]] karakteristika. Vrijeme izgradnje zapadnog podzida datira se u kraj [[14. vijek|14.]] i početak [[15. vijek|15. st]]. Na sjevernoj strani pod zidovima kaštela uočava se sjeverni podzid koji se protezao od sjeverozapadne kule prema zapadu do nekadašenjeg ulaza u predprostor ispod poligonalne kule zapadnog podzida.{{sfn|Ćuzela|2005}} === Dvostruki bedemi === [[Datoteka:Braun hogenberg isjecak.jpg|thumb|right|320px|Prikaz kaštela, podzida i dvostrukih bedema [[1575.]] godine]] Mlečani su nastojali ostvariti izravnu vezu s morem. U tu svrhu je izgrađen zid koji usporedno s postojećim gradskim zidom formira prostor u obliku prilaznog puta kaštelu koji nazivamo "dvostruki bedem". U svom tlocrtnom prikazu kaštela sv. Mihovila Coronelli ga naziva „''strada del soccorso''“, što znači „cesta spasa“. Gradnja zidova dvostrukih bedema je predstavljala izuzetno težak graditeljski zahvat zbog strmih stijena koje se naglo obrušavaju. U 40 m dužine dvostruki bedema trebalo je svladati visinsku razliku od 28 m. Zbog velike strmine graditelji su zid gradili stepeničasto, a šetnica zida ima nekoliko nivoa međusobno povezanih kamenim stepenicama. Zanimljivo je da istraživanjima „dvostrukih bedema“ nisu pronađeni ostaci [[Stepenice|stepeništa]]. [[Franz II., car Svetog Rimskog Carstva|Car Franjo I.]], koji je u Šibeniku boravio [[1818.]] godine navodi da se kaštelu na brdu prilazilo stepenicama između dvaju zidova, te se očito radilo o drvenoj konstrukciji stepeništa. Gradnja "dvostrukih bedema" znatno je pobojšala obranu kaštela osobito u slučaju pobune građana jer je omogućavao opskrbu kaštela namirnicama i oružjem s mora, a mogli su poslužiti i kao odstupnica u slučaju da kaštel bude osvojen. {{sfn|Ćuzela|2005}} == Revitalizacija == [[Datoteka:SvAna1960.jpeg|300px|minijatura|desno|Članak iz [[1960.]] o projektu ljetne pozornice na tvrđavi sv. Ane]] Dugo je ova tvrđava bila pod vojnom upravom te je relativno nedavno otvorena za javnost. Projekt uređenja tvrđave je ideja još iz [[1950-e|1950-ih]] za što su se čak izdvajala sredstava nekadašnjeg samodoprinosa.<ref>[http://www.sibenik.in/sibenik/sibenski-sdp-ponosan-ali-i-tuzan-jer-sutra-na-tvrdavu-ne-mogu-i-gradani/23833.html Šibenski SDP ponosan, ali i tužan jer sutra na tvrđavu ne mogu i građani], Šibenik IN, 06.06.2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140630131630/http://www.sibenik.in/sibenik/sibenski-sdp-ponosan-ali-i-tuzan-jer-sutra-na-tvrdavu-ne-mogu-i-gradani/23833.html |date=2014-06-30 }}</ref> Arhitekt [[Harold Bilinić]] koji zaslužan za posljeratnu obnovu Šibenika u razdoblju od [[1948.]] do [[1954.]] a posebno rive i obnovu [[Gradska vijećnica u Šibeniku|Gradske vijećnice]] napravio je prvu poznatu skicu projekta ljetne pozornice na prostoru podzida u obliku grčkog amfiteatra.<ref>{{cite web| last1 = Pauk| first1 = Goran| url = http://www.sibenik.in/sibenik/ekskluzivno-senzacionalno-otkrice-o-tvrdavi-sv-mihovila-ljetnu-pozornicu-arhitekt-harold-bilinic-nacrtao-je-jos-1954-godine/29864.html| title = Senzacionalno otkriće o tvrđavi sv. Mihovila: Ljetnu pozornicu arhitekt Harold Bilinić nacrtao je još 1954. godine!| date = 24. 10. 2014| website = | publisher = Sibenik IN| accessdate = 24. 10. 2014| quote = | archive-date = 2014-10-28| archive-url = https://web.archive.org/web/20141028064146/http://www.sibenik.in/sibenik/ekskluzivno-senzacionalno-otkrice-o-tvrdavi-sv-mihovila-ljetnu-pozornicu-arhitekt-harold-bilinic-nacrtao-je-jos-1954-godine/29864.html| dead-url = yes}}</ref> [[1970-e|70-ih]] godina su krenuli radovi na čišćenju tvrđave a [[1980-e|80-ih godina]] [[20. vijek|20. st]]. javile su se ideje da se tvrđava preuredi u ljetnu pozornicu, no ona su zaustavljena zbog arheoloških istraživanja. Od [[2012.]] do [[2014.]] izvodili su se infrastrukturni radovi na površini tvrđave od 2600 m², koji su obuhvaćali uređenje ljetne pozornice s gledalištem na otvorenom te uređenje podzemnog dijela u kojem se nalazi muzejska zbirka i više pomoćnih prostorija s različitim sadržajima.<ref name="min" /> [[28. 4.]] [[2012.]] je počelo obnavljanje sredstvima iz pretpristupnog [[EU]] fonda IPAIIIC – BRI{{efn|BRI – ''[[Banka za međunarodna poravnanja|Banque des règlements internationaux]]''.}} u iznosu 60% i Grada Šibenika. Plan je bio da na ljeto [[2014.]] zaživi kao otvorena ljetna pozornica, [[Amfiteatar|amfiteatralnog]] tipa, odnosno tipa [[Teatar u drevnoj Grčkoj|grčkog teatra]] sa 1077 sjedećih mjesta, prema projektu arhitekta Tomislava Krajine i suradnika<ref name="komu">[http://issuu.com/gradsibenik/docs/sibenik.hr_02_sibenik.hr Šibenik.hr, Komunalni vjesnik grada Šibenika, XII. 2011.], str. 4-7 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140726185559/http://issuu.com/gradsibenik/docs/sibenik.hr_02_sibenik.hr |date=2014-07-26 }}</ref>. Uređen je i podzemni dio u kojem se nalazi muzejska zbirka i više pomoćnih prostorija s različitim sadržajima koje su sve međusobno povezane.<ref name="min">{{cite news |last= |first= |authorlink= |date=9. 6. 2014 |title=Otvorena ljetna pozornica na tvrđavi sv. Mihovila |url= https://razvoj.gov.hr/vijesti/otvorena-ljetna-pozornica-na-tvrdjavi-sv-mihovila/893 |work= |location=Republika Hrvatska. Ministarstvo regionalnoga razvoja i fondova Europske unije |access-date= 19. 2. 2023}}</ref><ref name="Lešić">{{cite news |last=Lešić |first=Daria |authorlink= |date= |title=Potpisan ugovor: Kreću radovi na tvrđavi sv. Mihovila |url=https://sibenskiportal.hr/naslovna/potpisan-ugovor-krecu-radovi-na-tvrdavi-sv-mihovila/ |work= |location=sibenskiportal.hr |access-date=23. 05. 2023 |archive-date=2023-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523040245/https://sibenskiportal.hr/naslovna/potpisan-ugovor-krecu-radovi-na-tvrdavi-sv-mihovila/ }}</ref> U podrumski prostor tvrđave ukomponirane su cisterne za vodu koje su jedine cjelovito sačuvane podzemne dvorane a prolazne su i premoštene s drvenim mostićem sa staklenom ogradom.<ref>[http://www.sibenik.in/sibenik/Infografika-pogledajte-kako-sad-izgleda-tvrdava-svetog-mihovila/23570.html INFOGRAFIKA Pogledajte kako sad izgleda tvrđava svetog Mihovila], Šibenik IN, 30.05.2014 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140710055049/http://www.sibenik.in/sibenik/Infografika-pogledajte-kako-sad-izgleda-tvrdava-svetog-mihovila/23570.html |date=2014-07-10 }}</ref> Tvrđava je tako postala prepoznatljivi spomenik kulturne baštine dostupan posjetiteljima i mjesto koje pomovira kulturni turizam organizacijom različitih kulturnih, glazbenih i scenskih događanja. [[Datoteka:I10 459 Šibenik, Tvrđava svetog Mihovila.jpg|thumb|left|300px|Tvrđava svetog Mihovila u daljini]] Sama revitalizacija nije prošla bez problema i kritika. U početku se radio o političkom prepucavanju između [[HDZ]]a koji je tad bio u opoziciji i [[SDP]]a koji je imao gradonačelnika i zamjenika gradonačelnika [[Franko Vidović|Franka Vidovića]] koji je zamislio i najviše radio na ovom projektu.<ref>Franko Vidović, [http://sibenik.in/sibenik/ponosan-sam-imamo-tvrdavu-kulture-a-ne-kulturocid/23895.html 'Ponosan sam, imamo tvrđavu kulture, a ne kulturocid'], Šibenik IN, 08.06.2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704081658/http://www.sibenik.in/sibenik/ponosan-sam-imamo-tvrdavu-kulture-a-ne-kulturocid/23895.html |date=2014-07-04 }}</ref> Nakon što su morali biti probijeni bedemi na tri mjesta zbog izlaza za evakuaciju gledatelja, istupio je konzervator Josip Ćuzela koji je optužio investitore, dakle, Grad i izvođače za devastaciju kulturnog dobra koje se stoljećima čuvalo da bi se danas, prilagođavajući se projektu, oskvrnulo.<ref name="Pavle">Ante Talijaš, [http://sibenskiportal.hr/2013/03/16/od-ministarstva-nisam-puno-ocekivao-kulturocid-na-tvrdavi-trebali-su-zaustaviti-sibenski-konzervatori/ Od Ministarstva nisam puno očekivao, kulturocid na tvrđavi trebali su zaustaviti šibenski konzervatori]{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Šibenski portal, 16.03.2013.</ref> On je smatra da se na tvrđavi dogodio [[kulturocid]] te da se, umjesto da se sadržaj koji se na njoj gradi prilagodi tvrđavi, događa suprotno, da se ta povijesna utvrda iz [[13. vijek|13. stoljeća]] prilagođava novom sadržaju. Konzervator Miro Škugor je odbio sve optužbe o devastaciji jer su "takve intervencije na spomenicima kulture normalne svugdje u svijetu i da je to što se događa „ sloj“ koji će na tvrđavi ostaviti današnje vrijeme", koja se kroz stoljeća često rušila, gradila, nadograđivala, gubila i dobivala sadržaje.<ref>{{cite web |url= https://mok.hr/vijesti/item/12075-skandal-na-tvrdavi-svetog-mihovila-otvorio-nova-stara-pitanja |title= Skandal na tvrđavi svetog Mihovila otvorio nova-stara pitanja |last=Ferić |first= Diana |date=07. 03. 2013 |website= |publisher=Šibenik News |accessdate= 08. 02. 2023 |quote=}}</ref> Poznati kulturni djelatnik Pavle Roca je također projekt nazivao kulturocidom te se suprostavio već započetom predloženom projektu, predlažući montažnu pozornicu koja ne bi toliko izmijenila izgled tvrđave. Također su iznesene sumnje u mogućnosti održavanja kompleksa i kulturnog programa koji će se tu održavati. Kritičan je bio i prema tome što objekt više neće biti javan iako se i prije revitalizacije naplaćivao ulaz u tvrđavu.<ref name="Pavle" /> I usred kampanje za [[Lokalni izbori u Hrvatskoj 2013|lokalne izbore 2013.]] nastavile su se teške optužbe, pa se tako par dana pred drugi krug za izbor gradonačelnika pojavila vijest o prijavi devastacije arheologinje Tijane Jurković raznim međunarodnim institucijama koje brinu o kulturi.<ref>{{cite web |url= https://sibenskiportal.hr/naslovna/kulturocid-na-tvrdavi-prijavljen-svjetskim-institucijama-hoce-li-europa-povuci-sredstva-za-projekt/ |title= Kulturocid na tvrđavi prijavljen svjetskim institucijama: Hoće li Europa povući sredstva za projekt? |last1= Talijaš |first1= Ante |last2= Devčić |first2= Jelena |date= 31. 05. 2013 |website= |publisher= Šibenski Portal |accessdate= 08. 02. 2023 |quote= |archive-date= 2023-04-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230404005442/https://sibenskiportal.hr/naslovna/kulturocid-na-tvrdavi-prijavljen-svjetskim-institucijama-hoce-li-europa-povuci-sredstva-za-projekt/ }}</ref>. Nakon tijesne izborne pobjede HDZ-ova kandidata za gradonačelnika Željka Burića, kritike su prestale, radovi su nastavljeni a projektu su dodani još neki neplanirani sadržaji poput lifta za invalide i opremu. [[Datoteka:Kaštel s Tanaje.jpg|thumb|right|350px|Pogled na tvrđavu svetog Mihovila s [[Tvrđava Tanaja|tvrđave Tanaja]]]] Svečano otvorenje se odigralo [[7. 7.]] [[2014.]] glazbeno-scenskim spektaklom u kojem je sudjelovalo više od 70 izvođača među kojima su bili [[Josipa Lisac]] i [[Maksim Mrvica]], pred simboličnih (za [[Šibenik]]) 1066 gledatelja. Tvrđavu je otvorio predsjednik [[Ivo Josipović]] koji je tom prigodom rekao: "Otvaranjem ove pozornice Šibenik je dobio pravo uzletište duše, mjesto koje je nekad služilo za ratovanje, sad pripada umjetnicima".<ref>{{cite web |url= https://sibenskiportal.hr/naslovna/foto-svecano-otvaranje-ivo-josipovic-tvrdava-sv-mihovila-postala-uzletiste-duse/ |title= I. Josipović: "Tvrđava sv. Mihovila postala uzletište duše!" |last= Krnić |first= Mario |date= 08. 06. 2014 |website= |publisher= Šibenski Portal |accessdate= 08. 02. 2023 |quote= |archive-date= 2023-04-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230404005443/https://sibenskiportal.hr/naslovna/foto-svecano-otvaranje-ivo-josipovic-tvrdava-sv-mihovila-postala-uzletiste-duse/ }}</ref> Na renomiranoj manifestaciji Dani hrvatskog turizma [[2014.]] u organizaciji [[Ministarstvo turizma Republike Hrvatske|Ministarstva turizma]], [[Hrvatska gospodarska komora|Hrvatske gospodarske komore]] i [[Hrvatska turistička zajednica|Hrvatske turističke zajednice]] tvrđava svetog Mihovila je proglašena za "Turističku atrakciju godine" nakon što je u samo četiri mjeseca od otvorenja, tvrđavu posjetilo više od 100 tisuća posjetitelja.<ref>{{cite web |url= https://www.infovodice.com/zupanija/2165-na-danima-turizma-u-opatiji-tvrdava-svetog-mihovila-turisticka-atrakcija-godine.html |title= Tvrđava svetog Mihovila turistička atrakcija godine! |last= |first= |date= 18. 10. 2014 |website= |publisher= |accessdate= 08. 02. 2023 |quote=}} <!--Izvorni link : http://www.sibenik.in/sibenik/foto-tvrdava-svetog-mihovila-turisticka-atrakcija-godine/29542.html (mrtav link)--></ref> == Kulturna scena na Tvrđavi== Tvrđava je tijekom zadnjih godina postala pozornica za istaknute kulturne događaje u gradu, tako da je ugostila brojne kazališne i glazbene predstave: [[Stereo Mc's]], [[Rade Šerbedžija]],[[Daleka obala]], [[Let 3]], [[Neno Belan]], [[Asaf Avidan]], [[Marc Almond]], [[The Stranglers]], [[Anna Oxa]], [[Michael Kiwanuka]], [[Jacob Collier]], [[Darko Rundek]], [[Kruder & Dorfmeister]], [[Mario Biondi]], [[Róisín Murphy]], [[Laura Pergolizzi]], [[Jack Savoretti]], [[Mate Skračić Adaptive Quartet]], [[Bajaga]] i mnogi drugi. {{wide image|Panorama Šibenika s kaštela.jpg|1800px|Panorama Šibenika s jugoistočne kule tvrđave svetog Mihovila}} == Vanjske veze == * Službena stranica objekta: [http://svmihovil.sibenik.hr svmihovil.sibenik.hr]{{dead link}} <small>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190528061122/http://svmihovil.sibenik.hr/ |date=2019-05-28 }}</small> * [https://tvrdjava-kulture.hr/ Tvrđava kulture] Šibenik == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reference}} == Literatura == {{refbegin}} * {{cite encyclopedia |ref=HE |title=Šibenik |encyclopedia=[[Hrvatska enciklopedija (LZMK)|Hrvatska enciklopedija]], mrežno izdanje |date=2021 |year= |last= |first= |publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]] |location=[[Zagreb]] |id= |url=https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=59500 |access-date=08. 02. 2023 }} * {{Cite book | ref = sfn |last= Ćuzela |first= Josip |authorlink= |date= 2005 |title= Šibenski fortifikacijski sustav |publisher= Gradska knjižnica "Juraj Šižgorić" |location= Šibenik |isbn=9789536163830|pages= |ref = Ćuzela}} * {{Cite book | ref = sfn |last= Kalauz |first= Ksenija |authorlink= |date= 1997 |title= Katalog izložbe Sveti Mihovil zaštitnik Šibenika |publisher= Županijski muzej Šibenik |location= Šibenik |isbn=|pages= |ref = Kalauz}} * {{cite book| ref = sfn |last=Livaković|first=Ivo|year=2002|title= Tisućljetni Šibenik|url=|location= Šibenik|publisher= Gradska knjižnica "Juraj Šižgorić"|pages=|ref = Livaković}} * {{pdf}} {{Cite book |ref= Pederin |last= Pederin |first= Ivan |authorlink= |date= 1983 |url= https://hrcak.srce.hr/file/392249 |title= Car Franjo I o Šibeniku u svom putnom dnevniku iz 1818. godine |publisher= Radovi Zavoda za povijesne znanosti HAZU u Zadru |volume= 29–30 |location= Zadar |isbn= |pages= |access-date= 2023-02-08 |archive-date= 2022-06-15 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220615123731/https://hrcak.srce.hr/file/392249 |url-status= dead }} * {{Cite book | ref = sfn |last= Žmegač |first= Andrej |authorlink= |date= 2009 |title= Bastioni jadranske Hrvatske |publisher= Institut za povijest umjetnosti |location= Zagreb |isbn=9789530612785|pages= |ref = Žmegač}} {{refend}} {{Authority control}} {{Izabran}} [[Kategorija:Tvrđave u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Šibenik]] m74bg08thm6vdsssf6ud72m13ed1dz4 Gehofen 0 1368087 42690096 42530492 2026-09-18T04:24:08Z Gliwi 135182 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Gehofen.png]] → [[File:DEU Gehofen COA.svg]] PNG → SVG 42690096 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Gehofen | izvorni_naziv = ''Gehofen'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Gehofen COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Tiringija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 719<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 53 | aglomeracija = | površina = 13,5 | gšir = 51.31667 | gduž = 11.31667 | nadmorska_visina = 125 | registarska_oznaka = KYF | pozivni_broj = 03466 | poštanski_kod = 06571 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.gehofen.de/ www.gehofen.de] | gradonačelnik = ''Heiko Kraus'' | stranka = CDU | ije = da }} '''Gehofen''' ({{jez-nem|Gehofen}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Tiringija]]. Jedno je od 50 opštinskih središta okruga [[Okrug Kifhojzer|Kifhojzer]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 719 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 16065019. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Gehofen in KYF.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Kifhojzer]] Gehofen se nalazi u saveznoj državi [[Tiringija]] u okrugu Kifhojzer. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 125 metara. Površina opštine iznosi 13,5&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 719 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 53 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Petit-Rederchin]]|[[Francuska]]|kontakt|[[2000]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Gehofen&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Gehofen}} * [http://www.gehofen.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Kifhojzer}} e54juvwhysxg97jrkamihdxfmfij9ac Molunat (Konavle) 0 1408513 42690107 42416582 2026-09-18T07:01:56Z ~2026-50532-87 393018 42690107 wikitext text/x-wiki {{Infookvir naselje u Hrvatskoj |ime = Molunat |karta = Hrvatska |naziv karte = Republike Hrvatske |županija = [[Dubrovačko-neretvanska županija|Dubrovačko-neretvanska]] |općina = [[Konavle]] |najgrad = [[Dubrovnik]] |površina = |nadvisina = 10 |z. širina = 42.45373 |z. dužina = 18.43409 |brojstan = 217 |gustoća = |domaćinstva = |brojstan2011 = 212 |gustoća2011 = |domaćinstva2011 = |pošta = 20219 [[Molunat]] |pozbroj = 020 |autooznaka = DU |karta2 = Dubrovačko-neretvanska županija |naziv karte2= Dubrovačko-neretvanske županije |slika = |slika_opis = }} '''Molunat''' je [[naselje]] smešteno na samom jugu [[Hrvatska|Hrvatske]] u opštini[[Konavle]]. == Geografija == Molunat je smešten na krajnjem [[jug]]u Hrvatske, 20 [[kilometar]]a jugoistočno od [[Cavtat]]a u uvali istoimenog [[poluotok|poluotočića]]. == Naziv == Naziv Molunat mesto je dobilo po istoimenom poluostrvu, koji je dobio ime po grčkoj riječi ''molos'' koja znači luka ili uvala. == Historija == Molunat je osnovan kao zbjeg u 15. veku, a bio je sklonište za obolele od [[kuga|kuge]] i karantin za brodove koji su dolazili iz [[Kuga|okuženih]] luka. U selu ima neistraženih ostataka [[Rimsko carstvo|rimske]] arhitekture, a poluostrvo je s kopnene strane zaštićen zidom koji su gradili [[Dubrovačka republika|Dubrovčani]] od [[1468.]]-[[1471.]] godine kako bi u slučaju opasnosti imali gdje skloniti porodice. Unutrašnja površina isparcelisana je i razdeljena na zemljišta za kuće stanovnika ili povremenih branilaca1471. U uvali Veliki Molunat [[1958.]] pronađeni su ostatci broda, oružja i raznih drugih predmeta. Danas se nalaze u dubrovačkom [[Pomorski muzej u Dubrovniku|Pomorskom muzeju]]. Vjerovatno je to bio ruski brod potopljen pri povlačenju pred francuskom flotom [[1803.]] Ovo rubno područje Republike često je bilo meta napada gusara. Još uvek u narodu postoji priča po kojoj su gusari oteli četiri devojke iz porodica Kise, Ljubenka i Memeda dok su prale rublje u lokvi blizu sela. Za tri se nikad ništa nije saznalo, dok se četvrta javljala i bogato pomagala porodici. == Privreda== Privredau Moluntu se zasniva na [[turizam|turizmu]], [[ugostiteljstvo|ugostiteljstvu]] i [[ribarstvo|ribarstvu]]. U mestu se nalazi nekoliko malih peščanih [[plaža]]. == Stanovništvo == U Moluntu prema popisu stanovnika iz [[2011.]] godine živi 212 stanovnika uglavnom [[Hrvat]]a [[katolik|katoličke vjeroispovjesti]]<ref>[http://www.dzs.hr/ DZS - Popis stanovništva 2011. godine]</ref>. {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2011.'''<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/Dialog/varval.asp?ma=Tabela4_19&ti=Dubrova%E8ko%2Dneretvanska+%9Eupanija+%2D+broj+stanovnika+po+naseljima+&path=../Database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/4%20Stanovnistvo%20naselja/&lang=10 Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]</ref> |dimx = 550 |dimy = |stanmax = 300 |crta1 = 100 |crta2 = 50 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |a16 = 2011 |p1 = 0 |p2 = 0 |p3 = 0 |p4 = 38 |p5 = 43 |p6 = 52 |p7 = 0 |p8 = 0 |p9 = 109 |p10 = 104 |p11 = 87 |p12 = 103 |p13 = 149 |p14 = 199 |p15 = 217 |p16 = 212 |izvor = Državni zavod za statistiku }} == Literatura == * 1. Cvjetković, A: Dubrovačkim ulicama, Dubrovnik, 1999. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{mrva-naselje_hr}} {{Konavle}} [[Kategorija:Naselja u Dubrovačko-neretvanskoj županiji]] 33uw1eho7us6j6hts3ovt8fbmejhvbu 42690108 42690107 2026-09-18T07:03:58Z ~2026-50532-87 393018 ispravak pravopisne greške 42690108 wikitext text/x-wiki {{Infookvir naselje u Hrvatskoj |ime = Molunat |karta = Hrvatska |naziv karte = Republike Hrvatske |županija = [[Dubrovačko-neretvanska županija|Dubrovačko-neretvanska]] |općina = [[Konavle]] |najgrad = [[Dubrovnik]] |površina = |nadvisina = 10 |z. širina = 42.45373 |z. dužina = 18.43409 |brojstan = 217 |gustoća = |domaćinstva = |brojstan2011 = 212 |gustoća2011 = |domaćinstva2011 = |pošta = 20219 [[Molunat]] |pozbroj = 020 |autooznaka = DU |karta2 = Dubrovačko-neretvanska županija |naziv karte2= Dubrovačko-neretvanske županije |slika = |slika_opis = }} '''Molunat''' je [[naselje]] smešteno na samom jugu [[Hrvatska|Hrvatske]] u opštini [[Konavle]]. == Geografija == Molunat je smešten na krajnjem [[jug]]u Hrvatske, 20 [[kilometar]]a jugoistočno od [[Cavtat]]a u uvali istoimenog [[poluotok|poluostrvca]]. == Naziv == Naziv Molunat mesto je dobilo po istoimenom poluostrvu, koji je dobio ime po grčkoj riječi ''molos'' koja znači luka ili uvala. == Historija == Molunat je osnovan kao zbjeg u 15. veku, a bio je sklonište za obolele od [[kuga|kuge]] i karantin za brodove koji su dolazili iz [[Kuga|okuženih]] luka. U selu ima neistraženih ostataka [[Rimsko carstvo|rimske]] arhitekture, a poluostrvo je s kopnene strane zaštićen zidom koji su gradili [[Dubrovačka republika|Dubrovčani]] od [[1468.]]-[[1471.]] godine kako bi u slučaju opasnosti imali gdje skloniti porodice. Unutrašnja površina isparcelisana je i razdeljena na zemljišta za kuće stanovnika ili povremenih branilaca1471. U uvali Veliki Molunat [[1958.]] pronađeni su ostatci broda, oružja i raznih drugih predmeta. Danas se nalaze u dubrovačkom [[Pomorski muzej u Dubrovniku|Pomorskom muzeju]]. Vjerovatno je to bio ruski brod potopljen pri povlačenju pred francuskom flotom [[1803.]] Ovo rubno područje Republike često je bilo meta napada gusara. Još uvek u narodu postoji priča po kojoj su gusari oteli četiri devojke iz porodica Kise, Ljubenka i Memeda dok su prale rublje u lokvi blizu sela. Za tri se nikad ništa nije saznalo, dok se četvrta javljala i bogato pomagala porodici. == Privreda== Privreda u Moluntu se zasniva na [[turizam|turizmu]], [[ugostiteljstvo|ugostiteljstvu]] i [[ribarstvo|ribarstvu]]. U mestu se nalazi nekoliko malih peščanih [[plaža]]. == Stanovništvo == U Moluntu prema popisu stanovnika iz [[2011.]] godine živi 212 stanovnika uglavnom [[Hrvat]]a [[katolik|katoličke veroispovjesti]]<ref>[http://www.dzs.hr/ DZS - Popis stanovništva 2011. godine]</ref>. {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2011.'''<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/Dialog/varval.asp?ma=Tabela4_19&ti=Dubrova%E8ko%2Dneretvanska+%9Eupanija+%2D+broj+stanovnika+po+naseljima+&path=../Database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/4%20Stanovnistvo%20naselja/&lang=10 Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]</ref> |dimx = 550 |dimy = |stanmax = 300 |crta1 = 100 |crta2 = 50 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |a16 = 2011 |p1 = 0 |p2 = 0 |p3 = 0 |p4 = 38 |p5 = 43 |p6 = 52 |p7 = 0 |p8 = 0 |p9 = 109 |p10 = 104 |p11 = 87 |p12 = 103 |p13 = 149 |p14 = 199 |p15 = 217 |p16 = 212 |izvor = Državni zavod za statistiku }} == Literatura == * 1. Cvjetković, A: Dubrovačkim ulicama, Dubrovnik, 1999. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{mrva-naselje_hr}} {{Konavle}} [[Kategorija:Naselja u Dubrovačko-neretvanskoj županiji]] k8i2nqrmghdea1f2ul1irdpyd5uvayd 42690109 42690108 2026-09-18T07:05:20Z ~2026-50532-87 393018 42690109 wikitext text/x-wiki {{Infookvir naselje u Hrvatskoj |ime = Molunat |karta = Hrvatska |naziv karte = Republike Hrvatske |županija = [[Dubrovačko-neretvanska županija|Dubrovačko-neretvanska]] |opšina = [[Konavle]] |najgrad = [[Dubrovnik]] |površina = |nadvisina = 10 |z. širina = 42.45373 |z. dužina = 18.43409 |brojstan = 217 |gustoća = |domaćinstva = |brojstan2011 = 212 |gustoća2011 = |domaćinstva2011 = |pošta = 20219 [[Molunat]] |pozbroj = 020 |autooznaka = DU |karta2 = Dubrovačko-neretvanska županija |naziv karte2= Dubrovačko-neretvanske županije |slika = |slika_opis = }} '''Molunat''' je [[naselje]] smešteno na samom jugu [[Hrvatska|Hrvatske]] u opštini [[Konavle]]. == Geografija == Molunat je smešten na krajnjem [[jug]]u Hrvatske, 20 [[kilometar]]a jugoistočno od [[Cavtat]]a u uvali istoimenog [[poluotok|poluostrvca]]. == Naziv == Naziv Molunat mesto je dobilo po istoimenom poluostrvu, koji je dobio ime po grčkoj riječi ''molos'' koja znači luka ili uvala. == Historija == Molunat je osnovan kao zbjeg u 15. veku, a bio je sklonište za obolele od [[kuga|kuge]] i karantin za brodove koji su dolazili iz [[Kuga|okuženih]] luka. U selu ima neistraženih ostataka [[Rimsko carstvo|rimske]] arhitekture, a poluostrvo je s kopnene strane zaštićen zidom koji su gradili [[Dubrovačka republika|Dubrovčani]] od [[1468.]]-[[1471.]] godine kako bi u slučaju opasnosti imali gdje skloniti porodice. Unutrašnja površina isparcelisana je i razdeljena na zemljišta za kuće stanovnika ili povremenih branilaca1471. U uvali Veliki Molunat [[1958.]] pronađeni su ostatci broda, oružja i raznih drugih predmeta. Danas se nalaze u dubrovačkom [[Pomorski muzej u Dubrovniku|Pomorskom muzeju]]. Vjerovatno je to bio ruski brod potopljen pri povlačenju pred francuskom flotom [[1803.]] Ovo rubno područje Republike često je bilo meta napada gusara. Još uvek u narodu postoji priča po kojoj su gusari oteli četiri devojke iz porodica Kise, Ljubenka i Memeda dok su prale rublje u lokvi blizu sela. Za tri se nikad ništa nije saznalo, dok se četvrta javljala i bogato pomagala porodici. == Privreda== Privreda u Moluntu se zasniva na [[turizam|turizmu]], [[ugostiteljstvo|ugostiteljstvu]] i [[ribarstvo|ribarstvu]]. U mestu se nalazi nekoliko malih peščanih [[plaža]]. == Stanovništvo == U Moluntu prema popisu stanovnika iz [[2011.]] godine živi 212 stanovnika uglavnom [[Hrvat]]a [[katolik|katoličke veroispovjesti]]<ref>[http://www.dzs.hr/ DZS - Popis stanovništva 2011. godine]</ref>. {{Kretanje broja stanovnika |naslov = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2011.'''<ref>[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/Dialog/varval.asp?ma=Tabela4_19&ti=Dubrova%E8ko%2Dneretvanska+%9Eupanija+%2D+broj+stanovnika+po+naseljima+&path=../Database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/4%20Stanovnistvo%20naselja/&lang=10 Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]</ref> |dimx = 550 |dimy = |stanmax = 300 |crta1 = 100 |crta2 = 50 |a1 = 1857 |a2 = 1869 |a3 = 1880 |a4 = 1890 |a5 = 1900 |a6 = 1910 |a7 = 1921 |a8 = 1931 |a9 = 1948 |a10 = 1953 |a11 = 1961 |a12 = 1971 |a13 = 1981 |a14 = 1991 |a15 = 2001 |a16 = 2011 |p1 = 0 |p2 = 0 |p3 = 0 |p4 = 38 |p5 = 43 |p6 = 52 |p7 = 0 |p8 = 0 |p9 = 109 |p10 = 104 |p11 = 87 |p12 = 103 |p13 = 149 |p14 = 199 |p15 = 217 |p16 = 212 |izvor = Državni zavod za statistiku }} == Literatura == * 1. Cvjetković, A: Dubrovačkim ulicama, Dubrovnik, 1999. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{mrva-naselje_hr}} {{Konavle}} [[Kategorija:Naselja u Dubrovačko-neretvanskoj županiji]] 3aii8vx0l0ebts0458jfj9408taxqtt Sveto Mitrani 0 1454020 42690057 42355993 2026-09-17T20:14:26Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690057 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Makedoniji-lat |mesto = Sveto Mitrani |izvorno_ime = <small>{{jez-mak|Свето Митрани}}</small> |grb = |slika = Поглед во Свето Митрани 2.jpg |opis_slike = |opština = Kruševo |populacija = 434 |nadm visina = 670 |gšir = 41.3214 |gduž = 21.305 |pozivni broj = (+389) 48 |poštanski kod = 7550 |registarska oznaka =BT }} '''Sveto Mitrani''' ({{jez-mak|Свето Митрани}}) su naselje u [[Republika Makedonija|Republici Makedoniji]], u zapadnom delu države. Sveto Mitrani pripadaju [[Opština Kruševo|opštini Kruševo]]. == Prirodni uslovi == Naselje Sveto Mitrani je smešteno u zapadnom delu [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Od najbližeg većeg grada, [[Prilep]]a, naselje je udaljeno 30&nbsp;km zapadno. Sveto Mitrani se nalaze na zapadnom obodu [[Pelagonija|Pelagonije]], najveće [[Visoravan|visoravni]] [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. Seoski atar je na istoku [[Ravnica|ravničarski]], dok se ka zapadu izdižu prva brda [[Buševa planina|Buševe planine]]. Nadmorska visina naselja je približno 670 metara. Klima u naselju je [[kontinentalna klima|kontinentalna]]. == Historija == Početkom [[20. vek]]a, stanovništvo Sveto Mitrana je bilo naklonjeno srpskoj narodnoj zamisli, pa se mesno stanovništvo u izjašnjavalo [[Srbi]]ma. == Stanovništvo == Po popisu stanovništva iz [[2002]]. godine Sveto Mitrani su imali 434 stanovnika. Pretežno stanovništvo u naselju su etnički [[Makedonci]] (99%). Većinska veroispovest u naselju je [[pravoslavlje]]. == Povezano == * [[Opština Kruševo]] == Izvori == * [http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.] == Vanjske veze == * [http://www.krusevo.gov.mk/ www.krusevo.gov.mk Zvanična stranica opštine Kruševo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201215010024/http://www.krusevo.gov.mk/ |date=2020-12-15 }} {{Opština Kruševo}} [[Kategorija:Opština Kruševo]] 4sedsf6fm9o0qqzgqbsuxo8h7vlilp0 Starčevićev dom 0 1471051 42690012 42340080 2026-09-17T16:12:34Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690012 wikitext text/x-wiki '''Starčevićev dom''' je zgrada na današnjem Trgu Ante Starčevića (k. br. 6) u [[Zagreb]]u. Izgrađen je dobrovoljnim prilozima građana. Danas se u njemu nalazi [[Gradska knjižnica]] i matična služba [[Knjižnice grada Zagreba|Knjižnica grada Zagreba]].<ref name=gradska>[http://www.kgz.hr/default.aspx?id=2899 kgz.hr] Matična služba Knjižnica grada Zagreba</ref> [[datoteka:0977 R Zagreb W.jpg|mini|lijevo|Starčevićev dom [[1913.]] godine]] == Historija == Odluka o izgradnji Starčevićevog doma donesena je na skupštini [[Stranka prava|Stranke prava]] održanoj [[27. travnja]] [[1892.]] u Rijeci, kojoj je nazočilo više od 80 istaknutih pravaša iz [[Trojednica|Banske Hrvatske]], [[Povijest Dalmacije#Kraljevina Dalmacija|Dalmacije]], [[Povijest Istre#Druga polovica 19. st.|Istre]] i [[Rijeka#19. stoljeće|Rijeke]].<ref name=matkovic>Pregledni članak - [http://hrcak.srce.hr/file/114006 Starčevićev dom u vihoru rata: pravaške uspomene iz doba Nezavisne Države Hrvatske] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305143326/http://hrcak.srce.hr/file/114006 |date=2016-03-05 }}, [[Stjepan Matković]], [[Hrvatski institut za povijest]], Zagreb, 2011.</ref> Književnik i podpredsjednik kluba stranke [[Eugen Kumičić]] iznio je prijedlog riječima: "… u živoj nam je uspomeni kolikim je oduševljenjem i stotinama brzojavnih pozdrava bio naš "STARI" pozdravljen iz svih hrvatskih krajeva, kad je navršio šezdesetu godinu svoga života. … pa onda ono golemo slavljenje Stranke prava, prigodom prošlogodišnje gospodarske izložbe, kad su nagrnula čitava hodočašća iz svih hrvatskih krajeva u Zagreb, i kad su ti, nazovimo ih "hrvatski hodočasnici", smatrali svojom prvom i svetom dužnošću da pozdrave Antu Starčevića… …Ali naš "Stari" nije mogao da primi te poklonike u svom stanu, ako se uopće mogu nazvati stanom one dvije neugledne dvorišne sobice, u kojima naš "Stari", naš velikan boravi svoje dane…".<ref name=kgzpovijest>Knjižnice grada Zagreba: [http://www.kgz.hr/print.aspx?id=263&diff=14.10.2012%204:33:51 Povijest - Tri doma Gradske knjižnice]</ref> [[Josip Frank|Dr. Josip Frank]] je podržao prijedlog i predložio zaključak da se u Zagrebu prinosima stranke podigne palača koja će u svakom pogledu biti dostojan dom prvaku stranke i [[Ante Starčević|Ocu Domovine]]. U je svrhu izdan proglas [[Hrvati|hrvatskom narodu]]. Prvi prinos za temeljni kamen položen je [[8. svibnja]] [[1892.]] godine. U slijedeće četiri godine predano je 3.878 pojedinačnih i skupnih priloga u ukupnom iznosu od 104.471 [[Austro-ugarska kruna|kruna]]. [[Austro-Ugarska#Ustroj Austro-Ugarske|Vlast]] je zabranila sakupljanje novaca u tu svrhu krajem listopada [[1895.]] Za gradilište je plaćeno 23.000 [[Austro-ugarska kruna|kruna]].<ref name=kgzpovijest/> Izvedbeni projekt doma povjeren je arhitektima [[Leo Hönigsberg|Leu Hönigsbergu]] i [[Julije Deutsch|Juliju Deutschu]] te je napravljen do [[20. lipnja]] [[1894.]] godine. Od ostalih svoje radove na natječaj su bili poslali i [[Ćiril Metod Iveković|Ćiril M. Iveković]] iz [[Povijest Sarajeva#Austrougarska vlast u Sarajevu i Prvi svjetski rat|Sarajeva]] i [[Gjuro Carnelutti]] te [[Kuno Waidmann]] dvije varijante rješenja izvan natječaja. Natječajna porota zaključila je da svi pristigli radovi ne odgovaraju "u natječaju iztaknutom programu", a najboljim je ocijenjen projekt [[Leo Hönigsberg|Lea Hönigsberga]] i [[Julije Deutsch|Julija Deutscha]] u "monumentalnom slogu talijanske renaissance". Dom je završen [[17. srpnja]] [[1895.]]<ref name=kgzpovijest/> Nakon otvaranja, Domom je pretežito upravljalo dioničarsko društvo sve do početka prvih mjeseci nakon proglašenja [[NDH|Nezavisne Države Hrvatske]]. Daleko najveći dioničar bio je čileanski Hrvat [[Roko Bradanović]], trgovac iz [[Valparaís]]a, porijeklom s otoka [[Vis]]a, a dugogodišnja upraviteljica [[Marija Kumičić]].<ref name=matkovic/> Unatoč ispreplitanju [[Stranka prava|pravaštva]] i [[Ustaški pokret|Ustaškog pokreta]], nove su vlasti ukinule Starčevićev dom d.d., čime je otvoreno pitanje odnosa vrha Ustaškog pokreta prema starijim pripadnicima nekadašnje [[Hrvatska stranka prava (1919.)|Hrvatske stranke prava]].<ref name=matkovic/> U stanu na drugom katu Starčevićevog domu je nakon povratka sa studija u Beču i Parizu 1922. pa do smrti 1928. godine stanovao [[blaženi Ivan Merz]]: to je bila jedina zagrebačka adresa tog rođenog [[Banja Luka|banjalučanina]] koji je u tih zadnjih šest godina života ostavio duboki trag u [[Hrvatski katolički pokret|hrvatskom katoličkom pokretu]].<ref>[http://www.biskupija-banjaluka.org/ivan-merz.html "Blaženi Ivan Merz"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140207170138/http://www.biskupija-banjaluka.org/ivan-merz.html |date=2014-02-07 }}, mrežne stranice Banjolučke biskupije, pristupljeno 8.3.2014.</ref>. Danas trg na kojem se nalazi Dom nosi ime "Trg Ante Stračevića", a u zgradi Doma se nalazi [[Gradska knjižnica]] i Matična služba Knjižnica grada Zagreba. Tijekom [[1991.]] i [[1992.]] godine u Starčevićevom domu bilo je sjedište suvremene [[Hrvatska stranka prava|Hrvatske stranke prava]] te je ondje bio smješten i Ratni stožer [[HOS]]-a. == Izvori == {{Izvori}} [[Kategorija:Arhitektura]] [[Kategorija:Ustanove]] [[Kategorija:Hrvatski pravaški pokret]] [[Kategorija:Građevine u Zagrebu]] 9aqpysj918f3mfk8jvj2hcgudcvutvg Sveti Petar Orehovec (mjesto) 0 1489626 42690056 42267169 2026-09-17T20:05:33Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690056 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Hrvatskoj |ime = Sveti Petar Orehovec |regija = |županija = [[Koprivničko-križevačka županija|Koprivničko-križevačka]] |općina = [[Sveti Petar Orehovec]] |mikroregija = |najgrad = [[Križevci]] |površina = |nadvisina = 198 |z. širina = 46.07 |z. dužina = 16.45 |brojstan = 308 |gustoća = |domaćinstva = |pošta = 48267 Orehovec |pozbroj = +385(0)48 |autooznaka = KŽ |slika = |slika_opis = }} '''Sveti Petar Orehovec''' je naselje i sjedište istoimene općine [[Sveti Petar Orehovec]] u [[Koprivničko-križevačka županija|Koprivničko-križevačkoj županiji]]. Mjesto geografski spada u [[Kalničko prigorje]], i dobro je prometno povezano zahvaljujući državnoj cesti D22 [[Novi Marof]]-[[Možđenec]]-[[Sudovec]]-[[Gornja Rijeka]]-[[Križevci]] na kojoj se nalazi. Prvi put se spominje [[1201.]] kao vlastelinski posjed, a [[1334.]] kao župa [[Zagrebačka biskupija|Zagrebačke biskupije]]. Župa [[Sveti Petar|sv. Petra]] postoji i danas. Kroz povijest, mjesto je u nekoliko navrata bilo općinsko središte. [[1861.]] gradi se prva škola. Iz novije povijesti valja napomenuti da je od [[1954.]] do [[1990.]] naselje nosilo naziv Orehovec, dok je susjedno mjesto [[Orehovec (Sveti Petar Orehovec)|Orehovec]] nosilo ime [[Orehovec|Kalnički Orehovec]]. Godine [[1993.]] mjesto postaje općinsko središte. Nesretan događaj za sve mještane i župljane ove župe dogodio se [[8. lipnja]] [[2001.]] kada se zbog starosti i lošeg stanja urušio toranj crkve [[Sveti Petar|sv. Petra]]. U godinama nakon tog događaja, toranj je bio obnavljan i danas ima prvotan izgled po kojem je [[Sveti Petar Orehovec]] i prepoznatljiv. Mjesto je u široj okolici poznato po: *[[Crkva sv. Petra u Sv. Petru Orehovcu|Crkvi i župi sv. Petra apostola]] *OŠ '''Sveti Petar Orehovec''' *[[Zoološki vrt Zlatka Budina|Zoološkom vrtu Zlatka Budina]] *[[NK Prigorje]] *((KUD Prigorec)) == Vanjske veze == * [http://www.os-sveti-petar-orehovec.skole.hr Osnovna škola Sveti Petar Orehovec] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190511172937/http://os-sveti-petar-orehovec.skole.hr/ |date=2019-05-11 }} * [http://hrcak.srce.hr/file/4356 Povijest župe sv. Petra ap. Sveti Petar Orehovec]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Naselja u Koprivničko-križevačkoj županiji]] [[sl:Sveti Petar Orehovec]] rz1oyx3uy3fd6hnctu55idkh0qn7dvl Divostin 0 1777156 42690033 42491304 2026-09-17T17:35:42Z ~2026-50558-92 392863 /* */ Divostin je selo 42690033 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Srbiji |mesto=Divostin |slika= |opis_slike= |okrug=Šumadijski |grad=Kragujevac |opština=Stanovo |nadm visina=229 |populacija={{increase}} 422 |poštanski kod=34204 |pozivni broj=034 |registarska oznaka=KG |gšir=44.016666 |gduž=20.85 }} '''Divostin''' je selo u [[Srbija|Srbiji]] u [[gradska opština Stanovo|opštini Stanovo]] u [[Šumadijski upravni okrug|Šumadijskom okrugu]]. Prema popisu iz [[Popis stanovništva 2011. u Srbiji|2011.]] bilo je 422 stanovnika. U selu se nalazi [[Manastir Divostin]], to je ženski manastir [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]] i pripada [[eparhija šumadijska|Eparhiji Šumadijskoj]].<ref>[http://www.eparhija-sumadijska.org.rs/index.php?option=com_content&task=view&id=22&Itemid=93 DIVOSTIN – Blagovesti Presvete Bogorodice]</ref> Selo je osnovano 1809. godine. Pod njivama se nalazi 291,36 ha, voćnjacima 25,06 ha, vinogradima 1,74 ha, livadama 25,23 ha, pašnjacima 16,07 ha dok ostalo zemljište zauzima 3,95 ha. == Demografija == U naselju Divostin živi 327 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 43,9 godina (44,0 kod muškaraca i 43,8 kod žena). U naselju ima 121 domaćinstvo, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,16. Ovo naselje je velikim delom naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz [[2002]]. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika. {| width="50%" style="background:transparent; " | valign="top" width="50%" style="border:1px solid gray; " | <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka'' {| | style="padding: 0;" | <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1940 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940 PlotData = bar:613 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:408 color:gray1 from:start till:end bar:204 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(62,151)(77,139) color:blue width:2 points:(77,139)(100,130) color:blue width:2 points:(100,130)(128,121) color:blue width:2 points:(128,121)(157,161) color:blue width:2 points:(157,161)(185,137) color:blue width:2 points:(185,137)(217,130) color:blue width:2 </timeline> |} </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> | valign="down" width="50%" | {{Popis |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 9}}</ref> |p1948=475 |p1953=431 |p1961=399 |p1971=365 |p1981=511 |p1991=423 |p1991n=423 |p2002s=399 |p2002=399 |p2011=422 }} |} {{Grafikon postoci |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 1}}</ref> |širina=300px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] |pozadina=#ddd |pozicija=left |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|392|98.24}} {{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|blue|2|0.50}} {{Vrsta sa postotkom|[[Ukrajinci]]|red|1|0.25}} {{Vrsta sa postotkom|nepoznato|green|4|1.00}} }} {{Grafikon piramida |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 2}}</ref> |širina=300px |naslov= |pozadina=#eee |levo2=m |desno2=ž |šipke levo desno= {{Vrsta levo desno|?|gray|2|8.0|4.0|1}} {{Vrsta levo desno|80+|gray|4|16.0|40.0|10}} {{Vrsta levo desno|75-79|gray|10|40.0|40.0|10}} {{Vrsta levo desno|70-74|gray|7|28.0|64.0|16}} {{Vrsta levo desno|65-69|gray|21|84.0|68.0|17}} {{Vrsta levo desno|60-64|gray|15|60.0|64.0|16}} {{Vrsta levo desno|55-59|gray|6|24.0|24.0|6}} {{Vrsta levo desno|50-54|gray|16|64.0|60.0|15}} {{Vrsta levo desno|45-49|gray|14|56.0|64.0|16}} {{Vrsta levo desno|40-44|gray|14|56.0|44.0|11}} {{Vrsta levo desno|35-39|gray|11|44.0|28.0|7}} {{Vrsta levo desno|30-34|gray|18|72.0|48.0|12}} {{Vrsta levo desno|25-29|gray|8|32.0|52.0|13}} {{Vrsta levo desno|20-24|gray|10|40.0|40.0|10}} {{Vrsta levo desno|15-19|gray|12|48.0|80.0|20}} {{Vrsta levo desno|10-14|gray|7|28.0|56.0|14}} {{Vrsta levo desno|5-9|gray|7|28.0|32.0|8}} {{Vrsta levo desno|0-4|gray|7|28.0|32.0|8}} |prosekm=44.0 |prosekž=43.8 }} {{DomaćinstvaNaseljaSrbija|98|99|108|105|148|124|121|27|24|23|15|19|9|3|1|-|-|3.16}} {{BrakNaseljaSrbija|168|40|111|10|7|-|180|32|107|35|5|1}} {{ZanimanjaNaseljaSrbija|77|18|-|-|18|5|4|6|1|6|56|11|-|-|6|-|1|5|1|2|133|29|-|-|24|5|5|11|2|8|2|1|4|8|3|1|-|-|-|1|6|5|5|11|1|-|-|1|3|7|9|13|14|2|-|-|1}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{portal|Srbija}} * [http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Divostin.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] * [http://wikimapia.org/maps?ll=44.016666,20.85&spn=0.3,0.3 Satelitska mapa (Wikimapia)] * [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/srbija/divostin/ Gugl satelitska mapa (Maplandia)] * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=44.016666&longitude=20.85&zoom=8 Plan naselja na mapi (Mapquest)]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{opština Stanovo}} [[Kategorija:Opština Stanovo]] [[Kategorija:Kragujevačka naselja]] [[Kategorija:Naselja u Šumadijskom upravnom okrugu]] 7ye6chyo0ani3fp2jw9sd68iae7vcm3 42690091 42690033 2026-09-18T03:33:05Z Aca 108187 obično koristimo naselje za sela, ali ovo treba razmotriti 42491304 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Srbiji |mesto=Divostin |slika= |opis_slike= |okrug=Šumadijski |grad=Kragujevac |opština=Stanovo |nadm visina=229 |populacija={{increase}} 422 |poštanski kod=34204 |pozivni broj=034 |registarska oznaka=KG |gšir=44.016666 |gduž=20.85 }} '''Divostin''' je naselje u [[Srbija|Srbiji]] u [[gradska opština Stanovo|opštini Stanovo]] u [[Šumadijski upravni okrug|Šumadijskom okrugu]]. Prema popisu iz [[Popis stanovništva 2011. u Srbiji|2011.]] bilo je 422 stanovnika. U naselju se nalazi [[Manastir Divostin]], to je ženski manastir [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]] i pripada [[eparhija šumadijska|Eparhiji Šumadijskoj]].<ref>[http://www.eparhija-sumadijska.org.rs/index.php?option=com_content&task=view&id=22&Itemid=93 DIVOSTIN – Blagovesti Presvete Bogorodice]</ref> Naselje je osnovano 1809. godine. Pod njivama se nalazi 291,36 ha, voćnjacima 25,06 ha, vinogradima 1,74 ha, livadama 25,23 ha, pašnjacima 16,07 ha dok ostalo zemljište zauzima 3,95 ha. == Demografija == U naselju Divostin živi 327 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 43,9 godina (44,0 kod muškaraca i 43,8 kod žena). U naselju ima 121 domaćinstvo, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,16. Ovo naselje je velikim delom naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz [[2002]]. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika. {| width="50%" style="background:transparent; " | valign="top" width="50%" style="border:1px solid gray; " | <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka'' {| | style="padding: 0;" | <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1940 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940 PlotData = bar:613 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:408 color:gray1 from:start till:end bar:204 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(62,151)(77,139) color:blue width:2 points:(77,139)(100,130) color:blue width:2 points:(100,130)(128,121) color:blue width:2 points:(128,121)(157,161) color:blue width:2 points:(157,161)(185,137) color:blue width:2 points:(185,137)(217,130) color:blue width:2 </timeline> |} </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> | valign="down" width="50%" | {{Popis |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 9}}</ref> |p1948=475 |p1953=431 |p1961=399 |p1971=365 |p1981=511 |p1991=423 |p1991n=423 |p2002s=399 |p2002=399 |p2011=422 }} |} {{Grafikon postoci |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 1}}</ref> |širina=300px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] |pozadina=#ddd |pozicija=left |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|392|98.24}} {{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|blue|2|0.50}} {{Vrsta sa postotkom|[[Ukrajinci]]|red|1|0.25}} {{Vrsta sa postotkom|nepoznato|green|4|1.00}} }} {{Grafikon piramida |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 2}}</ref> |širina=300px |naslov= |pozadina=#eee |levo2=m |desno2=ž |šipke levo desno= {{Vrsta levo desno|?|gray|2|8.0|4.0|1}} {{Vrsta levo desno|80+|gray|4|16.0|40.0|10}} {{Vrsta levo desno|75-79|gray|10|40.0|40.0|10}} {{Vrsta levo desno|70-74|gray|7|28.0|64.0|16}} {{Vrsta levo desno|65-69|gray|21|84.0|68.0|17}} {{Vrsta levo desno|60-64|gray|15|60.0|64.0|16}} {{Vrsta levo desno|55-59|gray|6|24.0|24.0|6}} {{Vrsta levo desno|50-54|gray|16|64.0|60.0|15}} {{Vrsta levo desno|45-49|gray|14|56.0|64.0|16}} {{Vrsta levo desno|40-44|gray|14|56.0|44.0|11}} {{Vrsta levo desno|35-39|gray|11|44.0|28.0|7}} {{Vrsta levo desno|30-34|gray|18|72.0|48.0|12}} {{Vrsta levo desno|25-29|gray|8|32.0|52.0|13}} {{Vrsta levo desno|20-24|gray|10|40.0|40.0|10}} {{Vrsta levo desno|15-19|gray|12|48.0|80.0|20}} {{Vrsta levo desno|10-14|gray|7|28.0|56.0|14}} {{Vrsta levo desno|5-9|gray|7|28.0|32.0|8}} {{Vrsta levo desno|0-4|gray|7|28.0|32.0|8}} |prosekm=44.0 |prosekž=43.8 }} {{DomaćinstvaNaseljaSrbija|98|99|108|105|148|124|121|27|24|23|15|19|9|3|1|-|-|3.16}} {{BrakNaseljaSrbija|168|40|111|10|7|-|180|32|107|35|5|1}} {{ZanimanjaNaseljaSrbija|77|18|-|-|18|5|4|6|1|6|56|11|-|-|6|-|1|5|1|2|133|29|-|-|24|5|5|11|2|8|2|1|4|8|3|1|-|-|-|1|6|5|5|11|1|-|-|1|3|7|9|13|14|2|-|-|1}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{portal|Srbija}} * [http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Divostin.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] * [http://wikimapia.org/maps?ll=44.016666,20.85&spn=0.3,0.3 Satelitska mapa (Wikimapia)] * [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/srbija/divostin/ Gugl satelitska mapa (Maplandia)] * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=44.016666&longitude=20.85&zoom=8 Plan naselja na mapi (Mapquest)]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{opština Stanovo}} [[Kategorija:Opština Stanovo]] [[Kategorija:Kragujevačka naselja]] [[Kategorija:Naselja u Šumadijskom upravnom okrugu]] 0cahjyco63d5tts2f5pfi8taupaek7y Temisto 0 2132995 42690067 6475395 2026-09-17T23:28:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690067 wikitext text/x-wiki '''Temisto''' ({{lang-grc|Θεμιστώ}}) bila je, u [[Grčka mitologija|grčkoj mitologiji]], kći [[Hipsej]]a, kralja [[Lapiti|Lapita]], i jedna od supruga [[Beotija|beotskog]] kralja [[Atamant]]a, kome je, prema nekim izvorima, rodila četiri sina ― [[Leukon]]a, [[Eritrije|Eritrija]], [[Shenej]]a i [[Ptooj]]a.<ref name=apol192>[[Apolodor iz Atine|Pseudo-Apolodor]], ''[[Biblioteka (Pseudo-Apolodor)|Biblioteka]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0548.tlg001.perseus-grc1:1.9.2 I, 9, 2].</ref><ref>[[Sholija]] uz: [[Apolonije Rođanin]], ''[[Argonautika|Doživljaji Argonauta]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0001.tlg001.perseus-grc1:2.1125-2.1180 II, 1144 sqq]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Čini se da je sholijast verovao da je Temisto rosila i [[Friks]]a i [[Hela (mitologija)|Helu]].</ref><ref>[[Jovan Ceces]] uz [[Likofron]]a, 22.</ref> Prema drugim izvorima, rodila mu je samo dva sina: Sfinikija i Orhomena,<ref>[[Higin]], ''Fabulae'', 1.</ref> odnosno Sheneja i Leukona. <ref>[[Nono]], ''Ep o Dionisu'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg2045.tlg001.perseus-grc1:9 IX, 314].</ref> Neki pričaju da je Leukonov otac bio [[Posejdon]].<ref>[[Higin]], ''Fabulae'', 157.</ref> == Mitologija == Temisto je htela da ubije Atamantovu decu iz njegovog braka s [[Inona|Inonom]]. Taj je mit obrađen u jednoj izgubljenoj [[Euripid]]ovoj tragediji, a sažetak se nalazi kod Higina. Prema tom mitu, Atamant se oženio Temistom verujući da je njegova prethodna supruga, Inona, mrtva. Ali, kad je saznao da je Inona još uvek živa i da kao [[bakhantkinja]] obitava u dolini planine [[Parnas]]a, kradom ju je pozvao k sebi. Kad je Temisto saznala za to, odlučila je ubiti Inoninu decu. Jedne noći naredila je svojim robovima da njenu decu obuku u belu odeću, a Inoninu u crnu, kako bi ih mogla razlikovati. Međutim, rob do koga je ova zapovest stigla bio je niko drugi nego sama Inona, koja se prerušila, pa je svoju decu obukla u belo, a Temistinu u crno. Tako je Temisto greškom ubila vlastitu decu te je, spoznavši šta je učinila, izvršila samoubistvo.<ref>[[Higin]], ''Fabulae'', 5. Kraći sažetak dat je i u ''Fabulae'', 1, gde se zamena odeće pripisuje dadiljinoj greški, a Inona se uopšte ne pojavljuje.</ref> Prema [[Biblioteka (Pseudo-Apolodor)|Pseudo-Apolodoru]], pak, Temisto se udala za Atamanta nakon Inonine smrti, a do ubistva dece uopšte nije došlo.<ref name=apol192/> ==Reference== {{reflist}} [[Kategorija:Žene u grčkoj mitologiji]] ftf1h35qszpc6d3dadjdnhigtq81hh9 Korisnik:Duma/U radu6 2 2623565 42690147 42489023 2026-09-18T10:28:54Z Duma 16555 42690147 wikitext text/x-wiki The '''push of the past'''<ref name="Nee POTPa">{{cite journal |last1=Nee |first1=S |last2=May |first2=R. M. |last3=Harvey |first3=P. H. |title=The reconstructed evolutionary process. |journal=Phil. Trans. R. Soc. B |date=1994 |volume=344 |issue=1309 |pages=305–311 |doi=10.1098/rstb.1994.0068|pmid=7938201 }}</ref><ref name="POTPa">{{cite journal |last1=Budd |first1=G. E. |last2=Mann |first2=R. P. |title=History is written by the victors: the effect of the push of the past on the fossil record. |journal=Evolution |volume=72 |issue=11 |pages=2276–2291 |date=2018 |doi=10.1111/evo.13593 |pmid=30257040 |pmc=6282550 }}</ref> is a type of [[survivorship bias]] associated with evolutionary diversification when extinction is possible. Groups that survive a long time are likely to have “got off to a flying start”,<ref name="Nee POTPa" /> and this statistical bias creates an [[illusion]] of a true slow-down of diversification rate through time. == Modeliranje rođenja i smrti u evolucijskim istraživanjima == The evolutionary processes of [[Diversification rates|speciation and extinction]] can be modelled with a [[stochastic]] “[[Birth–death process|birth–death model]]” (BDM), which is an important component in the study of [[macroevolution]]. A BDM assigns each species a certain probability of splitting (<math>\lambda</math>) or going extinct (<math>\mu</math>) per interval of time.<ref>{{cite journal |last1=Nee |first1=Sean |title=Birth-Death models in Macroevolution |journal=Annu. Rev. Ecol. Evol. Syst. |date=2006 |volume=37 |pages=1–17 |doi=10.1146/annurev.ecolsys.37.091305.110035 |url=https://geosci.uchicago.edu/~foote/SHORT/Nee2007BirthDeath.AREES.pdf |accessdate=27 October 2018}}</ref> This gives rise to an exponential distribution, with the number of species in a particular [[clade]] ''N'' at any time ''t'' given by <math>N(t) = N(t_0) e^{(\lambda - \mu)(t - t_0)}, \ \ \ \ \ t \geq t_0</math>, although this expression only gives the expected value when <math>N</math> and <math>t</math> are large (see below). In the special case of there being no extinction, this simplifies to the so-called "[[Preferential attachment|Yule process]]". == Prikazi loza kroz vrijeme == A different type of plot of diversity through time, called a “lineage through time” (LTT) plot, ''retrospectively'' reconstructs the number of lineages that led to the living species of a group. This is equivalent to constructing a dated [[phylogeny]] and then counting how many branches are present at each time interval. As we know retrospectively that all such lineages survived until the present, it follows that no extinction is possible along them. It can be shown that the rate of production of new lineages through time is given by <math>\lambda-\mu</math>.<ref name="POTPa" /> == Pristrasnost preživljavanja u diversifikaciji == Rather than considering the distribution of all possible stochastic outcomes for given values of <math>t, \lambda</math> and <math>\mu</math> it is also possible to consider what happens when certain conditions of survivorship are imposed on the possible outcomes. === Potisak prošlosti === If a BDM is forward-modelled, i.e., if the fate of an original single species is modelled through time, then a wide range of possible outcomes can occur, as the process is stochastic. With significant extinction rates, any particular clade is likely to be short-lived. However, we know that relatively long-lived clades such as the [[Plant|plants]] or [[Animal|animals]] by definition did ''not'' go extinct. As a result, their patterns of diversification will be a sub-set of all the possible outcomes for diversifications with their particular values of <math>\lambda</math> and <math>\mu</math> - all patterns with early extinction will be excluded. Imposing the condition of survival on a clade implies that rates of early diversification will be higher than expected. It can be shown that for a long-lived clade, the expected initial short-term rate of diversification is approximately <math>2\lambda</math>,<ref name="POTPa" /><ref name="StadlerandSteel">{{cite journal |last1=Stadler |first1=T |last2=Steel |first2=M |title=Distribution of branch lengths and phylogenetic diversity under homogeneous speciation models. |journal=J. Theor. Biol. |date=2012 |volume=297 |pages=33–40|pmid=22142624 |doi=10.1016/j.jtbi.2011.11.019 |arxiv=1107.5926 |bibcode=2012JThBi.297...33S |s2cid=17461488 }}</ref> as opposed to the long-term rate of <math>\lambda-\mu</math>. However, the wide confidence intervals on this value mean that values of initial diversification of up to <math>3\lambda</math> fall within the 95% range. Long-lived clades should thus show a characteristic early burst of diversification that quickly declines to the long-term rate, an effect called the "push of the past". === Privlačenje sadašnjosti === For a normal-sized clade, the push of the past is only observed in the raw count of species through time (e.g. that reconstructed from the fossil record), but the rate of lineage increase is affected as the present is approached. This is because recently created sub-clades within a particular group have an expected lifetime, and as the present is approached, these sub-clades will not have had time to go extinct. Thus, the rate of creation of reconstructed lineages should increase in the near past from <math>\lambda-\mu</math> to <math>\lambda</math> in the present - living species by definition have an observed zero extinction rate. This theoretical apparent increase in the rate of lineage production has been termed the "pull of the present". [[File:Push of the past.jpg|thumb|Log plots of species numbers for both raw species (blue lines) and lineages through time (red line) when diversification is conditioned on survival to the past. In A, the rapid early diversification rate in the blue line is the push of past, and the late increase along the red line is the pull of the present. Shading gives 95% confidence intervals. In B and C, the observed slowdown in rates of diversification through time and relative to diversity are plotted. From Budd and Mann (2018).<ref name="POTPa" />]] In reality, the “pull of the present” has proven difficult to demonstrate: rates of lineage production in reconstructed phylogenies often show a slow-down or even decrease as the present is approached. This conundrum has been much discussed, and two major solutions have been proposed: first, that diversification is diversity dependent,<ref name="Rabosky DDD">{{cite journal |last1=Rabosky |first1=D. L. |title=Diversity-dependence, ecological speciation, and the role of competition in macroevolution. |journal=Annu. Rev. Ecol. Evol. Syst. |date=2013 |volume=44 |pages=481–502 |doi=10.1146/annurev-ecolsys-110512-135800}}</ref> so that as the carrying capacity of the environment is reached the rate of lineage production slows; secondly, that our modern species concept does not properly capture the “lineages” of BDM, and that speciation as we recognize it is only the end point of a drawn-out process of splitting of subpopulations through time, each of which could be considered to be a lineage in itself.<ref name="Etienne and Rosindell">{{cite journal |last1=Etienne |first1=R. S. |last2=Rosindell |first2=J. |title=Prolonging the past counteracts the pull of the present: protracted speciation can explain observed slowdowns in diversification. |journal=Syst. Biol. |volume=61 |issue=2 |pages=204–213 |doi=10.1093/sysbio/syr091|year=2012 |pmid=21873376 |pmc=3280041 |doi-access=free }}</ref> == Pristrasnost u fluktuaciji i preživljavanju == For a given diversification rate of <math>\lambda-\mu</math>, it is possible to consider high turnover (λ and μ high) and low turnover (λ and μ low) scenarios.<ref name="POTPa" /> As the push of the past and pull of the present depend on the stochastic absence of extinction, it follows that both these effects are greatest when m is high, i.e. in high turnover situations. For example, if λ is 0.6 and μ 0.55 (both measured in rates per species per million years), the initial rate of species production would be 1.2 (2λ); but if they were 0.15 and 0.1 respectively, the initial rate would only be 0.3, even though the overall diversification rate (<math>\lambda-\mu</math>) is the same in both cases, 0.05. it can be seen that the initial rate of diversification in the push of the past can be much greater than the background rate; in the first case here, 24 times higher. Such high rates have often been observed at the origin of major groups such as the animals and angiosperms. It is possible that such striking diversifications are thus simply an effect of survivorship bias, and that if overall rates could be measured at their time of origin (including those of groups that quickly went extinct) no unusual rates would be observed. Consideration of the [[null hypothesis]] of survivorship bias is thus important when assigning causes to apparent cases of early rapid diversification, == Crown group origins == The effect of the push of the past appears to be the reason that [[crown groups]] tend to emerge early within the history of a group as a whole: groups that diversify readily tend to create early new lineages. == Masovna izumiranja i potisak prošlosti == The push of the past is an expected effect whenever a small group is diversifying and its future survival is known to have occurred. It should thus also be seen in groups that were heavily affected by [[mass extinctions]] and went on to rediversify.<ref name="POTPa" /> == Reference == {{Reflist|30em}} Kategorija:Evoluciona biologija m7l3v7t0uayagx1v0qrrz6gkxot968e The Economist 0 3109021 42690071 42598670 2026-09-18T01:33:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690071 wikitext text/x-wiki {{slično|britanskom časopisu|druga značenja|Ekonomist (razvrstavanje)}} {{Infokutija novine | naziv = The Economist | slika = The Economist (Cover- June 14, 2012).jpg | opis = Naslovnica 11.6. 2012. | tip = tjedni [[časopis]] | format = [[Compact (novine)|Compact]] | osnivanje = {{Start date|df=yes|1843|09}} | osnivač = [[James Wilson (biznismen)|James Wilson]] | osoblje = | vlasnici = [[The Economist Group]] | sjedište = 25 St. James's Street <br />[[City of Westminster|Westminster]] <br />London<br />Ujedinjeno Kraljevstvo | urednik = [[John Micklethwait]] | cijena = £3.90 <br />US$5.99 <br />€5.20 <br />A$10.50 <br />C$7.50 <br />HK$60 | izdavač = | ISSN =0013-0613 | OCLC = | website = {{URL|http://www.economist.com/}} | tiraž = 1.574.803 (tiskano izdanje)<br>100.000 (digitalni pretplatnici)<ref>{{cite web|url=http://www.economistgroupmedia.com/planning-tools/circulation |title=The Economist's Circulation 2012 |publisher=Economistgroupmedia.com |date= }}</ref> }} '''''The Economist''''' is je britanski tjedni časopis u vlasništvu [[The Economist Newspaper Ltd]]-a sa uredništvom u [[London]]u.<ref>{{cite news| url=http://www.economist.com/blogs/economist-explains/2013/09/economist-explains-itself | work=The Economist | title=Why does The Economist call itself a newspaper? | date=1.9. 2013}}</ref><ref>"[http://www.economistgroup.com/contact/inbex.html Locations]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". Economist Group.</ref><ref name="Map">"[http://www.westminster.gov.uk/maps/ Maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228003324/http://www.westminster.gov.uk/maps/ |date=2014-02-28 }}". City of Westminster.</ref> Osnivao ga je [[James Wilson (biznismen)|James Wilson]] 1843. Zbog historijskih razloga, ''The Economist'' sebe naziva novinama, ali se svako tiskano izdanje pojavljuje na sjajnom papiru poput [[časopis]]a, a njegov sopstveni [[YouTube]] kanal ga naziva ''EconomistČasopisom''.<ref>{{cite web|title=The Economist |url=https://www.youtube.com/user/EconomistMagazine|publisher=YouTube|accessdate=3 September 2013}}</ref> 2006., njegov prosječni tjedni tiraž bio je 1,5 miliona primjeraka, od čega je čak polovica odlazila kupcima u [[SAD]]-u. Iako ''The Economist'' ima svjetski naglasak i opseg, oko 2/3 od ukupnog osoblja 75 novinara nalazi se u Londonu.<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/media/so-whats-the-secret-of-the-economist-467698.html|title=So what's the secret of 'The Economist'?|work=The Independent|location=London|date=26.2. 2006|access-date=2014-12-18|archivedate=2008-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081224022529/http://www.independent.co.uk/news/media/so-whats-the-secret-of-the-economist-467698.html|deadurl=yes}}</ref> U martu 2013., Economist Group je objavila profit od 68 miliona £.<ref>{{Cite web|url=http://www.economistgroup.com/results_and_governance/results_at_a_glance.html|title=Results for the financial year ended 31 March 2013|work=The Economist Group|location=London}}</ref> ''The Economist'' tvrdi da nije "kronologija ekonomije".<ref>{{cite web|url=http://www.thefreelibrary.com/The+economist.-a0100959859|title=How our readers view The Economist|work=The Economist}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Umjesto toga, cilj mu je "sudjelovati u teškom natjecanju između inteligencije, koja gura naprijed, i nedostojnom, sramežljivom neznanju koje sabotira napredovanje i razvoj."<ref name="opinion">{{cite news|url=http://www.economist.com/opinion/|title=Opinion: leaders and letters to the Editor|work=The Economist}}</ref> Stav uredništva je [[klasični liberalizam]] i [[ekonomski liberalizam]] koji podupiru [[slobodna trgovina|slobodnu trgovinu]], [[globalizacija|globalizaciju]], [[slobodna imigracija|slobodnu imigraciju]] i [[kulturni liberalizam]] (kao što je pravno priznanje [[istospolni brak|istospolnog braka]]). Publikacija samu sebe opisuje kao "proizvod [[Kaledonija|Kaledonijskog]] [[liberalizam|liberalizma]] [[Adam Smith|Adama Smitha]] i [[David Hume|Davida Humea]]".<ref>{{cite web|url=http://www.economist.com/news/leaders/21606832-why-we-hope-people-scotland-will-vote-stay-union-dont-leave-us-way|title=Don’t leave us this way|date=12 July 2014|work=The Economist}}</ref> Ciljani čitatelji su visoko obrazovani sloj te tvrdi da ima čitatelje sa visokim utjecajem na razvoj politike.<ref>{{Cite news|url=http://printmediakit.economist.com/Reader_reviews.40.0.html|title=How our readers view The Economist|work=The Economist |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060907230415/http://printmediakit.economist.com/Reader_reviews.40.0.html|archivedate=7 September 2006}}</ref> Pojedini čitatelji ''The Economista'' konzumiraju i elitne i [[Masovni mediji|masovne medije]].<ref>{{cite web |url=http://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=38580 |last1=Oberholzer-Gee |first1=Felix |last2=Bharat |first2=N. Anand |last3=Lizzie |first3=Gomez |title=The Economist |work=Harvard Business School Case 710-441, July 2010 |publisher=Hbs.edu |access-date=2014-12-18 |archive-date=2016-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423175836/http://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=38580 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.american.edu/kogod/case/upload/casecomp_2011_student.pdf |last1= Oberholzer-Gee |first1=Felix |last2=Bharat |first2=N. Anand |last3=Lizzie |first3=Gomez |title=The Economist. Harvard Business School Case 710-441, July 2010 |format=PDF |publisher=American.edu}}</ref> Izvršni direktor novina opisao je skorašnje globalne promene, koje su prvi put primećene 1990-ih, a ubrzane s početkom 21. veka, kao „novo doba masovne intelignecije“.<ref>{{cite web |url=http://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=38580 |last1=Oberholzer-Gee |first1=Felix |last2=Bharat |first2=N. Anand |last3=Lizzie |first3=Gomez |title=The Economist |work=Harvard Business School Case 710-441, July 2010 |publisher=Hbs.edu |access-date=2014-12-18 |archive-date=2016-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423175836/http://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=38580 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.american.edu/kogod/case/upload/casecomp_2011_student.pdf |last1= Oberholzer-Gee |first1=Felix |last2=Bharat|first2=N. Anand |last3=Lizzie|first3=Gomez |title=The Economist. Harvard Business School Case 710-441, July 2010 |format=PDF |publisher=American.edu}}</ref> == Zadatak i uloga == Na strani sadržaja svakog magazina je „Ekonomistova“ {{'}}izjava o ulozi organizacije je napisana u kurzivu. Govori se da je ‘Ekonomist’ prvi put objavljen u septembru 1843. da treba da ima ulogu u „više nadmetanja među intelignecijom, što gura napred, i otklanjanje bezvrednog, bojažljivog ignorisanja koje opstruiše naš napredak“.'<ref name="opinion"/> == Historija == [[Datoteka:The Economist May 16 1846.png|thumb|Naslovna strana „Ekonomista“ od 16. maja 1846.]] Ekonomist je osnovao britanski poslovni čovek i bankar [[Džejms Vilson (poslovan čovek)|Džejms Vilson]] 1843. da bi ubrzao ukidanje [[Kornovi zakoni|Kornovih zakona]], sistema izvoznih tarifa.<ref>[http://mitpress.typepad.com/mitpresslog/2007/01/from_corn_laws_.html From the Corn Laws to Your Mailbox], The MIT Press Log, 30 January 2007. Retrieved 11 June 2010.</ref> Na [[Prospekti (finansije)|prospektima]] za novine, od 5. avgusta 1843. određeno je 13 oblasti pokrivenosti na koje su uređivači želeli da se fokusiraju:<ref>{{Cite news|url=http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=1873493|title=Prospectus|accessdate = 15. 12. 2013.|work=The Economist|date = 5. 8. 1843.}}</ref> # Prvobitni uvodni članci, u kojima bi principi slobodne trgovine bili najrigoroznije primenjivani na sva bitna pitanja dana. # Članci koji se odnose na neku praktičnu, komercijalnu, poljoprivrednu ili stranu tematiku od prolazećeg interesa, kao što su diplomatski ugovori. # Članak o elementarnim principima [[Politička ekonomija|političke ekonomije]], primenjen na praktično iskustvo, pokrivajući zakone o cenama, zaradama, izdnajmljivanju, razmeni, carini i oporezivanju. # [[Parlament Ujedinjenog Kraljevstva|Parlamentarne]] izveštaje, sa posebnim fokusom na trgovanje, poljoprivredu i slobodnu trgovinu. # Izveštaji i iskazi popularnih pokreta koji zagovaraju slobodnu trgovinu. # Opšte vesti sa [[Sud Svetog Džejmsa|Suda Svetog Džejmsa]], [[Širi London|Metropolisa]], [[Istorijske zemlje Engleske|provincija]], Škotske i Irske. # Komercijalne teme kao što su promene u fiskalnim regulacijama, državni prospekti tržišta, izvozi i uvozi, strane vesti, državne proizvodne oblasti, beleške o novim važnim mehaničkim poboljšanjima, brodarske vesti, tržište novca, kao i napredak u železnicama i javnim kompanijama. # Poljoprivredne teme, uključujući primenu geologije i [[Hemija|hemije]]; beleške o novim i poboljšanim alatkama, državne njive, tržišta, cene, strana tržišta i cene prebačene u britanski novac; s vremena na vreme, do nekih detalja, planovi vršeni u Belgiji, Švajcarskoj i drugim bolje kultivisanim zemljama. # [[Britanske prekomorske teritorije|Kolonijalne]] i strane teme, uključujući slobodnu trgovinu, proizvodnju, političke i fiskalne promene, i druge teme, uključujući [[Istraživačko novinarstvo|prikazivanje]] štetnosti zabrana i ekonomske protekcije, kao i prednosti međusobne povezanosti i trgovine. # Pravni izveštaji, ograničeni uglavnom na oblasti važnim za trgovinu, proizvodnju i poljoprivredu. # Knjige, ograničene uglavnom, ali ne i isključuvo na trgovinu, proizvodnju, poljoprivredu i uključujući sve ugovore o političkoj ekonomiji, finansiji i oporezivanju. # Komercijalne gazete, sa cenama i statistikama nedelje. # Pisma i prepiska od čitalaca novinskog magazina. === Nekadašnji urednici === [[Datoteka:PSM V12 D400 Walter Bagehot.jpg|thumb|[[Volter Bahot]], jedan od ranih urednika „Ekonomista“]] Urednici „Ekonomista“ su bili: * [[Džejms Vilson (političar UK)|Džejms Vilson]] 1843–1857 ([[Herbert Spenser]] je bio podurednik od 1848. do 1853) * [[Ričard Holt Haton]] 1857–1861<ref>The ''Concise Dictionary of National Biography'' ga je postavio za pomoćnog urednika 1858–1860</ref> * [[Volter Badžot]], 1861–1877<ref>He was Wilson's son-in-law</ref> * Denijel Koner Letberi, 1877–1881 * [[Inglis Palgrejv]], 1877–1883 * Edvard Džonston, 1883–1907 * [[Frensis Vrigli Herst]], 1907–1916 * Hartli Viters, 1916–1921 * [[Volter Lejton, 1. baron Lejton|Ser Voler Lejton]], 1922–1938 * [[Džefri Krauter, Baron Krauter|Džefri Krauter]], 1938–1956 * [[Donald Tajerman]], 1956–1965 * [[Alister Bernet|Ser Alister Bernet]], 1965–1974 * [[Endru Najt]], 1974–1986 * [[Rapert Penant-Raj]], 1986–1993 * [[Bil Emot]], 1993–2006 * [[Džon Miklthvejt]], od 2006–trenutno == Reference == {{izvori}} == Literatura == * Edwards, Ruth Dudley (1993) ''The Pursuit of Reason: The Economist 1843–1993'', London: Hamish Hamilton, {{ISBN|0-241-12939-7}} * {{Cite book |ref= harv|title=Media Monoliths|url= https://archive.org/details/mediamonolithsho0000tung|last=Tungate|first=Mark|pages=[https://archive.org/details/mediamonolithsho0000tung/page/194 194]–206|chapter=''The Economist''|publisher=Kogan Page Publishers|year=2004|isbn=978-0-7494-4108-1}} == Vanjske veze == {{Commonscat|The Economist}} * [http://www.economist.com/ Zvanični website] * [http://www.economistgroup.com/ The Economist Group] vebsajt koji obezbeđuje grupne informacije i linkove ka svim grupnim publikacijama kao što su ''CFO'', ''Roll Call'' i ''Glas Evrope'' * [http://www.ebusinessforum.com/ ebusinessforum]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Odeljak „Ekonomistove“ jedinice inteligencije, sa besplatnim članovima Ekonomista * [http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=1873490 Preliminarni brojevi i prospekti, 5. avg. 1843.] * [http://books.google.com/books?id=oN0DAAAAQAAJ Kapital, valute i bankarstvo; serije članaka objavljene u „Ekonomistu“] — od [[Džejms Vilson (političar UK)|Džejmsa Vilsona]] (objavljene 1847) * [http://www.economistconferences.co.uk/innovation/home „Ekonomistove“ nagrade za inovaciju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110114124914/https://www.economistconferences.co.uk/innovation/home |date=2011-01-14 }} * [http://latinamerica.economist.com/ „Ekonomistove“ konferecije u Latinskoj Americi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110402073833/http://latinamerica.economist.com/ |date=2011-04-02 }} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Economist}} [[Kategorija:Nastanci 1843.]] [[Kategorija:Novine u Ujedinjenom Kraljevstvu]] [[Kategorija:Mediji u Londonu]] qiord2durrfm8sxri2dbqx5m5f901zo Tačno.net 0 3552264 42690066 42553903 2026-09-17T22:50:12Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690066 wikitext text/x-wiki {{Štampa |bgcolour = | naziv =Tačno.net | image = Tacno-logo.jpg | imagesize = | caption = | vrsta =Internet medij | format =Elektronske novine | osnivanje =[[2010]]. | osnivač =[[Štefica Galić]] (urednica 2010-2023) | prestanak = | cena = | vlasnik = | izdavač = Udruženje “Centar za kritičko mišljenje” | urednik/ca = Predrag Blagovčanin 2023- | chiefeditor = | saradnici/e =[[Viktor Ivančić]], [[Oliver Frljić]], [[Predrag Lucić]], [[Snježana Kordić]], [[Amila Kahrović Posavljak]], [[Boris Dežulović]], [[Enver Kazaz]] i mnogi drugi | jezik =[[srpskohrvatski jezik]] | zemlja =[[Bosna i Hercegovina]] | politika = | tiraž = | sedište =[[Mostar]] | ISSN = | website = http://tacno.net }} '''Tačno.net''' je [[elektronski časopis|elektronski]] medijski portal koji, uz vijesti i osvrte na dešavanja s područja bivše [[SFRJ|Jugoslavije]] i svijeta, objavljuje autorske tekstove, kolumne i analize brojnih istaknutih intelektualaca i [[novinar]]a s ovih prostora, a među kojima su i oni iz ''[[Feral Tribune|Feral Trbunea]]''. == Uredništvo i redakcijski kolegij == Glavna i odgovorna urednica portala Tačno.net je [[Štefica Galić]], a članove redakcijskog kolegija čine [[Viktor Ivančić]], [[Milan Marinković]], [[Amer Bahtijar]], [[Predrag Blagovčanin]], [[Maša Galić]], [[Nikola Vučić]], [[Marko Vrljić]]. == Kolumnisti i suradnici == '''Kolumnisti:''' [[Viktor Ivančić]], [[Amila Kahrović Posavljak]], [[Marinko Čulić]], [[Oliver Frljić]], [[Marijan Vogrinec]], [[Milan Marinković]], [[Salmedin Mesihović]], [[Zlatko Jelisavac]], [[Dragan Markovina]], [[Goran Sarić]], [[Igor Serdar]], [[Edin Husković]], [[Ladislav Babić]], [[Amer Tikveša]]. '''Suradnici:''' Esad Bajtal<ref>[http://tacno.net/author/esad-bajtal-2/ Objavljeni tekstovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150103081126/http://tacno.net/author/esad-bajtal-2/ |date=2015-01-03 }} Esada Bajtala</ref>, Drago Bojić<ref>[http://tacno.net/?s=drago+boji%C4%87 Objavljeni tekstovi] Drage Bojića</ref>, Heni Erceg<ref>[http://tacno.net/author/heni-erceg-2/ Objavljeni tekstovi] Heni Erceg</ref>, [[Snježana Kordić]]<ref>[http://tacno.net/author/snjezana-kordic/ Objavljeni tekstovi] Snježane Kordić</ref>, Božica Jelušić<ref>[http://tacno.net/author/bozica-jelusic-2/ Objavljeni tekstovi] Božice Jelušić</ref>, [[Enver Kazaz]]<ref>[http://tacno.net/author/enver-kazaz-2/ Objavljeni tekstovi] Envera Kazaza</ref>, Bojan Marjanović<ref>[http://tacno.net/?s=bojan+marjanovi%C4%87 Objavljeni tekstovi] Bojana Marjanovića</ref>, Hamdo Čamo<ref>[http://tacno.net/?s=hamdo+%C4%8Damo Objavljeni teksvoti] Hamde Čame</ref>, Nada Zdravič<ref>[http://tacno.net/?s=nada+zdravi%C4%8D Objavljeni tekstovi] Nade Zdravič</ref>, Mile Stojić<ref>[http://tacno.net/author/mile-stojic-2/ Objavljeni tekstovi] Mile Stojića</ref>, Diana Burazer<ref>[http://tacno.net/author/diana-burazer-2/ Objavljeni tekstovi] Diane Burazer</ref>, Azra Šehović<ref>[http://tacno.net/author/azra-sehovic-2/ Objavljeni tekstovi] Azre Šehović</ref>, [[Predrag Lucić]]<ref>[http://tacno.net/author/predrag-lucic-2/ Objavljeni tekstovi] Predraga Lucića</ref>, [[Boris Dežulović]]<ref>[http://tacno.net/author/boris-dezulovic-2/ Objavljeni tekstovi] Borisa Dežulovića</ref>, Lana Vuletić<ref>[http://tacno.net/?s=lana+vuleti%C4%87 Objavljeni tekstovi] Lane Vuletić</ref>, Jelena Paunović<ref>[http://tacno.net/author/jelena-paunovic/ Objavljeni tekstovi] Jelene Paunović</ref>, Radomir Lazić<ref>[http://tacno.net/author/radomir-lazic/ Objavljeni tekstovi] Radimira Lazića</ref>, Kemal Mahić<ref>[http://tacno.net/author/kemal-mahic-2/ Objavljeni tekstovi] Kemala Mahića</ref>, Zvonimr Nikolić<ref>[http://tacno.net/?s=zvonimir+nikoli%C4%87 Objavljeni tekstovi] Zvonimira Nikolića</ref>, Ivo Kobaš<ref>[http://tacno.net/?s=ivo+koba%C5%A1 Objavljeni tekstovi] Ive Kobaša</ref>, Milan Colić<ref>[http://tacno.net/?s=milan+coli%C4%87 Objavljeni tekstovi] Milana Colića</ref>, Vojislav Vujanović<ref>[http://tacno.net/author/vojislav-vujanovic-2/ Objavljeni tekstovi] Vojislava Vujanovića</ref>, Nedžad Dedović<ref>[http://tacno.net/?s=ned%C5%BEad+dedovi%C4%87 Objavljeni tekstovi] Nedžada Dedovića</ref>, Darko Cvijetić<ref>[http://tacno.net/?s=darko+cvijeti%C4%87 Objavljeni tekstovi] Darke Cvijetića</ref>, Fahrudin Fahro Konjhodžić<ref>[http://tacno.net/author/fahrudin-fahro-konjhodzic/ Objavljeni tekstovi] Fahrudina Konjhodžića</ref>, Elvedin Nezirović<ref>[http://tacno.net/author/elvedin-nezirovic-2/ Objavljeni tekstovi] Elvedina Nezirovića</ref>, Adnan Žetica<ref>[http://tacno.net/?s=adnan+%C5%BEetica Objavljeni tekstovi] Adnana Žetice</ref>, Tomislav Marković<ref>[http://tacno.net/?s=tomislav+markovi%C4%87 Objavljeni tekstovi] Tomislava Markovića</ref>, Snežana Čongradin<ref>[http://tacno.net/?s=sne%C5%BEana+%C4%8Dongradin Objavljeni tekstovi] Snežane Čongradin</ref>, Azer Pehilj<ref>[http://tacno.net/author/azer-pehilj/ Objavljeni tekstovi] Azera Pehilja</ref>, Haris Ljevo<ref>[http://tacno.net/?s=haris+ljevo Objavljeni tekstovi] Harisa Ljeve</ref>, Matja Stojanović<ref>[http://tacno.net/author/matja-stojanovic/ Objavljeni tekstovi] Matje Stojanovića</ref>, Almin Kaplan<ref>[http://tacno.net/?s=almin+kaplan Objavljeni tekstovi] Almina Kaplana</ref>, Jelena Svilar<ref>[http://tacno.net/author/jelena-svilar/ Objavljeni tekstovi] Jelene Svilar</ref>, Ivan Galić<ref>[http://tacno.net/?s=ivan+gali%C4%87 Objavljeni tekstovi] Ivana Galića</ref>, Marjan Hajnal<ref>[http://tacno.net/?s=marjan+hajnal Objavljeni tekstovi] Marjana Hajnala</ref>, Ešref Zaimbegović<ref>[http://tacno.net/?s=e%C5%A1ref+zaimbegovi%C4%87 Objavljeni tekstovi] Ešrefa Zaimbegovića</ref>, Jasminka Filipas<ref>[http://tacno.net/?s=jasminka+filipas Objavljeni tekstovi] Jasminke Filipas</ref>, Omar Karavdić<ref>[http://tacno.net/?s=omar+karavdi%C4%87 Objavljeni tekstovi] Omara Karavdića</ref>, Edin Forto<ref>[http://tacno.net/?s=edin+forto Objavljeni tekstovi] Edina Forte</ref>, Halil Džananović<ref>[http://tacno.net/?s=halil+d%C5%BEananovi%C4%87 Objavljeni tekstovi] Halila Džananovića</ref>, Dino Prohić<ref>[http://tacno.net/author/dino-prohic/ Objavljeni tekstovi] Dine Prohića</ref>, Edin Pobrić<ref>[http://tacno.net/author/dino-prohic/ Objavljeni tekstovi] Edina Pobrića</ref>, Tomislav Jakić, [[Mario Kopić]], Haris Fazlić i drugi. == Napadi i kritike == Portal je pod čestim [[haker]]skim napadima, a ljudi okupljeni oko njega izloženi su verbalnim napadima i prijetnjama. U julu 2012. godine pretučena je Štefica Galić, a brutalni napad dogodio se dva dana nakon prikazivanja filma "Neđo od Ljubuškog"<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ryyb-yUzieU Film Neđo od Ljubuškog]</ref> o Neđi Galiću - njezinom pokojnom suprugu, koji je tijekom rata pomagao svojim sugrađanima bošnjačke nacionalnosti i borio se da ne odu u logor "Heliodrom"<ref>[http://www.novilist.hr/Vijesti/Svijet/Prijetnje-prerasle-u-napad-Stefica-Galic-sinoc-pretucena-u-Ljubuskom Prijetnje prerasle u napad: Štefica Galić sinoć pretučena u Ljubuškom]</ref><ref>[http://www.seebiz.eu/stefica-galic-pretucena-zbog-filma-o-etnickom-ciscenju-bosnjaka/ar-40453/ Štefica Galić pretučena zbog filma o etničkom čišćenju Bošnjaka]</ref><ref>{{Cite web |title=Pretučena udovica čovjeka koji je spašavao Bošnjake od logora HVO-a |url=http://www.jutarnji.hr/stefica-galic--pretucena-udovica-covjeka-koji-je-spasavao-bosnjake-od-logora-hvo-a/1042375/ |access-date=2015-02-03 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306014832/http://www.jutarnji.hr/stefica-galic--pretucena-udovica-covjeka-koji-je-spasavao-bosnjake-od-logora-hvo-a/1042375/ |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.slobodnaevropa.org/content/pretucena-stefica-galic/24649774.html Od medijskog do fizičkog nasilja]</ref>. Godinu dana kasnije, napadačica '''Vera Dedić''' odlukom Općinskog suda u Ljubuškom proglašena je krivom zbog nasilja, vrijeđanja, zlostavljanja, drskog i bezobraznog ponašanja te ugrožavanja građanskog mira<ref>[http://www.tportal.hr/vijesti/svijet/298383/Osudena-napadacica-na-Steficu-Galic.html Osuđena napadačica na Šteficu Galić]</ref>. Štefica Galić je zbog prijetnji i fizičkog napada, zajedno s obitelji, napustila [[Ljubuški]].<ref>[http://www.slobodna-bosna.ba/vijest/11322/fasizam_pobjedjuje_stefica_galic_sa_porodicom_napusta_ljubuski.html FAŠIZAM POBJEĐUJE: Štefica Galić sa porodicom napušta Ljubuški]</ref><ref>[http://radiosarajevo.ba/novost/131624 Epilog napada i uvreda: Štefica Galić napušta Ljubuški]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. {{citat|Ja i djeca smo odlučili napustiti Ljubuški, koji odavno već nije naš grad. Nije to od '90-tih. Čekali smo ishod suđenja napada na mene prije godinu i pol. Sad kad je i to na neki način gotovo, možemo ići.<ref>{{Cite web |title=Odlučili smo napustiti Ljubuški, ovo već odavno nije naš grad |last=Galić |first=Štefica |date=14. novembra 2013 |publisher=''Vijesti.ba'' |url=http://www.vijesti.ba/vijesti/bih/178409-Odlucili-smo-napustiti-Ljubuski-ovo-vec-odavno-nije-nas-grad.html |accessdate=2. februara 2015 }}{{Dead link|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|Posljedica napada}} Početak 2015. godine u [[mostar]]skom trgovačkom centru obilježio je brutalni verbalni napad i izravne prijetnje upućene glavnoj urednici portala '''Štefici Galić''' i njezinom suradniku '''Ameru Bahtijaru'''.<ref>[http://www.klix.ba/vijesti/crna-hronika/urednici-portala-tacno-net-napadnuti-u-mostaru-zavrsit-cete-kao-slavo-kukic/150102072 Urednici portala Tačno.net napadnuti u Mostaru: "Završit ćete kao Slavo Kukić"]</ref><ref>[http://tacno.net/novosti/napad-na-urednicu-i-novinara-portala-tacno-net/ Napad na urednicu i novinara portala Tačno.net]</ref><ref>[http://zurnal.ba/novost/18607/novi-napad-na-steficu-galic-zavrsit-cete-kao-slavo-kukic Novi napad na Šteficu Galić]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Povezano == * ''[[Feral Tribune]]'' == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{commonscat}} * [http://tacno.net Tačno.net] [[Kategorija:Onlajn-časopisi]] [[Kategorija:Mediji u Bosni i Hercegovini]] hw4f8td8whdbwt9jhzuz6376lf7x5kb Spikule 0 3557441 42689997 42551409 2026-09-17T13:17:39Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42689997 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Spicules sst big.jpg|300px|mini|Sunčev aktivni region, spikule se vide kao crni mlazevi.]] '''Spikule''' su male erupcije vrućeg gasa na [[Sunce|Suncu]], tj. erupcije malih solarnih oluja koje izbacuju mlazove vrelog gasa u gornje slojeve [[Sunčeva atmosfera|Sunčeve atmosfere]] i prenose energiju i toplotu kroz Sunčevu magnetnu atmosferu ili [[korona|koronu]]. Spikule predstavljaju jednu vrstu [[Sunčeva aktivnost|Sunčeve aktivnosti]], traju oko desetak minuta i prouzrokuju nehomogenost [[fotosfera|fotosfere]]. Vrlo utiču na ravnotežu u Sunčevoj koroni, jer iznose 100 puta više mase u Sunčevu atmosferu u odnosu na [[solarni vetar]].<ref name="m">[http://www.astronomy.com/news/2004/07/solar-spicules-explained Objašnjenje Sunčevih spikula], Laura Baird, 2004; pristupljeno: 29. decembar 2014.</ref> Na Sunčevom disku, spikule se nazivaju hromosferske šare.<ref>[http://spaceplasma.tumblr.com/post/104664399939/field-of-fiery-grass-a-k-a-solar-spicules-solar Polje vatrene trave tj. Sunčeve spikule], Hičhajkerov vodič u svemir i fiziku plazme; pristupljeno: 2. januar 2014.</ref> Spikule su detektovane [[1877]]. godine, a otkrio ih je sveštenik Angelo Seči iz Vatikanske opservatorije u [[Rim]]u. Prosečna dužina trajanja ovih erupcija je 15 minuta. Godine [[2007]]. otkrivena je još nova klasa spikula koje su znatno brže, sa prosečnim vremenom trajanja između 3 i 7 minuta.<ref name="g">[https://www2.ucar.edu/atmosnews/in-brief/4000/story-behind-spicules Priča iza spikula] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150102020322/https://www2.ucar.edu/atmosnews/in-brief/4000/story-behind-spicules |date=2015-01-02 }}, Džetovi plazme bi mogli biti rešenje problema koronalnog zagrevanja; pristupljeno: 2. januar 2015.</ref> == Osobine == [[Datoteka:Sun Atmosphere Temperature and Density SkyLab.jpg|300px|mini|Temperatura i gustina različitih delova Sunčeve atmosfere]] Dugački tanki mlazevi usijang gasa poznati i kao gasni pramenovi, nastaju u gornjoj [[hromosfera|hromosferi]] i uzdižu se do [[korona|Sunčeve korone]]. Koncentracija čestica u njima je 1.018 m<sup>3</sup>. Erupcije traju najviše 10 minuta, kreću se ka naviše srednjom brzinom od 20&nbsp;km/s (duplo brže od [[Prva kosmička brzina|prve kosmičke brzine]] na Zemlji), izbijajući do visine od oko 16.000&nbsp;km.<ref>[http://static.astronomija.co.rs/suncsist/Sunce/struktura.htm Sunce; Spoljašnja struktura; Spikule] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211126141345/http://static.astronomija.co.rs/suncsist/Sunce/struktura.htm |date=2021-11-26 }}, pristupljeno: 29. decembar 2014.</ref> Površinu Sunca napuštaju brzinom od oko 100&nbsp;km/h i dospevaju do visine od nekoliko hiljada kilometara iznad fotosfere. Prosečna širina ime je oko 750&nbsp;km. Spikule nisu ravnomerno raspoređene po površini Sunca. Ima ih oko 300 hiljada, a pokrivaju samo oko 1% ukupne površine Sunca i najčešće se grupišu u blizini ivica [[supergranule]]. Procenjuje se da je u [[hromosfera|hromosferi]] u svakom trenutku prisutno oko milion spikula. Ponekad se spikule smatraju malim [[protuberance|protuberancama]]. U vidljivom delu spektra, spikule se mogu videti kako prenose ogromne količine plazme, tj. elektromagnetnog gasa koji okružuje Sunce, kroz nižu Sunčevu atmosferu ili fotosferu. Količina materijala je ogromna i iznosi i preko 100 puta više mase u odnosu na masu nošenu [[solarni vetar|solarnim vetrom]]. === Nova klasa spikula === Godine [[2007]]. Bart de Pontje i Mekintoš sa saradnicima su otkrili novu klasu spikula. Ove erupcije su bile brže, sa brzinama između 20 i 40&nbsp;km/s sa prosečnim vremenom života između 3 i 7 minuta. [[Mlaz]]ovi dostižu maksimalnu brzinu od oko 100&nbsp;km/s neposredno pre raspada i nestajanja. Zbog ogromnih brzina nošene [[plazma|plazme]], pretpostavlja se da je ona vrlo topla, no do sada nisu pronađeni načini za njeno detaljnije ispitivanje. == Povezanost sa supergranulama == [[Supergranule]] su manje [[konvekcija|konvektivne]] oblasti na Sunčevoj površini. Horizontalna isticanja [[plazma (fizika)|plazme]] iz središta supergranule dovode do istiskivanja [[magnetno polje|magnetnog polja]] ka obodu supergranule. Spikule se javljaju iznad granica supergranula. Uzdižu se iznad nižih slojeva [[hromosfera|hromosfere]] krećući se po obodu supergranula, prateći pravac sabijenih linija [[magnetno polje|magnetnog polja]]. Na granicama ćelija dolazi do povećanja intenziteta zračenja, što znači da je tamo materija toplija i gušća. Pošto se spikule javljaju iznad granica supergranula, supergranule imaju ulogu u njihovom stvaranju. Prateći pravac linija magnetnog polja, materija se diže i spušta iznad površine Sunca stvarajući na ovaj način spikule.<ref>[http://www.seminarski-diplomski.co.rs/GEOGRAFIJA/SuncevaAtmosfera.html Sunčeva atmosfera i sunčev vetar], seminarski rad iz geografije, Spikule; pristupljeno: 29. decembar 2014.</ref> === Detekcija === Kako su spikule među najmanjim strukturama koje se mogu videti na Suncu, za njihovo posmatranje potrebna je dobra [[rezolucija]], a najmanja je 1 lučna sekunda. Spikule su već do [[60e|60-ih godina prošlog veka]] posmatrane pomoću sledećih [[optički instrumenti|optičkih instrumenata]]: ''Klimaksa, Izmirana, Meudona, Pik-du-Midija, Pulkova'' i ''Sakramento Pika''. Podaci o spikulama su dobijeni i tokom solarnih [[eklips]]i. Dva posebna instrumenta koja se često koriste za dobijanje podataka o spikulama su [[refraktometrija|birefraktivni]] [[filter]] i [[spektofotometrija|spektograf]]. Birefraktivnim filtrom dobija se dvodimenzionalna slika hromosferskih struktura, te se mogu proučavati očigledne promene. Međutim, ovim filtrom se gube podaci koje daje spektar. Filtri se mogu kreirati tako da deluju u uskom spektru [[talasna dužina|talasnih dužina]], te se tako mogu dobiti spektralni podaci za unapred određene [[emisiona linija|emisione linije]]. S druge strane, potpunu informaciju o spektru spikula dobijamo pomoću spektografa.<ref>Sunčeve spikule (Solar Spicules), ''J. M. Beckers'', Uvodni deo o observacionim tehnikama, Solarna fizika, 1968</ref> Spikule su detektovane i proučene pomoću visoko rezolucione fotografije, satelitskih podataka i compjuterskog modeliranja. Satelit namenjen za registrovanje globalnih [[Sunčeve oscilacije|Sunčevih oscilacija]], između ostalih, i spikula, je satelit [[SOHO]] (Solar and Heliospheric Observatory), lansiran [[1995]]. godine, a podaci o spikulama su skupljani i pomoću instrumenta ''MDI ESA/NASA's Solar'' i posmatranja pomoću SST (Swedish 1-meter Solar Telescope) i [[NASA|NASA-inim]] TRACE (Transition Region and Coronal Explorer) satelitom. Godine [[2004]], objavljeno je da su spikule formirane od zvučnih talasa koje su takođe petominutnog perioda.<ref name="m" /> Dinamika spikula je bolje proučena zahvaljujući fotografijama sa SDO koje se prave na svakih 12 minuta. Nakon posmatranja [[1980e|80-ih]] godina [[20. vek]]a, pokazano je da temperatura spikula ne može dostići koronalne temperature.<ref name="g" /> Kasnije je lansiralna još jedna Sunčeva laboratorija SDO (NASA's Solar Dynamics Observatory) i japanski satelit ''Hinode'', pomoću kojih su spikule snimljene mnogo bolje i dalje su proučene. 2009. godine su spikule prvi put uočene gledajući sa Zemlje. Pokazano je da je gas u njima još vreliji nego što se to moglo izmeriti pređašnjim instrumentima i spekuliše se da upravo spikule mogu imati glavnu ulogu u zagrevanju Sunčeve korone.<ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/sdo/news/news20110106-spicules.html Sunčana dinamička laboratorija, Vruće tačke u fontanama na Sunčevoj površini pomažu u objašnjenju misterije koronalnog zagrevanja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150102021601/http://www.nasa.gov/mission_pages/sdo/news/news20110106-spicules.html |date=2015-01-02 }}, jun 2011, pristupljeno: 29. decembar 2014.</ref> [[Datoteka:Helioseismology pmode1.png|200px|mini|Kompjuterski generisani obrazac oscilacija P-moda u unutrašnjosti i na spoljašnjosti Sunca.]] Godine 2004, Bart de Pontje, Robert Erdelji i Stjuart Džejms pretpostavili su da su spikule nastale kao rezultat oscilacije P-moda na Sunčevoj površini. Oscilacije P-moda predstavljaju akustične oscilacije sa periodom od oko 5 minuta, koje utiču na podizanje i spuštanje Sunčeve površine nekoliko stotina metara u sekundi. Putanje magnetnog fluksa koje su nagnute pod nekim uglom vertikale mogu privući i podići materijal van Sunčeve atmosfere i formirati spikulu. == Povezano == * [[Sunčeva aktivnost]] * [[Granule]] * [[Supergranule]] * [[Sunčeve pege]] * [[Protuberance]] == Reference == {{reflist}} {{Sunce}} [[Kategorija:Astronomija]] [[Kategorija:Sunce]] j5nyp0v50fx6ed5zb2e5qw3c4g4mrjl Trans-neptunski objekt 0 4032240 42690116 42253444 2026-09-18T08:50:44Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690116 wikitext text/x-wiki '''Trans-neptunski objekt''' ('''TNO'''), bilo koji objekt unutar [[Sunčev sustav|Sunčevog sustava]] koji oko [[Sunce|Sunca]] orbitirana na srednjoj udaljenosti većoj od [[Neptun]]a. Prvi takav objekt, patuljasti planet [[134340 Pluton]], otkriven je [[1930.]] dok se na otkriće sljedećega, [[(15760) 1992 QB1|(15760) 1992 QB<sub>1</sub>]], čekalo do [[1992.]] == Vanjske veze == {{Commons category|Trans-Neptunian objects}} *Nine planets, [https://web.archive.org/web/20000303081140/http://seds.lpl.arizona.edu/nineplanets/nineplanets/kboc.html University of Arizona] *David Jewitt's [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb.html Kuiper Belt site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302032019/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb.html |date=2012-03-02 }} {{Mrva-astro}} [[Kategorija:Sunčev sistem]] 9omsyf6ugpga3hwxurvodfbrslvom9j Sveti Klement (otok) 0 4573970 42690054 42683359 2026-09-17T19:58:47Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690054 wikitext text/x-wiki {{Otok | ime = Sveti Klement | izvorno ime = | karta = | karta opis = | lokacija = [[Jadransko more]] | arhipelag = [[Paklinski otoci]] | širina-stupnjevi = 43 | širina-minute = 09 | širina-sekunde = 58 | širina-oznaka = N | dužina-stupnjevi = 16 | dužina-minute = 22 | dužina-sekunde = 30 | dužina-oznaka = E | iso-regija = | država = [[Hrvatska]] | gl. naselje = | površina = 5,276<ref name="Geoadria" /> | vrh = | visina = | obalna linija = 29,891<ref name="Geoadria" /> | stanovništvo = | slika = Pakleni2.jpg | slika opis = [[Stambedar]] (lijevo), [[Dobri otok]] (iza) i Sveti Klement (desno) }} '''Sveti Klement''' je [[otok]] u hrvatskom dijelu [[Jadransko more|Jadranskog mora]]. Nalazi se u grupi [[Pakleni otoci|Paklenih otoka]] u srednjoj [[Dalmacija|Dalmaciji]] jugozapadno od otoka [[Hvar]]. Njegova površina iznosi 5,276&nbsp;km<sup>2</sup>,<ref name="Geoadria">[http://hrcak.srce.hr/file/14783/ Duplančić Leder, T.; Ujević, T.; Čala, M. (2004): ''Duljine obalne crte i površine otoka na hrvatskom dijelu Jadranskog mora određene s topografskih karata mjerila 1:25 000'', Geoadria, Vol. 9, No. 1, 5-32.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120318171434/http://hrcak.srce.hr/file/14783/ |date=2012-03-18 }}, Pristupljeno 24. 4. 2013.</ref> dok duljina obalne crte iznosi 29,891&nbsp;km<ref name="Geoadria" /> i najveće je otoka otočja. Najviši vrh ''Vela glava'' visok je 94 m. Manji dio otoka obrastao je u [[Makija|makiju]] i nisku [[bor (biljka)|borovu]] šumu. Na otoku se nalaze tri povremeno naseljena naselja: Palmižana, Momića Polje i Vlaka. U Palmižani je u ljetnim mjesecima, otvorena ''ACI marina Palmižana'', dok je u [[zaljev]]u Soline sidrište za [[Jedrilica (brod)|jedrilice]] i manje [[brod|lađe]]. Administrativno pripada [[Hvar (grad)|Gradu Hvaru]] u [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinskoj županiji]]. Na predjelu Palilo obitelj Machiedo imala je svoj posjed. Kad je austrijski car podijelio nasljedno plemstvo [[Ivan Krstitelj Machiedo mlađi|Ivanu Krstitelju Machiedu]], dobili su pridjevak po imenu ovog predjela, Palilski (de Palilo).<ref name="Kovačić">Joško Kovačić: [http://hrcak.srce.hr/file/191871 Rod Machiedo s Hvara. Posvećeno 50. obljetnici smrti dr. Jerka Machieda (1962.- 2012.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303103305/http://hrcak.srce.hr/file/191871 |date=2016-03-03 }}, Prilozi povijesti otoka Hvara, Vol.XII br.1 studeni 2014., str. 232.</ref> == Povezano == * [[Popis otoka u Hrvatskoj]] * [[Pakleni otoci]] == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20030912/more01.asp Tajno sklonište umornih Hvarana] * [http://www.morsko-prase.hr/reportaza_9.htm Reportaža sa "Morskog praseta"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927132645/http://www.morsko-prase.hr/reportaza_9.htm |date=2007-09-27 }} * [http://www.sunnyhvar.com/Italiano/Galleria/Localita/fotogalleria_pakleni_sv.klement.htm Sveti Klement (galerija fotografija)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060516034624/http://www.sunnyhvar.com/Italiano/Galleria/Localita/fotogalleria_pakleni_sv.klement.htm |date=2006-05-16 }} * [http://www.stclementarchaeology.org/page7/page7.html Slikovna galerija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514165023/http://www.stclementarchaeology.org/page7/page7.html |date=2011-05-14 }} [[Kategorija:Srednjodalmatinski otoci]] 6ryuvx89ssu51j7slh65onv47jro0fh Šablon:MolFormRazvrstavanje 10 4578922 42690122 40688331 2026-09-18T09:02:48Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Razvrstavanje molekulske formule-lat]] na [[Šablon:Razvrstavanje]] 42690122 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Razvrstavanje]] 56qe0xdtaex86dnrglso563y2e7xfs0 Šablon:Višeznačna odrednica molekulske formule-lat 10 4578923 42690123 40687934 2026-09-18T09:02:51Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Razvrstavanje molekulske formule-lat]] na [[Šablon:Razvrstavanje]] 42690123 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Razvrstavanje]] 56qe0xdtaex86dnrglso563y2e7xfs0 Modul:Webarchive 828 4578936 42690132 41058487 2026-09-18T09:48:22Z Aca 108187 крај категоризације 42690132 Scribunto text/plain --[[ ---------------------------------- Lua module implementing the {{webarchive}} template. A merger of the functionality of three templates: {{wayback}}, {{webcite}} and {{cite archives}} ]] local p = {} --[[--------------------------< inlineError >----------------------- Critical error. Render output completely in red. Add to tracking category. ]] local function inlineError(arg, msg) track["Category:Webarchive template errors"] = 1 return '<span style="font-size:100%" class="error citation-comment">Error in webarchive template: Check <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#124;' .. arg .. '=</code> value. ' .. msg .. '</span>' end --[[--------------------------< inlineRed >----------------------- Render a text fragment in red, such as a warning as part of the final output. Add tracking category. ]] local function inlineRed(msg, trackmsg) if trackmsg == "warning" then track["Category:Webarchive template warnings"] = 1 elseif trackmsg == "error" then track["Category:Webarchive template errors"] = 1 end return '<span style="font-size:100%" class="error citation-comment">' .. msg .. '</span>' end --[[--------------------------< trimArg >----------------------- trimArg returns nil if arg is "" while trimArg2 returns 'true' if arg is "" trimArg2 is for args that might accept an empty value, as an on/off switch like nolink= ]] local function trimArg(arg) if arg == "" or arg == nil then return nil else return mw.text.trim(arg) end end local function trimArg2(arg) if arg == nil then return nil else return mw.text.trim(arg) end end --[[--------------------------< base62 >----------------------- Convert base-62 to base-10 Credit: https://de.wikipedia.org/wiki/Modul:Expr ]] local function base62( value ) local r = 1 if value:match( "^%w+$" ) then local n = #value local k = 1 local c r = 0 for i = n, 1, -1 do c = value:byte( i, i ) if c >= 48 and c <= 57 then c = c - 48 elseif c >= 65 and c <= 90 then c = c - 55 elseif c >= 97 and c <= 122 then c = c - 61 else -- How comes? r = 1 break -- for i end r = r + c * k k = k * 62 end -- for i end return r end --[[--------------------------< tableLength >----------------------- Given a 1-D table, return number of elements ]] local function tableLength(T) local count = 0 for _ in pairs(T) do count = count + 1 end return count end --[[--------------------------< dateFormat >----------------------- Given a date string, return its format: dmy, mdy, iso, ymd If unable to determine return nil ]] local function dateFormat(date) local dt = {} dt.split = {} dt.split = mw.text.split(date, "-") if tableLength(dt.split) == 3 then if tonumber(dt.split[1]) > 1900 and tonumber(dt.split[1]) < 2200 and tonumber(dt.split[2]) and tonumber(dt.split[3]) then return "iso" else return nil end end dt.split = mw.text.split(date, " ") if tableLength(dt.split) == 3 then if tonumber(dt.split[3]) then if tonumber(dt.split[3]) > 1900 and tonumber(dt.split[3]) < 2200 then if tonumber(dt.split[1]) then return "dmy" else return "mdy" end else if tonumber(dt.split[1]) then if tonumber(dt.split[1]) > 1900 and tonumber(dt.split[1]) < 2200 then return "ymd" end end end end end return nil end --[[--------------------------< makeDate >----------------------- Given a zero-padded 4-digit year, 2-digit month and 2-digit day, return a full date in df format df = mdy, dmy, iso, ymd ]] local function makeDate(year, month, day, df) if not year or year == "" or not month or month == "" or not day or day == "" then return nil end local zmonth = month -- month with leading 0 month = month:match("0*(%d+)") -- month without leading 0 if tonumber(month) < 1 or tonumber(month) > 12 then return year end local nmonth = os.date("%B", os.time{year=2000, month=month, day=1} ) -- month in name form if not nmonth then return year end local zday = day day = zday:match("0*(%d+)") if tonumber(day) < 1 or tonumber(day) > 31 then if df == "mdy" or df == "dmy" then return nmonth .. " " .. year elseif df == "iso" then return year .. "-" .. zmonth elseif df == "ymd" then return year .. " " .. nmonth else return nmonth .. " " .. year end end if df == "mdy" then return nmonth .. " " .. day .. ", " .. year -- September 1, 2016 elseif df == "dmy" then return day .. " " .. nmonth .. " " .. year -- 1 September 2016 elseif df == "iso" then return year .. "-" .. zmonth .. "-" .. zday -- 2016-09-01 elseif df == "ymd" then return year .. " " .. nmonth .. " " .. cday -- 2016 September 1 else return nmonth .. " " .. day .. ", " .. year -- September 1, 2016 end end --[[--------------------------< decodeWebciteDate >----------------------- Given a URI-path to Webcite (eg. /67xHmVFWP) return the encoded date in df format ]] local function decodeWebciteDate(path, df) local dt = {} dt.split = {} dt.split = mw.text.split(path, "/") -- valid URL formats that are not base62 -- http://www.webcitation.org/query?id=1138911916587475 -- http://www.webcitation.org/1138911916587475 -- http://www.webcitation.org/cache/73e53dd1f16cf8c5da298418d2a6e452870cf50e if dt.split[2] == "query" or dt.split[2] == "cache" or tonumber(dt.split[2]) then return "query" end dt.full = os.date("%Y %m %d", string.sub(string.format("%d", base62(dt.split[2])),1,10) ) dt.split = mw.text.split(dt.full, " ") dt.year = dt.split[1] dt.month = dt.split[2] dt.day = dt.split[3] if not tonumber(dt.year) or not tonumber(dt.month) or not tonumber(dt.day) then return inlineRed("[greška s datumom] (1)", "error") end if tonumber(dt.month) > 12 or tonumber(dt.day) > 31 or tonumber(dt.month) < 1 then return inlineRed("[greška s datumom] (2)", "error") end if tonumber(dt.year) > tonumber(os.date("%Y")) or tonumber(dt.year) < 1900 then return inlineRed("[greška s datumom] (3)", "error") end fulldate = makeDate(dt.year, dt.month, dt.day, df) if not fulldate then return inlineRed("[greška s datumom] (4)", "error") else return fulldate end end --[[--------------------------< snapDateToString >----------------------- Given a URI-path to Wayback (eg. /web/20160901010101/http://example.com ) return the formatted date eg. "September 1, 2016" in df format Handle non-digits in snapshot ID such as "re_" and "-" and "*" ]] local function decodeWaybackDate(path, df) local snapdate, snapdatelong, currdate, fulldate local safe = path snapdate = string.gsub(safe, "^/w?e?b?/?", "") -- Remove leading "/web/" or "/" safe = snapdate local N = mw.text.split(safe, "/") snapdate = N[1] if snapdate == "*" then -- eg. /web/*/http.. return "index" end safe = snapdate snapdate = string.gsub(safe, "[a-z][a-z]_[0-9]?$", "") -- Remove any trailing "re_" from date safe = snapdate snapdate = string.gsub(safe, "[-]", "") -- Remove dashes from date eg. 2015-01-01 safe = snapdate snapdate = string.gsub(safe, "[*]$", "") -- Remove trailing "*" if not tonumber(snapdate) then return inlineRed("[greška s datumom] (2)", "error") end local dlen = string.len(snapdate) if dlen < 4 then return inlineRed("[greška s datumom] (3)", "error") end if dlen < 14 then snapdatelong = snapdate .. string.rep("0", 14 - dlen) else snapdatelong = snapdate end local year = string.sub(snapdatelong, 1, 4) local month = string.sub(snapdatelong, 5, 6) local day = string.sub(snapdatelong, 7, 8) if not tonumber(year) or not tonumber(month) or not tonumber(day) then return inlineRed("[greška s datumom] (4)", "error") end if tonumber(month) > 12 or tonumber(day) > 31 or tonumber(month) < 1 then return inlineRed("[greška s datumom] (5)", "error") end currdate = os.date("%Y") if tonumber(year) > tonumber(currdate) or tonumber(year) < 1900 then return inlineRed("[greška s datumom] (6)", "error") end fulldate = makeDate(year, month, day, df) if not fulldate then return inlineRed("[greška s datumom] (7)", "error") else return fulldate end end --[[--------------------------< serviceName >----------------------- Given a domain extracted by mw.uri.new() (eg. web.archive.org) set tail string and service ID ]] local function serviceName(host, nolink) local tracking = "" local bracketopen = "[[" local bracketclose = "]]" if nolink then bracketopen = "" bracketclose = "" end ulx.url1.service = "other" ulx.url1.tail = " na " .. ulx.url1.host .. " " .. inlineRed("Greška: nepoznat arhivni URL") if mw.ustring.find( host, "archive.org", 1, plain ) then ulx.url1.service = "wayback" ulx.url1.tail = " na " .. "[[Wayback Machine|Wayback Machine-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "webcitation.org", 1, plain ) then ulx.url1.service = "webcite" ulx.url1.tail = " na " .. "[[WebCite|WebCite-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "archive.is", 1, plain ) then ulx.url1.service = "archiveis" ulx.url1.tail = " na " .. "[[Archive.is|Archive.is-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "archive.fo", 1, plain ) then ulx.url1.service = "archiveis" ulx.url1.tail = " na " .. "[[Archive.is|Archive.is-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "archive.today", 1, plain ) then ulx.url1.service = "archiveis" ulx.url1.tail = " na " .. "[[Archive.is|Archive.is-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "archive[-]it.org", 1, plain ) then ulx.url1.service = "archiveit" ulx.url1.tail = " na " .. "[[Archive-It|Archive-It-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "arquivo.pt", 1, plain) then ulx.url1.tail = " na " .. "Portuguese Web Archive-u" elseif mw.ustring.find( host, "loc.gov", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "[[Library of Congress|Library of Congress-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "webharvest.gov", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "[[National Archives and Records Administration|National Archives and Records Administration-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "bibalex.org", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "[[Bibliotheca_Alexandrina#Internet_Archive_partnership|Bibliotheca Alexandrina-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "collectionscanada", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "Canadian Government Web Archive-u" elseif mw.ustring.find( host, "haw.nsk", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "Croatian Web Archive-u (HAW-u)" elseif mw.ustring.find( host, "veebiarhiiv.digar.ee", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "Estonian Web Archive-u" elseif mw.ustring.find( host, "vefsafn.is", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "[[National and University Library of Iceland|NULI-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "proni.gov", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "[[Public Record Office of Northern Ireland|Public Record Office of Northern Ireland-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "uni[-]lj.si", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "Slovenian Web Archive-u" elseif mw.ustring.find( host, "stanford.edu", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "[[Stanford University Libraries|Stanford Web Archive-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "nationalarchives.gov.uk", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "[[UK Government Web Archive|UK Government Web Archive-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "parliament.uk", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "[[UK Parliament's Web Archive|UK Parliament's Web Archive-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "webarchive.org.uk", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "[[UK Web Archive|UK Web Archive-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "nlb.gov.sg", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "Web Archive Singapore" elseif mw.ustring.find( host, "pandora.nla.gov.au", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "[[Pandora Archive|Pandora Archive-u]]" elseif mw.ustring.find( host, "screenshots.com", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "Screenshots-u" elseif mw.ustring.find( host, "wikiwix.com", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "Wikiwix-u" elseif mw.ustring.find( host, "perma.cc", 1, plain ) then ulx.url1.tail = " na " .. "[[Perma.cc|Perma.cc-u]]" else tracking = "Category:Webarchive template unknown archives" end track[tracking] = 1 end --[[--------------------------< parseExtraArgs >----------------------- Parse numbered arguments starting at 2, such as url2..url10, date2..date10, title2..title10 For example: {{webarchive |url=.. |url4=.. |url7=..}} Three url arguments not in numeric sequence (1..4..7). Function only processes arguments numbered 2 or greater (in this case 4 and 7) It creates numeric sequenced table entries like: urlx.url2.url = <argument value for url4> urlx.url3.url = <argument value for url7> Returns the number of URL arguments found numbered 2 or greater (in this case returns "2") ]] local function parseExtraArgs() local i, j, argurl, argurl2, argdate, argtitle j = 2 for i = 2, maxurls do argurl = "url" .. i if trimArg(args[argurl]) then argurl2 = "url" .. j ulx[argurl2] = {} ulx[argurl2]["url"] = args[argurl] argdate = "date" .. j if trimArg(args[argdate]) then ulx[argurl2]["date"] = args[argdate] else ulx[argurl2]["date"] = inlineRed("[Date missing]", "warning") end argtitle = "title" .. j if trimArg(args[argtitle]) then ulx[argurl2]["title"] = args[argtitle] else ulx[argurl2]["title"] = nil end j = j + 1 end end if j == 2 then return 0 else return j - 2 end end --[[--------------------------< comma >----------------------- Given a date string, return "," if it's MDY ]] local function comma(date) local N = mw.text.split(date, " ") local O = mw.text.split(N[1], "-") -- for ISO if O[1] == "index" then return "" end if not tonumber(O[1]) then return "," else return "" end end --[[--------------------------< createTracking >----------------------- Return data in track[] ie. tracking categories ]] local function createTracking() local sand = "" if tableLength(track) > 0 then for key,_ in pairs(track) do sand = sand .. "[[" .. key .. "]]" end end return sand end --[[--------------------------< createRendering >----------------------- Return a rendering of the data in ulx[][] ]] local function createRendering() local sand, displayheader, displayfield local period1 = "" -- For backwards compat with {{wayback}} local period2 = "." local indexstr = "archived" if ulx.url1.date == "index" then indexstr = "archive" end -- For {{wayback}}, {{webcite}} if ulx.url1.format == "none" then if not ulx.url1.title and not ulx.url1.date then -- No title. No date sand = "[" .. ulx.url1.url .. " Arhivirano]" .. ulx.url1.tail elseif not ulx.url1.title and ulx.url1.date then -- No title. Date. if ulx.url1.service == "wayback" then period1 = "." period2 = "" end sand = "[" .. ulx.url1.url .. " Arhivirano] " .. ulx.url1.date .. comma(ulx.url1.date) .. ulx.url1.tail elseif ulx.url1.title and not ulx.url1.date then -- Title. No date. sand = "[" .. ulx.url1.url .. " " .. ulx.url1.title .. "]" .. ulx.url1.tail elseif ulx.url1.title and ulx.url1.date then -- Title. Date. sand = "[" .. ulx.url1.url .. " " .. ulx.url1.title .. "]" .. ulx.url1.tail .. "&#32;(" .. indexstr .. " " .. ulx.url1.date .. ")" else return nil end if ulx.url1.extraurls > 0 then -- For multiple archive URLs local tot = ulx.url1.extraurls + 1 sand = sand .. " Dodatne arhive: " for i=2,tot do local indx = "url" .. i if ulx[indx]["title"] then displayfield = "title" else displayfield = "date" end sand = sand .. "[" .. ulx[indx]["url"] .. " " .. ulx[indx][displayfield] .. "]" if i == tot then sand = sand .. "." else sand = sand .. ", " end end else return sand end return sand -- For {{cite archives}} else if ulx.url1.format == "addlarchives" then -- Multiple archive services displayheader = "Dodatne arhive: " else -- Multiple pages from the same archive displayheader = "Dodatne stranice arhivirane&nbsp;na " .. ulx.url1.date .. ": " end local tot = 1 + ulx.url1.extraurls local sand = displayheader for i=1,tot do local indx = "url" .. i displayfield = ulx[indx]["title"] if ulx.url1.format == "addlarchives" then if not displayfield then displayfield = ulx[indx]["date"] end else if not displayfield then displayfield = "Page " .. i end end sand = sand .. "[" .. ulx[indx]["url"] .. " " .. displayfield .. "]" if i == tot then sand = sand .. "." else sand = sand .. ", " end end return sand end end function p.webarchive(frame) args = frame.args if (args[1]==nil) and (args["url"]==nil) then -- if no argument provided than check parent template/module args args = frame:getParent().args end local tname = "Webarchive" -- name of calling template. Change if template rename. ulx = {} -- Associative array to hold template data track = {} -- Associative array to hold tracking categories maxurls = 10 -- Max number of URLs allowed. local verifydates = "yes" -- See documentation. Set "no" to disable. -- URL argument (first) local url1 = trimArg(args.url) or trimArg(args.url1) if not url1 then return inlineError("url", "Empty.") .. createTracking() end if mw.ustring.find( url1, "https://web.http", 1, plain ) then -- track bug track["Category:Webarchive template errors"] = 1 return inlineError("url", "https://web.http") .. createTracking() end if url1 == "https://web.archive.org/http:/" then -- track bug track["Category:Webarchive template errors"] = 1 return inlineError("url", "nevalidan URL") .. createTracking() end ulx.url1 = {} ulx.url1.url = url1 local uri1 = mw.uri.new(ulx.url1.url) ulx.url1.host = uri1.host ulx.url1.extraurls = parseExtraArgs() -- Nolink argument local nolink = trimArg2(args.nolink) serviceName(uri1.host, nolink) -- Date argument local date = trimArg(args.date) or trimArg(args.date1) if date == "*" and ulx.url1.service == "wayback" then date = "index" elseif date and ulx.url1.service == "wayback" and verifydates == "yes" then local ldf = dateFormat(date) if ldf then local udate = decodeWaybackDate( uri1.path, ldf ) if udate ~= date then date = udate .. inlineRed("<sup>[nepoklapanje datuma]</sup>", "warning") end end elseif date and ulx.url1.service == "webcite" and verifydates == "yes" then local ldf = dateFormat(date) if ldf then local udate = decodeWebciteDate( uri1.path, ldf ) if udate == "query" then -- skip elseif udate ~= date then date = udate .. inlineRed("<sup>[nepoklapanje datuma]</sup>", "warning") end end elseif not date and ulx.url1.service == "wayback" then date = decodeWaybackDate( uri1.path, "iso" ) if not date then date = inlineRed("[greška s datumom] (1)", "error") end elseif not date and ulx.url1.service == "webcite" then date = decodeWebciteDate( uri1.path, "iso" ) if date == "query" then date = inlineRed("[nedostaje datum]", "warning") elseif not date then date = inlineRed("[greška s datumom] (1)", "error") end elseif not date then date = inlineRed("[nedostaje datum]", "warning") end ulx.url1.date = date -- Format argument local format = trimArg(args.format) if not format then format = "none" else if format == "addlpages" then if not ulx.url1.date then format = "none" end elseif format == "addlarchives" then format = "addlarchives" else format = "none" end end ulx.url1.format = format -- Title argument local title = trimArg(args.title) or trimArg(args.title1) ulx.url1.title = title local rend = createRendering() if not rend then rend = '<span style="font-size:100%" class="error citation-comment">Greška u šablonu, [[:Šablon:' .. tname .. ']]; nepoznat problem; prijaviti na stranici za razgovor šablona.</span>' track["Category:Webarchive template errors"] = 1 end return rend .. createTracking() end return p 5yc25ub8hi5h1s0662jecddbvwgxm1k The Joshua Tree 0 4600223 42690076 42670291 2026-09-18T01:56:02Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690076 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Album | Name = The Joshua Tree | Type = Studio | Longtype = | Izvođač/ica = [[U2]] | image = The Joshua Tree.png | Veličina_slike = 260px | Caption = | Datum = {{start date|1987|03|09|df=yes}} | Snimanje = siječanj/januar [[1986]]. - siječanj/januar [[1987]].<br><small>STS Studios<br>Danesmoate House<br>Melbeach<br>Windmill Lane Studios</small> | Žanr = [[Rock]] | Trajanje = 50:11 | Jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | Izdavač = [[Island Records]] | Producent = [[Daniel Lanois]], [[Brian Eno]] | Recenzije = | Kompilovao = | Hronologija = | Album_prije = [[The Unforgettable Fire]] | Ime_albuma = The Joshua Tree | Album_poslije = [[Rattle and Hum]] | godina0 = 1984. | godina = 1987. | godina2 = 1988. | Misc = }} '''''The Joshua Tree''''' je peti studijski [[Glazbeni album|album]] [[Irska|irskog]] [[rock]] sastava [[U2]]. Izdala ga je kuća [[Island Records]] [[1987]]. godine. Kao kontrast eksperimentiranju s ambijentom u prethodnom albumu, ''[[The Unforgettable Fire]]'' (iz [[1984]].), U2 su tražili snažniji zvuk unutar granica konvencionalne strukture pjesama u albumu "The Joshua Tree". Na album su utjecale [[Američka folklorna glazba|američka]] i [[irska folklorna glazba]]. Kroz socio-politički svjesne tekstove potkrijepljene duhovnim slikama, ''The Joshua Tree'' naglašava kontrast bendove antipatije prema "stvarnoj Americi" i fascinacije "mitskom Amerikom". Inspirirani iskustvima s turneje po Americi, američkom književnošću i politikom, U2 su odabrali Ameriku kao temu albuma. Snimanje je počelo u siječnju/januaru [[1986]]. u Irskoj, i to u dvije kuće kako bi se stvorila opuštena i kreativna atmosfera. Nekoliko događaja tijekom snimanja je utjecalo na svjesni ton albuma, uključujući bendovo sudjelovanje u humanitarnim koncertima [[A Conspiracy of Hope]] za [[Amnesty International]], smrt člana koncertnog osoblja Grega Carrolla i Bonova putovanja u Središnju Ameriku. Snimanje je završeno u studenom/novembru 1986., a dodatna produkcija se nastavila do siječnja/januara 1987. Tijekom snimanja, U2 su tražili "filmsku" kvalitetu albuma, koja bi konkretno izazvala osjećaj smještaja u otvorene prostore SAD-a. Prikazali su to na slikama omota, gdje se članovi benda nalaze u američkim pustinjama. ''The Joshua Tree'' je bio hvaljen od strane kritičara, popevši se na vrhove top ljestvica u 20 zemalja, i postao najbrže prodavani album u britanskoj historiji. Prema časopisu ''[[Rolling Stone]]'', ovaj je album podigao bendov status "od heroja do superzvijezda". Iz njega su proizašli singlovi "[[With or Without You]]", "[[I Still Haven't Found What I'm Looking For]]" i "[[Where the Streets Have No Name]]", od čega su prva dva postala U2-ova jedina dva singla koja su u SAD-u došla na prvo mjesto. Album je nagrađen [[Grammy]] nagradama u kategorijama albuma godine i najbolje rock izvedbe dueta ili grupe s vokalom [[1988]]. godine. Album je pratila [[The Joshua Tree turneja]] [[1987]]. godine. Album se često spominje u popisima najboljih albuma kritičara. ''The Joshua Tree'' je jedan od najbolje prodavanih albuma na svijetu s preko 25 milijuna prodanih primjeraka. U2 je obilježio 20. obljetnicu izlaska albuma remasteriranim izdanjem, a 30. obljetnicu [[The Joshua Tree turneja 2017.|turnejom]] i reizdanjem. Američka [[Kongresna biblioteka]] je album smatrala "kulturno, historijski ili estetski važnim" i razmotrila za čuvanje u [[Nacionalni registar audiozapisa|Nacionalnom registru audiozapisa]]. == Popis kompozicija == {{Track listing | headline = | all_music = U2 | all_lyrics = Bono | title1 = [[Where the Streets Have No Name]] | length1 = 5:38 | title2 = [[I Still Haven't Found What I'm Looking For]] | length2 = 4:38 | title3 = [[With or Without You]] | length3 = 4:56 | title4 = [[Bullet the Blue Sky]] | length4 = 4:32 | title5 = Running to Stand Still | length5 = 4:18 | title6 = Red Hill Mining Town | length6 = 4:54 | title7 = In God's Country | length7 = 2:57 | title8 = Trip Through Your Wires | length8 = 3:33 | title9 = [[One Tree Hill (pjesma)|One Tree Hill]] | length9 = 5:23 | title10 = Exit | length10 = 4:13 | title11 = Mothers of the Disappeared | length11 = 5:12 | total_length = 50:11 }} {{Track listing | headline = Remaster za 20. obljetnicu – Deluxe izdanje/box set: bonus audio CD | extra_column = Producent(i) | total_length = 57:10 | writing_credits = yes | collapsed = yes | title1 = Luminous Times (Hold on to Love) | extra1 = Daniel Lanois, Brian Eno, U2 | length1 = 4:35 | writer1 = U2, Eno | title2 = Walk to the Water | extra2 = Lanois, Eno, U2 | length2 = 4:49 | writer2 = U2 | title3 = Spanish Eyes | extra3 = U2 | length3 = 3:16 | writer3 = U2 | title4 = Deep in the Heart | extra4 = U2 | length4 = 4:31 | writer4 = U2 | title5 = Silver and Gold | extra5 = U2 | length5 = 4:38 | writer5 = Bono | title6 = [[Sweetest Thing]] | extra6 = U2 with Lanois, Eno | length6 = 3:05 | writer6 = U2 | title7 = Race Against Time | extra7 = U2 with Lanois, Eno | length7 = 4:03 | writer7 = U2 | title8 = Where the Streets Have No Name | note8 = single edit | extra8 = Lanois, Eno | length8 = 4:50 | writer8 = U2 | title9 = Silver and Gold | note9 = Sun City | extra9 = [[Little Steven]], [[Arthur Baker (musician)|Arthur Baker]] | length9 = 4:43 | writer9 = Bono | title10 = Beautiful Ghost/Uvod u [[Songs of Innocence and of Experience|Songs of Experience]] | extra10 = U2 | length10 = 3:56 | writer10 = U2, [[William Blake]] | title11 = Wave of Sorrow (Birdland) | extra11 = Lanois, Eno | length11 = 4:06 | writer11 = U2 | title12 = Desert of Our Love | extra12 = Lanois, Eno | length12 = 4:59 | writer12 = U2 | title13 = Rise Up | extra13 = Lanois, Eno | length13 = 4:08 | writer13 = U2 | title14 = Drunk Chicken/[[America (pjesma)|America]] | extra14 = Lanois, Eno | length14 = 1:31 | writer14 = U2, [[Allen Ginsberg]] }} {{Track listing | headline = Reizdanje za 30. obljetnicu – Deluxe/Super Deluxe izdanje: The Joshua Tree Live at Madison Square Garden – 28. rujna/septembre 1987. (CD disk 2) | total_length = | collapsed = yes | title1 = Where the Streets Have No Name | title2 = [[I Will Follow]] | title3 = Trip Through Your Wires | title4 = I Still Haven't Found What I'm Looking For | title5 = [[MLK (pjesma)|MLK]] | title6 = Bullet the Blue Sky | title7 = Running to Stand Still | title8 = In God's Country | title9 = [[Sunday Bloody Sunday]] | title10 = Exit | title11 = [[October (pjesma)|October]] | title12 = [[New Year's Day]] | title13 = [[Pride (In the Name of Love)]] | title14 = With or Without You | title15 = Party Girl | title16 = I Still Haven't Found What I'm Looking For | note16 = zborska verzija | title17 = [[40 (pjesma)|40]] }} {{Track listing | headline = Reizdanje za 30. obljetnicu – Super Deluxe izdanje: Remiksi (CD disk 3) | total_length = | collapsed = yes | title1 = One Tree Hill | note1 = St Francis Hotel Remix | title2 = Bullet the Blue Sky | note2 = Jacknife Lee Remix | title3 = Running to Stand Still | note3 = Daniel Lanois Remix | title4 = Red Hill Mining Town | note4 = Steve Lillywhite 2017 Mix | title5 = With or Without You | note5 = Daniel Lanois Remix | title6 = Where the Streets Have No Name | note6 = Flood Remix }} {{Track listing | headline = Reizdanje za 30. obljetnicu – Super Deluxe izdanje: B-strane i dodaci (CD disk 4) | extra_column = Producent(i) | total_length = 58:45 | writing_credits = yes | collapsed = yes | title1 = Luminous Times (Hold on to Love) | extra1 = Daniel Lanois, Brian Eno, U2 | length1 = 4:35 | writer1 = U2, Eno | title2 = Walk to the Water | extra2 = Lanois, Eno, U2 | length2 = 4:49 | writer2 = U2 | title3 = Spanish Eyes | extra3 = U2 | length3 = 3:16 | writer3 = U2 | title4 = Deep in the Heart | extra4 = U2 | length4 = 4:31 | writer4 = U2 | title5 = Silver and Gold | extra5 = U2 | length5 = 4:38 | writer5 = Bono | title6 = Sweetest Thing | extra6 = U2 with Lanois, Eno | length6 = 3:05 | writer6 = U2 | title7 = Race Against Time | extra7 = U2 s Lanoisom i Enom | length7 = 4:03 | writer7 = U2 | title8 = I Still Haven't Found What I'm Looking For | note8 = Lillywhite Alternative Mix '87 | extra8 = | length8 = 4:15 | writer8 = U2 | title9 = One Tree Hill Reprise | note9 = Brian Eno 2017 Mix | extra9 = | length9 = 2:10 | writer9 = U2 | title10 = Silver and Gold | note10 = Sun City | extra10 = Little Steven, Arthur Baker | length10 = 4:42 | writer10 = Bono | title11 = Beautiful Ghost/Uvod u Songs of Experience | extra11 = U2 | length11 = 3:56 | writer11 = U2, William Blake | title12 = Wave of Sorrow (Birdland) | extra12 = Lanois, Eno | length12 = 4:06 | writer12 = U2 | title13 = Desert of Our Love | extra13 = Lanois, Eno | length13 = 4:59 | writer13 = U2 | title14 = Rise Up | extra14 = Lanois, Eno | length14 = 4:08 | writer14 = U2 | title15 = Drunk Chicken/America | extra15 = Lanois, Eno | length15 = 1:31 | writer15 = U2, Allen Ginsberg }} ==Osoblje== {{col-begin}} {{col-2}} '''U2'''<ref name="album notes">{{cite AV media notes|title=The Joshua Tree|author=[[U2]]|year=1987|publisher=[[Island Records]]|type=Vinil}}</ref><ref group="nb">Instrumenti članova benda nisu zapisani u knjižici albuma, osim Edgeovog pratećeg vokala i Bonove harmonike. Njihovi su primarni instrumenti ovdje zapisani na njihovim ''de facto'' primarnim ulogama u grupi.</ref> * [[Bono]]&nbsp;– glavni vokal, [[harmonika]], [[električna gitara|gitara]] * [[The Edge]]&nbsp;– gitara, prateći vokal, [[klavir]] * [[Adam Clayton]]&nbsp;– [[bas gitara]] * [[Larry Mullen Jr.]]&nbsp;– [[bubnjevi]], [[perkusije]] '''Dodatni izvođači'''<ref name="album notes" /> * [[Brian Eno]]&nbsp;– klavijature, [[Yamaha DX7|DX7]] programiranje, prateći vokal * [[Daniel Lanois]]&nbsp;– [[tamburin]], [[Omnichord]], dodatna [[ritam gitara]] (broj 5), prateći vokal * The Armin Family&nbsp;– gudaći instrumenti (broj 9) * The Arklow Silver Band&nbsp;– limeni puhaći instrumenti (broj 6) * Paul Barrett&nbsp;– aranžman limenih puhaćih instrumenata i [[dirigiranje]] {{col-break}} '''Tehničko osoblje'''<ref name="album notes" /> * Daniel Lanois&nbsp;– [[Glazbeni producent|produkcija]] * Brian Eno&nbsp;– produkcija * [[Flood]]&nbsp;– snimanje * [[Dave Meegan]]&nbsp;– dodatni [[Audio inženjering|inženjering]] * [[Pat McCarthy (glazbeni producent)|Pat McCarthy]]&nbsp;– dodatni inženjering * [[Steve Lillywhite]]&nbsp;– [[Audio miksanje|miksanje]] (brojevi 1, 3, 4 i 6) * Mark Wallis&nbsp;– inženjering miksanja * Mary Kettle&nbsp;– pomoćni inženjering miksanja * Bob Doidge&nbsp;– snimanje gudaćih instrumenata * Joe O'Herlihy&nbsp;– studijsko osoblje * Des Broadberry&nbsp;– studijsko osoblje * Tom Mullally&nbsp;– studijsko osoblje * Tim Buckley&nbsp;– studijsko osoblje * Marc Coleman&nbsp;– studijsko osoblje * Mary Gough&nbsp;– studijsko osoblje * Marion Smyth&nbsp;– studijsko osoblje * [[Kirsty MacColl]]&nbsp;– sekvenciranje pjesama {{col end}} == Izvori == '''Napomene''' {{Reflist|group="nb"}} <references/> == Vanjske veze == *{{Discogs master|type=album|64290}} *[http://www.u2.com/music/Albums/4007/The+Joshua+Tree ''The Joshua Tree''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905102224/http://www.u2.com/music/Albums/4007/The+Joshua+Tree |date=2015-09-05 }} na U2.com {{U2}} [[Kategorija:Albumi 1987.]] [[Kategorija:Albumi benda U2]] 74gs2q3zvmhii6m766f83m4fvg5k7bz The Unforgettable Fire 0 4600225 42690083 42267538 2026-09-18T03:01:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690083 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Album | Name = The Unforgettable Fire | Type = Studio | Longtype = | Izvođač/ica = [[U2]] | image = The Unforgettable Fire.png | Veličina_slike = 260px | Caption = | Datum = {{start date|1984|10|01|df=yes}} | Snimanje = 7. svibnja/maja - 5. kolovoza/augusta [[1984]].<br><small>[[Dvorac Slane]], [[County Meath]]<br>Windmill Lane Studios, [[Dublin]]</small> | Žanr = [[Rock]], [[post-punk]] | Trajanje = 42:38 | Jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | Izdavač = [[Island Records]] | Producent = [[Brian Eno]], [[Daniel Lanois]] | Recenzije = | Kompilovao = | Hronologija = | Album_prije = [[Under a Blood Red Sky]] | Ime_albuma = The Unforgettable Fire | Album_poslije = [[The Joshua Tree]] | godina0 = 1983. | godina = 1984. | godina2 = 1987. | Misc = }} '''''The Unforgettable Fire''''' je četvrti studijski [[Glazbeni album|album]] [[Irska|irskog]] [[rock]] sastava [[U2]]. Izdala ga je kuća [[Island Records]] [[1984]]. godine. U2 su htjeli krenuti u drugačijem smjeru od snažnog zvuka s njihovog prethodnog studijskog albuma, ''[[War (album grupe U2)|War]]'' (iz [[1983]].). Doveli su [[Brian Eno|Briana Ena]] i [[Daniel Lanois|Daniela Lanoisa]] da im produciraju album i da im pomognu eksperimentirati s ambijentalnijim i apstraktnijim zvukom. Rezultat promjene smjera je bio dotad najizraženiji u karijeri benda. Ime albuma je referenca na ''The Unforgettable Fire'' - umjetničku izložbu o atomskom bombardiranju [[Hiroshima|Hiroshime]]. Bend je razgledao izložbu u studenom/novembru [[1983]]. za vrijeme [[War turneja|War turneje]]. Snimanje je počelo u svibnju/maju 1984. u [[Dvorac Slane|dvorcu Slane]], gdje su članovi benda živjeli, pisali i snimali kako bi našli novu inspiraciju. Album je dovršen u kolovozu/augustu 1984. u Windmill Lane studiju. U albumu su prisutni atmosferični zvukovi i tekstove koje je glavni vokal [[Bono]] opisao kao "skice". Dvije pjesme u svom tekstu odaju počast [[Martin Luther King Jr.|Martinu Lutheru Kingu Jr.]] "The Unforgettable Fire" je dobio većinom pozitivne kritike, a iz njega je izašao njihov dotad najveći hit, "[[Pride (In the Name of Love)]]", kao i omiljena pjesma na koncertima "[[Bad (pjesma grupe U2)|Bad]]", koja govori o ovisnosti o [[heroin]]u. Povodom 25. obljetnice izlaska, posebno je izdanje izdano u listopadu/oktobru [[2009]]. == Popis kompozicija == {{tracklist | all_lyrics = Bono | all_music = U2 | total_length = 42:38 | title1 = A Sort of Homecoming | length1 = 5:28 | title2 = [[Pride (In the Name of Love)]] | length2 = 3:48 | title3 = Wire | length3 = 4:19 | title4 = [[The Unforgettable Fire (pjesma)|The Unforgettable Fire]] | length4 = 4:55 | title5 = Promenade | length5 = 2:35 | title6 = 4th of July | length6 = 2:12 | title7 = [[Bad (pjesma grupe U2)|Bad]] | length7 = 6:09 | title8 = Indian Summer Sky | length8 = 4:17 | title9 = Elvis Presley and America | length9 = 6:23 | title10 = [[MLK (pjesma)|MLK]] | length10 = 2:31 }} '''Napomene'''<br> 1995. godine, [[Mobile Fidelity Sound Lab]] je remasterirao album i objavio ga kao posebni zlatni CD. Ovo izdanje ima blago različita vremena trajanja, na primjer u produljenoj verziji instrumentala "4th of July", koja je proširena na 2:39. 1985. godine, bend je objavio popratni [[Extended play|EP]] "[[Wide Awake in America]]", koji uključuje izvedbe uživo pjesama "Bad" i "A Sort of Homecoming", zajedno s dvije B-strane koje su prethodno bile nedostupne u Sjevernoj Americi. == Osoblje == {{col-begin}} {{col-break}} '''U2''' *[[Bono]]&nbsp;– glavni vokal *[[The Edge]]&nbsp;– [[Električna gitara|gitara]], klavijature, prateći hokal *[[Adam Clayton]]&nbsp;– [[bas gitara]] *[[Larry Mullen Jr.]]&nbsp;– [[bubnjevi]] '''Dodatni izvođači'' *[[Brian Eno]]&nbsp;– dodatni vokali i instrumeti *[[Daniel Lanois]]&nbsp;– dodatni vokali i instrumeti *Paul Barrett&nbsp;– [[Fairlight CMI|Fairlight]] *[[Chrissie Hynde]]&nbsp;– prateći vokal u pjesmi "Pride (In the Name of Love)" (spomenuta kao "Mrs. Christine Kerr" u zahvalama na omotu)<ref>Graham, str.&nbsp;22</ref> *[[Peter Gabriel]]&nbsp;– vokal u pjesmi "A Sort of Homecoming" (Daniel Lanois Remix) {{col-break}} '''Tehničko osoblje''' *[[Daniel Lanois]]&nbsp;– [[Glazbeni producent|produkcija]], [[Audio inženjering|inženjering]] *[[Brian Eno]]&nbsp;– produkcija, inženjering *Kevin Killen&nbsp;– dodatni inženjering *Randy Ezratty&nbsp;– pomoćni inženjering *[[Noel Kelehan]]&nbsp;– aranžman gudaćih instrumenata *[[Steve Averill]]&nbsp;– dizajn omota *[[Anton Corbijn]]&nbsp;– dizajn omota, fotografija {{col-end}} == Sličnosti == * Melodija refrena pesme "Pride (In The Name Of Love)" predstavlja osnovu pesme [[Enrique Iglesias|Enriquea Iglesiasa]] "Can You Hear Me?" in 2007. godine. == Izvori == <references/> == Vanjske veze == *{{Discogs master|type=album|62831}} *[http://www.u2.com/music/Albums/4006/The+Unforgettable+Fire ''The Unforgettable Fire''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151119113630/http://www.u2.com/music/Albums/4006/The%20Unforgettable%20Fire |date=2015-11-19 }} na U2.com {{U2}} [[Kategorija:Albumi 1984.]] [[Kategorija:Albumi benda U2]] row3cfraj9pxaxun3x7969kcz6y0l1o Kategorija:Webarchive template wayback links 14 4600657 42690133 40756669 2026-09-18T09:49:10Z Aca 108187 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 42690133 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=prazni se <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> __HIDDENCAT__ [[Kategorija:Kategorije za praćenje]] [[Kategorija:Privremene kategorije sa stranim nazivima]] aqcculj297ggy0r27peguc5suu1yzfh Šablon:MolFormRazvrstavanje-lat 10 4612464 42690124 40803675 2026-09-18T09:02:56Z Aca 108187 Promijenjeno odredište preusmjerenja sa [[Šablon:Razvrstavanje molekulske formule-lat]] na [[Šablon:Razvrstavanje]] 42690124 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Razvrstavanje]] 56qe0xdtaex86dnrglso563y2e7xfs0 Songs of Experience 0 4621500 42689991 42670289 2026-09-17T12:01:00Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42689991 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Album | Name = Songs of Experience | Type = Studio | Longtype = | Izvođač/ica = [[U2]] | image = U2 Songs of Experience cover.jpg | Veličina_slike = 260px | Caption = Omot standardne verzije komercijalnog izdanja | Datum = {{start date|2017|12|01|df=yes}} | Snimanje = [[2014]]. - [[2017]]. | Žanr = [[Pop rock]] | Trajanje = 51:07 | Jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | Izdavač = [[Island Records]], [[Interscope]], [[Universal Music Group|Universal Canada]] | Producent = Jacknife Lee, Ryan Tedder, [[Steve Lillywhite]], Andy Barlow, Jolyon Thomas, Brent Kutzle, Paul Epworth, [[Danger Mouse]], Declan Gaffney | Recenzije = | Kompilovao = | Hronologija = | Album_prije = [[Songs of Innocence]] | Ime_albuma = Songs of Experience | Album_poslije = | godina0 = 2014. | godina = 2017. | godina2 = | Misc = }} '''''Songs of Experience''''' je četrnaesti studijski [[Glazbeni album|album]] [[Irska|irskog]] [[rock]] sastava [[U2]]. Osmišljen je kao [[nastavak]] na njihov prethodni album, ''[[Songs of Innocence]]''. Prethodnik je bio odraz adolescentne dobi članova benda u Irskoj 1970.-ih, dok ''Songs of Experience'' tematski predstavlja zbirku pisama koje je glavni vokal [[Bono]] napisao sebi dragim ljudima i mjestima. Album je osmišljen za vrijeme snimanja albuma ''Songs of Innocence'', a prve je pjesme za njega Bono pisao nakon nesreće na [[bicikl]]u u studenom 2014. Puna produkcija albuma je počela za vrijeme [[Innocence + Experience turneja|Innocence + Experience turneje]] [[2015]]. godine, a bend je surađivao s producentima za vrijeme putovanja. Produkcija je većinom završila krajem 2016. i izlazak albuma je bio planiran za četvrti kvartal, ali nakon što je globalna politika krenula smjerom [[Konzervativizam|konzervativizma]], uključujući [[Referendum Ujedinjenog Kraljevstva o članstvu u Evropskoj uniji|referendum]] o [[Povlačenje Ujedinjenog Kraljevstva iz Evropske unije|Brexitu]] i rezultate [[Predsjednički izbori u SAD 2016.|američkih predsjedničkih izbora]] iste godine, bend je odlučio odgoditi izlazak albuma i razmisliti o njegovom tonu. Mnoge su pjesme ponovno snimljene, eksperimentirajući s različitim produkcijskim tehnikama, dok je Bono prepravio tekstove kako bi odrazio političke događaje i "suočavanje sa smrtnošću" koje je doživio krajem 2016. Album je dovršen za vrijeme [[Joshua Tree 2017. turneja|obljetničke turneje albuma]] ''[[The Joshua Tree]]'' 2017. godine. Album je prodan u 1,3 milijuna primjeraka u prvom mjesecu izlaska, a pratila ga je [[Experience + Innocence turneja]] [[2018]]. godine. == Popis kompozicija == {{Track listing | all_lyrics = [[Bono]] | all_music = U2 | extra_column = Producent(i) | total_length = 51:07 | title1 = Love Is All We Have Left | extra1 = {{hlist|[[Andy Barlow]]}} | length1 = 2:41 | title2 = Lights of Home | extra2 = {{hlist|Jacknife Lee|Ryan Tedder|Brent Kutzle|Jolyon Thomas <small>({{abbr|dod.|dodatna produkcija}})</small>}} | length2 = 4:16 | title3 = [[You're the Best Thing About Me]] | extra3 = {{hlist|Lee|Tedder|Steve Lillywhite|Kutzle}} | length3 = 3:45 | title4 = Get Out of Your Own Way | extra4 = {{hlist|Tedder|Lillywhite|Kutzle|Thomas|Lee <small>({{abbr|dod.|dodatna produkcija}})</small>}} | length4 = 3:58 | title5 = American Soul | extra5 = {{hlist|Lee|Thomas <small>({{abbr|dod.|dodatna produkcija}})</small>|Declan Gaffney <small>({{abbr|dod.|dodatna produkcija}})</small>}} | length5 = 4:21 | title6 = Summer of Love | extra6 = {{hlist|Tedder|Kutzle|Lee <small>({{abbr|dod.|dodatna produkcija}})</small>}} | length6 = 3:24 | title7 = Red Flag Day | extra7 = {{hlist|Tedder|Lillywhite|Kutzle|Barlow}} | length7 = 3:19 | title8 = The Showman (Little More Better) | extra8 = {{hlist|Tedder|Lillywhite|Lee <small>({{abbr|dod.|dodatna produkcija}})</small>}} | length8 = 3:23 | title9 = The Little Things That Give You Away | extra9 = {{hlist|Thomas|Barlow <small>({{abbr|dod.|dodatna produkcija}})</small>}} | length9 = 4:55 | title10 = Landlady | extra10 = {{hlist|Lee|Tedder <small>({{abbr|orig.|originalna produkcija}})</small>|Barlow <small>({{abbr|dod.|dodatna produkcija}})</small>}} | length10 = 4:01 | title11 = The Blackout | extra11 = {{hlist|Lee|Tedder <small>({{abbr|orig.|originalna produkcija}})</small>|Kutzle <small>({{abbr|dod.|dodatna produkcija}})</small>}} | length11 = 4:45 | title12 = Love Is Bigger Than Anything in Its Way | extra12 = Lee | length12 = 4:00 | title13 = 13 (There Is a Light) | extra13 = {{hlist|Tedder|[[Paul Epworth]]}} | length13 = 4:19 }} {{Track listing | headline = Bonus pjesma u Deluxe izdanju | collapsed = yes | extra_column = Producent(i) | total_length = 63:22 | title17 = You're the Best Thing About Me | note17 = U2 vs. [[Kygo]] | extra17 = {{hlist|Lee|[[Kygo]] <small>({{abbr|dod.|dodatna produkcija}})</small> <small>(remix)</small>}} | length17 = 4:16 | total_length = 67:38 }} {{Track listing | headline = Dodatna bonus pjesma u [[japan]]skom Deluxe izdanju | collapsed = yes | title18 = The Blackout | note18 = Jacknife Lee Remix | extra18 = Lee <small>(remix)</small> | length18 = 7:18 | total_length = 74:57 | extra_column = Producent }} '''Napomene''' * ({{abbr|dod.|dodatna produkcija}}) Dodatna produkcija * ({{abbr|orig.|originalna produkcija}}) Originalna produkcija ==Osoblje== Prilagođeno s knjižice albuma.<ref name=linernotes>{{cite AV media notes|title=Songs of Experience|author=[[U2]]|year=2017|type=[[Compact disc]] [[liner notes]]|publisher=[[Interscope Records]]|id=B0027759-02}}</ref> {{col-begin}} {{col-2}} '''U2''' * [[Bono]]&nbsp;– glavni vokal * [[The Edge]]&nbsp;– gitara, prateći vokal, klavijature * [[Adam Clayton]]&nbsp;– [[bas gitara]] * [[Larry Mullen, Jr.]]&nbsp;– [[bubnjevi]], [[perkusije]] '''Dodatni izvođači''' *[[Andy Barlow (producer)|Andy Barlow]]&nbsp;– dodatne klavijature {{small|(brojevi 1, 9)}}, programiranje {{small|(1)}}, zvučni dizajn {{small|(1)}} *[[Jacknife Lee]]&nbsp;– dodatne klavijature {{small|(2–3, 5, 11–12)}}, dodatna gitara {{small|(2, 5, 10–12)}}, programiranje {{small|(2–3, 5, 11–12)}}, klavijature {{small|(6)}}, dodatni bek vokal {{small|(12)}} *[[Haim (band)|Haim]]&nbsp;– dodatni bek vokal {{small|(2)}} *[[Ryan Tedder]]&nbsp;– programiranje/dodatno programiranje {{small|(3, 6, 7)}}, dodatni bek/pozadinski vokal {{small|(4, 6, 7, 8)}}, klavijature {{small|(6)}}, dodatna gitara {{small|(8)}} *[[Brent Kutzle]]&nbsp;– programiranje/dodatno programiranje {{small|(3, 6, 7)}}, klavijature/dodatne klavijature {{small|(4, 6)}}, dodatna gitara/akustična gitara {{small|(6, 7)}} *[[Davide Rossi]]&nbsp;– gudaći instrumenti {{small|(3, 10)}} *[[Kendrick Lamar]]&nbsp;– outro {{small|(4)}}, uvod {{small|(5)}} *Goshua Usov&nbsp;– dodatne klavijature {{small|(4)}} *Jolyon Thomas&nbsp;– dodatna gitara {{small|(4, 9)}}, dodatne klavijature {{small|(4, 9)}} *Brandon Collins&nbsp;– aranžman gudaćih instrumenata {{small|(6)}} *Amy Helman&nbsp;– violina {{small|(6)}} *Avery Bright&nbsp;– violina {{small|(6)}} *Betsy Lamb&nbsp;– viola {{small|(6)}} *Paul Nelson&nbsp;– violončelo {{small|(6)}} *Noel Zancanella&nbsp;– dodatno programiranje {{small|(6)}} *Nate Lotz&nbsp;– dodatne perkusije {{small|(6)}} *[[Lady Gaga]]&nbsp;– pozadinski vokal {{small|(6)}} *Steve Wilmot&nbsp;– dodatne perkusije {{small|(7)}} *Declan Gaffney&nbsp;– dodatne klavijature {{small|(7)}} *[[Julian Lennon]]&nbsp;– dodatni pozadinski vokal {{small|(7)}} *[[The Chainsmokers|Andrew Taggart]]&nbsp;– dodatne klavijature {{small|(12)}} *[[Paul Epworth]]&nbsp;– programiranje {{small|(13)}}, dodatne klavijature {{small|(13)}} *Dawn Kenny&nbsp;– dodatna zahvala {{small|(1)}} {{div col end}} {{col-2}} '''Tehničko osoblje''' {{Div col|colwidth=35em}} *Andy Barlow&nbsp;– produkcija {{small|(brojevi 1, 7)}}, [[Audio engineer|inženjering]] {{small|(1)}}, [[Audio mixing (recorded music)|mixing]] {{small|(1)}}, dodatna produkcija {{small|(9–10)}} *Jacknife Lee&nbsp;– produkcija {{small|(2–3, 5, 10–12)}}, dodatna produkcija {{small|(4, 6, 8)}}, miksanje {{small|(2, 5, 11–12)}}, inženjering {{small|(3)}} *Ryan Tedder&nbsp;– produkcija {{small|(2–4, 6–8, 13)}}, originalna produkcija {{small|(10–11)}} *Brent Kutzle&nbsp;&nbsp;– produkcija {{small|(2–4, 6, 7)}}, dodatna produkcija {{small|(11)}} *[[Steve Lillywhite]]&nbsp;&nbsp;– produkcija {{small|(3–4, 7–8)}}, miksanje {{small|(3, 8)}} *Jolyon Thomas&nbsp;&nbsp;– produkcija {{small|(4, 9)}}, dodatna produkcija {{small|(2, 5)}} *Alex Bailey&nbsp;– pomoćno miksanje {{small|(1)}}, pomoćni inženjering {{small|(7, 9)}} *Matt Bishop&nbsp;– inženjering {{small|(2–3, 6, 12)}}, dodatni inženjering {{small|(4)}}, pomoćno miksanje {{small|(5, 11–12)}} *Tyler Spry&nbsp;– inženjering {{small|(2–4, 6–7, 11)}} *Drew Bang&nbsp;– dodatni inženjering {{small|(2, 4–5)}}, inženjering {{small|(9)}} *Dave "Squirrel" Covell&nbsp;– pomoćni inženjering/dodatni pomoćni inženjering {{small|(2, 5, 9–12)}} *Barry McCready&nbsp;– pomoćni inženjering {{small|(2–3, 5, 10–12)}} *Matt Bishop&nbsp;– pomoćno miksanje {{small|(2)}}, inženjering {{small|(5, 8, 10–11)}} *Rich Rich&nbsp;– inženjering {{small|(3–4, 6–8, 11, 13)}} *Matty Green&nbsp;– inženjering {{small|(3–4, 7–8)}}, pomoćno miksanje {{small|(8)}} *Christopher Henry&nbsp;– dodatni inženjering {{small|(3, 6–7)}}, pomoćni inženjering {{small|(4, 8, 11)}} *Richard Rainey&nbsp;– dodatni inženjering {{small|(3)}} *Greg Clooney&nbsp;– dodatni inženjering {{small|(3)}} *Gosha Usov&nbsp;– inženjering assistance {{small|(3–4, 7–8)}} *Alan Kelly&nbsp;– inženjering assistance {{small|(3)}} *Kelana&nbsp;– miksanje {{small|(3)}} *Tom Elmhirst&nbsp;– dodatno miksanje {{small|(3)}}, miksanje {{small|(4, 6–7, 9–10, 13)}} *Brandon Bost&nbsp;– pomoćno miksanje {{small|(3–4, 6, 9–10, 13)}}, inženjering {{small|(6, 9, 13)}}, dodatno pomoćno miksanje {{small|(7)}} *Declan Gaffney&nbsp;– dodatni inženjering {{small|(4, 10, 13)}}, dodatna produkcija {{small|(5)}}, inženjering {{small|(7, 11)}}, dodatno miksanje {{small|(7)}} *Doug Sarrett&nbsp;– dodatni inženjering {{small|(6)}} *Aleks Von Korff&nbsp;– pomoćni inženjering {{small|(7–8, 10)}} *Paul Epworth&nbsp;– produkcija {{small|(13)}} *Matt Wiggins&nbsp;– inženjering {{small|(13)}} {{div col end}} {{col-end}} ==Izvori== <references/> == Vanjske veze == *{{Discogs master|type=album|1275631}} *[https://www.u2.com/music/Albums/4172/Songs+of+Experience ''Songs of Experience'' na U2.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180513201017/http://www.u2.com/music/Albums/4172/Songs+of+Experience |date=2018-05-13 }} {{U2}} [[Kategorija:Albumi 2017.]] [[Kategorija:Albumi benda U2]] 28nocbj8cxpf06t0z63ze9d39qjo6pn Tabačka džamija u Visokom 0 4628002 42690062 41329800 2026-09-17T21:40:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690062 wikitext text/x-wiki '''Tabačka džamija u Visokom''' nalazi se na lijevoj obali rijeke Fojnice u centru [[Visoko|Viskog]], [[Bosna i Hercegovina]]. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 7. do 11. oktobra 2003. godine je donijela odluku da se džamija i mezarje (groblje) uz džamiju proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Visoko%20TabacicaBH.pdf|title= Tabačka džamija|work= kons.gov.ba|accessdate= 13. 11. 2016}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, [[Amra Hadžimuhamedović]] (predsjedavajuća), [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]] i Tina Wik. == Historija == Tabaci su zanatlije koji se bave štavljenjem koža, a njihove radionice se zovu tabhane. U Bosni i Hercegovini prisustvo ovog zanata zabilježeno je u prvoj polovini XVII vijeka. Kasnije se razvijao pa je osnovan i tabački esnaf sa upravom, na čijem čelu je stajao esnaf-majstor ili ćehaja. Visočki tabaci su imali i svoj bajrak sa dva tuga, što je dokaz da je ovaj zanat bio jako brojan. Pretpostavlja se da je džamija izgrađena najkasnije u prvoj polovini 17. vijeka. Osim u Visokom, tabaci su izgradili [[Džamija|džamije]] još u [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Banja Luka|Banjoj Luci]], [[Mostar]]u i [[Tešanj|Tešnju]]. Prvobitna džamija je tokom istorije nekoliko puta stradala, u požarima i poplavama. Posljednja poplava desila se 1871. godine kada je [[Fojnička rijeka|rijeka Fojnica]] odnijela i tabhanu i [[stupe]] i džamiju. Nakon poplave, 1872. godine izgrađena je džamija u današnjem obliku.<ref>[https://www.radiosarajevo.ba/metromahala/teme/drvena-ljepotica-u-srcu-carsije-u-tabacku-dzamiju-utkana-je-historija-bih/256662 U džamiju utkana historija]</ref> U toku [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] znatno je oštećena. Restauratorsko-konzervatorski radovi i uređenje prostora oko džamije trajala je od 2005. do 2015. godine, i još uvijek nije završena u potpunosti.<ref name="Tabačka džamija">{{Cite web |url= https://vipromo.ba/dzemat-tabhana-tabhanskatabacka-dzamija/ |title= Tabačka džamija |work= GRADSKI WEB PORTAL - VISOKO |accessdate= 9. 2. 2016 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Opis == Pripada tipu jednosprostornih džamija sa sofama i drvenom munarom. Osnova je približnih dimenzija 9,00x9,00 m. Džamija je pokrivena četvorovodnim krovom sa crijepom. Ranije je za njeno pokrivanje najvjerovatnije korištena drvena šindra. Na glavnoj, ulaznoj fasadi nalazi se trijem sa sofama i ukupno 15 drvenih stubova. Dimenzije ovog prostora su 9,00x4,50 m. Ima visoku drvenu munaru osmougaone osnove i visine 15 metara. <ref name="Džamije">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/110646621/Becirbeovic-Medzida-Dzamije-Sa-Drvenom-Munarom-u-BiH |title=M. Bećirbegović - Džamije sa drvenom munarom |work= |accessdate= 9. 2. 2016}}</ref> Šerefa je pravilnog osmougaonog presjeka, sa osam drvenih stubova završenih velikim lučnim otvorima. Visina parapeta na šerefi iznosi 90 cm. Krov munare je šatorast sa strehom prepuštenom 35 cm. Munara je pokrivena pocinčanim limom i završena alemom sa dvije jabuke. Tijelo munare je pokovano borovim daskama čiji su spojevi sakriveni lajsnama. Oko džamije se nalazi manji harem sa dvadeset nišana koji potiču sa početka XIX vijeka. Po tipu su zastupljene forme aginskih, ulemanskih i derviških nišana. == Reference == {{reference}} == Literatura == * [https://www.knjiga.ba/islamska-epigrafika-bosni-i-hercegovini-1-3-n1386.html Mehmed Mujezinović - Islamska epigrafika Bosne i Hercegovine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116235459/https://www.knjiga.ba/islamska-epigrafika-bosni-i-hercegovini-1-3-n1386.html |date=2021-01-16 }} == Vanjske veze == {{Portal|Bosna i Hercegovina}} * [http://www.visoki.ba/artikal/tabhanskatabacka-dzamija-u-visokom/33 Obnova tabačke džamije]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://visoko.ba/2013/07/20/tabacka-dzamija-2/ Tabačka džamija]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Visokom]] [[Kategorija:Džamije u Visokom]] n26h71vb7knpwfinj2e8mbrnzq0f93m Sulejmanija džamija u Travniku 0 4628080 42690048 41294223 2026-09-17T18:57:38Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690048 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Šarena džamija.jpg|mini|desno|Šarena džamija u Travniku]] '''Sulejmanija džamija''' (Šarena džamija) nalazi se u [[Travnik]]u u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 25. do 31. maja 2005. godine je donijela odluku da se džamija sa šadrvanom, česmom i dućanima, te pokretno naslijeđe koga čine dva rukopisna Kurana proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/carsijskaBH.pdf |title= Šarena džamija |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 11. 2018 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, [[Amra Hadžimuhamedović]] (predsjedavajuća) , [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]] i Tina Wik. Pokretno nasljeđe Jeni džamije sačinjava 20 levhi, od toga 18 smještenih u centralnom molitvenom prostoru i 2 u prostorima tekije. == Historija == Na mjestu Šarene džamije, je još krajem XVI stoljeća podignuta Gazi-agina džamija. Godine 1757. Iz temelja obnovio ju je bosanski valija Sopa Salan Ćamil-Ahmed-paša, sagradivši pod njom bezistan sa dvadeset i sedam dućana, pa se ona od tada nazvala Ćamilija džamija. Nakon požara iz 1815. godine, na istom mjestu Skopljak Sulejman-paša, izgradio je novu džamiju, koja se od tada naziva Sulejmanijom. Ovaj vezir je stolovao u Travniku od 27. oktobra 1815. do 23. januara 1818. godine. Pored obnove ove džamije, on je sagradio turbe nad mezarom bosanskog vezira Mustafe-paše Jenišeherlije u dvorištu Kukavičine medrese u Gornjoj čaršiji, te obnovio sahat-kulu kod Hadži Ali-begove džamije. Za održavanje ovih objekata ostavio je bogat, vezirski vakuf, a samoj džamiji je poklonio i ostavio na čuvanje visoko tursko odlikovanje koje je on primio za vojne zasluge. O ovoj obnovi postoji natpis iz 1815/1816. godine. Kamena ploča, veličine 100x50 cm, sa natpisom uzidana je nad glavnim ulazom u džamiju. Hronogram u pjesmi smješten je u četrnaest elipsastih polja. Natpis je na uzdužnim stranama i kroz sredinu ukrašen isklesanim cvjetićima. Pismo: sitan i lijep nesh-talik. <ref name="PašićA">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/266532263/Islamic-Architecture-in-Bosnia-and-Hercegovina-Amir-Pasic|title= Amir Pašić: Islamic Arhitecture in Bosnia und Hercegovine |work=Istanbul, 1994 |accessdate= 10. 9. 2017}}</ref> Iz historijskih podataka zaključuje se da je tokom bombardiranja Travnika u II svjetskom ratu porušen zapadni ugao i već 1945. godine je on obnovljen. <ref name="BejtićA"/> == Opis == Džamije sa četverovodnim krovom i kamenom munarom, prema tlocrtnom rješenju mogu se svrstati u dva osnovna tipa – tip jednoprostorne džamije, koji preovladava, i tip džamije sa stupovima. <ref name="BejtićA">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/346650792/Alija-Bejtic-Spomenici-Osmanlijske-Arhitekture-u-Bosni-i-Hercegovini |title= Alija Bejtić: Spomenici osmanlijske arhitekture u Bosni i Hercegovini |work=Muzej grada Sarajeva, Sarajevo, 1973 |accessdate= 13. 9. 2016}}</ref> Ovom tipu u Bosni i Hercegovini pripada desetak džamija velikih dimenzija koje se javljaju u posljednjim stoljećima osmanske uprave. Ovaj tip džamija predstavlja novo tlocrtno rješenje gdje stupovi nose tavanicu i mahvil postavljen duž prednjeg i dva bočna zida.<ref>Kurto (1998)</ref> Arhitektonski najznačajnija džamija ovog tipa u Bosni i Hercegovini je Sulejmanija ili Šarena džamija u Travniku. Ispod cijele džamije u prizemlju je kameni bezistan u kojem je ranije bilo 10 dućana, koji su danas uklonjeni i bezistan je jedinstven prodajni prostor. Bezistan je podijeljen sa dva reda masivnih drvenih stupova na dvije treveje. Stupovi nose tavanicu i mahvil postavljen duž prednjeg i dva bočna zida. i središnji kaldrmisan prolaz, unutrašnju ulicu. Stupovi su međusobno spojeni segmentnim lukovima sa čeličnom zategom. Vanjska linija lukova je uvučena u odnosu na ravan zida, čime je dodatno naglašena plastičnost fasade objekta u prizemlju. U poljima između lukova, a iznad samih kapitela, nalazi se kamena dekoracija u vidu ispupčene rozete sa 12 kriški. Iznad gornje linije lukova nalazi se polukružno ispupčenje – vijenac, duž tri fasade objekta (jugozapadna, jugoistočna i sjeveroistočna fasada), koji predstavlja i vizuelnu diferencijaciju prizemlja i sprata objekta (profanog i sakralnog dijela). Džamija u osnovi predstavlja nešto izdužen četverougao 21,88x16 m. sa produžetkom na sjeveroistočnoj strani, uz munaru - pridodat trijem u zadnjem lijevom uglu. Sastoji se iz tri etaže. Sakralni prostor počinje na prvom spratu i proteže se kroz dvije etaže. Krov je četverovodan. == Reference == {{reference|2}} == Literatura == {{commonscat|Mosque Sulejmanija (Travnik)}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} * [https://www.knjiga.ba/islamska-epigrafika-bosni-i-hercegovini-1-3-n1386.html Mehmed Mujezinović - Islamska epigrafika Bosne i Hercegovine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116235459/https://www.knjiga.ba/islamska-epigrafika-bosni-i-hercegovini-1-3-n1386.html |date=2021-01-16 }} * {{cite book |title=Arhitektura Bosne i Hercegovine : razvoj bosanskog stila |last=Kurto |first=Nedžad |authorlink= |year=1998 |publisher=Sarajevo- Publishing : Međunarodni centar za mir, 1998 |location=Sarajevo |isbn= |page= |pages= |url= |accessdate=}} * {{cite book |title=ISLAMSKA MONUMENTALNA UMETNOST XVI VEKA U JUGOSLAVIJI Kupolne dzamije |last=Andrejević |first=Andrej |authorlink= |year=1984 |publisher=Filozofski fakultet u Beogradu, Institut za istoriju umetnosti |location=Beograd |isbn= |page= |pages= |url= |accessdate=}} {{Džamije u Bosni i Hercegovini}} [[Kategorija:Džamije u Travniku]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Travniku]] jof86d68vpg56ubxsyc7cz9z18c0acu Abd el-Kader 0 4648717 42690002 42400619 2026-09-17T15:02:44Z Dezedien 270982 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Emir Abd el Qader.jpg]] → [[File:Emir Abdelkader in Istanbul -1865.jpg]] preciser l'endroit de la prise de photo 42690002 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Političar | ime = Abd el-Kader | slika =Emir Abdelkader in Istanbul -1865.jpg | opis_slike = [[Portret]] Abd el-Kadera | ime pri rođenju = Abd al-Qādir ibn Muḥyī al-Dīn ibn Musṭafā al-Ḥasanī al-Jazāʾirī | datum_rođenja = [[6. septembar]] [[1808]]. | mesto_rođenja = El Guettana kod [[Maskara|Maskare]] | datum_smrti = [[26. maj]] [[1883]]. | mesto_smrti = [[Damask]] | država_smrti=[[Sirija]] | veb= | država_rođenja = [[Osmansko Carstvo]] | državljanstvo = | narodnost = | poreklo = | veroispovest= [[musliman]] | partija= | supružnik= | deca= | univerzitet= | profesija= | funkcija 1= [[emir]] | izbori 1 = | datum funkcije 1 = | početak funkcije 1 =[[1832]] | kraj funkcije 1 = [[1847]]. | predsednik 1 = | reizbor 1 = | predsednik vlade 1= | vlada 1 = | prethodnik 1 = | naslednik 1 = | funkcija 2= | izbori 2 = | datum_funkcije 2 = | početak funkcije 2 = | kraj funkcije 2 = | predsednik 2 = | prethodnik 2 = | naslednik 2 = | amblem= | potpis= | spisak= }} '''Abd el-Kader''' [[Arapski jezik|arapski]]: ''Abd al-Qādir ibn Muḥyī al-Dīn ibn Musṭafā al-Ḥasanī al-Jazāʾirī'' ([[6. septembar]] [[1808]]., El Guettana kod [[Maskara|Maskare]]) - [[26. maj]] [[1883]]., [[Damask]]) bio je [[emir]] od [[Maskara|Maskare]] (od [[1832]]), [[vojska|vojnički]] i [[vjera|vjerski]] lider [[Alžirci|Alžiraca]], osnivač prve [[alžir]]ske države i vođa otpora protiv [[francuska|francuske]] dominacije u [[19. vijek]]u ([[1840]].-[[1846|46]]).<ref name=brit/> == Biografija== Današnji [[Alžir]] je bio [[Osmansko Carstvo|osmanski]] [[Ajalet|Beglerbegluk]] kad je [[francuska]] [[vojska]] [[1830]]. izvršila [[invazija|invaziju]] na njega. [[Osmansko Carstvo|Osmanlije]] su kontrolirale tu veliku zemlju uz pomoć nešto malo [[Janjičari|janjičara]] i [[beg]]a ([[guverner]]a) pa su se jako oslanjali na podršku lokalnog stanovništva i [[pleme]]na kojima bi dali neke [[privilegija|privilegije]].<ref name=brit/> Iako su [[Turci]] kao [[musliman]]i bili [[religija|religijski]] bliski [[Alžirci]]ma, njihova vlast baš zbog toga nije bila popularna, pa je početkom [[19. vijek]]a izbilo nekoliko [[pobuna]] nezadovoljnih plemena. Radi tog je zemlja bila previše podjeljena da bi se efikasno suprostavila [[francuska|francuskim]] osvajačima.<ref name=brit/> [[Zapad]]na [[pleme]]na [[opsada|opsjedala]] su [[Oran]], kog su [[okupacija|okupirali]] [[Francuzi]], ona su se pokušala organizirati i nekako ujediniti oko nečeg zajedničkog a to je bio [[Islam]]. Zato su svoje napore usmjerili prema [[muftija]]ma i [[ulema]]ma, prema [[sufizam|sufijskim]] bratovštinama i njihovim [[Zavija (institucija)|zavijama]]. Abd el-Kaderov [[otac]] - ''Mahiedin'' bio je vođa jednog bratstva i upravitelj [[Zavija (institucija)|zavije]] pored [[Maskara|Maskare]], pa su i od njega zatražili da im pomogne u [[Gerilski rat|gerilskoj borbi]] protiv [[francuzi|francuskih]] trupa u [[Oran]]u i [[Mostaganem]]u. On se ubrzo pokazao prestarim za taj posao pa je [[novembar|novembru]] [[1832]]. umjesto njega izabran njegov sin - Abd el-Kader. On je još kao mladić bio poznat po svojoj pobožnosti i [[vojska|vojničkim]] vještinama, pa mu nije bilo strano da se prihvati [[Gerilski rat|gerile]].<ref name=brit/> Na taj način prisilio je [[Francuzi|francuskog]] [[general]]a Louisa Desmichela da [[1834]]. sa njim sklopi [[Mirovni ugovor|sporazum]]. Tim sporazumom priznat mu je status [[emir]]a i praktički prepuštena vlast nad čitavom unutrašnjosti iznad [[Oran]]a. On je to iskoristio da učvrsti svoju vlast nad svim dotad razjedinjenim [[pleme]]nima u dolini [[rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Chelif]]. Nakon tog je uspio pobjediti [[Bitka kod Macte|Bitki kod Macte]] [[general]]a Camille Trézela. Sposobnim pregovaranjem uspio je uvjeriti generalnog [[guverner]]a Thomasa Bugeauda da [[1837]]. potpiše novi Tafnski [[Mirovni ugovor|sporazum]], kojim je dodatno povećan njegov teritorij, a Francuzima je ostalo nekoliko [[luka]].<ref name=brit/> === Stvaranje države === U dvije godine Abd el-Kader je uspio organizirati pravu državu, sa [[glavni grad|prijestolnicom]] u [[Maskara|Maskari]], a ponekad u [[Tiaret]]u. Uspostavio je pravnu jednakost među [[stanovništvo]]m, suzbio privilegije ratobornih plemena i uveo jednake poreze svim svojim podanicima. Proširio je svoju vlast i na plemena po [[Sahara|Sahari]] i slomio i porazio svoje protivnike i kolaboracioniste. Uspio je organizirati redovnu vojsku od oko 2.000 [[vojnik]]a, koja se oslanjala i na dobrovoljce iz raznih plemena. Uz to organizirao je [[logistika|logističku]] podršku, izgradnjom [[arsenal]]a, [[Skladište|skladišta]] i radionica. [[Oružje]] je uglavnom kupovao u [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]].<ref name=brit/> === Početak kraja === Kad su francuske jedinice [[1840]]. ušle na njegov teritorij Abd el-Kader je za kaznu napao i uništio [[farma|farme]] francuskih [[Kolonizacija|kolonista]] u [[dolina|dolini]] [[Mitidža]]. Nakon tog se [[rat]] zahuktao, Francuzi su se daleko bolje organizirali i vrlo mobilnim jedinicama uništavali jednu po jednu el-Kaderovu bazu. Francuska vojska uspjela je [[1841]]. zauzeti i uništiti el-Kaderove [[fortifikacija|utvrde]], pa je bio prisiljen skrivati se po [[brdo|brdima]] [[Oran (pokrajina)|Oranske pokrajine]]. Sljedeće godine izgubio je [[Tlemcen]], pa mu je komunikacija sa [[maroko|marokanskim]] saveznicima postala otežana. Ipak se uspio nekako domoći Maroka, u kom nije puno izdržao već se vratio u Alžir i ponovno počeo napadati Francuze.<ref name=brit/> === Predaja i smrt=== Kad mu se u [[jul]] [[1846]]. vojska raspala, pa je ostao samo sa nekolicinom boraca, ponovno se sklonio u Maroko, ali ga je ovaj put [[sultan]] smatrao teretom. Shvatio je da mu je bez njegove podrške daljnja borba uzaludna, pa se vratio u Alžir i [[1847]]. dostojanstveno predao [[general]]u Christopheu de Lamoricièreu i Bugeaudovom nasljedniku, [[sin]]u [[kralj]]a [[Louis-Philippe I od Francuske|Louisa-Philippea I]] - Ferdinandu Philippu, koji mu je obećao [[egzil]] na [[Orijent]]u.<ref name=brit/> [[Louis-Philippe I od Francuske|Louis Philippe]], međutim nije ispunio obećanje svog [[sin]]a pa je Abd el-Kader prvih pet godina proveo kao [[zatvor]]enik u Francuskoj, najprije u [[Pau]], a nakon tog u [[Amboise|Amboisu]].<ref name=brit/> Egzil na [[Orijent]]u dozvolio mu je [[Napoleon III Bonaparte|Napoleon III]] - [[1852]]. i to prvo u [[Bursa|Bursi]], pa tek onda u [[Damask]]u, gdje je vodio miran život i napisao Rappel à l'intelligent, avis à l'indifférent ("Poziv pametnima, upozorenje ravnodušnim ”). Francuska vlada osigurala mu je pristojnu apanažu i tjelesnu gardu, pa mu je čak pokušala osigurati i nekakav [[tron]] između [[Turska|Turske]] i [[Egipat|Egipta]]. Ona se prvenstveno rukovodila svojim interesima, željevši na taj način ukloniti [[Osmansko Carstvo|Osmanlije]] iz tog teritorija, što im nije pošlo za rukom. U vrijeme alžirske pobune [[1871]]. odrekao se jednog od svojih [[sin]]ova koji je pokušao dići na pobunu [[pleme]]na južnog [[Konstantin (pokrajina)|Konstantina]]. Kad je [[smrt|umro]] poštovali su ga svi, naročito Francuzi koji su od njega željeli stvoriti simbol alžirske podrške kolonijalnoj vladavini, što im nije uspjelo.<ref name=brit>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Abdelkader |title= ''Abdelkader, Algerian leader'' |publisher= Encyclopaedia Britannica |language =engleski |accessdate = 26.1. 2020.}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Abdelkader El Djezairi}} * [https://www.britannica.com/biography/Abdelkader ''Abdelkader, Algerian leader'' (na portalu Encyclopaedia Britannica)] {{en icon}} {{Lifetime|1808|1883|Abd el-Kader}} [[Kategorija:Alžirski političari]] [[Kategorija:Biografije, Alžir]] [[Kategorija:Historija Alžira]] oth11qo5j205229d0moiu0e2e2dbp1m Sovjetska ekspedicija na Mount Everest 1982. 0 4663557 42689994 42454430 2026-09-17T12:34:36Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42689994 wikitext text/x-wiki '''Sovjetska ekspedicija na Mount Everest 1982.''' penjala se na vrh novom rutom po Jugozapadnoj strani, lijevo od Centralne jaruge. Bio je to prvi sovjetski uspon na [[Mount Everest]], jer se 11 [[Alpinizam|alpinista]] popelo na vrh.<ref name="Ruuuuu">{{Cite web |url=https://www.britannica.com/place/Mount-Everest/First-solo-climb |title=Britannica - Prvi solo uspon |work=britannica.com |accessdate= 15. 2. 2020}}</ref> [[Englezi|Engleski]] [[Planinarstvo|planinar]] [[Chris Bonington]] rutu je ocijenio kao tehnički najtežu ikad ispenjanu na Everestu,<ref>{{cite book |title=Chris Bonington: Everest |last=Bonington |first=Chris |author-link=Chris Bonington |year=2002 |publisher=Weidenfeld & Nicolson |isbn=1-84188-230-5 |page=[https://archive.org/details/chrisboningtonse0000boni/page/138 138] |url=https://archive.org/details/chrisboningtonse0000boni/page/138 }}</ref> što su priznali i ostali eminentni alpinisti.<ref name="everest70sae">{{Cite web |url=https://www.theuiaa.org/home/celebration-of-the-1982-ascent-of-mount-everest-in-moscow-by-congress-of-climbers/ |title=Proslava uspona na Mount Everest iz 1982. u Moskvi na kongresu penjača |work=www.theuiaa.org |accessdate= 18. 12. 2012}}</ref> == Period 1952 - 1959 == Početkom 50-ih godina XX vijeka trajala je utrka između [[Britanci|Britanaca]] i [[Švicarci|Švicaraca]] oko prvog uspona na Mount Everest. U utrku su se uključili i [[Rusi]]. U oktobru 1952. poslali su vojnim [[avion]]ima jaku [[Ekspedicija|ekspediciju]] od 35 članova na Everest. Nakon dugotrajnog pješačenja od [[Lhasa|Lase]] do Baznog kampa sa [[Sjeverna strana (Mount Everest)|sjeverne strane]], nosači su isplaćeni. Rusi su počeli penjanja bez [[Aklimatizacija|aklimatizacije]], koristeći predhodne britanske rute preko [[Sjeverni prijevoj|Sjevernog prevoja]]. Iz Kampa 7, na visini 8200 m. javili su se radio vezom, nagovještavajući uspon na vrh u naredna dva dana, zavisno od vremenskih prilika. To je bilo posljednje što se od njih čulo. Zatrpala ih je [[lavina]]. Bio je jedan bezuspješan pokušaj potrage i o ovom događaju se nije puno pričalo. <ref name="Rusi">{{Cite web |url=https://www.alpinejournal.org.uk/Contents/Contents_1994_files/AJ%201994%20109-115%20Gippenreiter%20Everest.pdf |title=Mount Everest i Rusi između 1952 i 1958 |work=alpinejournal.org.uk |accessdate= 15. 2. 2020}}</ref> Između 1954 i 1960, došlo je do prvih ličnih kontakata sa [[John Hunt]]om, vođom britanskih Everest ekspedicija, koji su otvorili prozor u svijet za Sovjetsko planinarstvo (i ne samo za njega).<ref name="Rusir">{{Cite web |url=https://www.alpinejournal.org.uk/Contents/Contents_1994_files/AJ%201994%20109-115%20Gippenreiter%20Everest.pdf |title=Eva Maurer - Sovjetsko planinarstvo i Mount Everest 1953 - 1960 |work=The International Journal of the History of Sport |accessdate= 15. 2. 2020}}</ref> === Izviđačka ekspedicija 1958. === Godine 1955 [[SSSR|Sovjetski Savez]] je predložio Kini formiranje zajedničkog tima sa ciljem osvajanja Everesta. [[Kinezi]] su zatim izgradili put dug 360 km. do Baznog logora ispod Everesta. Krajem 1958. god. jedna zajednička izviđačka ekspedicija uputila se na Everest i sačinjavali su je: 10 kineskih i 3 sovjetska penjača, 3 meteorologa, 4 topografa, 10 tibetanskih nosača, 4 radio operatora i jedan dio pomoćnog osoblja. Materijal do Baznog kampa na 5900 metara je prebačen sa 50 konja i 350 samarnih životinja. Ekspediciju su pratila dva vojnika sa automatskim naoružanjem. O ekspediciji, zbog političke situacije u Tibetu, nije bilo objavljenih vijesti. Zaključak ekspedicije je bio da ruta na vrh treba da ide sa istočnog Rongbuk lednika preko Sjevernog prevoja. U proljeće 1959. izbili su neredi u [[Tibet]]u, i ekspedicija na vrh je odložena. Kada se početkom 1960 situacija u Tibetu smirila, Kinezi su predložili nastavak priprema. U međuvremenu uslijedio je i politički razlaz između Kine i Sovjetskog Saveza. Zajednički planinarski tim se raspao, Sovjeti su odbili daljnju saradnju, a povukli su i opremu. Kineska vlada je naručila novu opremu u [[Švicarska|Švicarskoj]] i 1960. [[Kineska ekspedicija na Mount Everest 1960.|kineska ekspedicija je osvojila Everest]].<ref name="Rusi"/> Sovjeti su mogli samo da čestitaju. [[File:Mount Everest Climbing Routes 1924-1996 photomap-fr.svg|thumb|desno|500px|Rute na Mount Everestu.]] == 1982 == Sovjeti su se pojavili tek 1982. god. Pohod na Everest bio je posvećen 60-godišnjem stvaranju SSSR. Ekspedicija je brojala 25 članova: vođa, trojica trenera, 17 alpinista i 4 ostalih. Do tada su sovjetski alpinisti osvojili najviši vrh visine 7495 metara, koliko iznosi visina Vrha kumunizma u [[Pamir]]u. Do vrha Everesta su dolazili penjući se u parovima, bez pogibija, ali sa nekoliko amputiranih prstiju.<ref name="everest70s">{{Cite web |url=http://www.explorersweb.com/webtv/videoconsol_everestarial.htm |title=Maršute uspona na Mount Everest - klikom na broj dobije se kratki prikaz ekspedicije |work=explorersweb.com |accessdate= 15. 2. 2020}}</ref> == Uspon na vrh == Za napredovanje prema vrhu podigli su slijedeće kampove: * bazni (21.03., 5340m) — na [[Kumbu ledopad]] * prolazni (21.03, 6100m) * kamp-1 (22.03., 6500m) * kamp-2 (31.03., 7350m) * kamp-3 (12.04., 7850m) * kamp-4 (18.04., 8250m) * jurišni (03.05., 8500m) Ekspedicija je za završni uspon koristila jedinstvenu taktiku. Kada su Balberdin i Mislovski iz jurišnog kampa na 8500 m. u 4 sata po noći krenuli na vrh, u naredna dva sata, prema rasporedu koji je radio vezom dolazio iz Baznog kampa, krenuli su svi parovi predhodno raspoređeni po visinskim kampovima, počevši od kampa 1 na 6500 m. Prvi dvojac je izašao na vrh oko 14 sati, zadržali se pola sata i krenuli nazad. Zatim su se zagubili u snježnoj mećavi. Drugi par je pošao u pomoć i pronašli su kolege ispod vrha. Nakon što su ukazali pomoć dvojici promrzlih koji su se vraćali sa vrha, i sami su odlučili uspeti se na vrh. Za to vrijeme ostali parovi su se pomjerali prema gore. Ovaj kružni tok penjanja i silazaka trajao je nekoliko dana dok se 11 alpinista nije našlo na vrhu.<ref name="everest70ss">{{Cite web |url=http://www.lib.ru/ALPINISM/EWEREST/ewerest.txt |title=Everest 82 - pohod sovjetskih alpinista na najviši svjetski vrh |work=lib.ru |accessdate= 15. 2. 2020}}</ref> {| class="wikitable" |+Osvajači Everesta !Datum !Alpinista |- |align=center|4 maja 1982. |[[Vladimir Baliberdin]],<ref name="Balberdin">{{Cite web |url=http://www.elbrusrace.com/en/thebeginning/1989/bal |title=Balyberdin Vladimir Sergeevich (1949-1994). |work=elbrusrace.com |accessdate=15. 2. 2020 |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927193336/http://elbrusrace.com/en/thebeginning/1989/bal |dead-url=yes }}</ref> [[Edvard Mislovski]] |- |align=center|noć 4/5 maj 1982. |[[Sergej Beršov]], [[Mihail Turkevič]] |- |align=center|5 maja 1982. |[[Valentin Ivanov]], [[Sergej Efimov]] |- |align=center|noć 7/8 maj 1982. |[[Kazbek Valiev]],<ref name="Valiev">{{Cite web |url=https://www.rt.com/sport/everest-soviet-expedition-mountaineering-702/ |title=Everest je još izazov |work=rt.com - 15 Nov, 2012 |accessdate= 15. 2. 2020}}</ref><ref name="Kazbek">{{Cite web |url=https://mountain.kz/en/Hall-of-Fame/2189/valiyev-kazbek-shakimovich |title=Valiyev Kazbek Shakimovich |work=mountain.kz - 15 Nov, 2012 |accessdate=15. 2. 2020 |archive-date=2019-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407202246/http://mountain.kz/en/Hall-of-Fame/2189/valiyev-kazbek-shakimovich |url-status=dead }}</ref> [[Vaterij Hrišatni]] |- |align=center|9 maja 1982. |[[Valerij Homutov]], [[Vladimir Pučkov]], [[Jurij Golodov]] |} Trideset godina kasnije, 2112 god. u Moskvi je održana svečanost povodom prvog osvajanja, a odlikovanja su dodijeljena za 70 ruskih alpinista koji su do tog trenutka ostvarili uspon na Everest.<ref name="Valiev"/> == Reference == {{reference|2}} [[Kategorija:Ekspedicije na Mount Everest]] [[Kategorija:Planinarstvo u Sovjetskom Savezu]] [[Kategorija:1982.]] l76h6ia80m3j8eo2wwrkqo71zfehkh1 Stara džamija u naselju Rujnica 0 4664357 42690007 42042013 2026-09-17T15:36:29Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690007 wikitext text/x-wiki '''Stara džamija u selu Rujnica,''' nalazi se na području opštine [[Zavidovići]], [[Bosna i Hercegovina]]. Proglašena je za [[nacionalni spomenik BiH]]. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 9. do 12. februara 2010. godine je donijela odluku da se džamija proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]].<ref>{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3292 |title= Stara džamija |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 13. 11. 2020 |archive-date= 2021-03-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210329053920/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3292 }}</ref> Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, [[Amra Hadžimuhamedović]], [[Dubravko Lovrenović]] i [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća). Nacionalni spomenik čine džamija, groblje i levha iz 1923/24. godine. == Historija == Nekadašnja džamija u Kurtićima, u podnožju planine Ozren, je bila sagrađena 1903. godine. Demontirana je 1933. godine, a godine 1934, prenesena je volovskim drvenim kolima iz Kurtića u Rujnicu. Od prvobitne stare džamije u Kurtićima, sačuvana je samo drvena munara. Voda u džamiju je uvedena 70-tih godina, a struja 60-tih godina 20. vijeka. Pored stare džamije je 1998. godine izgrađena nova potkupolna džamija. Stara džamija se prestala upotrebljavati kao vjerski objekat i koristi se za potrebe skladištenja. == Opis == Džamija u Rujnici pripada tipu džamija sa četverovodnim krovom i drvenom munarom. Gabaritne dimenzije džamije iznose cca 10,29 x 11,40 metara. Konceptom prostorne organizacije, prizemlje e riješeno kao dvoprostorno: sa ulaznim dijelom i centralnim molitvenim prostorom , dok je spratna etaža riješena u vidu izrazito dubokog prednjeg mahfila. Popođeni tavan, kao i dva mobilna drvena kapka na tavanu, postavljena uz „mihrabski“ zid, ukazuje na zaključak da je i tavanski prostor, u posebnim prilikama, bio korišten u vrijeme molitve. Dekoracije u drvetu su primijenjene na mahfilu. Na vertikalnim sudarima dasaka ograde mahfila pojavljuju se izrezi u obliku kruga i srca, koji ogradama daju transparentnost. Ograda mahfila je bojena u alternacijama tamnozelene i bijele boje, dok se na stubovima koji nose mahfil, pojavljuju rezbarene geometrijske dekoracije, oblici krugova i trouglova, koje su dodatno naglašene bojenjem u nijanse oker, crvene, zelene, bijele i plave boje. U džamiji se i danas čuva levha rađena na papiru oštećenom vlagom. Mastilo na levhi je na pojedinim mjestima razliveno a dijelovi levhe su uništeni zbog uticaja vlage. Levha je dimenzija 46,5x40 cm podijeljena na četiri jednaka polja unutar kojih su različitom bojom mastila zapisani različiti tekstovi sulus stilom [[Arapsko pismo|arapskog pisma]]. Na levhi nema potpisa autora. Potiče iz 1923/24. godine što znači da je i ona zajedno sa džamijom donesena iz sela Kurtići. == Literatura == * [https://www.knjiga.ba/islamska-epigrafika-bosni-i-hercegovini-1-3-n1386.html Mehmed Mujezinović - Islamska epigrafika Bosne i Hercegovine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116235459/https://www.knjiga.ba/islamska-epigrafika-bosni-i-hercegovini-1-3-n1386.html |date=2021-01-16 }} == Reference == {{reference}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Zavidovićima]] eeqef28txbjplkeuz0cbp83s9btiyjy Razgovor s korisnikom:SHB 3 4668601 42690084 41073068 2026-09-18T03:10:45Z Max 195069 Max premješta stranicu [[Razgovor s korisnikom:SHB2000]] na [[Razgovor s korisnikom:SHB]]: Automatsko premještanje stranice zbog preimenovanja korisnika "[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]" u "[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]" 41073068 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1rem #dd0000 ridge; padding: 0.5em;">Hello! Please message me on [[m:User talk:SHB2000|meta.wikimedia.org]] instead. I may not notice messages on this page.</div> ojy2vkqs676esjrcfi79dwyt0tjr5xc Wikipedija:Igralište 4 4669001 42690089 42689722 2026-09-18T03:30:46Z Aca 108187 Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-50099-62|~2026-50099-62]] ([[User talk:~2026-50099-62|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:Vipz|Vipz]] 42683991 wikitext text/x-wiki {{Molimo ne dirajte ovu liniju (naslov igrališta)}}<!-- * Dobro došli na igralište! * * Ne dirajte ovaj dio * * Stranica se sporadično prazni * * Slobodno testirajte uređivanje ispod ove linije * ■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■--> g1ge3o0gbactzrru5dhfrs8jk89q4eu Tinejdžerska trudnoća 0 4669202 42690101 42677702 2026-09-18T05:15:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690101 wikitext text/x-wiki '''Tinejdžerska trudnoća''', poznata i kao '''adolescentna trudnoća''', je [[trudnoća]] kod [[Ženka|žena]] mlađih od 20 godina.<ref name="WHO2004">{{Cite book|url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/42903/1/9241591455_eng.pdf|title=Adolescent Pregnancy|date=2004|publisher=World Health Organization|isbn=978-9241591454|page=5|access-date=28 July 2017}}</ref> Trudnoća može nastupiti [[Snošaj|spolnim odnosom]] nakon početka [[Ovulacija|ovulacije]], što može biti i prije prve [[Menstruacija|menstruacije]], ali obično se javlja nakon početka menstruacije.<ref>{{Cite web|title=Can a Girl Get Pregnant if She Has Never Had Her Period?|url=http://kidshealth.org/teen/expert/periods/pre_period.html}}</ref> Kod dobro uhranjenih djevojaka, prva se menstruacija obično javlja oko 12. ili 13. godine života.<ref>{{Cite web|title=Medscape: Medscape Access|url=http://www.medscape.com/viewarticle/589004_3}}</ref> Trudne tinejdžerice se suočavaju s mnogim istim problemima vezanim uz trudnoću kao i ostale žene. Za one mlađe od 15 godina tu su i dodatne brige jer je manja vjerojatnost da će biti fizički razvijene za održavanje zdrave trudnoće i/ili rađanje.<ref name="savethechildren">{{Citiranje časopisa|last=Mayor S|year=2004|title=Pregnancy and childbirth are leading causes of death in teenage girls in developing countries|journal=BMJ|volume=328|issue=7449|pages=1152|doi=10.1136/bmj.328.7449.1152-a|pmc=411126|pmid=15142897}}</ref> Za djevojke u dobi od 15 do 19 godina rizici su više povezani s socio-ekonomskim, nego s biološkim čimbenicima.<ref name="makinson"/> Rizik [[Mala porođajna težina|niske porođajne težine]], [[Prijevremeno rođenje|prijevremenog poroda]], [[Anemija|anemije]] i [[Preeklampsija|preeklampsije]] povezan je s [[Biološko doba|biološkom dobi]], jer se opaža kod tinejdžerskih poroda čak i nakon kontrole drugih čimbenika rizika, poput pristupa [[Prenatalna njega|prenatalnoj skrbi]].<ref>{{Citiranje časopisa|vauthors=Loto OM, Ezechi OC, Kalu BK, Loto A, Ezechi L, Ogunniyi SO|year=2004|title=Poor obstetric performance of teenagers: Is it age- or quality of care-related?|journal=Journal of Obstetrics & Gynaecology|volume=24|issue=4|pages=395–398|doi=10.1080/01443610410001685529|pmid=15203579}}</ref><ref>{{Citiranje časopisa|last=Abalkhail BA|year=1995|title=Adolescent pregnancy: Are there biological barriers for pregnancy outcomes?|journal=The Journal of the Egyptian Public Health Association|volume=70|issue=5–6|pages=609–625|pmid=17214178}}</ref> Tinejdžerske trudnoće povezane su s brojnim društvenim pitanjima, poput niže razine [[Obrazovanje|obrazovanja]] [[Siromaštvo|i siromaštva]].<ref name="WHO2018"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-pregnancy "Adolescent pregnancy"]. </cite></ref> Tinejdžerska trudnoća u razvijenim zemljama obično se događa izvan [[brak]]a i često je slijedi [[društvena stigma]].<ref name="bbc.co.uk">{{Cite web|date=2014-02-25|title=Young mothers face stigma and abuse, say charities|url=http://www.bbc.co.uk/newsbeat/26326035}}</ref> Tinejdžerska trudnoća u [[Zemlje u razvoju|zemljama u razvoju]] često se javlja u braku, a polovica je planirana.<ref name="WHO2018" /> Međutim, u tim društvima ranu trudnoću može slijediti [[Malnutricija|pothranjenost]] i loše zdravstvene usluge pa tako uzrokovati i zdravstvene probleme. Kada se koriste u kombinaciji, obrazovne intervencije i pristup [[Kontracepcija|kontracepciji]] mogu smanjiti neželjene tinejdžerske trudnoće.<ref name="Ori2016">{{Citiranje časopisa|last=Oringanje|first6=John E|doi=10.1002/14651858.cd005215.pub3|pages=CD005215|volume=2|language=en|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|title=Interventions for preventing unintended pregnancies among adolescents|date=3 February 2016|last6=Ehiri|first=Chioma|first5=Anne|last5=Meremikwu|first4=Ekpereonne|last4=Esu|first3=Hokehe|last3=Eko|first2=Martin M|last2=Meremikwu|pmid=26839116}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0026/002607/260770e.pdf|title=International technical guidance on sexuality education: An evidence-informed approach|publisher=UNESCO|year=2018|isbn=978-92-3-100259-5|location=Paris|pages=18}}</ref> U [[2015]]., oko 47 na 1.000 žena imalo je djecu mlađu od 20 godina. Stope su veće u Africi, a niže u Aziji. U zemljama u razvoju, godišnje rađa djecu oko 2,5 milijuna žena mlađih od 16 godina i 16 milijuna žena od 15 do 19 godina. Pritom, još 3,9 milijuna vrši [[pobačaj]]. U cijelom svijetu najčešći su uzrok smrti žena od 15 do 19 godina komplikacije povezane s trudnoćom.<ref name="WHO2018" /> == Definicija == Dob majke tinejdžerice određuje se prema lako provjerljivom datumu kada trudnoća ''prestaje'', a ne prema pretpostavljenom datumu [[Oplodnja|oplodnje]].<ref name="Kost">{{Citiranje časopisa|vauthors=Kost K, Henshaw S, Carlin L|year=2010|title=U.S. Teenage Pregnancies, Births and Abortions: National and State Trends and Trends by Race and Ethnicity|url=http://www.guttmacher.org/pubs/USTPtrends.pdf|quote=Pregnancies are the sum of births, abortions and miscarriages. Please note that in these tables, "age" refers to the woman’s age when the pregnancy ended. Consequently, actual numbers of pregnancies that occurred among teenagers are higher than those reported here, because most of the women who conceived at age 19 had their births or abortions after they turned 20 and, thus, were not counted as teenagers.}}</ref> Slijedom toga, statistike ne uključuju trudnoće koje su započele s 19 godina, ali su završile na ili nakon 20. rođendana žene.<ref name="Kost" /> Slično, statistike o bračnom stanju majke određene su temeljem toga je li udana na kraju trudnoće, a ne u vrijeme oplodnje. == Posljedice == === Roditelji tinejdžeri === [[Populacijski fond Ujedinjenih naroda|Fond Ujedinjenih naroda za stanovništvo]] (UNFPA) ukazao je: "Trudnoća među djevojkama mlađim od 18 godina ima nepopravljive posljedice. Krši prava djevojaka, s posljedicama opasnim po život u smislu seksualnog i reproduktivnog zdravlja, te predstavlja visoke razvojne troškove za zajednice, osobito u kontekstu produžavanja ciklusa siromaštva." <ref name="Adolescent Pregnancy">{{Cite web|year=2013|title=Adolescent Pregnancy|url=http://www.unfpa.org/publications/adolescent-pregnancy|publisher=UNFPA}}</ref> Posljedice po zdravlje uključuju i to što još nisu fizički spremne za trudnoću i porod, što dovodi do komplikacija i pothranjenosti, budući da većinom dolaze iz kućanstava s nižim prihodima. Rizik od smrti za djevojke mlađe od 15 godina u zemljama s niskim i srednjim prihodom veći je nego za žene u dvadesetima.<ref name="Adolescent Pregnancy" /> Tinejdžerska trudnoća također utječe na obrazovanje i prihod djevojčica jer su mnoge prisiljene napustiti školu, što na kraju ugrožava buduće prilike i ekonomske izglede.<ref name="unfpa.org">{{Cite web|title=Adolescent pregnancy - UNFPA - United Nations Population Fund|url=http://www.unfpa.org/adolescent-pregnancy}}</ref> Nekoliko je studija ispitivalo socio-ekonomski, [[Medicina|medicinski]] i [[Psihologija|psihološki]] utjecaj trudnoće i [[Roditeljstvo|roditeljstva]] na tinejdžere. Životni ishodi tinejdžerskih majki i njihove djece različiti su; drugi čimbenici, poput [[Siromaštvo|siromaštva]] ili socijalne podrške, mogu biti važniji od dobi majke pri rođenju. Roditelji tinejdžeri koji se mogu osloniti na potporu obitelji i zajednice, socijalne usluge i podršku za brigu o djeci, vjerojatnije će nastaviti obrazovanje i dobiti bolje plaćene poslove kako napreduju s obrazovanjem.<ref>Stepp, G. (2009) [http://www.vision.org/visionmedia/family-relationships/teen-pregnancy/15432.aspx Teen Pregnancy: The Tangled Web]. vision.org</ref> Biti mlada majka u zemlji prvog svijeta ima velike šanse utjecati na daljnje [[obrazovanje]]. Majke tinejdžerice češće će napustiti [[Srednja škola|srednju školu]].<ref name="natcamp">The National Campaign to Prevent Teen Pregnancy. (2002). {{Cite web|title=Not Just Another Single Issue: Teen Pregnancy Prevention's Link to Other Critical Social Issues|url=http://www.teenpregnancy.org/resources/data/pdf/notjust.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928011106/http://www.teenpregnancy.org/resources/data/pdf/notjust.pdf|archive-date=2007-09-28|accessdate=2021-09-25|archivedate=2007-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928011106/http://www.teenpregnancy.org/resources/data/pdf/notjust.pdf}}</ref> Jedno je istraživanje iz 2001. godine pokazalo da je, u odnosu na žene koje su prvi put rodile u tridesetima, 10-12% žena koje su rodile tijekom tinejdžerskih godina završilo i 14-29% pohađalo [[srednjoškolsko obrazovanje]].<ref>{{Citiranje časopisa|vauthors=Hofferth SL, Reid L, Mott FL|year=2001|title=The effects of early childbearing on schooling over time|journal=Family Planning Perspectives|volume=33|issue=6|pages=259–267|doi=10.2307/3030193|jstor=3030193|pmid=11804435}}</ref> Mlado majčinstvo u [[Razvijene zemlje|razvijenoj zemlji]] može utjecati na zaposlenost i [[Društvena klasa|društvenu klasu]]. Za trudnice ili majke tinejdžerice postoji sedam puta veća vjerojatnost da počine [[samoubojstvo]] od ostalih tinejdžera.<ref>{{Cite web|title=The Psychological Effects of Teenage Women During Pregnancy|url=http://sean-c-powers.com/TeenagePregnancy.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116185041/http://sean-c-powers.com/TeenagePregnancy.html|archive-date=2009-01-16|access-date=2009-01-05|accessdate=2021-09-25|archivedate=2009-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116185041/http://sean-c-powers.com/TeenagePregnancy.html}}</ref> Prema Nacionalnoj kampanji za sprječavanje tinejdžerske trudnoće, gotovo jedna od četiri tinejdžerske majke doživjet će drugu trudnoću u roku od dvije godine od prve trudnoće.<ref name="Statistics on Teen Pregnancy">"Statistics on Teen Pregnancy".</ref> Trudnoća i porođaj značajno povećavaju šanse da te majke napuste srednju školu, a čak polovica spadne pod socijalnu skrb. Mnogi roditelji tinejdžeri nemaju intelektualnu ili emocionalnu zrelost koja je potrebna za osiguravanje drugog života.<ref name="Day 2009">{{Citiranje časopisa|vauthors=Cornelius MD, Goldschmidt L, Willford JA, Leech SL, Larkby C, Day NL|year=2008|title=Body Size and Intelligence in 6-year-olds: Are Offspring of Teenage Mothers at Risk?|journal=Maternal and Child Health Journal|volume=13|issue=6|pages=847–856|doi=10.1007/s10995-008-0399-0|pmc=2759844|pmid=18683038}}</ref> Često su te trudnoće mjesecima skrivene što rezultira nedostatkom odgovarajuće prenatalne njege i opasnim ishodima za bebe.<ref name="Day 2009" /> Čimbenici koji određuju koje će majke vjerojatnije imati blisko razmaknute ponovne porode uključuju brak i obrazovanje: vjerojatnost se smanjuje s razinom obrazovanja mlade žene - ili njezinih roditelja - i povećava se ako se uda.<ref>{{Citiranje časopisa|vauthors=Kalmuss DS, Namerow PB|year=1994|title=Subsequent childbearing among teenage mothers: the determinants of a closely spaced second birth|journal=Fam Plann Perspect|volume=26|issue=4|pages=149–53, 159|doi=10.2307/2136238|jstor=2136238|pmid=7957815}}</ref> Za adresiranje tinejdžerske trudnoće potreban je holistički pristup. To znači ne usredotočiti se na promjenu ponašanja djevojaka, već na adresiranje temeljnih razloga tinejdžerske trudnoće, poput siromaštva, nejednakosti spolova, društvenih pritisaka i prisile. Ovaj pristup trebao bi uključivati „pružanje cjelovitog [[zdravstvenog odgoja]] primjerenog dobi za sve mlade ljude, ulaganje u obrazovanje djevojčica, sprječavanje brakova djece, [[Seksualno nasilje|seksualnog nasilja]] i prisile, izgradnju rodno ravnopravnih društava osnaživanjem djevojčica i uključivanjem muškaraca i dječaka te osiguravanjem pristupa informacijama o spolnom i reproduktivnom zdravlju, kao i uslugama koje ih dočekuju i olakšavaju njihov izbor”.<ref name="unfpa.org"/> === Djeca roditelja tinejdžera === Rano majčinstvo može utjecati na [[Dječja psihologija|psihosocijalni razvoj]] djeteta. Djeca tinejdžerskih majki imaju veću vjerojatnost da će se prerano roditi s niskom porođajnom težinom, što ih predisponira za mnoga druga doživotna stanja.<ref name="Gibbs-2012">{{Citiranje časopisa|last=Gibbs|first=CM.|last2=Wendt|first2=A.|last3=Peters|first3=S.|last4=Hogue|first4=CJ.|date=Jul 2012|title=The impact of early age at first childbirth on maternal and infant health|journal=Paediatr Perinat Epidemiol|volume=26 Suppl 1|pages=259–84|doi=10.1111/j.1365-3016.2012.01290.x|pmc=4562289|pmid=22742615}}</ref> Djeca majki tinejdžerki izložena su većem riziku od intelektualnih, jezičnih i socio-emocionalnih zastoja.<ref name="Day 2009"/> [[Smetnje u razvoju|Poremećaji u razvoju]] i [[Ponašanje|problemi u ponašanju]] povećani su kod djece rođene od majki tinejdžerki.<ref name="aap">{{Citiranje časopisa|last=American Academy Of Pediatrics. Committee On Adolescence Committee On Early Childhood Adoption|first=Dependent Care|year=2001|title=American Academy of Pediatrics: Care of adolescent parents and their children|url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_2001-02_107_2/page/429|journal=Pediatrics|volume=107|issue=2|pages=429–34|doi=10.1542/peds.107.2.429|pmid=11158485}}</ref><ref>{{Citiranje časopisa|vauthors=Hofferth SL, Reid L|year=2002|title=Early Childbearing and Children's Achievement And Behavior over Time|url=https://archive.org/details/sim_perspectives-on-sexual-and-reproductive-health_january-february-2002_34_1/page/41|journal=Perspectives on Sexual and Reproductive Health|volume=34|issue=1|pages=41–49|doi=10.2307/3030231|jstor=3030231|pmid=11990638}}</ref> Jedno je istraživanje pokazalo da je manje vjerojatno da će adolescentne majke stimulirati svoje dijete kroz [[Naklonost|ponašanja]] poput [[Haptička komunikacija|dodira]], [[osmijeh]]a i [[Jezikoslovlje|verbalne komunikacije]] ili biti osjetljive i prihvaćati njegove potrebe.<ref name="aap" /> Drugi je otkrio da je manje vjerojatno da će oni koji su imali veću društvenu podršku [[Ljutnja|pokazivati bijes]] prema svojoj djeci ili se oslanjati na [[Kazna|kaznu]] u odgoju djece.<ref>{{Citiranje časopisa|last=Crockenberg S|year=1987|title=Predictors and correlates of anger toward and punitive control of toddlers by adolescent mothers|url=https://archive.org/details/sim_child-development_1987-08_58_4/page/n83|journal=Child Dev|volume=58|issue=4|pages=964–75|doi=10.2307/1130537|jstor=1130537|pmid=3608666}}</ref> Zapažen je i loš [[Ocjena (obrazovanje)|akademski uspjeh]] kod djece majki tinejdžerki, pri čemu mnoga djeca zaostaju po pitanju razrednog stupnja, postižu niže ocjene na standardiziranim testovima i/ili ne završavaju srednju školu.<ref name="natcamp"/> Kćeri rođene od [[Roditelji|roditelja]] tinejdžera češće će i same postati majke tinejdžerice.<ref name="natcamp" /><ref name="Furstenberg">{{Citiranje časopisa|vauthors=Furstenberg FF, Levine JA, Brooks-Gunn J|year=1990|title=The children of teenage mothers: patterns of early childbearing in two generations|journal=Fam Plann Perspect|volume=22|issue=2|pages=54–61|doi=10.2307/2135509|jstor=2135509|pmid=2347409}}</ref> Sinovi rođeni od majki tinejdžerica imaju tri puta veću vjerojatnost da će izdržati [[Zatvor|zatvorsku kaznu]] .<ref>Maynard, Rebecca A. (Ed.). (1996).</ref> === Zdravstvena perspektiva === Majčino i [[Prenatalni razvoj čovjeka|prenatalno]] zdravlje posebno zabrinjava kod tinejdžera koji su trudni ili su postali roditelji. U svijetu je učestalost [[Prijevremeno rođenje|prijevremenog poroda]] i [[Težina pri rođenju|niske porođajne težine]] veća među majkama tinejdžericama.<ref name="makinson"/><ref name="natcamp"/><ref>{{Citiranje časopisa|vauthors=Scholl TO, Hediger ML, Belsky DH|year=1994|title=Prenatal care and maternal health during adolescent pregnancy: A review and meta-analysis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-adolescent-health_1994-09_15_6/page/444|journal=The Journal of Adolescent Health|volume=15|issue=6|pages=444–456|doi=10.1016/1054-139X(94)90491-K|pmid=7811676}}</ref> Istraživanja pokazuju da je manje vjerojatno da će trudne tinejdžerice dobiti prenatalnu skrb - često je traže u [[Trudnoća|trećem tromjesečju]], ako je uopće traže.<ref name="makinson">{{Citiranje časopisa|last=Makinson C|year=1985|title=The health consequences of teenage fertility|journal=Family Planning Perspectives|volume=17|issue=3|pages=132–139|doi=10.2307/2135024|jstor=2135024|pmid=2431924}}</ref> [[Institut Guttmacher]] izvjestio je da jedna trećina trudnih tinejdžerki dobiva nedovoljnu prenatalnu skrb i da će njihova djeca imati veće zdravstvene probleme u djetinjstvu ili biti hospitalizirana od one koju su rodile starije žene.<ref>Guttmacher Institute. (1999, September).</ref> U SAD-u, tinejdžerke Latinoamerikanke koje zatrudne suočavaju se s preprekama za dobivanje zdravstvene zaštite jer su najmanje osigurana skupina u zemlji.<ref name="Sandra P 2008">{{Citiranje časopisa|last=Sterling|first=Sandra P.|date=2009|title=Contraceptive Use Among Adolescent Latinas Living in the United States: The Impact of Culture and Acculturation|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pediatric-health-care_january-february-2009_23_1/page/19|journal=Journal of Pediatric Health Care|volume=23|issue=1|pages=19–28|doi=10.1016/j.pedhc.2008.02.004|pmid=19103403}}</ref> Mlade majke kojima se pruža kvalitetna trudnička skrb imaju znatno zdravije bebe od onih koje nemaju tu skrb. Čini se da su mnogi zdravstveni problemi povezani s majkama tinejdžerkama posljedica nedostatka pristupa odgovarajućoj zdravstvenoj skrbi.<ref>{{Citiranje časopisa|vauthors=Raatikainen K, Heiskanen N, Verkasalo PK, Heinonen S|year=2005|title=Good outcome of teenage pregnancies in high-quality maternity care|journal=The European Journal of Public Health|volume=16|issue=2|pages=157–161|doi=10.1093/eurpub/cki158|pmid=16141302}}</ref> Mnogi trudni tinejdžeri izloženi su riziku od [[Malnutricija|nedostatka nutritivno kvalitetne prehrane]] zbog loših [[Dijeta|prehrambenih navika]] uobičajenih u adolescenciji, uključujući pokušaje [[Mršavljenje|gubitka kilograma]] dijetom, preskakanje obroka, [[Faddizam u hrani|fadizam u prehrani]], "grickanje" i konzumaciju [[Brza hrana|brze hrane]].<ref>{{Citiranje časopisa|vauthors=Gutierrez Y, King JC|year=1993|title=Nutrition during teenage pregnancy|url=https://archive.org/details/sim_pediatric-annals_1993-02_22_2/page/99|journal=Pediatric Annals|volume=22|issue=2|pages=99–108|doi=10.3928/0090-4481-19930201-07|pmid=8493060}}</ref> Neadekvatna [[Prehrana i trudnoća|prehrana tijekom trudnoće]] još je izraženiji problem među tinejdžerima u zemljama u razvoju.<ref>{{Citiranje časopisa|vauthors=Sanchez PA, Idrisa A, Bobzom DN, Airede A, Hollis BW, Liston DE, Jones DD, Dasgupta A, Glew RH|year=1997|title=Calcium and vitamin D status of pregnant teenagers in Maiduguri, Nigeria|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-national-medical-association_1997-12_89_12/page/805|journal=Journal of the National Medical Association|volume=89|issue=12|pages=805–811|pmc=2608295|pmid=9433060}}</ref><ref>{{Citiranje časopisa|vauthors=Peña E, Sánchez A, Solano L|year=2003|title=Profile of nutritional risk in pregnant adolescents|journal=Archivos Latinoamericanos de Nutricion|volume=53|issue=2|pages=141–149|pmid=14528603}}</ref> Komplikacije trudnoće rezultiraju smrću oko 70.000 tinejdžerki u zemljama u razvoju svake godine. Mlade majke i njihove bebe također su pod većim rizikom od zaraze [[HIV|HIV-om]] .<ref name="savethechildren"/> [[Svjetska zdravstvena organizacija]] procjenjuje da je rizik od smrti nakon trudnoće dvostruko veći za djevojke u dobi od 15 do 19 godina nego za žene u dobi od 20 do 24 godine. Stopa smrtnosti majki može biti i do pet puta veća za djevojčice u dobi od 10 do 14 godina nego za žene u dobi od 20 do 24 godine. Ilegalni [[pobačaj]] također nosi mnoge rizike za tinejdžerke u područjima poput [[Supsaharska Afrika|podsaharske Afrike]] .<ref name="subsahara">{{Citiranje časopisa|last=Locoh|first=Thérèse|date=1999|title=Early Marriage and Motherhood in Sub-Saharan Africa|url=https://www.ajol.info/index.php/ae/article/view/22558|journal=African Environment|volume=10|issue=3|pages=31–42|doi=10.4314/ae.v10i3.22558|}}</ref> Rizik od medicinskih komplikacija veći je za djevojčice mlađe od 15 godina, jer nerazvijena [[zdjelica]] može dovesti do poteškoća pri [[Porođaj|porodu]]. Ometani porođaj obično se rješava [[Carski rez|carskim rezom]] u razvijenim zemljama; međutim, u regijama u razvoju gdje medicinske usluge mogu biti nedostupne, to može dovesti do [[Eklampsija|eklampsije]], [[Akušerska fistula|akušerske fistule]], smrtnosti dojenčadi ili majčinske smrti.<ref name="savethechildren"/><ref name="unfpa.org"/> Za majke starije od petnaest godina, dob sama po sebi nije faktor rizika, a loši ishodi više su povezani s socio-ekonomskim čimbenicima nego s biologijom.<ref name="makinson"/> === Ekonomska perspektiva === [[Oportunitetni trošak|Oportunitetni troškovi za]] cijeli život uzrokovani tinejdžerskom trudnoćom u različitim zemljama variraju od 1% do 30% godišnjeg BDP-a (30% je brojka u [[Uganda|Ugandi]]).<ref name="UNFPA">{{Cite web|last=United Nations Population Fund|date=2014|title=Population and poverty|url=https://www.unfpa.org/resources/population-and-poverty|access-date=22 March 2019}}</ref> U SAD-u, tinejdžerska trudnoća porezne obveznike košta između 9,4 i 28 milijardi dolara svake godine, zbog faktora kao što su udomiteljstvo i izgubljeni prihodi od poreza.<ref name="HHS">{{Cite web|last=United States Department of Health and Human Services|date=2016|title=Negative Impacts of Teen Childbearing|url=https://www.hhs.gov/ash/oah/adolescent-development/reproductive-health-and-teen-pregnancy/teen-pregnancy-and-childbearing/teen-childbearing/index.html|access-date=22 March 2019}}</ref> Procijenjeni rast ekonomske produktivnosti od prekida tinejdžerske trudnoće u Brazilu i Indiji iznosio bi preko 3,5 milijardi dolara, odnosno 7,7 milijardi dolara.<ref name="UNFPA" /> Manje od jedne trećine majki tinejdžerica je uzdržavana, što uvelike povećava vjerojatnost da će se obratiti vladi za pomoć.<ref>O’Halloran, Peggy (April 1998) [https://web.archive.org/web/20070720035204/http://www.moappp.org/Documents/pregnancypovertyschoolandemployment.pdf Pregnancy, Poverty, School and Employment]. moappp.org.</ref> Korelacija između ranijeg rađanja djeteta i neuspjeha završetka srednje škole mnogim mladim ženama smanjuje mogućnosti za karijeru.<ref name="natcamp"/> Jedno je istraživanje pokazalo da je 1988. godine 60% majki tinejdžerki [[Siromaštvo|osiromašilo]] u vrijeme poroda.<ref>{{Citiranje časopisa|vauthors=Coley RL, Chase-Lansdale PL|year=1998|title=Adolescent pregnancy and parenthood. Recent evidence and future directions|url=https://archive.org/details/sim_american-psychologist_1998-02_53_2/page/152|journal=The American Psychologist|volume=53|issue=2|pages=152–166|doi=10.1037/0003-066X.53.2.152|pmid=9491745}}</ref> Dodatna istraživanja pokazala su da je gotovo 50% svih majki tinejdžerica zatražilo [[Socijalna zaštita|socijalnu pomoć]] u prvih pet godina života svog djeteta.<ref name="natcamp" /> Studija provedena na 100 majki tinejdžerki u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velikoj Britaniji]] pokazala je da je samo 11% primalo [[Plaća|plaću]], dok je preostalih 89% [[Nezaposlenost|nezaposleno]].<ref>Social Exclusion Unit. (1999).</ref> Većina britanskih majki tinejdžerica živi u [[Siromaštvo|siromaštvu]], s gotovo polovicom u donjoj petini raspodjele prihoda.<ref name="dfes">[https://web.archive.org/web/20081008194146/http://www.everychildmatters.gov.uk/teenagepregnancy/?FileName=teenpreg.pdf Teenage pregnancy]. everychildmatters.gov.uk</ref> == Faktori rizika == === Kultura === Stope tinejdžerskih trudnoća veće su u društvima u kojima je tradicionalno da se djevojke udaju mlade i gdje ih se potiče da rađaju djecu čim budu u mogućnosti. Na primjer, u nekim podsaharskim afričkim zemljama rana trudnoća često se smatra blagoslovom jer je to dokaz [[plodnost]]i mlade žene.<ref name="subsahara"/> Zemlje u kojima su tinejdžerski brakovi uobičajeni imaju veći broj tinejdžerskih trudnoća. Na [[Indijski potkontinent|indijskom potkontinentu,]] rani brak i trudnoća češći su u tradicionalnim ruralnim zajednicama nego u gradovima.<ref name="escap">{{Citiranje časopisa|last=Mehta|first=Suman|last2=Groenen|first2=Riet|last3=Roque|first3=Francisco|year=1998|title=Adolescents in Changing Times: Issues and Perspectives for Adolescent Reproductive Health in The ESCAP Region|url=http://www.unescap.org/esid/psis/population/icpd/sec7.asp|publisher=United Nations Social and Economic Commission for Asia and the Pacific|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211123000/http://www.unescap.org/esid/psis/population/icpd/sec7.asp|archive-date=2012-02-11|access-date=July 7, 2006}}</ref> Mnogi tinejdžeri nisu educirani o metodama kontracepcije i kako se nositi s vršnjacima koji ih prisiljavaju na spolni odnos prije nego što su spremni. Mnogi trudni tinejdžeri nemaju spoznaje o središnjim činjenicama vezanim uz seksualnost.<ref>{{Citiranje časopisa|last=MacLeod|first=C.|year=1999|title=The 'Causes' of Teenage Pregnancy: Review of South African Research – Part 2|journal=South African Journal of Psychology|volume=29|pages=8–16|doi=10.1177/008124639902900102}}</ref> Ekonomski poticaji također utječu na odluku o rođenju djece. U društvima u kojima se djeca zapošljavaju u ranoj dobi, ekonomski je privlačno imati mnogo djece.<ref>{{Cite book|last=Fog|first=A.|url=https://books.google.com/books?id=Wi1PmIdkVA8C&q=having+children+to+avoid+poverty+in+old+age&pg=PA254|title=Cultural Selection|date=1999-02-28|isbn=9780792355793}}</ref> U društvima u kojima je tinejdžerski brak rjeđi, kao što su mnoge razvijene zemlje, rana dob prvog [[snošaj]]a i nedostatak uporabe [[Kontracepcija|metoda kontracepcije]] (ili njihova nedosljedna i/ili pogrešna upotreba; uporaba metode s velikom stopom neuspjeha također je problem) mogu biti čimbenici u tinejdžerskoj trudnoći.<ref name="oecd"/><ref name="toosoon">[http://aspe.hhs.gov/HSP/cyp/xsteesex.htm Beginning Too Soon: Adolescent Sexual Behavior, Pregnancy And Parenthood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150416092257/http://aspe.hhs.gov/HSP/cyp/xsteesex.htm |date=2015-04-16 }}, US Department of Health and Human Services.</ref> Čini se da je većina tinejdžerskih trudnoća u razvijenom svijetu neplanirana.<ref name="toosoon" /> Mnoge zapadne zemlje uvele su programe zdravstvenog odgoja čiji je glavni cilj smanjenje neplaniranih trudnoća i [[Spolno prenosive bolesti|spolno prenosivih bolesti]]. Zemlje s manjim brojem tinejdžerki koje rađaju prihvaćaju seksualne odnose među tinejdžerima i pružaju sveobuhvatne i uravnotežene informacije o seksualnosti.<ref name="guttmacher2">Guttmacher Institute. (2005).</ref> Tinejdžerske trudnoće uobičajene su među [[Romi]]ma jer se ranije udaju.<ref>{{Citiranje časopisa|last=Avci|title=Attitude and practice of family planning methods among Roma women living in northern Turkey|pmc=6626220|doi=10.1016/j.ijnss.2018.01.002|pages=33–38|issue=1|volume=5|journal=International Journal of Nursing Sciences|date=17 January 2018|first=Ilknur Aydin|first4=Birsen|last4=Altay|first3=Mesiya|last3=Aydin|first2=Figen|last2=Cavusoglu|pmid=31406798}}</ref> === Obiteljsko okruženje === Tinejdžerska trudnoća i majčinstvo mogu utjecati na mlađu braću i sestre. Jedno je istraživanje pokazalo da su mlađe sestre tinejdžerskih majki rjeđe naglašavale važnost [[Obrazovanje|obrazovanja]] i zaposlenja te su vjerojatnije prihvaćale ljudsko spolno ponašanje, roditeljstvo i brak u mlađoj dobi. Utvrđeno je da su i mlađa braća tolerantnija prema vanbračnim i ranim porodima, osim što su podložnija visokorizičnom ponašanju .<ref>{{Citiranje časopisa|last=East PL|year=1996|title=Do adolescent pregnancy and childbearing affect younger siblings?|journal=Family Planning Perspectives|volume=28|issue=4|pages=148–153|doi=10.2307/2136190|jstor=2136190|pmid=8853279}}</ref> Ako mlađe sestre roditelja tinejdžera čuvaju djecu, veća je vjerojatnost da će i same zatrudnjeti.<ref name="Jacobson">{{Citiranje časopisa|vauthors=East PL, Jacobson LJ|year=2001|title=The younger siblings of teenage mothers: a follow-up of their pregnancy risk|url=https://archive.org/details/sim_developmental-psychology_2001-03_37_2/page/254|journal=Dev Psychol|volume=37|issue=2|pages=254–64|doi=10.1037/0012-1649.37.2.254|pmc=3878983|pmid=11269393}}</ref> Kad starija kći dobije dijete, roditelji često postaju sve prihvatljiviji kako vrijeme prolazi.<ref>{{Citiranje časopisa|last=East|first=P. L.|year=1998|title=Impact of Adolescent Childbearing on Families and Younger Sibling: Effects that Increase Younger Siblings' Risk for Early Pregnancy|journal=Applied Developmental Science|volume=2|issue=2|pages=62–74|doi=10.1207/s1532480xads0202_1}}</ref> Studija iz Norveške 2011. pokazala je da je vjerojatnost da će mlađa sestra imati tinejdžersku trudnoću porasla s 1: 5 na 2: 5 ako je starija sestra imala dijete kao tinejdžerka.<ref>{{Citiranje novina|date=August 9, 2011|title=Teenage pregnancy is 'contagious'|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/health-14442709}}</ref> === Uloga upotrebe droga i alkohola === [[Droge]] i [[alkohol]] koji smanjuju inhibiciju mogu potaknuti neželjenu spolnu aktivnost.<ref>Theuri, Joseph and Nzioka, David (2021).</ref> Ako je tako, nije poznato utječu li sami lijekovi na tinejdžere da se upuste u rizičnije ponašanje ili je veća vjerojatnost da će tinejdžeri koji se drogiraju ući u spolne odnose. Korelacija ne podrazumijeva uzročnost. Droge s najjačim dokazima povezanosti s tinejdžerskom trudnoćom su alkohol, [[Marihuana|kanabis]], [[MDMA|ecstasy]] i drugi [[Amfetamini|supstituirani amfetamini]]. Lijekovi s najmanje dokaza koji podupiru vezu s ranom trudnoćom su [[opioidi]], poput [[heroin]]a, [[Morfin|morfija]] i [[oksikodon]]a, čiji je poznati učinak značajno smanjenje [[Libido|libida]] - čini se da su tinejdžerski korisnici opioida značajno smanjili stopu začeću u usporedbi s njihovom neupotrebom te u usporedbi s vršnjacima koji koriste alkohol, ecstasy, kanabis i amfetamin.<ref name="oecd"/><ref name="kaiser">{{Cite web|title=U.S.Teen Sexual Activity|url=http://www.kff.org/youthhivstds/upload/U-S-Teen-Sexual-Activity-Fact-Sheet.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216015345/http://www.kff.org/youthhivstds/upload/U-S-Teen-Sexual-Activity-Fact-Sheet.pdf|archive-date=2008-02-16|accessdate=2021-09-25|archivedate=2008-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080216015345/http://www.kff.org/youthhivstds/upload/U-S-Teen-Sexual-Activity-Fact-Sheet.pdf}}</ref><ref name="Besharov">{{Citiranje časopisa|last=Besharov|first=D. J.|last2=Gardiner|first2=K. N.|year=1997|title=Trends in Teen Sexual Behavior|url=https://archive.org/details/sim_children-and-youth-services-review_1997_19_5-6/page/341|journal=Children and Youth Services Review|volume=19|issue=5–6|pages=341–367|citeseerx=10.1.1.673.5213|doi=10.1016/S0190-7409(97)00022-4|pmid=12295352}}</ref><ref>Sax, Leonard (2005) [http://www.whygendermatters.com/ ''Why Gender Matters''].</ref> === Rani pubertet === Djevojke koje rano sazriju (prijevremeni pubertet) češće će stupiti u spolne odnose u mlađoj dobi, što ih dovodi u veći rizik od tinejdžerske trudnoće.<ref>{{Citiranje časopisa|last=Deardorff|year=2005|doi=10.1542/peds.2005-0542|citeseerx=10.1.1.558.9628|pages=1451–6|issue=6|volume=116|journal=Pediatrics|title=Early puberty and adolescent pregnancy: the influence of alcohol use|url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_2005-12_116_6/page/1451|first5=RE|first=J|last5=Millsap|first4=MW|last4=Roosa|first3=FS|last3=Christopher|first2=NA|last2=Gonzales|pmid=16322170}}</ref> === Kontracepcija === Adolescentima može nedostajati znanje ili pristup konvencionalnim metodama sprječavanja trudnoće, jer mogu biti previše posramljeni ili uplašeni da traže takve informacije.<ref name="pollingdata">The National Campaign to Prevent Teen Pregnancy. (1997).</ref><ref name="britsexed">Slater, Jon. (2000).</ref> Godine 1998. britanska vlada postavila je cilj da do 2010. prepolovi stopu trudnoće ispod 18 godina. Kako bi se to postiglo, uspostavljena je Strategija tinejdžerske trudnoće (TPS). Stopa trudnoće u ovoj skupini, iako pada, blago je porasla u 2007. godini, na 41,7 na 1000 žena. Mlade žene često razmišljaju o kontracepciji ili kao o "piluli" ili o kondomima te slabo poznaju druge metode. Na njih jvrše velik utjecaj negativne ili priče iz druge ruke o metodama kontracepcije njihovih prijatelja i medija. [[Predrasuda|Predrasude]] je iznimno teško prevladati. Prekomjerna zabrinutost zbog nuspojava, na primjer debljanja i [[Akne|akni]], često utječe na izbor. Propuštanje do tri tablete mjesečno uobičajeno je, a u ovoj dobnoj skupini ta će brojka vjerojatno biti veća. Ponovna konzumacija nakon tjedna bez tableta, skrivanje pilula, interakcije s drogama i poteškoće pri ponovnom izdavanju recepata mogu dovesti do neuspjeha metode.<ref>{{Citiranje časopisa|last=Adams, A.|last2=D'Souza, R.|year=2009|title=Teenage contraception|journal=General Practice Update|volume=2|issue=6|pages=36–39}}</ref> U SAD-u, prema Nacionalnom istraživanju rasta obitelji iz 2002., za seksualno aktivne adolescentne žene koje žele izbjeći trudnoću manje je izgledno da koriste kontracepciju od starijih žena (18% od 15-19-godišnjaka nije koristilo kontracepciju, u usporedbi s 10,7% žena u dobi od 15 do 44 godine).<ref name="trusell&Wynn">National Surveys of Family Growth{{Citiranje časopisa|vauthors=Trussell J, Wynn LL|date=January 2008|title=Reducing unintended pregnancy in the United States|url=http://www.arhp.org/publications-and-resources/contraception-journal/january-2008|url-status=dead|journal=Contraception|volume=77|issue=1|pages=1–5|doi=10.1016/j.contraception.2007.09.001|pmid=18082659|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819115227/http://www.arhp.org/Publications-and-Resources/Contraception-Journal/January-2008|archive-date=2018-08-19|access-date=2008-09-08}}</ref> Više od 80% tinejdžerskih trudnoća je nenamjerno.<ref name="speidel">{{Citiranje časopisa|last=Speidel|first=J. J.|last2=Harper|first2=C. C.|last3=Shields|first3=W. C.|year=2008|title=The potential of long-acting reversible contraception to decrease unintended pregnancy|url=https://archive.org/details/sim_contraception_2008-09_78_3/page/197|journal=Contraception|volume=78|issue=3|pages=197–200|doi=10.1016/j.contraception.2008.06.001|pmid=18692608}}</ref> Više od polovice neželjenih trudnoća bilo je kod žena koje nisu koristile kontracepciju,<ref name="trusell&Wynn" /> većina ostatka je posljedica nedosljedne ili nepravilne uporabe.<ref name="speidel" /> Nacionalno longitudinalno istraživanje zdravlja adolescenata ispitalo je 1995. godine 1027 učenika u SAD-u u razredima od 7 do 12 kako bi usporedilo upotrebu kontracepcije među bijelcima, crncima i Latinoamerikancima. Rezultati su pokazali da je 36,2% Latinoamerikanaca reklo da nikada nisu koristili kontracepciju tijekom spolnog odnosa, što je visoka stopa u usporedbi s 23,3% crnih tinejdžera i 17,0% bijelih tinejdžera.<ref name="Sandra P 2008"/> U studiji iz 2012. ispitano je više od 1.000 žena kako bi se otkrili čimbenici koji pridonose nekorištenju kontracepcije. Od ispitanih, gotovo polovica je bila uključena u nezaštićeni spolni odnos u prethodna tri mjeseca. Ove su žene navele tri glavna razloga zbog kojih ne koriste kontracepciju: poteškoće s pristupom kontracepciji (najčešći razlog), nedostatak namjere za spolnim odnosima i zabluda da "nisu mogle zatrudnjeti".<ref>{{Citiranje časopisa|last=Biggs|first=M. A.|last2=Karasek|first2=D|last3=Foster|first3=D. G.|year=2012|title=Unprotected intercourse among women wanting to avoid pregnancy: Attitudes, behaviors, and beliefs|journal=Women's Health Issues|volume=22|issue=3|pages=e311–8|doi=10.1016/j.whi.2012.03.003|pmid=22555219}}</ref> U studiji za Institut Guttmacher, istraživači su otkrili da su stope tinejdžerske trudnoće u SAD -u manje nijansirane nego što se moglo pretpostaviti. "Budući da su vrijeme i razine seksualne aktivnosti prilično slični u [Švedskoj, Francuskoj, Kanadi, Velikoj Britaniji i SAD-u], visoke stope u SAD-u nastaju prvenstveno zbog manje korištenja, a vjerojatno i korištenja manje učinkovite, kontracepcije od strane seksualno aktivnih tinejdžera." <ref name="DJE">{{Cite web|last=Darroch|first=Jacqueline E.|last2=Jennifer J. Frost|last3=Susheela Singh|title=Teenage Sexual and Reproductive Behavior in Developed Countries: Can More Progress Be Made?|url=http://www.guttmacher.org/pubs/eurosynth_rpt.pdf|access-date=14 February 2011|publisher=The Alan Guttmacher Institute}}</ref> Stoga se uzrok raskoraka između bogatih nacija može u velikoj mjeri tražiti u pitanjima koja se temelje na kontracepciji. Među tinejdžerima u Velikoj Britaniji koji traže pobačaj, studija je pokazala da je stopa korištenja kontracepcije približno ista za tinejdžere kao i za starije žene.<ref>{{Citiranje novina|date=January 22, 2007|title=Teenage pregnancy myth dismissed|work=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/6279601.stm|access-date=May 25, 2010}}</ref> U drugim slučajevima koristi se kontracepcija, ali se pokazuje neadekvatnom. Neiskusni adolescenti mogu pogrešno koristiti [[prezervativ]]e, zaboraviti uzeti [[Kontracepcijska tableta|oralnu kontracepciju]] ili ne koristiti kontracepciju koju su prethodno odabrali. Stope neuspjeha kontracepcije veće su za tinejdžere, osobito siromašne, nego za starije korisnike.<ref name="Besharov"/> Kontraceptivi dugog djelovanja, poput [[Kontracepcijska spirala|intrauterinih naprava]], potkožnih [[Kontracepcijski implantat|kontracepcijskih implantata]] i kontracepcijskih injekcija (kao što je [[Depo-Provera]] i [[kombinirana injekcijska kontracepcija]]), koji sprječavaju trudnoću mjesecima ili godinama, učinkovitiji su kod žena koje se teže sjete uzeti tabletu ili dosljedno koriste barijerne metode. === Seksualno zlostavljanje === Studije iz Južne Afrike pokazale su da je 11–20% trudnoća u tinejdžera izravna posljedica [[Silovanje|silovanja]], dok je oko 60% majki tinejdžerki imalo neželjena seksualna iskustva prije trudnoće. Prije 15. godine većina ženskih iskustava u prvom snošaju nije dobrovoljna; Institut Guttmacher otkrio je da su 60% djevojčica koje su imale spolne odnose prije 15. godine bile prisiljene od muškaraca koji su u prosjeku bili šest godina stariji.<ref>{{Citiranje časopisa|last=Speizer|first6=H. V.|pmc=3515795|doi=10.2105/AJPH.2008.136606|pages=S425–31|volume=99 Suppl 2|journal=American Journal of Public Health|title=Sexual violence and reproductive health outcomes among South African female youths: A contextual analysis|year=2009|last6=Rees|first=I. S.|first5=I|last5=Kleinschmidt|first4=C|last4=MacPhail|first3=S|last3=Cummings|first2=A|last2=Pettifor|pmid=19372525}}</ref> Svaki peti otac tinejdžer priznao je da je prisilio djevojku na spolni odnos.<ref>Cullinan, Kerry [https://web.archive.org/web/20081120202426/http://www.csa.za.org/article/articleview/259/1/1/ Teen mothers often forced into sex]. www.csa.za.org. 23 November 2003</ref> Više studija pokazalo je snažnu vezu između seksualnog zlostavljanja u ranom djetinjstvu i kasnije tinejdžerske trudnoće u industrijaliziranim zemljama. Do 70% žena koje su rodile u tinejdžerskim godinama bile su zlostavljane kao mlade djevojke; nasuprot tome, zlostavljano je 25% žena koje nisu rodile u tinejdžerskoj dobi.<ref>{{Citiranje časopisa|vauthors=Saewyc EM, Magee LL, Pettingell SE|year=2004|title=Teenage pregnancy and associated risk behaviors among sexually abused adolescents|url=https://archive.org/details/sim_perspectives-on-sexual-and-reproductive-health_may-june-2004_36_3/page/98|journal=Perspectives on Sexual and Reproductive Health|volume=36|issue=3|pages=98–105|doi=10.1363/3609804|pmid=15306268}}</ref><ref>{{Citiranje časopisa|last=Saewyc|first=E. M.|last2=Magee|first2=L. L.|last3=Pettingell|first3=S. E.|year=2004|title=Teenage pregnancy and associated risk behaviors among sexually abused adolescents|url=https://archive.org/details/sim_perspectives-on-sexual-and-reproductive-health_may-june-2004_36_3/page/98|journal=Perspectives on Sexual and Reproductive Health|volume=36|issue=3|pages=98–105|doi=10.1363/3609804|pmid=15306268}}</ref> U nekim se zemljama spolni odnos između maloljetnika i odrasle osobe prema zakonu ne smatra sporazumnim jer se vjeruje da maloljetniku nedostaje zrelost i kompetencija za donošenje informirane odluke o spolnom odnosu s punoljetnom osobom. U tim se zemljama spolni odnos s malodobnom osobom smatra zakonskim silovanjem. Nasuprot tome, u većini europskih zemalja, nakon što je adolescent navršio dob pristanka, on ili ona mogu legalno imati seksualne odnose s odraslima jer se općenito smatra da (iako se mogu primijeniti određena ograničenja) dosezanje dobi pristanka maloljetniku omogućuje da pristane na spolni odnos s bilo kojim partnerom koji je također navršio tu dob. Stoga je definicija zakonskog silovanja ograničena na spolni odnos s osobom mlađom od dobi pristanka. Ono što predstavlja zakonsko silovanje na kraju ovisi o zakonodavnom okviru određene zemlje. === Nasilje u vezama === Studije su pokazale da su adolescentice u vrijeme začeća često u nasilnim odnosima.<ref name="autogenerated1">{{Citiranje časopisa|last=Rosen D|year=2004|title="I Just Let Him Have His Way" Partner Violence in the Lives of Low-Income, Teenage Mothers|url=https://archive.org/details/sim_violence-against-women_2004-01_10_1/page/6|journal=Violence Against Women|volume=10|issue=1|pages=6–28|doi=10.1177/1077801203256069}}</ref><ref>{{Citiranje časopisa|last=Quinlivan J|date=Winter 2006|title=Teenage pregnancy|url=http://www.ranzcog.edu.au/publications/o-g_pdfs/OG-Winter-2006/teenage-pregnancy.pdf|url-status=dead|journal=O&G|volume=8|issue=2|pages=25–6|archive-url=https://web.archive.org/web/20080720215040/http://www.ranzcog.edu.au/publications/o-g_pdfs/OG-Winter-2006/teenage-pregnancy.pdf|archive-date=July 20, 2008|access-date=2009-06-22}}</ref> Također su izvijestili da je saznanje o njihovoj trudnoći često pojačalo nasilno i kontrolirajuće ponašanje njihovih partnera. Dva puta je vjerojatnije da će djevojke ispod 18 godina biti žrtve fizičkog nasilja od strane oca djeteta, u odnosu na majke iznad 18 godina starosti. Britansko istraživanje pokazalo je da je 70% žena koje su rodile u tinejdžerskim godinama doživjelo adolescentsko nasilje u obitelji. Slični su rezultati pronađeni u studijama u SAD-u. Studija države [[Washington (savezna država)|Washington]] pokazala je da je 70% majki tinejdžerica njihov partner pretukao, dok ih je 51% doživjelo pokušaj sabotiranja korištenja kontracepcije U istraživanju provedenom na 379 majki tinejdžerki i 95 tinejdžerki bez djece, 62% njih u dobi od 11 do 15 godina i 56% njih u dobi od 16 do 19 godina prijavilo je nasilje od strane svojih partnera. Nadalje, 51% djevojčica izvijestilo je da je od strane partnera doživjelo barem jedan pokušaj sabotiranja njihovog napora da koriste kontracepciju.<ref>[http://www.cpeip.fsu.edu/resourceFiles/resourceFile_73.pdf Violence, Abuse and Adolescent Childbearing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927202303/http://www.cpeip.fsu.edu/resourceFiles/resourceFile_73.pdf|date=2013-09-27}}.</ref> === Socio-ekonomski faktori === Unutar područja istraživanja i među relevantnim društvenim akterima, tinejdžerska trudnoća je dominantno prepoznata kao društveni problem. S povećanom stopom tinejdžerske trudnoće povezano je siromaštvo.<ref name="Besharov"/> Ekonomski siromašne zemlje poput [[Niger]]a i [[Bangladeš]]a imaju daleko više majki tinejdžerki u usporedbi s ekonomski bogatim zemljama poput [[Švicarska|Švicarske]] i [[Japan]]a.<ref name="globalis">[https://web.archive.org/web/20070713173733/http://globalis.gvu.unu.edu/indicator.cfm?IndicatorID=127 Indicator: Births per 1000 women (aged 15–19) – 2002] UNFPA, State of World Population 2003.</ref> U Velikoj Britaniji, oko polovice svih trudnoća mlađih od 18 godina koncentrirano je među 30% najugroženije populacije, a samo 14% javlja se među 30% najmanje depriviranih.<ref>"[http://www.statistics.gov.uk/statbase/Product.asp?vlnk=6725 Teenage Conceptions By Small Area Deprivation In England and Wales 2001-2]" (Spring 2007)''Health Statistics Quarterly Volume 33''</ref> Na primjer, u [[Italija|Italiji]] je stopa nataliteta među tinejdžerskom populacijom u dobrostojećim [[Središnja Italija|središnjim regijama]] samo 3,3 na 1.000, dok je u siromašnijem [[Južna Italija|Mezzogiornu]] 10,0 na 1000.<ref name="oecd">UNICEF. (2001).{{Cite web|title=A League Table of Teenage Births in Rich Nations|url=http://www.unicef-icdc.org/publications/pdf/repcard3e.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060629123124/http://www.unicef-icdc.org/publications/pdf/repcard3e.pdf|archive-date=2006-06-29}}</ref> Slično, u SAD -u je sociolog [[Mike A. Males]] primijetio da je stopa nataliteta među tinejdžerskom populacijom pomno prati stope siromaštva u [[Kalifornija|Kaliforniji]].<ref>Males, Mike (2001) [http://home.earthlink.net/~mmales/yt-sex.htm America’s Pointless "Teen Sex" Squabble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181013092427/http://home.earthlink.net/~mmales/yt-sex.htm |date=2018-10-13 }}, c Youth Today.</ref> Tinejdžerska trudnoća koštala je SAD preko 9,1 milijardu dolara 2004. godine, uključujući 1,9 milijardi dolara za zdravstvenu zaštitu, 2,3 milijarde dolara za dobrobit djece, 2,1 milijardu dolara za kažnjavanje zatvorom i 2,9 milijardi dolara zbog nižeg poreznog prihoda.<ref>[http://www.medicalnewstoday.com/articles/55373.php Teen Births Cost U.S. Government $9.1B In 2004 Despite Drop In Teen Birth, Pregnancy Rates, Report Says] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110512174552/http://www.medicalnewstoday.com/articles/55373.php}}.</ref> Postoji malo dokaza koji podupiru uvriježeno mišljenje da tinejdžerske majke zatrudne kako bi dobile beneficije, socijalnu skrb i stambeno zbrinjavanje. Većina je znala o stanovanju ili financijskoj pomoći prije nego što je zatrudnjela, a ono što su mislili da znaju često se pokazalo pogrešnim.<ref name="psi">[http://www.psi.org.uk/news/pressrelease.asp?news_item_id=37 Teenage Mothers : Decisions and Outcomes – Provides a unique review of how teenage mothers think] {{Webarchive}} Policy Studies Institute, University of Westminster, 30 Oct 1998</ref> === Okruženje tijekom odrastanja === Djevojke izložene zlostavljanju, [[Nasilje u obitelji|obiteljskom nasilju]] i obiteljskim svađama u djetinjstvu, vjerojatnije će zatrudnjeti kao tinejdžerke, a rizik od trudnoće u tinejdžerskoj dobi povećava se s brojem negativnih iskustava u djetinjstvu.<ref>{{Citiranje časopisa|last=Smith, Carolyn|year=1996|title=The link between childhood maltreatment and teenage pregnancy|url=https://archive.org/details/sim_social-work-research_1996-09_20_3/page/n4|journal=Social Work Research|volume=20|issue=3|pages=131–141|doi=10.1093/swr/20.3.131}}</ref> Prema studiji iz 2004., jedna trećina tinejdžerskih trudnoća mogla se spriječiti uklanjanjem izloženosti zlostavljanju, nasilju i obiteljskim svađama. Znanstvenici napominju da "obiteljska disfunkcija ima trajne i nepovoljne zdravstvene posljedice po žene tijekom adolescencije, reproduktivne godine i nakon nje". Kada obiteljsko okruženje ne uključuje štetna iskustva iz djetinjstva, čini se da tinejdžerska trudnoća ne povećava vjerojatnost dugoročnih, negativnih psihosocijalnih posljedica.<ref>Tamkins, T. (2004) [http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NNR/is_2_36/ai_n6069104/pg_1 Teenage pregnancy risk rises with childhood exposure to family strife] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071104231437/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NNR/is_2_36/ai_n6069104/pg_1}} Perspectives on Sexual and Reproductive Health, March–April 2004</ref> Studije su također pokazale da je kod dječaka koji su odrasli u kućama s pretučenom majkom ili koji su izravno doživjeli fizičko nasilje znatno veća vjerojatnost da će oploditi djevojčicu.<ref>{{Citiranje časopisa|vauthors=Anda RF, Felitti VJ, Chapman DP, Croft JB, Williamson DF, Santelli J, Dietz PM, Marks JS|year=2001|title=Abused boys, battered mothers, and male involvement in teen pregnancy|journal=Pediatrics|volume=107|issue=2|page=E19|doi=10.1542/peds.107.2.e19|pmid=11158493}}</ref> Dokazano je i da su djevojke čiji su očevi napustili obitelj rano u životu imale najveću stopu rane seksualne aktivnosti i tinejdžerske trudnoće. Djevojke čiji su ih očevi napustili u kasnijoj dobi imale su nižu stopu rane seksualne aktivnosti, a najniže stope nalaze se u djevojčica čiji su očevi bili prisutni tijekom cijelog djetinjstva. Čak i kad su istraživači uzeli u obzir druge čimbenike koji su mogli pridonijeti ranoj spolnoj aktivnosti i trudnoći, poput problema u ponašanju i životnih nedaća, za djevojčice koje otac napustio rano bilo je pet puta vjerojatnije u SAD-u i tri puta vjerojatnije na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]] da će zatrudnjeti kao tinejdžerke nego što je to bio slučaj kod djevojki koje su imale prisutnog oca.<ref>{{Citiranje časopisa|vauthors=Ellis BJ, Bates JE, Dodge KA, Fergusson DM, Horwood LJ, Pettit GS, Woodward L|year=2003|title=Does father absence place daughters at special risk for early sexual activity and teenage pregnancy?|url=https://archive.org/details/sim_child-development_may-june-2003_74_3/page/801|journal=Child Development|volume=74|issue=3|pages=801–821|doi=10.1111/1467-8624.00569|pmc=2764264|pmid=12795391}}</ref><ref>Quigley, Ann (2003) [http://mentalhealth.about.com/cs/familyresources/a/teensex503_2.htm Father's Absence Increases Daughter's Risk of Teen Pregnancy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906023159/http://mentalhealth.about.com/cs/familyresources/a/teensex503_2.htm |date=2015-09-06 }} Health Behavior News Service, May 27, 2003</ref> Niska obrazovna očekivanja također su označena kao faktor rizika.<ref>{{Citiranje časopisa|vauthors=Allen E, Bonell C, Strange V, Copas A, Stephenson J, Johnson AM, Oakley A|year=2007|title=Does the UK government's teenage pregnancy strategy deal with the correct risk factors? Findings from a secondary analysis of data from a randomised trial of sex education and their implications for policy|journal=J Epidemiol Community Health|volume=61|issue=1|pages=20–7|doi=10.1136/jech.2005.040865|pmc=2465587|pmid=17183010}}</ref> Vjerojatnije je da će djevojčica postati roditelj tinejdžer ako je njezina majka ili starija sestra rodila u tinejdžerskim godinama.<ref name="Furstenberg"/><ref name="Jacobson"/> Pojava adolescentne trudnoće pripisuje se i prekidu [[Interpersonalna komunikacija|komunikacije]] između roditelja i djeteta, kao i neadekvatnom roditeljskom nadzoru .<ref name="pollingdata" /> Djevojke u sustavu udomiteljstva češće od svojih vršnjakinja zatrudne kao tinejdžerice. National Casey Alumni Study, koja je ispitala alumnije iz sustava udomiteljstva iz 23 zajednice diljem SAD -a, otkrila je da je natalitet djevojaka u udomiteljstvu više nego dvostruko veći od njihovih vršnjakinja izvan sustava udomiteljstva. Studija Sveučilišta Chicago o tranziciji mladih iz sustava udomiteljstva u Illinoisu, Iowi i Wisconsinu otkrila je da je gotovo polovica žena bila trudna do 19. godine. Odjel za socijalne usluge u Utahu otkrio je da su djevojke koje su napustile sustav udomiteljstva između 1999. i 2004. godine imale natalitet gotovo tri puta veći od djevojaka u općoj populaciji.<ref>{{Cite web|title=Fostering Hope: Preventing Teen Pregnancy Among Youth in Foster Care|url=http://www.teenpregnancy.org/fostercare/Foster_Care_Project_FactSheet2.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928011130/http://www.teenpregnancy.org/fostercare/Foster_Care_Project_FactSheet2.pdf|archive-date=2007-09-28|accessdate=2021-09-25|archivedate=2007-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928011130/http://www.teenpregnancy.org/fostercare/Foster_Care_Project_FactSheet2.pdf}}</ref> === Utjecaj medija === Studija provedena 2006. pokazala je da je za tinejdežere izloženije seksualnosti u medijima veća vjerojatnost da će se i sami uključiti u seksualnu aktivnost.<ref>{{Citiranje časopisa|last=L'Engle|first=KL|last2=Brown|first2=JD|last3=Kenneavy|first3=K|year=2006|title=The mass media are an important context for adolescents' sexual behavior|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-adolescent-health_2006-03_38_3/page/186|journal=Journal of Adolescent Health|volume=38|issue=3|pages=186–192|doi=10.1016/j.jadohealth.2005.03.020|pmid=16488814}}</ref> == Prevencija == Opsežno seksualno obrazovanje i pristup [[Kontracepcija|kontracepciji]] imaju utjecaj na neplaniranu tinejdžersku trudnoću.<ref name=":0">{{Citiranje časopisa|last=Oringanje|last6=Ehiri|doi=10.1002/14651858.CD005215.pub3|pages=CD005215|volume=2|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|title=Interventions for preventing unintended pregnancies among adolescents|date=3 February 2016|first6=John E|first5=Anne|first=Chioma|last5=Meremikwu|first4=Ekpereonne|last4=Esu|first3=Hokehe|last3=Eko|first2=Martin M|last2=Meremikwu|pmid=26839116}}</ref> Nije jasno koja je vrsta intervencije najučinkovitija.<ref name=":0" /> U SAD-u je slobodan pristup dugotrajnom obliku [[reverzibilnih metoda kontracepcije]], zajedno s obrazovanjem, smanjio stope tinejdžerskih trudnoća za oko 80% i stopu pobačaja za više od 75%.<ref>{{Citiranje časopisa|last=Secura|last7=Peipert|pmc=4230891|doi=10.1056/NEJMoa1400506|pages=1316–1323|issue=14|volume=371|journal=New England Journal of Medicine|title=Provision of No-Cost, Long-Acting Contraception and Teenage Pregnancy|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-10-02_371_14/page/1316|date=2 October 2014|first7=Jeffrey F.|first6=Qiuhong|first=Gina M.|last6=Zhao|first5=Christina M.|last5=Buckel|first4=Jennifer|last4=Mullersman|first3=Colleen|last3=McNicholas|first2=Tessa|last2=Madden|pmid=25271604}}</ref> === Obrazovanje === Nizozemski pristup sprječavanju tinejdžerskih trudnoća mnoge zemlje gledaju kao model. Kurikulum je fokusiran na vrijednosti, ponašanja, komunikaciju i pregovaračke vještine, kao i biološke aspekte reprodukcije. Mediji potiču otvoreni dijalog, a zdravstveni sustav garantira povjerljivost i neosuđujući pristup. === Pristup temeljen na apstinenciji === Neke škole provode zdravstveni odgoj koji potiče isključivo [[Apstinencija|apstinenciju]]. Dokazi ne podržavaju učinkovitost ovakvog pristupa.<ref name="Obs07">{{Citiranje časopisa|last=Ott|first=Mary A|last2=Santelli|first2=John S|date=October 2007|title=Abstinence and abstinence-only education|journal=Current Opinion in Obstetrics and Gynecology|volume=19|issue=5|pages=446–452|doi=10.1097/GCO.0b013e3282efdc0b|pmc=5913747|pmid=17885460}}</ref> Utvrđeno je da je neučinkovit u smanjenju rizika od [[HIV]]-a u razvijenom svijetu <ref name="Underhill2007">{{Citiranje časopisa|last=Underhill|first=K|last2=Operario, D|last3=Montgomery, P|date=Oct 17, 2007|editor-last=Operario|editor-first=Don|title=Abstinence-only programs for HIV infection prevention in high-income countries|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=4|pages=CD005421|doi=10.1002/14651858.CD005421.pub2|pmid=17943855}}</ref> i ne smanjuje stope neplanirane trudnoće u usporedbi sa sveobuhvatnim zdravstvenim odgojem.<ref name="Obs07" /> Također, ne smanjuje stopu seksualne aktivnosti učenika u usporedbi s učenicima koji pohađaju sveobuhvatne sate zdravstvenog odgoja.<ref name="Kohler08">{{Citiranje časopisa|last=Kohler|first=Pamela|last2=Lafferty, William|last3=Manhart, Lisa|date=Apr 2008|title=Abstinence-Only and Comprehensive Sex Education and the Initiation of Sexual Activity and Teen Pregnancy|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-adolescent-health_2008-04_42_4/page/344|journal=Journal of Adolescent Health|volume=42|issue=4|pages=344–351|doi=10.1016/j.jadohealth.2007.08.026|pmid=18346659}}</ref> === Javne politike === ==== SAD ==== U [[SAD]]-u, Zakon o osobnoj odgovornosti i radnim mogućnostima iz 1996. sadržavao je cilj smanjenja broja mladih samohranih crnih i [[Hispanoamerikanci i Latinoamerikanci|latinoameričkih]] majki na socijalnoj skrbi, što je postalo temelj za prevenciju tinejdžerske trudnoće u SAD-u i osnivanje Nacionalne kampanje za sprječavanje tinejdžerske trudnoće, poznate pod nazivom Power to Decide.<ref name="BusinessInsider">{{Cite web|title=PRESIDENT WILLIAM JEFFERSON CLINTON STATE OF THE UNION ADDRESS|url=https://clintonwhitehouse4.archives.gov/WH/New/other/sotu.html|website=clintonwhitehouse4.archives.gov}}</ref> ''Title X'' Zakona o uslugama planiranja obitelji i istraživanje stanovništva (1970.) je inicijaitva za poticanje upotrebe kontracepcije. Njome se osiguravaju usluge planiranja obitelji onima koji nisu kvalificirani za [[Medicaid]] raspodjelom "financiranja mreži javnih, privatnih i neprofitnih tijela [za pružanje] usluga na kliznoj ljestvici na temelju prihoda".<ref>{{Cite web|last=The National Campaign to Prevent Teen and Unplanned Pregnancy|title=Policy Brief: Title X Plays a Critical Role in Preventing Unplanned Pregnancy|url=http://www.thenationalcampaign.org/resources/pdf/Briefly_PolicyBrief_TitleX.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807191610/http://www.thenationalcampaign.org/resources/pdf/Briefly_PolicyBrief_TitleX.pdf|archive-date=7 August 2011|access-date=15 February 2011|accessdate=2021-09-25|archivedate=2011-08-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110807191610/http://www.thenationalcampaign.org/resources/pdf/Briefly_PolicyBrief_TitleX.pdf}}</ref> Studije pokazuju da je, na međunarodnoj razini, uspjeh u smanjenju stopa trudnoće među tinejdžerima izravno povezan s vrstom pristupa kakav koristi ''Title X'': „Ono što se čini ključnim za uspjeh je da adolescenti znaju gdje mogu otići po informacije i usluge, da mogu tamo doći lako i sigurni su da će dobiti povjerljivu, neosuđivanu skrb te da su te usluge i zalihe kontracepcije besplatne ili koštaju vrlo malo.” <ref name="DJE"/> U adresiranju visoke stope neplaniranih tinejdžerskih trudnoća, znanstvenici se slažu da se s problemom potrebno suočiti i iz biološkog i iz kulturnog konteksta. ==== Zemlje u razvoju ==== U zemljama u razvoju programi reproduktivnog zdravlja namijenjeni tinejdžerima često su malih razmjera i nisu centralno koordinirani, iako neke zemlje poput [[Šri Lanka|Šri Lanke]] imaju sustavni okvir javnih politika za poučavanje o seksu u školama.<ref name="escap"/> Nevladine agencije poput [[International Planned Parenthood Federation|Međunarodne federacije za planirano roditeljstvo]] i [[Marie Stopes International]] pružaju savjete o kontracepciji za mlade žene diljem svijeta. Zakoni protiv [[Dječji brak|brakova djece]] smanjili su, ali nisu ukinuli tu praksu. Poboljšana ženska [[pismenost]] i izgledi za obrazovanje doveli su do povećanja dobi pri prvom porodu u područjima kao što su [[Iran]], [[Indonezija]] i [[Indija|indijska]] država [[Kerala]] . === Ostalo === Tim istraživača i pedagoga u Kaliforniji objavio je popis "najboljih praksi" u sprječavanju tinejdžerske trudnoće, koji uključuje, osim prethodno spomenutih koncepata, rad na "ulijevanju vjere u uspješnu budućnost", uključivanje muškaraca u proces prevencije i osmišljavanje intervencija koje su kulturno relevantne.<ref name="joe">{{Citiranje časopisa|last=Fe Moncloa|last2=Marilyn Johns|last3=Elizabeth J. Gong|last4=Stephen Russell|last5=Faye Lee|last6=Estella West|year=2003|title=Best Practices in Teen Pregnancy Prevention Practitioner Handbook|url=http://www.joe.org/joe/2003april/tt1.php|journal=Journal of Extension|volume=41|issue=2}}</ref> == Prevalencija == U izvještajima o stopama tinejdžerske trudnoće općenito se koristi broj trudnoća na 1.000 žena koje su završile trudnoću u dobi od 15 do 19 godina.<ref>[https://web.archive.org/web/20130525042927/http://www.statcan.gc.ca/kits-trousses/preg-gross/edu04_0134e-eng.htm Teenage pregnancy –Definitions].</ref> U svijetu se stope tinejdžerske trudnoće kreću od 143 na 1.000 u nekim podsaharskim afričkim zemljama do 2,9 na 1.000 u Južnoj Koreji.<ref name="oecd"/><ref name="ncbi">{{Citiranje časopisa|last=Treffers PE|year=2003|title=Teenage pregnancy, a worldwide problem|journal=Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde|volume=147|issue=47|pages=2320–2325|pmid=14669537}}</ref> U SAD-u je 82% trudnoća u dobi između 15 i 19 godina neplanirano.<ref>{{Citiranje časopisa|vauthors=Marnach ML, Long ME, Casey PM|year=2013|title=Current Issues in Contraception|url=https://archive.org/details/sim_mayo-clinic-proceedings_2013-03_88_3/page/295|journal=Mayo Clinic Proceedings|volume=88|issue=3|pages=295–299|doi=10.1016/j.mayocp.2013.01.007|pmid=23489454}}</ref> Prema [[UNFPA]], „U svim regijama svijeta, uključujući zemlje s visokim prihodima, djevojke koje su siromašne, slabo obrazovane ili žive u ruralnim područjima izložene su većem riziku od trudnoće nego one bogatije, dobro obrazovane ili urbane. To vrijedi i na globalnoj razini: 95% svjetskih poroda adolescenata (u dobi od 15-19 godina) događa se u zemljama u razvoju. Svake godine oko 3 milijuna djevojčica u ovoj dobnoj skupini pribjegava nesigurnim pobačajima, riskirajući svoje živote i zdravlje.” <ref name="Adolescent Pregnancy"/> Prema istraživanju [[UNICEF]]-a iz 2001. godine, u 10 od 12 razvijenih zemalja s dostupnim podacima, više od dvije trećine mladih imalo je spolne odnose još u tinejdžerskim godinama. U Danskoj, Finskoj, Njemačkoj, Islandu, Norveškoj, Velikoj Britaniji i SAD-u taj udio iznosi preko 80%. U Australiji, Velikoj Britaniji i SAD-u spolni odnos imalo je približno 25% 15-godišnjaka i 50% 17-godišnjaka.<ref name="oecd"/> Prema ''Enciklopediji za žensko zdravlje'', objavljenoj 2004. godine, u svijetu godišnje oko 15 milijuna djevojčica mlađih od 20 godina dobije dijete. Procjene su bile da je 20–60% ovih trudnoća u zemljama u razvoju pogrešno ili neželjeno.<ref name="Teen Pregnancy">[http://www.credoreference.com/entry/sprwh/teen_pregnancy "Teen Pregnancy"]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (2004) in ''Encyclopedia of Women's Health''.</ref> Organizacija [[Spasi djecu|Save the Children]] otkrila je da godišnje diljem svijeta 13 milijuna djece rode žene mlađe od 20 godina, od čega više od 90% u zemljama u razvoju. Komplikacije trudnoće i [[Porođaj|poroda]] vodeći su uzrok [[smrt]]nosti žena u dobi od 15-19 godina u takvim područjima.<ref name="savethechildren"/> == Tinejdžersko očinstvo == U nekim slučajevima, otac djeteta je suprug tinejdžerice. Začeće se može dogoditi u braku ili sama trudnoća može ubrzati stupanje brak. U zemljama poput SAD-a i Irske, većina majki tinejdžerica nije udana za oca svoje djece.<ref name="oecd"/><ref>National Campaign to Prevent Teen Pregnancy. (2007).</ref> U Velikoj Britaniji polovica svih tinejdžera s djecom samohrani su roditelji, 40% živi zajedno kao par, a 10% je u braku.<ref>"[http://www.statistics.gov.uk/statbase/ssdataset.asp?vlnk=7522&More=Y Census 2001 People aged 16–29]" ''Office For National Statistics''</ref> Roditelji tinejdžeri često su u romantičnoj vezi u vrijeme rođenja, ali mnogi očevi adolescenti ne ostaju s majkom i to često narušava njihov odnos s djetetom. Američka istraživanja obično podcjenjuju prevalenciju tinejdžerskog očinstva.<ref>{{Cite journal|last=Joyner|first=Kara|last2=Peters|first2=H. Elizabeth|last3=Hynes|first3=Kathryn|last4=Sikora|first4=Asia|last5=Rubenstein|first5=Jamie|last6=Rendall|first6=Michael S.|date=2012-2|title=THE QUALITY OF MALE FERTILITY DATA IN MAJOR U.S. SURVEYS|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3500148/|journal=Demography|volume=49|issue=1|pages=101–124|doi=10.1007/s13524-011-0073-9|issn=0070-3370|pmc=3500148|pmid=22203451|access-date=2021-09-26}}</ref> U mnogim slučajevima "otac tinejdžer" može biti pogrešan naziv. Studije Referentnog ureda za stanovništvo i Nacionalnog centra za zdravstvenu statistiku otkrile su da je oko dvije trećine poroda tinejdžerki u SAD-u povezano s odraslim muškarcima starijima od 20 godina.<ref>{{Citiranje časopisa|last=De Vita|last2=Carol J.|date=March 1996|title=The United States at Mid-Decade|url=http://prb.org/Publications/PopulationBulletins/1996/TheUnitedStatesatMidDecade.aspx|url-status=dead|journal=Population Bulletin|volume=50|issue=4|archive-url=https://web.archive.org/web/20080724171519/http://prb.org/Publications/PopulationBulletins/1996/TheUnitedStatesatMidDecade.aspx|archive-date=July 24, 2008}}</ref><ref>{{Citiranje časopisa|last=National Center for Health Statistic|date=September 1993|title=Advance Report of Final Natality Statistics, 1991|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/mvsr/supp/mv42_03s.pdf|journal=Monthly Vital Statistics Report|volume=42|issue=3, Supplement 9}}</ref> Institut Guttmacher izvještava da je više od 40% majki u dobi od 15 do 17 godina imalo seksualne partnere tri do pet godina starije, a gotovo jedna od pet partnera šest ili više godina starijeg.<ref>Family Planning Perspectives, July/August 1995.</ref> Studija o porodu tinejdžerica iz Kalifornije iz 1990. godine izvijestila je da što je majka mlađa, veća je razlika u godinama s njenim muškim partnerom.<ref>California Resident Live Births, 1990, by Age of Father, by Age of Mother, California Vital Statistics Section, Department of Health Services, 1992.</ref> U Velikoj Britaniji, kod 72% zajednički registriranih poroda žena mlađih od 20 godina, otac je stariji od 20 godina, a gotovo 1 od 4 ima više od 25 godina.<ref>[https://web.archive.org/web/20080227213726/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_population/FM1_34/FM1_no34_2005.pdf FM1 Birth statistics no.34 (2005)] ''Office For National Statistics'' pp. 14–15.</ref> == Povezano == * [[Trudnoća]] * [[Kontracepcija]] * [[Pubertet]] * [[Porod]] == Reference == <references /> [[Kategorija:Ginekologija i porodništvo]] cgvv6nap54y1thziwq07e1esq87achr Svjetski dan AIDS-a 0 4670330 42690059 42688180 2026-09-17T20:44:13Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690059 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Red_Ribbon.svg|mini|Crvena vrpca ([[Engleski jezik|eng.]] ''red ribbon'') je svjetski simbol solidarnosti s [[HIV]]-pozitivnim osobama i onima koji žive s AIDS-om.]] '''Svjetski dan (borbe protiv) AIDS-a''' ([[Engleski jezik|eng.]] ''World AIDS Day'') međunarodni je dan posvećen podizanju svijesti o pandemiji [[AIDS]]-a uzrokovanoj širenjem [[HIV]]-infekcije i dan sjećanja na osobe koje su preminule od te bolesti. Obilježava se [[1. prosinca]] svake godine od [[1988.]]<ref>{{Cite web |title=About World Aids Day |url=http://www.worldaidsday.org/about/ |access-date=4. prosinca 2014. |website=worldaidsday.org |publisher=National Aids Trust}}</ref> [[Sindrom stečene imunodeficijencije]] (AIDS) je po život opasno zdravstveno stanje uzrokovano [[HIV|virusom humane imunodeficijencije]] (HIV). HIV napada imunološki sustav pacijenta i smanjuje njegovu otpornost na druge bolesti.<ref>{{Cite web |title=World AIDS Day 2020: Date, History, Current Theme, Importance, Significance |url=https://www.ndtv.com/education/world-aids-day-2020-date-december-1-history-theme-importance-significance |access-date=1. prosinca 2020. |website=NDTV.com}}</ref> Državni i zdravstveni dužnosnici, nevladine organizacije i pojedinci diljem svijeta obilježavaju taj dan, često uz edukaciju o prevenciji i kontroli AIDS-a. Svjetski dan borbe protiv AIDS-a jedna je od jedanaest službenih globalnih javnozdravstvenih kampanja koje obilježava [[Svjetska zdravstvena organizacija]] (WHO), uz [[Svjetski dan zdravlja]], Svjetski dan darivatelja krvi, Svjetski tjedan imunizacije, [[Svjetski dan borbe protiv tuberkuloze]], [[Svjetski dan nepušenja]], Svjetski dan malarije, [[Svjetski dan hepatitisa]], Svjetski tjedan svjesnosti o antimikrobnim bolestima, Svjetski dan sigurnosti pacijenata i Svjetski dan Chagasove bolesti.<ref>World Health Organization, [https://www.who.int/campaigns WHO campaigns.]</ref> Prema podatcima iz 2017. godine, od AIDS-a je umrlo između 28,9 milijuna i 41,5 milijuna ljudi diljem [[svijet]]a, a procjenjuje se da oko 36,7 milijuna osoba živi s HIV-om,<ref name="UNAIDS2017">[http://www.unaids.org/en/resources/fact-sheet Fact sheet – Latest statistics on the status of the AIDS epidemic] [[UNAIDS]]. pristupljeno 30. studenoga 2017.</ref> što ga čini jednim od najvažnijih globalnih pitanja [[Zdravstvo|javnog zdravstva]] u [[Pisana povijest|zabilježenoj povijesti]]. Zahvaljujući nedavnom poboljšanom pristupu antiretrovirusnom liječenju u mnogim regijama svijeta, stopa smrtnosti od epidemije AIDS-a smanjila se od svog vrhunca u 2005. godini (1 milijun u 2016., u usporedbi s 1,9 milijuna u 2005.).<ref name="UNAIDS2017" /> [[Datoteka:AidsRusStamp1993.jpg|desno|mini|285x285px| Ruska poštanska marka, 1993.]] == Povezano == * [[AIDS]] * [[Svjetski dan hepatitisa]] * [[Svjetski dan zdravlja]] * [[Međunarodni dan borbe protiv raka]] == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{ WProjekti |commons = World AIDS Day |commonshr = Svjetski dan borbe protiv AIDS-a |commonscat = World AIDS Day |commonscathr = Svjetski dan borbe protiv AIDS-a }} * [https://www.worldaidsday.org Službena stranica Svjetskog dana borbe protiv AIDS-a] * [http://www.huhiv.hr/ Hrvatska udruga oboljelih od HIV-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130916222132/http://huhiv.hr/ |date=2013-09-16 }} [[Kategorija:Svjetski dani]] [[Kategorija:AIDS]] 7phuy3ggm7o4lpfnv55j6lhgbu448dd Sporazum o zapošljavanju između Zapadne Njemačke i Turske 0 4672625 42689999 42588983 2026-09-17T13:46:00Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42689999 wikitext text/x-wiki Dana [[30. 10.|30. oktobra]] [[1961.]] su [[Zapadna Njemačka|SR Njemačka]] i [[Turska|Republika Turska]] potpisale '''sporazum o zapošljavanju'''<ref name="Bundesarbeitsblatt">{{cite web|url=https://www.bpb.de/system/files/pdf/ONE7ZC.pdf|title=Bundesarbeitsblatt : Njemačko-turski sporazum od 30. oktobra 1961.|date=10. 02. 1962|accessdate = 06. 06. 2022}}</ref> putem kojeg je u narednim godinama Njemačka primila nekoliko stotina turskih državljana kao radnu snagu. Slične ugovore je Zapadna Njemačka sklopila i sa [[Italija|Italijom]] (1955)<ref>{{it}} {{cite web |url= https://www.rivistailmulino.it/a/20-dicembre-1955 |title= 20 dicembre 1955: L’accordo per i lavoratori italiani in Germania |last= Impicciatore |first= Roberto |date= 19. 12. 2019 |website= |publisher= Rivista Il Mulino |accessdate= 1. 12. 2023 |quote= |archive-date= |archive-url= |dead-url= }}</ref><ref>{{it}} {{cite web |url= https://www.gazzettaufficiale.it/eli/id/1956/08/17/056U0893/sg |title= DECRETO DEL PRESIDENTE DELLA REPUBBLICA 23 marzo 1956, n. 893 |last= |first= |date= |website= |publisher= Gazzetta Ufficiale |accessdate= 1. 12. 2023 |quote= |archive-date= |archive-url= |dead-url= }}</ref>, [[Grčka|Grčkom]] (1960), [[Španija|Španijom]] (1960)<ref>{{cite journal| last1 = Sanz Lafuente | first1 = Gloria | last2 = | first2 = | date = 2006 | title = Mujeres españolas emigrantes y mercado laboral en Alemania, 1960-1975 | url = https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/2321170.pdf | journal = Migraciones y Exilios | volume = 7 | issue = | pages = 27-50 | doi = | ref = }}</ref>, [[Maroko]]m (1963), [[Južna Koreja|Južnom Korejom]] (1963), [[Portugal]]om (1964), [[Tunis]]om (1965) i [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavijom]] (12. oktobra 1968)<ref>{{cite web |url= https://www.dw.com/hr/jugoslavenski-gastarbajteri-kako-%C4%87u-raditi-ba%C5%A1-za-%C5%A1vabu/a-45844440 |title= Ostali su još godinu, pa još godinu… |last= Rujević |first= Nemanja |date= 12. 10. 2018 |website= |publisher= Deutsche Welle |accessdate= 1. 12. 2023 |quote= |archive-date= |archive-url= |dead-url= }}</ref><ref>{{pdf}} {{cite web |url= https://rfzo.rs/download/ino/Nemacka/NEMACKA.pdf |title= SPORAZUM IZMEĐU SOCIJALISTIČKE FEDERATIVNE REPUBLIKE JUGOSLAVIJE I SAVEZNE REPUBLIKE NEMAČKE O SOCIJALNOM OBEZBEĐENjU |last= |first= |date= 12. 10. 1968 |website= |publisher= Републички фонд за здравствено осигурање |accessdate= 1. 12. 2023 |quote= |archive-date= 2023-05-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230521192949/https://www.rfzo.rs/download/ino/Nemacka/NEMACKA.pdf |dead-url= |url-status= dead }}</ref><ref>{{pdf}} {{cite web |url= https://repozitorij.ffzg.unizg.hr/islandora/object/ffzg:6104/datastream/PDF/download |title= Jugoslavenska iseljenička politika od 1956. do 1970. godine |last= Kolakušić |first= Luka |date= 2022 |website= |publisher= Sveučilište u Zagrebu, Filozofski fakultet |accessdate= 1. 12. 2023 |quote= |archive-date= 2024-02-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240204163558/https://repozitorij.ffzg.unizg.hr/islandora/object/ffzg:6104/datastream/PDF/download |dead-url= }} Diplomski rad.</ref><ref>{{pdf}} {{cite web |url= https://dserver.bundestag.de/btd/05/044/0504447.pdf |title= Schriftlicher Bericht des Ausschusses für Arbeit (19. Ausschuß) über den von der Bundesregierung eingebrachten Entwurf eines Gesetzes zu dem Abkommen vom 12. Oktober 1968 zwischen der Bundesrepublik Deutschland und der Sozialistischen Föderativen Republik Jugoslawien über Arbeitslosenversicherung |last= |first= |date= 23. 6. 1969 |website= |publisher= Bundestag |accessdate= 1. 12. 2023 |quote= |archive-date= |archive-url= |dead-url= }}</ref>. Ugovor je doveo do formiranja značajne [[Turska dijaspora|turske dijaspore]] u Njemačkoj. == Pozadina i sklapanje sporazuma == U pozadini ugovora bili su različiti razlozi, kako sa turske, tako i sa njemačke strane. [[Datoteka:Bundesarchiv B 145 Bild-F005630-0005, Konrad Adenauer.jpg|thumb|right|120px|Konrad Adenauer]] Nakon [[Kemal Atatürk|Atatürkove]] smrti [[1938.]] godine i [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], Turska je doživjela brojne unutarnje promjene (među ostalim, ulazak u [[NATO]] [[1952.]] godine) i postepeno klizila u doba krize [[Republika|republike]]. Kroz vrijeme je Atatürkov [[Republikanska narodna stranka|CHP]] pod vodstvom [[İsmet İnönü|İnönüa]] počeo gubiti primat na političkoj sceni, a s druge strane, novi je politički val ušao u sukob sa državnim strukturama vezanim za [[kemalizam]]. Takvo stanje će dovesti do [[Državni udar u Turskoj 1960.|državnog udara (1960.)]] i ubojstva prvog ministra [[Adnan Menderes|Menderesa]], što će proizvesti teški unutarnji pritisak u turskom društvu. Turska će doživjeti više državnih udara ([[Državni udar u Turskoj 1971.|1971]], [[Državni udar u Turskoj 1980.|1980]], [[Navodni državni udar u Turskoj 1993.|1993]], [[Vojni memorandum u Turskoj 1997.|1997]]) i zemlja će ostati prilično politički nestabilna, dok će izravna posljedica tomu biti [[emigracija]]. [[Zapadna Njemačka]] [[ekonomsko čudo|ekonomskog čuda]] (''[[Wirtschaftswunder]]'') u to je vrijeme imala ekonomskih i demografskih pitanja za riješiti. Zbog snažnog ekonomskog uspona, u nekim oblastima (npr. poljoprivreda i rudarstvo) nedostajalo je radne snage. Imajući u vidu skoro punu zaposlenost naspram pretnji manjka radne snage, njemačka je vlada [[1955.]] isplanirala suprotstaviti se tome nedostatku sa procesom regrutacije stranih radnika, tako da bi istovremeno utjecala na buduće zahteve za platama. Uprkos prvim sporazumima o zapošljavanju (s Italijom, Španijom, Grčkom), stanje na tržištu rada pogoršavalo se. Ako je s jedne strane [[Zapadna Njemačka|Njemačka]] ekonomski rasla, sa druge je patila zbog demografskih problema koje je [[Drugi svjetski rat|rat]] uzrokovao: Njemačka je pretrpila teške vojne i civilne gubitke (u ratu je nestalo između 8,2% i 8,8% ukupnog stanovništva), poslijeratna generacija je iznosila nizak natalitet, a snižavanje starosne granice za odlazak u penziju je pogoršalo nedostatak radne snage. Tu dakle se stvara društveni pritisak na tržištu i u odnosu između poslodavaca i radne mase. [[Datoteka:İsmet İnönü 1964 (cropped).jpg|thumb|left|120px|İsmet İnönü]] Njemačka i Turska su počele raditi na planu između [[1956.]] i [[1957]], počevši od prvih 150 maturanata iz turskih strukovnih škola koji su došli na obuku. U to je vrijeme Turska sklopila sporazume o zapošljavanju sa drugim europskim zemljama, uključujući Austriju, Belgiju i Francusku. Kada je ugovor potpisan 30. oktobra 1961. u [[Bad Godesberg|Badu Godesbergu]] (blizu [[Bonn]]a), u Njemačkoj je vladu vodio [[Konrad Adenauer]] a ministar za zapošljenje{{efn|Bundesanstalt für Arbeitsvermittlung und Arbeitslosenversicherung.}} je bio [[Anton Sabel]]. U Turskoj je predsjednik države bio general [[Cemal Gürsel]] a prvi ministar [[İsmet İnönü]]. Regrutovani radnici su u Njemačkoj nazivani «[[gastarbajter]]i» ({{Jez-de|Gastarbeiter}}, radnici gosti). Ubrzo nakon početka [[Naftni šok|naftne krize 1973. godine]], njemačka vlada je uvela zamrzavanje zapošljavanja za sve zemlje koje regrutiraju. U to vrijeme, poslije 12 godina ugovora, bilo je u Njemačkoj oko 600.000 Turaka. Do trenutka kada je regrutacija zaustavljena 1973. godine, ukupno 867.000 turskih gastarbajtera otputovalo je u Njemačku, a oko 500.000 se vratilo u Tursku. == Povezano == * [[Turska dijaspora]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Sara-Marie Demiriz: ''(K)eine schlichte Verbalnote – das deutsch-türkische Anwerbeabkommen vom 30. Oktober 1961 und seine Folgen.'' In: ''Forum Geschichtskultur Ruhr'' 12 (2021), Heft 2. * Karin Hunn: ''Asymmetrische Beziehungen: Türkische „Gastarbeiter“ zwischen Heimat und Fremde. Vom deutsch-türkischen Anwerbeabkommen mit zum Anwerbestopp (1961–1973)'', Archiv für Sozialgeschichte 42, Friedrich-Ebert-Stiftung, 2002, S. 145–172 ([https://library.fes.de/afs/pdf/afs-2002-145.pdf online]). == Vanjske veze == * {{cite web|url=https://www.bpb.de/system/files/pdf/ONE7ZC.pdf|title=Bundesarbeitsblatt : Njemačko-turski sporazum od 30. oktobra 1961.|date=10. 02. 1962|accessdate = 06. 06. 2022}} * [https://www.bpb.de/system/files/pdf/ONE7ZC.pdf Deutsch-türkische Vereinbarung vom 30. Oktober 1961]. Bekanntgabe in: [[Bundesarbeitsblatt]], 13. Jahrgang, Nr. 3, 10. Februar 1962, S.&nbsp;69–71 * [http://www.bpb.de/geschichte/deutsche-geschichte/anwerbeabkommen/ 50 Jahre Anwerbeabkommen zwischen der Bundesrepublik Deutschland und der Türkei] – Artikelsammlung der Bundeszentrale für politische Bildung * [http://www.bpb.de/themen/373SRR,1,0,T%FCrkische_Minderheit_in_Deutschland.html Geschichte der türkischen Minderheit in Deutschland] – Bundeszentrale für politische Bildung * [https://www.zdf.de/dokumentation/terra-x/60-jahre-anwerbeabkommen-mit-der-tuerkei-100.html 60 Jahre Anwerbeabkommen mit der Türkei] – Clip des ZDF/Terra X * [http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/debatten/integration/gastarbeiter-die-kunst-des-missverstehens-11502703.html Necla Kelek in der FAZ über das Anwerbeabkommen] * [http://gruenevorwahl.files.wordpress.com/2011/11/faztc3bcrkischesanwerbeabkommenutarasche.pdf Uta Rasche in der FAZ vom 26. Oktober 2011] (PDF; 151&nbsp;kB) * [[Lebenswege – das Online-Migrationsmuseum Rheinland-Pfalz]]: [https://lebenswege.rlp.de/de/sonderausstellungen/50-jahre-anwerbeabkommen-deutschland-turkei/ Sonderausstellung 50 Jahre Anwerbeabkommen Deutschland-Türkei] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230530120205/https://lebenswege.rlp.de/de/sonderausstellungen/50-jahre-anwerbeabkommen-deutschland-turkei/ |date=2023-05-30 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:1961.]] [[Kategorija:Međunarodni odnosi Njemačke]] [[Kategorija:Međunarodni odnosi Turske]] [[Kategorija:Međunarodni ugovori]] [[Kategorija:Ekonomska historija Njemačke]] [[Kategorija:Ekonomija Turske]] ljwcdfn5r4h93dei8e301yli0leswjk Stećak Vignja Miloševića 0 4673900 42690026 42553841 2026-09-17T17:08:21Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690026 wikitext text/x-wiki [[File:Kočerinska ploča.jpg|mini|desno|Ploča Vignja Miloševića]] ''' Stećak Vignja Miloševića ''' (Ploča Vignja Miloševića ili Natpis Vignja Miloševića) je [[Srednji vijek|srednjevjekovni]] nadgrobni spomenik u nekropoli Lipovci u blizini mjesta [[Kočerin]]a kod [[Široki Brijeg|Širokog Brijega]], [[Bosna i Hercegovina]]. Lokalitet Lipovci smješten je u neposrednoj blizini lovačke kuće, uz seoski put koji vodi prema naselju Potkraj. U Arheološkom leksikonuL Bosne i Hercegovine zabilježen je pod rednim brojem 24.249., kao srednjovjekovna nekropola sa četiri stećka i četiri groba oivičena slaganim kamenom.<ref name="viganj">{{Cite web|url= http://miruhbosne.com/kocerinska-ploca-i-stecci-svjedok-bosanske-drzavnosti-u-sirokom-brijegu/ |title= Kočerinska ploča i stećci: Svjedoci bosanske državnosti u Širokom Brijegu |work= Miruh Bosne |accessdate= 31. 8. 2022}}</ref> U predjelu sela Kočerin, nedaleko od današnjeg Širokog Brijega i Mostarskog blata, oveći kompleks zamljišta nosi naziv Kraljica. == Opis == Nadgrobni spomenik se sastoji iz dva dijela: * stećak u [[Oblici stećaka|obliku ploče]] koji se i danas nalazi na grobu u nekropoli Lipovci. * ploča s natpisom, u zidu Župnog stana na Kočerinu, prenesena u župni ured. Nekropola Lipovci uređena je 2004. godine, kada je postavljena i replika ploče s natpisom u prirodnoj veličini, na mjesto gdje je ploča pronađena, a spomenička cjelina narušena postavljanjem križa. === Stećak === [[Ukrašavanje stećaka|Ukrasi na stećku]] majstorski su izvedeni i ornamentirani: oko čitave gornje plohe stećka rub je ukrašen vinovom lozom, a unutar tog ornamenta po sredini je veliki križ. I strane križa su ornamentirane vinovom lozom, a u prostoru među stranicama križa nalaze se polumjesec i rozeta.<ref name="kočerin">[https://etwinningknjigaomomgradu.weebly.com/ko268erin-stare-gra272evine.html Kočerinska ploča - etwinningknjigaomomgradu.weebly.com - Pristupljeno: 25.09.2022]</ref> Uz stećak Vignja Miloševića nalaze se još tri stećka za koje se pretpostavlja da bi mogli biti stećci Vignjeve obitelji. Arheološko istraživanje Vignjeva groba izvršeno je 1983. godine.<ref>[https://hercegovina.ff.sum.ba/wp-content/uploads/2021/02/27-Hercegovina-19-ZELENIKA.pdf Viganj i njegovo doba - Zbornik radova u povodu obilježavanja 600 godišnjice Kočerinske ploče, pristupljeno 25.09.2022.]</ref> Na dubini od 220&nbsp;cm naišlo se na dio poklopca kamenog sarkofaga u kojem su pronađene kosti dviju osoba. Antropološke su analize pokazale da su se u grobu nalazili osteološki ostatci muške i ženske individue. Pokopani je muškarac umro u 60-im godinama života (autohtoni dinarski tip – hiperbrahikranijalni tip prema obliku lubanje). Grob je ranije opljačkan, što pokazuje oštećena bočna strana grobnice, kao i ispreturane kosti.<ref>{{Cite web |url=http://docplayer.rs/192654675-Za%C5%A1titno-istra%C5%BEivanje-kasnosrednjovjekovnog-groblja-kod-osnovne-%C5%A1kole-u-ko%C4%8Derinu.html |title=Zaštitno istraživanje kasnosrednjovjekovnog groblja kod osnovne škole u Kočerinu |access-date=2022-09-26 |archive-date=2022-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925220916/http://docplayer.rs/192654675-Za%C5%A1titno-istra%C5%BEivanje-kasnosrednjovjekovnog-groblja-kod-osnovne-%C5%A1kole-u-ko%C4%8Derinu.html |url-status=dead }}</ref> === Ploča === Natpis je uklesan na velikoj kamenoj ploči koja je stajala uspravno i donjim dijelom bila ukopana uz rub kamenog nadgrobnog spomenika (stećka) – druge ploče golemih razmjera. Ovakav je, dakle, kompozitni spomenik već samim izgledom odskakao od drugih nadgrobnih spomenika toga vremena. Donesena je sa Kočerinskoga polja prije više od 130 godina i uzidana u župni dvor u Kočerinu, a 1927. godine, kad je izgrađen novi Župni dvor ploča je prenesena tamo. Prilikom održavanja naučnog skupa "Viganj i njegovo doba", koji je upriličen 2004. god. u okviru obilježavanja 600. godišnjice Kočerinske ploče i prvog pisanog spomena imena Kočerin, natpis je izvađen iz zida i pohranjen u priručnu zbirku starina župe Kočerin. Ploča je služila kao uzglavlje stećka Vignja Miloševića, koji je umro u proljeće 1404., pa se smatra da je te godine klesan i natpis. Visina ploče je 137 centimetara, a širina nejednaka: 50 centimetara, 49 centimetra i 53 centimetra. Natpis spada u dulje natpise (zajedno s [[Natpis vojvode Masna|Natpisom vojvode Masna]] iz Donje Drežnice): ima ukupno 80 riječi, što je dosta više u odnosu na druge natpise na stećcima, ispisanih u 25 redova, i u svakom redu je 9 - 15 slova. Sva su slova lijepo izrađena i umjetnički povezana jedno s drugim. U transliteraciji glasi: {{izdvojeni citat|+ Va ime ώ(t)ca i Sina i svet(a)go d(u)ha amin' se leži vign' milošević' služi banu s tipanu i kralu t(vart)ku i kralu dabiši i kralici grubi i krala ostoju i u to vrime doide (i) svadi se ostoja kral' s hercegom' i z bosn(o)m' i na ugre po(id)e ostoja to vrime mene vigna doide kon'čina i legoh' na svom' plemenitom' pod' kočerinom' i molu vas' nenast upaite na me ja s(a)m' bil' kakovi este vi ćete biti kako v' sam' ja<ref name="kočerin"/>}} Natpis govori o pokojniku, koji je za života služio bosanske vladare od bana [[Stjepan II Kotromanić|Stjepana]], preko kraljeva [[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtka]] i [[Stjepan Dabiša|Dabiše]], kraljice [[Jelena Gruba|Jelene Grube]], do kralja [[Stjepan Ostoja|Ostoje]].<ref>{{Cite web |url=https://hrcak.srce.hr/file/43815 |title=Mladen Ančić - Kako «popraviti» prošlost Konstrukcija memorije na nadgrobnim spomenicima 15. stoljeća - Zavod za povijesne znanosti HAZU u Zadru - Pristupljeno: 25.09.2022 |access-date=2022-09-26 |archive-date=2022-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926110959/https://hrcak.srce.hr/file/43815 |url-status=dead }}</ref> Kad je umro pokopan je na svojoj plemenitoj baštini u Kočerinu. Kočerinska je ploča epigrafički spomenik nastao 1404. godine. Poput srednjovjekovnih isprava, tekst ploče sadrži nekoliko diplomatičkih formula na temelju kojih je moguće izraditi njegovu paleografsko-diplomatičku analizu. Sadržaj ploče je epitaf koji ukratko govori o životu humskog plemića Vignja Miloševića i događajima u doba bosansko-humskih vladara druge polovice XIV. i XIV. stoljeća.<ref>[https://core.ac.uk/download/pdf/299375553.pdf Edita Vučić: KASNOSREDNJOVJEKOVNE NEKROPOLE STEĆAKA ZAPADNE HERCEGOVINE DOKTORSKI RAD]</ref> == Tumačenja == Autori navode 4 pisma kojim je tekst pisan: [[ćirilica]], hrvatska ćirilica (arvatica, hrvatkica), bosanska epigrafska ćirilica ([[Šefik Bešlagić]]), [[bosančica]]. Tekst, kao i većina ostalih tekstova na kamenu, pisani su jezičkim izrazom u kojem se prepliću narodni elementi sa crkvenoslavenskim, ovisno o sadržaju i stilskim zahtjevima.<ref name="pismo">[https://hercegovina.ff.sum.ba/wp-content/uploads/2021/02/9-Hercegovina-20-%C5%A0IMI%C4%86.pdf Natpis iz Drežnice - hercegovina.ff.sum.ba - Pristupljeno: 25.09.2022]</ref> Ima mišljenja da je tekst pisan [[Hrvatski jezik|hrvatskim jezikom]] i hrvatskom ćirilicom.<ref>{{Cite web |title=Hrvatskostaroslavenski jezik na kršćanskim kamenim spomenicma iz srednjega vijeka - Kočerinska ploča, st. 23 - Pristupljeno 25.09.2022 |url=https://zir.nsk.hr/islandora/object/ffos%3A3528/datastream/PDF/view |access-date=2022-09-26 |archive-date=2022-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926111014/https://zir.nsk.hr/islandora/object/ffos:3528/datastream/PDF/view }}</ref> U pogledu teritorijalne pripadnosti autori navode da je Kočerin u vrijeme Vignja Miloševića bio u sastavu: hrvatsko-ugarskog kraljevstva, hrvatskog kraljevstva, bosanskog kraljevstva (Kraljeva zemlja, kojom su direktno vladali Kotromanići) i Humske zemlje pod vlašću Kosača.<ref>[https://www.siroki.com/koeerinska-ploea-osvrt/ Kočerinska ploča – osvrt - www.siroki.com]</ref> Poslije smrti [[Stjepan Vukčić Kosača|herceg Stjepana]] 1466. godine, današnjom zapadnom Hercegovinom upravljao je njegov sin [[Kosače|Vlatko Kosača]]. Iako je Kočerin bio pod direktnom vlašću moćne porodice Kosača, [[Pavao Anđelić]] ističe mogućnost da je lokalitet Kraljica u Kočerinskom polju bio lični posjed bosanskih kraljeva. Neposrednu vezu bosanskih kraljeva s ovim krajem tako potvrđuju i neki podaci [[Dubrovačka Republika|dubrovačkog arhiva]] iz 1452. godine koji govore o boravku kralja [[Stjepan Tomašević, kralj Bosne|Tomaša]] u Blatu. Zaziv Presvetog Trojstva u početku teksta, ukrasi sa stećka i reljefni križ epitafa Vignja Miloševića kazuju kako je Viganj ispovijedao [[hrišćanstvo]]. == Reference == {{Refspisak}} {{Commonscat|Kočerin tablet}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{DEFAULTSORT:M, }} [[Kategorija:Hum]] [[Kategorija:Srednjovjekovna arheološka nalazišta u BiH]] [[Kategorija:Stećci u Širokom Brijegu]] [[Kategorija:Stećci sa natpisom]] 1vowa7gbfuhkp8qdug0kehyfrle8g3v Modul:Message box/ambox.css 828 4674685 42690110 42686607 2026-09-18T07:17:55Z Aca 108187 42690110 sanitized-css text/css .ambox { border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); /* @noflip */ border-left: 10px solid var(--border-color-progressive, #36c); background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); box-sizing: border-box; } /* Single border between stacked boxes. Take into account base templatestyles, * user styles, and Template:Dated maintenance category. * remove link selector when T200206 is fixed */ .ambox + link + .ambox, .ambox + link + style + .ambox, .ambox + link + link + .ambox, /* TODO: raise these as "is this really that necessary???". the change was Dec 2021 */ .ambox + .mw-empty-elt + link + .ambox, .ambox + .mw-empty-elt + link + style + .ambox, .ambox + .mw-empty-elt + link + link + .ambox { margin-top: -1px; } /* For the "small=left" option. */ /* must override .ambox + .ambox styles above */ html body.mediawiki .ambox.mbox-small-left { /* @noflip */ margin: 4px 1em 4px 0; overflow: hidden; width: 238px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.25em; } .ambox-speedy { /* @noflip */ border-left-color: var(--border-color-option-red, #f54739); background-color: var(--background-color-error-subtle, #ffe9e5); } .ambox-delete { /* @noflip */ border-left-color: var(--border-color-option-red, #f54739); } .ambox-content { /* @noflip */ border-left-color: var(--border-color-option-orange, #d46926); } .ambox-style { /* @noflip */ border-left-color: var(--border-color-option-yellow, #ab7f2a); } .ambox-move { /* @noflip */ border-left-color: var(--border-color-option-purple, #8d7ebd); } .ambox-protection { /* @noflip */ border-left-color: var(--border-color-interactive, #72777d); } .ambox-notice { /* @noflip */ border-left-color: var(--border-color-progressive, #36c); } .ambox .mbox-text { border: none; /* @noflip */ padding: 0.25em 0; width: 100%; } .ambox .mbox-image { border: none; /* @noflip */ padding: 0.6em; text-align: center; } .ambox .mbox-imageright { border: none; /* @noflip */ padding: 2px 0.5em 2px 0; text-align: center; } /* An empty narrow cell */ .ambox .mbox-empty-cell { border: none; padding: 0; width: 1px; } .ambox .mbox-image-div { width: 52px; } @media (min-width: 720px) { .ambox { margin: 0 10%; /* 10% = Will not overlap with other elements */ } } @media print { body.ns-0 .ambox { display: none !important; } } /* Sakriva automatsku Minervinu ikonu unutar kutije */ body.skin-minerva .ambox .minerva-ambox-icon { display: none !important; } /* Uklanja Minervino ograničenje visine i donji razmak teksta */ html.client-js body.skin-minerva .ambox .mbox-text-div, html.client-js body.skin-minerva .ambox .mbox-text-span { height: auto !important; max-height: none !important; margin-bottom: 0 !important; } /* Postavlja "Saznajte više" desno i odvaja ga od teksta */ body.skin-minerva .ambox .ambox-learn-more { float: right !important; position: relative !important; top: -1px !important; right: 0 !important; bottom: auto !important; left: -4px !important; margin-left: 1.2em !important; white-space: nowrap; } /* Uklanja gradijent koji prekriva završetak teksta */ body.skin-minerva .ambox .ambox-learn-more::before { display: none !important; } /* Dodaje mali razmak između uzastopnih kutija */ body.skin-minerva .ambox, body.skin-vector .ambox { margin-top: 0 !important; margin-bottom: 0.2em !important; } /* Postavlja tematski prilagodljivu pozadinu i boju teksta u Vectoru */ body.skin-vector .ambox { background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa) !important; color: var(--color-base, #202122) !important; } /* Postavlja tematsku pozadinu kutije za brzo brisanje */ body.skin-vector .ambox.ambox-speedy { background-color: var(--background-color-error-subtle, #ffe9e5) !important; } /* Povećava čitljivost teksta u Amboxovima mobilne teme */ body.skin-minerva .ambox { color: var(--color-base, #202122) !important; } /* Postavlja boje okvira u tamnoj temi */ @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .ambox-speedy, html.skin-theme-clientpref-night .ambox-delete { border-left-color: var(--border-color-option-red, #f54739) !important; } html.skin-theme-clientpref-night .ambox-content { border-left-color: var(--border-color-option-orange, #d46926) !important; } html.skin-theme-clientpref-night .ambox-style { border-left-color: var(--border-color-option-yellow, #ab7f2a) !important; } html.skin-theme-clientpref-night .ambox-move { border-left-color: var(--border-color-option-purple, #8d7ebd) !important; } html.skin-theme-clientpref-night .ambox-notice { border-left-color: var(--background-color-progressive, #36c) !important; } html.skin-theme-clientpref-night .ambox-protection { border-left-color: var(--border-color-interactive, #72777d) !important; } } /* Za automatsku tamnu temu */ @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .ambox-speedy, html.skin-theme-clientpref-os .ambox-delete { border-left-color: var(--border-color-option-red, #f54739) !important; } html.skin-theme-clientpref-os .ambox-content { border-left-color: var(--border-color-option-orange, #d46926) !important; } html.skin-theme-clientpref-os .ambox-style { border-left-color: var(--border-color-option-yellow, #ab7f2a) !important; } html.skin-theme-clientpref-os .ambox-move { border-left-color: var(--border-color-option-purple, #8d7ebd) !important; } html.skin-theme-clientpref-os .ambox-notice { border-left-color: var(--background-color-progressive, #36c) !important; } html.skin-theme-clientpref-os .ambox-protection { border-left-color: var(--border-color-interactive, #72777d) !important; } } tpjktw9ig1c87u203zhkn1fwrhg38av Lista Jugoslavena 0 4676818 42690050 42689936 2026-09-17T19:10:40Z Dwina744 178014 +izv. 42690050 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak značajnih osoba koji se identificiraju kao [[Jugoslaveni]] – ili su se za vrijeme svoga života tako identificirali.{{Efn|Navedene su također osobe koje su se do 1840-ih godina izjašnjavale kao ''Iliri'', nazivom kojim su se do tada označavali Jugoslaveni.|group=α}} Jugoslovenski se identitet danas najčešće javlja kao nadnacionalni, kulturni<ref name=primjer-kulturnjugoslav>Usp. npr. [https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref>, nacionalni odnosno etnički<ref name=primjer-nacionjugoslav>Usp. npr. [https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref>, ali i kao anacionalni ili politički identitet. U ogromnoj većini slučajeva on egzistira pored drugih (nacionalnih) identiteta (Srbin, Hrvat, Bošnjak, Makedonac, Albanac, itd.)<ref name=studija-pavlakovic>Usp. Pavlaković, Vjeran: Ispunjenje tisućljetnog sna: Strategije simbolične izgradnje nacije u Hrvatskoj, u: Pavlaković, Vjeran/Korov, Goran (ur.): Strategije simbolične izgradnje nacije u državama jugoistočne Europe. Zagreb 2016, str. 27-60</ref>, u rijetkim slučajevima kao identitet koji te identitete ne uzima u obzir. Pri tome treba imati na umu da je za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] (1945–1991) većina stanovništva gajila jugoslovenski identitet. Stanovnici Jugoslavije su se najčešće nacionalno osjećali "prije svega [[Hrvati]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Slovenci]]ma, [[Srbi]]ma itd., i istodobno Jugoslavenima". Druga po brojnosti kategorija su bili "oni koji su najprije Jugoslaveni, pa zatim Srbi, Slovenci, Makedonci ili Hrvati". Treću grupu su činili oni građani koji su se osjećali ''samo'' Jugoslavenima, a nije bio malen ni broj onih koji su se osjećali ''samo'' Srbima, ''samo'' Hrvatima, ''samo'' [[Albanci]]ma itd.<ref name=jugoslavenstvo69>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 69.</ref> == Arhitektura == * [[Mia David]], arhitekta, scenograf<ref name=miadavid1>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012638/https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q |date=2023-02-11 }} YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''“Ja sam isto Jugoslovenka.”''</ref> * [[Miša David]], arhitekta<ref name=mišadavid1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“I ovoga puta, kad smo se sreli, smejali smo se tome, kako se naš zajednički prijatelj, pok. arhitekta Miša David, iz nekog protesta, kad nije mogao da se upiše kao Jugosloven, izjašnjavao na popisima kao stari Grk.”''</ref> * [[Radivoje Dinulović]], arhitekt<ref name=dinulovic1>[https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti Ne pristajem da povlađujem ovoj realnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152856/https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti |date=2024-12-25 }} Magazin Politika. ''Aleksandra Isakov; 24.07.2024.''<br>''“Ja sam levičarsko dete, ostao sam komunista i Jugosloven, i duboko verujem da ta nova realnost mora da dođe, kao što je realnost mog detinjstva i mladosti morala da nestane.”''</ref> * [[Vlado Milunić]], arhitekt<ref name=milunic1>[https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ Preminuo Vlado Milunić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126051433/https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ |date=2022-11-26 }} BosnaInfo. ''BosnaInfo; 17.09.2022.''<br>''“Ja sam češki arhitekt jer sam završio češke škole. Isto tako nisam Čeh premda imam češko državljanstvo. Ja sam Jugoslaven jer se tako osjećam, unatoč činjenici da Jugoslavija više na postoji”''</ref><ref name=milunic2>[https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away Czech-Croatian architect behind Prague's Dancing House passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108235402/https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away |date=2023-01-08 }} (na engleskom) Expats.cz ''Expats.cz Staff; 18.09.2022.''<br>''Milunić was born in Zagreb in what is now Croatia in 1941, but lived in Prague from the age of 16. In regards to his nationality, he described himself as "a Czechoslovak architect because I have a Czechoslovak education, and I feel Yugoslav in protest against primitive nationalism, even though neither Czechoslovakia nor Yugoslavia exists anymore."''</ref> * [[Aljoša Šegvić]], arhitekta<ref name=segvic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 554.<br>''“Šegvić Aljoša, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milica Šterić]], arhitekta<ref name=steric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 563.<br>''“Šterić Milica, arhitekta; član Upravnog odbora i specijalni savetnik Holding korporacije "Energoprojekt" - MDD Urbanizam i arhitektura; član Umetničkog saveta Saveza arhitekata Srbije i Akademije Arhitekture Srbije. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Josip Svoboda]], arhitekta<ref name=svoboda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 550.<br>''“Svoboda Josip, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Danilo Udovički]], arhitekta<ref name=dudovicki1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“Mogu da potvrdim i danas da je moj daroviti prijatelj arhitekta Danilo Udovički, poreklom iz bačkog sela Mol, bio i ostao veliki patriota, erudita i poliglota, ali i Jugosloven u najboljem smislu te reči. Uvek se tako i izjašnjavao na popisima dok je to moglo, jer je i za njega, kao i za mnoge od nas, razbijanje Jugoslavije bila lična uvreda.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vlado Milunić.jpg|Vlado Milunić </gallery> </center> == Diplomacija == * [[Aleš Bebler]], diplomata, revolucionar<ref name=abebler1>VIII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Beograd, 7–13. decembra 1964. Stenografske beleške III. Beograd 1965, str. 1918.<br>''“Ovima moramo pre svega reći da je dobar deo našeg razmimoilaženja prosto nesporazum, i to nesporazum u tome šta mi, Jugosloveni, i drugi koji se sa nama slažu, nazivamo politikom miroljubive koegzistencije i kako je mi definišemo.”''</ref> * [[Salih Fejić]], diplomata<ref name=fejic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 182.<br>''“Fejić Salko, izvanredni poslanik i opunomoćeni ministar FNRJ u Holandiji, rez. major, r. 1914 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Rexhai Surroi]], diplomat<ref name=surroi1>Maksić, Milivoje: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf U raskoraku sa svetom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029103157/https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf |date=2022-10-29 }} Beograd 2000, str. 9.<br>''“Bio је Аlbаnас ро poreklu, ali Jugosloven ро svemu drugom. Nije birao prijatelje ро ključu, već ро srcu. Mnogi smo bili među onima kojima је biо blizak. Redžai је biо čovek koji је prijatelju privržen. Ponekad se čini da u ovom našem vremenu ta divna osobina - biti privržen prijatelju, kao da počinje da bledi pod pritiskom egoizma, i nekih drugih, čudnih i sumnjivih moralnih normi. А upravo to, osećati se Jugoslovenom, što simbolizuje uverenje da smo svi u ovoj zemlji podjednako bliski i potrebni jedni drugima, i biti privržen drugu, prijatelju - jeste politička, а rekao bih i moralna osnova, na kojoj jedino i može počivati naša spoljnopolitička služba.”''</ref> * [[Zdenko Štambuk]], diplomata<ref name=zstambuk>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm Ko je ovaj čovek? Vladimir Štambuk (Drugaričin drug)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123055710/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm |date=2022-11-23 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 07.04.2000.''<br>''“Otac Zdenko bio je čuveni diplomata, takođe Jugosloven, a majka Čehinja.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Aleš Bebler.jpg|Aleš Bebler </gallery> </center> == Film i pozorište == * [[Vjekoslav Afrić]], glumac<ref name=afric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Afrić Vjeko, dramski umetnik, pozorišni i filmski reditelj, redovni prof. Akademije za pozorišnu umetnost u Beogradu, pretsednik Sindikata kulturno-umetničkih ustanova, rez. major, r. 1906 na Hvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Neda Arnerić]], glumica<ref name=arneric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22-23.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (vlasnik galerije - knjižare "Atrijum", Bg.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=arneric2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (r. 15. VII 1953, Knjaževac). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Darko Bajić]], redatelj<ref name=dbajic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 29.<br>''“Bajić Darko, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dbajic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 29.<br>''“Bajić M. Darko, filmski reditelj, docent na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 14. V 1955, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Primož Bebler]], redatelj<ref name=pbebler1>[https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ Umetnik , humanista, Jugosloven...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152828/https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ |date=2024-12-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 21.11.2013.''<br>''“Primož je bio pravi, plemeniti Jugosloven. Taj njegov izbor, bitna odrednica njegovog identiteta, imao je svoju estetsku, ideološku i humanističku utemeljenost.”''</ref><ref name=pbebler2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 35.<br>''“Bebler A. Primož, pozorišni reditelj; upravnik i umetnički rukovodilac Malog pozorišta Duško Radović i Večernje scene Radović u Beogradu (r. 5. V 1951, Njujork). Jugosloven.”''</ref><ref name=pbebler3>[http://www.republika.co.rs/564-565/24.html Beskrajna širina stanovnika sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016234820/http://www.republika.co.rs/564-565/24.html |date=2022-10-16 }} Republika. ''Goran Cvetković; Broj 564-565, 01-31.01.2014.''<br>''“Istinski levičar i Jugosloven, internacionalni i svetski pozorišni stručnjak Primož Bebler, nije stigao da uradi i tu jubilarnu predstavu Početak bune na dahije, po romanu Svetislava Basare.”''</ref> * [[Ivan Bekjarev]], glumac<ref name=bekjarev1>[https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici Bekjarev: Najgori su umetnici u politici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804005703/https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici |date=2023-08-04 }} Vesti online. ''D. Dušanić; 16.06.2015.''<br>''“Poreklom sam Makedonac, ali rođeni Beograđanin, i javno priznajem da sam Jugosloven.”''</ref> * [[Miroslav Benka]], redatelj<ref name=benka1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benka Miroslav, reditelj; umetnički direktor Gradskog pozorišta u Žilini, Slovačka (od '91). […] P: Jugosloven, slovačke narodnosti, […].”''</ref> * [[Melita Bihali]], glumica<ref name=bihali1>[https://www.vesti.rs/Mercedes-Benz/Jugoslovenka-zauvek-Prica-o-lepoj-stolarevoj-kci.html Jugoslovenka zauvek: priča o lepoj stolarevoj kći] vesti.rs ''Vesti-online.com; 27.12.2015.''<br>''“I moja porodica se preselila u Istru, iako nismo imali potrebu za tim. Takvo je bilo naređenje” - kaže Melita Bihali, koja je kroz lik baba Mare opisala i raspad SFRJ, i za kraj ovog susreta naglasila da je rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umreti.''</ref><ref name=bihali2>[https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ Preminula glumica Melita Bihali, poznata po ulozi u “Maratoncima”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907003733/https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ |date=2023-09-07 }} N1 BIH. ''N1 Srbija, nova.rs; 25.08.2023.''<br>''Bihali je rekla i da je „rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umrijeti!“.''</ref> * [[Predrag Bjelac]], glumac<ref name=bjelac1>[https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ I čarobnjak i papa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104004740/https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ |date=2023-01-04 }} vesti.rs ''Nada S. Preradović; 29.01.2022.''<br>''“Do pre par godina živeo je u Pragu, izjašnjava se kao Jugosloven i ponosni je otac dve ćerke.”''</ref><ref name=bjelac2>[https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl Predrag Bjelac: "Za Čehe sam harizmatičan: Mnogo puta sam im rekao: 'Dođite kod nas da vidite, ima ovakvih koliko hoćeš'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205080743/https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl |date=2024-12-05 }} Blic žena. ''Blic žena; 19.05.2024.''<br>''“Odgojen sam kao Jugosloven, negde sam to i dalje.”''</ref> * [[Jelica Bjeli]], glumica<ref name=bjeli1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjeli-Hadžić Jelica, glumica. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Dragan Bjelogrlić]], režiser i glumac<ref name=bjelogrlic1>[https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji Bjelogrlić: Film "Toma" se prepoznaje po univerzalnoj emociji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121004426/https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji |date=2023-01-21 }} Nportal. ''Nportal; 27.08.2021.''<br>''“Osećam se Jugoslovenom. Imam poseban odnos prema toj državi, žao mi je što je više nema i verovatno se to oseća u filmu. Toma je otvoreno govorio pred kraj života, kad je počela da se raspada Jugoslavija, da je veliki protivnik toga. Pravio je jugoslovensku turneju neposredno pred rat”, podsetio je Bjelogrlić.''</ref><ref name=bjelogrlic2>[https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 Dragan Bjelogrlić: Iz Slovenije je vedno prihajala avantgarda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006025712/https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 |date=2022-10-06 }} (na slovenačkom) Radiotelevizija Slovenija. ''Gašper Andrinek, Val 202; 22.09.2020.''<br>''“Odraščal sem v Jugoslaviji in sem v svoji biti ostal Jugoslovan, ves prostor nekdanje Jugoslavije občutim kot svoj. Verjetno bo tako do konca življenja.”''</ref><ref name=bjelogrlic3>[https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html Bjelogrlić: Male razlike su me uvek inspirisale i zato sam ostao Jugosloven u duši] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116010128/https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html |date=2023-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''RTS; 04.03.2020.''<br>''“Međutim, tako je kako je. Još uvek se mi umetnici trudimo da pravimo i da sarađujemo zajedno, nema tu nikakvog političkog razloga ni tržišnog. Prosto, meni bar, je uvek zanimljivo da radim sa ljudima iz drugih sredina. Više puta sam to rekao – Jugoslaviju su razorile male razlike, a male rezlike su nešto što je meni bila inspiracija i zato sam ja ostao Jugosloven u duši”, rekao je iskreno Dragan Bjelogrlić.''</ref> * [[Bogić Bošković]], glumac<ref name=bboskovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković B. Bogić, glumac (r. 22. XII 1930, Prizren). Jugosloven.”''</ref> * [[Tanja Bošković]], glumica<ref name=tboskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 57.<br>''“Bošković Tatjana, glumica, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref><ref name=tboskovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković V. Tatjana, glumica, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 27. VI 1953, Beograd). Srpkinja, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karlo Bulić]], glumac<ref name=bulic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Bulić Karlo, dramski glumac, nastavnik Akademije za pozorišnu i filmsku umetnost u Beogradu, r. 1910 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Branko Cvejić]], glumac<ref name=cvejic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/film-tv/3532718-branko-cvejic-ja-cu-uvek-ostati-jugosloven-rodjen-u-toj-zemlji-do-smrti-gradjanin-te-zemljeglumac Branko Cvejić: "Ja ću uvek ostati Jugosloven, rođen u toj zemlji, do smrti građanin te zemlje"] [[Telegraf.rs]]. 27.07.2022.<br>''“Bez obzira, postojala ili ne, kao greška ta zemlja, ja ću uvek ostati Jugosloven i građanin te zemlje. Ja se i sada osećam tako.”''</ref> * [[Svetozar Cvetković]], glumac<ref name=scvetkovic1>[https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 Svetozar Cvetković: Ja sam antički Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107221742/https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 |date=2023-01-07 }} Dan. ''DAN portal; 10.12.2022''<br>''“Kao umjetnik koji je stasavao i sazrijevao u vrijeme velike Jugoslavije, sebe i danas vidi kao Jugoslovena.”''</ref><ref name=scvetkovic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede Svetozar Cvetković: Istinska elita danas nema šta da jede] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018020612/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede |date=2022-10-18 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 20.03.2015.''<br>''“Jednom sam već negde rekao da je biti Jugosloven danas isto što i biti prokuženi stranac. Ali, u redu, svejedno: taj sam!” - Šta ste? - “Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic3>[https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ Cvetković: Blatite me, ja ostajem Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131035406/https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ |date=2023-01-31 }} Nova.rs ''Pero Jovović; 09.03.2021.''<br>''“Ja rizikujem mnogo da krenu da me blate onog časa kada kažem da sam ja Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic4>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ Svetozar Cvetković: Glumčina i Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107222559/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 11.08.2021.''<br>''“Ta plemenitost i svetlost, pored činjenice da je ostao Jugosloven i građanin nepostojeće države, njegovoj skromnosti i gospodstvu dodaju još jednu finu nijansu koja ga čini renesansnim gospodarom.”''</ref><ref name=scvetkovic5>[http://www.slobodnarijec.net/svetozar-cvetkovic-snimam-film-u-francuskoj/ Svetozar Cvetković: Snimam film u Francuskoj] Slobodna Riječ. ''Slobodna Riječ; 27.02.2015.''<br>''“Biti Jugosloven – to je danas kao biti neki prokuženi stranac, u redu taj sam!”''</ref><ref name=scvetkovic6>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 76.<br>''“Cvetković Svetozar, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic7>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 69.<br>''“Cvetković S. Svetozar, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 20. VI 1958, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Borivoj Dovniković]], autor animiranih filmova, ilustrator<ref name=dovnikovic1>[https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ Borivoj Dovniković: Pripadam manjini koju jedni trpe, drugi mrze, a u biti sam član ljudske zajednice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211193920/https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ |date=2023-02-11 }} P-portal. ''Đorđe Matić; 24.12.2021.''<br>''“Pored svega toga, spadam u ljude koji su od početka bili i ostali Jugoslaveni, koji ne daju da se SFRJ naziva zločinačkom zemljom i kojoj bi trebalo davati priznanje za sve dobro što je učinila za nas i za svjetsku zajednicu.”''</ref> * [[Srđan Dragojević]], redatelj<ref name=dragojevic1>[http://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima Intervju nedelje, Srđan Dragojević (2. deo): Nisam snimao filmove s ratnim zločincima!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima |date=2022-12-29 }} Telegraf.rs ''S.M.S. – A.K.; 01.04.2012.''<br>''Da li ste jugonostalgičar, to se negde može nazreti iz vaših javnih istupa… - “Ne, nisam jugonostalgičar. Jugosloven sam.”''</ref><ref name=dragojevic2>[http://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87%3A+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html Dragojević: Sukob mišljenja, ne sukob na ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233159/https://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87:+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html |date=2022-12-29 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''30.10.2011.''<br>''Budući da se osećam Jugoslovenom, rođen sam u toj zemlji, svi gradovi i države bivše Jugoslavije su mi dragi, volim da idem tamo i onda je divno kad snimajući film prosto živite tu svoju ideju da ovo jeste Jugoslavija.”''</ref><ref name=dragojevic3>[http://dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED „Парадa“ e првиот филм на трета Југославија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108204134/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED |date=2012-01-08 }} (na makedonskom) Dnevnik (Makedonija). ''Srebra Ðorđijevska; 05.01.2012.''<br>''“Јас сум Југословен, така се чувствувам и тоа е земјата во која живеам.”''</ref><ref name=dragojevic4>[http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html Največja Parada ponosa v srcu homofobnega Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110171452/http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html |date=2017-11-10 }} (na slovenačkom) Delo. ''Vesna Milek; 02.01.2012.''<br>''“Če bi radi še bolj plastičen prikaz tega, kar sem hotel povedati: Jaz sem Jugoslovan. Vi, ki niste, ko vas jebe. (nasmešek)”''</ref> * [[Jasna Đuričić]], glumica<ref name=djuricic1>[https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html Intervju Jasna Đuričić: Novac je već dugo vremena jedini bog na ovoj planeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205073327/https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html |date=2022-12-05 }} Portal 021. ''Snežana Miletić; 09.04.2020.''<br>''“Pripadam drugom vremenu, drugoj generaciji, ja sam Jugoslovenka, rođena ovde, u vreme kada su važili postulati druge vrste - za sve stvari.”''</ref><ref name=djuricic2>[https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ Jasna Đuričić, najbolja evropska glumica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003040615/https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ |date=2023-10-03 }} Vojvođanski istraživačko-analitički centar (VOICE). ''Snežana Miletić; 20.12.2021.''<br>''“Sremica, Novosađanka i Jugoslovenka, potekla iz radničke porodice, od oca trgovca i majke knjigovođe.”''</ref> * [[Predrag Ejdus]], glumac<ref name=ejdus1>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost Predrag Ejdus: Lako je izgubiti ljudskost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Radmila Radosavljević; 24.12.2011.''<br>''“A ja sam se nacionalno uvek izjašnjavao kao Jugosloven, tako sam se izjasnio i na poslednjem popisu.”''</ref><ref name=ejdus2>[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html Фудбал ми помогао да станем на ноге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924134607/http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html |date=2015-09-24 }} [[Politika (novine)|Политика]]. ''Славко Трошељ; 13.07.2008.''<br>''“Целог живота изјашњавам се као Југословен. И данас се осећам тако. Иако та државна заједница више не постоји. Али, то је моје право. Родио сам се у тој земљи. Али, ако хоћете дубоку интуитивно осећам апсолутну припадност и јеврејском и српском народу.”''</ref><ref name=ejdus3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Ejdus Predrag, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ejdus4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Ejdus Lj. Predrag, glumac, član i v. d. direktora Drame Narodnog pozorišta u Beogradu (r. 24. VII 1947, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mira Erceg]], reditelj<ref name=erceg1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 132.<br>''“Erceg Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bekim Fehmiu]], glumac<ref name=fehmiu1>[https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ Bekim Fehmiu (1936–2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208030139/https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ |date=2023-02-08 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''J. Gligorijević; broj 1015, 17.06.2010.''<br>''“Jedan od simbola Jugoslavije iz njenog zlatnog doba, nikada nije, u ime bratstva i jedinstva, a potom jugonostalgije, bežao od svog albanskog porekla, bio je i jedno i drugo: Albanac, Jugosloven, iznad svega umetnik, a pre svega – čovek.”</ref> * [[Dragomir Felba]], glumac<ref name=felba1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134-135.<br>''“Felba Dragomir, glumac. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=felba2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Felba A. Dragomir, glumac (r. 7. VII 1921, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ognjen Glavonić]], redatelj<ref name=glavonic1>[https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima Film se treba obraćati mladim fašistima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021845/https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Jurica Pavičić; 14.05.2018.''<br>''Upravo zato Glavonić napominje da se osjeća kao Jugoslaven i citira Viktora Ivančića: “Budući da živimo u ambijentu gdje je Jugoslavija oglašena kao najgora psovka, upravo jugoslavenska etiketa nudi aktivniju poziciju i obilježava odgovorniji model antinacionalizma”.</ref> * [[Srđan Grahovac]], glumac<ref name=grahovac1>[https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima Udareni temelji dubljim i složenijim projektima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012329/https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima |date=2023-02-11 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]] ''Svetlana Višnjić; 06.05.2022.''<br>''“Saradnjama se uvijek radujem, one su nužne između republika u Jugoslaviji, ja nikada nijesam prestao da budem Jugosloven. Nikada nijesam imao granica, uvijek sam išao dalje. Saradnja i odnosi preko kulture su nužnost, ako mislimo da išta radimo u budućnosti” – rekao je Grahovac.''</ref> * [[Aleksandar Gruden]], glumac<ref name=agruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Aleksandar-Saša, glumac i reditelj; šef marketinga pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Srđan Hadžić]], reditelj, pisac<ref name=hadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160.<br>''“Hadžić Srđan, reditelj i pisac; član Akademije filmske umetnosti i nauke. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Željko Hubač]], dramski pisac<ref name=hubac1>[https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica Životna priča Željka Hubača: Na ružan način sam saznao da sam usvojen! Muslimanka me je rodila, a odgajili su me Čeh i Srpkinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220203017/https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica |date=2023-02-20 }} Kurir.rs ''Ljubomir Radanov i Andrijana Stojanović; 18.09.2022.''<br>''“Po svom dubokom osećanju sam Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Isaković]], glumac<ref name=bisakovic1>[https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ Boris Isaković: Ako ne poštujete publiku, ne poštujete sebe i svoj rad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103201020/https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ |date=2023-01-03 }} Gracija. ''Mirjana Popović; br. 206 okt. 2022.''<br>''“I dalje voli da se izjašnjava kao Jugosloven, a svoje studente, osim glumačkim vještinama, zajedno sa suprugom, glumicom Jasnom Đuričić, uči tome da u njihovom svijetu nema mjesta mržnji.”''</ref><ref name=bisakovic2>[https://6yka.com/podcast/isak Boris Isaković za BUKU: Katastrofalno je šta se desilo s našim kulturnim bićem dolaskom aktuelne vlasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103223056/https://6yka.com/podcast/isak |date=2023-01-03 }} Buka. ''Slađan Tomić; 19.08.2022.''<br>''“Izjašnjava se kao Jugosloven, pa su Sarajevo, Zagreb i ostali gradovi – njegovi gradovi, poput Novog Sada ili Beograda.”''</ref><ref name=bisakovic3>[https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju Ljudi ne vole da pominju ime Jugoslavije! Boris Isaković o Slobi i novoj ulozi: Bio sam pionir i Jugosloven! Meni je to ostalo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110012914/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju |date=2023-01-10 }} Kurir.rs ''22.08.2022.''<br>''“Bio sam pionir i opredeljivao sam se kao Jugosloven. Meni je to ostalo. Ne mogu protiv toga.”''</ref> * [[Feđa Isović]], scenarista<ref name=fisovic1>[https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref><ref name=fisovic2>[https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic Feđa Isović: Hercegovački neposrednik Nebojša Vukanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225154249/https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic/ |date=2024-12-25 }} Buka. ''Feđa Isović; 22.02.2020.''<br>''“Ja kao Jugosloven, mada državljanin BiH, ne mogu da se kandidujem na niz funkcija. Kao ni Jevreji, Romi i svi oni „ostali“.”''</ref><ref name=fisovic3>[https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise Naši su ginuli najviše] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101212701/https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise |date=2022-11-01 }} [[Dnevni avaz]]. ''Feđa Isović; 16.11.2019.''<br>''“Kaže mi drug, glumac iz Beograda, kako ne može prežaliti Jugoslaviju. Slušam ga, trajala je ta njegova jadikovka neke tri pive, a onda ga priupitah da mi kaže kako se izjasnio na zadnjem popisu. Kaže: - “Kao Srbin”. - “E vidiš”, rekoh, “ja kao Jugosloven. Nemoj meni da cmizdriš i kenjaš, majke ti!”''</ref><ref name=fisovic4>[https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu Scenarist Feđa Isović za "Avaz": Desni i nacionalni pokreti uteg su oko vrata svakom narodu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180457/https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu |date=2023-12-07 }} [[Dnevni avaz]]. ''Edina Bakić; 30.05.2018.''<br>''“Po nacionalnosti sam Jugoslaven i ne vidim kako dva smiješna administrativna okvira, dakle Republika Srpska i Federacija, mogu na bilo koji način utjecati na taj moj osjećaj.”''</ref> * [[Ita Rina]], glumica<ref name=itarina>[https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara Ита Рина је била и Београђанка Тамара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190529/https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara |date=2022-12-02 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''Ненад Симић; 15.06.2019.''<br>''“Шездесетих година прошлог века њен супруг и она су саградили кућу у Будви, где је као Српкиња, увек се изјашњавајући као Југословенка, умрла 10. маја 1979. године од напада астме.”''</ref> * [[Davor Janjić]], glumac<ref name=janjic>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 U Sarajevu ukopan glumac Davor Janjić: 'Spavaj, brate. S tobom je bilo tako lijepo'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126231124/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 |date=2023-01-26 }} RadioSarajevo.ba, ''05.12.2022.''<br>''“Zahvaljujući svome porijeklu, tvojima Nadi i Žarku koji su te tako vaspitali, bio si univerzalist, suštinski protivnik nacionalizma, i ateist. Bosanac, Srbin, Hrvat, Slovenac, Jugoslaven, u onom značenju koje znaju samo oni koji istinski i duboko nose taj osjećaj. Oni drugi, koji su prezreli da su to ikada bili – a mnogi od njih su se često zaklinjali u to kad je to bilo kurentno – oni su danas najčešće važne karike u lancima kojima smo ovdje okovani. I koje iz vlastitog kukavičluka i komocije ne možemo prekinuti.”''</ref> * [[Đorđe Kadijević]], redatelj<ref name=kadijevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke Dodeljen „Zlatni pečat” Kinoteke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152844/https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke |date=2024-12-25 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''06.06.2023.''<br>''“Ponosan sam što mi nagradu „Zlatni pečat” dodeljuje ustanova koja nosi i dalje naziv Jugoslovenska kinoteka. Ja sam Jugosloven i to ću biti i ostati do poslednjeg trenutka svog života. Mnogi moji filmovi ili serije su nastajali u zemlji za koju kažu da više ne postoji. A za mene će Jugoslavija uvek postojati i ja ću zauvek biti Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic2>[https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 Legendarni Đorđe Kadijević otvorio dušu za srpske medije: pročitajte što je rekao o rodnom Šibeniku, Arsenu, Jugoslaviji...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014231824/https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 |date=2022-10-14 }} Šibenski.hr ''Šibenski.hr; 20.12.2020.''<br>''“Po ocu sam Srbin, po majci Hrvat, a ja sam Južni Sloven, tačnije Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic3>[https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ Intervju – Đorđe Kadijević, autor kultne „Leptirice“: Ovde se simulira društvo, država, demokratija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125051223/https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ |date=2022-11-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 14.11.2022.''<br>''“Ja jesam Jugosloven i više sam za bratstvo i jedinstvo nego za ovo pozivanje na obračune onih koji bi trebalo da budu jedinstveni, i mislim da je ta žalosna situacija uzrok jedne, kako bih rekao, likvidirane kohezije čitave kulture koja nema svoju kompaktnost, nema svoju pravu temu, nema paradigmu.”''</ref><ref name=kadijevic4>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213-214.<br>''“Kadijević Đorđe, filmski i TV reditelj; likovni kritičar NIN-a. […] P: Srbin, Jugosl., […].”''</ref> * [[Rialda Kadrić]], glumica<ref name=kadric1>[https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica Umrla je nasred ulice, baš kao njena majka: Glumica koju su generacije Jugoslovena obožavale doživela tešku sudbinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231026034059/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica |date=2023-10-26 }} Glossy. ''Glossy; 14.06.2022.''<br>''“Rialda se, inače, do kraja života osećala kao Jugoslovenka, pre svega zato što dolazi iz mešovite porodice, baš kao i njen suprug.”''</ref> * [[Stefan Kapičić]], glumac<ref name=kapicic1>[https://avaz.ba/vijesti/173945/stefan-kapicic-odgojen-sam-kao-jugoslaven-i-tako-cu-odgojiti-svoju-djecu Stefan Kapičić: Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu] [[Dnevni avaz]]. ''Hajrija Lisić; 19.04.2015.''<br>''“Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu” - ističe Kapičić.''</ref> * [[Suada Kapić]], glumica, režiserka, scenaristkinja<ref name=kapic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 218.<br>''“Kapić Suada, reditelj, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kapic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 198.<br>''“Kapić I. Suada, reditelj, slobodni umetnik (r. 15. II 1952, Sarajevo). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Milutin Karadžić]], glumac<ref name=karadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 219-220.<br>''“Karadžić Milutin-Mima, glumac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirjana Karanović]], glumica<ref name=mkaranovic1>[https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka Yubilej: Ja sam Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012063031/https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka |date=2022-10-12 }} Portal Novosti. ''Mirjana Karanović; 30.11.2018.''<br>''“Ja sam rođena u Jugoslaviji. Ja sam Jugoslovenka. […] Ono što danas znam jest da ću, bez ikakvog sentimenta, i dalje u svome biću biti Jugoslovenka. To je upisano u moju duhovnu genetiku i to se neće promeniti sve do moje smrti.”''</ref> * [[Srđan Karanović]], redatelj<ref name=skaranovic1>[https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 Srđan Karanović: Pisanje mi se osladilo i pomislio sam kako je pisanje puno divniji posao nego snimanje filmova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230102051029/https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 |date=2023-01-02 }} [[Glas Istre]]. ''Vanesa Begić; 03.12.2022.''<br>''“Karanović je govorio i zašto se na popisu stanovništva izjasnio kao Jugoslaven i zašto ga smeta kada se taj prostor naziva regionom, i bivšom Jugoslavijom, a ne Jugoslavijom, koja je ionako bivša.”''</ref> * [[Miljen Kljaković]], scenarista<ref name=kljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 229.<br>''“Kljaković Miljen - Kreka, scenograf; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Kokotović]], reditelj<ref name=kokotovic1>[https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ Nada Kokotović - Regisseurin aus Köln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119012803/https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ |date=2023-11-19 }} (na njemačkom) migration-audio-archiv e.V.<br>''“Ich habe einen kroatischen Pass, aber ich fühle mich als Jugoslawin.”''</ref><ref name=kokotovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 234.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Dejan Kosanović]], reditelj<ref name=dkosanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kosanović Dejan, reditelj dokumentarnog filma. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Deana Leskovar]], scenarista, književnik<ref name=leskovar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 276.<br>''“Leskovar Deana, književnik i filmski scenarista; dramaturg u Redakciji igranog programa TVB (od '90). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Leon Lučev]], glumac<ref name=lucev1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 Hrvatski glumac Leon Lučev: Osjećam se kao Jugoslaven, evo i zašto...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004013040/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 |date=2022-10-04 }} [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. 17.02.2020.</ref> * [[Nikola Majdak]], snimatelj, reditelj<ref name=majdak1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 287.<br>''“Majdak Nikola, filmski reditelj i snimatelj; red. prof. Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Aleksandar Mandić (reditelj)|Aleksandar Mandić]], reditelj<ref name=mandic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 292.<br>''“Mandić Aleksandar, reditelj i scenarista; redovni profesor na Odseku za film i televiziju Univerziteta u Njujorku (od '92). […] P: Srbin - Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Maričić]], reditelj<ref name=maricic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 295.<br>''“Maričić Milenko, pozorišni i TV reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gordan Matić]], reditelj<ref name=matic1>[https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html Gordan Matić: Od A do Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108232946/https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html |date=2023-01-08 }} Prvi prvi na skali. ''30.01.2012''<br>''Kulturološki se osećam kao Jugosloven, jer su na mene, između ostalih, uticali pisci Ivo Andrić, Miroslav Krleža, Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, muzičari Milan Mladenović, Darko Rundek, Džoni Štulić, Zoran Predin, filmovi “Slučaj Harms”, “Beštije”, “Pad Italije”, “Leptirica”, “Nacionalna klasa”, “Pre kiše”''</ref> * [[Mladen Matičević]], reditelj<ref name=maticevic1>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu Priča o geniju Arsenu Dediću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804121336/http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu |date=2014-08-04 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 27.04.2014.''<br>''“Svi su me pitali kako to da srpski reditelj snimi film o Arsenu Dediću? Kazao sam im da sam Jugosloven i da snimam film o jugoslovenskom kantautoru.”''</ref> * [[Irfan Mensur]], glumac<ref name=mensur1>[https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg Intervju Irfan Mensur: Jednostavno - postojim, i to je ono što je meni najbitnije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625122425/https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg |date=2023-06-25 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Tatjana Nježić; 26.04.2023.''<br>''“I prvi intervju koji sam posle povratka iz inostranstva dao bio je veliki intervju u NIN-u, gde sam pričao – iako je to bilo bogohulno - o jugoslovenstvu, da ja ne mogu biti ništa drugo nego Jugosloven i da još verujem u jugoslovenstvo kojeg i dalje ima mnogo na sve strane, ali ljudi su osujećeni da to izgovore.”''</ref><ref name=mensur2>[https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ Velika ispovest Irfana Mensura za Nova.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021051349/https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ |date=2022-10-21 }} Nova.rs ''Nemanja Lisinac; 24.03.2021.''<br>''“Prosto, ta neka multikulturalnost Sarajeva je nešto što me i danas opredeljuje kao jedinu varijantu mog bistvovanja, a to je da sam Jugosloven. Nekada, pre 20 godina, izgovoriti to u Srbiji bilo je bogohulno, ali ja se ni tada nisam odrekao jugoslovenstva i toga da sam Jugosloven, pa čak i po cenu toga da me izbrišu iz enciklopedije 'Ko je ko na Balkanu', što se i dogodilo”, priča Irfan Mensur u velikoj ispovesti za Nova.rs.''</ref><ref name=mensur3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa Irfan Mensur: Loše sam odigrao Principa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020215526/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa |date=2022-10-20 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 08.08.2014.''<br>''Vidjela sam da ste u jednom intervjuu rekli kako, i nakon svega, ostajete nepopravljivi Jugosloven. Šta to danas znači? - “Jugoslavija i jugoslovenstvo moj su identitet, moja vera. U toj državi sam rođen, tu odrastao; na toj tradiciji sam vaspitavan, tako živeo. I, šta sada?! Uvek sam bio Jugosloven! Moj otac je musliman, majka katolkinja, maćeha pravoslavka; najstarijeg sina Filipa dobio sam u braku sa Ljiljanom Perović; sa Srnom Lango imam Pavla. I, nakon svega, osim Jugosloven, šta bih mogao da budem?! Pa, zar moja porodica nije Jugoslavija u malom?!”''</ref><ref name=mensur4>[https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ Irfan Mensur: Moja Jugoslavija još postoji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022175117/https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ |date=2022-10-22 }} MNE magazin. ''Bojana Radonjić; 08.03.2015.''<br>''Rekli ste: “Do dana današnjeg ostao sam Jugosloven”. - “Znate šta, ja sam govorio da sam Jugosloven i u vrijeme kada to nije bilo popularno, kad je pogubno bilo reći da sam jugonostalgičar, ali sam ja uvijek pojašnjavao svoju jugonostalgiju.”''</ref><ref name=mensur5>[https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci Irfan Mensur: Emotivno putovanje kući] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223450/https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci |date=2022-10-20 }} Gloria. ''Maja Gašić; 24.09.2018.''<br>''“Moram tako da kažem, jer sam ostao Jugosloven do kraja, mada je nekad bilo bogohulno biti jugonostalgičar.”''</ref><ref name=mensur6>[https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda Intervju, Irfan Mensur: Kultura je vodilja ka uspehu naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223500/https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda |date=2022-10-20 }} Ekspres. ''Mirjana Mitrović; 01.06.2017.''<br>''“Mislili su da su veći Srbi od mene i da su zato vredniji kao ljudi, bez obzira na to što je Srbija u mene uložila milione dolara kroz posao i obrazovanje i bez obzira na to što se nikada nisam bavio politikom niti sam se izjašnjavao drugačije sem da sam Jugosloven, ne iz straha, već zato što se tako osećam.”''</ref><ref name=mensur7>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Mensur Irfan, glumac i režiser, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mensur8>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 276.<br>''“Mensur M. Irfan, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 19. I 1952, Sarajevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Ognjenka Milićević]], rediteljka<ref name=milicevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 335.<br>''“Milićević Ognjenka, reditelj, teatrolog i prevodilac. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Kokan Mladenović]], redatelj<ref name=kokan1>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html Jugosloveni su prošli kao Hazari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105030313/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html |date=2012-01-05 }} Press Online. ''Rade Stanić; 03.11.2011.''</ref><ref name=kokan2>[http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ Fašizam počinje od jednog prekršaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013163926/http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ |date=2012-10-13 }} Novosti. ''Goran Plavšić; 08.10.2012.''</ref><ref name=kokan3>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi Kokan Mladenović: Fajront u balkanskoj krčmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233204/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Vukica Strugar; 12.02.2011.''</ref><ref name=kokan4>[http://www.naslovi.net/2011-02-27/blic/kokan-mladenovic-placamo-cenu-estradizacije-nasih-zivota/2363702 Kokan Mladenović: Plaćamo cenu estradizacije naših života]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Naslovi.net ''Aleksandar Nikolić; 27.02.2011.''</ref> * [[Dragana Mrkić]], režiser, ranije glumica<ref name=mrkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 365.<br>''“Mrkić Dragana, glumica, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ranko Munitić]], filmski kritičar i teoretičar<ref name=munitic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 367.<br>''“Munitić Ranko, filmski i TV scenarista, pisac o filmu i srodnim umetnostima, autor i voditelj radio i TV emisija; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dino Mustafić]], reditelj<ref name=mustafic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref><ref name=mustafic2>[https://twitter.com/mdinodino/status/887975511045156864 (Twitter status:) Živeći i radeći na Balkanu uvjerio sam se kako jedino identitarno i politički ima smisla biti Jugosloven!] MdinoDino@Twitter. ''Dino Mustafić; 20.07.2017.''</ref><ref name=mustafic3>[https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ Dino Mustafić: Kod nas se nacionalizam kao pantljičara uspinje od portira do akademika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101043711/https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ |date=2023-01-01 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 04.12.2022.''<br>''“Moje jugoslovenstvo je kulturni identitet, duhovni prostor kojeg živim intezivno. Ima tu i mog inata prema onim kojim je Jugoslavija postala psovka. Biti Jugoslaven danas nije samo politički stav veći je i etički. Svojevrsni vid otpora nacionalističkom ološu, možda jedna odgovornija forma antinacionalizma. Ako je nekom najvažnije da bude Hrvat ili Srbin ili Bošnjak po liniji svoje nacionalne pripadnosti, onda je potpuno prirodno da možete biti Jugoslaven po liniji svoje nadnacionalne pripadnosti.”''</ref> * [[Goran Paskaljević]], reditelj<ref name=paskaljevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 400.<br>''“Paskaljević Goran, filmski reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Srbin.”''</ref><ref name=paskaljevic2>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19920905|page:8 Jedan film dve zastave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240324152716/https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp{{!}}issue:UB_00064_19920905{{!}}page:8 |date=2024-03-24 }} Nedeljna Borba, ''05/06.09.1992.'', str. 8.<br>''“Ja sam najpre filmadžija, pa Jugosloven, pa Srbin.”''</ref> * [[Borka Pavićević]], dramaturškinja<ref name=pavicevic1>[https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ Komemoracija Borki Pavićević: Vikala je iz sveg glasa – ne igraj se sa istinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103233515/https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ |date=2023-01-03 }} N1 SRB. ''FoNet; 04.07.2019.''<br>''On je dodao da je Pavićević ostala Jugoslovenka, a da bi se danas u Jugoslaviji slavio Dan boraca i podsetio na stihove “Naša borba zahteva, kad se gine da se peva”.''</ref><ref name=pavicevic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika Borka Pavićević: Jugoslavija je aktuelna zbog aktuelnih politika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074946/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika |date=2022-10-11 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 12.04.2017.''<br>''Ipak, kao Jugoslovenka, kao neko ko je rođen i ko je živio u “mraku socijalizma”, možete li zamisliti zajednicu čije bi “rotirajuće predsjedništvo”, pored “kralja ujedinitelja” Aleksandra Vučića, činili Bakir Izetbegović, Đorđe Ivanov, Kolinda Grabar-Kitarović, Filip Vujanović, Borut Pahor? Kakva bi to uopšte država bila? - “Mogu da zamislim samo jednu Jugoslaviju, u kojoj bi se ovi koji danas protestuju na beogradskim ulicama povezali sa ljudima iz kulture koji su svojevremeno potpisivali peticije protiv ministra Hasanbegovića, sa radnicima koji su peške iz Tuzle išli do granice sa Hrvatskom, sa… Ko piše o štrajku radnika u Bosni, taj želi da u Srbiju unese nered. Sećate li se toga? Takve rečenice su u to vreme izgovarali oni koji bi danas da prave nekakvu “staru Jugoslaviju plus Albanija”.”''</ref> * [[Josip Pejaković]], glumac<ref name=pejakovic>[https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje Josip Pejaković u Trebinju izveo monodramu "Ućerivanje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120050038/https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje |date=2025-01-20 }} [[Dnevni avaz]]. ''P.M.; 20.03.2015.''<br>''Pejaković kaže da je monodrama „Ućerivanje“ imala dobar prijem i Hrvatskoj, mada je bilo negativne atmosfere zbog toga što se on izjasnio kao Jugosloven. „Kako neko ko se zove Josip može da se izjašnjava kao Jugosloven. Sve je kulminiralo incidentom tako da je prilikom izvođenja monodrame u Zadru i policija morala da osigurava,“ objasnio je Pejaković.''</ref> * [[Katarina Pejović]], dramaturškinja<ref name=pejovic1>[https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ Katarina Pejović: Jedini način da iskorenimo fašizam je da razumemo te ljude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130022252/https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ |date=2023-01-30 }} Nova.rs. ''Suzana Sudar; 02.01.2022.''<br>''“Kao Stari Grci ili Rimljani, mi koji se osećamo Jugoslovenima smo vrsta u izumiranju.”''</ref> * [[Darko Perić]], glumac<ref name=dperic1>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 Najpoznatiji glumac iz Srbije u svetu: Samo Đoković i Modrić popularniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011233951/https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 |date=2022-10-11 }} [[B92]]. ''Tara Tomović; 24.09.2018.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji. Sebe i dalje smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Pogačić]], reditelj<ref name=pogacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 437.<br>''“Pogačić Vladimir, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Radko Polič]], glumac<ref name=polic1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w Radko Polič: Biće ponovo Jugoslavije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126045237/https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w |date=2022-11-26 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Simonida Milojković; 24.11.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven i znam da ćemo nekada, kad-tad, ponovo biti zajedno.”''</ref><ref name=polic2>[https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 Radko Polič: Ostao sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112220630/https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 |date=2022-11-12 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 23.02.2014.''<br>''“Uvek ću govoriti da sam Jugosloven, makar me i vređali zbog toga, kaže slovenački glumac Radko Polič.”''</ref> * [[Mladen Popović]], dramaturg<ref name=mladenpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 445.<br>''“Popović Mladen, dramaturg; urednik Filmske redakcije RTS. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Prokić]], dramaturg<ref name=prokic1>[http://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU Intervju – Nenad Prokić: Srbija je počela da se trijezni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226005905/https://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU |date=2023-02-26 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragan Banjac; 02.09.2013.''</ref> * [[Ljubiša Ristić]], režiser<ref name=ristic1>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm Ko je ovaj čovek? Ljubiša Ristić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202521/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm |date=2016-03-04 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 21.04.2000.''<br>''“Nacionalnost - Jugosloven.”''</ref><ref name=ristic2>[http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 Ljubiša Ristić: Trećerazredni umetnici su stubovi naše kulture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208091536/http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 |date=2014-02-08 }} Kurir. ''Ljubomir Radanov; 02.01.2014.''<br>''“Ja sam Jugosloven. Dopalo se to nekom ili ne.”''</ref><ref name=ristic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482-483.<br>''“Ristić Ljubiša, pozorišni reditelj; predsednik Jugoslovenske udružene levice - JUL (od '95). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Savić]], glumica<ref name=olgasavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Olga, glumica; član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Egon Savin]], redatelj<ref name=savin1>[https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara Još živi virtuelna država umjetnika i nostalgičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207014024/https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara |date=2023-02-07 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 29.11.2022.''<br>''“Ja sam Jugosloven po opredjeljenju, jer iako Jugoslavije nema, ja sam još živ”, kazao je u intervjuu za “Vijesti” poznati pozorišni reditelj Egon Savin.''</ref><ref name=savin2>[https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 Egon Savin: Materijalnim bogatstvom smo opsednuti toliko da preziremo ljude koji nemaju ništa!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011003004/https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 |date=2022-10-11 }} Elle Serbia. ''Tamara Nikčević; 20.11.2016.''<br>''“Jevrejin sam rođen u multietničkom Sarajevu, studirao u multietničkom Beogradu, volim multietnički Njujork i Pariz… Ateista sam, pa šta da budem do – Jugosloven?! Iako te države više nema, ja još – postojim.”''</ref> * [[Žorž Skrigin]], reditelj<ref name=skrigin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 508.<br>''“Skrigin Georgije-Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gorčin Stojanović]], reditelj<ref name=gstojanovic1>[https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji Najviše Jugoslovena u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107224840/https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji |date=2023-01-07 }} Novi magazin. ''IJ; 16.09.2012.''<br>''“Beogradski pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović takođe se deklariše kao Jugosloven, iako to nije činio kada je ta ideologija bila dominantna: - Ideja jugoslovenstva nije politička, već pre svega kulturna. Bazirana je na povezivanju naroda koji imaju kulturne i jezičke srodnosti. Nema veze sa titoizmom i nije suprotna ni srpstvu, ni hrvatstvu. U pitanju je ideja koja je opstala kroz decenije, jer ne umiru ideje, već države, rekao je Stojanović.”''</ref><ref name=gstojanovic2>[http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako Iyu, naopako!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031085846/http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako |date=2010-10-31 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Gorčin Stojanović; 29.10.2010.''<br>''“I, uzgred, ako je kome bitno, potpisnik se deklariše, otkako, hvala Bogu, nema Jugoslavije, kao - Jugosloven. Bez sentimenta, bez žala.”''</ref> * [[Abdurrahman Šalja]], glumac<ref name=salja1>[https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ Bekim Fehmiu – Blistavo i Strašno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208034724/https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ |date=2023-02-08 }} Pulse Magazin. ''Boban Savković; 16.06.2010.''<br>''“Kao i pokojni Abdurahman Šalja bio je Albanac ali i Jugosloven…u onom smislu Kusturičinih likova koji, mrtvi, odlaze nekuda na plutajućem ostrvu.”''</ref> * [[Slavko Štimac]], glumac<ref name=stimac1>[https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. Slavko Štimac: „Dobar čovek ne može biti lud“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804003025/https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. |date=2024-08-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''DanasOnline; 13.07.2024.''<br>''“Štimca predstavljaju kao srpsko-hrvatskog glumca, ali on sebe vidi kao Jugoslovena i Ličanina.”''</ref> * [[Feđa Štukan]], glumac<ref name=stukan1>[https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ Promocija knjige „Blank“ glumca Feđe Štukana u Zrenjaninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106064842/https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ |date=2022-11-06 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''M. P.; 26.10.2022.''<br>''“Ja se i danas izjašnjavam kao Jugosloven, nemam problem da kažem da sam u Jugoslaviji naučio sve vrednosti kojima se vodim i danas, a na prvom mestu je ljudski kvalitet.”''</ref><ref name=stukan2>[http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom Feđa Štukan: Jugosloven sam i ponosim se svojom domovinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411160843/http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom |date=2013-04-11 }} e-portal.ba ''08.04.2013.''<br>''“Kad već ne mogu da se izjasnim kao stanovnik planete zemlje, shvatio sam da je moja nacionalnost Jugosloven, i nepada mi na pamet da se toga stidim i odričem.”''</ref><ref name=stukan3>[https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ Feđa Štukan: Iza podele i mržnje stoji religija i bogati se na našoj nesreći] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113015556/https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ |date=2022-11-13 }} N1 SRB. ''Novi magazin; 09.09.2022.''<br>''“U Jugoslaviji su me naučili da volim sve ljude podjednako zato sa izjašnjavam kao Jugosloven.”''</ref> * [[Jelena Tinska]], glumica<ref name=tinska>[https://twitter.com/JelenaTinska/status/1557072991657369600?cxt=HHwWgIC90dvo6psrAAAA (Twitter status:) ja sam rodjens u zemlji koje vise nema na mapi Ja sam Jugoslovenka i umrecu kao Jugoslovenka Ljupka oko pupka] JelenaTinska@Twitter. ''Jelena Tinska; 09.08.2022.''</ref> * [[Darko Trešnjak]], režiser<ref name=tresnjak1>[https://www.glasamerike.net/a/1936843.html Trešnjak: Bilo bi lepo režirati na Balkanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602043134/https://www.glasamerike.net/a/1936843.html |date=2023-06-02 }} Glas Amerike. ''Helena Đorđević; 14.06.2014.''<br>''“Mi smo se preselili ovde 1976. i to je još uvek bila Jugoslavija i tako uvek kada me ljudi pitaju uvek kažem da sam Jugosloven jer je to jedina stvar koju sam znao.”''</ref> * [[Sergej Trifunović]], glumac<ref name=strifunovic1>[https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw (Twitter komentar:) Ne. Jugosloven, Levičar, Glumac i Srbin. S nadom da ću postati čovek. Tim redom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101234715/https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw |date=2022-11-01 }} WhistlerDick@Twitter. ''Sergej Trifunović; 06.12.2019.''</ref> * [[Renata Ulmanski]], glumica<ref name=ulmanski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 597.<br>''“Ulmanski Renata, glumica. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mlađa Veselinović]], glumac<ref name=veselinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 609.<br>''“Veselinović Mladen-Mlađa, glumac i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Volk]], pozorišni i filmski kritičar<ref name=volk1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 619.<br>''“Volk Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar; profesor Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (za pr. Istorija filma); šef Katedre za teoriju i istoriju. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stjepan Zaninović]], reditelj<ref name=zaninovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 639.<br>''“Zaninović Stjepan, filmski reditelj i scenarista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stevo Žigon]], glumac<ref name=zigon1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 649.<br>''“Žigon Stevo, glumac i reditelj. […] P: Jugosloven; […].”''</ref><ref name=zigon2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 547.<br>''“Žigon Š. Stevo, glumac i reditelj; generalni sekretar Saveza udruženja dramskih umetnika Jugoslavije (r. 8. XII 1926, Ljubljana). Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Žmukić]], filmski producent, revolucionar<ref name=zmukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 656.<br>''“Žmukić Milan, predsednik Organizacionog odbora BITEF-a; preds. Organizacionog odbora Filmskog festivala u Herceg Novom. […] P: Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Afrić.jpg|Vjeko Afrić Datoteka:Неда Арнерић.jpeg|Neda Arnerić Datoteka:Ivan Bekjarev 2019.jpg|Ivan Bekjarev Datoteka:Adam i berberin prvi ljudi, Jakova Ignjatovića, SNP, 18.11.1969, Ivan Hajtl kao Maksa Svilokosić i Jelica Bjeli kao Fema.jpg|Jelica Bjeli Datoteka:Dragan Bjelogrlic (cropped).jpg|Dragan Bjelogrlić Datoteka:Tanja Bošković, 1975.jpg|Tanja Bošković Datoteka:Karlo Bulic.jpg|Karlo Bulić Datoteka:Бранко Цвејић.jpeg|Branko Cvejić Datoteka:Svetozar Cvetković crop.jpg|Svetozar Cvetković Datoteka:Borivoj Dovniković Bordo 2017.jpg|Borivoj Dovniković Datoteka:OIFF 2015-07-18 212827 - Srđan Dragojević.jpg|Srđan Dragojević Datoteka:Jasna Đuričić, glumica.jpg|Jasna Đuričić Datoteka:Predrag Ejdus 2021 stamp of Serbia.jpg|Predrag Ejdus Datoteka:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|Bekim Fehmiu Datoteka:Greta, stranica 89, drama, Boris Isaković, foto M. Polzović.jpg|Boris Isaković Datoteka:Ita Rina v zrelih letih.jpg|Ita Rina Datoteka:Stefan Kapicic by Gage Skidmore.jpg|Stefan Kapičić Datoteka:Мима Караџић Стара Пазова.png|Mima Karadžić Datoteka:Mirjana Karanović Requiem for Mrs. J. Press Conference Berlinale 2017.jpg|Mirjana Karanović Datoteka:Milenko Maricic 1.jpg|Milenko Maričić Datoteka:Ognjenka Milićević, profesor i dekan FDU.tif|Ognjenka Milićević Datoteka:Ranko Munitic (1943-2009), 1989.jpg|Ranko Munitić Datoteka:Dino Mustafić (cropped).jpg|Dino Mustafić Datoteka:Inaugurazioa (8673787301) (cropped).jpg|Goran Paskaljević Datoteka:Borka Pavićević (34479274674).jpg|Borka Pavićević|Borka Pavićević Datoteka:Darko Peric BW.jpg|Darko Perić Datoteka:Radko Polič 2015.jpg|Radko Polič Datoteka:Portrait of Ljubiša Ristić.jpg|Ljubiša Ristić Datoteka:Egon Savin, foto B. Lučić.jpg|Egon Savin Datoteka:Žorž Skrigin (1943).jpg|Žorž Skrigin Datoteka:Slavko Stimac polovinom 80-ih.jpg|Slavko Štimac Datoteka:Sergej Trifunović.png|Sergej Trifunović Datoteka:Renata Ulmanski, 2019.jpg|Renata Ulmanski Datoteka:Stevo Žigon 1969 1.jpg|Stevo Žigon </gallery> </center> == Fotografija == * [[Ivo Eterović]], fotograf<ref name=eterovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Eterović Ivo, fotograf; majstor fotografije FSJ i Hin EFIAP. […] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stevan Kragujević]], fotoreporter<ref name=kragujevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 251.<br>''“Kragujević Stevan, fotograf. […] P: Jugosloven srpske narodnosti, pravosl.”''</ref> * [[Rizo Šurla]], fotograf, partizan<ref name=surla1>[https://www.youtube.com/watch?v=CSM_Fpjh-dI Ljudi - Fotograf Rizo Širla (Ulcinj, 1971.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019223450/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=CSM_Fpjh-dI |date=2022-10-19 }} YouTube. ''Srđan Karanović; Jugoslavija 1972.''<br>''“I, da Vam kažem još: sad kad je bio popis stanovništva, pita što osjećam. Ja [se] osjećam kao Jugoslaven, drugo ništa, šta imam da... ostajem Jugoslaven.”''</ref><ref name=surla2>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html Ljudi - Fotograf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111100935/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html |date=2023-01-11 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''10.08.2022''<br>''“Jugosloven po ubeđenju, ovaj navijač splitskog Hajduka u emisiji priča o svom životu u Ulcinju.”''</ref><ref name=surla3>[https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 Rizo Šurla, Afrojugoslaven iz Ulcinja: Naša zemlja je što se tiče ravnopravnosti vjerojatno jedinstvena u svijetu, a međusobna mržnja nedokučiva je glupost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111101941/https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 |date=2023-01-11 }} [[Slobodna Dalmacija]]. ''PSD; 24.01.2022.''<br>''“Rizo Šurla ime je i prezime čovjeka koji se najpreciznije može staviti u grupu Afrojugoslavena, iako se on čitav život osjećao kao Jugoslaven, odnosno Crnogorac koji je rođen u Ulcinju i čitav život je proveo u tome primorskom gradu.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujević, portret, okt. 1976.jpg|Stevan Kragujević Datoteka:Rizo Šurla crop.jpg|Rizo Šurla </gallery> </center> == Književnost i pjesništvo== * [[Olja Alvir]], književnica<ref name=alvir1>[https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ Partizanski filmovi – poetika otpora i nade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126234518/https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ |date=2022-11-26 }} Dunav.at ''23.10.2019.''<br>''“Jedna od studentica dobro posjećenih predavanja na Bečkom univerzitetu koju je takođe zainteresovala solidarnosti i zajedništvo protagonista partizanskog filma, jeste Olja Alvir. Mlada spisateljica koja u Beču živi od djetinjstva i čiji su roditelji izbjegli iz Bosne, samu sebe naziva Jugoslovenkom i time pokazuje simpatiju za zemlju čija je osnova bilo zajedništvo svih njenih naroda i narodnosti, a koja je, kako se tvrdilo, nastala u antifašističkoj borbi.”''</ref> * [[Ivo Andrić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 182.<br>''“Poznato mi je da je Marko Ristić javno istupio nakon popisa (u »Politici« 27. IV 1971.) i obrazložio zašto se deklarirao kao Jugoslaven, zbog čega misli da to nije nikakav unitarizam: jer se isto tako osjećao kad je istupao za rješenje hrvatskog pitanja u staroj Jugoslaviji. I Ivo Andrić se tada također upisao kao Jugoslaven. I Oskar Davičo.”''</ref><ref name=andric2>Tošović, Branko: Strane svijeta u Andrićevom životu i stvaralaštvu, u: Kuzmanović, Rajko (ur.): Andrić između Istoka i Zapada. Banja Luka 2022, str. 143.<br>''„Nemamo podataka o tome da li se Andrić konfesionalno izražavao drugačije nego što to nalazimo u njegovim školskim i studentskim dokumentima (kao katolik), ali imamo podataka da se nacionalno drugačije opredjeljuje – od 1951. pa do smrti kao Srbin (u ličnoj karti, vjenčanici, vojnoj knjižici...) i Jugosloven (u popisu stanovništva 1971).“''</ref> * [[Vladimir Arsenijević]], književnik<ref name=arsenijevic1>[http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 O pasošu i putovnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011755/http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 |date=2016-03-05 }} tportal.hr ''Vladimir Arsenijević; 26.06.2012.''<br>''“Vjerujem da je to razlog zbog kog mi je oduvijek bilo znatno lakše identificirati se kao Jugoslaven.”''</ref> * [[Anton Aškerc]], pesnik<ref name=askerc1>Aškerc, Anton: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-YNVE4FUC/ecf67f53-f5ca-416a-a350-bc79be7c6661/PDF Hrvaški »Salon«.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 2 (1899), str. 132.<br>''“Zakaj nismo vsaj vsi Jugoslovani edini v jeziku, v književnosti in umetnosti? Čemu se cepimo in slabimo sami? Čemu? . . .”''</ref> * [[Goran Babić]], književnik<ref name=babic1>[https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga Povratak otpisanoga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119022141/https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga |date=2024-11-19 }} Portal Novosti. ''Marko Pogačar; 18.11.2024.''<br>''“Babić je, bez obzira na u mladosti kritičan stav prema elementima sistema, pa i efemerne rubno "proljećarske" devijacije, deklarirani Jugoslaven i komunist, viđen kao "zadrti šuvarovac" i partijski element koji se zacrtane politike, bez veće osjetljivosti za detalje, nije libio provoditi u praksi, te je oštar kritičar hrvatskog nacionalizma u najrazličitijim njegovim pojavnim oblicima.”''</ref><ref name=babic2>[https://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-goran-babic-ne-verujem-u-sistem-u-kojem-fukara-moze-legalno-unos-21212.html Goran Babić: Ne verujem u sistem u kojem fukara može legalno da pogubi genija] Laguna. ''Branko Rosić; 10.06.2022.''<br>''Meni deluje da ste ostali zauvek Jugosloven iz Hrvatske? - "Pa ja i jesam (ili si tako samo umišljam) daleki nastavljač one hrvatske tradicije koja je u Beogradu vidjela Pijemont, kulu svjetilju južnoga slavenstva, svijetlu tačku na kraju hiljadugodišnjeg tunela kojoj su hrlili ne samo Juraj Križanić („Đuro“ u predratnom izdanju srpske akademije) i onaj Flacijus iz Lobina, koji je svoje protestantske knjige (vidjeti spise Franje Bučara) htio štampati i na ćirilici."''</ref><ref name=babic3>[https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ Veliki povratak i autobiografija Gorana Babića, divnog pjesnika i mračnog proroka koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117044942/https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ |date=2022-11-17 }} telegram.hr ''Dragan Markovina; 06.06.2022.''<br>''“Goran Babić je čovjek o kojem se u Hrvatskoj temeljito šutjelo godinama. Književnik, ljevičar, pripadnik Šuvarove lijeve frakcije u SKH, divan pjesnik i mračni prorok koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu, glavni urednik umnogome ozloglašenog Oka, Mostarac zavičajem iz Opuzena i doline Neretve, školski drug Slobodana Praljka i uvjereni Jugoslaven, na kraju je početkom 1991. otišao iz Zagreba u Beograd, da se nikad ne vrati.”''</ref><ref name=babic4>[https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika Otvoreno djelo velikog pjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926034603/https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika |date=2023-09-26 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Kultura Vijesti; 23.09.2023.''<br>''“Veliki Jugosloven i antinacionalista početkom ratnih sukoba 1991. napušta Hrvatsku i dolazi u Beograd.”''</ref> * [[Vladislav Bajac]], književnik<ref name=bajac1>[https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac Bajac: Sumnja je moje prirodno stanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208072328/https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac |date=2023-02-08 }} Kaleidoskop. ''Jelena Pavlović; 16.03.2017.''<br>''“Nisam nikakav jugonostalgičar niti nostalgičar, ali jesam Jugosloven.”''</ref> * [[Zorica Bajin-Đukanović]], pjesnikinja<ref name=bajindjukanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 30.<br>''“Bajin-Đukanović Zorica, književnik i fotograf; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Benkova]], književnica<ref name=benkova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benkova Vjera, pisac i književni prevodilac; novinar, saradnik Slovačke redakcije Radio N. Sada (od '80). […] P: Slovakinja jugosl. porekla..”''</ref> * [[Oto Bihalji Merin]], književnik, istoričar umetnosti<ref name=bihalji1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 41.<br>''“Bihalji D. Oto, književnik, istoričar umetnosti (r. 3. I. 1904, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Laslo Blašković]], književnik<ref name=blaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 48.<br>''“Blašković Laslo, književnik; sekretar Društva književnika Vojvodine. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Bodirogić]], književnik i izdavač<ref name=bodirogic1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha Bodirogić: Zemlje nastale raspadom Jugoslavije prepune su mržnje i straha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212201/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha |date=2022-10-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 18.04.2020.''<br>''“Ja sam jednostavno Jugosloven i to je tako, niko ne može iz svoje kože.”''</ref><ref name=bodirogic2>[https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ Sanjali najbolji, rasturili najgori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212819/https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ |date=2022-10-20 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Nedim Sejdinović; broj 1590, 24.06.2021.''<br>''“Ono za čime žalim jesu procesi i principi na kojima je nastajala ta zemlja, a oni su bili beskompromisno emancipatorski i prvi put su nam se dogodili na ovim prostorima. U tom smislu ja sam naprosto Jugosloven bez Jugoslavije”, kaže Bodirogić.''</ref> * [[Milena Bogavac]], književnica, dramaturškinja<ref name=bogavac1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ Kolumne Milene Bogavac – od 6. decembra svakog ponedeljka u Danasu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120210820/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ |date=2023-01-20 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Danas Online; 05.12.2021.''<br>''“Deklariše se kao feministikinja, antifašistkinja, Jugoslovenka i borkinja za ljudska prava.”''</ref> * [[Nevena Bojičić]], književna kritičarka<ref name=bojicic1>[https://twitter.com/nevenawednesday/status/1122651234312310785 (Twitter status:) JA SAM : ⚪ straight ⚪ gay ⚪ bisexual 🔘 Jugoslovenka] NevenaWednesday@Twitter. ''Nevena Bojičić; 29.04.2019.''</ref> * [[Dušan Cicvara]], književnik i filmski kritičar<ref name=cicvara1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 70.<br>''“Cicvara Dušan, novinar i književnik. […] P: Jugosloven srpskog porekla, […].”''</ref><ref name=cicvara2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 65.<br>''“Cicvara R. Dušan, novinar i književnik (r. 30. I 1964). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milan Ćurčin]], pjesnik<ref name=curcin1>[https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ Ćurčin – književnik i urednik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816000403/https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ |date=2023-08-16 }} Lobisti.rs. ''Miodrag Skundric; 04.08.2023.''<br>''“Znameniti Pančevac, patriota, doktor nauka, liberal, pesnik, diplomata, novinar, Jugosloven.”''</ref> * [[Oskar Davičo]], književnik i pesnik<ref name=ristic-andric-davico/><ref name=davico>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu Spomen ploča Oskaru Daviču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117034357/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu |date=2022-11-17 }} [[Večernje novosti]]. ''V. N.; 12.04.2012.''<br>''“Ne napuštajući nikad i ni na koji način svoju pripadnost Srbiji, njenom narodu i njenoj literaturi, o čemu ponajbolje svedoči njegova veličanstvena „Srbija“, on je istovremeno bio gorljivi Jugosloven, internacionalista, koji nije podnosio niti jedan od naših brojnih minijaturnih i nepodnošljivih nacionalizama - istakao je Goran Babić.”''</ref> * [[Ivan Ergić]], pjesnik, ranije nogometaš<ref name=ergic1>[http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html Ergić kod Stankovića - glas razuma usred euforije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062841/http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html |date=2015-10-24 }} tportal.hr ''Zrinka Pavlić; 15.06.2014.''<br>''“Em se drznuo kritizirati nogomet u ovo doba koje mnogi doživljavaju kao doba obavezne nacionalne konsolidacije (koja je također predmet Ergićeve kritike), em je s priličnim negodovanjem govorio o uplitanju nacionalizma i religije u sport, em je bez imalo ustezanja izjavio da se izjašnjava kao Jugoslaven.”''</ref><ref name=ergic2>[https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true Ivan Ergić: Katastrofalno je što su nogometaši uzor mladima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110014230/https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true |date=2023-01-10 }} [[Novi list]]. ''Ladislav Tomičić; 18.08.2013.''<br>''“Ja jesam Srbin, ali u kulturalnom smislu uvijek ću biti Jugosloven, kao što danas netko drugi pored pripadnosti svojoj naciji takođe može biti europejac ili nešto treće.”''</ref><ref name=ergic3>[https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ Ivan Ergić, poslednji koji je ugasio svetlo i otpevao “Hej Sloveni”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110015732/https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ |date=2023-01-10 }} reprezentacija.rs ''Admin; 18.05.2019.''<br>''“Ja sam po tom pitanju uvek bio ležeran, nisam se smatrao ništa manjim Srbinom ako sam istovremeno i Jugosloven.”''</ref><ref name=ergic4>[https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ Ivan Ergić, Zanimanje – tragalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922024213/https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ |date=2023-09-22 }} WineStyle. ''Tamara Marković; 03.11.2019.''<br>''“Kada sam u Švajcarskoj osećam se daleko više kao Jugosloven ili Srbin. A kada sam ovde, nemam takav doživljaj. Recimo da mi se taj osećaj pojača kada sam u nekoj drugoj sredini. Za mene je identitet stvar kulturnog, a ne etničkog konteksta.”''</ref> * [[Zdenka Feđver]], književnica<ref name=fedjver1>[https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029220240/https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka |date=2022-10-29 }} XXZ magazin. ''Zdenka Feđver; 25.01.2021.''<br>''Nacionalnost, Jugoslovenka? - “Da.”''</ref> * [[Frida Filipović]], književnik<ref name=filipovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 136.<br>''“Filipović Frida, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref><ref name=filipovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 129.<br>''“Filipović F. Frida, književnik i prevodilac (r. 3. II 1913, Sarajevo). Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref> * [[Hristo Georgijevski]], književnik<ref name=georgijevski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 144-145.<br>''“Georgijevski Hristo, redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (za pr. Makedonska književnost i Književnost za decu). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Goldsworthy]], književnica<ref name=goldsvorti1>[https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ Bilo jednom u Londonu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101185457/https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ |date=2022-11-01 }} Elevate. ''str. 36/37, oktobar 2019.''<br>''“Panelisti su se takođe dotakli različitih slojeva identiteta, pa je tako književnica Goldsvorti za sebe rekla da je i Srpkinja i Jugoslovenka, kao i Britanka.”''</ref><ref name=goldsvorti2>[https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london Once upon a time in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330090505/https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london |date=2023-03-30 }} (na engleskom) anarussellomaljev.com ''Ana Russell-Omaljev, 12.10.2020.''<br>''“The panellists also touched on different layers of identity, with writer Goldsworthy saying that she is both Serbian and Yugoslav, as well as British.”''</ref> * [[Mustafa Karahasan]], književnik<ref name=karahasan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 305.<br>''“Karahasan Mustafa, novinar i književnik, član Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1920 u Skoplju, Jugosloven (pripadnik turske manjine).”''</ref> * [[Danilo Kiš]], književnik<ref name=kis1>Popov, Jovan: [https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf Jež i jorgovan. Skica za uporedni portret Aleksandra Tišme i Danila Kiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202074425/https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf |date=2023-02-02 }}, u: Polja, br. 416 (2001), str. 67.<br>''“Deceniju i po kasnije, u poslednjoj godini svog života, i jednoj od poslednjih njegove zemlje, on objašnjava zašto se ne izjašnjava kao srpski pisac: »u inostranstvu jedva i to znaju šta je Jugosloven, a kamoli Srbin«. Izgovor je lakonski, a i vreme koje sledi veoma brzo će ga demantovati – Evropa će se naprasno zainteresovati za Srbe, na žalost ne na način na koji bismo voleli. Malo dalje, međutim, Kiš precizira da je nacionalnost Jugosloven »jedina tačna oznaka onoga što jesam«.”''</ref> * [[Božo Koprivica]], književnik<ref name=koprivica1>[https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ U fudbalu nema nacionalizma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205195241/https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ |date=2023-02-05 }} Monitor. ''Nastasja Radović; 16.07.2010.''<br>''Vi ste Jugosloven? - “Bio i ostao.”''</ref><ref name=koprivica2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml Ratni i antiratni profiteri kao savest naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013000115/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml |date=2012-10-13 }} [[Glas javnosti]]. ''Radmila Radosavljević; 15.06.2001.''<br>''Još se izjašnjavate kao Jugosloven iz države koja više ne postoji? - “Da. Jer, sve jeste i sve postoji, ako voliš.”''</ref> * [[Miroslav Krleža]], književnik i enciklopedista<ref name=krleza1>Cvitković, Ivan: Krleža, Hrvati i Srbi. Sarajevo 1991, str. 7.<br>''Bio sam dobar Jugoslaven i danas sam to, isticao je 1976. godine.''</ref><ref name=krleza2>Matvejević, Predrag: Granice i sudbine. O jugoslavenstvu prije i poslije Jugoslavije. Zagreb 2015, str. 267.<br>''“Često to meni negiraju, a ja sam Jugoslaven ali ne iz perspektive Aleksandra Karađorđevića ni Pere Živkovića.“''</ref> * [[Zofka Kveder]], književnica<ref name=kveder1>Свирчев, Жарка: [https://journal.knjizenstvo.rs/index.php/knjizenstvo/article/view/271/267 Југославенска жена – форум модерне списатељице], у: Књиженство, год. 5 br. 5 (2015).<br>''“Словенке ме неће више, Хрватице ме не признају још за „своју“, Српкиње такође не. Истина је, да то понекад боли, али ми такође даје снагу да останем што сам: Југославенка.”''</ref> * [[Jožef Levičnik]], književnik, glazbenik<ref name=levicnik1>Levičnik, Jos.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kteri narod je najbolj izobražen v Evropi?], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 49 (08.12.1858), str. 390.<br>''“Mi Jugoslaveni („divji narod“, se vé da!) navadno čakamo, da nas smert sama pokosi.”''</ref> * [[Milenko Maticki]], književnik, novinar<ref name=maticki1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 313.<br>''“Maticki Milenko, književnik; urednik "Politikinog" podlistka "Politika za decu". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Predrag Matvejević]], književnik<ref name=matvejevic1>Majdzik Papić, Katarzyna: [https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Zwischen den Welten. Postjugoslawische Literatur im Spannungsfeld der Übersetzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106054123/https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=2023-01-06 }}, u: Dampc-Jarosz, Renata/Kałuża, Anna (ur.): Narrative des Wandels. Transformationsprozesse nach 1989 in den mittel- und osteuropäischen Literaturen. 2022, str. 297 nap. 54. (na nemačkom) <br>''Der Interpretationskontext für Matvejevićs Texte ist in erster Linie der Mittelmeerraum (obwohl der Autor sich selbst als Jugoslawe bezeichnete und notabene in der multiethnischen Stadt Mostar geboren wurde): „Der Horizont der Existenz ist die Identität, die sich aus der Zugehörigkeit zu einer bestimmten Kultur ergibt, die für Matvejević die mediterrane Zivilisation ist.“''</ref><ref name=matvejevic2>[https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ Kome je pukla ‘Žica’?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107094902/https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ |date=2023-01-07 }} Ravno do dna. ''Jelena Svilar; 08.01.2012.''<br>''“Neobično je, nakon tolikih godina terora raznih promotera vlastitih ega koji navodno djeluju u nacionalnom interesu, u eteru javne televizije čuti intervju s čovjekom zbog kojeg ćete konačno doživjeti stanoviti ushit što pripadate istom narodu, iako je upravo nacionalni identitet ono što Matvejević, kao deklarirani Jugoslaven, nikada nije osjećao imanentnim sebi samom.”''</ref><ref name=matvejevic3>[https://www.portalnovosti.com/borac-protiv-politika-gluposti Borac protiv politika gluposti] Portal Novosti. ''N.J.; 16.02.2017.''<br>''“Predrag Matvejević je bio Jugoslaven, ali nije bio protiv nacionalnih identiteta jer je pomagao i hrvatske disidente, rečeno je na tribini ‘Ostavština Predraga Matvejevića’, održanoj 14. februara u prostorijama ‘Privrednika’ u Zagrebu.”''</ref><ref name=matvejevic4>[https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ Pisac i kritičar Božo Koprivica o mediteranstvu i jugoslovenstvu književnog velikana: Predragu Matvejeviću se njegov rodni grad Mostar odužio varvarskim činom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108022018/https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ |date=2023-01-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 06.07.2022.''<br>''“Matvejević je bio Jugosloven, njegovo jugoslovenstvo počelo je kada je sa trinaest godina pristupio partizanima. […] On nije prestao da bude Jugosloven ni u najtežim trenucima, kada je HDZ preuzeo vlast u Hrvatskoj i kada je bio progonjen. […] Verujem, nažalost, da bi se nekome ko je ostao Jugosloven kao Matvejević desila ista moralna pizdarija, rušenje rodne kuće, i da je ta kuća bila u Beogradu ili bilo gde drugde na ovom prostoru.”''</ref> * [[Antun Mihanović]], književnik, pravnik, diplomata<ref name=mihanovic1>Шишић, Фердо: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/1937-Jugoslovenska-Misao.pdf Југословенска мисао. Историја идеје југословенског народног уједињења и ослобођења од 1790-1918.] Београд 1937, стр. 79.<br>''“Поносим се и тиме, што сам дошао и к Вашој Пресвијетлости, као к једином кнезу (владаоцу) нашега илирског народа.”</ref> * [[Milan Milišić]], pesnik<ref name=milisic1>Kazalište Marin Držić: [https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf Kad je Bog stvarao Dubrovnik.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004165511/https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf |date=2023-10-04 }} Dubrovnik 2015, str. 22.<br>''“Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osjećao i izjašnjavao kao Jugoslaven, ubijen projektilom Jugoslavenske narodne armije.”''</ref><ref name=milisic2>[http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ Beatnici su danas aktualniji nego ikad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020073058/http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ |date=2013-10-20 }} Novosti. ''Rade Dragojević; broj 648, 19.05.2012., broj 648''<br>''“Baš kao i Danilo Kiš ili Predrag Matvejević, i Milan Milišić bio je kozmopolita i uvjereni Jugoslaven, ali i Dubrovčanin.”''</ref><ref name=milisic3>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 04.10.2010.''</ref> * [[Pero Mužijević]], književni kritičar, univerzitetski profesor<ref name=muzijevic1>[http://www.republika.co.rs/322-323/34.html In memoriam Pero Mužijević (1934-2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107102741/http://www.republika.co.rs/322-323/34.html |date=2023-01-07 }} Republika. ''Nastasja Radović, Nebojša Popov; broj 322-323, 01-31.12.2003.''<br>''“Pero Mužijević je bio autentičan Jugosloven, vezan za Bosnu, rođenjem i uspomenama, Beograđanin, bez kojeg se ne može zamisliti priča o našoj književnoj boemiji, nenadmašan kozer, humanista po načinu života a ne parolama, intelektualac, pre svega po osećaju sveta...”.''</ref> * [[Vladimir Nazor]], pjesnik, književnik<ref name=nazor1>Roksandić, Drago: [http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf Prvi kongres kulturnih radnika Hrvatske (Topusko, 25.–27. lipnja 1944.): iskustvo i aproprijacije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153912/http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf |date=2024-12-25 }}, u: Roksandić, Drago/Cvijović Javorina, Ivana (ur.): Intelektualci i rat 1939.–1947. Zbornik radova s međunarodnog skupa Desničini susreti 2011. Zagreb 2012, str. 106.<br>''Nazorov je samostalni poziv bio akt svojevrsne autentične kulturne revolucije. […] On je postavio i ključno pitanje, kao Hrvat i Jugoslaven: “Kako ćemo najuspješnije postići da u našoj federativnoj državi – ne dirajući u značajne osobine pojedinih naroda, koji je grade – gajimo kulturu što više zajedničkog (Nazorov kurziv – D.R.) duha i ideala?”''</ref> * [[Elvedin Nezirović]], književnik<ref name=nezirovic1>[https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu Ovdje je kultura izgubila svoju prosvjetiteljsku ulogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021193823/https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu |date=2022-10-21 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vujica Ognjenović; 15.06.2019.''<br>''“U tom smislu, ja sam bio i ostao Jugosloven i kao takav duboko sam razočaran stvarnošću u kojoj živim.”''</ref> * [[Andrej Nikolaidis]], književnik i publicist<ref name=nikolaidis>[https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi Andrej Nikolaidis: Jugosloven sam po nadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009020636/https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi |date=2022-10-09 }} Portal Novosti. ''Davor Konjikušić; 17.01.2017.''<br>''Možemo li reći da ste vi zapravo Jugoslaven? - “Ja to nedvojbeno jesam. I po rođenju i po kulturi. I najvažnije: po nadi.”''</ref> * [[Grozdana Olujić]], književnica<ref name=olujic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 389-390.<br>''“Olujić Grozdana, književnik, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Muharem Omerović]], pjesnik<ref name=omerovic1>[https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli Narodu nije ništa, a sve ga boli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031233016/https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli |date=2022-10-31 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 28.06.2021.''<br>''“Muharem Omerović se u popisu stanovništva uvijek izjašnjavao kao Musliman govoreći da se on osjeća i kao Jugosloven i da će jednog dana narodi Jugoslavije "ako ne budu imali dovoljno zlata praviti Tita i od blata"!”''</ref> * [[Eliezer Papo]], književnik i rabin<ref name=papo1>[https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ Eliezer Papo: Naravno da sam jugonostalgičan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615235228/https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ |date=2023-06-15 }} Javni servis. ''Anđelka Cvijić; 16.09.2022.''<br>''Kažete da ste Sarajlija, Bosanac i Jugosloven. Šta vam je to značilo pre rata, šta znači sada kad Jugoslavije nema? - “Prije rata su sva ta tri pridjeva upućivala na jednu te istu puku realnost, jer tad nisam bio samo IZ Sarajeva/Bosne i Hercegovine/Jugoslavije, nego i U Sarajevu/Bosni i Hercegovini/Jugoslaviji. Danas sva tri označavaju prvenstveno kulturu, mentalitet, pogled na svijet.”''</ref> * [[Siniša Pavić]], scenarista<ref name=pavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 403.<br>''“Pavić Siniša, književnik i scenarista; sudija Okružnog suda u Beogradu (od '66). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavić A. Siniša, književnik; sudija Okružnog suda u Beogradu (r. 22. I 1933, Sinj). Jugosloven.”''</ref> * [[Muharem Pervić]], književni kritičar<ref name=pervic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 417.<br>''“Pervić Muharem, književnik; književni i pozorišni kritičar. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Janko Pukmeister]], pjesnik, književnik<ref name=pukmeister1>Vijanski, Janko [Janko Pukmeister (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kako Slovenci kruh čislajo], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 9 (03.03.1858), str. 67.<br>''“Tudi pri nas Jugoslovanih je ta običaj navaden.”''</ref> * [[Dušan Radović]], književnik<ref name=radovic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ Lični stav Dušana Petričića: Duško Radović je prezirao kalkulantski patriotizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107111056/https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dušan Petričić; 12.12.2022.''<br>''“Mnogi imaju dilemu, na kojoj strani bi Duško Radović danas bio u ovoj našoj podeljenoj, razorenoj i moralno posrnuloj državi. Znam da je Duško bio iskreni Jugosloven, znam da je bio ateista, znam da je iz dubine duše prezirao lažni i kalkulantski patriotizam i znam za njegov otvoreni i duboki animozitet prema onoj raščupanoj, bradatoj i primitivnoj četničkoj Srbiji.”''</ref> * [[Vujica Rešin Tucić]], književnik<ref name=resintucic1>Milenković, Nebojša: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Vujica Rešin Tucić. Tradicija avangarde.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425054218/https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf |date=2024-04-25 }} Novi Sad 2011, str. 64.<br>''“Uprkos brojnim razočarenjima, Rešin Tucić se čitavog života izjašnjavao kao Jugosloven i kao komunista – kao takav, čak i nakon ratnih devedesetih, u svim centrima bivše nam države bio je rado viđen gost.”''</ref><ref name=resintucic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 480.<br>''“Rešin Tucić Vujica, književnik; dramaturg u Radio N. Sadu (od '75). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Marko Ristić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico/> * [[Izet Sarajlić]], književnik, pjesnik<ref name=sarajlic1>[https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic Moram natrag u Sarajevo - ja sam Sarajlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021846/https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 15.03.2019.''<br>''I jednom će negdje kazati: “Ja sam po nacionalnosti Sarajlija i Jugosloven”.''</ref> * [[Bekim Sejranović]], književnik<ref name=sejranovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ Balkan i književnost: Bekim Sejranović, „stranac u Sloveniji, u Hrvatskoj, u Bosni i bilo gde drugo na svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004011248/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ |date=2023-10-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.05.2022.''<br>''Njegov odnos prema Bosni teško je opisati, kaže profesor Svan Monsland. „Bio je Bosanac, Hrvat, Jugosloven, Skandinavac, ali se najslobodnije osećao u Rijeci“, dodaje ovaj profesor.''</ref> * [[Dejan Tiago Stanković]], književnik i prevodilac<ref name=tiagostankovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ Dejan Tiago Stanković: Književna ‘kometa’ i uvek odani, nasmejani prijatelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231221742/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ |date=2022-12-31 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.12.2022.''<br>''“Tiago Stanković je bio i jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i deklarisao se kao Jugosloven.”''</ref><ref name=tiagostankovic2>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota Dejan Tiago Stanković: Oličenje radosti života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226001023/https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota |date=2024-12-26 }} [[NIN]]. ''Aleksa Anđelić; 21.12.2024.''<br>''“Bio je jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i izjašnjavao se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Vlada Stojiljković]], književnik<ref name=stojiljkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 541.<br>''“Stojiljković Vlada, književnik i književni prevodilac; novinar u Radio Beogradu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Darko Suvin]], teoretičar, povjesničar i kritičar književnosti i kulture<ref name=suvin1>[https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ Darko Suvin: „Svaki malo bistriji ekonomist danas bi mogao ustanoviti da se u prvih 30 godina SFRJ živjelo materijalno bolje nego danas“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227214155/https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ |date=2023-02-27 }} Mašina. ''Mašina; 27.02.2023.''<br>''Prvo, o nacionalizmu. Dijelim stav Alekse Đilasa u intervjuu 2009, koji je na pitanje „Izjašnjavali ste se kao Jugosloven?“ odgovorio: „To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin…. Jugoslavija nije bila veštačka tvorevina i za mene je njen dugi, krvavi raspad, koji se možda još nije završio, upravo dokaz da je ona bila jedino demokratsko rešenje za jugoslovensko nacionalno pitanje.“''</ref> * [[August Šenoa]], književnik<ref name=senoa1>Janjetović, Zoran: [https://hrcak.srce.hr/file/74496 Prilozi o hrvatskoj kulturi na stranicama ''Politikinog zabavnika'' u razdoblju socijalističke Jugoslavije]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Historijski zbornik, god. 61 br. 2 (2008), str. 382.<br>''“Osim što je bio jedan od najvećih hrvatskih književnika, Šenoa je bio i dobar Jugoslaven, što ga je također činilo poželjnim, čak i u vrijeme kad je Jugoslavija prestala postojati.”''</ref><ref name=senoa2>Barac, Antun: August Šenoa. Studija. Zagreb 1926, str. 82.<br>''“[…]: po svome je shvatanju Jugoslaven, ali područje svog rada ograničuje na hrvatstvo, boreći se u njemu za misao kulturnog pridizanja, dižući mu svijest i ponos.”''</ref> * [[Ivana Šćepanović]], književni prevodilac<ref name=scepanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 553.<br>''“Šćepanović Ivana, književni prevodilac; zamenik gl. urednika časopisa za flamansku i holandsku književnost "Erazmo"; urednik IP "Prometej", N. Sad. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zvonimir Šubić]], književnik<ref name=subic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 710.<br>''“Šubić Zvonimir, književnik, r. 1902 u Srebrenici, Jugosloven.”''</ref> * [[Gvido Tartalja]], književnik<ref name=tartalja1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 719.<br>''“Tartalja Gvido, književnik, urednik Izdavačkog preduzeća »Prosveta«, r. 1899 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Tišma]], književnik<ref name=stisma1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet Slobodan Tišma: Vojvodina je izgubila identitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320181732/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet |date=2023-03-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 01.06.2020.''<br>''“Bio sam Jugosloven i to sam i ostao.”''</ref><ref name=stisma2>[https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ Svako vreme ima svoju estetiku i svoj moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201055415/https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ |date=2022-12-01 }} CorD magazin. ''Zorica Todorović Mirković; 01.10.2021.''<br>''“Novosadjanin od glave do pete, a izjašnjava se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Todorović]], književnik, novinar<ref name=dtodorovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 578-579.<br>''“Todorović Dragan, novinar i rok kritičar, radio i TV voditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Lovro Toman]], pjesnik, političar<ref name=toman1>Matica slovenska v Ljubljani: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qacb9UCdkm5brjJ1gUzqcY37J5v9Gvgg-yzkIw0eRpu54k0nI7epR_1opdVzuMQvz4gs233-y2qf1En2JRr4z8nh1KnoDPg2c96a7cAe-DayW2y6sDhqUIUXu6rxYqJA2CCAVrFP59wL4igcVfkDX0XMKJawHWzrHPJqs-ANDz5M8dZ4PmgV9Ut5o70IWDOHuw55CPueza9qmDl0Fd-xHIl_kV-Gd0O_19tkVeel9IWENCxllFHmpZPqqPMyyo6MF7Vw3fMa Dr. Lovro Toman.] Ljubljana 1876, str. 58.<br>''“Ako pa hoče nas še v eno mer na sumu imeti, naj pomisli, da se Jugoslovani tolažimo z zvesto svojo zavestjo in z zgodovino, da so prešla ministerstva: Kavničevo, Meternihovo in Bahovo, – Jugoslovani pa so vendar ostali in da bodo tudi še pretrpeli ministerstvo Schmerlingovo.”''</ref> * [[Marko Tomaš]], pjesnik<ref name=mtomas1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo Tomaš: Bosanstvo se negira jer podsjeća na jugoslovenstvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019030251/https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo |date=2022-10-19 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Jasmin Agić; 23.09.2017.''<br>''“Gledaj, ja sam Jugosloven, i tako sam se izjašnjavao dok se to moglo, a sada sam ostali i nepriznat ukoliko se tako izjašnjavam.”''</ref><ref name=mtomas2>[https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ Marko Tomaš i Đorđe Gregović gosti književnog programa Dublin Pub-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226015246/https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ |date=2023-02-26 }} Primorski Portal. ''Primorski Portal; 20.02.2023.''<br>''“Marko Tomaš je pjesnik, boem, meštar od riječi, Jugosloven.”''</ref> * [[Mato Topalović]], pjesnik, sveštenik<ref name=topalovic1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/topalovic-mato Topalović, Mato] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Ilirskomu pokretu pridružio se domoljubnim i prigodničarskim pjesmama tiskanima u Danici od 1835 (skupljenima u knjizi Odziv rodoljubivog serca, 1842), pod imenima Ilir iz Slavonije i Rodoljub Zdenčanin, te člancima u Narodnim novinama; njegova pjesma Silni hrabri graničari pjevala se kao graničarska himna.”''</ref> * [[Juraj Tordinac]], pesnik<ref name=tordinac1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/tordinac-juraj Tordinac, Juraj] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Kao zagovornik narodnoga preporoda, pod pseudonimom Ilir iz Slavonije, surađivao je u Danici (1835–42), u kojoj je, pišući stihom narodne pjesme, objavljivao domoljubnu (Slavonija sestram, 1835; Moja domovina, 1838; Rodu na poštenje, 1838) i refleksivnu poeziju (Moje pjesni, 1840; Sreća pjesnička, 1840).”''</ref><ref name=tordinac2>Horvat, Rudolf: Slike iz hrvatske povjesti. Zagreb 1910, str. 132.<br>''“Kao »Ilir iz Slavonije« počeo je Tordinac već god. 1835. pisati pjesme za Gajevu »Danicu«.”''</ref> * [[Janez Trdina]], književnik<ref name=trdina1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 302.<br>''“Slovenac Janez Trdina, osvedočeni Jugosloven profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti na rečkoj gimnaziji dao je u VIII razredu 1864-1865 pismeni zadatak »Hrvati i Srbi, ljubite se«.”''</ref> * [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]], književnik<ref name=mvesovic1>[http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 S. Kordić: Zašto ovdje nema prijevoda ako govorimo četiri jezika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305071039/http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 |date=2016-03-05 }} [[Večernji list]]. ''Denis Derk; 15.11.2013.''<br>''“Na posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini odgovorio sam da sam Jugoslaven, da mi je materinji jezik srpsko-hrvatski te da sam ateist.”''</ref><ref name=mvesovic2>[https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ Marko Vešović: Nešto kao dnevnički zapisi (3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080947/https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 06.07.2021.''<br>''Sjetih se posljednjeg popisa u BIH, kad sam popisivačima rekao: “Po vjeri sam pravoslavni ateista, jezik mi je srpskohrvatski, po nacionalnosti sam Jugosloven”.''</ref><ref name=mvesovic3>[https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ Marko Vešović Svaštara (I): Mržnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080944/https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 02.11.2018.''<br>''“Ali moja mržnja je nestala otkako sam po nacionalnosti Jugosloven.”''</ref> * [[Radonja Vešović]], književnik<ref name=rvesovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 610.<br>''“Vešović Radonja, novinar i književnik, akademik. […] P: Crnogorac - Jugosloven.”''</ref><ref name=rvesovic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 760-761.<br>''“Vešović Radonja: književnik, službenik Ureda za informacije Izvršnog veća NR Crne Gore, urednik književnog časopisa »Susreti«, rez. kapetan, r. 1924 u Rijeci Marinića, Srez invangradski [sic!], Jugosloven.”''</ref> * [[Krinka Vidaković-Petrov]], književnik, direktorica Memorijalnog centra „Staro sajmište"<ref name=vidakovicpetrov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 611.<br>''“Vidaković-Petrov Krinka, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Velimir Visković]], književni kritičar i leksikograf<ref name=viskovic1>[https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir Rat, mir, Velimir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105105519/https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir |date=2023-01-05 }} Portal Novosti. ''Boris Rašeta; 03.07.2022.''<br>''Izrekao je i rečenicu koja se na ovim televizijama nije dugo čula i neće, o tome kako se oduvijek osjećao “i Hrvatom, i Jugoslavenom”.''</ref> * [[Stanko Vraz]], pjesnik, prevodilac<ref name=vraz1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/vraz-stanko Vraz, Stanko] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Iste je godine u Grazu upoznao Lj. Gaja; surađivao je u Danici od prvoga broja, potpisujući se isprva kao »Ilir iz Štajera«.”''</ref> * [[Slobodan Zubanović]], književnik<ref name=zubanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 646.<br>''“Zubanović Slobodan, književnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zubanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 545.<br>''“Zubanović V. Slobodan, književnik; sekretar redakcije lista Književne novine (r. 16. III 1947). Jugosloven.”''</ref> * [[Nina Živančević]], pjesnikinja<ref name=zivancevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 650.<br>''“Živančević Nina, književnik i književni prevodilac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=zivancevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 548.<br>''“Živančević V. Nina, književnik i prevodilac, slobodni umetnik (r. 30. I 1957.) Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961a 0.jpg|Ivo Andrić Datoteka:Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|Vladimir Arsenijević Datoteka:Anton Aškerc.jpg|Anton Aškerc Datoteka:Vladislav Bajac, Studio Babic.jpg|Vladislav Bajac Datoteka:Zorica Bajin Ðukanovic.jpg|Zorica Bajin-Đukanović Datoteka:Stevan Kragujevic, Oto Bihalji Merin, slikar i istoricar umetnosti, 1990s (cropped).jpg|Oto Bihalji-Merin Datoteka:Oskar Davico 1951.jpg|Oskar Davičo Datoteka:Ivan Ergić.jpg|Ivan Ergić Datoteka:Danilo Kiš 2010 Montenegro stamp.jpg|Danilo Kiš Datoteka:Miroslav Krleža 1953 (cropped).jpg|Miroslav Krleža Datoteka:Zofka_Kveder_1920s.jpg|Zofka Kveder Datoteka:Josip Levičnik.jpg|Jožef Levičnik Datoteka:Predrag Matvejević on Subversive Festival 0 (cropped).jpg|Predrag Matvejević Datoteka:ANTUN-MIHANOVIC.jpg|Antun Mihanović Datoteka:Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg|Vladimir Nazor Datoteka:Grozdana Olujic 3.jpg|Grozdana Olujić Datoteka:Marko-ristic-2.jpg|Marko Ristić Datoteka:Izet Sarajlić.jpg|Izet Sarajlić Datoteka:Dejantiagostankovic (cropped).jpg|Dejan Tiago Stanković Datoteka:August Šenoa.jpg|August Šenoa Datoteka:Gvido Tartalja portrait.jpg|Gvido Tartalja Datoteka:Dragan Todorović (writer).jpg|Dragan Todorović Datoteka:Lovro toman.jpg|Lovro Toman Datoteka:Mato Topalovic 1885 Mayerhofer.png|Mato Topalović Datoteka:Janez Trdina.jpg|Janez Trdina Datoteka:Stanko_Vraz.jpg|Stanko Vraz </gallery> </center> == Komedija == * [[Peđa Bajović]], stand-up komičar<ref name=bajovic1>[https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx Pedja Bajović: "U duši sam Jugoslaven i ne možete mi ništa - osim smijati se"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126003852/https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx |date=2022-11-26 }} index.hr ''18.04.2017.''<br>''“Da, u duši sam Jugoslavenom, ali ne u političkom smislu. Kulturološki se tako osjećam te ne predstavljam nikakvu prijetnju bilo kome.”''</ref><ref name=bajovic2>[https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle Peđa Bajović, stand-up komičar: Prijelomni trenutak je bio odlazak u Seattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152852/https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle |date=2024-12-25 }} akta.ba ''Dnevni list; 19.01.2015.''<br>''“Kroz svoju bio-geografiju sam skupio tri i pol državljanstava i biranje samo jednog od ovih naših identiteta bi bila izdaja ostalih. Kulturološki sam Jugoslaven, a politički sam prilično daleko od toga.”''</ref><ref name=bajovic3>[https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 Peđa Bajović u Clubu Monument!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126011855/https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 |date=2022-11-26 }} ekskluziva.ba ''04.01.2016.''<br>''“Jednostavno, kad se ta zemlja raspala, ja sam već imao 20 godina, dakle bio potpuno formirana ličnost. Sve ovo što je uslijedilo kasnije, nije mi se uspjelo primiti u identitet i ako kažem da sam ovo prvo - onda bih poništio ono drugo ili treće, pa čak i četvrto, a koji su sve dio mog identiteta. Zato, ja sam kulturološki Jugosloven, a imam i papire za to u vidu tri i po državljanstva! Usput, živio sam svuda unaokolo i mislim da, ako nisam u pravu, barem ima pravo na takvo mišljenje.”''</ref><ref name=bajovic4>[https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir Peđa Bajović: Prema onima koji ne izlaze na glasanje osjećam prezir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126012420/https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir |date=2022-11-26 }} Buka. ''10.11.2018.''<br>''“Ja i kulturološki i praktično jesam Jugosloven. Za mene ta nekadašnja tvorevina ni u praktičnom smislu nije prestala da postoji.”''</ref> == Kulinarstvo == * [[Ljubomir Stanišić]], poznati šef kuhinje<ref name=stanisic1>[http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?mm=11&nav_id=653173&yyyy=2012 Ljubomir Stanišić - najtraženiji šef kuhinje u Portugalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221104050126/http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?yyyy=2012&mm=11&nav_id=653173 |date=2022-11-04 }} Super žena. ''Patricia Lazarević; 13.11.2012.''<br>''“Ja se ne deklarišem ni kao Srbin, ni kao Bosanac, već kao Jugosloven i tako će biti do moje smrti, zapravo kao Jugosloven sa portugalskim srcem!”''</ref><ref name=stanisic2>[http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ Kochen, ganz ‘politisch unkorrekt’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211015945/http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ |date=2023-02-11 }} (na njemačkom) Meeting Halfway.<br>''“Ich nenne mich ganz offen einen Jugoslawen, denn meine ganze Familie liebt Sex, deshalb ist auch alles vermischt, Kroaten mit Muslimen, Muslime mit Serben… Obwohl mein Name orthodox ist, bin ich kein religiöser Mensch, ich bin Jugoslawe, und werde es immer sein.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ljubomir Stanisic (Time Out Lisboa).png|Ljubomir Stanišić </gallery> </center> == Ljekarstvo == * [[Ljubica Božinović]], kardiolog<ref name=bozinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 59.<br>''“Božinović Ljubica, kardiolog. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Oliver Dulić]], kirurg, bivši političar<ref name=dulic1>Popadić, Dragan: Building up European Identity: From the Chimney Smoke, u: Psihološka istraživanja, vol. XIII br. 1 (2010), str. 16 nap. 9. (na engleskom)<br>''“Recently, Oliver Dulić, the Speaker of the Serbian Parliament until June 2008, declared his ethnicity as Yugoslav.”''</ref> * [[Slobodanka Gruden]], ljekarka, ranije političar<ref name=sgruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Slobodanka, lekar, primarijus; preds. Crvenog krsta Srbije; potpreds. Sekcije za transfuziologiju SLD; predsednik Stručne komisije za transfuziologiju pri Ministarstvu zdravlja SR Srbije; načelnik Službe za transfuziju KBC Zemun. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Ilanković]], neuropsihijatar, univ. profesor<ref name=ilankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 167.<br>''“Ilanković Nikola, načelnik Odeljenja za organske moždane bolesti u Institutu za psihijatriju KCS; profesor Medic. fakulteta, Bg.; šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja; preds. Sekcije za EEG i kliničku neurofiziologiju SLD; osnivač Laboratorije BU za kognitivne neuronauke i neuroinžinjering ('95). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Merima Isaković]], klinički psiholog, bivša glumica<ref name=misakovic1>[https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ Merima Isaković: Ja sam Jugoslovenka i dok ja postojim – postoji Jugoslavija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020210948/https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ |date=2022-10-20 }} N1 SRB. ''N1 Beograd; 28.05.2021.''<br>''“Nije tačno da ne postoji Jugoslavija, zemlja postoji dokle ljudi postoje, političke granice su drugo, ali ja sam Jugosloven i dok ja postojim – postoji Jugoslavija, da vas upoznam sa geografskom popravkom”, rekla je ona. […] “[…] Ako ja postojim, a ja sam Jugoslovenka, onda postoji i Jugoslavija, a verujem da nas ima još”, dodala je ona.''</ref> * [[Valentin Janežič]], lekar, pisac<ref name=vjanezic>Janežič, Valentin (Balant): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TX6C8UZR/fb80cf9c-4262-4b58-b163-3ba39b58d90b/PDF Adam Janoša z Roščiševa Roščiševsky], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 42 (1852), str. 341.<br>''“Gotovo je bila ta prikazen vsim Slovanom, posebno pa nam Jugoslavenom neobičajna in nenadjana, ker se navadno naši žlahtniki svojega naroda sramujejo, ga zapuščajo in mnogokrat […].”''</ref> * [[Dimitrije Juzbašić]], kirurg, univerzitetski profesor<ref name=juzbasic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 297.<br>''“Juzbašić Dimitrije, dr medicine, red. prof. Medicinskog fak. u Zagrebu, upravnik Hirurške klinike Medicinskog fak., r. 1909 u Daruvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Slavka Morić-Petrović]], neuropsihijatar, univ. profesor, revolucionar<ref name=moricpetrovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364.<br>''“Morić-Petrović Slavka, neuropsihijatar. […] P: Jugosloven. [sic!].”''</ref> * [[Vukašin Popadić]], ljekar-bakteriolog, političar, revolucionar<ref name=vpopadic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 558.<br>''“Popadić dr Vukašin, lekar-bakteriolog, direktor Centralnog higijenskog zavoda NRM u Skoplju, rez. major, r. 1904 u Glamoču, Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Popović]], medicinar, univerzitetski profesor<ref name=draganpopovic1>Kilibarda, M.: [https://hrcak.srce.hr/en/file/226865 In Memoriam. Prof. dr. sci med. Dragan Popović]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 37 br. 1 (1986), str. 102.<br>''“Kao osvedočeni Jugosloven, učestvovao je u oslobađanju dobrog dela naše zemlje i za to je zaslužio oficirski čin i Medalju zasluga za narod 1946. godine.”''</ref> * [[Igor Radosavljević]], psihijatar<ref name=iradosavljevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ „Srbijo, zbogom! Niko ti više ne može pomoći“: Zbog čega je psihijatar dr Igor Radosavljević, koga je i Vučić nagradio, spreman da zauvek napusti državu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521004102/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ |date=2023-05-21 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''R. Briza/M. Radenković; 28.03.2023.''<br>''“Tamo ću se osećati zaista kao kod kuće jer rodio sam se kao Jugosloven i uvek ću se tako osećati, a Slovenija je isto Jugoslavija, zauvek!”''</ref> * [[Miroslav Simić]], imunolog, univerzitetski profesor<ref name=msimic1>[https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 Kako sam mlatio praznu slamu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153548/https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 |date=2024-12-25 }} miroslavmirkosimic.org ''Miroslav Mirko Simić; 2004.''<br>''“Oduvek sam se izjašnjavao isključivo kao Jugosloven nikad ne osećajući neku posebnu potrebu da naglasim da sam istovremeno i Srbin po ocu, odnosno Čeh po majci. Pre Drugog svetskog rata nisam s mojim jugoslovenstvom imao nikakvih problema. Docnije, međutim, je komunistička vlast tražila da uz Jugosloven dodam i “neopredeljen” što sam smatrao da je potpuno blesavo, pa sam to uprkos prisili odbijao da činim. Kao vrlo “opredeljen“ Jugosloven naravno da sam odmah čim su krajem osamdesetih počeli da rasparčavaju moju domovinu, činio sve da se tome suprotstavim.”''</ref><ref name=msimic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 503.<br>''“Simić Miroslav, imunolog. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic3>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html Mirko Simić: Memorandum SANU, crna tačka srpske istorije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043307/https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html |date=2022-11-27 }} [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 01.10.2016.''<br>''“Kao ubeđeni Jugosloven, bio sam od samog početka protivnik stavova i ideja iznetih u pisaniju nazvanom „Memorandum SANU“.”''</ref><ref name=msimic4>[http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf Životopis Miroslava Mirka Simića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043904/http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf |date=2022-11-27 }} miroslavmirkosimic.org''<br>''“Miroslav Simić, zvani Mirko, rođen je 4. aprila. 1924. godine, i to slučajno u Beogradu, odnosno Srbiji. Stoga je on sasvim slučajno u krštenici zabeležen kao Srbin kakvim se međutim nikad nije osećao, već je uvek govorio da je Jugosloven. ”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Oliver Dulić.jpg|Oliver Dulić Datoteka:Dr. Valentin Janežič Büste, Sankt Jakob im Rosental, Kärnten.jpg|Valentin Janežič Datoteka:Miroslav Simić.jpg|Miroslav "Mirko" Simić </gallery> </center> == Muzika == * [[Ernest Ačkun]], klarinetista<ref name=ackun1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Ačkun Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Kamerna muzika). […] P: Jugosloven, Slovenac.”''</ref><ref name=ackun2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 10.<br>''“Ačkun E. Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu; generalni sekretar Saveza udruženja muzičkih umetnika Jugoslavije (r. 27. III 1930, Hrastnik, Slovenija). Jugosloven, Slovenac.”''</ref> * [[Husein Alijević]], pjevač<ref name=alijevic1>[https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film Husa otkrio šokantne detalja o dobijanju uloge u filmu o Džeju: Zapalio sam sveću Svetoj Petki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116081902/https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film |date=2024-01-16 }} Portal Republika. ''Republika/M.G.; 10.01.2024''<br>''“Kad se Jugoslavija raspadala ja sam bio tinejdžer i ma kako to zvučalo ja sebe smatram Jugoslovenom jer sam dete iz mešanog braka i jer sam rođen tu gde su se spajale različitosti.”''</ref> * [[Šaban Bajramović]], pjevač<ref name=bajramovic1>[https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ U Nišu počinje festival posvećen kralju romske muzike – „Zauvek Šaban Bajramović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831010327/https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ |date=2023-08-31 }} Niške Vesti. ''Violeta Milićević; 01.08.2023''<br>''“On je bio Rom, iako je po duši bio Jugosloven.”''</ref> * [[Bebi Dol]], pevačica<ref name=bebidol1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 552-553.<br>''“Šarić Dragana - Bebi Dol, vokalni solista džez i zabavne muzike; kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Beki Bekić]], pevač<ref name=bekic1>[https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ Beki Bekić za “Express”: Ne krijem svoje ime i prezime, u Beogradu nemam problema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211001138/https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ |date=2023-02-11 }} Express.ba ''Arina Hasović; 10.02.2023''<br>''Vi ste Albanac, sa adresom u Beogradu. Jeste li nekada imali problema zbog te činjenice? - “Nikada ništa negativno. Mene su jako dobro prihvatili, a nikada nisam krio ime ni prezime. Čak sam bolje prihvaćen nego neki njihovi pjevači. Narod kao narod, ako si dobar prema ljudima nema veze koje si vjere, to niko ne gleda u Beogradu. Moja žena je pravoslavna, živimo jugoslovenski jer ja sam u duši još uvijek Jugosloven. Ja volim tu zemlju, onu slogu gdje smo svi zajedno se voljeli, uživali. Ono kada dođem iz inostranstva pa uđem u Sloveniju i kažeš sebi „ušao sam u moju državu“.”''</ref> * [[Sergije Beljajev]], dirigent<ref name=beljajev1>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 Preminuo Sergije Beljajev, osnivač legendarnog hora 'Djevojke s Neretve'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111110340/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 |date=2023-01-11 }} RadioSarajevo.ba ''14.04.2016.''<br>''“Sergije Beljajev, Rus po narodnosti, Jugosloven po opredjeljenju, formirao je Djevojke s Neretve krajem šezdesetih godina s namjerom da izvode partizanske, zabavne i narodne pjesme.”''</ref> * [[Bruno Bjelinski]], kompozitor<ref name=bjelinski2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 61.<br>''“Bjesinski [sic!] Bruno, dr prava, kompozitor, vanr. prof. Muzičke akademije u Zagrebu, r. 1909 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Dara Bubamara]], pjevačica<ref name=darabubamara1>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile Dara Bubamara za "Avaz": Mama nije vjerovala da ću voziti Poršea kao Brena, a vozila sam bolje automobile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231040455/https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile |date=2022-12-31 }} [[Dnevni avaz]]. ''N. Varupa; 27.12.2022.''<br>''“Ja jesam Srpkinja ali sam u duši Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Ðogani]], pjevač<ref name=djogani1>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 Џоле: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=2011-07-22 }} (na makedonskom) Večer. ''Aleksandra Timkovska; 05.09.2006.''<br>''“Така е бидејќи секогаш се чувствувам како Југословен. Така сум роден, така ќе умрам и тоа е крај.”''</ref> * [[Uroš Dojčinović]], gitarista i kompozitor<ref name=dojcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 105.<br>''“Dojčinović Uroš, gitarista, kompozitor i publicista; prof. u SMŠ "J. Slavenski", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Vladimir Furduj]], muzičar<ref name=furduj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 138.<br>''“Furduj Vladimir, muzičar, bubnjar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=furduj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 131.<br>''“Furduj M. Vladimir, muzičar - bubnjar (r. 6. XI 1945, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Glišić]], kompozitor i tekstopisac<ref name=glisic1>[https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ „Crna dama“ je Žaklina Kenedi Onazis: Ljudi, sećanja – Mirko Glišić, tekstopisac i kompozitor hitova rok i folk muzike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108214445/https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ |date=2024-11-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Zoran Mišić; 28.09.2024.''<br>''“Mi Jugosloveni, jer sebe smatram Srbinom i Jugoslovenom smo mnogo ostrašćeni.”''</ref> * [[Zafir Hadžimanov]], pjevač<ref name=hadzimanov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160-161.<br>''“Hadžimanov Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik. […] P: Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Bojan Hreljac]], muzičar<ref name=hreljac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 164.<br>''“Hreljac Bojan, muzičar, estradni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=hreljac2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 154.<br>''“Hreljac Z. Bojan, muzičar, estradni umetnik (r. 30. IX 1948, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Ekrem Jevrić]], pevač<ref name=jevric1>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 Pas do pasa, beton do betona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801185254/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 |date=2010-08-01 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Jovana Gligorijević; broj 1021, 29.07.2010.''<br>''“Više od dvadeset godina po odlasku iz zemlje koja se tad još zvala Jugoslavija, Ekrem se i dalje izjašnjava kao Jugosloven i dalje radi kao taksista i zidar (u Njujorku gradu).”''</ref> * [[Vladimir Janković]], muzičar<ref name=vjankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 186.<br>''“Janković Vladimir - Džet, rok muzičar, radio voditelj. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Zoran Kalezić]], pevač<ref name=kalezic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 215-216.<br>''“Kalezić Zoran, estradni umetnik; vokalni solista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Rastislav Kambasković]], kompozitor<ref name=kambaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 217.<br>''“Kambasković Rastislav, kompozitor; vanredni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Muzička teorija); šef Katedre za teorijske predmete. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Kovač]], glazbenik<ref name=bkovac>[https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid Razgovor s glazbenikom Borisom Kovačem: „Osjećam se kao Jugoslaven i prihvatio sam da sam trajni apatrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225234711/https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid |date=2023-02-25 }} Lupiga. ''Boris Pavelić; 03.01.2022.''<br>''“Sve što je bila prednost Jugoslavije kao multietničkog, multireligijskog, multikulturnog prostora - a ja sebe i dalje doživljavam kao Jugoslovena - sistematski je razgrađivano tokom tih decenija..”''</ref> * [[Kornelije Kovač]], muzičar i kompozitor<ref name=kkovac1>[https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ Šta sam dao muzici a šta ona meni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128021402/https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ |date=2023-01-28 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tamara Nikčević; broj 1205, 06.02.2014.''<br>''“Dete sam mešanog braka, Jugosloven, pa…”''</ref> * [[Hašim Kučuk Hoki]], pevač<ref name=hoki1>[http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html Nazdravite, drugovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231041248/http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html |date=2022-12-31 }} [[NIN]]. ''05.12.2002., broj 2710''<br>''“Bio sam deklarisani Jugosloven, i to sam do danas ostao.”''</ref><ref name=hoki2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/bilo-jednom-medu-nama Sjećanja: Hašim Kučuk Hoki: Bilo jednom među nama] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Petar Luković; 01.07.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven! Titov vojnik, rođen u Jugoslaviji, položio Titovu zakletvu pod jugoslovenskom zastavom, zakleo se da ću braniti granice ove zemlje i nastaviti tradicije mog oca.”''</ref><ref name=hoki3>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml Najveći roker među narodnjacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111115511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml |date=2023-01-11 }} [[Glas javnosti]]. ''I. S.; 28.11.2002''<br>''“Vaspitan sam tako da ostanem celog života ono što jesam, onaj stari Jugosloven. Ja sam to.”''</ref> * [[Lepa Brena]], pevačica<ref name=brena1>[https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-'slatkim-grehom'-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video Lepa Brena progovorila o uspehu sa 'Slatkim grehom', prisetila se devedesetih godina, pa otkrila u čemu je tajna njenog sjajnog osmeha!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210023126/https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-%27slatkim-grehom%27-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video |date=2023-02-10 }} pink.rs ''N. Ž.; 13.12.2022.''<br>''“Kako sam bila velika zvezda, ja sam bila i ostala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena2>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html Povratak Lepe Brene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202123/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html |date=2013-10-29 }} Press Online. ''M. Majstorović; 07.12.2008.''<br>''Da li se još deklarišete kao Jugoslovenka? - “Ako neko ima pravo da se deklariše kao Hrvat ili Srbin, i ja imam pravo da budem Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 179-180.<br>''“Jahić Fahreta - Lepa Brena, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 167-168.<br>''“Jahić A. Fahreta, estradni umetnik (r. 20. X 1960, Tuzla). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vatroslav Lisinski]], skladatelj<ref name=lisinski1>[http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html Himna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119121531/http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html |date=2019-01-19 }} Arhiv Jugoslavije<br>''“Pesmu "Hej Sloveni" napisao je u Pragu 1834, u vreme panslavističkog pokreta, Samuel-Samo Tomašik, Slovak po nacionalnosti. […] Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Lokner]], muzičar<ref name=lokner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lokner Aleksandar, estradni umetnik; klavijaturista, kompozitor, aranžer, i producent; član grupe "Bajaga i instruktori". […] P: Jugosloven”''</ref> * [[Dženan Lončarević]], pjevač<ref name=loncarevic1>[https://bor-grad.com/dzenan-loncarevic-borska-publika-razume-muziku/ Dženan Lončarević: Borska publika razume muziku] Bor Grad Info. ''Urednik; 14.02.2019.''<br>''“Ja sam okoreli Jugosloven i okoreli titovac tako da mislim da ne postoji čovek u zemlji pa čak i u regionu, odnosno našoj predivnoj bivšoj Jugoslaviji, koji je više zaljubljen u Jugoslaviju i u Tita.”''</ref><ref name=loncarevic2>[https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 Bez dlake na jeziku: Dženan iskreno o kolegama, rijalitijima i potresnom slučaju Nataše Bekvalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231235412/https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 |date=2022-12-31 }} Srbija Danas. ''Neda Perišić/Vladimir Janković; 26.04.2018.''<br>''“Pored toga, pošto sam ja i dalje Jugosloven, želeo bih da obiđem našu nekadašnju zemlju u onim okvirima koji su postojali kada sam ja bio Titov pionir.”''</ref> * [[Magnifico]], pjevač<ref name=magnifico1>[https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212044848/https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/ |date=2023-02-12 }} [https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/] Magnifico il Grande. Po domače, car [[Mladina]]. ''Max Modic; broj 52, 04.01.2008./28.12.2007.''<br>''“Mi Jugoslovani smo najbolj neverjetna in po svoje napredna nacija. Čeprav so nam izbrisali državo, še naprej živimo, delamo in ustvarjamo. V bistvu obstajamo na neki višji duhovni stopnji. Z našim življenjem in delom dokazujemo, da ne potrebujemo ne države ne davkov ne politikov ne liderjev.”''</ref><ref name=magnifico2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko Lična karta - Robert Pešut-Manjifiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021003912/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko |date=2014-10-21 }}. Puls. ''Tatjana Čanak''<br>''“Ali ja sam i sada Jugosloven, bez obzira na sve. Upisan sam kao Jugosloven, služio sam JNA, dao zakletvu i – šta sad?”''</ref> * [[Milivoje Marković]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181>[https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega Humor jači od svega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153228/https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega |date=2024-12-25 }} [[NIN]]. ''Radmila Stanković; 20.09.2023.''<br>''“Mojmir je bio i ostao veliki Jugosloven, kao i ja.”''</ref><ref name=mmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 304.<br>''“Marković Milivoje, muzičar, kompozitor; dirigent Džez orkestra RTB; publicista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Mladenović]], pjevač i muzičar<ref name=mladenovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 311.<br>''“Mladenović S. Milan, muzičar, vođa rok grupe Ekatarina Velika (r. 21. IX 1958, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Redžo Mulić]], kompozitor<ref name=mulic1>[https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem Tradiciju preispitivao sa strašću i velikim nadahnućem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120025954/https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem |date=2024-01-20 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragana Erjavšek; 04.01.2024.''<br>''“O ovom važnom kompozitoru koji se, iako albanskog porijekla, uvijek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven, za Pobjedu su govorile njegova kćerka Vesna Mulić i muzikološkinja Sonja Marinković.”''</ref><ref name=mulic2>[https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ Predavanje o Redži Muliću: Ko je Gusinjski Paganini?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120035446/https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ |date=2024-01-20 }} Web portal gorazdevac.com ''Radio Mitrovica sever; 10.05.2023.''<br>''“Iako albanskog porekla, Mulić se uvek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven.”''</ref> * [[Robert Nemeček]], muzičar, TV urednik<ref name=nemecek1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 372-373.<br>''“Nemeček Robert, zamenik glavnog i odgovornog urednika RTV "Pink". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Istra Pečvari]], pijanistkinja<ref name=pecvari1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pečvari Istra, samostalni umetnički saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, Bg. […] P: P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Vlastimir Peričić]], kompozitor<ref name=pericic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Peričić Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 532.<br>''“Peričić Vlastimir, kompozitor, asistent Muzičke akademije u Beogradu, r. 1927 u Vršcu, Jugosloven.”''</ref> * [[Šako Polumenta]], pevač<ref name=špolumenta1>[https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html "Od Srbije sam dobio sve u životu, slavim sve": Šako odgovorio albanskoj pevačici na skandaloznu izjavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804002118/https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html |date=2024-08-04 }} Mondo. ''01.08.2024.''<br>''“Ja sam veliki Jugosloven pre svega.”''</ref> * [[Esma Redžepova]], pevačica<ref name=eredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 573.<br>''“Teodosievski-Redžepova Esma, estradni umetnik, vokalni solista, član Predsedništva za kulturu Međunar. unije Roma. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=eredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 485.<br>''“Teodosievski - Redžepova Esma, istaknuta estradna umetnica; član Predsedništva za kulturu Međunarodne unije Roma (r. 8. VIII 1943, Skoplje). Romkinja - Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Usnija Redžepova]], pjevačica<ref name=uredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 479.<br>''“Redžepova Usnija, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=uredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Redžepova J. Usnija, estradni umetnik, vokalni solista (r. 4. II 1946, Skoplje). Romkinja, jugoslovenka, [sic!] […].”''</ref> * [[Senidah]], pevačica<ref name=senidah1>[https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ „U Sloveniji nikada neću biti prihvaćena zbog prezimena“: Senidah progovorila o svojim korenima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250708194310/https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ |date=2025-07-08 }} Nova.rs ''Bojana Krkeljić; 07.07.2025.''<br>''“Volim sav narod, dobre ljude. Imam veze i s Makedonijom i s Hrvatskom. Ja sam tu gde sam i stvarno mogu da kažem da sam rođena u Jugoslaviji i zauvek ću ostati Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mojmir Sepe]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181/> * [[Šemsa Suljaković]], pevačica<ref name=suljakovic1>[https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka Ekskluzivno! Intervju za sva vremena - Šemsa Suljaković: Zauvek ću biti Jugoslovenka!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102114327/https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka |date=2022-11-02 }} [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Ljilja Jorgovanović; 27.02.2017.''<br>''“Muslimanka sam oduvijek, takva sam rođena, to sam i sada. Ali sam i Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Švager]], saksofonista<ref name=svager1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 567.<br>''“Švager Ivan, kompozitor i aranžer; vođa sekcije saksofonista i solista u Džez orkestru RTB i "Dzezteta Ivana Švagera". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Stevo Teodosievski]], muzičar<ref name=teodosievski1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 486.<br>''“Teodosievski P. Stevo, estradni umetnik - kompozitor, aranžer, tekstopisac, pedagog; predsednik Predsedništva za kulturu Medunarodne organizacije Roma (r. 16. IV 1924, Kočane). Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dado Topić]], pjevač i muzičar<ref name=topic1>[https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest "A sad adio" i muzika iz "Otpisanih": U Beču održan koncert muzike iz srpske kinematografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202095615/https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest |date=2022-12-02 }} Euronews. ''Tanjug; 25.09.2022.''<br>''“Rođen sam u Jugoslaviji, uvek bio Jugosloven, iz radničke porodice.”''</ref><ref name=topic2>[https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven Dado Topić: Nisam Jugonostalgičar, već Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116033920/https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven |date=2022-11-16 }} espona.me ''03.09.2021.''</ref><ref name=topic3>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html Balkanskom ulicom: Dado Topić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116034617/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html |date=2022-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''Vesna Dedić; 09.04.2017.''<br>''“Dado Topić, Beograđanin, Jugosloven, legenda rok end rola i nadasve porodičan čovek svojom pričom će sigurno ove nedelje u mnoge domove uneti osećaj da je dobro samo ako ima ljubavi i poštovanja.”''</ref> * [[Bisera Veletanlić]], pjevačica<ref name=bveletanlic1>[https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ Kako mi je fudbal pomogao da preživim devedesete: Razgovor sa Biserom Veletanlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504234543/https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ |date=2023-05-04 }} Nedeljnik. ''Branko Rosić; 15.09.2019.''<br>''“Ja sam i danas Jugoslovenka. Pa rodila sam se u Jugoslaviji. Rođena sam u Zagrebu i živim skoro pedeset godina u Beogradu.”''</ref><ref name=bveletanlic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Bisera, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bveletanlic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Bisera, estradni umetnik, vokalni solista (r. 15. IX 1942, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Senka Veletanlić]], pevačica<ref name=sveletanlic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Senija-Senka, estradni umetnik, vokalni solista džez i zabavne muzike. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=sveletanlic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Senija - Senka, estradni umetnik, vokalni solista (r. 27. V 1936, Zagreb). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bojana Vunturišević]], pevačica i tekstopisac<ref name=vunturisevic1>[https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo Bojana Vunturišević: Verujem da i dalje možemo da se volimo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524021136/https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo |date=2024-05-24 }} Portal Novosti. ''Katarina Bošnjak; 13.05.2024.''<br>''“I otud moja ljubav za Dalmacijom – zato što je moje političko, nacionalno, ne znam ni ja kakvo sve opredeljenje, to da sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Toma Zdravković]], pjevač<ref name=zdravkovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 540.<br>''“Zdravković D. Tomislav - Toma, vokalni solista i kompozitor narodne muzike (r. 20. XI 1938, Aleksinac). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ernest Ačkun.jpg|Ernest Ačkun Datoteka:Хуса Алијевић 2014.png|Husein Alijević Datoteka:Šaban Bajramović.IMG 3786.jpg|Šaban Bajramović Datoteka:Bebi Dol u Nisu na Letnjoj pozornici 1991 02.jpg|Bebi Dol Datoteka:Bruno_Bjelinski.jpg|Bruno Bjelinski Datoteka:Kornelije Kovač.jpg|Kornelije Kovač Datoteka:Lepa brena.jpg|Lepa Brena Datoteka:Vatroslav Lisinski.jpg|Vatroslav Lisinski Datoteka:Dženan Lončarević (cropped).jpg|Dženan Lončarević Datoteka:Robert Pesut crop.jpg|Magnifico Datoteka:Milan Mladenović.jpg|Milan Mladenović Datoteka:Vlastimir Pericic.jpg|Vlastimir Peričić Datoteka:SakoPolumenta.JPG|Šako Polumenta Datoteka:Есма Реџепова.jpg|Esma Redžepova Datoteka:Usnija Redzepova-mc.rs.jpg|Usnija Redžepova Datoteka:Stevo Тeodosievski.jpg|Stevo Teodosievski Datoteka:Dado Topić 2007.jpg|Dado Topić Datoteka:Belgrade_Pride_2021_-_Bojana_Vunturišević.jpg|Bojana Vunturišević Datoteka:Toma Zdravković.jpg|Toma Zdravković </gallery> </center> == Nauka == * [[Zlatko Ahmetović]], univerzitetski profesor<ref name=ahmetovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 12.<br>''“Ahmetović Zlatko, profesor Fakulteta za fizičku kulturu, N. Sad; pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu i obrazovanje. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ahmetovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 12.<br>''“Ahmetović K. Zlatko, naučni saradnik i direktor Zavoda za fizičku kulturu Vojvodine (r. 28. V 1950, Novi Sad). Jugosloven.”''</ref> * [[Vjekoslav Babukić]], jezikoslovac<ref name=babukic1>Babukić, Vjekoslav/Karadžić, Vuk Stefanović/Vraz, Stanko: Prijateljski dopisi o pravopisu ćirilskimi i latinskimi pismeni medju Vukom Stefanov. Karadžićem i Věkoslavom Babukićem, u: Kolo (1847), str. 71.<br>''“Kako sada mi (Jugoslavjani) stojimo, razděljeni na iztočni i zapadni věrozakon i obrede […].”''</ref><ref name=jdraskovic-babukic/> * [[Jovo Bakić]], sociolog<ref name=bakic1>[https://www.youtube.com/watch?v=ioJg1tUgXDo Jovo Bakić iskreni Jugosloven] YouTube. ''2021.''<br>''“Ovo govorim kao levičar, ali i kao iskreni Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Belkić]], fizičar<ref name=belkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 39.<br>''“Belkić Dževad, fizičar, naučni savetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=belkic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 38.<br>''“Belkić S. Dževad, fizičar; naučni savetnik u Institutu za fiziku u Zemunu (r. 11. III 1946, Bijeljina). Jugosloven.”''</ref> * [[Dunja Blažević]], istoričarka umetnosti<ref name=blazevic1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-dunja-blazevic/30164157.html Blažević: Izložba Marine Abramović košta koliko i budžet muzeja] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.09.2019.''<br>''“Međutim, ja sam i dalje Jugoslovenka, to može da se nazove jugonostalgičar ili kako god hoćete. Ali ja sam Jugoslovenka i dalje.”''</ref> * [[Slavko Borojević]], agronom, genetičar<ref name=borojevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 56.<br>''“Borojević Slavko, akademik; profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=borojevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 52.<br>''“Borojević Slavko, redovni član VANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 21. XI 1919, Knezovljani, Kostajnica). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Bradaška]], historičar<ref name=bradaska1>Bradaška, Franjo: Jugoslovjeni u Turskoj. Narodopisni nacrt od profesora Franje Bradaške, u: Književnik, god. II. sv. 3. (1865), str. 321.<br>''“Ako Turska zanima ostalu Europu, to mora ona tim više zanimati Slovjene, a poimence nas Jugoslovjene.”''</ref> * [[Boris Buden]], filozof<ref name=buden1>[https://www.vijesti.me/zabava/56453/maternji-jezik-je-ideolosko-politicka-konstrukcija Maternji jezik je ideološko-politička konstrukcija] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Matija Otašević; 12.11.2017.''<br>''“Postoji Jugoslavija uspostavljena 1943. kao emancipacijski projekt, i samo u tom smislu - a ne u smislu nekakvog nacionalnog i kulturnog identiteta, zajedničke historije - ne, već u smislu identifikacije sa jugoslavenskim projektom i mogućnostima njegovog nastavljanja…” - U onom smislu, dakle, u kojem danas u Hrvatskoj djeluje i o kojem piše Viktor Ivančić? - “Apsolutno, moj prijatelj Viktor Ivančić. U tom smislu sam Jugoslaven i krležijanac.”''</ref> * [[Oroslav Caf]], jezikoslovac, duhovnik<ref name=caf1>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-L3EKLYU5/0eb651f7-e8d8-4182-8297-db73a5a4305a/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 2, številka 23 (1851), str. 181.<br>''“Uže smo si veselo upanje dělali, da se bomo mi Jugoslaveni po navodu slavne […].”''</ref><ref name=caf2>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7SVW981B/03fb9f28-9e2b-425a-b964-56a4fc584b38/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 25 (1852), str. 205.<br>''“Bodi nam Jugoslavenom tedaj pravilo: I. r med konsonanti ino na kraju […].”''</ref> * [[Ivan Čolović]], etnolog<ref name=icolovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Čolović Ivan, književnik, izdavač i književni prevodilac, etnolog, viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=colovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 76.<br>''“Čolović M. Ivan, književnik, izdavač; viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU (r. 24. III 1938, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Ćorović]], povjesničar<ref name=corovic1>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 655.<br>''“Mi Jugosloveni imamo puno razloga da sa poverenjem gledamo u vremena koja dolaze.”''</ref> * [[Aleksa Đilas]], sociolog<ref name=adjilas1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/507246/I-u-maloj-zemlji-moguce-je-boriti-se-za-velike-ciljeve I u maloj zemlji moguće je boriti se za velike ciljeve] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Aleksandar Apostolovski; 15.05.2022.''<br>''“Ja sam se uvek izjašnjavao kao Jugosloven i to je za mene bilo samo prirodni produžetak toga što sam Srbin i Crnogorac.”''</ref><ref name=adjilas2>[http://www.nspm.rs/prenosimo/mozemo-bez-velikih-sila.html?alphabet=l Možemo bez velikih sila] Nova srpska politička misao. ''Dubravka Vujanović; 16.02.2010.''<br>''“Da, smatram se i dalje Jugoslovenom, ali se time ne odričem srpstva.”''</ref><ref name=adjilas3>[https://www.vreme.com/vreme/nade-i-planovi-zaboravljenih-emigranata/ Nade i planovi zaboravljenih emigranata] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Ljiljana Smajlović; broj 980, 15.10.2009.''<br>''Izjašnjavali ste se kao Jugosloven? - “To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin. A takođe i Srbijanac – pa u Beogradu u istom stanu živim od 1954!”</ref><ref name=adjilas4>Djilas, Aleksa: [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Funeral Oration for Yugoslavia], u: [[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (izd.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea, 1918 - 1992, London 2003, str. 323.<br>''“Indeed, in the next official population count, I intend to declare myself a Yugoslav. This is what I was in census of 1971, 1981 and 1991; this is what I am in 2001.”''</ref><ref name=djilas5>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Đilas Aleksa, istoričar i publicista. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=adjilas6>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Posmrtni_govor_Jugoslaviji.html Posmrtni govor Jugoslaviji - jedan zamišljeni dijalog sa zapadnim prijateljima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref><ref name=adjilas7>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Braneci_Zapad.html Braneći Zapad]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref> * [[Dejan Đokić]], historičar<ref name=djokic1>[http://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp A farewell to Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707210022/https://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp |date=2017-07-07 }} (na engleskom) openDemocracy. ''Dejan Đokić; 10.04.2002.''<br>''“I usually declared myself a Yugoslav, which had several advantages over being merely a Serb, which I also am, by virtue of being born in Serbia, to Serbian parents. True, by Yugoslav I don't just mean a citizen of a country called Yugoslavia, in Central and Eastern Europe national identities have primarily ethnic and not civic meaning. This effectively means that even though there is no country called Yugoslavia anymore, I can continue to declare myself a Yugoslav. But, I have an(other) ethnic identity, that of a Serb, and anyhow, being Yugoslav always meant something more to me than just a national identification. […] Although, as I already said, I always identified with Yugoslavia, I think I only became a real Yugoslav once the real Yugoslav state disintegrated, when I left Serbia for Britain.”''</ref> * [[Vladimir Dvorniković]], filozof i etnopsiholog<ref name=dvornikovic1>[https://www.dw.com/sr/jugoslovenski-dert/a-44853062 Jugoslovenski dert] [[Deutsche Welle]]. ''Dragoslav Dedović; 28.07.2018.''<br>''“On nije bio samo Jugosloven po nacionalnom opredeljenju. On je o Jugoslovenima izrekao istine koje spadaju u najtačnije i najbolnije spoznaje do kojih je jedan etnopsiholog mogao doći.”''</ref> * [[Egon Fekete]], lingvista<ref name=fekete1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Fekete Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf; naučni savetnik u Institutu za sh. jezik, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=fekete2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Fekete B. Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf, naučni savetnik u Institutu za srpskohrvatski jezik u Beogradu (r. 11. VI 1931, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Filipović]], pedagog, književnik<ref name=ifilipovic1>Filipović, Ivan (Perić): Pravac naše književnosti, u: Neven, VII. god (1858), str. 73.<br>''“Važnost školskih i pučkih knjižnica uvidjeli su već mnogi narodi, samo mi Jugoslaveni ne.”''</ref> * [[Milutin Garašanin (arheolog)|Milutin Garašanin]], arheolog<ref name=garasanin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 140.<br>''“Garašanin Milutin, arheolog, akademik; preds. Odbora za arheologiju SANU. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Andrej Grubačić]], sociolog<ref name=grubacic1>Grubačić, Andrej: [http://books.google.de/books?id=zFDOQsocASMC&printsec=frontcover&dq=Don%27t+Mourn,+Balkanize!:+Essays+After+Yugoslavia&hl=de&sa=X&ei=Q4bHUYvYK8besgaa5IDoDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Don%27t%20Mourn%2C%20Balkanize!%3A%20Essays%20After%20Yugoslavia&f=false Don't mourn, balkanize! Essays after Yugoslavia] Oakland 2010, str. 11. {{ISBN|1-60486-470-2}}.<br>''“I grew up in Belgrade—or, more precisely, between Belgrade and Sarajevo—but I always considered myself Yugoslav. I do not see any reason to stop doing so now.”''</ref> * [[Katica Hedrih]], mašinski inženjer, univ. profesorica<ref name=hedrih1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Hedrih (Stevanović) Katica, redovni profesor (za pr. Elastidinamika, Otpornost materijala i Teorija nelinearnih oscilacija) i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta, Niš; gl. i odg. urednik časopisa "Facta Universitatis"; nauč. saradnik Matemat. instituta SANU; ekspert Sav. ministarstva za nauku i tehnologiju. […] P: Jugoslovenka, srpske nacionalnosti; […].”''</ref><ref name=hedrih2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Hedrih R. Katica, redovni profesor i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta u Nišu (r. 28. VIII 1944, Bobovište). Jugoslovenka, srpske nacionalnosti.”''</ref> * [[Fedor Herbut]], fizičar<ref name=herbut1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Herbut Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg.; dopisni član SANU. […] P: Rusin, Jugosloven.”''</ref><ref name=herbut2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Herbut E. Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 3. V 1932, Novi Vrbas). Rusin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jelisaveta Ibrovac]], profesor, prevoditelj<ref name=ibrovac1>Ибровац, Јелисавета (Демирова, Мирка): [https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_E74E1D9A175FE5728805716D3DEA6D36/1922/k001?fullscreen#page/492/mode/1up Молиерова прослава у Паризу], у: Српски књижевни гласник, Нова серија, књ. V бр. 1 (1922), стр. 463.<br>''“Ми Југословени смо са поносом могли истаћи да је наш песник и народни мученик Франкопан дао један од првих превода Молиера у опште.”''</ref> * [[Fran Ilešič]], književni povjesničar, publicist<ref name=ilesic1>Ilešič, Fr.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-P2B6NX9A/099c4d73-b7c1-4486-9729-7487689a5bd4/PDF Vse pleše. Balada — ballata.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 1 (1899), str. 49.<br>''“Pohlevno nasprotujoč, je nekdo iz ozadja izrekel svoje pomisleke o Čukovem modrovanju, češ, mi Jugoslovani s svojim »kolom« se pač dobro vrtimo v krogu, a naprej ne pridemo, ne napredujemo.”''</ref> * [[Ivan Ivić]], psiholog, univerzitetski profesor<ref name=ivic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 176.<br>''“Ivić Ivan, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Razvojna psihologija). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anton Janežič]], filolog<ref name=janezic1>Prijatelj, Ivan: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-CELRWWCE/29cc0c10-4627-410e-8ce0-7e49e74864a3/PDF Borba za individualnost slovenskega književnega jezika 1848–1857] Ljubljana 1937, str. 109.<br>''“Ti nam pripravljaš pot, da se naj popred Jugoslovani sjedinimo, zraven pa tudi drugim narečjem približamo, da ne zagazimo na stranputice, po kterih žalibog tako radi tumaramo i vagutamo...”''</ref> * [[Božidar Jezernik]], etnolog<ref name=jezernik1>[https://pescanik.net/jugoslavija-zemlja-snova-2/ Jugoslavija, zemlja snova] Peščanik. ''03.12.2018.''<br>''“On je glavni lik Bože Jezernika, jer Boža je integralni Jugosloven i on žali – i to je jedna od teza ove knjige – što, po njegovom mišljenju, u Jugoslaviji, kako on kaže, nije bilo više jugoslovenskog nacionalizma.”''</ref> * [[Đokica Jovanović]], sociolog<ref name=jovanovic1>[https://nova.rs/emisije/zasto-u-srbiji-ima-sve-vise-jugoslovena/ Zašto u Srbiji ima sve više Jugoslovena?] Nova.rs ''TV Nova; 02.05.2023.''<br>''“Sociolog Đokica Jovanović iz Niša na nedavnom popisu izjasnio se kao Jugosloven i to ne prvi put.”''</ref> * [[Damir Kakaš]], univerzitetski profesor, političar<ref name=kakas1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 214.<br>''“Kakaš Damir, potpredsednik Skupštine AP Vojvodine (od '94); potpredsednik Izvršnog odbora Reformske demokratske stranke Vojvodine; redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka, N. Sad. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksej Kišjuhas]], sociolog<ref name=kisjuhas1>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Na njihov poziv prvi se odazvao sociolog, profesor na Sveučilištu u Novom Sadu i kolumnist lista Danas, Aleksej Kišjuhas, koji je na dan početka popisa podržao pokret poveznicom na svoju kolumnu pod naslovom 'Jugoslavija živi'.”''</ref> * [[Ivan Klajn]], jezikoslovac<ref name=klajn1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 228.<br>''“Klajn Ivan, lingvista; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Maja Korać]], sociolog<ref name=korac1> Savić, Svenka/Korać, Maja: Naučnice iz Srbije u svetu: kroz dijalog i refleksiju, u: Prelić, Mladena/Stevanović, Lada/Lukić Krstanović, Miroslava (ur.): [https://etno-institut.co.rs/storage/710/63abe78a83ade_Etnografski-zbornik-2022-PRINT2.pdf Rod, znanje i moć. Istorija, nasleđe i značaj naučnica u Srbiji] Beograd 2022, str. 202.<br>''“Ja sam bila i ostala Jugoslovenka. Da pojasnim, multikulturna Južna Slovenka. To je moje duboko, i pre svega, lično opredeljenje, ne političko. Zasnovano na iskustvu i načinu života moje (primarne) porodice, kao i na istoriji mojih porodičnih predaka.”''</ref> * [[Ana Kotevska]], muzikolog i muzički kritičar<ref name=kotevska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 246.<br>''“Kotevska Ana, muzikolog i muzički kritičar; glavni i odgovorni urednik muzičkog mesečnika "Bis"; […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Boško Kovačević]], sociolog<ref name=kovacevic1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/sjecanje-na-boska-kovacevica-918183 Sjećanje na Boška Kovačevića] [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. ''27.12.2023.''<br>''“Za sebe je volio da govori da je Sokolčanin, Subotičanin, Ličanin, Vojvođanin, Srbin, Jugosloven, Evropljanin, Građanin sveta”''</ref> * [[Fran Kovačič]], teolog, historičar<ref name=kovačič1>Kovačič, Fran: [https://books.google.de/books?id=Uuj64Xn6lc0C&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Ob osemstoletnici križarskih vojsk. (1096 – 1896)], u: Katoliški obzornik, letnik I. (1897), str. 162.<br>''“Tem znamenitejše je to vprašanje za nas sedaj ob osemstoletnici križarskih vojsk, ker smo zlasti mi Jugoslovani v neposredni zvezi s križarskimi vojskami in se vprašanje cerkvenega zedinjenja posebno nas tiče.”''</ref> * [[Marija Kraljević-Balalić]], genetičar<ref name=kraljevicbalalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 252.<br>''“Kraljević-Balalić Marija, dekan i redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (za pr. Genetika, Populaciona genetika i Uvod u metodiku maučnog [sic!] rada). […] P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Ivan Kukuljević Sakcinski]], istoričar, književnik, političar<ref name=sakcinski1>I. K. S.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qafecy6iKlcE4GRP36GCRjeS9AYE3ZKN4DtQb8v1YneKWwXP8ld5anxHTN8z7etr5CGTzYs6U5R0JEqz2r57g_dJAvk2YISjAh1_L-8uUNoKGjJ_3-K-qR5N5bwoZVY4HJKGA11VkUXgB6k-VFf_OZXWxAYg6f1kqWue6C8jtlemwhdXfI3_kI6Av7h8auSwL-rXpy_qyGym-ClQYCNiYHRT-RjqAtDzccX_9madJD6_gOeRNLXqDtoCqjO0ZnmjzqOAm-UFFo7e4PDGeFic2zoZak0UvgSC-cFMnrRlriWDKYrRrAM Politička pověstnica], u: Arkiv za pověstnicu jugoslavensku, knjiga II. (1852), str. 1.<br>''“Mi Jugoslaveni neimamo sve dosada našega diplomatara, pa ipak nećemo nikada bez njega moći razsvětliti i kritički napisati razgranjenu historiu našega naroda.”''</ref><ref name=sakcinski2>Smičiklas, Tade; Marković, Franjo: Matica Hrvatska od godine 1842. do godine 1892. Spomen-knjiga. Zagreb 1892, str. 160.<br>''“Očekivamo pako od nje, da nam one strane što brže pridruži, koje po historiji i zakonu ili po krvi i poreklu našoj državi ili našemu jugoslavenskomu narodu pripadaju.”''</ref> * [[Đuro Kurepa]], fizičar<ref name=djkurepa1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 231-232.<br>''“Kurepa R. Đuro, redovni član SANU i ANU-BiH, dopisni član JAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 16. VIII 1907, Majske Poljane, Glina). Srbin-Jugosloven, […]. ”''</ref> * [[Milan Kurepa]], fizičar<ref name=mkurepa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 263.<br>''“Kurepa Milan, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg. (za pr. Fizika molekula i Fizika opšti kurs); naučni savetnik u Institutu za fiziku, Bg.; preds. Nacionalnog komiteta za fiziku Jugoslavije (od '87). […] P: Jugosloven srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref><ref name=mkurepa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 232.<br>''“Kurepa V. Milan, fizičar; redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; predsednik Nacionalnog komiteta za fiziku SFRJ (r. 11. V 1933, Bačka Palanka). Jugosloven, srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Šime Ljubić]], istoričar, arheolog<ref name=ljubic1>Okuka, Miloš: Eine Sprache - viele Erben. Sprachpolitik als Nationalisierungsinstrument in Ex-Jugoslawien. Klagenfurt 1998, S. 23. (na njemačkom)<br>“»Hej, Ihr Jugoslawenbrüder, seien wir ruhmreich!« So ruft der Kroate Šime Ljubić 1864 in seinem Spiegel der jugoslawischen Literaturgeschichte (Ogledalo književne poviesti Jugoslavjanske na podučavanje mladeži) in der […].</ref> * [[Ivan Macun]], književni povjesničar<ref name=macun1>Macun, Ivan: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TZWJKXHW/f39ff886-a3b5-4dc5-967b-8f5d499a8755/PDF Cvetje slovenskiga pesničtva.] Trst 1850, str. 4.<br>''“Poglej samo nekaj malo na polje slavjanskih narodnih pesem in boš vidil u Čehih, Poljakih in posebno u nas Jugoslavjanih množinu sadja najlepšega, z katerim bo se težko kater si bodi drugi narod hvaliti zamogel.”''</ref> * [[Vlado Mađarić]], istoričar umetnosti<ref name=madjaric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 403.<br>''“Mađarić Vlado, direktor Saveznog instituta za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, r. 1915 u Ludbregu, Jugosloven.”''</ref> * [[Matija Majar]], etnograf, jezikoslovac<ref name=majar1>Majar, Matija: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-05AJDQXQ/0768df73-0700-4779-81e0-226111bc3825/PDF Naše slovstvo], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 44 (03.06.1857), str. 174.<br>''“Mi Jugoslaveni, imenito Slovenci, smo v takih okolnostih, da moramo to pitanje tako le staviti: Čto moramo činiti, storiti, da se književno slože narečja serbsko, bulgarsko, horvatsko i slovensko?”''</ref> * [[Petar Matković]], geograf<ref name=pmatkovic1>Matković, Petar: Zemljopisni odlomci. Najnovija kartografija o Jugoslovjenskih zemljah, u: Književnik, god. III. sv. 1. (1866), str. 81.<br>''“Vojnički kartografički zavod u Beču, koji si je glede svojih kartografičkih proizvoda slavno ime stekao, objelodani za kratko vrieme koli za znanost u obće, toli za nas Jugoslovjene napose evo već drugu vele znamenitu i krasnu geografičku radnju: Dalmaciju naime, koja poput okvira sa zapada Balkanski poluotok zaprema, i gore navedenu kartu Bosne i Hercegovine, kojom je publikacijom sumnja o tajnom skrivanju kartografičkoga materijala iz političkoga obzira sasvim izčeznula.”''</ref> * [[Fedor Mesinger]], meteorolog, univerzitetski profesor<ref name=mesinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 317.<br>''“Mesinger Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Milašin]], naučnik<ref name=milasin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 328.<br>''“Milašin Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vojin Milić]], sociolog<ref name=milic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 334.<br>''“Milić Vojin, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Miljanić]], inženjer elektrotehnike, univ. profesor<ref name=miljanic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 348.<br>''“Miljanić Petar, akademik, sekretar Odeljenja tehničkih nauka SANU, redovni profesor Mašinskog i Elektrotehn. fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Navratil]], jezikoslovac<ref name=navratil1>N., J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7IS7KTWC/de1d2076-efac-45c3-b8f8-6afcd0997ccc/PDF Želja jezikoznanska o novem letu vsim Slovencom, posebno pisateljem slovenskim v prevdarek], u: Slovenska bčela, letnik 4, številka 8 (1853), str. 63.<br>''“Tudi govorimo vsi Slovenci in Jugoslovani; Ne dam mu naj manje […].”''</ref> * [[Aleksandar Nikolić (istoričar)|Aleksandar Nikolić]], istoričar, novinar<ref name=anikolic1>[https://boom93.rs/article/54985/jugosloveni-kulturno-povezivanje-trajnije-od-drzavnih-granica Jugosloveni: Kulturno povezivanje trajnije od državnih granica] Radio Boom93. ''Neda Stojićević/Jelena Milenković''.<br>''“Onda je bilo potpuno prirodno da 2022. kažem na popisu ću se izjasniti kao Jugosloven.”''</ref> * [[Viktor Novak]], istoričar<ref name=novak1>[https://www.rts.rs/page/rts/sr/Dijaspora/story/1526/srbija-na-vezi/2091781/-magnum-crimen---bez-cenzure-.html Magnum Crimen - bez cenzure] [[Radio-televizija Srbije]]. ''03.11.2015''<br>''“Prvo izdanje ove kultne knjige, Viktor Novak, Hrvat, ali i integralni Jugosloven, uspeo je da objavi u burnim posleratnim godinama, 1948.”''</ref> * [[Pavel Opavski]], univerzitetski profesor<ref name=opavski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390.<br>''“Opavski Pavel [sic!], redovni profesor Fakulteta fizičke kulture, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=opavski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Opavski J. Pavle, redovni profesor Fakulteta za fizičku kulturu u Beogradu (r. 9. XI 1925, Stara Pazova). Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Panić]], univerzitetski profesor<ref name=panic1>[https://www.rts.rs/page/tv/ci/story/19/rts-svet/1290146/evropa-i-srbi-milenko-panic.html Европа и Срби: Миленко Панић] [[Радио-телевизија Србије]]. ''Војислав Лалетин; 26.03.2013.''<br>''“Премда је Југославија разбијена, он се и даље, с пуно разлога, осећа и понаша као Југословен.”''</ref><ref name=panic2>[https://www.youtube.com/watch?v=VZzu-CMhDjA Evropa i Srbi: Milenko Panić] [[YouTube]]. ''RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal; 22.08.2016.''<br>''“Pa, moram Vam reći da ovaj, ja sam uvijek bio, i odgojen, i… i ostao jugoslovenski orijentisan. […] Ali, ja sam se osjećao Jugosloven, i dalje se osjećam Jugosloven.”''</ref> * [[Zlatica Pavlovski]], naučni savjetnik iz područja živinarstva<ref name=pavlovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pavlovski Zlatica, upravnik Zavoda za živinarstvo u Institutu za stočarstvo, Zemun. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan K. Pavlowitch]], historičar<ref name=pavlowitch1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-60401608 Srbija i Velika Britanija: Ko je bio istoričar Stevan K. Pavlović - kosmopolita i džentlmen srpskog porekla] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 25.02.2022.''<br>''“Istoričar Stevan K. Pavlović bio je kosmopolita i Evropljanin koji je govorio da je Jugosloven po rođenju, Srbin po porodičnom poreklu, Britanac po državljanstvu i Francuz po kulturnom afinitetu.”''</ref> * [[Miljenko Perić]], fizikohemičar<ref name=mperic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 413.<br>''“Perić Miljenko, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF, Bg. (za pr. Kvantna hemija i molekulske strukture); šef Katedre za molekulske strukture; prodekan za nastavu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Pešić]], sociološkinja<ref name=vpesic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dragoslav-petrovic-jugoslavija-ce-se-vracati-zazivece-u-novim-formama/ Dragoslav Petrović: Jugoslavija će se vraćati, zaživeće u novim formama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Beta; 15.11.2024.''<br>''“Ali, ja sam i danas ostala Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nebojša Popov]], sociolog<ref name=popov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 439.<br>''“Popov Nebojša, sociolog; viši naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društveni teoriju, Bg. (od '81); odgovorni urednik lista "Republika" (od '91); član Saveta Beogradskog univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Popović]], ekonomista, univerzitetski profesor<ref name=tpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 447-448.<br>''“Popović Tomislav, naučni savetnik, redovni profesor univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Puhalo]], anglista<ref name=puhalo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 455.<br>''“Puhalo Dušan, književni prevodilac; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Rački]], historičar, političar, katolički svećenik<ref name=racki1>Novak, Viktor: Franjo Rački u govorima i raspravama. Zagreb 1925, str. 126.<br>''“Naš ugovor ima se navlaš na to obazrijeti, da smo Jugoslovjeni, da nam je bolja budućnost samo u Jugoslovjenstvu.”''</ref><ref name=racki2>Novak, Grga (i drugi) (ur.): Spomenica. Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1866-1966. Zagreb 1966, str. 14.<br>''“Rački je bio ne samo velik učenjak nego i velik patriot u najširem smislu te riječi: Hrvat, Jugoslaven, Slaven.”''</ref><ref name=strossmayer-racki/><ref name=racki31>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 216.<br>''“Mi Jugoslovjeni razdijeljeni smo jezikom, ovom pravom dušom naroda, glavnim, često i jedinim sidrom narodnosti.”''</ref> * [[Ivan Radetić]], jezikoslovac<ref name=radetic1>Radetić, Ivan: Pregled hrvatske tradicionalne književnosti. Senj 1879, str. 199.<br>''“Ovo obće jamstvo ili poručanstvo počelo je kod zapadnih Slovjena; Čeha, Poljaka i Pomorana padati već XIII. vieka, dočim se kod nas Jugoslovjena imenice Hrvata i Srba po zakonu vinodolskom i Dušanovom još u XIV. vieku nalazilo, a gdješto se i do dana današnjega sačuvalo.”''</ref> * [[Božo Radman]], agronom<ref name=radman1>[https://www.glassrpske.com/lat/plus/teme/in-memoriam-mr-bozo-radman-do-posljednjeg-daha-posvecen-nauci-i-pravdi/348739 In memoriam - mr Božo Radman: Do posljednjeg daha posvećen nauci i pravdi] Glas Srpske. ''Mladen Karić; 30.01.2021.''<br>''“Ja sam univerzalista i kosmopolita. Nacionalno se osjećam kao Jugosloven. Ako me neko detaljnije pita, ja sam Bosanac. Ako ide još detaljnije, ja sam Krajišnik. Najdetaljnije, ja sam Banjalučanin. Nakon toga, nemojte me dalje pitati!”''</ref> * [[Duško Radosavljević]], politolog i predsjednik Saveza antifašista Vojvodine<ref name=dradosavljevic>[https://sav-ns.wixsite.com/sav2017/struktura-sav-a Struktura i rukovodstvo SAV-a] SAV - Savez antifašista Vojvodine.<br>''“Sremac, Srbin, Vojvođanin, Jugosloven i Evropljanin.”''</ref> * [[Ljubiša Rajić]], lingvist<ref name=rajic1>[http://www.slobodnaevropa.org/content/sta_znaci_multikulturalnost/2276177.html Šta znači multikulturalnost] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Biljana Jovićević; 16.01.2011.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji, tu sam odrastao, obrazovao se, oženio i dobio djecu. Nisam mogao biti ništa drugo nego Jugosloven, bez obzira što su moj otac i majka bili Srbi.”''</ref><ref name=rajic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 471.<br>''“Rajić Ljubiša, vanredni profesor za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Ribnikar]], fizikohemičar<ref name=sribnikar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 481.<br>''“Ribnikar Slobodan, akademik; redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Bg. (za pr. Nuklearna hemija i Fadiohemija). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Rot]], profesor psihologije<ref name=rot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 487-488.<br>''“Rot Nikola, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Obrad Savić]], filozof<ref name=obradsavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Obrad, viši predavač na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta, Bg.; generalni sekretar Beogradskog kruga i gl. urednik časopisa "The Belgrade circle". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Svenka Savić]], psihološkinja, lingvistkinja<ref name=ssavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 496.<br>''“Savić Svenka, redovni profesor Filozofskog fakulteta, N. Sad (za pr. Psiholingvistika, Analiza diskursa i Uvod u lingvistiku). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Ljubica Simaković]], univerzitetska profesorica<ref name=simakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 500.<br>''“Simaković Ljubica, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Kragujevac (za pr. Ekonomska filozofija i politika). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Đorđe Stanković]], povjesničar<ref name=djstankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 521.<br>''“Stanković Đorđe, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Istorija Jugoslavije); šef Katedre za istoriju Jugoslavije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dubravka Stojanović]], povjesničarka<ref name=dstojanovic1>[https://www.danas.rs/vesti/politika/demostat/dubravka-stojanovic-nismo-u-hladnom-ratu-vucic-nije-tito-a-ni-srbija-nije-jugoslavija/ Dubravka Stojanović: Nismo u Hladnom ratu, Vučić nije Tito, a ni Srbija nije Jugoslavija] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Demostat/Ivana Petronijević Terzić; 21.12.2022.''<br>''“Ni ja ne želim Jugoslaviju, ja jesam Jugoslovenka, ali ne želim Jugoslaviju zato što mislim da je njeni narodi nisu dorasli.”''</ref><ref name=dstojanovic2>[https://www.slobodnaevropa.org/a/most-nasledje-latinka-perovic-istorija-balkan-jugoslavija/32723484.html Latinka Perović - u Srbiji ignorisana i napadana, u regionu poštovana] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Omer Karabeg; 10.12.2023.''<br>''“Tek sam kasnije kroz duge razgovore s njom shvatila tu njenu poziciju bez obzira što se s njom na tom pitanju nisam slagala i ostala sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Svetomir Škarić]], profesor ustavnog prava<ref name=skaric1>[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=969BE953C56D4D4294BC6BE9769FDB93 Пратениците-торбеши бараат третман на помала етничка заедница]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Dnevnik. ''Tatjana Popovska; 18.09.2011.''</ref><ref name=skaric2>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=121810833459&id=9&setIzdanie=22161 Ин мемориам]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Nova Makedonija. ''Svetomir Škarić; 18.12.2010.''</ref> * [[Slobodan Šoja]], historičar<ref name=soja1>[https://unaworld.tv/video/reaktor-bih-jugonostalgija Jugonostalgija] Una televizija, emisija ''Reaktor BiH''. ''04.12.2023.''<br>''“Pa znate šta, ja mislim da je bolje reći da... da sam Jugosloven nego jugonostalgičar.”''</ref> * [[Jorjo Tadić]], istoričar<ref name=jtadic1>Тадић, Јорјо: [https://books.google.de/books?id=bzCZCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Сабласти круже Југославијом...], у: Историјски часопис, књ. 18 (1971), str. 48.<br>''“А још више зато што је мени лично сасвим свеједно да ли се нешто назива хрватским или српским, јер су за мене Срби и Хрвати један народ, без обзира што се о томе мислило или данас мисли, пише и прописује. Као Југословен, али не по линији државне већ по свом дубоком националном опредељењу, а и научном уверењу, јер сам то био и онда када смо о југословенској држави само сањали, сматрам да је ненаучно и смешно сврставати старе Дубровчане у Србе или Хрвате, а њихова културна дела, посебно књижевност, резервисати искључиво за једне или друге.“''</ref><ref name=tadic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 715-716.<br>''“Tadić Jorjo, dr filozofije, red. prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu za Opštu istoriju Novoga veka, dopisni član Srpske akademije nauka u Beogradu, dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, r. 1899 u Starom Gradu, Srez hvarski, Jugosloven.”''</ref> * [[Nevenka Tadić]], neuropsihijatar<ref name=ntadic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 568.<br>''“Tadić Nevenka, neuropsihijatar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Tesla]], izumitelj<ref name=tesla1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/nikola-tesla/30612584.html Svi hoće Nikolu Teslu] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Mila Đurđević/Una Čilić''.<br>''“Zbog toga, braćo i sestre, kao najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama, upućujem vam ovo pismo moleći vas da se odazovete pozivu predsjednika Roosevelta.”''</ref> * [[Rajko Tomović]], naučnik, robotičar<ref name=tomovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 585.<br>''“Tomović Rajko, akademik; direktor (sa N. Uzungoluom) Centra za multidisciplinarno praćenje pravaca razvoja informatike, Atina (od '96). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ljubinka Trgovčević-Mitrović]], povjesničarka<ref name=trgovcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 590.<br>''“Trgovčević Ljubinka, viši nauč. saradnik u Istorijskom institutu SANU, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=trgovcevic2>[https://www.danas.rs/kultura/vece-secanja-na-ljubinku-trgovcevic-1948-2022-istoricarka-putnica-zena-nadasve-prijateljica/ Veče sećanja na Ljubinku Trgovčević (1948-2022): Istoričarka, putnica, žena, nadasve prijateljica] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''J. J.; 06.03.2023.''<br>''“Rođena u njenom središtu, u Bosni, u Sarajevu, ostala je Jugoslovenka do kraja.”''</ref> * [[Milan Trtanj]], fizikohemičar<ref name=trtanj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 593-594.<br>''“Trtanj Milan, rukovodilac Laboratorije za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje Instituta za nuklearne nauke "Vinca". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vladeta Urošević]], fizičar<ref name=urosevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 598.<br>''“Urošević Vladeta, osnivač i direktor preduzeća "Metrologia". […] P: Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Vejvoda]], politikolog<ref name=vejvoda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Vejvoda Ivan, politikolog; profesor na Syssex [sic!] University, Engleska (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vejvoda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Vejvoda I. Ivan, politikolog; istraživač u Institutu za evropske studije u Beogradu (r. 27. XII 1949, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vuk Vernić]], sociolog, revolucionar<ref name=vernic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 65.<br>''“Vernić Vuk, borac u prištapskim jedinicama VŠ, neutvrđenog mesta rođenja, profesor na Pravnom fakultetu u Zagrebu, Jugosloven, u NOV došao krajem marta 1943. iz ustaškog logora Jasenovac razmenom za zarobljene Nemce.”''</ref> * [[Radina Vučetić]], historičarka<ref name=vucetic1>[https://www.pressreader.com/serbia/nin/20200806/281706912025220][http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=102354064] Неорадикалски рикверц води у провалију [[НИН]]. ''Радмила Станковић; 06.08.2020.''<br>''“Радина Вучетић је имала ту срећу: предмет њеног научног интересовања је превасходно Југославија, Краљевина и она социјалистичка, а за себе једнако каже да је Југословенка јер је рођена и васпитана у тој земљи, јер је формирана у југословенском духу и не може за првих двадесет година свог живота да каже „пуј, пике, више не важи“.”''</ref><ref name=vucetic2>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''Jesi ti Jugoslovenka? - “Jesam, da. To moram da pomenem.”''</ref> * [[Sreten Vujović]], sociolog<ref name=svujovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 628.<br>''“Vujović Sreten, sociolog; redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (od '92); član Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Emir Zelenhasić]], univerzitetski profesor<ref name=zelenhasic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 643-644.<br>''“Zelenhasić Emir, redovni profesor Građevinskog fakulteta, Subotica (za pr. Hidrologija i Osnovi hidrotehnike); šef Katedre za hidrotehniku. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=zelenhasic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 542.<br>''“Zelenhasić F. Emir, redovni profesor i šef Katedre za hidrotehniku Građevinskog fakulteta u Subotici (r. 9. X 1938, Prokuplje). Jugosloven, Musliman.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Babukić.jpg|Vjekoslav Babukić Datoteka:Jovo Bakic-mc.rs.jpg|Jovo Bakić Datoteka:Franjo Bradaška.jpg|Franjo Bradaška Datoteka:Jurij Caf.jpg|Oroslav Caf Datoteka:Vladimir Ćorović.jpg|Vladimir Ćorović Datoteka:Dejan Djokic LMU Book presentation.jpg|Dejan Đokić Datoteka:Ivan Filipović 1892 Mayerhofer.png|Ivan Filipović Datoteka:Andrej Grubačić at the SF anarchist bookfair 2010 (cropped).jpg|Andrej Grubačić Datoteka:Fran Ilešič.jpg|Fran Ilešič Datoteka:JanezicAnton.jpg|Anton Janežič Datoteka:Ivan Klajn.jpg|Ivan Klajn Datoteka:Fran Kovačič.jpg|Fran Kovačič Datoteka:Ivan Kukuljevic Sakcinski 1889 Mukarovsky.png|Ivan Kukuljević Sakcinski Datoteka:Kurepa georg2 (cropped).jpg|Đuro Kurepa Datoteka:Sime Ljubic 1885 Mayerhofer.png|Šime Ljubić Datoteka:MacunIvan.jpg|Ivan Macun Datoteka:Matija Majar (2).jpg|Matija Majar Datoteka:Vojinmilic.jpg|Vojin Milić Datoteka:Ivan Navratil.jpg|Ivan Navratil Datoteka:Nebojsa Popov-mc.rs.jpg|Nebojša Popov Datoteka:Božidar Jezernik 02.jpg|Božidar Jezernik Datoteka:Franjo_Rački_1897_Th._Mayerhofer.png|Franjo Rački Datoteka:Ljubiša Rajić.jpg|Ljubiša Rajić Datoteka:Dubravka Stojanović.jpg|Dubravka Stojanović Datoteka:Nevenka Tadić.jpg|Nevenka Tadić Datoteka:Tesla circa 1890.jpeg|Nikola Tesla Datoteka:Rajko Tomovic.jpg|Rajko Tomović Datoteka:Ivan Vejvoda - July 2015 (cropped).jpg|Ivan Vejvoda </gallery> </center> == Novinarstvo i publicistika == * [[Mihailo Bjelica]], novinar, univ. profesor<ref name=bjelica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjelica Mihailo, naučni savetnik u Institutu za političke studije, Bg.; redovni profesor Fakulteta političkih nauka, Bg. (za pr. Istorija novinarstva). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Božičković]], novinarka<ref name=bozickovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Božičković Olga, slobodni novinar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Burzan]], novinar<ref name=burzan1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 68.<br>''“Burzan Nikola, novinar; urednik-komentator u Spoljno-političkoj rubrici "Naše Borbe". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Angelina Čakširan]], novinarka<ref name=caksiran1>[https://www.mojnovisad.com/gradske-face/angelina-caksiran-novinar-i-urednik-pisanje-mora-imati-svrhu-i-poruku-jer-to-je-pravo-novinarstvo-id43596.html Angelina Čakširan, novinar i urednik: Pisanje mora imati svrhu i poruku jer to je pravo novinarstvo] mojnovisad.com ''Aleksandar Jovanović; 12.11.2021.''<br>''“Kao Jugoslovenka, što sam ostala do danas, prezirala sam svaki nacionalizam, srpski, hrvatski, bilo koji. To nas je i dovelo do raspada zemlje koja je definitivno bila najlepša na svetu. U svakom pogledu.”''</ref> * [[Đorđe Dragojlović]], novinar<ref name=dragojlovic1>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sto-ce-kerum-na-ovo-reci-vojvodjanski-novinar-osniva-nacionalno-vijece-jugoslavena/462207.aspx Što će Kerum na ovo reći: Vojvođanski novinar osniva Nacionalno vijeće Jugoslavena] Index. ''27.11.2009.''</ref> * [[Milovan Đilas]], publicista, politički disident, političar, revolucionar<ref name=mdjilas1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-53066157 Milovan Đilas: „Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire“] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 17.07.2020.''<br>''“Đilas je bio Crnogorac, Srbin i Jugosloven. Ali je po svom značaju daleko prevazilazio jugoslovenske okvire, pa iako zvuči kao kliše, može se reći da je bio građanin sveta, pre svega onog sveta koji se borio za slobodu, pravdu i društvenu jednakost.”''</ref> * [[Jug Grizelj]], novinar<ref name=grizelj1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 144.<br>''“Grizelj, I. Jug, novinar (r. 2. VIII 1926, Vrlika). Jugosloven.”''</ref><ref name=grizelj2>[https://www.vreme.com/vreme/jug-grizelj-1926-1991/ Venci i reči za velikana novinarstva] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Živorad Kovaćević; br. 12, 14.01.1991.''<br>''“Jug Girzelj je bio Jugosloven u najboljem smislu te reči Zato je toliko voleo Beograd — onaj široki, neuskogrudi, neprovincijalni, tolerantni, kosmopolitski Beograd. Bio je ponosan što je Beograđanin. Njegov zvezdani čas je bio kad su kolege odlučile da on, po krvi Hrvat i Italijan, po ljudskom opredeljenju Jugosloven, bude predsednik Udruženja novinara Srbije.”''</ref> * [[Dinko Gruhonjić]], novinar i univerzitetski profesor<ref name=gruhonjic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/a-vi-sto-biste-da-nas-koljete-vi-ste-dinko-sakic-autorski-tekst-dinka-gruhonjica-o-tome-sta-je-zaista-rekao-u-dubrovniku/ A vi, što biste da nas koljete, vi ste Dinko Šakić: Dinko Gruhonjić za Danas o tome šta je zaista rekao u Dubrovniku] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 25.03.2024.''<br>''“Ja sam dete bratstva i jedinstva, moja jedina domovina bila je i ostala Jugoslavija, a ja sam Jugosloven, Bosanac i Vojvođanin. Nikada nisam prestao da verujem u bratstvo i jedinstvo naših naroda i narodnosti.”''</ref><ref name=gruhonjic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/hulje-vrebaju-iz-mraka-i-krecu-se-u-coporima/ Hulje vrebaju iz mraka i kreću se u čoporima] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 05.12.2020.''<br>''“Ja sam Jugosloven, dakle apatrid. Ali, odavno sam shvatio da je Jugoslavija bila prirodna tvorevina, a da su ove banane u kojima živimo totalno neprirodne.”''</ref><ref name=gruhonjic3>[https://autonomija.info/dinko-gruhonjic-danas-je-sveti-avnoj-ideja-jugoslavije-je-ideja-slobode/ Dinko Gruhonjić: Danas je sveti AVNOJ – ideja Jugoslavije je ideja slobode] Autonomija. ''Dinko Gruhonjić; 29.11.2021.''<br>''“Kao Jugosloven, kažem da Jugoslavija nije bila savršena. Ali se mogla “popraviti”. A ovo, ovo što su nam servirale ubice Jugoslavije kao “novu normalnost”, e to je potpuno nepopravljivo!”''</ref> * [[Zdravko Huber]], novinar, urednik<ref name=huber1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 165.<br>''“Huber Zdravko, novinar, urednik u "Našoj Borbi". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dejan Ilić]], izdavač i urednik<ref name=dilic1>[https://pescanik.net/razgovor-u-jajcu/ Razgovor u Jajcu] Peščanik. ''Dejan Ilić; 26.07.2017.''<br>''“Da li to što sam Jugosloven isključuje mogućnost da budem Srbin?”''</ref> * [[Viktor Ivančić]], novinar<ref name=ivancic1>[https://www.021.rs/story/Info/Srbija/260982/Dezulovic-To-sto-radi-Vesic-moze-i-Baka-Prase.html Dežulović: To što radi Vesić može i Baka Prase] Portal 021. ''Danas; 15.12.2020.''<br>''“Inače, taj princip, da dobri Hrvati iz srpske perspektive smeju da seru samo po Hrvatskoj i njenim gradovima, i obratno, da je dobrim Srbima iz hrvatske perspektive dopušteno da seru isključivo po Srbiji i njenim gradovima, za mene je nakaradan. Ja se kao Jugosloven zalažem za to da svi seremo po svima, slobodno, velikodušno, bez kočnica i ustezanja.”''</ref> * [[Željko Ivanović]], novinar<ref name=zivanovic1>[https://www.nedeljnik.rs/priblizite-mi-to-kako-se-covek-oseca-ko-crnogorac-zeljko-ivanovic-u-novom-nedeljniku/ „Približite mi to, kako se čovek oseća ko Crnogorac?“ Željko Ivanović u novom Nedeljniku] Nedeljnik. ''Veljko Miladinović; 13.01.2024.''<br>''“Ja sam bio Jugosloven. I danas sam u kulturološkom smislu Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Kirigin]], novinar, publicist, revolucionar<ref name=kirigin1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 317.<br>''“Kirigin Josip, novinar, šef dopisništva zagrebačkog Vjesnika u Beogradu, rez. kapetan, r. 1918 u Australiji, Jugosloven.”''</ref> * [[Ferdo Kočevar]], publicist<ref name=kocevar1>Žavčanin, K. [Ferdo Kočevar (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QafI8q6cWMCSYx5DASe5f4K9LHOzIvL2AH58YK0c7JYOkjJ7oZB_OTlRLbYsgT45Daa8UMBStsfx3pi2R9XZ7VFaUKFuoXfoeB2HQLn2j4NThGNY-GJv5JNACbJCNEhYJrBiCsAH9AQDPYDdn1be2GLBSUNd5tP1cFAY5VS6-FfgGs4mJiar0TuMEbqaYjlaWHj3R3SIm_8EUuu3jtoEpL2YMm_-8bETpnDxn990Z8ZR92XZcOJrRiwvfQ9Mob_AcKF4R4vM6KinlM9V2sgsh4VeP5LR10FjGptp9KroUmjhDomEeJw Jugoslavenska akademija], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XIX. list 19 (08.05.1861), str. 150.<br>''“Mi Jugoslovani smo v tem obziru v dosta hujem položaji. […] Naravno je tedaj, da so zadobile te sosedne slovstva pretežni upljiv v nas Jugoslovane in sicer na veliko škodo in nevarnost za našo narodnost.”''</ref> * [[Mahmud Konjhodžić]], novinar, publicist<ref name=konjhodzic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 331.<br>''“Konjhodžić Mahmud, novinar, r. 1905 u Ljubuškom, srez Mostar, Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Kos]], publicist<ref name=kos1>A[nton]. K[os]. Cestnikov: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-I14QC4EA/fa8e646f-84d3-473a-9ea7-ebcbed6d420a/PDF Poljodelstvo in kemija], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 53 (04.07.1857), str. 210.<br>''“Tudi mi Jugoslovani se moremo sponašati z možem, ki po vsej pravici zaslužuje, da ga v vesrto Mezzofantov vredimo.”''</ref> * [[Boro Krivokapić]], novinar<ref name=krivokapic1>[https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven Boro Krivokapić, poslednji Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208063744/https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven |date=2023-02-08 }} XXZ magazin. ''Milivoj Bešlin; 28.11.2018.''<br>''“Ja sam bio i ostao prije svega Jugosloven”, neretko je ponavljao.''</ref> * [[Sergije Lukač]], novinar, univ. profesor<ref name=lukac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 281.<br>''“Lukač Sergije, novinar; redovni profesor FPN, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven-Srbin, […].”''</ref> * [[Svetlana Lukić]], novinarka<ref name=lukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 283.<br>''“Lukić Svetlana, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika za program Radija "B-92" (od '96). [...] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Petar Luković]], novinar<ref name=lukovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 284.<br>''“Luković Petar, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika lista "Vreme". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Marković (novinar)|Tomislav Marković]], novinar i književnik<ref name=tmarkovic1>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2022/10/21/budimo-jugosloveni-iako-smo-srbi Budimo Jugosloveni iako smo Srbi] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Tomislav Marković; 21.10.2022.''<br>''“Izjašnjavajući se kao Jugosloveni po nacionalnosti podrivamo totalitarnu ideju nacionalnog identiteta, a o njenoj totalitarnosti dovoljno govori masovna histerija protiv jugoslovenstva kojoj svedočimo. […] Budimo Jugosloveni, iako smo Srbi.”''</ref> * [[Rusko Matulić]], publicista<ref name=matulic1>[https://www.vreme.com/vreme/poslednji-odlazak-jugoslovenskog-emigranta/ Poslednji odlazak jugoslovenskog emigranta] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Petar Lađević; broj 1283, 06.08.2015.''<br>''“Tridesetog jula ove godine u Nju Džersiju je umro veliki Jugosloven, istinski borac za ljudska prava, najbliži saradnik pokojnog Mihajla Mihajlova, saradnik i prijatelj Saveza Oslobođenje i jedan od najrespektabilnijih izučavalaca i sakupljača različitih izvora za stvaranje celovite slike o demokratskoj Jugoslaviji; politički emigrant koji je čitav život posvetio intelektualnoj i ljudskoj borbi za demokratsku Jugoslaviju.”''</ref> * [[Mihajlo Mihajlov]], publicista, politički disident<ref name=mihajlov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 321.<br>''“Mihajlov Mihai [sic!], publicista; viši naučni saradnik u Elliott Schoo [sic!] of International Affairs, Vašington (od '94); član Centralnog komiteta Socijaldemokrata Amerike. […] Rus po rođenju, Jugosl. po opredeljenju; […]”''</ref> * [[Živko Milić]], novinar, publicista<ref name=milic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 452.<br>''“Milić Živko, novinar, urednik «Borbe», član upravnog odbora Saveza novinara Jugoslavije, rez. kapetan, r. 1923 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Avdo Mujčinović]], novinar i pozorišni kritičar<ref name=mujcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 366.<br>''“Mujčinović Avdo, pozorišni kritičar u listu "Politika ekspres", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Rizinger]], novinar<ref name=rizinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rizinger Ivan, muzički urednik Radio Kruševca (od '89), revije "Pobeda" (od '90) i diskografske kuće "Take It Or Leave It", Bg. (od '95). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Teofil Pančić]], novinar<ref name=pancic1>[https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ Teofil Pančić za Karakter: Moja lista pet najboljih novinara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203054707/https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ |date=2022-12-03 }} Karakter. ''Karakter; 03.12.2021.''<br>''“Aludirate na moj tekst u kome sam objasnio da su entiteti složeniji i da ne mora da bude samo jedan, jer sam ja celog života i Srbin i Vojvođanin i Jugosloven i da ne vidim u čemu je tu problem. Na popisima sam se uvek izjašnjavao kao Srbin, ali sad dolazim u iskušenje da se pomalo iz inata izjasnim kao Vojvođanin. Ako nacionalistima to već toliko smeta, onda malo da ih iritiram.”''</ref><ref name=pancic2>[https://slobodnarec.rs/2021/08/31/teofil-pancic-srpstvo-vojvodjanstvo-i-ostale-koske/ Srpstvo, vojvođanstvo... i ostale koske] Slobodna reč. ''Teofil Pančić; 31.08.2021.''<br>''“A identiteti mogu da budu složeni, višestruki i isprepleteni, sve u jednom čoveku, i to ne nužno zato što ovaj ima „mešano poreklo“ po oveštalim etnocentričnim standardima. Evo, znam po sebi: u svakoj bih prilici mogao reći za sebe, i na svakom bih se popisu stanovnišva – ako se takvo izjašnjavanje već traži – mogao izjasniti i kao Srbin i kao Vojvođanin i kao Jugosloven, i ne bih nikada slagao baš ništa.”''</ref> * [[Vlado Ribnikar]], novinar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Milorad Roganović]], novinar<ref name=roganovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Roganović Milorad, novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dževad Sabljaković]], novinar i književnik<ref name=sabljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 490.<br>''“Sabljaković Dževad, književnik, književni kritičar i novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dragoslav Simić]], novinar<ref name=dsimic1>[https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ Bez Jugoslovena na popisu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014223724/https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ |date=2022-10-14 }} Forum - Portal građanske Srbije. ''D. B.; 12.10.2022.''<br>''“Redakciji Portala Forum javio se kolega Dragoslav Simić (Radio Beograd) i rekao da mu je pre dva dana došla popisivačica kojoj je na pitanje o nacionlanosti odgovorio da je Jugosloven.”''</ref> * [[Tamara Skrozza]], novinarka<ref name=skrozza1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/nazalost-jedinica-sam-tamara-skrozza-o-odrastanju-u-somboru-i-tome-kako-je-posao-birao-nju-a-ne-ona-njega/ „Nažalost, jedinica sam“: Tamara Skrozza o odrastanju u Somboru i tome kako je posao birao nju, a ne ona njega] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 16.04.2023.''<br>''“Dete sam iz mešovitog braka, nisam krštena, vaspitavana sam i uvek sam se izjašnjavala kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karel Slanc]], publicista, političar<ref name=slanc1>Slanc, Karel: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-S4HN0TV0/959837c4-8301-4745-ada5-32ea3243c15d/PDF Avstrijski Jugoslovani in morje.] Gorica 1912, str. 11.<br>''“Zdaj, ko ste Avstriji priklopljeni Bosna in Hercegovina, nas je v državi precej Jugoslovanov.”''</ref> * [[Jelena Sofronijevic]], novinarka<ref name=sofronijevic1>[https://vittles.substack.com/p/yugonostalgic-cuisine Yugonostalgic Cuisine] (na engleskom) Vittles. ''Natasha Tripney; 23.08.2021.''<br>''“Sofronijevic regards herself as Yugoslav, though she was born in the UK in 1998.”''</ref> * [[Grujica Spasović]], novinar, urednik<ref name=spasovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 514.<br>''“Spasović Grujica, novinar; dopisnik Švedskog radija (od '89). […] P: Jugosloven, […].''</ref> * [[Gordana Suša]], novinarka<ref name=susa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 549.<br>''“Suša Gordana, novinar i komentator; novinar u listu "Naša Borba"; urednik Video nedeljnika "VIN"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije i Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Hari Štajner]], novinar<ref name=stajner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 562-563.<br>''“Štajner Hari, novinar; spoljnopolitički komentator lista "Vreme"; direktor "Medija centra", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=stajner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 477.<br>''“Štajner T. Hari, novinar, urednik spoljnopolitičke rubrike lista Vreme (r. 28. V 1930, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Zaharije Trnavčević]], novinar<ref name=trnavcevic1>[http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/mogu_li_jugosloveni_postati_etnicka_zajednica.26.html?news_id=272880 Mogu li Jugosloveni postati etnička zajednica?] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Katarina Živanović; 13.12.2013.''<br>''“Trnavčević se, inače, izjašnjava kao Jugosloven. Jedan je od 23.303 koliko ih po poslednjem popisu ima u Srbiji.”''</ref> * [[Pavel Turner]], publicist<ref name=turner1>Turner, Pavel (Dr. Ahasverus): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-FNQV7UL2/a4dbb24c-fb60-4883-89f7-5642a8a8d5d0/PDF Beseda o jugoslovanskih razmerah], u: Kres, godina 1 br. 7 (1881), str. 396.<br>''“Mi Jugoslovani bi se vselej morali naravno najbližje rodne brate čutiti in po tem čutenji bi se moralo naše strmljenje in občenje med seboj ravnati, pa je li tako?”''</ref> * [[Boris Varga]], novinar, politolog<ref name=varga1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/boris-varga-privilegija-je-danas-biti-u-manjini/ Boris Varga: Privilegija je danas biti u manjini] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 29.09.2019.''<br>''“U Ukrajini sam među majdanistima kao neko ko se deklariše među ostalom i kao Jugosloven, Rusin i ukrajinski levičar, što je prema uspostavljenim tamošnjim stereotipima skoro sve do ekscesa potpuno isključivo.”''</ref> * [[Vekoslav Vakaj]], publicist<ref name=vakaj1>Vakaj, Vekoslav: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-RSB1W1PC/7e8d6513-919f-4967-b288-eaa869d44904/PDF Jugoslovani v zlati Pragi in slavnem Velegradu. Potopisne črtice.] Maribor 1886, str. 58.<br>''“Jugoslovani smo obljubili tukaj pri altarju slovanske vzajemnosti: da se hočemo napiti tukaj slovanskega rodo- in domoljubja.''</ref> * [[Gordana Vujović]], novinarka, književnica<ref name=gvujovic1>[https://primorski.me/info/kultura/gordana-vujovic-jugoslovenka-zivi-u-meni-srcem-sam-pisala-tako-je-bilo-napisano-u-libru/ Gordana Vujović: Jugoslovenka živi u meni, srcem sam pisala “Tako je bilo napisano u libru”] Primorski Portal. ''Biljana Dabić; 10.09.2024.''<br>''“U duši sam bila i ostala Jugoslovenka i umrjeću kao Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG|Milovan Đilas Datoteka:Dinko Gruhonjić.jpg|Dinko Gruhonjić Datoteka:ViktorIvancic.jpg|Viktor Ivančić Datoteka:Ferdo Kočevar.jpg|Ferdo Kočevar Datoteka:Anton Kos Cestnikov.jpg|Anton Kos Datoteka:Petar lukovic gm.jpg|Petar Luković Datoteka:Mihajlo Mihajlov wiki photo.jpg|Mihajlo Mihajlov Datoteka:Teofil Pancic-mc.rs.jpg|Teofil Pančić Datoteka:Karel Slanc.jpg|Karel Slanc Datoteka:Gordana Susa-mc.rs.jpg|Gordana Suša Datoteka:Zaharije Trnavčević.jpg|Zaharije Trnavčević </gallery> </center> == Obaveštajstvo == * [[Vojin Đurašinović]], obavještajac, revolucionar<ref name=djurasinovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 166.<br>''“Đurašinović Vojin-Kostja, inspektor u Državnom sekretarijatu za unutrašnje poslove NR Srbije, r. 1919 u Bastaji, srez Daruvar, Jugosloven.”''</ref> == Odvjetništvo == * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]], advokat, borac za ljudska prava<ref name=spopovic1>Stehlík, Petr: Jugoslavenstvo Srđe Popovića kao temelj suvremenog promišljanja jedne naizgled umirovljene ideje, u: Štěpánek, Václav (ur.): Савремена српска и чешка славистичка истраживања. Реферати са Kолоквијума Београд–Брно одржаног 21. октобра 2021. на Филoлошком факултету Универзитета у Београду./Současná srbská a česká slavistická bádání. Příspěvky z Kolokvia Brno–Bělehrad, které se konalo 21. října 2021 na Filologické fakultě Univerzity v Bělehradě. Edice Brno–Bělehrad, sv. 2. Brno 2021, str. 73.<br>''“Oduvek sam bio Jugosloven. Prvo što sam u životu naučio bilo je kako se zovem, u kojoj ulici stanujem i to da sam Jugosloven. Druga stvar je bio režim prema kome sam bio vrlo kritičan. Najveći problem Jugoslavije bio je u tome što ona nije mogla da postane demokratska država. Desimir Tošić je to jednom lepo rekao: ‚Ideja Jugoslavije je bila velika, ali smo mi, nažalost, bili mali’.”''</ref><ref name=spopovic2>[https://www.vreme.com/vreme/advokat-od-lika-i-dela/ Advokat od lika i dela] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Aleksandar Ćirić; 02.12.2010.''<br>''“Neočekivano za mnoge, Srđa Popović otkriva da je oduvek bio Jugosloven, mada je imao problem "s tom vrstom identifikacije".”''</ref><ref name=spopovic3>[http://pescanik.net/2013/10/srda-popovic-intervju/ Srđa Popović – intervju] [[Peščanik]]. ''Esquire; 19.10.2013.''<br>''“Srđa Popović nikada nije odustao od svog opredeljenja da se izajšnjava kao Jugosloven, ali ni tome ne prilazi olako, jednostrano.”''</ref><ref name=spopovic4>[https://www.monitor.co.me/sra-popovi-i-tadeu-mazovjecki-odlazak-boraca-za-ljudska-prava/ Srđa Popović i Tadeuš Mazovjecki, odlazak boraca za ljudska prava] Monitor. ''Tamara Kaliterna; 01.11.2013.''<br>''“Srđa Popović se do kraja izjašnjavao kao Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Srđa Popović advokat.jpeg|Srđa M. Popović </gallery> </center> == Politika == === 21. vijek === * [[Miroslav Kopečni]], političar, bivši diplomat<ref name=kopecni1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 239.<br>''“Kopečni Miroslav, direktor Instituta za nuklearne nauke "Vinča". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Subotić]], politički aktivista<ref name=subotic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/ni-od-mramora-ni-od-gvozdja-vec-covek-od-principa/ Ni od mramora, ni od gvožđa, već čovek od principa] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Duško Radosavljević; 10.12.2019.''<br>''“Po svome ličnom opredeljenju, i to je stalno naglašavao, Đorđe je bio Rumljanin, Sremac, Vojvođanin i Jugosloven. To je ono što ga je određivalo, činilo njegovu ličnost, opredeljivalo stavove i ponašanje.”''</ref> === 20. vek === * [[Božidar Adžija]], političar, revolucionar, publicist<ref name=adzija1>Prpić, Ivan (ur.): Komunisti o fašizmu (1919-1940). Zagreb 1976, str. 25.<br>''“Ali budući da talijanski fašizam postaje sve više predstavnikom službene Italije i kao takav ulazi u redove organizirane svjetske reakcije, koja se u unutarnjoj politici svake pojedine države svojim socijalnoreakcionarnim ciljevima i tendencijama, a u vanjskoj politici svojim imperijalističkim težnjama, sprema na jaku ofenzivu protiv općeg mira i demokracije, to je potrebno, naročito nama Jugoslavenima, da budnim okom pratimo razvoj fašističkog pokreta u Italiji, jer on može sutra-prekosutra, pobratimljen sa Horthyjevim »probuđenim Mađarima«, ugroziti mirni razvoj našeg državnog života.”''</ref> * [[Milka Agbaba]], političarka, revolucionar<ref name=agbaba1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 63.<br>''“Agbaba T. Milka (Izborni srez begejski, APV – NRS), politički radnik, rođena u siromašnoj seljačkoj porodici 24-XI-1921 godine u Banatskom Karađorđevu, APV – NRS. Jugoslovenka.”''</ref><ref name=agbaba2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Agbaba Milka, nar. poslanik Savezne narodne skupštine za Srez begejski, član CK SK Srbije, pretsednik Saveza društava prijatelja dece i omladine za APV, r. 1921 u Banatskom Karađorđevu, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Džemal Bijedić]], političar, revolucionar<ref name=bijedic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 57.<br>''“Bijedić Džemal, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član Izvršnog veća NR BiH, pretsednik Sreskog NO u Mostaru, član CK SK BiH, član Saveznog odbora Saveza boraca NOR, član Pretsedništva [sic!] Glavnog odbora SSRN BiH, rez. potpukovnik, r. 1917 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Broz Tito]], državnik, revolucionar, vojskovođa<ref name=Tito1>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 179-180.<br>''“Tito je bio Jugoslaven na jedan novi način, i kao državnik, i kao politički čovjek, i naprosto kao čovjek. […] Za vrijeme rata ustaše su nastojali prikriti Titovo hrvatsko porijeklo. On sam ga nije krio: kad je došao u oslobođeni Beograd svi su znali koje je nacionalnosti. Nije to previše isticao niti je smatrao da je to najvažnije. U nekim je prilikama ipak govorio o tome: i o svojoj nacionalnosti i o jugoslavenstvu. Postoje tri njegove veće izjave kojima se može poslužiti na različite načine. Prva je negdje s kraja pedesetih ili početka šezdesetih godina (objavio ju je zagrebački tjednik »Danas« na Titov devedeseti rođendan, 25. V 1982, bez preciznije datacije): »Tko hoće da bude Jugoslaven, neka bude Jugoslaven, kome to smeta. Ne smije se, naravno, to forsirati, na isti način kao što se tome ne treba ni suprotstavljati. I važno je da se zna da to ne može biti nacionalno opredjeljenje. I ja kažem da sam Jugoslaven. I to ću uvijek kazati, što ne znači da sam zaboravio da sam rođen u Zagorju, da sam po nacionalnosti Hrvat. Bitno je što radim i čemu težim«... 1. marta 1971. dao je još jednu izjavu o tome, koja, ako se ne varam, tada nije odmah puštena u javnost: »Ja sam protiv svakog pritiska u pogledu nacionalnog opredjeljenja, tj. da se ljudi moraju izjašnjavati da pripadaju ovoj ili onoj naciji. Ima čitav niz ljudi kojima to smeta. Dobro je da se ljudi, opredjeljuju, jer se od toga ne može pobjeći. Ja sam rođen u Hrvatskoj, kao i moji preci, u Zagorju. To svi znaju. Ali, ja sam Jugosloven, po svojoj funkciji, po svemu. I ne samo to. Ja sam internacionalista.« (navedeno prema »Politici«, Beograd 4. V 1982). Treća izjava, kojom se najviše operira, izgovorena je vrlo spontano, možda čak s ljutnjom, u jeku najveće poslijeratne međunacionalne krize u nas: u ljeto 1971, na manevrima »Sloboda 71«. Ona se u ponečem razlikuje od prve te se obično i citira s različitom namjerom: »Bilo je slučajeva da se počelo zaboravljati da smo mi Jugoslavija. Govorilo se o republici, a o Jugoslaviji se ćutalo. Bilo je skoro sramota da se prizna da si Jugosloven. Ja za sebe kažem: ja sam Jugosloven i ništa drugo ne mogu biti. Ja sam Jugosloven i po svojim obavezama, po svom položaju a i po svom duhu. Ali, ja nisam zatajio ni da sam rođen u Hrvatskoj. Zašto da sada ističem da sam Hrvat. Ja sam odrastao u Jugoslaviji u sredini radničke klase. A takvih ima stotine hiljada.« Razlika između prve i treće izjave posve je razumljiva: kad je zajedništvo dovedeno u pitanje, pogotovo kad je u krizi, Titu je jugoslavenstvo važnije nego nacionalnost. Da to nije bilo tako, zar bi bila moguća 1941, NOB, AVNOJ i sve drugo.”''</ref><ref name=Tito2>Ičević, Dušan: Savremeni smisao jugoslovenstva, u: Socijalizam, god. 30 br. 10 (1987), str. 57.<br>''Prigovara što se tada, 1969. godine, sve manje čuje riječ Jugoslavija, a piše i govori pretežno o federaciji: »Mi moramo jače isticati Jugoslaviju. Mi smo Slovenci, Hrvati, Srbi, Makedonci, Crnogorci i drugi, ali smo svi ujedno i Jugosloveni, svi smo građani socijalističke Jugoslavije... […].''«</ref> * [[Vice Buljan]], političar, revolucionar<ref name=buljan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Buljan Vice, nar. posl. Saveznog veća Savezne narodne skupštine za srez Sinj, r. 1905 u Sinju, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 180-181.<br>''“Uostalom, on nije bio jedini koji se u presudnim trenucima naše historije iskazao kao Jugoslaven. To je slučaj velikog broja njegovih najbližih drugova i suboraca koji su se u raznim prilikama u ratu i poratnim godinama, izjasnili na isti način: Kosta Nađ, Koča Popović, Svetozar Vukmanović-Tempo, Petar Drapšin, Peko Dapčević, Ivan Gošnjak, Vice Buljan, Vicko Krstulović, Avdo Humo, Osman Karabegović, Vlado Popović, Rato Dugonjić, Ivo i Jurica Ribar, dr Ivan Ribar, Grga Jankes, Zaim Šarac, Vlado Ribnikar, Šefket Maglajlić, Uglješa Danilović, Veljko Vlahović i mnogi drugi.”''</ref> * [[Uglješa Danilović]], političar, revolucionar<ref name=danilovic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 95.<br>''“Danilović J. ing. Uglješa (poslanik Veća naroda iz NR BiH), inženjer agronomije, rođen 7-II-1913 god. u selu Gnionici, srez Modriča, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Peko Dapčević]], političar, diplomata, general-pukovnik, revolucionar<ref name=dapcevic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 96.<br>''“Dapčević J. Peko (Izborni srez žički, NRS), general-pukovnik, rođen 25-VI-1913 god. u Ljubotinju, kraj Cetinja, NR CG. Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Drapšin]], revolucionar, general-lajtnant<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Ratomir Dugonjić]], političar, revolucionar<ref name=dugonjic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 102.<br>''“Dugonjić I. Ratomir (poslanik Veća naroda iz NR BiH), pravnik, rođen 10-I-1916 god. u Trebinju, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Đuro Đaković]], politički djelatnik<ref name=djakovic1>Broz Tito, Josip: Sekretar mjesnog komiteta, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_1.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 1. Zagreb 1982, str. 17.<br>''»Ne treba zaboraviti ni to da mi Jugoslaveni imamo jednu rđavu osobinu«, rekao je Đaković, »a to je da sve odluke i prijedloge jednoglasno usvajamo ali ih ne provodimo u djelo«.''</ref> * [[Avdo Humo]], političar, revolucionar, general-major u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Sava Kosanović]], političar, diplomata<ref name=skosanovic1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 410-411.<br>''“Данас кад побеђује принцип самоодређења народа, када је тај принцип постављен за темељ Уједињених нација, када се уклања супремација оних који мисле да су супериорни, у томе часу ми Југословени, без разлике, Срби, Хрвати, Словенци, Македонци, ми Југословени не можемо да вјерујемо, да се народу који je политички зрео, који je цивилизован, који je показао и крвавим жртвама и крвавом борбом вољу своју да се уједини ca својом целином националном, да се томе народу та воља не испуни.”''</ref> * [[Hinko Krizman]], političar<ref name=krizman1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 71.<br>''“Moja vjera kao Hrvata, Jugoslovena, kao samostalnog demokrate bila je uvijek da jedinstvo Jugoslavije leži u demokratskoj i socijalnoj pravdi.”''</ref> * [[Vicko Krstulović]], političar, revolucionar, general<ref name=krstulovic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 48.<br>''“Krstulović Marka Vicko, komandant rasformirane 9. dalmatinske divizije, na raspoloženju u VŠ, rođen 1905, Split, radnik, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1922, član CK KPJ od 1940, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a, krajem rata ministar u vladi NR Hrvatske.”''</ref><ref name=krstulovic2>Mihaljević, Josip: Dometi i granice kritičke misli u KPJ (SKJ) - Slučaj Vicko Krstulović, u: Republika, br. 480–483 (2010), str. 15-26. ''<br>''“Stoga, iako je etnički bio Hrvat, u nacionalnom smislu smatrao se Jugoslavenom.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Grga Jankes]], političar, revolucionar<ref name=jankes1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 270.<br>''“Jankes Grga, nar. poslanik Saveznog veća Savezne nar. skupštine, pretsednik Odbora za pritužbe i žalbe, član Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida, r. 1906 u Ivanskoj, srez Bjelovar, Jugoslovan [sic!].”''</ref><ref name=jankes2>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 122.<br>''“Jankes Đ. Grga (Izborni srez Bjelovar NRH), politički radnik, rođen 12-III-1906 u Ivanskoj, Srez bjelovarski, NRH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Šefket Maglajlić]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Romano Moric]], političar, revolucionar<ref name=moric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 613.<br>''“Romano Moric, ekonomista, nar. posl. Republičkog veća Narodnog sobranja NR Makedonije, član Izvršnog veća NR Makedonije, član CK SK Makedonije, član pretsedništva Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1921 u Bijeljini, NR BiH, Jugosloven.”''</ref> * [[Radovan Papić]], političar, revolucionar<ref name=rpapic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 518.<br>''“Papić Radovan, nar. poslanik Savezne narodne skupštine, posl. Veća Naroda za NR BiH, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, sekretar Sekretarijata za socijalnu zaštitu Saveznog izvršnog veća, član Izvršnog komiteta CK Saveza komunista BiH, član Centralne revizione komisije Saveza komunista Jugoslavije, član Pretsedništva Glavnog odbora SSRN BiH, rez. pukovnik, r. 1910 u Vlahinji, srez Bileća, Jugosloven.”''</ref> * [[Puniša Perović]], političar, revolucionar<ref name=perovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 668.<br>''“Ustvari, radi se o neuspjeloj odbrani ideološkog monopola, istog onog monopola koji je godinama carovao u komunističkom pokretu i sa kojim smo mi Jugosloveni imali gorka iskustva.”''</ref> * [[Nikola I Petrović Njegoš]], knez i kralj Crne Gore<ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 56 od ponedeljka 8. oktobra 1918. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 20. октобра 1918.|Wikisource]] i [[:c:File:List Glas Crnogoraca LVI broj.pdf|Wikimedia Commons]]), proklamacija kralja Nikole Jugoslovenima: „Kad sam, krajem jula 1914., objavio rat Austriji, rekao sam: „Tržem mač za ujedinjenje Jugoslovena“. [...] Jugoslavija ne može se zamisliti bez svih Slovenaca, Hrvata i Srba. U našoj Crnoj Gori, dobro znate, od davnina žive najbolji Srbi i Jugosloveni. [...] Pozdrav svoj dragoj braći Jugoslovenima od strane dugonapaćenog, a danas najsrećnijeg i najradosnijeg Jugoslovenina — Kralja Crne Gore.”</ref><ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 62 od ponedeljka 2. januara 1919. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 15. јануара 1919.|Wikisource]]), proklamacija kralja Nikole Crnogorcima: „Od zvanične Srbije i njenih agenata optuživan sam kao protivnik jugoslovenskog jedinstva. Međutim, nijedan pojedinac u Srpstvu i Jugoslovenstvu nije više radio na njemu od mene, nastavljajući u tome djelo mojih besmrtnih predaka. [...] Ni ja ni moja kuća nijesmo se popeli i držali na prijesto Crne Gore silom; nećemo na njega ni ostati, ako to zahtijevaju interesi Crne Gore i jugoslovenskog naroda.”</ref> * [[Moša Pijade]], političar, revolucionar<ref name=pijade1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 57.<br>''“Pijade Samuila Moša Čiča Janko, načelnik odseka VŠ za vojne vlasti u pozadini i član CK KPJ, rođen 1890, Beograd, akademski slikar i novinar, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1920, bio član ilegalnog Izvršnog odbora KPJ od 1922, izdržao četrnaest godina robije, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a.”''</ref> * [[Svetozar Pribićević]], političar<ref name=pribicevic1>Pribićević, Svetozar: Diktatura Kralja Aleksandra. II izdanje. Beograd 1953, str. 128.<br>''“Mi, Jugosloveni, ne bismo mogli da idemo za primerom Nemačke, pre svega, zato što u njoj vlada načelo da pravo države ima prvenstvo nad pravom zemalja koje sačinjavaju državu; a zatim, posle gorkog iskustva u četrnaestogodišnjem postojanju države, mi moramo da budemo načisto s tim: šta pripada zajedničkoj državi, a šta pripada državama ili samoupravnim jedinicima.”''</ref> * [[Gavrilo Princip]], revolucionar<ref name=princip1>Grujičić, Nebojša: Da je skrlet kao što je kuvet bio bi ibret, u: Bazdulj, Muharem/Grujičić, Nebojša (ur.): Stogodišnji rat. Sarajevski atentat i tumačenja. Beograd 2015, str. 74.<br>''Govoreći u ovom kontekstu o Mladoj Bosni, sociolog Todor Kuljić je napisao neveliki tekst koji zaslužuje da se ovde ponovi: “[…] Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije […].”''</ref><ref name=princip2>[https://www.politika.rs/sr/clanak/270960/Princip-bez-advokata Princip bez advokata] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Todor Kuljić; 23.09.2013.''<br>''“Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije.”''</ref><ref name=princip3>[http://www.slobodnaevropa.org/content/jugoslovenstvo-gavrila-principa/25296984.html Povodom predstave "Mali mi je ovaj grob": Jugoslovenstvo Gavrila Principa] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.03.2014.''<br>''Autorka teksta Biljana Srbljanović primećuje “da se istoričari utrkuju, otimajući se oko identiteta čoveka koji se vrlo jasno, na nekoliko zvaničnih mesta, potpisano i pisano, izjašnjavao o sopstvenom identitetu kao jugoslovenske nacionalnosti, vrlo nereligiozan čovek, koji nema nikakve veze sa velikosrpskom idejom.”''</ref> * [[Vaso Radić]], političar, revolucionar<ref name=vradic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 584.<br>''“Radić Vaso, narodni poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, član Revizione komisije CK SK BiH, član Glavnog odbora SSRN BiH i Vazduhoplovnog saveza BiH, rez. major, r. 1923 u Vlahinju, srez Visoko, Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Ranković]], političar, revolucionar<ref name=rankovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 250.<br>''“Mi moramo o svemu tome razmisliti, jer se ne radi samo o našoj zemlji i našem Savezu komunista, o nama Jugoslovenima nego o čitavom radničkom pokretu.”''</ref> * [[Ivan Ribar]], državnik, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=ivanribar1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. LXII.<br>''“Jedan narod, iako sa raznim plemenskim imenima i u zajedničkoj državi, nije u Ustavotvornoj skupštini, (kojoj je bio pretsednik Hrvat i osvedočeni Jugosloven Ivan Ribar), na žalost pod navalom gentilnog instinkta, u Ustavu dobio ni […].”''</ref> * [[Ivo Lola Ribar]], revolucionar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Jurica Ribar]], revolucionar, slikar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=jribar1>Petričević, Jozo: Jurica Ribar. Slikar i revolucionar. Zagreb 1988, str. 115.<br>''Jurica je umro na rukama Steve Dobrkovića. Njegovom susretljivošću uspio sam utvrditi točan datum Juričine smrti. “[…] Ovako nesvjesan živio je još oko dva sata kada ga je izdala i posljednja snaga i kada je zauvijek prestalo kucati mladenačko srce - divnog druga i borca Četvrte proleterske brigade, rođenog sina iz bratske Hrvatske i velikog Jugoslavena Jurice Ribara.”''</ref><ref name=jribar2>Petričević, Jurica Ribar, str. 99.<br>''“Iako je kasnije, u više navrata imao poći na novu dužnost, ostao je sa Crnogorcima. Nikako ih nije htio ostaviti. Crnogorce je volio neograničeno. S njima se toliko saživio. Juricu je kao Hrvata, odnjihao slobodarski Beograd, a Četvrta ga je sudbinski, trajno, zanavijek povezala za Crnu Goru i on ništa manje nije bio Crnogorac - bio je u stvari Jugoslaven. […] ...” (Dr Ivan Ribar).''</ref> * [[Paško Romac]], političar, revolucionar<ref name=romac1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 612-613.<br>''“Romac Paško, nar. poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, pretsednik Glavnog zadružnog saveza FNRJ, član CK SKH i CK SKS, organizacioni sekretar Pokrajinskog komiteta SKS za Vojvodinu, član Glavnog odbora SSRNS, sekretar Pokrajinskog odbora SSRNS, član Glavnog odbora Saveza boraca Srbije, rez. pukovnik, r. 1915 u Vukšiću, srez Benkovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Frano Supilo]], političar<ref name=supilo1>Boban, Branka: [https://hrcak.srce.hr/file/333440 Stavovi hrvatske političke elite prema stvaranju jugoslavenske države] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230810230215/https://hrcak.srce.hr/file/333440 |date=2023-08-10 }}, u: Tragovi, god. 2 br. 2 (2019), str. 41.<br>''“Govorim kao slobodan, uvjeren, a i informiran narodni čovjek. Govorim kao Hrvat slobodnih misli, Jugoslaven, ali – last but not least – kao Dubrovčanin.”''</ref> * [[Zaim Šarac]], političar<ref name=sarac1>Greble, Emily: Muslims and the making of modern Europe. New York 2021, str. 239. (na engleskom)<br>''“Šarac was a lifelong, self-identified Yugoslav who abhorred the fascists and had been among those responsible for spearheading the Muslim cultural association, Preporod.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Pero Šoć]], političar, književnik<ref name=soc1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 701.<br>''“Šoć Pero, dr književnosti, ministar Crne Gore u penziji, r. 1884 u Ljubotinju, Srez cetinjski, Jugosloven.”''</ref> * [[Veljko Vlahović]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=vlahovicl>Vlahović, Veljko: Radnička klasa, samoupravljanje, međunacionalni odnosi, omladina. Beograd 1981, str. 32.<br>''“Nama, Jugoslovenima, često se prebacuje što proces svog razvitka karakterišemo borbom za razvitak socijalističke demokratije.”''</ref> * [[Nemanja Vlatković]], političar, revolucionar<ref name=vlatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 769.<br>''“Vlatković Nemanja, učitelj, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član glavnog odbora Saveza boraca BiH, r. 1914 u Lješljanima, Srez bosansko-novski, Jugosloven.”''</ref> * [[Svetozar Vukmanović]], političar, revolucionar, general-pukovnik u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Gregor Žerjav]], političar<ref name=zerjav1>[https://kaldrma.rs/slovenac-koji-je-stitio-siromasne-beogradske-radnike/ Slovenac koji je štitio siromašne beogradske radnike] Kaldrma. ''Kaldrma; 01.05.2023.''<br>''“Slovenac po rođenju, Jugosloven po uverenju, čovek zanimljive biografije, političar, i nadasve neko ko je u opustošenom Beogradu posle Prvog svetskog rata imao itekako sluha za nevolje onih koji su u prestonom gradu nove države Srba, Hrvata i Slovenaca tražeći posao u nemaštini lutali ulicama.”''</ref> === 19. vijek === * [[Janko Drašković]], političar<ref name=jdraskovic-babukic>Ивић, Алекса: Архивска грађа о југословенским књижевним и културним радницима. Књига четврта. 1723–1887. Београд 1935, стр. 250.<br>''“Za Vaše pomnjive i neumorne trude koje Vi do sada pišući svakoverstne članke u različitih žurnalih, za razsvetlenje istinitih i čovečanstvu za bolji i plemenitii život neobhodno potrebitih koristnih stvarih, ne manje za uzdržanje i obranjenje našega naroda slavjanskoga u obće, a ilirskoga napose od nasilnih zlotvorah izkazaste: ne možemo mi prepustiti, da Vama, usled zaključka našega u obćenitom 24 sečnja t. g. obderžavanom saboru u ime celoga našega „družtva Čitaonice ilirske zagrebačke ne zahvalimo i u napredak i u Vašu nama dragocenu ljubav i prijateljstvo ne preporučimo.”</ref> * [[Andrej Einspieler]], političar, publicist<ref name=einspieler1>Einspieler, Andrej: Kaj storiti, da dobimo ilirskoslavenski jezik, u: Slovenska bčela, II. tečaj/svezak (1851), str. 10.<br>''“Kaj je pa storiti, da se serbsko, horvatsko in slovensko podnarečje složi u ilirsko narečje, da mi Jugoslaveni dobimo ilirskoslavenski jezik ?”''</ref> * [[Janez Bleiweis]], političar, publicist<ref name=bleiweis1>Zajc, Marko: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-EIPXXE4I/008b176a-dc1f-4503-8b43-3a155cb1de75/PDF Kje se slovensko neha in hrvaško začne. Slovensko-hrvaška meja v 19. in na začetku 20. stoletja.] Ljubljana 2006, str. 145.<br>''Ponovil je tezo o neprofitnosti slovenskega založništva, izpostavil primer jezikovno združenih Nemcev, Italijanov in Francozov, »ki imajo podnarečij še več kot mi Jugoslovani« in zaključil v apatičnem tonu: »Kaj čmo mi s svojo pohlevno slovenščino terdovratniki biti! To ni sedanjemu času več primerno /…/.«''</ref> * [[Josip Jelačić]], državnik, general<ref name=jelacic1>Šidak, Jaroslav: [https://hrcak.srce.hr/file/76682 Prilozi hrvatskoj povijesti za revolucije 1848.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220617222234/https://hrcak.srce.hr/file/76682 |date=2022-06-17 }}, u: Radovi Zavoda za hrvatsku povijest, knj. 9, br. 1 (1976), str. 60.<br>''“Pri okolnostima takovim dakle, samo ako mi Jugoslaveni budemo složni i jedan drugoga budemo pomagali, naša pravedna stvar mora srećnim uspěhom uvienčana biti.”''</ref> * [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]], političar, publicist<ref name=ljubusak1>Kapetanović-Ljubušak, Mehmed-beg: [https://books.google.de/books?id=JmsWAAAAYAAJ&pg=PR7&dq=istocno+blago+ljubusak&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwje8p-rgvSAAxVMZ_EDHek-A60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q&f=false Istočno blago. Svezak I: Turske, arapske i perzijske poslovice i mudre rečenice.] Sarajevo 1896, str. 76.<br>''“Mi Jugoslaveni kao poznati gostoljubivi narod sa ovom se turskom poslovicom ni najmanje ne možemo složiti, već se držimo onoga, kao što veli naš narod: »Kako kojeg gosta, tako ga je i dosta«”''</ref> * [[Lovro Monti]], političar<ref name=monti1>Milutinović, Kosta: Vojvodina i Dalmacija 1760-1914. Novi Sad 1973, str. 288.<br>''“Možda baš zbog italijanskog porekla po ocu i srpsko-hrvatske simbioze po majci, Monti se osećao kao Jugosloven i najoštrije osuđivao ekstremiste na jednoj i na drugoj strani, a naročito klerikalce.”''</ref> * [[Radoslav Razlag]], političar, pisac<ref name=razlag1>Razlag, Radoslav: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-G4OT3B43/b07a49de-7e6e-4a69-b332-12a2554c89ee/PDF Vseučilišče jugoslavensko], u: Slovenska bčela, letnik 1, številka 4 (1850), str. 126.<br>''“Osobito je kod nas Jugoslavenah već najnuždnie, da se jednom probudimo, da već ozbiljno počnemo naslědovati bratre Ćese, koji nas u vsakoj struci daleko nadkriliše, jer kod nas neima one gvoždene dělavnosti i nevěrojetne uzterpljivosti kako kod njih.”''</ref> * [[Valentin Zarnik]], političar, odvjetnik, književnik<ref name=zarnik1>Zarnik, Valentin: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaeTxxosvosIUzL7hulhDWeL5IR37J32bzf08UScB9V8hJnmxS0V-lghCjpeqM_jr0rUUwHeFfArHmuOKakypp23WEavFbqa8w3eaMBDEoe2A7rYM0tc33MehF_6Ge87367e3GAxU0i1LdYQf_Ts1WZ2QvY4cxsozAG_9uO33svgDB-Bqi9Dt1nqliAWt6NB8A6YhoB3wJYS7j83NMzOiLwBtues3VkPYc6PjsGDYc2rrIqCaMHhfYVzhJaoGKwZsAO2Adg735yW56Rhb_H1vsU4Ij0KyAjC-Lgj1qxwfOH-VA0-JeA Originali iz domačega življenja], u: Novice gospodarske, obrtniške in narodne, tečaj XX. list 20 (14.05.1862), str. 155.<br>''“Slovenci in sploh Jugoslovani še dosedaj nimamo svojega domačega narodnega vseučilišča, in toraj se naša po znanostih hrepeneča mladež že od nekdaj večidel na Dunaj (Beč) podaja, ter v Gradcu komaj tretjina ostaja.”''</ref><ref name=zarnik2>Zarnik, Valentin: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-E23ULBE5/f9350d9e-a1b9-472f-8e9a-73b048b28801/PDF Zbrani spisi Dr. V. Zarnika. I. zvezek: Pripovedni spisi.] Ljubljana 1888, str. 149-150.<br>''“Na tak način bi bili mi avstrijski Jugoslovani popolnoma od morja ločeni in kupčijski razvitek našega naroda uničen.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Božidar_Adžija.jpg|Božidar Adžija Datoteka:Milka Agbaba Crna grob (cropped).JPG|Milka Agbaba Datoteka:Visit of Džemal Bijedić, Yougoslav Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|Džemal Bijedić Datoteka:Portret Janeza Bleiweisa.jpg|Janez Bleiweis Datoteka:Marshal Tito (cropped).jpg|Josip Broz Tito Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|Peko Dapčević Datoteka:Petar Drapšin 1944.jpg|Petar Drapšin Datoteka:Draskovicj.png|Janko Drašković Datoteka:Ratomir Dugonjić.jpg|Rato Dugonjić Datoteka:Đuro Đaković.JPG|Đuro Đaković Datoteka:Andrej Einspieler (2).jpg|Andrej Einspieler Datoteka:Ban-josip-jelacic.jpg|Josip Jelačić Datoteka:Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg|Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak Datoteka:Vicko Krstulović (1).jpg|Vicko Krstulović Datoteka:Lovro-Monti.jpg|Lovro Monti Datoteka:Nicholas I of Montenegro.jpg|Nikola I Petrović Njegoš Datoteka:Moša Pijade.jpg|Moša Pijade Datoteka:Svetozar Pribićević (1).jpg|Svetozar Pribićević Datoteka:Gavrilo Princip young.jpg|Gavrilo Princip Datoteka:Aleksandar Ranković (1).jpg|Aleksandar Ranković Datoteka:Razlag Radoslav.jpg|Radoslav Razlag Datoteka:Ivan Ribar (1995x2048) (cropped).png|Ivan Ribar Datoteka:Ivo Lola Ribar.jpg|Ivo Lola Ribar Datoteka:Jurica Ribar.jpg|Jurica Ribar Datoteka:Paško Romac.jpg|Paško Romac Datoteka:Frano Supilo rat.jpg|Frano Supilo Datoteka:Pero Šoć 2021 stamp of Montenegro.jpg|Pero Šoć Datoteka:Veljko Vlahović crop.jpg|Veljko Vlahović Datoteka:Stevan Kragujevic, Svetozar Vukmanovic, Tempo.jpg|Svetozar Vukmanović Datoteka:Valentin Zarnik4.jpg|Valentin Zarnik Datoteka:Gregor Zerjav.jpg|Gregor Žerjav </gallery> </center> == Privreda == * [[Dejan Cvetković]], inženjer elektrotehnike, direktor tehnološkog razvoja Microsoft razvojnog centra u Srbiji<ref name=dcvetkovic1>[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/72855/dejan-cvetkovic-uz-cvrstu-odluku-i-fokus-ostvarit-cete-sve-sto-zelite Dejan Cvetković: Uz čvrstu odluku i fokus ostvarit ćete sve što želite] Akta.ba ''Ivana Mihajlović; 27.12.2016.''<br>''“Dejan Cvetković za sebe voli reći da je nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=ajosipovic2>[http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html Aleksandar Josipović: Odbio sam srpske umetnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214340/http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html |date=2014-05-27 }} Nadlanu. ''Marija Milenković; 26.05.2014.''<br>''“Aleksandar za sebe kaže da je Jugosloven. Iz mešovitog je braka i jako je ponosan na svoje poreklo.”''</ref> * [[Vane Ivanović]], poslovni čovjek, politički aktivista<ref name=vivanovic1>Djokić, Dejan: A concise history of Serbia. London 2023, str. 447. (na engleskom)<br>''“The Serb democratic emigres, whose unofficial mentor was Božidar Vlajić (1888–1974), one of the leading members of the pre-war Democratic Party, campaigned for a democratic alternative to the communist government in Yugoslavia, together with their Bosnian (Adil Zulfikarpašić), Croat (Ilija Jukić, Branko Pešelj), Slovene (Nace Čretnik, Ljubo Sirc) and 'declared' Yugoslav (Vane Ivanović) colleagues.”''</ref><ref name=vivanovic2>[http://pescanik.net/2009/04/mini-manjina-vane-ivanovic/ Mini manjina – Vane Ivanović] Peščanik. ''Dejan Đokić; 04.04.2009.''<br>''“Vane je svakako sebe video pre svega kao Jugoslovena, pošto, kako je govorio, Jugoslavija nije bila teniski klub pa da bi mogao da promeni članstvo.”''</ref><ref name=vivanovic3>[http://www.vane.hr/Obituaries.htm Vane Ivanovic (1913-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104060200/http://www.vane.hr/Obituaries.htm |date=2015-11-04 }} Vane.hr ''Nenad V. Petrovic''<br>''“U nedelju 4. aprila, na katolicki Uskrs, prestalo je da kuca srce jednog retko plemenitog coveka koji je sebe smatrao integralnim Jugoslovenom, Vaneta Ivanovica, brodovlasnika i pisca, politickog ideologa i pocasnog konzula Knezevine Monako u Londonu, velikog dobrotvora i poznatog sportiste, coveka izvanredne inteligencije i prefinjenog duha.”''</ref> * [[Aleksandar Josipović]], konsultant i direktor marketinga, bivši plesač<ref name=aleksandarjosipovic1>[http://wannabemagazine.com/wannabe-intervju-aleksandar-josipovic/ Wannabe intervju: Aleksandar Josipović] Wannabe Magazine. ''Marina Gusev; 15.08.2011.''<br>''“Ja se nikada nisam deklarisao kao Srbin, uvek za sebe kažem da sam Jugosloven, ili jugoslovenskog porekla.”''</ref><ref name=ajosipovic2/> * [[Milan Popović]], poduzetnik<ref name=milanpopovic1>[https://portalnovosti.com/milan-popovic-donirao-100-000-eura-za-kupnju-25-kontejnera Milan Popović donirao 100.000 eura za kupnju 25 kontejnera] Portal Novosti. ''G. Borković; 29.01.2021.''<br>''“Ja sam u duši još uvek Jugoslaven i to je za mene human i normalan gest. Ko će kome da pomogne ako neće komšija komšiji ili susjed susjedu. Govorim to posebno zato šta smo godinama zajedno sarađivali i živeli u istoj državi. Mi bi trebali svi jedni druge da pomažemo. Kažem to kao Jugoslaven, odnosno kao jugonostalgičar” – rekao je Popović za Novosti.''</ref> * [[Petar Tutavac]], privrednik<ref name=tutavac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 595.<br>''“Tutavac Petar, privrednik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Boris Vukobrat]], poslovni čovjek i humanista<ref name=vukobrat1>[http://www.audioifotoarhiv.com/knjige%20koje%20govore/knjige/vukobrat.html Boris Vukobrat] Audio i foto arhiv Simić.<br>''“Boris Vukobrat je rođen 1940. godine u Zagrebu. Po nacionalnosti je Jugosloven.”''</ref><ref name=vukobrat2>[http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi Govor Borisa Vukobrata o svojoj knjizi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108085334/http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi |date=2023-01-08 }} Fondacija za mir i rešavanje kriza. ''06.06.2012.''<br>''“Ja sam Jugosloven, rođen u Zagrebu u srpskoj porodici.”''</ref> * [[Zvonimir Šimunec]], poslovni čovjek<ref name=šimunec1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 558.<br>''“Šimunec Zvonimir, novinar; urednik Zabavnog programa i predstavnik TV Beograd u Atini (razmena programa); predsednik Udruženja propagandista Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=šimunec2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 473.<br>''“Šimunec J. Zvonimir, novinar, urednik komercijalnih programa Radio Beograda (r. 29. X 1952, Leskovac). Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Dejan Cvetkovic proposal.png|Dejan Cvetković Datoteka:Aleksandar Josipović at Amsterdam fashion Week, July 2014.jpg|Aleksandar Josipović </gallery> </center> == Religija == * [[Hamdija Jusufspahić]], vjerski poglavar<ref name=jusufspahic1>[https://www.vreme.com/vreme/musliman-jugosloven-i-levicar/ Musliman, Jugosloven i levičar] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]] ''Dragoslav Grujić i Dokumentacioni centar "Vreme"; broj 844, 08.03.2007.''<br>''“Ja sam i sada Jugosloven, neki kažu jugonostalgičar. Jesam, iskreno. […] Mnogi su insistirali da izjavim kako se osećam Srbinom. Ja nikada nisam rekao ni da sam Srbin ni da sam Hrvat. Ja sam Jugosloven, Bosanac, musliman.”''</ref><ref name=jusufspahic2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml Braća po krvi i jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101182733/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml |date=2022-11-01 }} [[Glas javnosti]]. ''Slavica Jovović; 19.05.2001.''<br>''“Ja sam i dalje Jugosloven i ostajem u svim svojim političkim orijentacijama za Jugoslaviju. Mi smo svi bili Sloveni, oni koji su bili bliži istoku postali su pravoslavci, a oni koji su bili bliži rimskom carstvu prihvatili su katolicizam. Kada su došli Turci, prihvaćen je islam. Svi govorimo istim jezikom ali različitim narječjima. Mi smo svi braća po krvi i jeziku.”''</ref> * [[Nedeljko Kačavenda]], pastor<ref name=kacavenda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačavenda Nedeljko, pastor Pastoralnog okruga, Niš (od '95); adventista sedmog dana. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref> * [[Dragotin Simandl]], kaplan, gramatičar<ref name=simandl1>Simandl, Dragotin (Rěsanski): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-ZIF65GOO/cfb6bc21-c07f-47c8-a77d-8ced1f2cee3a/PDF Zmes], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 5 (1852), str. 39.<br>''“Stezo, po kteroj hoditi, je nam Jugoslavenom pokazal g. Majar v svojih: Pravilih, kterih cěno bo šele prihodnost prav spoznala.”''</ref> * [[Josip Juraj Strossmayer]], biskup, političar<ref name=strossmayer1>Ćorić, Boris: Fra Grgo Martić i njegova saradnja u sarajevskoj »Nadi« (1895–1903), u: Radovi, knj. VI (1970-1971), str. 227.<br>''“Dva velikana jugoslavenskih naroda – veliki Jugoslaven i još veći mecena hrvatskog naroda J. J. Strossmayer i veliki književni povjesničar Antun Barac – težinom svoje riječi i svoga ugleda obilježili su ga biljegom koji nije uklonjen do danas.”''</ref><ref name=strossmayer2>Боровњак, Т.: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/Jugoslovenska%20misao%20znano-voljeno.pdf Југословенска мисао. „Знано-вољено.“] Београд 1936, str. 24.<br>''“У ствари био је овај велики Југословен некрунисани краљ југословенске мисли више од пола века.”''</ref><ref name=strossmayer-racki>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 555.<br>''“Koliko je, međutim, to sumnjičenje iskrenosti pokreta bilo nepravedno svedoči danas najbolje nedavno objavljena prepiska između biskupa i F. Račkoga, koja nije bila namenjena javnosti, nego nosi intiman i čisto privatan karakter i koja nam otkriva do sitnica sve motive i akcije ove dvojice ljudi, istinskih Jugoslovena po njihovom najdubljem ličnom ubeđenju.”''</ref><ref name=strossmayer3>Grbešić, Grgo: [https://hrcak.srce.hr/file/146668 Od ilirskoga pokreta i jugoslavenske ideje do neuralgičnih točaka u hrvatsko-srpskim odnosima u 20. stoljeću], u: Diacovensia, god. 21 br. 1 (2013), str. 90.<br>''Prigodom stogodišnjice Matice srpske (1826.-1926.) Ljubomir Lotić zapisao je o Strossmayeru sljedeće: »Ovaj veliki Jugoslaven dao je Matici srpskoj legat od 1000 kruna. […]«''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Josip_Juraj_Strossmayer2.jpg|Josip Juraj Strossmayer </gallery> </center> == Sport == * [[Amir Alagić]], fudbalski stručnjak<ref name=alagic1>[https://sportklub.rs/blog/blog-ostalo/od-verdera-do-sri-lanke-17-zemalja-5-kontinenata/ Od Verdera do Šri Lanke: 17 zemalja, 5 kontinenata...] Sport Klub. ''Bojan Marinković; 17.12.2020.''<br>''“Poreklom je iz Bihaća, sebe smatra Jugoslovenom, a loša situacija posle raspada nekadašnje države navela ga je da se otisne u pečalbu.”''</ref> * [[Radmilo Armenulić]], teniski stručnjak, bivši teniser<ref name=armenulic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22.<br>''“Armenulić Radmilo, savezni kapiten Davis-cup reprezentacije Jugoslavije; šef Odseka za tenis na Fakultetu za fizičku kulturu, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=armenulic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Armenulić Đ. Radmilo, savezni kapiten Teniske reprezentacije Jugoslavije (r. 6. III 1938, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Marijan Beneš]], boksač<ref name=benes1>[https://www.vreme.com/vreme/simbol-jugoslavije/ Simbol Jugoslavije] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tanja Topić; broj 1445, 13.09.2018.''<br>''“Uprkos opštem nacionalističkom ludilu Marijan Beneš je do poslednjeg daha ostao Jugosloven.”''</ref><ref name=benes2>[https://ba.n1info.com/sport-klub/ostali-sportovi/marijan-benes-banjalucka-celicna-pesnica/ Marijan Beneš – banjalučka čelična pesnica] N1 BIH. ''Snežana Mitrović; 21.09.2022.''<br>''“Bio je i ostao Jugoslaven do kraja života.”''</ref><ref name=benes3>[https://sportal.blic.rs/ostali-sportovi/borilacki-sportovi/peca-popovic-pise-za-blic-ljuba-vrapce-moga-doba/2022042205421797665 Peca Popović piše za "Blic" Ljuba Vrapče moga doba] Sportal.rs ''Peca Popović; 09.09.2018.''<br>''“Stisnut, pola veka kasnije, između obostranog ekstremizma u svojoj Banjaluci, Beneš će kao žrtva međunacionalnih nesporazuma, odbačenosti i samoće ponavljati: Ja sam sve, Srbin i Hrvat i musliman. Jugosloven. Pacifista, čovekoljubac.”''</ref> * [[Stjepan Bobek]], fudbaler<ref name=bobek1>[https://www.rtv.rs/sr_ci/sport/fudbal/oprostaj-od-stjepana-bobeka_208573.html Опроштај од Стјепана Бобека] Радио-телевизија Војводине. ''ФоНет; 27.08.2010.''<br>''“Караџић је рекао да је Бобек, сумирајући утиске о животу, најближим пријатељима говорио да је рођени Загрепчанин, срцем Београђанин, делимично и Атињанин, по осећају Југословен и, захваљујући фудбалу, грађанин света.”''</ref> * [[Miodrag Božović]], nogometni trener<ref name=bozovic1>[https://www.vijesti.me/tag/7164/miodrag-bozovic Grof Božović: Bio sam i ostao Jugosloven] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vijesti sport; 19.08.2022.''<br>''“I dalje se osjećam i smatram Jugoslovenom.”''</ref><ref name=bozovic2>[https://informer.rs/sport/fudbal/408521/bozovic-ocrnio-orlove-srbija-gora-nego-pre-mundijala-milivojevic-rekao-istinu Božović ocrnio "orlove": Srbija je gora nego pre Mundijala, Milivojević je rekao istinu!] [[Informer (novine)|Informer]]. ''informer.rs; 17.11.2018.''<br>''“Rođen sam u Juguslaviji. Bio sam i ostao Jugosloven.. Takav mi je osećaj. Ne mogu drugačije, niti da zaboravljam detinjstvo.”''</ref> * [[Dejan Damjanović]], bivši nogometaš<ref name=damjanovic1>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/fudbal/ispovijest-dejana-damjanovica-nesudjenog-clana-najveceg-partizanovog-paketa-za-glas-umjesto-u-humsku-skrenuo-u-koreju/605666 Ispovijest Dejana Damjanovića, nesuđenog člana najvećeg Partizanovog "paketa", za "Glas": Umjesto u Humsku, skrenuo u Koreju] Glas Srpske. ''Dejan Kondić; 10.11.2025.''<br>''“Ja sebe smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Gudelj]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=gudelj1>[https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/o-carballino/2019/11/29/llegue-contrato-gente-lado-huian-guerra/00031575029961280295542.htm «Yo llegué con un contrato y gente a mi lado. Ellos huían de la guerra»] (na španskom) La Voz de Galicia. ''Pablo Varela; 29.11.2019.''<br>''“Yo soy de Tito, me considero yugoslavo.”''</ref> * [[Borislav Ivkov]], šahovski igrač i trener<ref name=ivkov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 177.<br>''“Ivkov Borislav, šahovski velemajstor (od '55); selektor Jugoslovenske šahovske reprezentacije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Josipović]], bokser<ref name=antonjosipovic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8360/Sport/Od-sampiona-do-drzavnika Od šampiona do državnika] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Slavko Trošelj; 02.12.2007.''<br>''“Nastavio sam da treniram i boksujem širom Jugoslavije, a onda su stigle devedesete... Mirisalo je na rat... Pri popisu stanovništva u rubriku "nacionalnost" upisao sam – Japanac, mada sam uvek bio Jugosloven i srcem i dušom. Da su svi tako učinili možda rata ne bi bilo.”''</ref><ref name=antonjosipovic2>[https://www.rtvbn.com/380937/Intervju--Anton-Josipovic-Holifild-mi-je-nudio-pomoc Intervju - Anton Josipović: Holifild mi je nudio pomoć...!] [[Radio-televizija BN]]. ''08.04.2016.''<br>''Brzo mu je u olimpijskom selu "skrenuta" pažnja, iako je nebrojeno puta tokom našeg razgovora naglasio da je još Jugosloven, a kamoli tada. […] Otišao je u Švajcarsku, putovao po cijeloj Evropi, živio i u Zagrebu, gdje je imao priliku da postane predsjednik Bokserskog saveza Hrvatske, ali se ipak odlučio na povratak u Banjaluku. “Nudili su mi za vrijeme Franje Tuđmana da budem predsjednik, ali nisam mogao, jer sam bio i ostao Jugosloven. Moje mišljenje se oko toga ni sada nije promijenilo. Zato ne mogu da shvatim ove današnje političare kako promijene po desetak različitih političkih opcija”, dodao je olimpijski šampion, koji živi od nacionalne penzije.''</ref> * [[Nikola Karabatić]], bivši rukometaš<ref name=karabatic1>[https://www.tportal.hr/sport/clanak/karabatic-otkrio-bilicu-ponosan-sam-na-hrvatske-i-srpske-korijene-20250415 Karabatić otkrio Biliću: 'Ponosan sam na hrvatske i srpske korijene'] tportal.hr ''A. H.; 15.04.2025.''<br>''“Uvijek smo bili vrlo ponosni na naše korijene. Bivša Jugoslavija, Hrvatska, Srbija… ali u isto vrijeme je tata bio ponosan kada smo dobili državljanstvo…nikada se nisam osjećao kao stranac. Uvijek kao Francuz. Pola Francuz, pola Jugoslaven.”''</ref> * [[Milivoj Karakašević]], stonoteniser<ref name=karakasevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 220.<br>''“Karakašević Milivoj, trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stanislav Karasi]], bivši fudbalski trener i igrač<ref name=karasi1>[https://www.dan.co.me/sport/fudbal/legende-za-sva-vremena-5210766 Legende za sva vremena] Dan. ''D.K./D.P.; 28.11.2023.''<br>''“Ja sam još Jugosloven i otvoren čovjek i radim kako moja glava misli” - kazao je Karasi za "Dan".''</ref> * [[Dane Korica]], atletičar<ref name=korica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 241.<br>''“Korica Daniel Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije; kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; član Predsedništva AK "Crvena zvezda", Bg.; prof. fizičke kulture. […] P: Jugosloven.''</ref> * [[Refik Kozić]], bivši nogometaš<ref name=kozic1>[https://www.zurnal.rs/sr/clanak/179640/fudbal/partizan/igrao-sam-ostro-ali-nisam-bio-grubijan “Igrao sam oštro, ali nisam bio grubijan”] [[Sportski žurnal]]. ''Slađan Jeremić; 23.03.2024.''<br>''“Dolazim do Srbije i ostalih novostvorenih zemalja makar jedan put godišnje. Ostao sam veliki Jugosloven. Odem do Sarajeva, Banjaluke, u Pulu gde sam odrastao. Po Beogradu potrošim najviše vremena.”''</ref> * [[Ivan Matošević]], reli vozač<ref name=matosevic1>[https://www.automotorevija.rs/rubrike/zemunski-bard-jugoslovenskih-gugutka Zemunski bard jugoslovenskih trka] Auto moto revija. ''AMR; 27.08.2022.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugosloven i zakleti Zemunac, gde je odrastao i gde i danas živi.”''</ref> * [[Franjo Mihalić]], atletičar<ref name=mihalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 323.<br>''“Mihalić Franja [sic!], trener u atletskom klubu "Partizan". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Predrag Mijatović]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=mijatovic1>[https://www.novosti.rs/sport/fudbal/1222121/sam-jugosloven-pedja-mijatovic-otvorio-dusu-spancima "Ja sam Jugosloven": Peđa Mijatović otvorio dušu Špancima] [[Večernje novosti]]. ''Novosti online; 31.03.2023.''<br>''“Zato moram da kažem da sam još uvek Jugosloven. Ja sam Crnogorac i Španac, ali deo mene je i dalje Jugosloven”''</ref> * [[Nikola Nikić]], nogometni trener, ranije igrač<ref name=nikic1>[https://www.youtube.com/watch?v=SzYynxlLrCQ Face to Face] YouTube. ''10.05.2025.''<br>''“Ne da mi fali Jugoslavija, nego sam bio, ostao i umrijet ću kao Jugosloven.”''</ref> * [[Ivica Osim]], nogometaš i fudbalski trener<ref name=osim1>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:529442-Ivica-Osim-Velika-Jugoslavija-je-mnogima-smetala-ali-se-od-proslosti-ne-zivi Ivica Osim: Velika Jugoslavija je mnogima smetala, ali se od prošlosti ne živi] [[Večernje novosti]]. ''Predrag Vasiljević; 17.01.2015.''<br>''Ostali ste, čini se, poslednji nepopravljivi Jugosloven? - “Jesam, i ponosim se time.”''</ref><ref name=osim2>[https://www.alo.rs/sport/fudbal/625315/ivica-osim-jugoslavija-argentina-viski/vest "Pijanac", penali protiv Argentine i viski umesto vode - Ko je bio Ivica Osim, legendarni selektor Jugoslavije?] Alo. ''Alo/M.M.; 01.05.2022.''<br>''Moglo bi se reći da je porodica Osim Evropa u malom, jer su mu deda i baka s očeve strane Slovenac i Nemica, a s majčine Poljak i Čehinja. On za sebe kaže da je Jugosloven.”''</ref> * [[Blagoje Paunović]], fudbaler i fudbalski trener<ref name=paunovic1>[https://www.telegraf.rs/sport/fudbal/3186341-emotivna-prica-veljka-paunovica-o-ocu-teskim-danima-u-partizanu-i-triku-za-osvajanje-svetskog-trona Kakva priča Veljka Paunovića: O ocu, teškim danima u Partizanu i triku za osvajanje svetskog trona] [[Telegraf.rs]]. 06.05.2020.<br>''“Otac mi je uvek govorio o Jugoslaviji, umro je osećajući se kao Jugosloven, ali je uvek bio veoma ponosan što je Srbin i to je sada moja zemlja.”''</ref> * [[Marko Pešić]], generalni direktor [[FC Bayern München (košarka)|KK FC Bayern München-a]]<ref name=mpesic>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/sp-svijet/marko-pesic-generalni-menadzer-bajerna-za-glas-srspke-lucic-je-kao-levandovski/393996 Marko Pešić, generalni menadžer Bajerna za “Glas Srspke”: Lučić je kao Levandovski] Glas Srpske. ''Dušan Repija; 17.01.2022.''<br>''“Odrastao sam kao Jugosloven i tako se osećam, mada to možda nije ni popularno u ova vremena. Tri decenije sam u Nemačkoj, ali se osećam onako kako sam odgojen u porodici. Igrao sam za Nemačku, ali priznajem da sam sanjao dres Jugoslavije - rekao je Pešić.”''</ref> * [[Svetislav Pešić]], košarkaški trener<ref name=spesic1>[https://www.kurir.rs/sport/kosarka/1693560/svetislav-pesic-nostalgican-i-dalje-sam-jugosloven Svetislav Pešić nostalgičan: I dalje sam Jugosloven] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''01.03.2015.''<br>''“Rođen sam u Srbiji, ali sebe sam uvek smatrao Jugoslovenom, iako je sad na tom prostoru napravljeno više država. Za mene taj osećaj i dalje postoji. Osećam tu pripadnost, ali to ne znači da je moj dom samo jedno mesto.”''</ref><ref name=spesic2>[https://www.b92.net/sport/kosarka/vesti.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_id=160246 Pešić će pomagati Obradoviću] [[B92]]. ''B92, fibaeurope.com; 19.01.2005.''<br>''“Ja sam Jugosloven i učiniću sve da pomognem jugoslovenskoj košarci i Obradoviću kako bi stigli do evropskog zlata.”''</ref><ref name=spesic3>[https://www.tz.de/sport/fcb-basketball/svetislav-pesic-zuhause-zr-4751962.html "Ich bleibe Jugoslawe!"] (na njemačkom) tz. ''Lena Mayer; 20.02.2015''<br>''“Ich selbst bin in Serbien geboren, habe mich aber immer generell als Jugoslawe gefühlt und bezeichnet. Und das tue ich auch weiterhin – auch, wenn es Jugoslawien politisch gesehen nicht mehr gibt. Für mich existiert dieses Gemeinschaftsgefühl noch immer.”''</ref><ref name=spesic4>[https://www.elmundo.es/deportes/baloncesto/2019/02/14/5c642dbb21efa0f7638b45d8.html Pesic: "Hay dos cosas que me faltan en la vida: mis padres y mi Yugoslavia"] (na španjolskom) El Mundo. ''Francisco Cabezas; 14.02.2019.''<br>''“Aunque yo nací en Novi Sad, ahora Serbia, yo me siento todavía yugoslavo.”''</ref> * [[Velimir Petković]], rukometni trener<ref name=petkovic1>[https://www.svijet-rukometa.com/velimir-petkovic-i-za-njemce-kultni-trener/ Velimir Petković i za Njemce kultni trener] Svijet Rukometa. ''B. Božin; 01.02.2018.''<br>''“Pravi sam Jugosloven, što danas nije popularno. Vidim i pratim sve, bez obzira na to što sam 26 godina u Nemačkoj. Najlepša sećanja imam za taj period, iz igračkog i postigračkog vremena, privatnog života, i sve lepo sam imao u toj zemlji. Ni danas ne krijem ako sam u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, a to potenciram i ovde u Berlinu. Tako da ko ima problem sa tim – ima problem sa samim sobom.”''</ref> * [[Dušan Popović (vaterpolista)|Dušan Popović]], vaterpolista<ref name=dusanpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 442.<br>''“Popović Dušan, vaterpolista, majstor sporta. […] P: Srbin-Jugosloven”''</ref> * [[Dževad Prekazi]], fudbaler<ref name=prekazi1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-48368957 Zašto je Arton Zekaj izabrao fudbalsku reprezentaciju Kosova, a ne Srbije] BBC News na srpskom. ''Marko Protić; 22.05.2019.''<br>''“Dževad Prekazi je rođeni Albanac iz Kosovske Mitrovice, za sebe kaže da je Jugosloven, a značajan deo fudbalske karijere proveo je u Partizanu u kojem trenutno radi sa mlađim kategorijama.”''</ref><ref name=prekazi2>[https://www.vesti-online.com/dzevad-prekazi-decu-danas-uce-lap-top-strucnjaci/ Dževad Prekazi: Decu danas uče lap-top stručnjaci!] Vesti online. ''Srđan Antić; 12.09.2020.''<br>''“Zaljubljen sam u Jugoslaviju. Nacionalna pripadnost mi nikada nije bila bitna. Raspad Jugoslavije, najlepše zemlje na svetu mi je teško pao. Uvek ću biti Jugosloven.”''</ref> * [[Goran Rađenović]], predsjednik VK Budva, ranije vaterpolista<ref name=radjenovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 469.<br>''“Rađenović Goran, vaterpolista; član VK "Roma" (od '92). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Monika Seleš]], bivša tenisačica<ref name=seles1>[https://stil.kurir.rs/celebrities/153921/monika-seles-nesreca-nikad-ne-dolazi-sama-tragedija-koja-je-sunovratila-njen-zivot Monika Seleš: Nesreća nikad ne dolazi sama! Tragedija koja je sunovratila njen život!] Stil. ''Stil/story.rs; 25.06.2021.''<br>''“Dodala je i da se oseća kao Jugoslovenka, Mađarica i Amerikanka, kao i da nikada ne bi mogla da se odrekne svog porekla jer bi na taj način porekla ono što zapravo jeste.”''</ref> * [[Zoran Slavnić]], bivši košarkaš i košarkaški trener<ref name=slavnic1>[https://sportal.blic.rs/kosarka/domaca-kosarka-i-aba/kosarkaski-bum-moke-slavnica-za-blic-bertomeu-je-separatista-evroliga-je-privatna-liga/2022042211290884632 Košarkaški bum Moke Slavnića za "Blic": Bertomeu je separatista, Evroliga je privatna liga] Sportal.rs ''Časlav Vuković/Miodrag Dimitrijević; 07.07.2018.''<br>''“Ja sam još uvek Jugosloven, a pošto sada imamo samo jednu našu zemlju, a to je Srbija, žao mi je što sve manje naših sportista odlazi u Španiju.”''</ref> * [[Aleksandar Šoštar]], vaterpolo trener, ranije vaterpolista<ref name=sostar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 561.<br>''“Šoštar Aleksandar, vaterpolista, član VK "Barselona", Barselona. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Bogdan Tanjević]], košarkaški trener<ref name=tanjevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:451849-Tanjevic-Srbija-kao-2009-Zeljko-ce-da-napravi-dar-mar-u-Evroligi Tanjević: Srbija kao 2009, Željko će da napravi dar-mar u Evroligi!] [[Večernje novosti]]. ''D. Kontić; 01.09.2013.''<br>''“Bogdan Tanjević, koji, inače, za sebe kaže da je Jugosloven, ima neviđen dar, zračenje jačine nuklearne elektrane, ali pozitivno..”''</ref><ref name=tanjevic2>[https://reprezentacija.me/bogdan-tanjevic-nepopravljivi-jugosloven-1/ Bogdan Tanjević – Nepopravljivi Jugosloven] Reprezentacija.me ''Ognjen; 07.09.2017.''<br>''“Poznato je da je Tanjević nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=tanjevic3>[https://tacno.net/bogdan-tanjevic-kad-ti-emerik-blum-drzi-leda-mozes-biti-prvak-evrope/ Bogdan Tanjević: Kad ti Emerik Blum drži leđa, možeš biti prvak Evrope] [[Tačno.net]]. ''Amer Obradović; 07.12.2023.''<br>''“O košarci zna sve. O književnosti, filmu i muzici skoro sve. Mada nije nikada postao svjetski košarkaški prvak Boša Tanjević je bez dvojbe svjetski šampion u šarmu. Boša – Crnogorac, Sarajlija, Italijan, Turčin ali prije svega Jugosloven – gost je nove episode Mikrofonije sa Amerom.”''</ref><ref name=tanjevic4>[http://www.pobjeda.me/2013/06/27/intervju-bogdan-tanjevic-navijam-za-sve-nase/#.UzhpaVcjyZE Intervju – Bogdan Tanjević: Navijam za sve naše] [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Ana Marković; 27.06.2013.''</ref> * [[Aleksandar Tirnanić]], fudbalski igrač i trener<ref name=tirnanic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 725.<br>''“Tirnanić Aleksandar, savezni kapiten Fudbalskog saveza Jugoslavije, r. 1910 u Krnjevu, srez Veliko Orašje, Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Trifunović]], šahist<ref name=ptrifunovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 736.<br>''“Trifunović Petar, dr prava, šahovski velemajstor, rez. kapetan, r. 1910 u Dubrovniku, Jugosloven.”''</ref> * [[Eleonora Vild]], košarkašica<ref name=vild1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 637.<br>''“Wild Eleonora, košarkašica, član KK "Vemeks", Berlin. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Duško Vujošević]], košarkaški trener<ref name=vujosevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:438989-Vujosevic-I-Dzajic-je-morao-da-pretuce-svog-coveka-srecan-sam-sto-nisam-uhapsen Vujošević: I Džajić je morao da pretuče svog čoveka, srećan sam što nisam uhapšen...] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 14.06.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven, partizanovac i Beograđanin.”''</ref><ref name=vujosevic2>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:551240-Vujosevic-U-medijima-se-pezorativno-nazivam-crnogorskim-strucnjakom-a-prvo-sam-Jugosloven Vujošević: U medijima se pežorativno nazivam crnogorskim stručnjakom, a prvo sam Jugosloven] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 03.06.2015.''<br>''“Ja se u medijima pežorativno nazivam crnogorskim sručnjakom, a prvo sam Jugosloven, dok se za Radonjića nije reklo da je Crnogorac”, zaključio je Vujošević.''</ref><ref name=vujosevic3>[http://sportskenovosti.rs/102383/vujosevic-naravno-da-hocemo-da-platimo-porez/ Vujošević: Naravno da hoćemo da platimo porez]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportske novosti. ''14.06.2013.''</ref> * [[Veselin Vujović]], rukometni trener<ref name=vvujovic1>[https://lobsport.me/rukomet/veselin-vujovic-za-lob-sport-crna-goro-od-srca-ti-zelim-pobjedu-a-fer-plej-bas-me-briga-za-to/ Veselin Vujović za Lob Sport: Crna Goro, od srca ti želim pobjedu, a fer-plej – baš me briga za to] Lob sport. ''Aleksandar Popović; 11.01.2024.''<br>''“Ja se osjećam Jugoslovenom.”''</ref><ref name=vvujovic2>[https://narod.hr/sport/veselin-vujovic-jugoslaven-danas-cujem-himnu-hej-sloveni-produ-me-trnci Veselin Vujović: Jugoslaven sam. I danas kada čujem himnu ‘Hej Sloveni’ prođu me trnci] Narod.hr. ''Miroslav Herceg; 02.01.2018.''</ref><ref name=vvujovic3>[https://www.marca.com/balonmano/europeo/2016/01/18/569cd4e522601dcf118b467f.html Veselin Vujovic, yugoslavo de corazón] (na španjolskom) Marca. ''Javier Romano; 18.01.2016.''<br>''“Yo soy montenegrino, estuve cinco años en Macedonia, he sido seleccionador serbio, ahora lo soy esloveno, trabajo en Croacia, pero me siento siempre yugoslavo”, desgrana Vujo en el fluido español que conserva.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Benes (cropped).jpg|Marijan Beneš Datoteka:S. Kragujević, Sjepan Bobek, fudbaler, 21. 8. 1949.jpg|Stjepan Bobek Datoteka:Miodrag Božović 2021.jpg|Miodrag Božović Datoteka:데얀 2018년.jpg|Dejan Damjanović Datoteka:Vladimir_Gudelj.JPG|Vladimir Gudelj Datoteka:Ivkov,Borislav 1998 Grieskirchen.jpeg|Borislav Ivkov Datoteka:NikolaKarabatic.jpg|Nikola Karabatić Datoteka:Dane Korica.jpg|Dane Korica Datoteka:Franjo Mihalić.jpg|Franjo Mihalić Datoteka:Predrag Mijatović 2007 b.jpg|Predrag Mijatović Datoteka:Ivica Osim - SK Sturm (1999) (cropped).jpg|Ivica Osim Datoteka:Svetislav Pešić (cropped).jpg|Svetislav Pešić Datoteka:Velimir Petkovic 01.jpg|Velimir Petković Datoteka:Cevad Prekazi.jpg|Dževad Prekazi Datoteka:Горан Рађеновић.jpeg|Goran Rađenović Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|Monika Seleš Datoteka:Aleksandar Šoštar 01.jpg|Aleksandar Šoštar Datoteka:BogdanTanjevic.jpg|Bogdan Tanjević Datoteka:Aleksandar Tirnanić (1).jpg|Aleksandar Tirnanić Datoteka:Petar Trifunović 1962.jpg|Petar Trifunović Datoteka:Duško Vujošević.jpg|Duško Vujošević Datoteka:Veselin Vujović 2017.jpg|Veselin Vujović </gallery> </center> == Televizija i radio == * [[Sanja Kužet]], televizijska voditeljka<ref name=kuzet1>[https://gracija.me/sanja-kuzet-djeca-su-me-ojacala/ Sanja Kužet: Djeca su me ojačala] Gracija. ''Svetlana Peruničić; 20.07.2018.''<br>''“Majka nije nikada živjela u Crnoj Gori, tata je iz Dalmacije, tako da je, što se mene tiče, bio neki interesantan miks (smijeh). Majka je rođena u Makedoniji, gdje je provela dio života, jer je otac bio vojno lice, a onda je došla u Beograd, gdje je rođen i moj otac, a kasnije i ja. Zato stalno kažem, iako ta država ne postoji, da sam Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kuzet2>[https://poslovnidnevnik.ba/2018/02/02/ocarala-dekolteom-sanja-kuzet-u-najprovokativnijem-izdanju-do-sada-pogledajte-sta-je-izludilo-muskarce/ Očarala dekolteom| Sanja Kužet u najprovokativnijem izdanju do sada: pogledajte šta je izludilo muškarce] Poslovnidnevnik.ba ''02.02.2018.''<br>''“Za sebe često voli da istakne da je jedna „prava Jugoslovenka“, jer joj je otac Milovan poreklom iz Dalmacije, a majka Verica je iz Crne Gore.”''</ref> * [[Daško Milinović]], radijski voditelj<ref name=milinovic1>[https://www.danas.rs/svet/region/i-kraljevinu-i-republiku-ubijaju-zar-ne-jugoslovensko-nasledje-u-postjugoslovenskim-zemljama/ I kraljevinu i republiku ubijaju, zar ne?: Jugoslovensko nasleđe u postjugoslovenskim zemljama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Matea Jerković/Srdan Kosović/Jelka Jovanović/Denis Romac; 19.06.2023.''<br>''Saglasan je i novosadski novinar Daško Milinović, deklarisani antifašista – zbog čega je i fizički napadan – ali i jedan od 23.303 građana/ki koji su se na Popisu 2022. izjasnili kao Jugosloveni. „Mi smo jedina etnička grupa koja je zabeležila rast“, kaže sa Milinović, inicijator stvaranja nacionalnog saveta jugoslovenske manjine.''</ref><ref name=milinovic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/sve-vise-jugoslovena-u-srbiji-u-novom-sadu-ih-cak-30-odsto-vise-podnose-zahtev-za-registraciju-svog-nacionalnog-saveta/ Sve više Jugoslovena u Srbiji, u Novom Sadu ih čak 30 odsto više: Podnose zahtev za registraciju svog Nacionalnog saveta] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''A. Latas; 30.04.2023.''<br>''“Da li se rodio koji Jugosloven ili su se neki setili da su Jugosloveni, a na prošlom popisu to nisu bili, nije bitno. Mi smo jedina prirodno rastuća zajednica u Srbiji“, kazao je jedan od najpoznatijih Jugoslovena u našoj zemlji.''</ref><ref name=milinovic3>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Nedugo zatim na Twitteru se oglasio popularni radijski voditelj Daško Milinović, koji često sarkastično tvita s računa po imenu Uspeh Petrović. On je objavio da se radi na osnivanju Nacionalnog vijeća Jugoslavena u Srbiji, po uzoru na druge manjinske zajednice poput Roma, koje nemaju svoju matičnu državu. Dakako, za osnivanje manjinske zajednice koja bi uživala manjinska prava potrebno je da takva zajednica ima određenu brojnost.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:EXIT 2012 Red Union.jpg|Daško Milinović </gallery> </center> == Umetnost == * [[Marina Abramović]], umjetnica performansa<ref name=abramovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Abramović Marina, slikar, multimedijalni umetnik; profesor na Likovnoj akademiji, Hamburg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=abramovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 9.<br>''“Abramović B. Marina, slikar; multimedijalni, konceptualni umetnik (r. 30. XI 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan Aleksić]], vizuelni umjetnik, scenograf<ref name=aleksic1>[https://www.instagram.com/p/DDPpnQctnSy/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D Drugarica Brena i moja malenkost. (…) Jugosloven, rame uz rame sa Jugoslovenkom, (…).] [[Instagram]]. ''stevan_aleksic_art; 06.12.2024.''</ref> * [[Mrđan Bajić]], vajar<ref name=mbajic1>[https://www.harpersbazaar.rs/kultura/umetnost-knjige-muzika/ne-propustite-poslednje-javno-vodenje-kroz-izlozbu-mrdana-bajica Ne propustite: Poslednje javno vođenje kroz izložbu Mrđana Bajića] Harper’s Bazaar. ''Milena Kitić; 19.01.2023.''<br>''“Nikakvo idealizovanje nije u pitanju i stalno ponavljam da nisam jugonostalgičan, već sam zapravo i Jugosloven, pored toga što sam i Srbin.”''</ref><ref name=mbajic2>[http://www.tanjug.rs/full-view.aspx?izb=753923 Mrđan Bajić za Tanjug: Spomenik Đinđiću mora biti postavljen] [[Tanjug]] ''15.10.2022.''<br>''“Vajar i konceptualni umetnik Mrđan Bajić kaže da nikada nije imao tako veliku i zahtevnu izložbu kao što je postavka "Nepouzdani pripovedač", da nije jugonostalgičan iako se smatra Jugoslovenom, i da očekuje da će njegova najbolja skulptura spomenik Zoranu Đinđiću jednom konačno biti postavljen na pravom mestu.”''</ref><ref name=mbajic3>[https://www.politika.rs/sr/clanak/521814/U-lokalnom-i-globalnom-dvoumlju U lokalnom i globalnom dvoumlju] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Marija Đorđević; 21.10.2022.''<br>''“Dakle nisam jugonostalgičan, ja sam naprosto i Jugosloven, poreklom, svetonazorom, poimanjem jezika, ljudi, zavičajnosti i kulturnih kodova.”''</ref> * [[Danica Basta]], slikarka<ref name=basta1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 35.<br>''“Basta Danica, slikar; profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Biller]], slikarica<ref name=biller1>Голубовић, Видосава/Суботић, Ирина: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Зенит 1921–1926] Београд, 2008, str. 298.<br>''Из писама се види да јој је отац Аустријанац Емилио, да има аустријско држављанство, „али ипак, ја сам у ствари Југословенка, пошто сам рођена у... Хрватској и мој први језик је био хрватски; моја мајка Малвина Куглер, је такође Југословенка“</ref> * [[Ema Bregović]], vizuelna umjetnica<ref name=ebregovic1>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3708363/ema-bregovic-dela-stvaram-uz-burek-i-cevape Dela stvaram uz burek i ćevape: Ema Bregović za Kurir: Odrasla sam kao Jugoslovenka i to će tako ostati] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Kurir/Lj. Radanov; 14.06.2021.''</ref><ref name=ebregovic2>[https://www.ekspres.net/scena/ne-treba-traziti-nove-razloge-za-podjele-8-7-2021 Intervju Ema Bregović - "Ne treba tražiti nove razloge za podjele"] Ekspres. ''Mihailo Paunović; 08.07.2021.''<br>''“Rođena je u Parizu, ali sebe smatra Jugoslovenkom što je direktna posledica nasleđa koje je, u istim tim koferima, ponela iz kuće.”''</ref><ref name=ebregovic3>[https://www.blic.rs/zabava/ema-bregovic-izlozba-otac-goran-beograd/j0ydxtb (Video) Roditelji nisu došli da je podrže - Ćerka Gorana Bregovića o svom poslu i poznatom ocu! "Ja sam Jugoslovenka", a evo šta misli o Beogradu] [[Blic (novine)|Blic]]. ''F.J.; 12.06.2021.''<br>''“Ja se osjećam kao Jugoslovenka, jer ja nemam taj nacionalistički stav.”''</ref> * [[Eduard Čehovin]], grafički dizajner<ref name=cehovin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 80.<br>''“Čehovin Eduard, grafički dizajner. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Božidar Damjanovski]], slikar<ref name=damjanovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 92.<br>''“Damjanovski Božidar, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Evgenija Demnievska]], likovni umjetnik<ref name=demnievska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 97.<br>''“Demnievska Evgenija, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Emir Dragulj]], grafičar<ref name=dragulj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 109.<br>''“Dragulj Emir, slikar i grafičar; redovni profesor Fakulteta likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Džafo]], slikar<ref name=dzafo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 114.<br>''“Džafo Nikola, slikar, slobodni umetnik; likovni urednik lista "Republika". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=dzafo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 107.<br>''“Džafo M. Nikola, slikar, slobodni umetnik (r. 9. VI 1950, N.Sad [sic!]). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Branko Gavrić]], grafički dizajner<ref name=gavric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 142.<br>''“Gavrić Branko, grafički dizajner; vlasnik i direktor firme "Total Design" DOO. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nandor Glid]], vajar<ref name=glid1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 145-146.<br>''“Glid Nandor, vajar; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Jevrejin.”''</ref><ref name=glid2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 137.<br>''“Glid A. Nandor, vajar; redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna - u penziji (r. 12. XII 1924, Subotica). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Đorđe Ilić]], slikar, univ. profesor<ref name=djilic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 168.<br>''“Ilić Đorđe, slikar; redovni profesor Arhitektonskog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Darija Kačić]], slikarka<ref name=kacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačić Darija, slikar; docent na Fakultetu likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nikola Kostandinović]], grafički dizajner<ref name=kostandinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kostandinović Nikola, grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pjer Križanić]], slikar-karikaturista<ref name=krizanic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 358.<br>''“Križanić Pjer, slikar-karikaturista, novinar, r. 1890 u Mečenčanu, srez Glina, Jugosloven.”''</ref> * [[Ankica Oprešnik]], slikarica i grafičarka<ref name=opresnik1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390-391.<br>''“Oprešnik Ankica, slikar i grafičar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Gradimir Pankov]], balet majstor<ref name=pankov1>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Moja-trupa-mora-uvek-da-iznenadi.lt.html Моја трупа мора увек да изненади] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Биљана Лијескић; 11.12.2013.''<br>''“То ми много значи, јер никада нисам изгубио везу са простором одакле сам дошао, иако живим у иностранству годинама. Имам обичај да кажем, са саркастичним хумором, да сам Југословен са канадским и америчким пасошем! Али, чак иако сам канадски и амерички држављанин, остајем Југословен у срцу и никада нећу заборавити своју матичну земљу.”''</ref> * [[Dragan Papić]], multimedijalni umjetnik<ref name=dpapic1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:155431-Darovi-sa-buvljaka Darovi sa buvljaka] [[Večernje novosti]]. ''A. Šerer, N. Smiljić; 24.02.2004.''<br>''“Ipak, najviše volim da izlažem u našoj zemlji, pred domaćom publikom. Za sebe volim da kažem da sam prvo Beograđanin, pa Jugosloven.”''</ref> * [[Ljuba Popović]], slikar<ref name=ljpopovic1>[https://www.vreme.com/kultura/slikarstvo-je-muzika-za-oci/ Slikarstvo je muzika za oči] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Dragan Todorović; 30.10.2014.''<br>''“On lično je 51 godinu tamo, kad ga pitaju ko je, odgovara, Jugosloven, srpskog porekla, da pripada srpskom plemenu…”''</ref> * [[Verica Rakočević]], modna dizajnerka<ref name=rakocevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 473.<br>''“Rakočević Verica, modni kreator. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Rendić]], kipar<ref name=rendic1>Kečkemet, Duško: Ivan Rendić: Život i djelo. Supetar 1969, str. 47.<br>''Rendić pisao je u starosti: »On me je uputio da moram biti svijestan, da sam Hrvat, dakle Jugoslaven.« Dalje veli da mu je knjige, iz kojih je učio naš jezik, slao također Strossmayer. I taj Strossmayerov kredo »Hrvat, dakle Jugoslaven« postaje otada i Rendićev kredo, kojeg se držao i za koji se borio dosljedno sve do smrti, u toku čitavog svog dugog i napornog rada i burnog života.''</ref> * [[Mateja Rodiči]], slikar<ref name=rodici1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rodiči Mateja, slikar i grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anđelka Slijepčević]], modni kreator, univ. profesor<ref name=aslijepcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 509.<br>''“Slijepčević Anđelka, redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna, Bg.; potpredsednik Saveta Univerziteta umetnosti. […] P: Jugoslovenka, Srpkinja, […].”''</ref> * [[Marija Tišma]], slikarka<ref name=mtisma1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 577.<br>''“Tišma Marija, slikar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Emma Varga]], dizajner stakla<ref name=varga-marodic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 308.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vladimir Veličković]], slikar<ref name=velickovic1>[https://nova.rs/kultura/najbolji-izdanak-gradanskog-secanje-na-vladu-velickovica/ Najbolji izdanak građanskog – sećanje na Vladu Veličkovića] Nova.rs. ''Radmila Stanković; 29.08.2020.''<br>''“Ja sam duboko ukorenjen kao Jugosloven i takav ću ostati do kraja života. Dubokih korena sam i Beograđanin, što podrazumeva i da sam Srbin.”''</ref><ref name=velickovic2>[https://www.vesti-online.com/ostajem-jugosloven/ Ostajem Jugosloven] Vesti online. ''02.11.2014.''<br>''“Ja sam veoma privržen toj Srbiji, Beogradu, ja sam pre svega Beograđanin, naravno sa plemenitom idejom da ostajem Jugosloven, ono što mi se negde i zamera, a negde mi se i ne oprašta.”''</ref> * [[Sonja Vukićević]], koreografkinja, glumica, balerina<ref name=vukicevic1>[https://www.vijesti.me/zabava/19258/sonja-vukicevic-politicari-su-postali-i-glumci-i-reditelji Sonja Vukićević: Političari su postali i glumci i reditelji] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 23.09.2018.''<br>''“Ja sam Jugoslovenka i van granica Jugoslavije, a danas sam Jugoslovenka i van granica bivše Jugoslavije.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|Marina Abramović Datoteka:Ljuba Popovic-mc.rs.jpg|Ljuba Popović Datoteka:Ivan Rendić 1885 Th. Mayerhofer.jpg|Ivan Rendić Datoteka:Velickovic Zarko-Vijatovic (cropped).jpg|Vladimir Veličković </gallery> </center> == Vojska == * [[Vicko Antić]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=antic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 22.<br>''“Antić Vicko, generalmajor avijacije JNA, r. 1912 u Selcu, srez Crikvenica, Jugosloven.”''</ref> * [[Tomo Buzov]], oficir, poznat po herojskom činu za vreme bratoubilačkog rata 1993. godine<ref name=buzov1>[https://www.nin.rs/english/news/50784/darko-buzov-my-father-was-murdered-because-he-didnt-want-to-stay-silent Darko Buzov for NIN: My father was murdered because he didn’t want to stay silent] (na engleskom) [[NIN]]. ''Tanja Nikolić Đaković; 06.06.2024.''<br>''“And my father never thought of himself as a Croat. He was, as I said, a Yugoslav, a JNA officer. For years after the abduction in Štrpci, various NGOs contacted us, they wanted us to insist on the idea that the Serbs killed my father because he was a Croat. And the truth is that my father was a Yugoslav.”''</ref><ref name=buzov2>[https://n1info.rs/vesti/bio-je-covek-i-jugosloven-tomo-buzov-dao-je-svoj-za-zivot-mladica-u-vozu-u-strpcima/ „Bio je čovek i Jugosloven“: Tomo Buzov, dao je svoj za život mladića u vozu u Štrpcima] N1 SRB. ''Sonja Kamenković; 31.05.2024.''<br>''On kaže da ima posebnu obavezu da naglasi da je Tomo Buzov bio oficir JNA, ali pre svega čovek i Jugosloven. „Bio je oficir JNA, učinio je taj gest koji mnogi nikada ne bi, ali presudno je bilo upravo to što je Toma bio Jugosloven i nije delio ljude po nacionalnosti. On je spasio mladića koji je pošao tim vozom u Bar. Tomo je umesto tog mladića izašao iz voza, važno je reći da nije ubijen kao Hrvat kako su to neki govorili, već kao Jugosloven.“''</ref> * [[Ivan Gošnjak]], general, političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Nikola Karanović]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=nkaranovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 307-308.<br>''“Karanović Nikola-Karan, generalpotpukovnik JNA, r. 1914 u Prkosima, srez Bosanski Petrovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Vlado Lončarić]], partizanski i španski borac<ref name=loncaric1>Lončarić, Vlado: Ponovo u Zagrebu, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_3.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 3. Zagreb 1984, str. 49.<br>''“Poslije neuspjeha oružane borbe demokratskih i progresivnih snaga, mi Jugoslaveni bili smo u logorima u Francuskoj oko 28 mjeseci.”''</ref> * [[Mirko Matković]], general-major, revolucionar<ref name=mmatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 431.<br>''“Matković Mirko, pukovnik JNA, r. 1915 u Podima, srez Hercegnovi, Jugosloven.”''</ref> * [[Kosta Nađ]], general, političar, revolucionar<ref name=nadj1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 173.<br>''“Nađ S. Kosta (Izborni srez Zrenjanin, APV – NRS), general-pukovnik, rođen 15-V-1911 god. u Petrovaradinu, srez Novi Sad, APV – NRS, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Rudolf Primorac]], general, diplomata, revolucionar<ref name=primorac>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_8.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 102.<br>''“Primorac Antuna Rudolf, načelnik Štaba divizije, rođen 1904, Sutomore, Bar, major jugoslovenske vojske, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od oktobra 1942, krajem rata šef Jugoslovenske vojne misije u SSSR-u.”''</ref> * [[Velimir Radičević]], general-potpukovnik, narodni heroj<ref name=radicevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zaboravljeni-devedesetogodisnjaci/ Zaboravljeni devedesetogodišnjaci] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoljub Petrović; 26.12.2011.''<br>''“Ja sam internacionalac bio ceo život. I Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vicko Antić.jpg|Vicko Antić Datoteka:Memorial plaque for captain Tomo Buzov in New Belgrade.jpg|reljef Tome Buzova na spomen-ploči Datoteka:Ivan Gošnjak (1).jpg|Ivan Gošnjak Datoteka:Nikola Karanović.jpg|Nikola Karanović Datoteka:Kosta Nađ.jpg|Kosta Nađ Datoteka:Rudolf Primorac.jpg|Rudolf Primorac </gallery> </center> == Druge oblasti == * [[Anton Bezenšek]], stenograf, prevodilac<ref name=bezensek1>Bezenšek, Ant. J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-76POZL0A/a287f66c-8022-4d9f-80fb-dfd3c5294854/PDF Vabilo k naročbi], u: Slovenec, god. 4 br. 13. (1876), str. 4.<br>''“Ozrimo se na naše severne brate Čehe, Ruse in Poljake, koji so vže pred več leti začeli gojiti to Rimljanom in Grkom znano, a v novejem času od Nemcev iz nova prerojeno in modernim jezikom priredeno umetnost – stenografijo, pa primerjajmo naše delovanje na tem polju z njihovim, to moramo priznati, da smo zares precej zaostali, in da je skrajni čas, da se tudi v tem obziru prebudimo k delu in napredovanju, a to vsi Jugoslaveni zajedno v duhu bratske sloge in vzajemnosti.”''</ref> * [[Sonja Biserko]] aktivistica za ljudska prava, bivši diplomat<ref name=biserko1>Pavelić, Boris: [https://www.kucaljudskihprava.hr/wp-content/uploads/2019/12/Kad-glave-igraju__.pdf Kad glave igraju.] Zagreb 2019, str. 118.<br>''“Moji su živeli u tom jugoslovensko-dalmatinskom krugu. Tu sam i ja odrasla, pa nemam nacionalnost u smislu u kojem se danas govori o njoj: Beograđanka sam, Dalmatinka, Jugoslovenka. To je moj osećaj, ne mogu to da menjam.” - Osjećaj identiteta Sonje Biserko jasan je i osviješten – jugoslavenstvo koje ne negira nijednu svoju sastavnicu, od etničke preko regionalne do vjerske - ali danas, doslovno opasan. - “Biti Jugosloven i kosmopolita, to je danas proterana populacija.”''</ref><ref name=biserko2>Perović, Latinka: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ziveti%20svoje%20ideale.pdf U ogledalu vremena. Skica za biografiju Sonje Biserko, s povodom.], u: Stanojlović, Seška/Kisić, Izabela (ur.): Živeti svoje ideale. Sonja Biserko, skice za portret. Beograd 2018, str. 33.<br>''“Samozatajna po prirodi, Sonja Biserko je, po svom tačnom samorazumevanju, ličnost sa složenim identitetom. Jugoslovenka, Beograđanka, Dalmatinka, Mediteranka, Evropljanka, kosmopolitkinja… Antifašizam i ideje jednakosti i solidarnosti levice utemeljene su u njenom porodičnom vaspitanju.”''</ref> * [[Aida Ćorović]], aktivistica za ljudska prava, novinarka<ref name=acorovic1>[https://nova.rs/vesti/politika/aida-corovic-grigorije-jedini-moze-da-ujedini-gradane/ Ćorović: Grigorije može da nas spasi od Vučića] Nova.rs ''Vojislav Milovančević; 09.07.2020.''<br>''“I neka mu se kaže da ja, Jugoslovenka, levičarka, feministkinja…mislim da je Srbiji potrebna njegova pomoć.”''</ref><ref name=corovic2>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2024/7/14/novi-sad-antifa-grad-ustase-i-cetnici-zajedno-ste Novi Sad antifašistički grad: Ustaše i četnici, zajedno ste bježali] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Aida Ćorović; 14.07.2024.''<br>''“Mirovna i građanska aktivistkinja od početka ratova '90-ih, antifašistkinja, feministkinja i braniteljka ljudskih prava. Kosmopolitkinja. Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ervina Dabižinović]], aktivistkinja za ženska prava, psihološkinja<ref name=dabizinovic1>Domović Bulut, Senka: [https://www.faktcg.org/wp-content/uploads/2020/10/final-publikacija.pdf Ženske stvari. Women matters.] Herceg Novi 2018, str. 60.<br>''“Ja sam se osjećala, i osjećam se i danas, Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Herta Haas]], službenica, revolucionarka<ref name=haas1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 44.<br>''“Has Herta, borac u službi veze VŠ, rođena 1917, Maribor, studentkinja, Jugoslovenka, u NOB od 1941. godine, član KPJ.”''</ref> * [[Eduard Ille]], kulturni funkcioner<ref name=ille1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 171.<br>''“Ille Eduard, direktor "Jugokoncerta", Bg. (od '86). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Kostrenčić]], knjižničar<ref name=kostrencic1>Korunić, Petar: [https://hrcak.srce.hr/file/314359 Prilog poznavanju jugoslavenske ideje u hrvatskoj politici 1868–1874] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618015253/https://hrcak.srce.hr/file/314359 |date=2022-06-18 }}, u: [[Časopis za suvremenu povijest]], sv. 12 br. 3 (1980), str. 78.<br>''“Koji može nas Jugoslavenah konačni cilj biti, koji odgovara posve našoj naravi, našim narodnim zahtjevom?”''</ref> * [[Ljubica Krnjaić]], inženjer protivpožarne zaštite<ref name=krnjajic1>[https://zenskimuzejns.org.rs/tag/ljubica-krnjajic/ Vatrogastvo i ženska emancipacija] ŽeNSki muzej. ''Vesna Nedeljković Angelovska; 21.12.2023.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugoslovenka. Ima kritički stav prema politici savremenog društva ali smatra da je socijalistički poredak Jugoslavije bio najhumaniji poredak.”''</ref> * [[Ašok Murti]], poznati stilista<ref name=murti1>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] Blic Online. ''Žiža Antonijević; 23.03.2008.''<br>''“Nemam nikakav stid i sram da izgovorim da ću ja zauvek ostati Jugosloven i da je to jedino s čime mogu da se identifikujem.”''</ref><ref name=murti2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija Ašok Murti - Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325002131/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija |date=2011-03-25 }} Puls Online<br>''“Ja sam Jugosloven, ali indijskog porekla, to je identitet koga se nikada neću odreći. Moja intimna istorija ne poklapa se sa opštom, a naročito ne sa geografijom. Nisam jugonostalgičar, to je kulturni i emotivni, ne geografski prostor.”''</ref> * [[Bosiljka Schedlich]], kulturni radnik<ref name=schedlich1>[https://balkandiskurs.com/2018/05/19/prelazeci-granice-dio-ii/ Prelazeći granice: bosanske migracije u Njemačkoj (Dio II)] Balkan Diskurs. ''Dženeta Karabegović; 19.05.2018.''<br>''“SüdOst centar, ili “südost Europa Kultur e.V.” osnovala je Bosiljka Schedlich, rođena u Hrvatskoj, koja se udomaćila u Njemačkoj, a sebe smatra Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Jagoda Slijepčević]], popularna, dugogodišnja radnica JAT-a<ref name=jslijepcevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/453773/Odlazak-stjuardese Odlazak stjuardese] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Jovo Simišić; 08.05.2020.''<br>''“Bila je entuzijasta i velika Jugoslovenka.”''</ref> * [[Maja Veseli]], kulturni radnik<ref name=veseli1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 759.<br>''“Veseli Maja, profesor, sekretar Saveta za prosvetu, nauku i kulturu NR Hrvatske, član Glavnog odbora SSRNS Hrvatske, član Saveza ženskih društava NR Hrvatske, r. 1908 u Irigu, Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Anton Bezenšek2.jpg|Anton Bezenšek Datoteka:Sonja Biserko.jpg|Sonja Biserko Datoteka:Aida Ćorović 2011-mc.rs.jpg|Aida Ćorović Datoteka:Herta Has.jpg|Herta Haas </gallery> </center> == Povezano == * [[Jugoslaveni]] * [[Jugoslavenstvo]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Liste osoba|Jugoslaveni]] 4ujkgmz9fw64qxk7f93bn2jn823r8ep 42690072 42690050 2026-09-18T01:40:13Z Dwina744 178014 +R. Šerbedžija 42690072 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak značajnih osoba koji se identificiraju kao [[Jugoslaveni]] – ili su se za vrijeme svoga života tako identificirali.{{Efn|Navedene su također osobe koje su se do 1840-ih godina izjašnjavale kao ''Iliri'', nazivom kojim su se do tada označavali Jugoslaveni.|group=α}} Jugoslovenski se identitet danas najčešće javlja kao nadnacionalni, kulturni<ref name=primjer-kulturnjugoslav>Usp. npr. [https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref>, nacionalni odnosno etnički<ref name=primjer-nacionjugoslav>Usp. npr. [https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref>, ali i kao anacionalni ili politički identitet. U ogromnoj većini slučajeva on egzistira pored drugih (nacionalnih) identiteta (Srbin, Hrvat, Bošnjak, Makedonac, Albanac, itd.)<ref name=studija-pavlakovic>Usp. Pavlaković, Vjeran: Ispunjenje tisućljetnog sna: Strategije simbolične izgradnje nacije u Hrvatskoj, u: Pavlaković, Vjeran/Korov, Goran (ur.): Strategije simbolične izgradnje nacije u državama jugoistočne Europe. Zagreb 2016, str. 27-60</ref>, u rijetkim slučajevima kao identitet koji te identitete ne uzima u obzir. Pri tome treba imati na umu da je za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] (1945–1991) većina stanovništva gajila jugoslovenski identitet. Stanovnici Jugoslavije su se najčešće nacionalno osjećali "prije svega [[Hrvati]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Slovenci]]ma, [[Srbi]]ma itd., i istodobno Jugoslavenima". Druga po brojnosti kategorija su bili "oni koji su najprije Jugoslaveni, pa zatim Srbi, Slovenci, Makedonci ili Hrvati". Treću grupu su činili oni građani koji su se osjećali ''samo'' Jugoslavenima, a nije bio malen ni broj onih koji su se osjećali ''samo'' Srbima, ''samo'' Hrvatima, ''samo'' [[Albanci]]ma itd.<ref name=jugoslavenstvo69>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 69.</ref> == Arhitektura == * [[Mia David]], arhitekta, scenograf<ref name=miadavid1>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012638/https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q |date=2023-02-11 }} YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''“Ja sam isto Jugoslovenka.”''</ref> * [[Miša David]], arhitekta<ref name=mišadavid1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“I ovoga puta, kad smo se sreli, smejali smo se tome, kako se naš zajednički prijatelj, pok. arhitekta Miša David, iz nekog protesta, kad nije mogao da se upiše kao Jugosloven, izjašnjavao na popisima kao stari Grk.”''</ref> * [[Radivoje Dinulović]], arhitekt<ref name=dinulovic1>[https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti Ne pristajem da povlađujem ovoj realnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152856/https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti |date=2024-12-25 }} Magazin Politika. ''Aleksandra Isakov; 24.07.2024.''<br>''“Ja sam levičarsko dete, ostao sam komunista i Jugosloven, i duboko verujem da ta nova realnost mora da dođe, kao što je realnost mog detinjstva i mladosti morala da nestane.”''</ref> * [[Vlado Milunić]], arhitekt<ref name=milunic1>[https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ Preminuo Vlado Milunić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126051433/https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ |date=2022-11-26 }} BosnaInfo. ''BosnaInfo; 17.09.2022.''<br>''“Ja sam češki arhitekt jer sam završio češke škole. Isto tako nisam Čeh premda imam češko državljanstvo. Ja sam Jugoslaven jer se tako osjećam, unatoč činjenici da Jugoslavija više na postoji”''</ref><ref name=milunic2>[https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away Czech-Croatian architect behind Prague's Dancing House passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108235402/https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away |date=2023-01-08 }} (na engleskom) Expats.cz ''Expats.cz Staff; 18.09.2022.''<br>''Milunić was born in Zagreb in what is now Croatia in 1941, but lived in Prague from the age of 16. In regards to his nationality, he described himself as "a Czechoslovak architect because I have a Czechoslovak education, and I feel Yugoslav in protest against primitive nationalism, even though neither Czechoslovakia nor Yugoslavia exists anymore."''</ref> * [[Aljoša Šegvić]], arhitekta<ref name=segvic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 554.<br>''“Šegvić Aljoša, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milica Šterić]], arhitekta<ref name=steric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 563.<br>''“Šterić Milica, arhitekta; član Upravnog odbora i specijalni savetnik Holding korporacije "Energoprojekt" - MDD Urbanizam i arhitektura; član Umetničkog saveta Saveza arhitekata Srbije i Akademije Arhitekture Srbije. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Josip Svoboda]], arhitekta<ref name=svoboda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 550.<br>''“Svoboda Josip, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Danilo Udovički]], arhitekta<ref name=dudovicki1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“Mogu da potvrdim i danas da je moj daroviti prijatelj arhitekta Danilo Udovički, poreklom iz bačkog sela Mol, bio i ostao veliki patriota, erudita i poliglota, ali i Jugosloven u najboljem smislu te reči. Uvek se tako i izjašnjavao na popisima dok je to moglo, jer je i za njega, kao i za mnoge od nas, razbijanje Jugoslavije bila lična uvreda.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vlado Milunić.jpg|Vlado Milunić </gallery> </center> == Diplomacija == * [[Aleš Bebler]], diplomata, revolucionar<ref name=abebler1>VIII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Beograd, 7–13. decembra 1964. Stenografske beleške III. Beograd 1965, str. 1918.<br>''“Ovima moramo pre svega reći da je dobar deo našeg razmimoilaženja prosto nesporazum, i to nesporazum u tome šta mi, Jugosloveni, i drugi koji se sa nama slažu, nazivamo politikom miroljubive koegzistencije i kako je mi definišemo.”''</ref> * [[Salih Fejić]], diplomata<ref name=fejic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 182.<br>''“Fejić Salko, izvanredni poslanik i opunomoćeni ministar FNRJ u Holandiji, rez. major, r. 1914 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Rexhai Surroi]], diplomat<ref name=surroi1>Maksić, Milivoje: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf U raskoraku sa svetom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029103157/https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf |date=2022-10-29 }} Beograd 2000, str. 9.<br>''“Bio је Аlbаnас ро poreklu, ali Jugosloven ро svemu drugom. Nije birao prijatelje ро ključu, već ро srcu. Mnogi smo bili među onima kojima је biо blizak. Redžai је biо čovek koji је prijatelju privržen. Ponekad se čini da u ovom našem vremenu ta divna osobina - biti privržen prijatelju, kao da počinje da bledi pod pritiskom egoizma, i nekih drugih, čudnih i sumnjivih moralnih normi. А upravo to, osećati se Jugoslovenom, što simbolizuje uverenje da smo svi u ovoj zemlji podjednako bliski i potrebni jedni drugima, i biti privržen drugu, prijatelju - jeste politička, а rekao bih i moralna osnova, na kojoj jedino i može počivati naša spoljnopolitička služba.”''</ref> * [[Zdenko Štambuk]], diplomata<ref name=zstambuk>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm Ko je ovaj čovek? Vladimir Štambuk (Drugaričin drug)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123055710/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm |date=2022-11-23 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 07.04.2000.''<br>''“Otac Zdenko bio je čuveni diplomata, takođe Jugosloven, a majka Čehinja.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Aleš Bebler.jpg|Aleš Bebler </gallery> </center> == Film i pozorište == * [[Vjekoslav Afrić]], glumac<ref name=afric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Afrić Vjeko, dramski umetnik, pozorišni i filmski reditelj, redovni prof. Akademije za pozorišnu umetnost u Beogradu, pretsednik Sindikata kulturno-umetničkih ustanova, rez. major, r. 1906 na Hvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Neda Arnerić]], glumica<ref name=arneric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22-23.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (vlasnik galerije - knjižare "Atrijum", Bg.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=arneric2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (r. 15. VII 1953, Knjaževac). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Darko Bajić]], redatelj<ref name=dbajic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 29.<br>''“Bajić Darko, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dbajic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 29.<br>''“Bajić M. Darko, filmski reditelj, docent na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 14. V 1955, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Primož Bebler]], redatelj<ref name=pbebler1>[https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ Umetnik , humanista, Jugosloven...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152828/https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ |date=2024-12-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 21.11.2013.''<br>''“Primož je bio pravi, plemeniti Jugosloven. Taj njegov izbor, bitna odrednica njegovog identiteta, imao je svoju estetsku, ideološku i humanističku utemeljenost.”''</ref><ref name=pbebler2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 35.<br>''“Bebler A. Primož, pozorišni reditelj; upravnik i umetnički rukovodilac Malog pozorišta Duško Radović i Večernje scene Radović u Beogradu (r. 5. V 1951, Njujork). Jugosloven.”''</ref><ref name=pbebler3>[http://www.republika.co.rs/564-565/24.html Beskrajna širina stanovnika sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016234820/http://www.republika.co.rs/564-565/24.html |date=2022-10-16 }} Republika. ''Goran Cvetković; Broj 564-565, 01-31.01.2014.''<br>''“Istinski levičar i Jugosloven, internacionalni i svetski pozorišni stručnjak Primož Bebler, nije stigao da uradi i tu jubilarnu predstavu Početak bune na dahije, po romanu Svetislava Basare.”''</ref> * [[Ivan Bekjarev]], glumac<ref name=bekjarev1>[https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici Bekjarev: Najgori su umetnici u politici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804005703/https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici |date=2023-08-04 }} Vesti online. ''D. Dušanić; 16.06.2015.''<br>''“Poreklom sam Makedonac, ali rođeni Beograđanin, i javno priznajem da sam Jugosloven.”''</ref> * [[Miroslav Benka]], redatelj<ref name=benka1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benka Miroslav, reditelj; umetnički direktor Gradskog pozorišta u Žilini, Slovačka (od '91). […] P: Jugosloven, slovačke narodnosti, […].”''</ref> * [[Melita Bihali]], glumica<ref name=bihali1>[https://www.vesti.rs/Mercedes-Benz/Jugoslovenka-zauvek-Prica-o-lepoj-stolarevoj-kci.html Jugoslovenka zauvek: priča o lepoj stolarevoj kći] vesti.rs ''Vesti-online.com; 27.12.2015.''<br>''“I moja porodica se preselila u Istru, iako nismo imali potrebu za tim. Takvo je bilo naređenje” - kaže Melita Bihali, koja je kroz lik baba Mare opisala i raspad SFRJ, i za kraj ovog susreta naglasila da je rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umreti.''</ref><ref name=bihali2>[https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ Preminula glumica Melita Bihali, poznata po ulozi u “Maratoncima”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907003733/https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ |date=2023-09-07 }} N1 BIH. ''N1 Srbija, nova.rs; 25.08.2023.''<br>''Bihali je rekla i da je „rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umrijeti!“.''</ref> * [[Predrag Bjelac]], glumac<ref name=bjelac1>[https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ I čarobnjak i papa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104004740/https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ |date=2023-01-04 }} vesti.rs ''Nada S. Preradović; 29.01.2022.''<br>''“Do pre par godina živeo je u Pragu, izjašnjava se kao Jugosloven i ponosni je otac dve ćerke.”''</ref><ref name=bjelac2>[https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl Predrag Bjelac: "Za Čehe sam harizmatičan: Mnogo puta sam im rekao: 'Dođite kod nas da vidite, ima ovakvih koliko hoćeš'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205080743/https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl |date=2024-12-05 }} Blic žena. ''Blic žena; 19.05.2024.''<br>''“Odgojen sam kao Jugosloven, negde sam to i dalje.”''</ref> * [[Jelica Bjeli]], glumica<ref name=bjeli1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjeli-Hadžić Jelica, glumica. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Dragan Bjelogrlić]], režiser i glumac<ref name=bjelogrlic1>[https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji Bjelogrlić: Film "Toma" se prepoznaje po univerzalnoj emociji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121004426/https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji |date=2023-01-21 }} Nportal. ''Nportal; 27.08.2021.''<br>''“Osećam se Jugoslovenom. Imam poseban odnos prema toj državi, žao mi je što je više nema i verovatno se to oseća u filmu. Toma je otvoreno govorio pred kraj života, kad je počela da se raspada Jugoslavija, da je veliki protivnik toga. Pravio je jugoslovensku turneju neposredno pred rat”, podsetio je Bjelogrlić.''</ref><ref name=bjelogrlic2>[https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 Dragan Bjelogrlić: Iz Slovenije je vedno prihajala avantgarda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006025712/https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 |date=2022-10-06 }} (na slovenačkom) Radiotelevizija Slovenija. ''Gašper Andrinek, Val 202; 22.09.2020.''<br>''“Odraščal sem v Jugoslaviji in sem v svoji biti ostal Jugoslovan, ves prostor nekdanje Jugoslavije občutim kot svoj. Verjetno bo tako do konca življenja.”''</ref><ref name=bjelogrlic3>[https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html Bjelogrlić: Male razlike su me uvek inspirisale i zato sam ostao Jugosloven u duši] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116010128/https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html |date=2023-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''RTS; 04.03.2020.''<br>''“Međutim, tako je kako je. Još uvek se mi umetnici trudimo da pravimo i da sarađujemo zajedno, nema tu nikakvog političkog razloga ni tržišnog. Prosto, meni bar, je uvek zanimljivo da radim sa ljudima iz drugih sredina. Više puta sam to rekao – Jugoslaviju su razorile male razlike, a male rezlike su nešto što je meni bila inspiracija i zato sam ja ostao Jugosloven u duši”, rekao je iskreno Dragan Bjelogrlić.''</ref> * [[Bogić Bošković]], glumac<ref name=bboskovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković B. Bogić, glumac (r. 22. XII 1930, Prizren). Jugosloven.”''</ref> * [[Tanja Bošković]], glumica<ref name=tboskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 57.<br>''“Bošković Tatjana, glumica, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref><ref name=tboskovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković V. Tatjana, glumica, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 27. VI 1953, Beograd). Srpkinja, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karlo Bulić]], glumac<ref name=bulic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Bulić Karlo, dramski glumac, nastavnik Akademije za pozorišnu i filmsku umetnost u Beogradu, r. 1910 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Branko Cvejić]], glumac<ref name=cvejic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/film-tv/3532718-branko-cvejic-ja-cu-uvek-ostati-jugosloven-rodjen-u-toj-zemlji-do-smrti-gradjanin-te-zemljeglumac Branko Cvejić: "Ja ću uvek ostati Jugosloven, rođen u toj zemlji, do smrti građanin te zemlje"] [[Telegraf.rs]]. 27.07.2022.<br>''“Bez obzira, postojala ili ne, kao greška ta zemlja, ja ću uvek ostati Jugosloven i građanin te zemlje. Ja se i sada osećam tako.”''</ref> * [[Svetozar Cvetković]], glumac<ref name=scvetkovic1>[https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 Svetozar Cvetković: Ja sam antički Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107221742/https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 |date=2023-01-07 }} Dan. ''DAN portal; 10.12.2022''<br>''“Kao umjetnik koji je stasavao i sazrijevao u vrijeme velike Jugoslavije, sebe i danas vidi kao Jugoslovena.”''</ref><ref name=scvetkovic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede Svetozar Cvetković: Istinska elita danas nema šta da jede] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018020612/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede |date=2022-10-18 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 20.03.2015.''<br>''“Jednom sam već negde rekao da je biti Jugosloven danas isto što i biti prokuženi stranac. Ali, u redu, svejedno: taj sam!” - Šta ste? - “Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic3>[https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ Cvetković: Blatite me, ja ostajem Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131035406/https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ |date=2023-01-31 }} Nova.rs ''Pero Jovović; 09.03.2021.''<br>''“Ja rizikujem mnogo da krenu da me blate onog časa kada kažem da sam ja Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic4>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ Svetozar Cvetković: Glumčina i Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107222559/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 11.08.2021.''<br>''“Ta plemenitost i svetlost, pored činjenice da je ostao Jugosloven i građanin nepostojeće države, njegovoj skromnosti i gospodstvu dodaju još jednu finu nijansu koja ga čini renesansnim gospodarom.”''</ref><ref name=scvetkovic5>[http://www.slobodnarijec.net/svetozar-cvetkovic-snimam-film-u-francuskoj/ Svetozar Cvetković: Snimam film u Francuskoj] Slobodna Riječ. ''Slobodna Riječ; 27.02.2015.''<br>''“Biti Jugosloven – to je danas kao biti neki prokuženi stranac, u redu taj sam!”''</ref><ref name=scvetkovic6>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 76.<br>''“Cvetković Svetozar, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic7>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 69.<br>''“Cvetković S. Svetozar, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 20. VI 1958, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Borivoj Dovniković]], autor animiranih filmova, ilustrator<ref name=dovnikovic1>[https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ Borivoj Dovniković: Pripadam manjini koju jedni trpe, drugi mrze, a u biti sam član ljudske zajednice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211193920/https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ |date=2023-02-11 }} P-portal. ''Đorđe Matić; 24.12.2021.''<br>''“Pored svega toga, spadam u ljude koji su od početka bili i ostali Jugoslaveni, koji ne daju da se SFRJ naziva zločinačkom zemljom i kojoj bi trebalo davati priznanje za sve dobro što je učinila za nas i za svjetsku zajednicu.”''</ref> * [[Srđan Dragojević]], redatelj<ref name=dragojevic1>[http://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima Intervju nedelje, Srđan Dragojević (2. deo): Nisam snimao filmove s ratnim zločincima!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima |date=2022-12-29 }} Telegraf.rs ''S.M.S. – A.K.; 01.04.2012.''<br>''Da li ste jugonostalgičar, to se negde može nazreti iz vaših javnih istupa… - “Ne, nisam jugonostalgičar. Jugosloven sam.”''</ref><ref name=dragojevic2>[http://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87%3A+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html Dragojević: Sukob mišljenja, ne sukob na ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233159/https://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87:+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html |date=2022-12-29 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''30.10.2011.''<br>''Budući da se osećam Jugoslovenom, rođen sam u toj zemlji, svi gradovi i države bivše Jugoslavije su mi dragi, volim da idem tamo i onda je divno kad snimajući film prosto živite tu svoju ideju da ovo jeste Jugoslavija.”''</ref><ref name=dragojevic3>[http://dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED „Парадa“ e првиот филм на трета Југославија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108204134/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED |date=2012-01-08 }} (na makedonskom) Dnevnik (Makedonija). ''Srebra Ðorđijevska; 05.01.2012.''<br>''“Јас сум Југословен, така се чувствувам и тоа е земјата во која живеам.”''</ref><ref name=dragojevic4>[http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html Največja Parada ponosa v srcu homofobnega Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110171452/http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html |date=2017-11-10 }} (na slovenačkom) Delo. ''Vesna Milek; 02.01.2012.''<br>''“Če bi radi še bolj plastičen prikaz tega, kar sem hotel povedati: Jaz sem Jugoslovan. Vi, ki niste, ko vas jebe. (nasmešek)”''</ref> * [[Jasna Đuričić]], glumica<ref name=djuricic1>[https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html Intervju Jasna Đuričić: Novac je već dugo vremena jedini bog na ovoj planeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205073327/https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html |date=2022-12-05 }} Portal 021. ''Snežana Miletić; 09.04.2020.''<br>''“Pripadam drugom vremenu, drugoj generaciji, ja sam Jugoslovenka, rođena ovde, u vreme kada su važili postulati druge vrste - za sve stvari.”''</ref><ref name=djuricic2>[https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ Jasna Đuričić, najbolja evropska glumica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003040615/https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ |date=2023-10-03 }} Vojvođanski istraživačko-analitički centar (VOICE). ''Snežana Miletić; 20.12.2021.''<br>''“Sremica, Novosađanka i Jugoslovenka, potekla iz radničke porodice, od oca trgovca i majke knjigovođe.”''</ref> * [[Predrag Ejdus]], glumac<ref name=ejdus1>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost Predrag Ejdus: Lako je izgubiti ljudskost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Radmila Radosavljević; 24.12.2011.''<br>''“A ja sam se nacionalno uvek izjašnjavao kao Jugosloven, tako sam se izjasnio i na poslednjem popisu.”''</ref><ref name=ejdus2>[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html Фудбал ми помогао да станем на ноге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924134607/http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html |date=2015-09-24 }} [[Politika (novine)|Политика]]. ''Славко Трошељ; 13.07.2008.''<br>''“Целог живота изјашњавам се као Југословен. И данас се осећам тако. Иако та државна заједница више не постоји. Али, то је моје право. Родио сам се у тој земљи. Али, ако хоћете дубоку интуитивно осећам апсолутну припадност и јеврејском и српском народу.”''</ref><ref name=ejdus3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Ejdus Predrag, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ejdus4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Ejdus Lj. Predrag, glumac, član i v. d. direktora Drame Narodnog pozorišta u Beogradu (r. 24. VII 1947, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mira Erceg]], reditelj<ref name=erceg1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 132.<br>''“Erceg Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bekim Fehmiu]], glumac<ref name=fehmiu1>[https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ Bekim Fehmiu (1936–2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208030139/https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ |date=2023-02-08 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''J. Gligorijević; broj 1015, 17.06.2010.''<br>''“Jedan od simbola Jugoslavije iz njenog zlatnog doba, nikada nije, u ime bratstva i jedinstva, a potom jugonostalgije, bežao od svog albanskog porekla, bio je i jedno i drugo: Albanac, Jugosloven, iznad svega umetnik, a pre svega – čovek.”</ref> * [[Dragomir Felba]], glumac<ref name=felba1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134-135.<br>''“Felba Dragomir, glumac. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=felba2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Felba A. Dragomir, glumac (r. 7. VII 1921, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ognjen Glavonić]], redatelj<ref name=glavonic1>[https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima Film se treba obraćati mladim fašistima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021845/https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Jurica Pavičić; 14.05.2018.''<br>''Upravo zato Glavonić napominje da se osjeća kao Jugoslaven i citira Viktora Ivančića: “Budući da živimo u ambijentu gdje je Jugoslavija oglašena kao najgora psovka, upravo jugoslavenska etiketa nudi aktivniju poziciju i obilježava odgovorniji model antinacionalizma”.</ref> * [[Srđan Grahovac]], glumac<ref name=grahovac1>[https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima Udareni temelji dubljim i složenijim projektima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012329/https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima |date=2023-02-11 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]] ''Svetlana Višnjić; 06.05.2022.''<br>''“Saradnjama se uvijek radujem, one su nužne između republika u Jugoslaviji, ja nikada nijesam prestao da budem Jugosloven. Nikada nijesam imao granica, uvijek sam išao dalje. Saradnja i odnosi preko kulture su nužnost, ako mislimo da išta radimo u budućnosti” – rekao je Grahovac.''</ref> * [[Aleksandar Gruden]], glumac<ref name=agruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Aleksandar-Saša, glumac i reditelj; šef marketinga pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Srđan Hadžić]], reditelj, pisac<ref name=hadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160.<br>''“Hadžić Srđan, reditelj i pisac; član Akademije filmske umetnosti i nauke. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Željko Hubač]], dramski pisac<ref name=hubac1>[https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica Životna priča Željka Hubača: Na ružan način sam saznao da sam usvojen! Muslimanka me je rodila, a odgajili su me Čeh i Srpkinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220203017/https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica |date=2023-02-20 }} Kurir.rs ''Ljubomir Radanov i Andrijana Stojanović; 18.09.2022.''<br>''“Po svom dubokom osećanju sam Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Isaković]], glumac<ref name=bisakovic1>[https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ Boris Isaković: Ako ne poštujete publiku, ne poštujete sebe i svoj rad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103201020/https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ |date=2023-01-03 }} Gracija. ''Mirjana Popović; br. 206 okt. 2022.''<br>''“I dalje voli da se izjašnjava kao Jugosloven, a svoje studente, osim glumačkim vještinama, zajedno sa suprugom, glumicom Jasnom Đuričić, uči tome da u njihovom svijetu nema mjesta mržnji.”''</ref><ref name=bisakovic2>[https://6yka.com/podcast/isak Boris Isaković za BUKU: Katastrofalno je šta se desilo s našim kulturnim bićem dolaskom aktuelne vlasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103223056/https://6yka.com/podcast/isak |date=2023-01-03 }} Buka. ''Slađan Tomić; 19.08.2022.''<br>''“Izjašnjava se kao Jugosloven, pa su Sarajevo, Zagreb i ostali gradovi – njegovi gradovi, poput Novog Sada ili Beograda.”''</ref><ref name=bisakovic3>[https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju Ljudi ne vole da pominju ime Jugoslavije! Boris Isaković o Slobi i novoj ulozi: Bio sam pionir i Jugosloven! Meni je to ostalo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110012914/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju |date=2023-01-10 }} Kurir.rs ''22.08.2022.''<br>''“Bio sam pionir i opredeljivao sam se kao Jugosloven. Meni je to ostalo. Ne mogu protiv toga.”''</ref> * [[Feđa Isović]], scenarista<ref name=fisovic1>[https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref><ref name=fisovic2>[https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic Feđa Isović: Hercegovački neposrednik Nebojša Vukanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225154249/https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic/ |date=2024-12-25 }} Buka. ''Feđa Isović; 22.02.2020.''<br>''“Ja kao Jugosloven, mada državljanin BiH, ne mogu da se kandidujem na niz funkcija. Kao ni Jevreji, Romi i svi oni „ostali“.”''</ref><ref name=fisovic3>[https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise Naši su ginuli najviše] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101212701/https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise |date=2022-11-01 }} [[Dnevni avaz]]. ''Feđa Isović; 16.11.2019.''<br>''“Kaže mi drug, glumac iz Beograda, kako ne može prežaliti Jugoslaviju. Slušam ga, trajala je ta njegova jadikovka neke tri pive, a onda ga priupitah da mi kaže kako se izjasnio na zadnjem popisu. Kaže: - “Kao Srbin”. - “E vidiš”, rekoh, “ja kao Jugosloven. Nemoj meni da cmizdriš i kenjaš, majke ti!”''</ref><ref name=fisovic4>[https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu Scenarist Feđa Isović za "Avaz": Desni i nacionalni pokreti uteg su oko vrata svakom narodu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180457/https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu |date=2023-12-07 }} [[Dnevni avaz]]. ''Edina Bakić; 30.05.2018.''<br>''“Po nacionalnosti sam Jugoslaven i ne vidim kako dva smiješna administrativna okvira, dakle Republika Srpska i Federacija, mogu na bilo koji način utjecati na taj moj osjećaj.”''</ref> * [[Ita Rina]], glumica<ref name=itarina>[https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara Ита Рина је била и Београђанка Тамара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190529/https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara |date=2022-12-02 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''Ненад Симић; 15.06.2019.''<br>''“Шездесетих година прошлог века њен супруг и она су саградили кућу у Будви, где је као Српкиња, увек се изјашњавајући као Југословенка, умрла 10. маја 1979. године од напада астме.”''</ref> * [[Davor Janjić]], glumac<ref name=janjic>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 U Sarajevu ukopan glumac Davor Janjić: 'Spavaj, brate. S tobom je bilo tako lijepo'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126231124/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 |date=2023-01-26 }} RadioSarajevo.ba, ''05.12.2022.''<br>''“Zahvaljujući svome porijeklu, tvojima Nadi i Žarku koji su te tako vaspitali, bio si univerzalist, suštinski protivnik nacionalizma, i ateist. Bosanac, Srbin, Hrvat, Slovenac, Jugoslaven, u onom značenju koje znaju samo oni koji istinski i duboko nose taj osjećaj. Oni drugi, koji su prezreli da su to ikada bili – a mnogi od njih su se često zaklinjali u to kad je to bilo kurentno – oni su danas najčešće važne karike u lancima kojima smo ovdje okovani. I koje iz vlastitog kukavičluka i komocije ne možemo prekinuti.”''</ref> * [[Đorđe Kadijević]], redatelj<ref name=kadijevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke Dodeljen „Zlatni pečat” Kinoteke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152844/https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke |date=2024-12-25 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''06.06.2023.''<br>''“Ponosan sam što mi nagradu „Zlatni pečat” dodeljuje ustanova koja nosi i dalje naziv Jugoslovenska kinoteka. Ja sam Jugosloven i to ću biti i ostati do poslednjeg trenutka svog života. Mnogi moji filmovi ili serije su nastajali u zemlji za koju kažu da više ne postoji. A za mene će Jugoslavija uvek postojati i ja ću zauvek biti Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic2>[https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 Legendarni Đorđe Kadijević otvorio dušu za srpske medije: pročitajte što je rekao o rodnom Šibeniku, Arsenu, Jugoslaviji...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014231824/https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 |date=2022-10-14 }} Šibenski.hr ''Šibenski.hr; 20.12.2020.''<br>''“Po ocu sam Srbin, po majci Hrvat, a ja sam Južni Sloven, tačnije Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic3>[https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ Intervju – Đorđe Kadijević, autor kultne „Leptirice“: Ovde se simulira društvo, država, demokratija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125051223/https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ |date=2022-11-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 14.11.2022.''<br>''“Ja jesam Jugosloven i više sam za bratstvo i jedinstvo nego za ovo pozivanje na obračune onih koji bi trebalo da budu jedinstveni, i mislim da je ta žalosna situacija uzrok jedne, kako bih rekao, likvidirane kohezije čitave kulture koja nema svoju kompaktnost, nema svoju pravu temu, nema paradigmu.”''</ref><ref name=kadijevic4>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213-214.<br>''“Kadijević Đorđe, filmski i TV reditelj; likovni kritičar NIN-a. […] P: Srbin, Jugosl., […].”''</ref> * [[Rialda Kadrić]], glumica<ref name=kadric1>[https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica Umrla je nasred ulice, baš kao njena majka: Glumica koju su generacije Jugoslovena obožavale doživela tešku sudbinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231026034059/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica |date=2023-10-26 }} Glossy. ''Glossy; 14.06.2022.''<br>''“Rialda se, inače, do kraja života osećala kao Jugoslovenka, pre svega zato što dolazi iz mešovite porodice, baš kao i njen suprug.”''</ref> * [[Stefan Kapičić]], glumac<ref name=kapicic1>[https://avaz.ba/vijesti/173945/stefan-kapicic-odgojen-sam-kao-jugoslaven-i-tako-cu-odgojiti-svoju-djecu Stefan Kapičić: Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu] [[Dnevni avaz]]. ''Hajrija Lisić; 19.04.2015.''<br>''“Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu” - ističe Kapičić.''</ref> * [[Suada Kapić]], glumica, režiserka, scenaristkinja<ref name=kapic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 218.<br>''“Kapić Suada, reditelj, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kapic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 198.<br>''“Kapić I. Suada, reditelj, slobodni umetnik (r. 15. II 1952, Sarajevo). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Milutin Karadžić]], glumac<ref name=karadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 219-220.<br>''“Karadžić Milutin-Mima, glumac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirjana Karanović]], glumica<ref name=mkaranovic1>[https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka Yubilej: Ja sam Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012063031/https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka |date=2022-10-12 }} Portal Novosti. ''Mirjana Karanović; 30.11.2018.''<br>''“Ja sam rođena u Jugoslaviji. Ja sam Jugoslovenka. […] Ono što danas znam jest da ću, bez ikakvog sentimenta, i dalje u svome biću biti Jugoslovenka. To je upisano u moju duhovnu genetiku i to se neće promeniti sve do moje smrti.”''</ref> * [[Srđan Karanović]], redatelj<ref name=skaranovic1>[https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 Srđan Karanović: Pisanje mi se osladilo i pomislio sam kako je pisanje puno divniji posao nego snimanje filmova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230102051029/https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 |date=2023-01-02 }} [[Glas Istre]]. ''Vanesa Begić; 03.12.2022.''<br>''“Karanović je govorio i zašto se na popisu stanovništva izjasnio kao Jugoslaven i zašto ga smeta kada se taj prostor naziva regionom, i bivšom Jugoslavijom, a ne Jugoslavijom, koja je ionako bivša.”''</ref> * [[Miljen Kljaković]], scenarista<ref name=kljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 229.<br>''“Kljaković Miljen - Kreka, scenograf; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Kokotović]], reditelj<ref name=kokotovic1>[https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ Nada Kokotović - Regisseurin aus Köln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119012803/https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ |date=2023-11-19 }} (na njemačkom) migration-audio-archiv e.V.<br>''“Ich habe einen kroatischen Pass, aber ich fühle mich als Jugoslawin.”''</ref><ref name=kokotovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 234.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Dejan Kosanović]], reditelj<ref name=dkosanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kosanović Dejan, reditelj dokumentarnog filma. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Deana Leskovar]], scenarista, književnik<ref name=leskovar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 276.<br>''“Leskovar Deana, književnik i filmski scenarista; dramaturg u Redakciji igranog programa TVB (od '90). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Leon Lučev]], glumac<ref name=lucev1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 Hrvatski glumac Leon Lučev: Osjećam se kao Jugoslaven, evo i zašto...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004013040/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 |date=2022-10-04 }} [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. 17.02.2020.</ref> * [[Nikola Majdak]], snimatelj, reditelj<ref name=majdak1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 287.<br>''“Majdak Nikola, filmski reditelj i snimatelj; red. prof. Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Aleksandar Mandić (reditelj)|Aleksandar Mandić]], reditelj<ref name=mandic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 292.<br>''“Mandić Aleksandar, reditelj i scenarista; redovni profesor na Odseku za film i televiziju Univerziteta u Njujorku (od '92). […] P: Srbin - Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Maričić]], reditelj<ref name=maricic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 295.<br>''“Maričić Milenko, pozorišni i TV reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gordan Matić]], reditelj<ref name=matic1>[https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html Gordan Matić: Od A do Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108232946/https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html |date=2023-01-08 }} Prvi prvi na skali. ''30.01.2012''<br>''Kulturološki se osećam kao Jugosloven, jer su na mene, između ostalih, uticali pisci Ivo Andrić, Miroslav Krleža, Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, muzičari Milan Mladenović, Darko Rundek, Džoni Štulić, Zoran Predin, filmovi “Slučaj Harms”, “Beštije”, “Pad Italije”, “Leptirica”, “Nacionalna klasa”, “Pre kiše”''</ref> * [[Mladen Matičević]], reditelj<ref name=maticevic1>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu Priča o geniju Arsenu Dediću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804121336/http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu |date=2014-08-04 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 27.04.2014.''<br>''“Svi su me pitali kako to da srpski reditelj snimi film o Arsenu Dediću? Kazao sam im da sam Jugosloven i da snimam film o jugoslovenskom kantautoru.”''</ref> * [[Irfan Mensur]], glumac<ref name=mensur1>[https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg Intervju Irfan Mensur: Jednostavno - postojim, i to je ono što je meni najbitnije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625122425/https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg |date=2023-06-25 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Tatjana Nježić; 26.04.2023.''<br>''“I prvi intervju koji sam posle povratka iz inostranstva dao bio je veliki intervju u NIN-u, gde sam pričao – iako je to bilo bogohulno - o jugoslovenstvu, da ja ne mogu biti ništa drugo nego Jugosloven i da još verujem u jugoslovenstvo kojeg i dalje ima mnogo na sve strane, ali ljudi su osujećeni da to izgovore.”''</ref><ref name=mensur2>[https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ Velika ispovest Irfana Mensura za Nova.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021051349/https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ |date=2022-10-21 }} Nova.rs ''Nemanja Lisinac; 24.03.2021.''<br>''“Prosto, ta neka multikulturalnost Sarajeva je nešto što me i danas opredeljuje kao jedinu varijantu mog bistvovanja, a to je da sam Jugosloven. Nekada, pre 20 godina, izgovoriti to u Srbiji bilo je bogohulno, ali ja se ni tada nisam odrekao jugoslovenstva i toga da sam Jugosloven, pa čak i po cenu toga da me izbrišu iz enciklopedije 'Ko je ko na Balkanu', što se i dogodilo”, priča Irfan Mensur u velikoj ispovesti za Nova.rs.''</ref><ref name=mensur3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa Irfan Mensur: Loše sam odigrao Principa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020215526/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa |date=2022-10-20 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 08.08.2014.''<br>''Vidjela sam da ste u jednom intervjuu rekli kako, i nakon svega, ostajete nepopravljivi Jugosloven. Šta to danas znači? - “Jugoslavija i jugoslovenstvo moj su identitet, moja vera. U toj državi sam rođen, tu odrastao; na toj tradiciji sam vaspitavan, tako živeo. I, šta sada?! Uvek sam bio Jugosloven! Moj otac je musliman, majka katolkinja, maćeha pravoslavka; najstarijeg sina Filipa dobio sam u braku sa Ljiljanom Perović; sa Srnom Lango imam Pavla. I, nakon svega, osim Jugosloven, šta bih mogao da budem?! Pa, zar moja porodica nije Jugoslavija u malom?!”''</ref><ref name=mensur4>[https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ Irfan Mensur: Moja Jugoslavija još postoji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022175117/https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ |date=2022-10-22 }} MNE magazin. ''Bojana Radonjić; 08.03.2015.''<br>''Rekli ste: “Do dana današnjeg ostao sam Jugosloven”. - “Znate šta, ja sam govorio da sam Jugosloven i u vrijeme kada to nije bilo popularno, kad je pogubno bilo reći da sam jugonostalgičar, ali sam ja uvijek pojašnjavao svoju jugonostalgiju.”''</ref><ref name=mensur5>[https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci Irfan Mensur: Emotivno putovanje kući] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223450/https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci |date=2022-10-20 }} Gloria. ''Maja Gašić; 24.09.2018.''<br>''“Moram tako da kažem, jer sam ostao Jugosloven do kraja, mada je nekad bilo bogohulno biti jugonostalgičar.”''</ref><ref name=mensur6>[https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda Intervju, Irfan Mensur: Kultura je vodilja ka uspehu naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223500/https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda |date=2022-10-20 }} Ekspres. ''Mirjana Mitrović; 01.06.2017.''<br>''“Mislili su da su veći Srbi od mene i da su zato vredniji kao ljudi, bez obzira na to što je Srbija u mene uložila milione dolara kroz posao i obrazovanje i bez obzira na to što se nikada nisam bavio politikom niti sam se izjašnjavao drugačije sem da sam Jugosloven, ne iz straha, već zato što se tako osećam.”''</ref><ref name=mensur7>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Mensur Irfan, glumac i režiser, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mensur8>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 276.<br>''“Mensur M. Irfan, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 19. I 1952, Sarajevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Ognjenka Milićević]], rediteljka<ref name=milicevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 335.<br>''“Milićević Ognjenka, reditelj, teatrolog i prevodilac. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Kokan Mladenović]], redatelj<ref name=kokan1>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html Jugosloveni su prošli kao Hazari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105030313/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html |date=2012-01-05 }} Press Online. ''Rade Stanić; 03.11.2011.''</ref><ref name=kokan2>[http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ Fašizam počinje od jednog prekršaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013163926/http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ |date=2012-10-13 }} Novosti. ''Goran Plavšić; 08.10.2012.''</ref><ref name=kokan3>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi Kokan Mladenović: Fajront u balkanskoj krčmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233204/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Vukica Strugar; 12.02.2011.''</ref><ref name=kokan4>[http://www.naslovi.net/2011-02-27/blic/kokan-mladenovic-placamo-cenu-estradizacije-nasih-zivota/2363702 Kokan Mladenović: Plaćamo cenu estradizacije naših života]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Naslovi.net ''Aleksandar Nikolić; 27.02.2011.''</ref> * [[Dragana Mrkić]], režiser, ranije glumica<ref name=mrkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 365.<br>''“Mrkić Dragana, glumica, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ranko Munitić]], filmski kritičar i teoretičar<ref name=munitic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 367.<br>''“Munitić Ranko, filmski i TV scenarista, pisac o filmu i srodnim umetnostima, autor i voditelj radio i TV emisija; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dino Mustafić]], reditelj<ref name=mustafic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref><ref name=mustafic2>[https://twitter.com/mdinodino/status/887975511045156864 (Twitter status:) Živeći i radeći na Balkanu uvjerio sam se kako jedino identitarno i politički ima smisla biti Jugosloven!] MdinoDino@Twitter. ''Dino Mustafić; 20.07.2017.''</ref><ref name=mustafic3>[https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ Dino Mustafić: Kod nas se nacionalizam kao pantljičara uspinje od portira do akademika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101043711/https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ |date=2023-01-01 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 04.12.2022.''<br>''“Moje jugoslovenstvo je kulturni identitet, duhovni prostor kojeg živim intezivno. Ima tu i mog inata prema onim kojim je Jugoslavija postala psovka. Biti Jugoslaven danas nije samo politički stav veći je i etički. Svojevrsni vid otpora nacionalističkom ološu, možda jedna odgovornija forma antinacionalizma. Ako je nekom najvažnije da bude Hrvat ili Srbin ili Bošnjak po liniji svoje nacionalne pripadnosti, onda je potpuno prirodno da možete biti Jugoslaven po liniji svoje nadnacionalne pripadnosti.”''</ref> * [[Goran Paskaljević]], reditelj<ref name=paskaljevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 400.<br>''“Paskaljević Goran, filmski reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Srbin.”''</ref><ref name=paskaljevic2>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19920905|page:8 Jedan film dve zastave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240324152716/https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp{{!}}issue:UB_00064_19920905{{!}}page:8 |date=2024-03-24 }} Nedeljna Borba, ''05/06.09.1992.'', str. 8.<br>''“Ja sam najpre filmadžija, pa Jugosloven, pa Srbin.”''</ref> * [[Borka Pavićević]], dramaturškinja<ref name=pavicevic1>[https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ Komemoracija Borki Pavićević: Vikala je iz sveg glasa – ne igraj se sa istinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103233515/https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ |date=2023-01-03 }} N1 SRB. ''FoNet; 04.07.2019.''<br>''On je dodao da je Pavićević ostala Jugoslovenka, a da bi se danas u Jugoslaviji slavio Dan boraca i podsetio na stihove “Naša borba zahteva, kad se gine da se peva”.''</ref><ref name=pavicevic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika Borka Pavićević: Jugoslavija je aktuelna zbog aktuelnih politika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074946/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika |date=2022-10-11 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 12.04.2017.''<br>''Ipak, kao Jugoslovenka, kao neko ko je rođen i ko je živio u “mraku socijalizma”, možete li zamisliti zajednicu čije bi “rotirajuće predsjedništvo”, pored “kralja ujedinitelja” Aleksandra Vučića, činili Bakir Izetbegović, Đorđe Ivanov, Kolinda Grabar-Kitarović, Filip Vujanović, Borut Pahor? Kakva bi to uopšte država bila? - “Mogu da zamislim samo jednu Jugoslaviju, u kojoj bi se ovi koji danas protestuju na beogradskim ulicama povezali sa ljudima iz kulture koji su svojevremeno potpisivali peticije protiv ministra Hasanbegovića, sa radnicima koji su peške iz Tuzle išli do granice sa Hrvatskom, sa… Ko piše o štrajku radnika u Bosni, taj želi da u Srbiju unese nered. Sećate li se toga? Takve rečenice su u to vreme izgovarali oni koji bi danas da prave nekakvu “staru Jugoslaviju plus Albanija”.”''</ref> * [[Josip Pejaković]], glumac<ref name=pejakovic>[https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje Josip Pejaković u Trebinju izveo monodramu "Ućerivanje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120050038/https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje |date=2025-01-20 }} [[Dnevni avaz]]. ''P.M.; 20.03.2015.''<br>''Pejaković kaže da je monodrama „Ućerivanje“ imala dobar prijem i Hrvatskoj, mada je bilo negativne atmosfere zbog toga što se on izjasnio kao Jugosloven. „Kako neko ko se zove Josip može da se izjašnjava kao Jugosloven. Sve je kulminiralo incidentom tako da je prilikom izvođenja monodrame u Zadru i policija morala da osigurava,“ objasnio je Pejaković.''</ref> * [[Katarina Pejović]], dramaturškinja<ref name=pejovic1>[https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ Katarina Pejović: Jedini način da iskorenimo fašizam je da razumemo te ljude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130022252/https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ |date=2023-01-30 }} Nova.rs. ''Suzana Sudar; 02.01.2022.''<br>''“Kao Stari Grci ili Rimljani, mi koji se osećamo Jugoslovenima smo vrsta u izumiranju.”''</ref> * [[Darko Perić]], glumac<ref name=dperic1>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 Najpoznatiji glumac iz Srbije u svetu: Samo Đoković i Modrić popularniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011233951/https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 |date=2022-10-11 }} [[B92]]. ''Tara Tomović; 24.09.2018.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji. Sebe i dalje smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Pogačić]], reditelj<ref name=pogacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 437.<br>''“Pogačić Vladimir, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Radko Polič]], glumac<ref name=polic1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w Radko Polič: Biće ponovo Jugoslavije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126045237/https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w |date=2022-11-26 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Simonida Milojković; 24.11.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven i znam da ćemo nekada, kad-tad, ponovo biti zajedno.”''</ref><ref name=polic2>[https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 Radko Polič: Ostao sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112220630/https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 |date=2022-11-12 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 23.02.2014.''<br>''“Uvek ću govoriti da sam Jugosloven, makar me i vređali zbog toga, kaže slovenački glumac Radko Polič.”''</ref> * [[Mladen Popović]], dramaturg<ref name=mladenpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 445.<br>''“Popović Mladen, dramaturg; urednik Filmske redakcije RTS. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Prokić]], dramaturg<ref name=prokic1>[http://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU Intervju – Nenad Prokić: Srbija je počela da se trijezni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226005905/https://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU |date=2023-02-26 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragan Banjac; 02.09.2013.''</ref> * [[Ljubiša Ristić]], režiser<ref name=ristic1>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm Ko je ovaj čovek? Ljubiša Ristić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202521/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm |date=2016-03-04 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 21.04.2000.''<br>''“Nacionalnost - Jugosloven.”''</ref><ref name=ristic2>[http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 Ljubiša Ristić: Trećerazredni umetnici su stubovi naše kulture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208091536/http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 |date=2014-02-08 }} Kurir. ''Ljubomir Radanov; 02.01.2014.''<br>''“Ja sam Jugosloven. Dopalo se to nekom ili ne.”''</ref><ref name=ristic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482-483.<br>''“Ristić Ljubiša, pozorišni reditelj; predsednik Jugoslovenske udružene levice - JUL (od '95). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Savić]], glumica<ref name=olgasavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Olga, glumica; član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Egon Savin]], redatelj<ref name=savin1>[https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara Još živi virtuelna država umjetnika i nostalgičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207014024/https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara |date=2023-02-07 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 29.11.2022.''<br>''“Ja sam Jugosloven po opredjeljenju, jer iako Jugoslavije nema, ja sam još živ”, kazao je u intervjuu za “Vijesti” poznati pozorišni reditelj Egon Savin.''</ref><ref name=savin2>[https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 Egon Savin: Materijalnim bogatstvom smo opsednuti toliko da preziremo ljude koji nemaju ništa!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011003004/https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 |date=2022-10-11 }} Elle Serbia. ''Tamara Nikčević; 20.11.2016.''<br>''“Jevrejin sam rođen u multietničkom Sarajevu, studirao u multietničkom Beogradu, volim multietnički Njujork i Pariz… Ateista sam, pa šta da budem do – Jugosloven?! Iako te države više nema, ja još – postojim.”''</ref> * [[Žorž Skrigin]], reditelj<ref name=skrigin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 508.<br>''“Skrigin Georgije-Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gorčin Stojanović]], reditelj<ref name=gstojanovic1>[https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji Najviše Jugoslovena u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107224840/https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji |date=2023-01-07 }} Novi magazin. ''IJ; 16.09.2012.''<br>''“Beogradski pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović takođe se deklariše kao Jugosloven, iako to nije činio kada je ta ideologija bila dominantna: - Ideja jugoslovenstva nije politička, već pre svega kulturna. Bazirana je na povezivanju naroda koji imaju kulturne i jezičke srodnosti. Nema veze sa titoizmom i nije suprotna ni srpstvu, ni hrvatstvu. U pitanju je ideja koja je opstala kroz decenije, jer ne umiru ideje, već države, rekao je Stojanović.”''</ref><ref name=gstojanovic2>[http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako Iyu, naopako!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031085846/http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako |date=2010-10-31 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Gorčin Stojanović; 29.10.2010.''<br>''“I, uzgred, ako je kome bitno, potpisnik se deklariše, otkako, hvala Bogu, nema Jugoslavije, kao - Jugosloven. Bez sentimenta, bez žala.”''</ref> * [[Abdurrahman Šalja]], glumac<ref name=salja1>[https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ Bekim Fehmiu – Blistavo i Strašno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208034724/https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ |date=2023-02-08 }} Pulse Magazin. ''Boban Savković; 16.06.2010.''<br>''“Kao i pokojni Abdurahman Šalja bio je Albanac ali i Jugosloven…u onom smislu Kusturičinih likova koji, mrtvi, odlaze nekuda na plutajućem ostrvu.”''</ref> * [[Rade Šerbedžija]], glumac, glazbenik<ref name=serbedzija1>[http://arhiva.alo.rs/v-i-p/svetski-dzet-set/serbedzija-srecan-sam-sto-me-zovu-srbinom-iz-hrvatske-foto/59916 Šerbedžija: Srećan sam što me zovu Srbinom iz Hrvatske!] Alo.rs ''Jutarnji list; 01.07.2014.''<br>''“Istina je, ja se osećam različito. Nekada kao Jugosloven, zbog zemlje i naroda, drugo, kao hrvatski glumac, zagrebački dečko, kao što govorite, pričao sam kajkavski i još uvek tako govorim kad dođem u Zagreb, ali naravno da držim do svojih korena i do tog specijalnog mentaliteta Srbina iz Hrvatske. Kao i do svoje regije u kojoj sam rođen, a to je Lika, i to je nešto do čega mi je naročito stalo, kao uostalom i do Slavonije, u kojoj sam odrastao.”''</ref> * [[Slavko Štimac]], glumac<ref name=stimac1>[https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. Slavko Štimac: „Dobar čovek ne može biti lud“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804003025/https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. |date=2024-08-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''DanasOnline; 13.07.2024.''<br>''“Štimca predstavljaju kao srpsko-hrvatskog glumca, ali on sebe vidi kao Jugoslovena i Ličanina.”''</ref> * [[Feđa Štukan]], glumac<ref name=stukan1>[https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ Promocija knjige „Blank“ glumca Feđe Štukana u Zrenjaninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106064842/https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ |date=2022-11-06 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''M. P.; 26.10.2022.''<br>''“Ja se i danas izjašnjavam kao Jugosloven, nemam problem da kažem da sam u Jugoslaviji naučio sve vrednosti kojima se vodim i danas, a na prvom mestu je ljudski kvalitet.”''</ref><ref name=stukan2>[http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom Feđa Štukan: Jugosloven sam i ponosim se svojom domovinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411160843/http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom |date=2013-04-11 }} e-portal.ba ''08.04.2013.''<br>''“Kad već ne mogu da se izjasnim kao stanovnik planete zemlje, shvatio sam da je moja nacionalnost Jugosloven, i nepada mi na pamet da se toga stidim i odričem.”''</ref><ref name=stukan3>[https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ Feđa Štukan: Iza podele i mržnje stoji religija i bogati se na našoj nesreći] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113015556/https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ |date=2022-11-13 }} N1 SRB. ''Novi magazin; 09.09.2022.''<br>''“U Jugoslaviji su me naučili da volim sve ljude podjednako zato sa izjašnjavam kao Jugosloven.”''</ref> * [[Jelena Tinska]], glumica<ref name=tinska>[https://twitter.com/JelenaTinska/status/1557072991657369600?cxt=HHwWgIC90dvo6psrAAAA (Twitter status:) ja sam rodjens u zemlji koje vise nema na mapi Ja sam Jugoslovenka i umrecu kao Jugoslovenka Ljupka oko pupka] JelenaTinska@Twitter. ''Jelena Tinska; 09.08.2022.''</ref> * [[Darko Trešnjak]], režiser<ref name=tresnjak1>[https://www.glasamerike.net/a/1936843.html Trešnjak: Bilo bi lepo režirati na Balkanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602043134/https://www.glasamerike.net/a/1936843.html |date=2023-06-02 }} Glas Amerike. ''Helena Đorđević; 14.06.2014.''<br>''“Mi smo se preselili ovde 1976. i to je još uvek bila Jugoslavija i tako uvek kada me ljudi pitaju uvek kažem da sam Jugosloven jer je to jedina stvar koju sam znao.”''</ref> * [[Sergej Trifunović]], glumac<ref name=strifunovic1>[https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw (Twitter komentar:) Ne. Jugosloven, Levičar, Glumac i Srbin. S nadom da ću postati čovek. Tim redom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101234715/https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw |date=2022-11-01 }} WhistlerDick@Twitter. ''Sergej Trifunović; 06.12.2019.''</ref> * [[Renata Ulmanski]], glumica<ref name=ulmanski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 597.<br>''“Ulmanski Renata, glumica. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mlađa Veselinović]], glumac<ref name=veselinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 609.<br>''“Veselinović Mladen-Mlađa, glumac i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Volk]], pozorišni i filmski kritičar<ref name=volk1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 619.<br>''“Volk Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar; profesor Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (za pr. Istorija filma); šef Katedre za teoriju i istoriju. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stjepan Zaninović]], reditelj<ref name=zaninovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 639.<br>''“Zaninović Stjepan, filmski reditelj i scenarista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stevo Žigon]], glumac<ref name=zigon1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 649.<br>''“Žigon Stevo, glumac i reditelj. […] P: Jugosloven; […].”''</ref><ref name=zigon2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 547.<br>''“Žigon Š. Stevo, glumac i reditelj; generalni sekretar Saveza udruženja dramskih umetnika Jugoslavije (r. 8. XII 1926, Ljubljana). Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Žmukić]], filmski producent, revolucionar<ref name=zmukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 656.<br>''“Žmukić Milan, predsednik Organizacionog odbora BITEF-a; preds. Organizacionog odbora Filmskog festivala u Herceg Novom. […] P: Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Afrić.jpg|Vjeko Afrić Datoteka:Неда Арнерић.jpeg|Neda Arnerić Datoteka:Ivan Bekjarev 2019.jpg|Ivan Bekjarev Datoteka:Adam i berberin prvi ljudi, Jakova Ignjatovića, SNP, 18.11.1969, Ivan Hajtl kao Maksa Svilokosić i Jelica Bjeli kao Fema.jpg|Jelica Bjeli Datoteka:Dragan Bjelogrlic (cropped).jpg|Dragan Bjelogrlić Datoteka:Tanja Bošković, 1975.jpg|Tanja Bošković Datoteka:Karlo Bulic.jpg|Karlo Bulić Datoteka:Бранко Цвејић.jpeg|Branko Cvejić Datoteka:Svetozar Cvetković crop.jpg|Svetozar Cvetković Datoteka:Borivoj Dovniković Bordo 2017.jpg|Borivoj Dovniković Datoteka:OIFF 2015-07-18 212827 - Srđan Dragojević.jpg|Srđan Dragojević Datoteka:Jasna Đuričić, glumica.jpg|Jasna Đuričić Datoteka:Predrag Ejdus 2021 stamp of Serbia.jpg|Predrag Ejdus Datoteka:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|Bekim Fehmiu Datoteka:Greta, stranica 89, drama, Boris Isaković, foto M. Polzović.jpg|Boris Isaković Datoteka:Ita Rina v zrelih letih.jpg|Ita Rina Datoteka:Stefan Kapicic by Gage Skidmore.jpg|Stefan Kapičić Datoteka:Мима Караџић Стара Пазова.png|Mima Karadžić Datoteka:Mirjana Karanović Requiem for Mrs. J. Press Conference Berlinale 2017.jpg|Mirjana Karanović Datoteka:Milenko Maricic 1.jpg|Milenko Maričić Datoteka:Ognjenka Milićević, profesor i dekan FDU.tif|Ognjenka Milićević Datoteka:Ranko Munitic (1943-2009), 1989.jpg|Ranko Munitić Datoteka:Dino Mustafić (cropped).jpg|Dino Mustafić Datoteka:Inaugurazioa (8673787301) (cropped).jpg|Goran Paskaljević Datoteka:Borka Pavićević (34479274674).jpg|Borka Pavićević|Borka Pavićević Datoteka:Darko Peric BW.jpg|Darko Perić Datoteka:Radko Polič 2015.jpg|Radko Polič Datoteka:Portrait of Ljubiša Ristić.jpg|Ljubiša Ristić Datoteka:Egon Savin, foto B. Lučić.jpg|Egon Savin Datoteka:Žorž Skrigin (1943).jpg|Žorž Skrigin Datoteka:Rade Serbedzija 2016-mc.rs.jpg|Rade Šerbedžija Datoteka:Slavko Stimac polovinom 80-ih.jpg|Slavko Štimac Datoteka:Sergej Trifunović.png|Sergej Trifunović Datoteka:Renata Ulmanski, 2019.jpg|Renata Ulmanski Datoteka:Stevo Žigon 1969 1.jpg|Stevo Žigon </gallery> </center> == Fotografija == * [[Ivo Eterović]], fotograf<ref name=eterovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Eterović Ivo, fotograf; majstor fotografije FSJ i Hin EFIAP. […] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stevan Kragujević]], fotoreporter<ref name=kragujevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 251.<br>''“Kragujević Stevan, fotograf. […] P: Jugosloven srpske narodnosti, pravosl.”''</ref> * [[Rizo Šurla]], fotograf, partizan<ref name=surla1>[https://www.youtube.com/watch?v=CSM_Fpjh-dI Ljudi - Fotograf Rizo Širla (Ulcinj, 1971.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019223450/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=CSM_Fpjh-dI |date=2022-10-19 }} YouTube. ''Srđan Karanović; Jugoslavija 1972.''<br>''“I, da Vam kažem još: sad kad je bio popis stanovništva, pita što osjećam. Ja [se] osjećam kao Jugoslaven, drugo ništa, šta imam da... ostajem Jugoslaven.”''</ref><ref name=surla2>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html Ljudi - Fotograf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111100935/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html |date=2023-01-11 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''10.08.2022''<br>''“Jugosloven po ubeđenju, ovaj navijač splitskog Hajduka u emisiji priča o svom životu u Ulcinju.”''</ref><ref name=surla3>[https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 Rizo Šurla, Afrojugoslaven iz Ulcinja: Naša zemlja je što se tiče ravnopravnosti vjerojatno jedinstvena u svijetu, a međusobna mržnja nedokučiva je glupost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111101941/https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 |date=2023-01-11 }} [[Slobodna Dalmacija]]. ''PSD; 24.01.2022.''<br>''“Rizo Šurla ime je i prezime čovjeka koji se najpreciznije može staviti u grupu Afrojugoslavena, iako se on čitav život osjećao kao Jugoslaven, odnosno Crnogorac koji je rođen u Ulcinju i čitav život je proveo u tome primorskom gradu.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujević, portret, okt. 1976.jpg|Stevan Kragujević Datoteka:Rizo Šurla crop.jpg|Rizo Šurla </gallery> </center> == Književnost i pjesništvo== * [[Olja Alvir]], književnica<ref name=alvir1>[https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ Partizanski filmovi – poetika otpora i nade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126234518/https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ |date=2022-11-26 }} Dunav.at ''23.10.2019.''<br>''“Jedna od studentica dobro posjećenih predavanja na Bečkom univerzitetu koju je takođe zainteresovala solidarnosti i zajedništvo protagonista partizanskog filma, jeste Olja Alvir. Mlada spisateljica koja u Beču živi od djetinjstva i čiji su roditelji izbjegli iz Bosne, samu sebe naziva Jugoslovenkom i time pokazuje simpatiju za zemlju čija je osnova bilo zajedništvo svih njenih naroda i narodnosti, a koja je, kako se tvrdilo, nastala u antifašističkoj borbi.”''</ref> * [[Ivo Andrić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 182.<br>''“Poznato mi je da je Marko Ristić javno istupio nakon popisa (u »Politici« 27. IV 1971.) i obrazložio zašto se deklarirao kao Jugoslaven, zbog čega misli da to nije nikakav unitarizam: jer se isto tako osjećao kad je istupao za rješenje hrvatskog pitanja u staroj Jugoslaviji. I Ivo Andrić se tada također upisao kao Jugoslaven. I Oskar Davičo.”''</ref><ref name=andric2>Tošović, Branko: Strane svijeta u Andrićevom životu i stvaralaštvu, u: Kuzmanović, Rajko (ur.): Andrić između Istoka i Zapada. Banja Luka 2022, str. 143.<br>''„Nemamo podataka o tome da li se Andrić konfesionalno izražavao drugačije nego što to nalazimo u njegovim školskim i studentskim dokumentima (kao katolik), ali imamo podataka da se nacionalno drugačije opredjeljuje – od 1951. pa do smrti kao Srbin (u ličnoj karti, vjenčanici, vojnoj knjižici...) i Jugosloven (u popisu stanovništva 1971).“''</ref> * [[Vladimir Arsenijević]], književnik<ref name=arsenijevic1>[http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 O pasošu i putovnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011755/http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 |date=2016-03-05 }} tportal.hr ''Vladimir Arsenijević; 26.06.2012.''<br>''“Vjerujem da je to razlog zbog kog mi je oduvijek bilo znatno lakše identificirati se kao Jugoslaven.”''</ref> * [[Anton Aškerc]], pesnik<ref name=askerc1>Aškerc, Anton: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-YNVE4FUC/ecf67f53-f5ca-416a-a350-bc79be7c6661/PDF Hrvaški »Salon«.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 2 (1899), str. 132.<br>''“Zakaj nismo vsaj vsi Jugoslovani edini v jeziku, v književnosti in umetnosti? Čemu se cepimo in slabimo sami? Čemu? . . .”''</ref> * [[Goran Babić]], književnik<ref name=babic1>[https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga Povratak otpisanoga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119022141/https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga |date=2024-11-19 }} Portal Novosti. ''Marko Pogačar; 18.11.2024.''<br>''“Babić je, bez obzira na u mladosti kritičan stav prema elementima sistema, pa i efemerne rubno "proljećarske" devijacije, deklarirani Jugoslaven i komunist, viđen kao "zadrti šuvarovac" i partijski element koji se zacrtane politike, bez veće osjetljivosti za detalje, nije libio provoditi u praksi, te je oštar kritičar hrvatskog nacionalizma u najrazličitijim njegovim pojavnim oblicima.”''</ref><ref name=babic2>[https://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-goran-babic-ne-verujem-u-sistem-u-kojem-fukara-moze-legalno-unos-21212.html Goran Babić: Ne verujem u sistem u kojem fukara može legalno da pogubi genija] Laguna. ''Branko Rosić; 10.06.2022.''<br>''Meni deluje da ste ostali zauvek Jugosloven iz Hrvatske? - "Pa ja i jesam (ili si tako samo umišljam) daleki nastavljač one hrvatske tradicije koja je u Beogradu vidjela Pijemont, kulu svjetilju južnoga slavenstva, svijetlu tačku na kraju hiljadugodišnjeg tunela kojoj su hrlili ne samo Juraj Križanić („Đuro“ u predratnom izdanju srpske akademije) i onaj Flacijus iz Lobina, koji je svoje protestantske knjige (vidjeti spise Franje Bučara) htio štampati i na ćirilici."''</ref><ref name=babic3>[https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ Veliki povratak i autobiografija Gorana Babića, divnog pjesnika i mračnog proroka koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117044942/https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ |date=2022-11-17 }} telegram.hr ''Dragan Markovina; 06.06.2022.''<br>''“Goran Babić je čovjek o kojem se u Hrvatskoj temeljito šutjelo godinama. Književnik, ljevičar, pripadnik Šuvarove lijeve frakcije u SKH, divan pjesnik i mračni prorok koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu, glavni urednik umnogome ozloglašenog Oka, Mostarac zavičajem iz Opuzena i doline Neretve, školski drug Slobodana Praljka i uvjereni Jugoslaven, na kraju je početkom 1991. otišao iz Zagreba u Beograd, da se nikad ne vrati.”''</ref><ref name=babic4>[https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika Otvoreno djelo velikog pjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926034603/https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika |date=2023-09-26 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Kultura Vijesti; 23.09.2023.''<br>''“Veliki Jugosloven i antinacionalista početkom ratnih sukoba 1991. napušta Hrvatsku i dolazi u Beograd.”''</ref> * [[Vladislav Bajac]], književnik<ref name=bajac1>[https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac Bajac: Sumnja je moje prirodno stanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208072328/https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac |date=2023-02-08 }} Kaleidoskop. ''Jelena Pavlović; 16.03.2017.''<br>''“Nisam nikakav jugonostalgičar niti nostalgičar, ali jesam Jugosloven.”''</ref> * [[Zorica Bajin-Đukanović]], pjesnikinja<ref name=bajindjukanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 30.<br>''“Bajin-Đukanović Zorica, književnik i fotograf; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Benkova]], književnica<ref name=benkova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benkova Vjera, pisac i književni prevodilac; novinar, saradnik Slovačke redakcije Radio N. Sada (od '80). […] P: Slovakinja jugosl. porekla..”''</ref> * [[Oto Bihalji Merin]], književnik, istoričar umetnosti<ref name=bihalji1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 41.<br>''“Bihalji D. Oto, književnik, istoričar umetnosti (r. 3. I. 1904, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Laslo Blašković]], književnik<ref name=blaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 48.<br>''“Blašković Laslo, književnik; sekretar Društva književnika Vojvodine. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Bodirogić]], književnik i izdavač<ref name=bodirogic1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha Bodirogić: Zemlje nastale raspadom Jugoslavije prepune su mržnje i straha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212201/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha |date=2022-10-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 18.04.2020.''<br>''“Ja sam jednostavno Jugosloven i to je tako, niko ne može iz svoje kože.”''</ref><ref name=bodirogic2>[https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ Sanjali najbolji, rasturili najgori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212819/https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ |date=2022-10-20 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Nedim Sejdinović; broj 1590, 24.06.2021.''<br>''“Ono za čime žalim jesu procesi i principi na kojima je nastajala ta zemlja, a oni su bili beskompromisno emancipatorski i prvi put su nam se dogodili na ovim prostorima. U tom smislu ja sam naprosto Jugosloven bez Jugoslavije”, kaže Bodirogić.''</ref> * [[Milena Bogavac]], književnica, dramaturškinja<ref name=bogavac1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ Kolumne Milene Bogavac – od 6. decembra svakog ponedeljka u Danasu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120210820/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ |date=2023-01-20 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Danas Online; 05.12.2021.''<br>''“Deklariše se kao feministikinja, antifašistkinja, Jugoslovenka i borkinja za ljudska prava.”''</ref> * [[Nevena Bojičić]], književna kritičarka<ref name=bojicic1>[https://twitter.com/nevenawednesday/status/1122651234312310785 (Twitter status:) JA SAM : ⚪ straight ⚪ gay ⚪ bisexual 🔘 Jugoslovenka] NevenaWednesday@Twitter. ''Nevena Bojičić; 29.04.2019.''</ref> * [[Dušan Cicvara]], književnik i filmski kritičar<ref name=cicvara1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 70.<br>''“Cicvara Dušan, novinar i književnik. […] P: Jugosloven srpskog porekla, […].”''</ref><ref name=cicvara2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 65.<br>''“Cicvara R. Dušan, novinar i književnik (r. 30. I 1964). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milan Ćurčin]], pjesnik<ref name=curcin1>[https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ Ćurčin – književnik i urednik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816000403/https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ |date=2023-08-16 }} Lobisti.rs. ''Miodrag Skundric; 04.08.2023.''<br>''“Znameniti Pančevac, patriota, doktor nauka, liberal, pesnik, diplomata, novinar, Jugosloven.”''</ref> * [[Oskar Davičo]], književnik i pesnik<ref name=ristic-andric-davico/><ref name=davico>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu Spomen ploča Oskaru Daviču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117034357/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu |date=2022-11-17 }} [[Večernje novosti]]. ''V. N.; 12.04.2012.''<br>''“Ne napuštajući nikad i ni na koji način svoju pripadnost Srbiji, njenom narodu i njenoj literaturi, o čemu ponajbolje svedoči njegova veličanstvena „Srbija“, on je istovremeno bio gorljivi Jugosloven, internacionalista, koji nije podnosio niti jedan od naših brojnih minijaturnih i nepodnošljivih nacionalizama - istakao je Goran Babić.”''</ref> * [[Ivan Ergić]], pjesnik, ranije nogometaš<ref name=ergic1>[http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html Ergić kod Stankovića - glas razuma usred euforije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062841/http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html |date=2015-10-24 }} tportal.hr ''Zrinka Pavlić; 15.06.2014.''<br>''“Em se drznuo kritizirati nogomet u ovo doba koje mnogi doživljavaju kao doba obavezne nacionalne konsolidacije (koja je također predmet Ergićeve kritike), em je s priličnim negodovanjem govorio o uplitanju nacionalizma i religije u sport, em je bez imalo ustezanja izjavio da se izjašnjava kao Jugoslaven.”''</ref><ref name=ergic2>[https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true Ivan Ergić: Katastrofalno je što su nogometaši uzor mladima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110014230/https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true |date=2023-01-10 }} [[Novi list]]. ''Ladislav Tomičić; 18.08.2013.''<br>''“Ja jesam Srbin, ali u kulturalnom smislu uvijek ću biti Jugosloven, kao što danas netko drugi pored pripadnosti svojoj naciji takođe može biti europejac ili nešto treće.”''</ref><ref name=ergic3>[https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ Ivan Ergić, poslednji koji je ugasio svetlo i otpevao “Hej Sloveni”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110015732/https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ |date=2023-01-10 }} reprezentacija.rs ''Admin; 18.05.2019.''<br>''“Ja sam po tom pitanju uvek bio ležeran, nisam se smatrao ništa manjim Srbinom ako sam istovremeno i Jugosloven.”''</ref><ref name=ergic4>[https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ Ivan Ergić, Zanimanje – tragalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922024213/https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ |date=2023-09-22 }} WineStyle. ''Tamara Marković; 03.11.2019.''<br>''“Kada sam u Švajcarskoj osećam se daleko više kao Jugosloven ili Srbin. A kada sam ovde, nemam takav doživljaj. Recimo da mi se taj osećaj pojača kada sam u nekoj drugoj sredini. Za mene je identitet stvar kulturnog, a ne etničkog konteksta.”''</ref> * [[Zdenka Feđver]], književnica<ref name=fedjver1>[https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029220240/https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka |date=2022-10-29 }} XXZ magazin. ''Zdenka Feđver; 25.01.2021.''<br>''Nacionalnost, Jugoslovenka? - “Da.”''</ref> * [[Frida Filipović]], književnik<ref name=filipovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 136.<br>''“Filipović Frida, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref><ref name=filipovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 129.<br>''“Filipović F. Frida, književnik i prevodilac (r. 3. II 1913, Sarajevo). Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref> * [[Hristo Georgijevski]], književnik<ref name=georgijevski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 144-145.<br>''“Georgijevski Hristo, redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (za pr. Makedonska književnost i Književnost za decu). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Goldsworthy]], književnica<ref name=goldsvorti1>[https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ Bilo jednom u Londonu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101185457/https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ |date=2022-11-01 }} Elevate. ''str. 36/37, oktobar 2019.''<br>''“Panelisti su se takođe dotakli različitih slojeva identiteta, pa je tako književnica Goldsvorti za sebe rekla da je i Srpkinja i Jugoslovenka, kao i Britanka.”''</ref><ref name=goldsvorti2>[https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london Once upon a time in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330090505/https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london |date=2023-03-30 }} (na engleskom) anarussellomaljev.com ''Ana Russell-Omaljev, 12.10.2020.''<br>''“The panellists also touched on different layers of identity, with writer Goldsworthy saying that she is both Serbian and Yugoslav, as well as British.”''</ref> * [[Mustafa Karahasan]], književnik<ref name=karahasan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 305.<br>''“Karahasan Mustafa, novinar i književnik, član Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1920 u Skoplju, Jugosloven (pripadnik turske manjine).”''</ref> * [[Danilo Kiš]], književnik<ref name=kis1>Popov, Jovan: [https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf Jež i jorgovan. Skica za uporedni portret Aleksandra Tišme i Danila Kiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202074425/https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf |date=2023-02-02 }}, u: Polja, br. 416 (2001), str. 67.<br>''“Deceniju i po kasnije, u poslednjoj godini svog života, i jednoj od poslednjih njegove zemlje, on objašnjava zašto se ne izjašnjava kao srpski pisac: »u inostranstvu jedva i to znaju šta je Jugosloven, a kamoli Srbin«. Izgovor je lakonski, a i vreme koje sledi veoma brzo će ga demantovati – Evropa će se naprasno zainteresovati za Srbe, na žalost ne na način na koji bismo voleli. Malo dalje, međutim, Kiš precizira da je nacionalnost Jugosloven »jedina tačna oznaka onoga što jesam«.”''</ref> * [[Božo Koprivica]], književnik<ref name=koprivica1>[https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ U fudbalu nema nacionalizma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205195241/https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ |date=2023-02-05 }} Monitor. ''Nastasja Radović; 16.07.2010.''<br>''Vi ste Jugosloven? - “Bio i ostao.”''</ref><ref name=koprivica2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml Ratni i antiratni profiteri kao savest naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013000115/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml |date=2012-10-13 }} [[Glas javnosti]]. ''Radmila Radosavljević; 15.06.2001.''<br>''Još se izjašnjavate kao Jugosloven iz države koja više ne postoji? - “Da. Jer, sve jeste i sve postoji, ako voliš.”''</ref> * [[Miroslav Krleža]], književnik i enciklopedista<ref name=krleza1>Cvitković, Ivan: Krleža, Hrvati i Srbi. Sarajevo 1991, str. 7.<br>''Bio sam dobar Jugoslaven i danas sam to, isticao je 1976. godine.''</ref><ref name=krleza2>Matvejević, Predrag: Granice i sudbine. O jugoslavenstvu prije i poslije Jugoslavije. Zagreb 2015, str. 267.<br>''“Često to meni negiraju, a ja sam Jugoslaven ali ne iz perspektive Aleksandra Karađorđevića ni Pere Živkovića.“''</ref> * [[Zofka Kveder]], književnica<ref name=kveder1>Свирчев, Жарка: [https://journal.knjizenstvo.rs/index.php/knjizenstvo/article/view/271/267 Југославенска жена – форум модерне списатељице], у: Књиженство, год. 5 br. 5 (2015).<br>''“Словенке ме неће више, Хрватице ме не признају још за „своју“, Српкиње такође не. Истина је, да то понекад боли, али ми такође даје снагу да останем што сам: Југославенка.”''</ref> * [[Jožef Levičnik]], književnik, glazbenik<ref name=levicnik1>Levičnik, Jos.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kteri narod je najbolj izobražen v Evropi?], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 49 (08.12.1858), str. 390.<br>''“Mi Jugoslaveni („divji narod“, se vé da!) navadno čakamo, da nas smert sama pokosi.”''</ref> * [[Milenko Maticki]], književnik, novinar<ref name=maticki1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 313.<br>''“Maticki Milenko, književnik; urednik "Politikinog" podlistka "Politika za decu". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Predrag Matvejević]], književnik<ref name=matvejevic1>Majdzik Papić, Katarzyna: [https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Zwischen den Welten. Postjugoslawische Literatur im Spannungsfeld der Übersetzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106054123/https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=2023-01-06 }}, u: Dampc-Jarosz, Renata/Kałuża, Anna (ur.): Narrative des Wandels. Transformationsprozesse nach 1989 in den mittel- und osteuropäischen Literaturen. 2022, str. 297 nap. 54. (na nemačkom) <br>''Der Interpretationskontext für Matvejevićs Texte ist in erster Linie der Mittelmeerraum (obwohl der Autor sich selbst als Jugoslawe bezeichnete und notabene in der multiethnischen Stadt Mostar geboren wurde): „Der Horizont der Existenz ist die Identität, die sich aus der Zugehörigkeit zu einer bestimmten Kultur ergibt, die für Matvejević die mediterrane Zivilisation ist.“''</ref><ref name=matvejevic2>[https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ Kome je pukla ‘Žica’?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107094902/https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ |date=2023-01-07 }} Ravno do dna. ''Jelena Svilar; 08.01.2012.''<br>''“Neobično je, nakon tolikih godina terora raznih promotera vlastitih ega koji navodno djeluju u nacionalnom interesu, u eteru javne televizije čuti intervju s čovjekom zbog kojeg ćete konačno doživjeti stanoviti ushit što pripadate istom narodu, iako je upravo nacionalni identitet ono što Matvejević, kao deklarirani Jugoslaven, nikada nije osjećao imanentnim sebi samom.”''</ref><ref name=matvejevic3>[https://www.portalnovosti.com/borac-protiv-politika-gluposti Borac protiv politika gluposti] Portal Novosti. ''N.J.; 16.02.2017.''<br>''“Predrag Matvejević je bio Jugoslaven, ali nije bio protiv nacionalnih identiteta jer je pomagao i hrvatske disidente, rečeno je na tribini ‘Ostavština Predraga Matvejevića’, održanoj 14. februara u prostorijama ‘Privrednika’ u Zagrebu.”''</ref><ref name=matvejevic4>[https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ Pisac i kritičar Božo Koprivica o mediteranstvu i jugoslovenstvu književnog velikana: Predragu Matvejeviću se njegov rodni grad Mostar odužio varvarskim činom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108022018/https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ |date=2023-01-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 06.07.2022.''<br>''“Matvejević je bio Jugosloven, njegovo jugoslovenstvo počelo je kada je sa trinaest godina pristupio partizanima. […] On nije prestao da bude Jugosloven ni u najtežim trenucima, kada je HDZ preuzeo vlast u Hrvatskoj i kada je bio progonjen. […] Verujem, nažalost, da bi se nekome ko je ostao Jugosloven kao Matvejević desila ista moralna pizdarija, rušenje rodne kuće, i da je ta kuća bila u Beogradu ili bilo gde drugde na ovom prostoru.”''</ref> * [[Antun Mihanović]], književnik, pravnik, diplomata<ref name=mihanovic1>Шишић, Фердо: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/1937-Jugoslovenska-Misao.pdf Југословенска мисао. Историја идеје југословенског народног уједињења и ослобођења од 1790-1918.] Београд 1937, стр. 79.<br>''“Поносим се и тиме, што сам дошао и к Вашој Пресвијетлости, као к једином кнезу (владаоцу) нашега илирског народа.”</ref> * [[Milan Milišić]], pesnik<ref name=milisic1>Kazalište Marin Držić: [https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf Kad je Bog stvarao Dubrovnik.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004165511/https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf |date=2023-10-04 }} Dubrovnik 2015, str. 22.<br>''“Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osjećao i izjašnjavao kao Jugoslaven, ubijen projektilom Jugoslavenske narodne armije.”''</ref><ref name=milisic2>[http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ Beatnici su danas aktualniji nego ikad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020073058/http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ |date=2013-10-20 }} Novosti. ''Rade Dragojević; broj 648, 19.05.2012., broj 648''<br>''“Baš kao i Danilo Kiš ili Predrag Matvejević, i Milan Milišić bio je kozmopolita i uvjereni Jugoslaven, ali i Dubrovčanin.”''</ref><ref name=milisic3>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 04.10.2010.''</ref> * [[Pero Mužijević]], književni kritičar, univerzitetski profesor<ref name=muzijevic1>[http://www.republika.co.rs/322-323/34.html In memoriam Pero Mužijević (1934-2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107102741/http://www.republika.co.rs/322-323/34.html |date=2023-01-07 }} Republika. ''Nastasja Radović, Nebojša Popov; broj 322-323, 01-31.12.2003.''<br>''“Pero Mužijević je bio autentičan Jugosloven, vezan za Bosnu, rođenjem i uspomenama, Beograđanin, bez kojeg se ne može zamisliti priča o našoj književnoj boemiji, nenadmašan kozer, humanista po načinu života a ne parolama, intelektualac, pre svega po osećaju sveta...”.''</ref> * [[Vladimir Nazor]], pjesnik, književnik<ref name=nazor1>Roksandić, Drago: [http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf Prvi kongres kulturnih radnika Hrvatske (Topusko, 25.–27. lipnja 1944.): iskustvo i aproprijacije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153912/http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf |date=2024-12-25 }}, u: Roksandić, Drago/Cvijović Javorina, Ivana (ur.): Intelektualci i rat 1939.–1947. Zbornik radova s međunarodnog skupa Desničini susreti 2011. Zagreb 2012, str. 106.<br>''Nazorov je samostalni poziv bio akt svojevrsne autentične kulturne revolucije. […] On je postavio i ključno pitanje, kao Hrvat i Jugoslaven: “Kako ćemo najuspješnije postići da u našoj federativnoj državi – ne dirajući u značajne osobine pojedinih naroda, koji je grade – gajimo kulturu što više zajedničkog (Nazorov kurziv – D.R.) duha i ideala?”''</ref> * [[Elvedin Nezirović]], književnik<ref name=nezirovic1>[https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu Ovdje je kultura izgubila svoju prosvjetiteljsku ulogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021193823/https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu |date=2022-10-21 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vujica Ognjenović; 15.06.2019.''<br>''“U tom smislu, ja sam bio i ostao Jugosloven i kao takav duboko sam razočaran stvarnošću u kojoj živim.”''</ref> * [[Andrej Nikolaidis]], književnik i publicist<ref name=nikolaidis>[https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi Andrej Nikolaidis: Jugosloven sam po nadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009020636/https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi |date=2022-10-09 }} Portal Novosti. ''Davor Konjikušić; 17.01.2017.''<br>''Možemo li reći da ste vi zapravo Jugoslaven? - “Ja to nedvojbeno jesam. I po rođenju i po kulturi. I najvažnije: po nadi.”''</ref> * [[Grozdana Olujić]], književnica<ref name=olujic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 389-390.<br>''“Olujić Grozdana, književnik, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Muharem Omerović]], pjesnik<ref name=omerovic1>[https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli Narodu nije ništa, a sve ga boli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031233016/https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli |date=2022-10-31 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 28.06.2021.''<br>''“Muharem Omerović se u popisu stanovništva uvijek izjašnjavao kao Musliman govoreći da se on osjeća i kao Jugosloven i da će jednog dana narodi Jugoslavije "ako ne budu imali dovoljno zlata praviti Tita i od blata"!”''</ref> * [[Eliezer Papo]], književnik i rabin<ref name=papo1>[https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ Eliezer Papo: Naravno da sam jugonostalgičan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615235228/https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ |date=2023-06-15 }} Javni servis. ''Anđelka Cvijić; 16.09.2022.''<br>''Kažete da ste Sarajlija, Bosanac i Jugosloven. Šta vam je to značilo pre rata, šta znači sada kad Jugoslavije nema? - “Prije rata su sva ta tri pridjeva upućivala na jednu te istu puku realnost, jer tad nisam bio samo IZ Sarajeva/Bosne i Hercegovine/Jugoslavije, nego i U Sarajevu/Bosni i Hercegovini/Jugoslaviji. Danas sva tri označavaju prvenstveno kulturu, mentalitet, pogled na svijet.”''</ref> * [[Siniša Pavić]], scenarista<ref name=pavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 403.<br>''“Pavić Siniša, književnik i scenarista; sudija Okružnog suda u Beogradu (od '66). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavić A. Siniša, književnik; sudija Okružnog suda u Beogradu (r. 22. I 1933, Sinj). Jugosloven.”''</ref> * [[Muharem Pervić]], književni kritičar<ref name=pervic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 417.<br>''“Pervić Muharem, književnik; književni i pozorišni kritičar. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Janko Pukmeister]], pjesnik, književnik<ref name=pukmeister1>Vijanski, Janko [Janko Pukmeister (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kako Slovenci kruh čislajo], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 9 (03.03.1858), str. 67.<br>''“Tudi pri nas Jugoslovanih je ta običaj navaden.”''</ref> * [[Dušan Radović]], književnik<ref name=radovic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ Lični stav Dušana Petričića: Duško Radović je prezirao kalkulantski patriotizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107111056/https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dušan Petričić; 12.12.2022.''<br>''“Mnogi imaju dilemu, na kojoj strani bi Duško Radović danas bio u ovoj našoj podeljenoj, razorenoj i moralno posrnuloj državi. Znam da je Duško bio iskreni Jugosloven, znam da je bio ateista, znam da je iz dubine duše prezirao lažni i kalkulantski patriotizam i znam za njegov otvoreni i duboki animozitet prema onoj raščupanoj, bradatoj i primitivnoj četničkoj Srbiji.”''</ref> * [[Vujica Rešin Tucić]], književnik<ref name=resintucic1>Milenković, Nebojša: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Vujica Rešin Tucić. Tradicija avangarde.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425054218/https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf |date=2024-04-25 }} Novi Sad 2011, str. 64.<br>''“Uprkos brojnim razočarenjima, Rešin Tucić se čitavog života izjašnjavao kao Jugosloven i kao komunista – kao takav, čak i nakon ratnih devedesetih, u svim centrima bivše nam države bio je rado viđen gost.”''</ref><ref name=resintucic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 480.<br>''“Rešin Tucić Vujica, književnik; dramaturg u Radio N. Sadu (od '75). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Marko Ristić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico/> * [[Izet Sarajlić]], književnik, pjesnik<ref name=sarajlic1>[https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic Moram natrag u Sarajevo - ja sam Sarajlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021846/https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 15.03.2019.''<br>''I jednom će negdje kazati: “Ja sam po nacionalnosti Sarajlija i Jugosloven”.''</ref> * [[Bekim Sejranović]], književnik<ref name=sejranovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ Balkan i književnost: Bekim Sejranović, „stranac u Sloveniji, u Hrvatskoj, u Bosni i bilo gde drugo na svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004011248/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ |date=2023-10-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.05.2022.''<br>''Njegov odnos prema Bosni teško je opisati, kaže profesor Svan Monsland. „Bio je Bosanac, Hrvat, Jugosloven, Skandinavac, ali se najslobodnije osećao u Rijeci“, dodaje ovaj profesor.''</ref> * [[Dejan Tiago Stanković]], književnik i prevodilac<ref name=tiagostankovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ Dejan Tiago Stanković: Književna ‘kometa’ i uvek odani, nasmejani prijatelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231221742/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ |date=2022-12-31 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.12.2022.''<br>''“Tiago Stanković je bio i jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i deklarisao se kao Jugosloven.”''</ref><ref name=tiagostankovic2>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota Dejan Tiago Stanković: Oličenje radosti života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226001023/https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota |date=2024-12-26 }} [[NIN]]. ''Aleksa Anđelić; 21.12.2024.''<br>''“Bio je jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i izjašnjavao se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Vlada Stojiljković]], književnik<ref name=stojiljkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 541.<br>''“Stojiljković Vlada, književnik i književni prevodilac; novinar u Radio Beogradu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Darko Suvin]], teoretičar, povjesničar i kritičar književnosti i kulture<ref name=suvin1>[https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ Darko Suvin: „Svaki malo bistriji ekonomist danas bi mogao ustanoviti da se u prvih 30 godina SFRJ živjelo materijalno bolje nego danas“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227214155/https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ |date=2023-02-27 }} Mašina. ''Mašina; 27.02.2023.''<br>''Prvo, o nacionalizmu. Dijelim stav Alekse Đilasa u intervjuu 2009, koji je na pitanje „Izjašnjavali ste se kao Jugosloven?“ odgovorio: „To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin…. Jugoslavija nije bila veštačka tvorevina i za mene je njen dugi, krvavi raspad, koji se možda još nije završio, upravo dokaz da je ona bila jedino demokratsko rešenje za jugoslovensko nacionalno pitanje.“''</ref> * [[August Šenoa]], književnik<ref name=senoa1>Janjetović, Zoran: [https://hrcak.srce.hr/file/74496 Prilozi o hrvatskoj kulturi na stranicama ''Politikinog zabavnika'' u razdoblju socijalističke Jugoslavije]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Historijski zbornik, god. 61 br. 2 (2008), str. 382.<br>''“Osim što je bio jedan od najvećih hrvatskih književnika, Šenoa je bio i dobar Jugoslaven, što ga je također činilo poželjnim, čak i u vrijeme kad je Jugoslavija prestala postojati.”''</ref><ref name=senoa2>Barac, Antun: August Šenoa. Studija. Zagreb 1926, str. 82.<br>''“[…]: po svome je shvatanju Jugoslaven, ali područje svog rada ograničuje na hrvatstvo, boreći se u njemu za misao kulturnog pridizanja, dižući mu svijest i ponos.”''</ref> * [[Ivana Šćepanović]], književni prevodilac<ref name=scepanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 553.<br>''“Šćepanović Ivana, književni prevodilac; zamenik gl. urednika časopisa za flamansku i holandsku književnost "Erazmo"; urednik IP "Prometej", N. Sad. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zvonimir Šubić]], književnik<ref name=subic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 710.<br>''“Šubić Zvonimir, književnik, r. 1902 u Srebrenici, Jugosloven.”''</ref> * [[Gvido Tartalja]], književnik<ref name=tartalja1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 719.<br>''“Tartalja Gvido, književnik, urednik Izdavačkog preduzeća »Prosveta«, r. 1899 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Tišma]], književnik<ref name=stisma1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet Slobodan Tišma: Vojvodina je izgubila identitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320181732/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet |date=2023-03-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 01.06.2020.''<br>''“Bio sam Jugosloven i to sam i ostao.”''</ref><ref name=stisma2>[https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ Svako vreme ima svoju estetiku i svoj moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201055415/https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ |date=2022-12-01 }} CorD magazin. ''Zorica Todorović Mirković; 01.10.2021.''<br>''“Novosadjanin od glave do pete, a izjašnjava se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Todorović]], književnik, novinar<ref name=dtodorovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 578-579.<br>''“Todorović Dragan, novinar i rok kritičar, radio i TV voditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Lovro Toman]], pjesnik, političar<ref name=toman1>Matica slovenska v Ljubljani: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qacb9UCdkm5brjJ1gUzqcY37J5v9Gvgg-yzkIw0eRpu54k0nI7epR_1opdVzuMQvz4gs233-y2qf1En2JRr4z8nh1KnoDPg2c96a7cAe-DayW2y6sDhqUIUXu6rxYqJA2CCAVrFP59wL4igcVfkDX0XMKJawHWzrHPJqs-ANDz5M8dZ4PmgV9Ut5o70IWDOHuw55CPueza9qmDl0Fd-xHIl_kV-Gd0O_19tkVeel9IWENCxllFHmpZPqqPMyyo6MF7Vw3fMa Dr. Lovro Toman.] Ljubljana 1876, str. 58.<br>''“Ako pa hoče nas še v eno mer na sumu imeti, naj pomisli, da se Jugoslovani tolažimo z zvesto svojo zavestjo in z zgodovino, da so prešla ministerstva: Kavničevo, Meternihovo in Bahovo, – Jugoslovani pa so vendar ostali in da bodo tudi še pretrpeli ministerstvo Schmerlingovo.”''</ref> * [[Marko Tomaš]], pjesnik<ref name=mtomas1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo Tomaš: Bosanstvo se negira jer podsjeća na jugoslovenstvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019030251/https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo |date=2022-10-19 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Jasmin Agić; 23.09.2017.''<br>''“Gledaj, ja sam Jugosloven, i tako sam se izjašnjavao dok se to moglo, a sada sam ostali i nepriznat ukoliko se tako izjašnjavam.”''</ref><ref name=mtomas2>[https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ Marko Tomaš i Đorđe Gregović gosti književnog programa Dublin Pub-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226015246/https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ |date=2023-02-26 }} Primorski Portal. ''Primorski Portal; 20.02.2023.''<br>''“Marko Tomaš je pjesnik, boem, meštar od riječi, Jugosloven.”''</ref> * [[Mato Topalović]], pjesnik, sveštenik<ref name=topalovic1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/topalovic-mato Topalović, Mato] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Ilirskomu pokretu pridružio se domoljubnim i prigodničarskim pjesmama tiskanima u Danici od 1835 (skupljenima u knjizi Odziv rodoljubivog serca, 1842), pod imenima Ilir iz Slavonije i Rodoljub Zdenčanin, te člancima u Narodnim novinama; njegova pjesma Silni hrabri graničari pjevala se kao graničarska himna.”''</ref> * [[Juraj Tordinac]], pesnik<ref name=tordinac1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/tordinac-juraj Tordinac, Juraj] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Kao zagovornik narodnoga preporoda, pod pseudonimom Ilir iz Slavonije, surađivao je u Danici (1835–42), u kojoj je, pišući stihom narodne pjesme, objavljivao domoljubnu (Slavonija sestram, 1835; Moja domovina, 1838; Rodu na poštenje, 1838) i refleksivnu poeziju (Moje pjesni, 1840; Sreća pjesnička, 1840).”''</ref><ref name=tordinac2>Horvat, Rudolf: Slike iz hrvatske povjesti. Zagreb 1910, str. 132.<br>''“Kao »Ilir iz Slavonije« počeo je Tordinac već god. 1835. pisati pjesme za Gajevu »Danicu«.”''</ref> * [[Janez Trdina]], književnik<ref name=trdina1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 302.<br>''“Slovenac Janez Trdina, osvedočeni Jugosloven profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti na rečkoj gimnaziji dao je u VIII razredu 1864-1865 pismeni zadatak »Hrvati i Srbi, ljubite se«.”''</ref> * [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]], književnik<ref name=mvesovic1>[http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 S. Kordić: Zašto ovdje nema prijevoda ako govorimo četiri jezika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305071039/http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 |date=2016-03-05 }} [[Večernji list]]. ''Denis Derk; 15.11.2013.''<br>''“Na posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini odgovorio sam da sam Jugoslaven, da mi je materinji jezik srpsko-hrvatski te da sam ateist.”''</ref><ref name=mvesovic2>[https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ Marko Vešović: Nešto kao dnevnički zapisi (3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080947/https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 06.07.2021.''<br>''Sjetih se posljednjeg popisa u BIH, kad sam popisivačima rekao: “Po vjeri sam pravoslavni ateista, jezik mi je srpskohrvatski, po nacionalnosti sam Jugosloven”.''</ref><ref name=mvesovic3>[https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ Marko Vešović Svaštara (I): Mržnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080944/https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 02.11.2018.''<br>''“Ali moja mržnja je nestala otkako sam po nacionalnosti Jugosloven.”''</ref> * [[Radonja Vešović]], književnik<ref name=rvesovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 610.<br>''“Vešović Radonja, novinar i književnik, akademik. […] P: Crnogorac - Jugosloven.”''</ref><ref name=rvesovic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 760-761.<br>''“Vešović Radonja: književnik, službenik Ureda za informacije Izvršnog veća NR Crne Gore, urednik književnog časopisa »Susreti«, rez. kapetan, r. 1924 u Rijeci Marinića, Srez invangradski [sic!], Jugosloven.”''</ref> * [[Krinka Vidaković-Petrov]], književnik, direktorica Memorijalnog centra „Staro sajmište"<ref name=vidakovicpetrov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 611.<br>''“Vidaković-Petrov Krinka, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Velimir Visković]], književni kritičar i leksikograf<ref name=viskovic1>[https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir Rat, mir, Velimir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105105519/https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir |date=2023-01-05 }} Portal Novosti. ''Boris Rašeta; 03.07.2022.''<br>''Izrekao je i rečenicu koja se na ovim televizijama nije dugo čula i neće, o tome kako se oduvijek osjećao “i Hrvatom, i Jugoslavenom”.''</ref> * [[Stanko Vraz]], pjesnik, prevodilac<ref name=vraz1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/vraz-stanko Vraz, Stanko] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Iste je godine u Grazu upoznao Lj. Gaja; surađivao je u Danici od prvoga broja, potpisujući se isprva kao »Ilir iz Štajera«.”''</ref> * [[Slobodan Zubanović]], književnik<ref name=zubanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 646.<br>''“Zubanović Slobodan, književnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zubanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 545.<br>''“Zubanović V. Slobodan, književnik; sekretar redakcije lista Književne novine (r. 16. III 1947). Jugosloven.”''</ref> * [[Nina Živančević]], pjesnikinja<ref name=zivancevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 650.<br>''“Živančević Nina, književnik i književni prevodilac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=zivancevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 548.<br>''“Živančević V. Nina, književnik i prevodilac, slobodni umetnik (r. 30. I 1957.) Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961a 0.jpg|Ivo Andrić Datoteka:Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|Vladimir Arsenijević Datoteka:Anton Aškerc.jpg|Anton Aškerc Datoteka:Vladislav Bajac, Studio Babic.jpg|Vladislav Bajac Datoteka:Zorica Bajin Ðukanovic.jpg|Zorica Bajin-Đukanović Datoteka:Stevan Kragujevic, Oto Bihalji Merin, slikar i istoricar umetnosti, 1990s (cropped).jpg|Oto Bihalji-Merin Datoteka:Oskar Davico 1951.jpg|Oskar Davičo Datoteka:Ivan Ergić.jpg|Ivan Ergić Datoteka:Danilo Kiš 2010 Montenegro stamp.jpg|Danilo Kiš Datoteka:Miroslav Krleža 1953 (cropped).jpg|Miroslav Krleža Datoteka:Zofka_Kveder_1920s.jpg|Zofka Kveder Datoteka:Josip Levičnik.jpg|Jožef Levičnik Datoteka:Predrag Matvejević on Subversive Festival 0 (cropped).jpg|Predrag Matvejević Datoteka:ANTUN-MIHANOVIC.jpg|Antun Mihanović Datoteka:Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg|Vladimir Nazor Datoteka:Grozdana Olujic 3.jpg|Grozdana Olujić Datoteka:Marko-ristic-2.jpg|Marko Ristić Datoteka:Izet Sarajlić.jpg|Izet Sarajlić Datoteka:Dejantiagostankovic (cropped).jpg|Dejan Tiago Stanković Datoteka:August Šenoa.jpg|August Šenoa Datoteka:Gvido Tartalja portrait.jpg|Gvido Tartalja Datoteka:Dragan Todorović (writer).jpg|Dragan Todorović Datoteka:Lovro toman.jpg|Lovro Toman Datoteka:Mato Topalovic 1885 Mayerhofer.png|Mato Topalović Datoteka:Janez Trdina.jpg|Janez Trdina Datoteka:Stanko_Vraz.jpg|Stanko Vraz </gallery> </center> == Komedija == * [[Peđa Bajović]], stand-up komičar<ref name=bajovic1>[https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx Pedja Bajović: "U duši sam Jugoslaven i ne možete mi ništa - osim smijati se"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126003852/https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx |date=2022-11-26 }} index.hr ''18.04.2017.''<br>''“Da, u duši sam Jugoslavenom, ali ne u političkom smislu. Kulturološki se tako osjećam te ne predstavljam nikakvu prijetnju bilo kome.”''</ref><ref name=bajovic2>[https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle Peđa Bajović, stand-up komičar: Prijelomni trenutak je bio odlazak u Seattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152852/https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle |date=2024-12-25 }} akta.ba ''Dnevni list; 19.01.2015.''<br>''“Kroz svoju bio-geografiju sam skupio tri i pol državljanstava i biranje samo jednog od ovih naših identiteta bi bila izdaja ostalih. Kulturološki sam Jugoslaven, a politički sam prilično daleko od toga.”''</ref><ref name=bajovic3>[https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 Peđa Bajović u Clubu Monument!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126011855/https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 |date=2022-11-26 }} ekskluziva.ba ''04.01.2016.''<br>''“Jednostavno, kad se ta zemlja raspala, ja sam već imao 20 godina, dakle bio potpuno formirana ličnost. Sve ovo što je uslijedilo kasnije, nije mi se uspjelo primiti u identitet i ako kažem da sam ovo prvo - onda bih poništio ono drugo ili treće, pa čak i četvrto, a koji su sve dio mog identiteta. Zato, ja sam kulturološki Jugosloven, a imam i papire za to u vidu tri i po državljanstva! Usput, živio sam svuda unaokolo i mislim da, ako nisam u pravu, barem ima pravo na takvo mišljenje.”''</ref><ref name=bajovic4>[https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir Peđa Bajović: Prema onima koji ne izlaze na glasanje osjećam prezir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126012420/https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir |date=2022-11-26 }} Buka. ''10.11.2018.''<br>''“Ja i kulturološki i praktično jesam Jugosloven. Za mene ta nekadašnja tvorevina ni u praktičnom smislu nije prestala da postoji.”''</ref> == Kulinarstvo == * [[Ljubomir Stanišić]], poznati šef kuhinje<ref name=stanisic1>[http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?mm=11&nav_id=653173&yyyy=2012 Ljubomir Stanišić - najtraženiji šef kuhinje u Portugalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221104050126/http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?yyyy=2012&mm=11&nav_id=653173 |date=2022-11-04 }} Super žena. ''Patricia Lazarević; 13.11.2012.''<br>''“Ja se ne deklarišem ni kao Srbin, ni kao Bosanac, već kao Jugosloven i tako će biti do moje smrti, zapravo kao Jugosloven sa portugalskim srcem!”''</ref><ref name=stanisic2>[http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ Kochen, ganz ‘politisch unkorrekt’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211015945/http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ |date=2023-02-11 }} (na njemačkom) Meeting Halfway.<br>''“Ich nenne mich ganz offen einen Jugoslawen, denn meine ganze Familie liebt Sex, deshalb ist auch alles vermischt, Kroaten mit Muslimen, Muslime mit Serben… Obwohl mein Name orthodox ist, bin ich kein religiöser Mensch, ich bin Jugoslawe, und werde es immer sein.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ljubomir Stanisic (Time Out Lisboa).png|Ljubomir Stanišić </gallery> </center> == Ljekarstvo == * [[Ljubica Božinović]], kardiolog<ref name=bozinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 59.<br>''“Božinović Ljubica, kardiolog. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Oliver Dulić]], kirurg, bivši političar<ref name=dulic1>Popadić, Dragan: Building up European Identity: From the Chimney Smoke, u: Psihološka istraživanja, vol. XIII br. 1 (2010), str. 16 nap. 9. (na engleskom)<br>''“Recently, Oliver Dulić, the Speaker of the Serbian Parliament until June 2008, declared his ethnicity as Yugoslav.”''</ref> * [[Slobodanka Gruden]], ljekarka, ranije političar<ref name=sgruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Slobodanka, lekar, primarijus; preds. Crvenog krsta Srbije; potpreds. Sekcije za transfuziologiju SLD; predsednik Stručne komisije za transfuziologiju pri Ministarstvu zdravlja SR Srbije; načelnik Službe za transfuziju KBC Zemun. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Ilanković]], neuropsihijatar, univ. profesor<ref name=ilankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 167.<br>''“Ilanković Nikola, načelnik Odeljenja za organske moždane bolesti u Institutu za psihijatriju KCS; profesor Medic. fakulteta, Bg.; šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja; preds. Sekcije za EEG i kliničku neurofiziologiju SLD; osnivač Laboratorije BU za kognitivne neuronauke i neuroinžinjering ('95). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Merima Isaković]], klinički psiholog, bivša glumica<ref name=misakovic1>[https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ Merima Isaković: Ja sam Jugoslovenka i dok ja postojim – postoji Jugoslavija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020210948/https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ |date=2022-10-20 }} N1 SRB. ''N1 Beograd; 28.05.2021.''<br>''“Nije tačno da ne postoji Jugoslavija, zemlja postoji dokle ljudi postoje, političke granice su drugo, ali ja sam Jugosloven i dok ja postojim – postoji Jugoslavija, da vas upoznam sa geografskom popravkom”, rekla je ona. […] “[…] Ako ja postojim, a ja sam Jugoslovenka, onda postoji i Jugoslavija, a verujem da nas ima još”, dodala je ona.''</ref> * [[Valentin Janežič]], lekar, pisac<ref name=vjanezic>Janežič, Valentin (Balant): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TX6C8UZR/fb80cf9c-4262-4b58-b163-3ba39b58d90b/PDF Adam Janoša z Roščiševa Roščiševsky], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 42 (1852), str. 341.<br>''“Gotovo je bila ta prikazen vsim Slovanom, posebno pa nam Jugoslavenom neobičajna in nenadjana, ker se navadno naši žlahtniki svojega naroda sramujejo, ga zapuščajo in mnogokrat […].”''</ref> * [[Dimitrije Juzbašić]], kirurg, univerzitetski profesor<ref name=juzbasic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 297.<br>''“Juzbašić Dimitrije, dr medicine, red. prof. Medicinskog fak. u Zagrebu, upravnik Hirurške klinike Medicinskog fak., r. 1909 u Daruvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Slavka Morić-Petrović]], neuropsihijatar, univ. profesor, revolucionar<ref name=moricpetrovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364.<br>''“Morić-Petrović Slavka, neuropsihijatar. […] P: Jugosloven. [sic!].”''</ref> * [[Vukašin Popadić]], ljekar-bakteriolog, političar, revolucionar<ref name=vpopadic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 558.<br>''“Popadić dr Vukašin, lekar-bakteriolog, direktor Centralnog higijenskog zavoda NRM u Skoplju, rez. major, r. 1904 u Glamoču, Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Popović]], medicinar, univerzitetski profesor<ref name=draganpopovic1>Kilibarda, M.: [https://hrcak.srce.hr/en/file/226865 In Memoriam. Prof. dr. sci med. Dragan Popović]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 37 br. 1 (1986), str. 102.<br>''“Kao osvedočeni Jugosloven, učestvovao je u oslobađanju dobrog dela naše zemlje i za to je zaslužio oficirski čin i Medalju zasluga za narod 1946. godine.”''</ref> * [[Igor Radosavljević]], psihijatar<ref name=iradosavljevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ „Srbijo, zbogom! Niko ti više ne može pomoći“: Zbog čega je psihijatar dr Igor Radosavljević, koga je i Vučić nagradio, spreman da zauvek napusti državu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521004102/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ |date=2023-05-21 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''R. Briza/M. Radenković; 28.03.2023.''<br>''“Tamo ću se osećati zaista kao kod kuće jer rodio sam se kao Jugosloven i uvek ću se tako osećati, a Slovenija je isto Jugoslavija, zauvek!”''</ref> * [[Miroslav Simić]], imunolog, univerzitetski profesor<ref name=msimic1>[https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 Kako sam mlatio praznu slamu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153548/https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 |date=2024-12-25 }} miroslavmirkosimic.org ''Miroslav Mirko Simić; 2004.''<br>''“Oduvek sam se izjašnjavao isključivo kao Jugosloven nikad ne osećajući neku posebnu potrebu da naglasim da sam istovremeno i Srbin po ocu, odnosno Čeh po majci. Pre Drugog svetskog rata nisam s mojim jugoslovenstvom imao nikakvih problema. Docnije, međutim, je komunistička vlast tražila da uz Jugosloven dodam i “neopredeljen” što sam smatrao da je potpuno blesavo, pa sam to uprkos prisili odbijao da činim. Kao vrlo “opredeljen“ Jugosloven naravno da sam odmah čim su krajem osamdesetih počeli da rasparčavaju moju domovinu, činio sve da se tome suprotstavim.”''</ref><ref name=msimic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 503.<br>''“Simić Miroslav, imunolog. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic3>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html Mirko Simić: Memorandum SANU, crna tačka srpske istorije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043307/https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html |date=2022-11-27 }} [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 01.10.2016.''<br>''“Kao ubeđeni Jugosloven, bio sam od samog početka protivnik stavova i ideja iznetih u pisaniju nazvanom „Memorandum SANU“.”''</ref><ref name=msimic4>[http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf Životopis Miroslava Mirka Simića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043904/http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf |date=2022-11-27 }} miroslavmirkosimic.org''<br>''“Miroslav Simić, zvani Mirko, rođen je 4. aprila. 1924. godine, i to slučajno u Beogradu, odnosno Srbiji. Stoga je on sasvim slučajno u krštenici zabeležen kao Srbin kakvim se međutim nikad nije osećao, već je uvek govorio da je Jugosloven. ”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Oliver Dulić.jpg|Oliver Dulić Datoteka:Dr. Valentin Janežič Büste, Sankt Jakob im Rosental, Kärnten.jpg|Valentin Janežič Datoteka:Miroslav Simić.jpg|Miroslav "Mirko" Simić </gallery> </center> == Muzika == * [[Ernest Ačkun]], klarinetista<ref name=ackun1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Ačkun Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Kamerna muzika). […] P: Jugosloven, Slovenac.”''</ref><ref name=ackun2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 10.<br>''“Ačkun E. Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu; generalni sekretar Saveza udruženja muzičkih umetnika Jugoslavije (r. 27. III 1930, Hrastnik, Slovenija). Jugosloven, Slovenac.”''</ref> * [[Husein Alijević]], pjevač<ref name=alijevic1>[https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film Husa otkrio šokantne detalja o dobijanju uloge u filmu o Džeju: Zapalio sam sveću Svetoj Petki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116081902/https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film |date=2024-01-16 }} Portal Republika. ''Republika/M.G.; 10.01.2024''<br>''“Kad se Jugoslavija raspadala ja sam bio tinejdžer i ma kako to zvučalo ja sebe smatram Jugoslovenom jer sam dete iz mešanog braka i jer sam rođen tu gde su se spajale različitosti.”''</ref> * [[Šaban Bajramović]], pjevač<ref name=bajramovic1>[https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ U Nišu počinje festival posvećen kralju romske muzike – „Zauvek Šaban Bajramović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831010327/https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ |date=2023-08-31 }} Niške Vesti. ''Violeta Milićević; 01.08.2023''<br>''“On je bio Rom, iako je po duši bio Jugosloven.”''</ref> * [[Bebi Dol]], pevačica<ref name=bebidol1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 552-553.<br>''“Šarić Dragana - Bebi Dol, vokalni solista džez i zabavne muzike; kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Beki Bekić]], pevač<ref name=bekic1>[https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ Beki Bekić za “Express”: Ne krijem svoje ime i prezime, u Beogradu nemam problema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211001138/https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ |date=2023-02-11 }} Express.ba ''Arina Hasović; 10.02.2023''<br>''Vi ste Albanac, sa adresom u Beogradu. Jeste li nekada imali problema zbog te činjenice? - “Nikada ništa negativno. Mene su jako dobro prihvatili, a nikada nisam krio ime ni prezime. Čak sam bolje prihvaćen nego neki njihovi pjevači. Narod kao narod, ako si dobar prema ljudima nema veze koje si vjere, to niko ne gleda u Beogradu. Moja žena je pravoslavna, živimo jugoslovenski jer ja sam u duši još uvijek Jugosloven. Ja volim tu zemlju, onu slogu gdje smo svi zajedno se voljeli, uživali. Ono kada dođem iz inostranstva pa uđem u Sloveniju i kažeš sebi „ušao sam u moju državu“.”''</ref> * [[Sergije Beljajev]], dirigent<ref name=beljajev1>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 Preminuo Sergije Beljajev, osnivač legendarnog hora 'Djevojke s Neretve'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111110340/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 |date=2023-01-11 }} RadioSarajevo.ba ''14.04.2016.''<br>''“Sergije Beljajev, Rus po narodnosti, Jugosloven po opredjeljenju, formirao je Djevojke s Neretve krajem šezdesetih godina s namjerom da izvode partizanske, zabavne i narodne pjesme.”''</ref> * [[Bruno Bjelinski]], kompozitor<ref name=bjelinski2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 61.<br>''“Bjesinski [sic!] Bruno, dr prava, kompozitor, vanr. prof. Muzičke akademije u Zagrebu, r. 1909 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Dara Bubamara]], pjevačica<ref name=darabubamara1>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile Dara Bubamara za "Avaz": Mama nije vjerovala da ću voziti Poršea kao Brena, a vozila sam bolje automobile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231040455/https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile |date=2022-12-31 }} [[Dnevni avaz]]. ''N. Varupa; 27.12.2022.''<br>''“Ja jesam Srpkinja ali sam u duši Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Ðogani]], pjevač<ref name=djogani1>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 Џоле: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=2011-07-22 }} (na makedonskom) Večer. ''Aleksandra Timkovska; 05.09.2006.''<br>''“Така е бидејќи секогаш се чувствувам како Југословен. Така сум роден, така ќе умрам и тоа е крај.”''</ref> * [[Uroš Dojčinović]], gitarista i kompozitor<ref name=dojcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 105.<br>''“Dojčinović Uroš, gitarista, kompozitor i publicista; prof. u SMŠ "J. Slavenski", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Vladimir Furduj]], muzičar<ref name=furduj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 138.<br>''“Furduj Vladimir, muzičar, bubnjar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=furduj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 131.<br>''“Furduj M. Vladimir, muzičar - bubnjar (r. 6. XI 1945, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Glišić]], kompozitor i tekstopisac<ref name=glisic1>[https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ „Crna dama“ je Žaklina Kenedi Onazis: Ljudi, sećanja – Mirko Glišić, tekstopisac i kompozitor hitova rok i folk muzike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108214445/https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ |date=2024-11-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Zoran Mišić; 28.09.2024.''<br>''“Mi Jugosloveni, jer sebe smatram Srbinom i Jugoslovenom smo mnogo ostrašćeni.”''</ref> * [[Zafir Hadžimanov]], pjevač<ref name=hadzimanov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160-161.<br>''“Hadžimanov Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik. […] P: Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Bojan Hreljac]], muzičar<ref name=hreljac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 164.<br>''“Hreljac Bojan, muzičar, estradni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=hreljac2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 154.<br>''“Hreljac Z. Bojan, muzičar, estradni umetnik (r. 30. IX 1948, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Ekrem Jevrić]], pevač<ref name=jevric1>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 Pas do pasa, beton do betona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801185254/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 |date=2010-08-01 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Jovana Gligorijević; broj 1021, 29.07.2010.''<br>''“Više od dvadeset godina po odlasku iz zemlje koja se tad još zvala Jugoslavija, Ekrem se i dalje izjašnjava kao Jugosloven i dalje radi kao taksista i zidar (u Njujorku gradu).”''</ref> * [[Vladimir Janković]], muzičar<ref name=vjankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 186.<br>''“Janković Vladimir - Džet, rok muzičar, radio voditelj. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Zoran Kalezić]], pevač<ref name=kalezic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 215-216.<br>''“Kalezić Zoran, estradni umetnik; vokalni solista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Rastislav Kambasković]], kompozitor<ref name=kambaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 217.<br>''“Kambasković Rastislav, kompozitor; vanredni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Muzička teorija); šef Katedre za teorijske predmete. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Kovač]], glazbenik<ref name=bkovac>[https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid Razgovor s glazbenikom Borisom Kovačem: „Osjećam se kao Jugoslaven i prihvatio sam da sam trajni apatrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225234711/https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid |date=2023-02-25 }} Lupiga. ''Boris Pavelić; 03.01.2022.''<br>''“Sve što je bila prednost Jugoslavije kao multietničkog, multireligijskog, multikulturnog prostora - a ja sebe i dalje doživljavam kao Jugoslovena - sistematski je razgrađivano tokom tih decenija..”''</ref> * [[Kornelije Kovač]], muzičar i kompozitor<ref name=kkovac1>[https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ Šta sam dao muzici a šta ona meni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128021402/https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ |date=2023-01-28 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tamara Nikčević; broj 1205, 06.02.2014.''<br>''“Dete sam mešanog braka, Jugosloven, pa…”''</ref> * [[Hašim Kučuk Hoki]], pevač<ref name=hoki1>[http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html Nazdravite, drugovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231041248/http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html |date=2022-12-31 }} [[NIN]]. ''05.12.2002., broj 2710''<br>''“Bio sam deklarisani Jugosloven, i to sam do danas ostao.”''</ref><ref name=hoki2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/bilo-jednom-medu-nama Sjećanja: Hašim Kučuk Hoki: Bilo jednom među nama] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Petar Luković; 01.07.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven! Titov vojnik, rođen u Jugoslaviji, položio Titovu zakletvu pod jugoslovenskom zastavom, zakleo se da ću braniti granice ove zemlje i nastaviti tradicije mog oca.”''</ref><ref name=hoki3>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml Najveći roker među narodnjacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111115511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml |date=2023-01-11 }} [[Glas javnosti]]. ''I. S.; 28.11.2002''<br>''“Vaspitan sam tako da ostanem celog života ono što jesam, onaj stari Jugosloven. Ja sam to.”''</ref> * [[Lepa Brena]], pevačica<ref name=brena1>[https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-'slatkim-grehom'-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video Lepa Brena progovorila o uspehu sa 'Slatkim grehom', prisetila se devedesetih godina, pa otkrila u čemu je tajna njenog sjajnog osmeha!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210023126/https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-%27slatkim-grehom%27-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video |date=2023-02-10 }} pink.rs ''N. Ž.; 13.12.2022.''<br>''“Kako sam bila velika zvezda, ja sam bila i ostala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena2>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html Povratak Lepe Brene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202123/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html |date=2013-10-29 }} Press Online. ''M. Majstorović; 07.12.2008.''<br>''Da li se još deklarišete kao Jugoslovenka? - “Ako neko ima pravo da se deklariše kao Hrvat ili Srbin, i ja imam pravo da budem Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 179-180.<br>''“Jahić Fahreta - Lepa Brena, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 167-168.<br>''“Jahić A. Fahreta, estradni umetnik (r. 20. X 1960, Tuzla). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vatroslav Lisinski]], skladatelj<ref name=lisinski1>[http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html Himna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119121531/http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html |date=2019-01-19 }} Arhiv Jugoslavije<br>''“Pesmu "Hej Sloveni" napisao je u Pragu 1834, u vreme panslavističkog pokreta, Samuel-Samo Tomašik, Slovak po nacionalnosti. […] Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Lokner]], muzičar<ref name=lokner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lokner Aleksandar, estradni umetnik; klavijaturista, kompozitor, aranžer, i producent; član grupe "Bajaga i instruktori". […] P: Jugosloven”''</ref> * [[Dženan Lončarević]], pjevač<ref name=loncarevic1>[https://bor-grad.com/dzenan-loncarevic-borska-publika-razume-muziku/ Dženan Lončarević: Borska publika razume muziku] Bor Grad Info. ''Urednik; 14.02.2019.''<br>''“Ja sam okoreli Jugosloven i okoreli titovac tako da mislim da ne postoji čovek u zemlji pa čak i u regionu, odnosno našoj predivnoj bivšoj Jugoslaviji, koji je više zaljubljen u Jugoslaviju i u Tita.”''</ref><ref name=loncarevic2>[https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 Bez dlake na jeziku: Dženan iskreno o kolegama, rijalitijima i potresnom slučaju Nataše Bekvalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231235412/https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 |date=2022-12-31 }} Srbija Danas. ''Neda Perišić/Vladimir Janković; 26.04.2018.''<br>''“Pored toga, pošto sam ja i dalje Jugosloven, želeo bih da obiđem našu nekadašnju zemlju u onim okvirima koji su postojali kada sam ja bio Titov pionir.”''</ref> * [[Magnifico]], pjevač<ref name=magnifico1>[https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212044848/https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/ |date=2023-02-12 }} [https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/] Magnifico il Grande. Po domače, car [[Mladina]]. ''Max Modic; broj 52, 04.01.2008./28.12.2007.''<br>''“Mi Jugoslovani smo najbolj neverjetna in po svoje napredna nacija. Čeprav so nam izbrisali državo, še naprej živimo, delamo in ustvarjamo. V bistvu obstajamo na neki višji duhovni stopnji. Z našim življenjem in delom dokazujemo, da ne potrebujemo ne države ne davkov ne politikov ne liderjev.”''</ref><ref name=magnifico2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko Lična karta - Robert Pešut-Manjifiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021003912/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko |date=2014-10-21 }}. Puls. ''Tatjana Čanak''<br>''“Ali ja sam i sada Jugosloven, bez obzira na sve. Upisan sam kao Jugosloven, služio sam JNA, dao zakletvu i – šta sad?”''</ref> * [[Milivoje Marković]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181>[https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega Humor jači od svega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153228/https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega |date=2024-12-25 }} [[NIN]]. ''Radmila Stanković; 20.09.2023.''<br>''“Mojmir je bio i ostao veliki Jugosloven, kao i ja.”''</ref><ref name=mmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 304.<br>''“Marković Milivoje, muzičar, kompozitor; dirigent Džez orkestra RTB; publicista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Mladenović]], pjevač i muzičar<ref name=mladenovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 311.<br>''“Mladenović S. Milan, muzičar, vođa rok grupe Ekatarina Velika (r. 21. IX 1958, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Redžo Mulić]], kompozitor<ref name=mulic1>[https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem Tradiciju preispitivao sa strašću i velikim nadahnućem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120025954/https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem |date=2024-01-20 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragana Erjavšek; 04.01.2024.''<br>''“O ovom važnom kompozitoru koji se, iako albanskog porijekla, uvijek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven, za Pobjedu su govorile njegova kćerka Vesna Mulić i muzikološkinja Sonja Marinković.”''</ref><ref name=mulic2>[https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ Predavanje o Redži Muliću: Ko je Gusinjski Paganini?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120035446/https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ |date=2024-01-20 }} Web portal gorazdevac.com ''Radio Mitrovica sever; 10.05.2023.''<br>''“Iako albanskog porekla, Mulić se uvek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven.”''</ref> * [[Robert Nemeček]], muzičar, TV urednik<ref name=nemecek1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 372-373.<br>''“Nemeček Robert, zamenik glavnog i odgovornog urednika RTV "Pink". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Istra Pečvari]], pijanistkinja<ref name=pecvari1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pečvari Istra, samostalni umetnički saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, Bg. […] P: P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Vlastimir Peričić]], kompozitor<ref name=pericic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Peričić Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 532.<br>''“Peričić Vlastimir, kompozitor, asistent Muzičke akademije u Beogradu, r. 1927 u Vršcu, Jugosloven.”''</ref> * [[Šako Polumenta]], pevač<ref name=špolumenta1>[https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html "Od Srbije sam dobio sve u životu, slavim sve": Šako odgovorio albanskoj pevačici na skandaloznu izjavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804002118/https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html |date=2024-08-04 }} Mondo. ''01.08.2024.''<br>''“Ja sam veliki Jugosloven pre svega.”''</ref> * [[Esma Redžepova]], pevačica<ref name=eredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 573.<br>''“Teodosievski-Redžepova Esma, estradni umetnik, vokalni solista, član Predsedništva za kulturu Međunar. unije Roma. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=eredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 485.<br>''“Teodosievski - Redžepova Esma, istaknuta estradna umetnica; član Predsedništva za kulturu Međunarodne unije Roma (r. 8. VIII 1943, Skoplje). Romkinja - Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Usnija Redžepova]], pjevačica<ref name=uredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 479.<br>''“Redžepova Usnija, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=uredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Redžepova J. Usnija, estradni umetnik, vokalni solista (r. 4. II 1946, Skoplje). Romkinja, jugoslovenka, [sic!] […].”''</ref> * [[Senidah]], pevačica<ref name=senidah1>[https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ „U Sloveniji nikada neću biti prihvaćena zbog prezimena“: Senidah progovorila o svojim korenima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250708194310/https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ |date=2025-07-08 }} Nova.rs ''Bojana Krkeljić; 07.07.2025.''<br>''“Volim sav narod, dobre ljude. Imam veze i s Makedonijom i s Hrvatskom. Ja sam tu gde sam i stvarno mogu da kažem da sam rođena u Jugoslaviji i zauvek ću ostati Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mojmir Sepe]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181/> * [[Šemsa Suljaković]], pevačica<ref name=suljakovic1>[https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka Ekskluzivno! Intervju za sva vremena - Šemsa Suljaković: Zauvek ću biti Jugoslovenka!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102114327/https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka |date=2022-11-02 }} [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Ljilja Jorgovanović; 27.02.2017.''<br>''“Muslimanka sam oduvijek, takva sam rođena, to sam i sada. Ali sam i Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Švager]], saksofonista<ref name=svager1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 567.<br>''“Švager Ivan, kompozitor i aranžer; vođa sekcije saksofonista i solista u Džez orkestru RTB i "Dzezteta Ivana Švagera". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Stevo Teodosievski]], muzičar<ref name=teodosievski1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 486.<br>''“Teodosievski P. Stevo, estradni umetnik - kompozitor, aranžer, tekstopisac, pedagog; predsednik Predsedništva za kulturu Medunarodne organizacije Roma (r. 16. IV 1924, Kočane). Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dado Topić]], pjevač i muzičar<ref name=topic1>[https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest "A sad adio" i muzika iz "Otpisanih": U Beču održan koncert muzike iz srpske kinematografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202095615/https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest |date=2022-12-02 }} Euronews. ''Tanjug; 25.09.2022.''<br>''“Rođen sam u Jugoslaviji, uvek bio Jugosloven, iz radničke porodice.”''</ref><ref name=topic2>[https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven Dado Topić: Nisam Jugonostalgičar, već Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116033920/https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven |date=2022-11-16 }} espona.me ''03.09.2021.''</ref><ref name=topic3>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html Balkanskom ulicom: Dado Topić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116034617/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html |date=2022-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''Vesna Dedić; 09.04.2017.''<br>''“Dado Topić, Beograđanin, Jugosloven, legenda rok end rola i nadasve porodičan čovek svojom pričom će sigurno ove nedelje u mnoge domove uneti osećaj da je dobro samo ako ima ljubavi i poštovanja.”''</ref> * [[Bisera Veletanlić]], pjevačica<ref name=bveletanlic1>[https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ Kako mi je fudbal pomogao da preživim devedesete: Razgovor sa Biserom Veletanlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504234543/https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ |date=2023-05-04 }} Nedeljnik. ''Branko Rosić; 15.09.2019.''<br>''“Ja sam i danas Jugoslovenka. Pa rodila sam se u Jugoslaviji. Rođena sam u Zagrebu i živim skoro pedeset godina u Beogradu.”''</ref><ref name=bveletanlic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Bisera, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bveletanlic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Bisera, estradni umetnik, vokalni solista (r. 15. IX 1942, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Senka Veletanlić]], pevačica<ref name=sveletanlic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Senija-Senka, estradni umetnik, vokalni solista džez i zabavne muzike. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=sveletanlic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Senija - Senka, estradni umetnik, vokalni solista (r. 27. V 1936, Zagreb). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bojana Vunturišević]], pevačica i tekstopisac<ref name=vunturisevic1>[https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo Bojana Vunturišević: Verujem da i dalje možemo da se volimo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524021136/https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo |date=2024-05-24 }} Portal Novosti. ''Katarina Bošnjak; 13.05.2024.''<br>''“I otud moja ljubav za Dalmacijom – zato što je moje političko, nacionalno, ne znam ni ja kakvo sve opredeljenje, to da sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Toma Zdravković]], pjevač<ref name=zdravkovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 540.<br>''“Zdravković D. Tomislav - Toma, vokalni solista i kompozitor narodne muzike (r. 20. XI 1938, Aleksinac). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ernest Ačkun.jpg|Ernest Ačkun Datoteka:Хуса Алијевић 2014.png|Husein Alijević Datoteka:Šaban Bajramović.IMG 3786.jpg|Šaban Bajramović Datoteka:Bebi Dol u Nisu na Letnjoj pozornici 1991 02.jpg|Bebi Dol Datoteka:Bruno_Bjelinski.jpg|Bruno Bjelinski Datoteka:Kornelije Kovač.jpg|Kornelije Kovač Datoteka:Lepa brena.jpg|Lepa Brena Datoteka:Vatroslav Lisinski.jpg|Vatroslav Lisinski Datoteka:Dženan Lončarević (cropped).jpg|Dženan Lončarević Datoteka:Robert Pesut crop.jpg|Magnifico Datoteka:Milan Mladenović.jpg|Milan Mladenović Datoteka:Vlastimir Pericic.jpg|Vlastimir Peričić Datoteka:SakoPolumenta.JPG|Šako Polumenta Datoteka:Есма Реџепова.jpg|Esma Redžepova Datoteka:Usnija Redzepova-mc.rs.jpg|Usnija Redžepova Datoteka:Stevo Тeodosievski.jpg|Stevo Teodosievski Datoteka:Dado Topić 2007.jpg|Dado Topić Datoteka:Belgrade_Pride_2021_-_Bojana_Vunturišević.jpg|Bojana Vunturišević Datoteka:Toma Zdravković.jpg|Toma Zdravković </gallery> </center> == Nauka == * [[Zlatko Ahmetović]], univerzitetski profesor<ref name=ahmetovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 12.<br>''“Ahmetović Zlatko, profesor Fakulteta za fizičku kulturu, N. Sad; pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu i obrazovanje. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ahmetovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 12.<br>''“Ahmetović K. Zlatko, naučni saradnik i direktor Zavoda za fizičku kulturu Vojvodine (r. 28. V 1950, Novi Sad). Jugosloven.”''</ref> * [[Vjekoslav Babukić]], jezikoslovac<ref name=babukic1>Babukić, Vjekoslav/Karadžić, Vuk Stefanović/Vraz, Stanko: Prijateljski dopisi o pravopisu ćirilskimi i latinskimi pismeni medju Vukom Stefanov. Karadžićem i Věkoslavom Babukićem, u: Kolo (1847), str. 71.<br>''“Kako sada mi (Jugoslavjani) stojimo, razděljeni na iztočni i zapadni věrozakon i obrede […].”''</ref><ref name=jdraskovic-babukic/> * [[Jovo Bakić]], sociolog<ref name=bakic1>[https://www.youtube.com/watch?v=ioJg1tUgXDo Jovo Bakić iskreni Jugosloven] YouTube. ''2021.''<br>''“Ovo govorim kao levičar, ali i kao iskreni Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Belkić]], fizičar<ref name=belkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 39.<br>''“Belkić Dževad, fizičar, naučni savetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=belkic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 38.<br>''“Belkić S. Dževad, fizičar; naučni savetnik u Institutu za fiziku u Zemunu (r. 11. III 1946, Bijeljina). Jugosloven.”''</ref> * [[Dunja Blažević]], istoričarka umetnosti<ref name=blazevic1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-dunja-blazevic/30164157.html Blažević: Izložba Marine Abramović košta koliko i budžet muzeja] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.09.2019.''<br>''“Međutim, ja sam i dalje Jugoslovenka, to može da se nazove jugonostalgičar ili kako god hoćete. Ali ja sam Jugoslovenka i dalje.”''</ref> * [[Slavko Borojević]], agronom, genetičar<ref name=borojevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 56.<br>''“Borojević Slavko, akademik; profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=borojevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 52.<br>''“Borojević Slavko, redovni član VANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 21. XI 1919, Knezovljani, Kostajnica). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Bradaška]], historičar<ref name=bradaska1>Bradaška, Franjo: Jugoslovjeni u Turskoj. Narodopisni nacrt od profesora Franje Bradaške, u: Književnik, god. II. sv. 3. (1865), str. 321.<br>''“Ako Turska zanima ostalu Europu, to mora ona tim više zanimati Slovjene, a poimence nas Jugoslovjene.”''</ref> * [[Boris Buden]], filozof<ref name=buden1>[https://www.vijesti.me/zabava/56453/maternji-jezik-je-ideolosko-politicka-konstrukcija Maternji jezik je ideološko-politička konstrukcija] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Matija Otašević; 12.11.2017.''<br>''“Postoji Jugoslavija uspostavljena 1943. kao emancipacijski projekt, i samo u tom smislu - a ne u smislu nekakvog nacionalnog i kulturnog identiteta, zajedničke historije - ne, već u smislu identifikacije sa jugoslavenskim projektom i mogućnostima njegovog nastavljanja…” - U onom smislu, dakle, u kojem danas u Hrvatskoj djeluje i o kojem piše Viktor Ivančić? - “Apsolutno, moj prijatelj Viktor Ivančić. U tom smislu sam Jugoslaven i krležijanac.”''</ref> * [[Oroslav Caf]], jezikoslovac, duhovnik<ref name=caf1>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-L3EKLYU5/0eb651f7-e8d8-4182-8297-db73a5a4305a/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 2, številka 23 (1851), str. 181.<br>''“Uže smo si veselo upanje dělali, da se bomo mi Jugoslaveni po navodu slavne […].”''</ref><ref name=caf2>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7SVW981B/03fb9f28-9e2b-425a-b964-56a4fc584b38/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 25 (1852), str. 205.<br>''“Bodi nam Jugoslavenom tedaj pravilo: I. r med konsonanti ino na kraju […].”''</ref> * [[Ivan Čolović]], etnolog<ref name=icolovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Čolović Ivan, književnik, izdavač i književni prevodilac, etnolog, viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=colovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 76.<br>''“Čolović M. Ivan, književnik, izdavač; viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU (r. 24. III 1938, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Ćorović]], povjesničar<ref name=corovic1>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 655.<br>''“Mi Jugosloveni imamo puno razloga da sa poverenjem gledamo u vremena koja dolaze.”''</ref> * [[Aleksa Đilas]], sociolog<ref name=adjilas1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/507246/I-u-maloj-zemlji-moguce-je-boriti-se-za-velike-ciljeve I u maloj zemlji moguće je boriti se za velike ciljeve] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Aleksandar Apostolovski; 15.05.2022.''<br>''“Ja sam se uvek izjašnjavao kao Jugosloven i to je za mene bilo samo prirodni produžetak toga što sam Srbin i Crnogorac.”''</ref><ref name=adjilas2>[http://www.nspm.rs/prenosimo/mozemo-bez-velikih-sila.html?alphabet=l Možemo bez velikih sila] Nova srpska politička misao. ''Dubravka Vujanović; 16.02.2010.''<br>''“Da, smatram se i dalje Jugoslovenom, ali se time ne odričem srpstva.”''</ref><ref name=adjilas3>[https://www.vreme.com/vreme/nade-i-planovi-zaboravljenih-emigranata/ Nade i planovi zaboravljenih emigranata] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Ljiljana Smajlović; broj 980, 15.10.2009.''<br>''Izjašnjavali ste se kao Jugosloven? - “To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin. A takođe i Srbijanac – pa u Beogradu u istom stanu živim od 1954!”</ref><ref name=adjilas4>Djilas, Aleksa: [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Funeral Oration for Yugoslavia], u: [[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (izd.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea, 1918 - 1992, London 2003, str. 323.<br>''“Indeed, in the next official population count, I intend to declare myself a Yugoslav. This is what I was in census of 1971, 1981 and 1991; this is what I am in 2001.”''</ref><ref name=djilas5>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Đilas Aleksa, istoričar i publicista. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=adjilas6>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Posmrtni_govor_Jugoslaviji.html Posmrtni govor Jugoslaviji - jedan zamišljeni dijalog sa zapadnim prijateljima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref><ref name=adjilas7>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Braneci_Zapad.html Braneći Zapad]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref> * [[Dejan Đokić]], historičar<ref name=djokic1>[http://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp A farewell to Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707210022/https://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp |date=2017-07-07 }} (na engleskom) openDemocracy. ''Dejan Đokić; 10.04.2002.''<br>''“I usually declared myself a Yugoslav, which had several advantages over being merely a Serb, which I also am, by virtue of being born in Serbia, to Serbian parents. True, by Yugoslav I don't just mean a citizen of a country called Yugoslavia, in Central and Eastern Europe national identities have primarily ethnic and not civic meaning. This effectively means that even though there is no country called Yugoslavia anymore, I can continue to declare myself a Yugoslav. But, I have an(other) ethnic identity, that of a Serb, and anyhow, being Yugoslav always meant something more to me than just a national identification. […] Although, as I already said, I always identified with Yugoslavia, I think I only became a real Yugoslav once the real Yugoslav state disintegrated, when I left Serbia for Britain.”''</ref> * [[Vladimir Dvorniković]], filozof i etnopsiholog<ref name=dvornikovic1>[https://www.dw.com/sr/jugoslovenski-dert/a-44853062 Jugoslovenski dert] [[Deutsche Welle]]. ''Dragoslav Dedović; 28.07.2018.''<br>''“On nije bio samo Jugosloven po nacionalnom opredeljenju. On je o Jugoslovenima izrekao istine koje spadaju u najtačnije i najbolnije spoznaje do kojih je jedan etnopsiholog mogao doći.”''</ref> * [[Egon Fekete]], lingvista<ref name=fekete1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Fekete Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf; naučni savetnik u Institutu za sh. jezik, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=fekete2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Fekete B. Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf, naučni savetnik u Institutu za srpskohrvatski jezik u Beogradu (r. 11. VI 1931, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Filipović]], pedagog, književnik<ref name=ifilipovic1>Filipović, Ivan (Perić): Pravac naše književnosti, u: Neven, VII. god (1858), str. 73.<br>''“Važnost školskih i pučkih knjižnica uvidjeli su već mnogi narodi, samo mi Jugoslaveni ne.”''</ref> * [[Milutin Garašanin (arheolog)|Milutin Garašanin]], arheolog<ref name=garasanin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 140.<br>''“Garašanin Milutin, arheolog, akademik; preds. Odbora za arheologiju SANU. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Andrej Grubačić]], sociolog<ref name=grubacic1>Grubačić, Andrej: [http://books.google.de/books?id=zFDOQsocASMC&printsec=frontcover&dq=Don%27t+Mourn,+Balkanize!:+Essays+After+Yugoslavia&hl=de&sa=X&ei=Q4bHUYvYK8besgaa5IDoDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Don%27t%20Mourn%2C%20Balkanize!%3A%20Essays%20After%20Yugoslavia&f=false Don't mourn, balkanize! Essays after Yugoslavia] Oakland 2010, str. 11. {{ISBN|1-60486-470-2}}.<br>''“I grew up in Belgrade—or, more precisely, between Belgrade and Sarajevo—but I always considered myself Yugoslav. I do not see any reason to stop doing so now.”''</ref> * [[Katica Hedrih]], mašinski inženjer, univ. profesorica<ref name=hedrih1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Hedrih (Stevanović) Katica, redovni profesor (za pr. Elastidinamika, Otpornost materijala i Teorija nelinearnih oscilacija) i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta, Niš; gl. i odg. urednik časopisa "Facta Universitatis"; nauč. saradnik Matemat. instituta SANU; ekspert Sav. ministarstva za nauku i tehnologiju. […] P: Jugoslovenka, srpske nacionalnosti; […].”''</ref><ref name=hedrih2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Hedrih R. Katica, redovni profesor i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta u Nišu (r. 28. VIII 1944, Bobovište). Jugoslovenka, srpske nacionalnosti.”''</ref> * [[Fedor Herbut]], fizičar<ref name=herbut1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Herbut Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg.; dopisni član SANU. […] P: Rusin, Jugosloven.”''</ref><ref name=herbut2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Herbut E. Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 3. V 1932, Novi Vrbas). Rusin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jelisaveta Ibrovac]], profesor, prevoditelj<ref name=ibrovac1>Ибровац, Јелисавета (Демирова, Мирка): [https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_E74E1D9A175FE5728805716D3DEA6D36/1922/k001?fullscreen#page/492/mode/1up Молиерова прослава у Паризу], у: Српски књижевни гласник, Нова серија, књ. V бр. 1 (1922), стр. 463.<br>''“Ми Југословени смо са поносом могли истаћи да је наш песник и народни мученик Франкопан дао један од првих превода Молиера у опште.”''</ref> * [[Fran Ilešič]], književni povjesničar, publicist<ref name=ilesic1>Ilešič, Fr.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-P2B6NX9A/099c4d73-b7c1-4486-9729-7487689a5bd4/PDF Vse pleše. Balada — ballata.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 1 (1899), str. 49.<br>''“Pohlevno nasprotujoč, je nekdo iz ozadja izrekel svoje pomisleke o Čukovem modrovanju, češ, mi Jugoslovani s svojim »kolom« se pač dobro vrtimo v krogu, a naprej ne pridemo, ne napredujemo.”''</ref> * [[Ivan Ivić]], psiholog, univerzitetski profesor<ref name=ivic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 176.<br>''“Ivić Ivan, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Razvojna psihologija). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anton Janežič]], filolog<ref name=janezic1>Prijatelj, Ivan: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-CELRWWCE/29cc0c10-4627-410e-8ce0-7e49e74864a3/PDF Borba za individualnost slovenskega književnega jezika 1848–1857] Ljubljana 1937, str. 109.<br>''“Ti nam pripravljaš pot, da se naj popred Jugoslovani sjedinimo, zraven pa tudi drugim narečjem približamo, da ne zagazimo na stranputice, po kterih žalibog tako radi tumaramo i vagutamo...”''</ref> * [[Božidar Jezernik]], etnolog<ref name=jezernik1>[https://pescanik.net/jugoslavija-zemlja-snova-2/ Jugoslavija, zemlja snova] Peščanik. ''03.12.2018.''<br>''“On je glavni lik Bože Jezernika, jer Boža je integralni Jugosloven i on žali – i to je jedna od teza ove knjige – što, po njegovom mišljenju, u Jugoslaviji, kako on kaže, nije bilo više jugoslovenskog nacionalizma.”''</ref> * [[Đokica Jovanović]], sociolog<ref name=jovanovic1>[https://nova.rs/emisije/zasto-u-srbiji-ima-sve-vise-jugoslovena/ Zašto u Srbiji ima sve više Jugoslovena?] Nova.rs ''TV Nova; 02.05.2023.''<br>''“Sociolog Đokica Jovanović iz Niša na nedavnom popisu izjasnio se kao Jugosloven i to ne prvi put.”''</ref> * [[Damir Kakaš]], univerzitetski profesor, političar<ref name=kakas1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 214.<br>''“Kakaš Damir, potpredsednik Skupštine AP Vojvodine (od '94); potpredsednik Izvršnog odbora Reformske demokratske stranke Vojvodine; redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka, N. Sad. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksej Kišjuhas]], sociolog<ref name=kisjuhas1>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Na njihov poziv prvi se odazvao sociolog, profesor na Sveučilištu u Novom Sadu i kolumnist lista Danas, Aleksej Kišjuhas, koji je na dan početka popisa podržao pokret poveznicom na svoju kolumnu pod naslovom 'Jugoslavija živi'.”''</ref> * [[Ivan Klajn]], jezikoslovac<ref name=klajn1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 228.<br>''“Klajn Ivan, lingvista; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Maja Korać]], sociolog<ref name=korac1> Savić, Svenka/Korać, Maja: Naučnice iz Srbije u svetu: kroz dijalog i refleksiju, u: Prelić, Mladena/Stevanović, Lada/Lukić Krstanović, Miroslava (ur.): [https://etno-institut.co.rs/storage/710/63abe78a83ade_Etnografski-zbornik-2022-PRINT2.pdf Rod, znanje i moć. Istorija, nasleđe i značaj naučnica u Srbiji] Beograd 2022, str. 202.<br>''“Ja sam bila i ostala Jugoslovenka. Da pojasnim, multikulturna Južna Slovenka. To je moje duboko, i pre svega, lično opredeljenje, ne političko. Zasnovano na iskustvu i načinu života moje (primarne) porodice, kao i na istoriji mojih porodičnih predaka.”''</ref> * [[Ana Kotevska]], muzikolog i muzički kritičar<ref name=kotevska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 246.<br>''“Kotevska Ana, muzikolog i muzički kritičar; glavni i odgovorni urednik muzičkog mesečnika "Bis"; […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Boško Kovačević]], sociolog<ref name=kovacevic1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/sjecanje-na-boska-kovacevica-918183 Sjećanje na Boška Kovačevića] [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. ''27.12.2023.''<br>''“Za sebe je volio da govori da je Sokolčanin, Subotičanin, Ličanin, Vojvođanin, Srbin, Jugosloven, Evropljanin, Građanin sveta”''</ref> * [[Fran Kovačič]], teolog, historičar<ref name=kovačič1>Kovačič, Fran: [https://books.google.de/books?id=Uuj64Xn6lc0C&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Ob osemstoletnici križarskih vojsk. (1096 – 1896)], u: Katoliški obzornik, letnik I. (1897), str. 162.<br>''“Tem znamenitejše je to vprašanje za nas sedaj ob osemstoletnici križarskih vojsk, ker smo zlasti mi Jugoslovani v neposredni zvezi s križarskimi vojskami in se vprašanje cerkvenega zedinjenja posebno nas tiče.”''</ref> * [[Marija Kraljević-Balalić]], genetičar<ref name=kraljevicbalalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 252.<br>''“Kraljević-Balalić Marija, dekan i redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (za pr. Genetika, Populaciona genetika i Uvod u metodiku maučnog [sic!] rada). […] P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Ivan Kukuljević Sakcinski]], istoričar, književnik, političar<ref name=sakcinski1>I. K. S.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qafecy6iKlcE4GRP36GCRjeS9AYE3ZKN4DtQb8v1YneKWwXP8ld5anxHTN8z7etr5CGTzYs6U5R0JEqz2r57g_dJAvk2YISjAh1_L-8uUNoKGjJ_3-K-qR5N5bwoZVY4HJKGA11VkUXgB6k-VFf_OZXWxAYg6f1kqWue6C8jtlemwhdXfI3_kI6Av7h8auSwL-rXpy_qyGym-ClQYCNiYHRT-RjqAtDzccX_9madJD6_gOeRNLXqDtoCqjO0ZnmjzqOAm-UFFo7e4PDGeFic2zoZak0UvgSC-cFMnrRlriWDKYrRrAM Politička pověstnica], u: Arkiv za pověstnicu jugoslavensku, knjiga II. (1852), str. 1.<br>''“Mi Jugoslaveni neimamo sve dosada našega diplomatara, pa ipak nećemo nikada bez njega moći razsvětliti i kritički napisati razgranjenu historiu našega naroda.”''</ref><ref name=sakcinski2>Smičiklas, Tade; Marković, Franjo: Matica Hrvatska od godine 1842. do godine 1892. Spomen-knjiga. Zagreb 1892, str. 160.<br>''“Očekivamo pako od nje, da nam one strane što brže pridruži, koje po historiji i zakonu ili po krvi i poreklu našoj državi ili našemu jugoslavenskomu narodu pripadaju.”''</ref> * [[Đuro Kurepa]], fizičar<ref name=djkurepa1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 231-232.<br>''“Kurepa R. Đuro, redovni član SANU i ANU-BiH, dopisni član JAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 16. VIII 1907, Majske Poljane, Glina). Srbin-Jugosloven, […]. ”''</ref> * [[Milan Kurepa]], fizičar<ref name=mkurepa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 263.<br>''“Kurepa Milan, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg. (za pr. Fizika molekula i Fizika opšti kurs); naučni savetnik u Institutu za fiziku, Bg.; preds. Nacionalnog komiteta za fiziku Jugoslavije (od '87). […] P: Jugosloven srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref><ref name=mkurepa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 232.<br>''“Kurepa V. Milan, fizičar; redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; predsednik Nacionalnog komiteta za fiziku SFRJ (r. 11. V 1933, Bačka Palanka). Jugosloven, srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Šime Ljubić]], istoričar, arheolog<ref name=ljubic1>Okuka, Miloš: Eine Sprache - viele Erben. Sprachpolitik als Nationalisierungsinstrument in Ex-Jugoslawien. Klagenfurt 1998, S. 23. (na njemačkom)<br>“»Hej, Ihr Jugoslawenbrüder, seien wir ruhmreich!« So ruft der Kroate Šime Ljubić 1864 in seinem Spiegel der jugoslawischen Literaturgeschichte (Ogledalo književne poviesti Jugoslavjanske na podučavanje mladeži) in der […].</ref> * [[Ivan Macun]], književni povjesničar<ref name=macun1>Macun, Ivan: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TZWJKXHW/f39ff886-a3b5-4dc5-967b-8f5d499a8755/PDF Cvetje slovenskiga pesničtva.] Trst 1850, str. 4.<br>''“Poglej samo nekaj malo na polje slavjanskih narodnih pesem in boš vidil u Čehih, Poljakih in posebno u nas Jugoslavjanih množinu sadja najlepšega, z katerim bo se težko kater si bodi drugi narod hvaliti zamogel.”''</ref> * [[Vlado Mađarić]], istoričar umetnosti<ref name=madjaric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 403.<br>''“Mađarić Vlado, direktor Saveznog instituta za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, r. 1915 u Ludbregu, Jugosloven.”''</ref> * [[Matija Majar]], etnograf, jezikoslovac<ref name=majar1>Majar, Matija: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-05AJDQXQ/0768df73-0700-4779-81e0-226111bc3825/PDF Naše slovstvo], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 44 (03.06.1857), str. 174.<br>''“Mi Jugoslaveni, imenito Slovenci, smo v takih okolnostih, da moramo to pitanje tako le staviti: Čto moramo činiti, storiti, da se književno slože narečja serbsko, bulgarsko, horvatsko i slovensko?”''</ref> * [[Petar Matković]], geograf<ref name=pmatkovic1>Matković, Petar: Zemljopisni odlomci. Najnovija kartografija o Jugoslovjenskih zemljah, u: Književnik, god. III. sv. 1. (1866), str. 81.<br>''“Vojnički kartografički zavod u Beču, koji si je glede svojih kartografičkih proizvoda slavno ime stekao, objelodani za kratko vrieme koli za znanost u obće, toli za nas Jugoslovjene napose evo već drugu vele znamenitu i krasnu geografičku radnju: Dalmaciju naime, koja poput okvira sa zapada Balkanski poluotok zaprema, i gore navedenu kartu Bosne i Hercegovine, kojom je publikacijom sumnja o tajnom skrivanju kartografičkoga materijala iz političkoga obzira sasvim izčeznula.”''</ref> * [[Fedor Mesinger]], meteorolog, univerzitetski profesor<ref name=mesinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 317.<br>''“Mesinger Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Milašin]], naučnik<ref name=milasin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 328.<br>''“Milašin Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vojin Milić]], sociolog<ref name=milic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 334.<br>''“Milić Vojin, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Miljanić]], inženjer elektrotehnike, univ. profesor<ref name=miljanic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 348.<br>''“Miljanić Petar, akademik, sekretar Odeljenja tehničkih nauka SANU, redovni profesor Mašinskog i Elektrotehn. fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Navratil]], jezikoslovac<ref name=navratil1>N., J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7IS7KTWC/de1d2076-efac-45c3-b8f8-6afcd0997ccc/PDF Želja jezikoznanska o novem letu vsim Slovencom, posebno pisateljem slovenskim v prevdarek], u: Slovenska bčela, letnik 4, številka 8 (1853), str. 63.<br>''“Tudi govorimo vsi Slovenci in Jugoslovani; Ne dam mu naj manje […].”''</ref> * [[Aleksandar Nikolić (istoričar)|Aleksandar Nikolić]], istoričar, novinar<ref name=anikolic1>[https://boom93.rs/article/54985/jugosloveni-kulturno-povezivanje-trajnije-od-drzavnih-granica Jugosloveni: Kulturno povezivanje trajnije od državnih granica] Radio Boom93. ''Neda Stojićević/Jelena Milenković''.<br>''“Onda je bilo potpuno prirodno da 2022. kažem na popisu ću se izjasniti kao Jugosloven.”''</ref> * [[Viktor Novak]], istoričar<ref name=novak1>[https://www.rts.rs/page/rts/sr/Dijaspora/story/1526/srbija-na-vezi/2091781/-magnum-crimen---bez-cenzure-.html Magnum Crimen - bez cenzure] [[Radio-televizija Srbije]]. ''03.11.2015''<br>''“Prvo izdanje ove kultne knjige, Viktor Novak, Hrvat, ali i integralni Jugosloven, uspeo je da objavi u burnim posleratnim godinama, 1948.”''</ref> * [[Pavel Opavski]], univerzitetski profesor<ref name=opavski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390.<br>''“Opavski Pavel [sic!], redovni profesor Fakulteta fizičke kulture, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=opavski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Opavski J. Pavle, redovni profesor Fakulteta za fizičku kulturu u Beogradu (r. 9. XI 1925, Stara Pazova). Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Panić]], univerzitetski profesor<ref name=panic1>[https://www.rts.rs/page/tv/ci/story/19/rts-svet/1290146/evropa-i-srbi-milenko-panic.html Европа и Срби: Миленко Панић] [[Радио-телевизија Србије]]. ''Војислав Лалетин; 26.03.2013.''<br>''“Премда је Југославија разбијена, он се и даље, с пуно разлога, осећа и понаша као Југословен.”''</ref><ref name=panic2>[https://www.youtube.com/watch?v=VZzu-CMhDjA Evropa i Srbi: Milenko Panić] [[YouTube]]. ''RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal; 22.08.2016.''<br>''“Pa, moram Vam reći da ovaj, ja sam uvijek bio, i odgojen, i… i ostao jugoslovenski orijentisan. […] Ali, ja sam se osjećao Jugosloven, i dalje se osjećam Jugosloven.”''</ref> * [[Zlatica Pavlovski]], naučni savjetnik iz područja živinarstva<ref name=pavlovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pavlovski Zlatica, upravnik Zavoda za živinarstvo u Institutu za stočarstvo, Zemun. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan K. Pavlowitch]], historičar<ref name=pavlowitch1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-60401608 Srbija i Velika Britanija: Ko je bio istoričar Stevan K. Pavlović - kosmopolita i džentlmen srpskog porekla] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 25.02.2022.''<br>''“Istoričar Stevan K. Pavlović bio je kosmopolita i Evropljanin koji je govorio da je Jugosloven po rođenju, Srbin po porodičnom poreklu, Britanac po državljanstvu i Francuz po kulturnom afinitetu.”''</ref> * [[Miljenko Perić]], fizikohemičar<ref name=mperic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 413.<br>''“Perić Miljenko, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF, Bg. (za pr. Kvantna hemija i molekulske strukture); šef Katedre za molekulske strukture; prodekan za nastavu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Pešić]], sociološkinja<ref name=vpesic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dragoslav-petrovic-jugoslavija-ce-se-vracati-zazivece-u-novim-formama/ Dragoslav Petrović: Jugoslavija će se vraćati, zaživeće u novim formama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Beta; 15.11.2024.''<br>''“Ali, ja sam i danas ostala Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nebojša Popov]], sociolog<ref name=popov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 439.<br>''“Popov Nebojša, sociolog; viši naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društveni teoriju, Bg. (od '81); odgovorni urednik lista "Republika" (od '91); član Saveta Beogradskog univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Popović]], ekonomista, univerzitetski profesor<ref name=tpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 447-448.<br>''“Popović Tomislav, naučni savetnik, redovni profesor univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Puhalo]], anglista<ref name=puhalo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 455.<br>''“Puhalo Dušan, književni prevodilac; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Rački]], historičar, političar, katolički svećenik<ref name=racki1>Novak, Viktor: Franjo Rački u govorima i raspravama. Zagreb 1925, str. 126.<br>''“Naš ugovor ima se navlaš na to obazrijeti, da smo Jugoslovjeni, da nam je bolja budućnost samo u Jugoslovjenstvu.”''</ref><ref name=racki2>Novak, Grga (i drugi) (ur.): Spomenica. Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1866-1966. Zagreb 1966, str. 14.<br>''“Rački je bio ne samo velik učenjak nego i velik patriot u najširem smislu te riječi: Hrvat, Jugoslaven, Slaven.”''</ref><ref name=strossmayer-racki/><ref name=racki31>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 216.<br>''“Mi Jugoslovjeni razdijeljeni smo jezikom, ovom pravom dušom naroda, glavnim, često i jedinim sidrom narodnosti.”''</ref> * [[Ivan Radetić]], jezikoslovac<ref name=radetic1>Radetić, Ivan: Pregled hrvatske tradicionalne književnosti. Senj 1879, str. 199.<br>''“Ovo obće jamstvo ili poručanstvo počelo je kod zapadnih Slovjena; Čeha, Poljaka i Pomorana padati već XIII. vieka, dočim se kod nas Jugoslovjena imenice Hrvata i Srba po zakonu vinodolskom i Dušanovom još u XIV. vieku nalazilo, a gdješto se i do dana današnjega sačuvalo.”''</ref> * [[Božo Radman]], agronom<ref name=radman1>[https://www.glassrpske.com/lat/plus/teme/in-memoriam-mr-bozo-radman-do-posljednjeg-daha-posvecen-nauci-i-pravdi/348739 In memoriam - mr Božo Radman: Do posljednjeg daha posvećen nauci i pravdi] Glas Srpske. ''Mladen Karić; 30.01.2021.''<br>''“Ja sam univerzalista i kosmopolita. Nacionalno se osjećam kao Jugosloven. Ako me neko detaljnije pita, ja sam Bosanac. Ako ide još detaljnije, ja sam Krajišnik. Najdetaljnije, ja sam Banjalučanin. Nakon toga, nemojte me dalje pitati!”''</ref> * [[Duško Radosavljević]], politolog i predsjednik Saveza antifašista Vojvodine<ref name=dradosavljevic>[https://sav-ns.wixsite.com/sav2017/struktura-sav-a Struktura i rukovodstvo SAV-a] SAV - Savez antifašista Vojvodine.<br>''“Sremac, Srbin, Vojvođanin, Jugosloven i Evropljanin.”''</ref> * [[Ljubiša Rajić]], lingvist<ref name=rajic1>[http://www.slobodnaevropa.org/content/sta_znaci_multikulturalnost/2276177.html Šta znači multikulturalnost] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Biljana Jovićević; 16.01.2011.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji, tu sam odrastao, obrazovao se, oženio i dobio djecu. Nisam mogao biti ništa drugo nego Jugosloven, bez obzira što su moj otac i majka bili Srbi.”''</ref><ref name=rajic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 471.<br>''“Rajić Ljubiša, vanredni profesor za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Ribnikar]], fizikohemičar<ref name=sribnikar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 481.<br>''“Ribnikar Slobodan, akademik; redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Bg. (za pr. Nuklearna hemija i Fadiohemija). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Rot]], profesor psihologije<ref name=rot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 487-488.<br>''“Rot Nikola, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Obrad Savić]], filozof<ref name=obradsavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Obrad, viši predavač na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta, Bg.; generalni sekretar Beogradskog kruga i gl. urednik časopisa "The Belgrade circle". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Svenka Savić]], psihološkinja, lingvistkinja<ref name=ssavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 496.<br>''“Savić Svenka, redovni profesor Filozofskog fakulteta, N. Sad (za pr. Psiholingvistika, Analiza diskursa i Uvod u lingvistiku). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Ljubica Simaković]], univerzitetska profesorica<ref name=simakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 500.<br>''“Simaković Ljubica, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Kragujevac (za pr. Ekonomska filozofija i politika). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Đorđe Stanković]], povjesničar<ref name=djstankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 521.<br>''“Stanković Đorđe, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Istorija Jugoslavije); šef Katedre za istoriju Jugoslavije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dubravka Stojanović]], povjesničarka<ref name=dstojanovic1>[https://www.danas.rs/vesti/politika/demostat/dubravka-stojanovic-nismo-u-hladnom-ratu-vucic-nije-tito-a-ni-srbija-nije-jugoslavija/ Dubravka Stojanović: Nismo u Hladnom ratu, Vučić nije Tito, a ni Srbija nije Jugoslavija] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Demostat/Ivana Petronijević Terzić; 21.12.2022.''<br>''“Ni ja ne želim Jugoslaviju, ja jesam Jugoslovenka, ali ne želim Jugoslaviju zato što mislim da je njeni narodi nisu dorasli.”''</ref><ref name=dstojanovic2>[https://www.slobodnaevropa.org/a/most-nasledje-latinka-perovic-istorija-balkan-jugoslavija/32723484.html Latinka Perović - u Srbiji ignorisana i napadana, u regionu poštovana] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Omer Karabeg; 10.12.2023.''<br>''“Tek sam kasnije kroz duge razgovore s njom shvatila tu njenu poziciju bez obzira što se s njom na tom pitanju nisam slagala i ostala sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Svetomir Škarić]], profesor ustavnog prava<ref name=skaric1>[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=969BE953C56D4D4294BC6BE9769FDB93 Пратениците-торбеши бараат третман на помала етничка заедница]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Dnevnik. ''Tatjana Popovska; 18.09.2011.''</ref><ref name=skaric2>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=121810833459&id=9&setIzdanie=22161 Ин мемориам]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Nova Makedonija. ''Svetomir Škarić; 18.12.2010.''</ref> * [[Slobodan Šoja]], historičar<ref name=soja1>[https://unaworld.tv/video/reaktor-bih-jugonostalgija Jugonostalgija] Una televizija, emisija ''Reaktor BiH''. ''04.12.2023.''<br>''“Pa znate šta, ja mislim da je bolje reći da... da sam Jugosloven nego jugonostalgičar.”''</ref> * [[Jorjo Tadić]], istoričar<ref name=jtadic1>Тадић, Јорјо: [https://books.google.de/books?id=bzCZCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Сабласти круже Југославијом...], у: Историјски часопис, књ. 18 (1971), str. 48.<br>''“А још више зато што је мени лично сасвим свеједно да ли се нешто назива хрватским или српским, јер су за мене Срби и Хрвати један народ, без обзира што се о томе мислило или данас мисли, пише и прописује. Као Југословен, али не по линији државне већ по свом дубоком националном опредељењу, а и научном уверењу, јер сам то био и онда када смо о југословенској држави само сањали, сматрам да је ненаучно и смешно сврставати старе Дубровчане у Србе или Хрвате, а њихова културна дела, посебно књижевност, резервисати искључиво за једне или друге.“''</ref><ref name=tadic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 715-716.<br>''“Tadić Jorjo, dr filozofije, red. prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu za Opštu istoriju Novoga veka, dopisni član Srpske akademije nauka u Beogradu, dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, r. 1899 u Starom Gradu, Srez hvarski, Jugosloven.”''</ref> * [[Nevenka Tadić]], neuropsihijatar<ref name=ntadic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 568.<br>''“Tadić Nevenka, neuropsihijatar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Tesla]], izumitelj<ref name=tesla1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/nikola-tesla/30612584.html Svi hoće Nikolu Teslu] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Mila Đurđević/Una Čilić''.<br>''“Zbog toga, braćo i sestre, kao najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama, upućujem vam ovo pismo moleći vas da se odazovete pozivu predsjednika Roosevelta.”''</ref> * [[Rajko Tomović]], naučnik, robotičar<ref name=tomovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 585.<br>''“Tomović Rajko, akademik; direktor (sa N. Uzungoluom) Centra za multidisciplinarno praćenje pravaca razvoja informatike, Atina (od '96). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ljubinka Trgovčević-Mitrović]], povjesničarka<ref name=trgovcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 590.<br>''“Trgovčević Ljubinka, viši nauč. saradnik u Istorijskom institutu SANU, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=trgovcevic2>[https://www.danas.rs/kultura/vece-secanja-na-ljubinku-trgovcevic-1948-2022-istoricarka-putnica-zena-nadasve-prijateljica/ Veče sećanja na Ljubinku Trgovčević (1948-2022): Istoričarka, putnica, žena, nadasve prijateljica] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''J. J.; 06.03.2023.''<br>''“Rođena u njenom središtu, u Bosni, u Sarajevu, ostala je Jugoslovenka do kraja.”''</ref> * [[Milan Trtanj]], fizikohemičar<ref name=trtanj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 593-594.<br>''“Trtanj Milan, rukovodilac Laboratorije za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje Instituta za nuklearne nauke "Vinca". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vladeta Urošević]], fizičar<ref name=urosevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 598.<br>''“Urošević Vladeta, osnivač i direktor preduzeća "Metrologia". […] P: Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Vejvoda]], politikolog<ref name=vejvoda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Vejvoda Ivan, politikolog; profesor na Syssex [sic!] University, Engleska (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vejvoda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Vejvoda I. Ivan, politikolog; istraživač u Institutu za evropske studije u Beogradu (r. 27. XII 1949, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vuk Vernić]], sociolog, revolucionar<ref name=vernic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 65.<br>''“Vernić Vuk, borac u prištapskim jedinicama VŠ, neutvrđenog mesta rođenja, profesor na Pravnom fakultetu u Zagrebu, Jugosloven, u NOV došao krajem marta 1943. iz ustaškog logora Jasenovac razmenom za zarobljene Nemce.”''</ref> * [[Radina Vučetić]], historičarka<ref name=vucetic1>[https://www.pressreader.com/serbia/nin/20200806/281706912025220][http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=102354064] Неорадикалски рикверц води у провалију [[НИН]]. ''Радмила Станковић; 06.08.2020.''<br>''“Радина Вучетић је имала ту срећу: предмет њеног научног интересовања је превасходно Југославија, Краљевина и она социјалистичка, а за себе једнако каже да је Југословенка јер је рођена и васпитана у тој земљи, јер је формирана у југословенском духу и не може за првих двадесет година свог живота да каже „пуј, пике, више не важи“.”''</ref><ref name=vucetic2>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''Jesi ti Jugoslovenka? - “Jesam, da. To moram da pomenem.”''</ref> * [[Sreten Vujović]], sociolog<ref name=svujovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 628.<br>''“Vujović Sreten, sociolog; redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (od '92); član Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Emir Zelenhasić]], univerzitetski profesor<ref name=zelenhasic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 643-644.<br>''“Zelenhasić Emir, redovni profesor Građevinskog fakulteta, Subotica (za pr. Hidrologija i Osnovi hidrotehnike); šef Katedre za hidrotehniku. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=zelenhasic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 542.<br>''“Zelenhasić F. Emir, redovni profesor i šef Katedre za hidrotehniku Građevinskog fakulteta u Subotici (r. 9. X 1938, Prokuplje). Jugosloven, Musliman.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Babukić.jpg|Vjekoslav Babukić Datoteka:Jovo Bakic-mc.rs.jpg|Jovo Bakić Datoteka:Franjo Bradaška.jpg|Franjo Bradaška Datoteka:Jurij Caf.jpg|Oroslav Caf Datoteka:Vladimir Ćorović.jpg|Vladimir Ćorović Datoteka:Dejan Djokic LMU Book presentation.jpg|Dejan Đokić Datoteka:Ivan Filipović 1892 Mayerhofer.png|Ivan Filipović Datoteka:Andrej Grubačić at the SF anarchist bookfair 2010 (cropped).jpg|Andrej Grubačić Datoteka:Fran Ilešič.jpg|Fran Ilešič Datoteka:JanezicAnton.jpg|Anton Janežič Datoteka:Ivan Klajn.jpg|Ivan Klajn Datoteka:Fran Kovačič.jpg|Fran Kovačič Datoteka:Ivan Kukuljevic Sakcinski 1889 Mukarovsky.png|Ivan Kukuljević Sakcinski Datoteka:Kurepa georg2 (cropped).jpg|Đuro Kurepa Datoteka:Sime Ljubic 1885 Mayerhofer.png|Šime Ljubić Datoteka:MacunIvan.jpg|Ivan Macun Datoteka:Matija Majar (2).jpg|Matija Majar Datoteka:Vojinmilic.jpg|Vojin Milić Datoteka:Ivan Navratil.jpg|Ivan Navratil Datoteka:Nebojsa Popov-mc.rs.jpg|Nebojša Popov Datoteka:Božidar Jezernik 02.jpg|Božidar Jezernik Datoteka:Franjo_Rački_1897_Th._Mayerhofer.png|Franjo Rački Datoteka:Ljubiša Rajić.jpg|Ljubiša Rajić Datoteka:Dubravka Stojanović.jpg|Dubravka Stojanović Datoteka:Nevenka Tadić.jpg|Nevenka Tadić Datoteka:Tesla circa 1890.jpeg|Nikola Tesla Datoteka:Rajko Tomovic.jpg|Rajko Tomović Datoteka:Ivan Vejvoda - July 2015 (cropped).jpg|Ivan Vejvoda </gallery> </center> == Novinarstvo i publicistika == * [[Mihailo Bjelica]], novinar, univ. profesor<ref name=bjelica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjelica Mihailo, naučni savetnik u Institutu za političke studije, Bg.; redovni profesor Fakulteta političkih nauka, Bg. (za pr. Istorija novinarstva). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Božičković]], novinarka<ref name=bozickovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Božičković Olga, slobodni novinar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Burzan]], novinar<ref name=burzan1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 68.<br>''“Burzan Nikola, novinar; urednik-komentator u Spoljno-političkoj rubrici "Naše Borbe". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Angelina Čakširan]], novinarka<ref name=caksiran1>[https://www.mojnovisad.com/gradske-face/angelina-caksiran-novinar-i-urednik-pisanje-mora-imati-svrhu-i-poruku-jer-to-je-pravo-novinarstvo-id43596.html Angelina Čakširan, novinar i urednik: Pisanje mora imati svrhu i poruku jer to je pravo novinarstvo] mojnovisad.com ''Aleksandar Jovanović; 12.11.2021.''<br>''“Kao Jugoslovenka, što sam ostala do danas, prezirala sam svaki nacionalizam, srpski, hrvatski, bilo koji. To nas je i dovelo do raspada zemlje koja je definitivno bila najlepša na svetu. U svakom pogledu.”''</ref> * [[Đorđe Dragojlović]], novinar<ref name=dragojlovic1>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sto-ce-kerum-na-ovo-reci-vojvodjanski-novinar-osniva-nacionalno-vijece-jugoslavena/462207.aspx Što će Kerum na ovo reći: Vojvođanski novinar osniva Nacionalno vijeće Jugoslavena] Index. ''27.11.2009.''</ref> * [[Milovan Đilas]], publicista, politički disident, političar, revolucionar<ref name=mdjilas1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-53066157 Milovan Đilas: „Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire“] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 17.07.2020.''<br>''“Đilas je bio Crnogorac, Srbin i Jugosloven. Ali je po svom značaju daleko prevazilazio jugoslovenske okvire, pa iako zvuči kao kliše, može se reći da je bio građanin sveta, pre svega onog sveta koji se borio za slobodu, pravdu i društvenu jednakost.”''</ref> * [[Jug Grizelj]], novinar<ref name=grizelj1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 144.<br>''“Grizelj, I. Jug, novinar (r. 2. VIII 1926, Vrlika). Jugosloven.”''</ref><ref name=grizelj2>[https://www.vreme.com/vreme/jug-grizelj-1926-1991/ Venci i reči za velikana novinarstva] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Živorad Kovaćević; br. 12, 14.01.1991.''<br>''“Jug Girzelj je bio Jugosloven u najboljem smislu te reči Zato je toliko voleo Beograd — onaj široki, neuskogrudi, neprovincijalni, tolerantni, kosmopolitski Beograd. Bio je ponosan što je Beograđanin. Njegov zvezdani čas je bio kad su kolege odlučile da on, po krvi Hrvat i Italijan, po ljudskom opredeljenju Jugosloven, bude predsednik Udruženja novinara Srbije.”''</ref> * [[Dinko Gruhonjić]], novinar i univerzitetski profesor<ref name=gruhonjic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/a-vi-sto-biste-da-nas-koljete-vi-ste-dinko-sakic-autorski-tekst-dinka-gruhonjica-o-tome-sta-je-zaista-rekao-u-dubrovniku/ A vi, što biste da nas koljete, vi ste Dinko Šakić: Dinko Gruhonjić za Danas o tome šta je zaista rekao u Dubrovniku] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 25.03.2024.''<br>''“Ja sam dete bratstva i jedinstva, moja jedina domovina bila je i ostala Jugoslavija, a ja sam Jugosloven, Bosanac i Vojvođanin. Nikada nisam prestao da verujem u bratstvo i jedinstvo naših naroda i narodnosti.”''</ref><ref name=gruhonjic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/hulje-vrebaju-iz-mraka-i-krecu-se-u-coporima/ Hulje vrebaju iz mraka i kreću se u čoporima] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 05.12.2020.''<br>''“Ja sam Jugosloven, dakle apatrid. Ali, odavno sam shvatio da je Jugoslavija bila prirodna tvorevina, a da su ove banane u kojima živimo totalno neprirodne.”''</ref><ref name=gruhonjic3>[https://autonomija.info/dinko-gruhonjic-danas-je-sveti-avnoj-ideja-jugoslavije-je-ideja-slobode/ Dinko Gruhonjić: Danas je sveti AVNOJ – ideja Jugoslavije je ideja slobode] Autonomija. ''Dinko Gruhonjić; 29.11.2021.''<br>''“Kao Jugosloven, kažem da Jugoslavija nije bila savršena. Ali se mogla “popraviti”. A ovo, ovo što su nam servirale ubice Jugoslavije kao “novu normalnost”, e to je potpuno nepopravljivo!”''</ref> * [[Zdravko Huber]], novinar, urednik<ref name=huber1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 165.<br>''“Huber Zdravko, novinar, urednik u "Našoj Borbi". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dejan Ilić]], izdavač i urednik<ref name=dilic1>[https://pescanik.net/razgovor-u-jajcu/ Razgovor u Jajcu] Peščanik. ''Dejan Ilić; 26.07.2017.''<br>''“Da li to što sam Jugosloven isključuje mogućnost da budem Srbin?”''</ref> * [[Viktor Ivančić]], novinar<ref name=ivancic1>[https://www.021.rs/story/Info/Srbija/260982/Dezulovic-To-sto-radi-Vesic-moze-i-Baka-Prase.html Dežulović: To što radi Vesić može i Baka Prase] Portal 021. ''Danas; 15.12.2020.''<br>''“Inače, taj princip, da dobri Hrvati iz srpske perspektive smeju da seru samo po Hrvatskoj i njenim gradovima, i obratno, da je dobrim Srbima iz hrvatske perspektive dopušteno da seru isključivo po Srbiji i njenim gradovima, za mene je nakaradan. Ja se kao Jugosloven zalažem za to da svi seremo po svima, slobodno, velikodušno, bez kočnica i ustezanja.”''</ref> * [[Željko Ivanović]], novinar<ref name=zivanovic1>[https://www.nedeljnik.rs/priblizite-mi-to-kako-se-covek-oseca-ko-crnogorac-zeljko-ivanovic-u-novom-nedeljniku/ „Približite mi to, kako se čovek oseća ko Crnogorac?“ Željko Ivanović u novom Nedeljniku] Nedeljnik. ''Veljko Miladinović; 13.01.2024.''<br>''“Ja sam bio Jugosloven. I danas sam u kulturološkom smislu Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Kirigin]], novinar, publicist, revolucionar<ref name=kirigin1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 317.<br>''“Kirigin Josip, novinar, šef dopisništva zagrebačkog Vjesnika u Beogradu, rez. kapetan, r. 1918 u Australiji, Jugosloven.”''</ref> * [[Ferdo Kočevar]], publicist<ref name=kocevar1>Žavčanin, K. [Ferdo Kočevar (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QafI8q6cWMCSYx5DASe5f4K9LHOzIvL2AH58YK0c7JYOkjJ7oZB_OTlRLbYsgT45Daa8UMBStsfx3pi2R9XZ7VFaUKFuoXfoeB2HQLn2j4NThGNY-GJv5JNACbJCNEhYJrBiCsAH9AQDPYDdn1be2GLBSUNd5tP1cFAY5VS6-FfgGs4mJiar0TuMEbqaYjlaWHj3R3SIm_8EUuu3jtoEpL2YMm_-8bETpnDxn990Z8ZR92XZcOJrRiwvfQ9Mob_AcKF4R4vM6KinlM9V2sgsh4VeP5LR10FjGptp9KroUmjhDomEeJw Jugoslavenska akademija], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XIX. list 19 (08.05.1861), str. 150.<br>''“Mi Jugoslovani smo v tem obziru v dosta hujem položaji. […] Naravno je tedaj, da so zadobile te sosedne slovstva pretežni upljiv v nas Jugoslovane in sicer na veliko škodo in nevarnost za našo narodnost.”''</ref> * [[Mahmud Konjhodžić]], novinar, publicist<ref name=konjhodzic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 331.<br>''“Konjhodžić Mahmud, novinar, r. 1905 u Ljubuškom, srez Mostar, Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Kos]], publicist<ref name=kos1>A[nton]. K[os]. Cestnikov: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-I14QC4EA/fa8e646f-84d3-473a-9ea7-ebcbed6d420a/PDF Poljodelstvo in kemija], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 53 (04.07.1857), str. 210.<br>''“Tudi mi Jugoslovani se moremo sponašati z možem, ki po vsej pravici zaslužuje, da ga v vesrto Mezzofantov vredimo.”''</ref> * [[Boro Krivokapić]], novinar<ref name=krivokapic1>[https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven Boro Krivokapić, poslednji Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208063744/https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven |date=2023-02-08 }} XXZ magazin. ''Milivoj Bešlin; 28.11.2018.''<br>''“Ja sam bio i ostao prije svega Jugosloven”, neretko je ponavljao.''</ref> * [[Sergije Lukač]], novinar, univ. profesor<ref name=lukac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 281.<br>''“Lukač Sergije, novinar; redovni profesor FPN, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven-Srbin, […].”''</ref> * [[Svetlana Lukić]], novinarka<ref name=lukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 283.<br>''“Lukić Svetlana, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika za program Radija "B-92" (od '96). [...] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Petar Luković]], novinar<ref name=lukovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 284.<br>''“Luković Petar, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika lista "Vreme". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Marković (novinar)|Tomislav Marković]], novinar i književnik<ref name=tmarkovic1>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2022/10/21/budimo-jugosloveni-iako-smo-srbi Budimo Jugosloveni iako smo Srbi] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Tomislav Marković; 21.10.2022.''<br>''“Izjašnjavajući se kao Jugosloveni po nacionalnosti podrivamo totalitarnu ideju nacionalnog identiteta, a o njenoj totalitarnosti dovoljno govori masovna histerija protiv jugoslovenstva kojoj svedočimo. […] Budimo Jugosloveni, iako smo Srbi.”''</ref> * [[Rusko Matulić]], publicista<ref name=matulic1>[https://www.vreme.com/vreme/poslednji-odlazak-jugoslovenskog-emigranta/ Poslednji odlazak jugoslovenskog emigranta] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Petar Lađević; broj 1283, 06.08.2015.''<br>''“Tridesetog jula ove godine u Nju Džersiju je umro veliki Jugosloven, istinski borac za ljudska prava, najbliži saradnik pokojnog Mihajla Mihajlova, saradnik i prijatelj Saveza Oslobođenje i jedan od najrespektabilnijih izučavalaca i sakupljača različitih izvora za stvaranje celovite slike o demokratskoj Jugoslaviji; politički emigrant koji je čitav život posvetio intelektualnoj i ljudskoj borbi za demokratsku Jugoslaviju.”''</ref> * [[Mihajlo Mihajlov]], publicista, politički disident<ref name=mihajlov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 321.<br>''“Mihajlov Mihai [sic!], publicista; viši naučni saradnik u Elliott Schoo [sic!] of International Affairs, Vašington (od '94); član Centralnog komiteta Socijaldemokrata Amerike. […] Rus po rođenju, Jugosl. po opredeljenju; […]”''</ref> * [[Živko Milić]], novinar, publicista<ref name=milic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 452.<br>''“Milić Živko, novinar, urednik «Borbe», član upravnog odbora Saveza novinara Jugoslavije, rez. kapetan, r. 1923 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Avdo Mujčinović]], novinar i pozorišni kritičar<ref name=mujcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 366.<br>''“Mujčinović Avdo, pozorišni kritičar u listu "Politika ekspres", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Rizinger]], novinar<ref name=rizinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rizinger Ivan, muzički urednik Radio Kruševca (od '89), revije "Pobeda" (od '90) i diskografske kuće "Take It Or Leave It", Bg. (od '95). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Teofil Pančić]], novinar<ref name=pancic1>[https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ Teofil Pančić za Karakter: Moja lista pet najboljih novinara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203054707/https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ |date=2022-12-03 }} Karakter. ''Karakter; 03.12.2021.''<br>''“Aludirate na moj tekst u kome sam objasnio da su entiteti složeniji i da ne mora da bude samo jedan, jer sam ja celog života i Srbin i Vojvođanin i Jugosloven i da ne vidim u čemu je tu problem. Na popisima sam se uvek izjašnjavao kao Srbin, ali sad dolazim u iskušenje da se pomalo iz inata izjasnim kao Vojvođanin. Ako nacionalistima to već toliko smeta, onda malo da ih iritiram.”''</ref><ref name=pancic2>[https://slobodnarec.rs/2021/08/31/teofil-pancic-srpstvo-vojvodjanstvo-i-ostale-koske/ Srpstvo, vojvođanstvo... i ostale koske] Slobodna reč. ''Teofil Pančić; 31.08.2021.''<br>''“A identiteti mogu da budu složeni, višestruki i isprepleteni, sve u jednom čoveku, i to ne nužno zato što ovaj ima „mešano poreklo“ po oveštalim etnocentričnim standardima. Evo, znam po sebi: u svakoj bih prilici mogao reći za sebe, i na svakom bih se popisu stanovnišva – ako se takvo izjašnjavanje već traži – mogao izjasniti i kao Srbin i kao Vojvođanin i kao Jugosloven, i ne bih nikada slagao baš ništa.”''</ref> * [[Vlado Ribnikar]], novinar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Milorad Roganović]], novinar<ref name=roganovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Roganović Milorad, novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dževad Sabljaković]], novinar i književnik<ref name=sabljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 490.<br>''“Sabljaković Dževad, književnik, književni kritičar i novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dragoslav Simić]], novinar<ref name=dsimic1>[https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ Bez Jugoslovena na popisu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014223724/https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ |date=2022-10-14 }} Forum - Portal građanske Srbije. ''D. B.; 12.10.2022.''<br>''“Redakciji Portala Forum javio se kolega Dragoslav Simić (Radio Beograd) i rekao da mu je pre dva dana došla popisivačica kojoj je na pitanje o nacionlanosti odgovorio da je Jugosloven.”''</ref> * [[Tamara Skrozza]], novinarka<ref name=skrozza1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/nazalost-jedinica-sam-tamara-skrozza-o-odrastanju-u-somboru-i-tome-kako-je-posao-birao-nju-a-ne-ona-njega/ „Nažalost, jedinica sam“: Tamara Skrozza o odrastanju u Somboru i tome kako je posao birao nju, a ne ona njega] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 16.04.2023.''<br>''“Dete sam iz mešovitog braka, nisam krštena, vaspitavana sam i uvek sam se izjašnjavala kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karel Slanc]], publicista, političar<ref name=slanc1>Slanc, Karel: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-S4HN0TV0/959837c4-8301-4745-ada5-32ea3243c15d/PDF Avstrijski Jugoslovani in morje.] Gorica 1912, str. 11.<br>''“Zdaj, ko ste Avstriji priklopljeni Bosna in Hercegovina, nas je v državi precej Jugoslovanov.”''</ref> * [[Jelena Sofronijevic]], novinarka<ref name=sofronijevic1>[https://vittles.substack.com/p/yugonostalgic-cuisine Yugonostalgic Cuisine] (na engleskom) Vittles. ''Natasha Tripney; 23.08.2021.''<br>''“Sofronijevic regards herself as Yugoslav, though she was born in the UK in 1998.”''</ref> * [[Grujica Spasović]], novinar, urednik<ref name=spasovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 514.<br>''“Spasović Grujica, novinar; dopisnik Švedskog radija (od '89). […] P: Jugosloven, […].''</ref> * [[Gordana Suša]], novinarka<ref name=susa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 549.<br>''“Suša Gordana, novinar i komentator; novinar u listu "Naša Borba"; urednik Video nedeljnika "VIN"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije i Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Hari Štajner]], novinar<ref name=stajner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 562-563.<br>''“Štajner Hari, novinar; spoljnopolitički komentator lista "Vreme"; direktor "Medija centra", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=stajner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 477.<br>''“Štajner T. Hari, novinar, urednik spoljnopolitičke rubrike lista Vreme (r. 28. V 1930, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Zaharije Trnavčević]], novinar<ref name=trnavcevic1>[http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/mogu_li_jugosloveni_postati_etnicka_zajednica.26.html?news_id=272880 Mogu li Jugosloveni postati etnička zajednica?] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Katarina Živanović; 13.12.2013.''<br>''“Trnavčević se, inače, izjašnjava kao Jugosloven. Jedan je od 23.303 koliko ih po poslednjem popisu ima u Srbiji.”''</ref> * [[Pavel Turner]], publicist<ref name=turner1>Turner, Pavel (Dr. Ahasverus): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-FNQV7UL2/a4dbb24c-fb60-4883-89f7-5642a8a8d5d0/PDF Beseda o jugoslovanskih razmerah], u: Kres, godina 1 br. 7 (1881), str. 396.<br>''“Mi Jugoslovani bi se vselej morali naravno najbližje rodne brate čutiti in po tem čutenji bi se moralo naše strmljenje in občenje med seboj ravnati, pa je li tako?”''</ref> * [[Boris Varga]], novinar, politolog<ref name=varga1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/boris-varga-privilegija-je-danas-biti-u-manjini/ Boris Varga: Privilegija je danas biti u manjini] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 29.09.2019.''<br>''“U Ukrajini sam među majdanistima kao neko ko se deklariše među ostalom i kao Jugosloven, Rusin i ukrajinski levičar, što je prema uspostavljenim tamošnjim stereotipima skoro sve do ekscesa potpuno isključivo.”''</ref> * [[Vekoslav Vakaj]], publicist<ref name=vakaj1>Vakaj, Vekoslav: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-RSB1W1PC/7e8d6513-919f-4967-b288-eaa869d44904/PDF Jugoslovani v zlati Pragi in slavnem Velegradu. Potopisne črtice.] Maribor 1886, str. 58.<br>''“Jugoslovani smo obljubili tukaj pri altarju slovanske vzajemnosti: da se hočemo napiti tukaj slovanskega rodo- in domoljubja.''</ref> * [[Gordana Vujović]], novinarka, književnica<ref name=gvujovic1>[https://primorski.me/info/kultura/gordana-vujovic-jugoslovenka-zivi-u-meni-srcem-sam-pisala-tako-je-bilo-napisano-u-libru/ Gordana Vujović: Jugoslovenka živi u meni, srcem sam pisala “Tako je bilo napisano u libru”] Primorski Portal. ''Biljana Dabić; 10.09.2024.''<br>''“U duši sam bila i ostala Jugoslovenka i umrjeću kao Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG|Milovan Đilas Datoteka:Dinko Gruhonjić.jpg|Dinko Gruhonjić Datoteka:ViktorIvancic.jpg|Viktor Ivančić Datoteka:Ferdo Kočevar.jpg|Ferdo Kočevar Datoteka:Anton Kos Cestnikov.jpg|Anton Kos Datoteka:Petar lukovic gm.jpg|Petar Luković Datoteka:Mihajlo Mihajlov wiki photo.jpg|Mihajlo Mihajlov Datoteka:Teofil Pancic-mc.rs.jpg|Teofil Pančić Datoteka:Karel Slanc.jpg|Karel Slanc Datoteka:Gordana Susa-mc.rs.jpg|Gordana Suša Datoteka:Zaharije Trnavčević.jpg|Zaharije Trnavčević </gallery> </center> == Obaveštajstvo == * [[Vojin Đurašinović]], obavještajac, revolucionar<ref name=djurasinovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 166.<br>''“Đurašinović Vojin-Kostja, inspektor u Državnom sekretarijatu za unutrašnje poslove NR Srbije, r. 1919 u Bastaji, srez Daruvar, Jugosloven.”''</ref> == Odvjetništvo == * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]], advokat, borac za ljudska prava<ref name=spopovic1>Stehlík, Petr: Jugoslavenstvo Srđe Popovića kao temelj suvremenog promišljanja jedne naizgled umirovljene ideje, u: Štěpánek, Václav (ur.): Савремена српска и чешка славистичка истраживања. Реферати са Kолоквијума Београд–Брно одржаног 21. октобра 2021. на Филoлошком факултету Универзитета у Београду./Současná srbská a česká slavistická bádání. Příspěvky z Kolokvia Brno–Bělehrad, které se konalo 21. října 2021 na Filologické fakultě Univerzity v Bělehradě. Edice Brno–Bělehrad, sv. 2. Brno 2021, str. 73.<br>''“Oduvek sam bio Jugosloven. Prvo što sam u životu naučio bilo je kako se zovem, u kojoj ulici stanujem i to da sam Jugosloven. Druga stvar je bio režim prema kome sam bio vrlo kritičan. Najveći problem Jugoslavije bio je u tome što ona nije mogla da postane demokratska država. Desimir Tošić je to jednom lepo rekao: ‚Ideja Jugoslavije je bila velika, ali smo mi, nažalost, bili mali’.”''</ref><ref name=spopovic2>[https://www.vreme.com/vreme/advokat-od-lika-i-dela/ Advokat od lika i dela] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Aleksandar Ćirić; 02.12.2010.''<br>''“Neočekivano za mnoge, Srđa Popović otkriva da je oduvek bio Jugosloven, mada je imao problem "s tom vrstom identifikacije".”''</ref><ref name=spopovic3>[http://pescanik.net/2013/10/srda-popovic-intervju/ Srđa Popović – intervju] [[Peščanik]]. ''Esquire; 19.10.2013.''<br>''“Srđa Popović nikada nije odustao od svog opredeljenja da se izajšnjava kao Jugosloven, ali ni tome ne prilazi olako, jednostrano.”''</ref><ref name=spopovic4>[https://www.monitor.co.me/sra-popovi-i-tadeu-mazovjecki-odlazak-boraca-za-ljudska-prava/ Srđa Popović i Tadeuš Mazovjecki, odlazak boraca za ljudska prava] Monitor. ''Tamara Kaliterna; 01.11.2013.''<br>''“Srđa Popović se do kraja izjašnjavao kao Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Srđa Popović advokat.jpeg|Srđa M. Popović </gallery> </center> == Politika == === 21. vijek === * [[Miroslav Kopečni]], političar, bivši diplomat<ref name=kopecni1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 239.<br>''“Kopečni Miroslav, direktor Instituta za nuklearne nauke "Vinča". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Subotić]], politički aktivista<ref name=subotic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/ni-od-mramora-ni-od-gvozdja-vec-covek-od-principa/ Ni od mramora, ni od gvožđa, već čovek od principa] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Duško Radosavljević; 10.12.2019.''<br>''“Po svome ličnom opredeljenju, i to je stalno naglašavao, Đorđe je bio Rumljanin, Sremac, Vojvođanin i Jugosloven. To je ono što ga je određivalo, činilo njegovu ličnost, opredeljivalo stavove i ponašanje.”''</ref> === 20. vek === * [[Božidar Adžija]], političar, revolucionar, publicist<ref name=adzija1>Prpić, Ivan (ur.): Komunisti o fašizmu (1919-1940). Zagreb 1976, str. 25.<br>''“Ali budući da talijanski fašizam postaje sve više predstavnikom službene Italije i kao takav ulazi u redove organizirane svjetske reakcije, koja se u unutarnjoj politici svake pojedine države svojim socijalnoreakcionarnim ciljevima i tendencijama, a u vanjskoj politici svojim imperijalističkim težnjama, sprema na jaku ofenzivu protiv općeg mira i demokracije, to je potrebno, naročito nama Jugoslavenima, da budnim okom pratimo razvoj fašističkog pokreta u Italiji, jer on može sutra-prekosutra, pobratimljen sa Horthyjevim »probuđenim Mađarima«, ugroziti mirni razvoj našeg državnog života.”''</ref> * [[Milka Agbaba]], političarka, revolucionar<ref name=agbaba1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 63.<br>''“Agbaba T. Milka (Izborni srez begejski, APV – NRS), politički radnik, rođena u siromašnoj seljačkoj porodici 24-XI-1921 godine u Banatskom Karađorđevu, APV – NRS. Jugoslovenka.”''</ref><ref name=agbaba2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Agbaba Milka, nar. poslanik Savezne narodne skupštine za Srez begejski, član CK SK Srbije, pretsednik Saveza društava prijatelja dece i omladine za APV, r. 1921 u Banatskom Karađorđevu, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Džemal Bijedić]], političar, revolucionar<ref name=bijedic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 57.<br>''“Bijedić Džemal, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član Izvršnog veća NR BiH, pretsednik Sreskog NO u Mostaru, član CK SK BiH, član Saveznog odbora Saveza boraca NOR, član Pretsedništva [sic!] Glavnog odbora SSRN BiH, rez. potpukovnik, r. 1917 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Broz Tito]], državnik, revolucionar, vojskovođa<ref name=Tito1>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 179-180.<br>''“Tito je bio Jugoslaven na jedan novi način, i kao državnik, i kao politički čovjek, i naprosto kao čovjek. […] Za vrijeme rata ustaše su nastojali prikriti Titovo hrvatsko porijeklo. On sam ga nije krio: kad je došao u oslobođeni Beograd svi su znali koje je nacionalnosti. Nije to previše isticao niti je smatrao da je to najvažnije. U nekim je prilikama ipak govorio o tome: i o svojoj nacionalnosti i o jugoslavenstvu. Postoje tri njegove veće izjave kojima se može poslužiti na različite načine. Prva je negdje s kraja pedesetih ili početka šezdesetih godina (objavio ju je zagrebački tjednik »Danas« na Titov devedeseti rođendan, 25. V 1982, bez preciznije datacije): »Tko hoće da bude Jugoslaven, neka bude Jugoslaven, kome to smeta. Ne smije se, naravno, to forsirati, na isti način kao što se tome ne treba ni suprotstavljati. I važno je da se zna da to ne može biti nacionalno opredjeljenje. I ja kažem da sam Jugoslaven. I to ću uvijek kazati, što ne znači da sam zaboravio da sam rođen u Zagorju, da sam po nacionalnosti Hrvat. Bitno je što radim i čemu težim«... 1. marta 1971. dao je još jednu izjavu o tome, koja, ako se ne varam, tada nije odmah puštena u javnost: »Ja sam protiv svakog pritiska u pogledu nacionalnog opredjeljenja, tj. da se ljudi moraju izjašnjavati da pripadaju ovoj ili onoj naciji. Ima čitav niz ljudi kojima to smeta. Dobro je da se ljudi, opredjeljuju, jer se od toga ne može pobjeći. Ja sam rođen u Hrvatskoj, kao i moji preci, u Zagorju. To svi znaju. Ali, ja sam Jugosloven, po svojoj funkciji, po svemu. I ne samo to. Ja sam internacionalista.« (navedeno prema »Politici«, Beograd 4. V 1982). Treća izjava, kojom se najviše operira, izgovorena je vrlo spontano, možda čak s ljutnjom, u jeku najveće poslijeratne međunacionalne krize u nas: u ljeto 1971, na manevrima »Sloboda 71«. Ona se u ponečem razlikuje od prve te se obično i citira s različitom namjerom: »Bilo je slučajeva da se počelo zaboravljati da smo mi Jugoslavija. Govorilo se o republici, a o Jugoslaviji se ćutalo. Bilo je skoro sramota da se prizna da si Jugosloven. Ja za sebe kažem: ja sam Jugosloven i ništa drugo ne mogu biti. Ja sam Jugosloven i po svojim obavezama, po svom položaju a i po svom duhu. Ali, ja nisam zatajio ni da sam rođen u Hrvatskoj. Zašto da sada ističem da sam Hrvat. Ja sam odrastao u Jugoslaviji u sredini radničke klase. A takvih ima stotine hiljada.« Razlika između prve i treće izjave posve je razumljiva: kad je zajedništvo dovedeno u pitanje, pogotovo kad je u krizi, Titu je jugoslavenstvo važnije nego nacionalnost. Da to nije bilo tako, zar bi bila moguća 1941, NOB, AVNOJ i sve drugo.”''</ref><ref name=Tito2>Ičević, Dušan: Savremeni smisao jugoslovenstva, u: Socijalizam, god. 30 br. 10 (1987), str. 57.<br>''Prigovara što se tada, 1969. godine, sve manje čuje riječ Jugoslavija, a piše i govori pretežno o federaciji: »Mi moramo jače isticati Jugoslaviju. Mi smo Slovenci, Hrvati, Srbi, Makedonci, Crnogorci i drugi, ali smo svi ujedno i Jugosloveni, svi smo građani socijalističke Jugoslavije... […].''«</ref> * [[Vice Buljan]], političar, revolucionar<ref name=buljan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Buljan Vice, nar. posl. Saveznog veća Savezne narodne skupštine za srez Sinj, r. 1905 u Sinju, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 180-181.<br>''“Uostalom, on nije bio jedini koji se u presudnim trenucima naše historije iskazao kao Jugoslaven. To je slučaj velikog broja njegovih najbližih drugova i suboraca koji su se u raznim prilikama u ratu i poratnim godinama, izjasnili na isti način: Kosta Nađ, Koča Popović, Svetozar Vukmanović-Tempo, Petar Drapšin, Peko Dapčević, Ivan Gošnjak, Vice Buljan, Vicko Krstulović, Avdo Humo, Osman Karabegović, Vlado Popović, Rato Dugonjić, Ivo i Jurica Ribar, dr Ivan Ribar, Grga Jankes, Zaim Šarac, Vlado Ribnikar, Šefket Maglajlić, Uglješa Danilović, Veljko Vlahović i mnogi drugi.”''</ref> * [[Uglješa Danilović]], političar, revolucionar<ref name=danilovic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 95.<br>''“Danilović J. ing. Uglješa (poslanik Veća naroda iz NR BiH), inženjer agronomije, rođen 7-II-1913 god. u selu Gnionici, srez Modriča, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Peko Dapčević]], političar, diplomata, general-pukovnik, revolucionar<ref name=dapcevic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 96.<br>''“Dapčević J. Peko (Izborni srez žički, NRS), general-pukovnik, rođen 25-VI-1913 god. u Ljubotinju, kraj Cetinja, NR CG. Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Drapšin]], revolucionar, general-lajtnant<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Ratomir Dugonjić]], političar, revolucionar<ref name=dugonjic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 102.<br>''“Dugonjić I. Ratomir (poslanik Veća naroda iz NR BiH), pravnik, rođen 10-I-1916 god. u Trebinju, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Đuro Đaković]], politički djelatnik<ref name=djakovic1>Broz Tito, Josip: Sekretar mjesnog komiteta, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_1.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 1. Zagreb 1982, str. 17.<br>''»Ne treba zaboraviti ni to da mi Jugoslaveni imamo jednu rđavu osobinu«, rekao je Đaković, »a to je da sve odluke i prijedloge jednoglasno usvajamo ali ih ne provodimo u djelo«.''</ref> * [[Avdo Humo]], političar, revolucionar, general-major u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Sava Kosanović]], političar, diplomata<ref name=skosanovic1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 410-411.<br>''“Данас кад побеђује принцип самоодређења народа, када је тај принцип постављен за темељ Уједињених нација, када се уклања супремација оних који мисле да су супериорни, у томе часу ми Југословени, без разлике, Срби, Хрвати, Словенци, Македонци, ми Југословени не можемо да вјерујемо, да се народу који je политички зрео, који je цивилизован, који je показао и крвавим жртвама и крвавом борбом вољу своју да се уједини ca својом целином националном, да се томе народу та воља не испуни.”''</ref> * [[Hinko Krizman]], političar<ref name=krizman1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 71.<br>''“Moja vjera kao Hrvata, Jugoslovena, kao samostalnog demokrate bila je uvijek da jedinstvo Jugoslavije leži u demokratskoj i socijalnoj pravdi.”''</ref> * [[Vicko Krstulović]], političar, revolucionar, general<ref name=krstulovic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 48.<br>''“Krstulović Marka Vicko, komandant rasformirane 9. dalmatinske divizije, na raspoloženju u VŠ, rođen 1905, Split, radnik, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1922, član CK KPJ od 1940, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a, krajem rata ministar u vladi NR Hrvatske.”''</ref><ref name=krstulovic2>Mihaljević, Josip: Dometi i granice kritičke misli u KPJ (SKJ) - Slučaj Vicko Krstulović, u: Republika, br. 480–483 (2010), str. 15-26. ''<br>''“Stoga, iako je etnički bio Hrvat, u nacionalnom smislu smatrao se Jugoslavenom.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Grga Jankes]], političar, revolucionar<ref name=jankes1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 270.<br>''“Jankes Grga, nar. poslanik Saveznog veća Savezne nar. skupštine, pretsednik Odbora za pritužbe i žalbe, član Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida, r. 1906 u Ivanskoj, srez Bjelovar, Jugoslovan [sic!].”''</ref><ref name=jankes2>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 122.<br>''“Jankes Đ. Grga (Izborni srez Bjelovar NRH), politički radnik, rođen 12-III-1906 u Ivanskoj, Srez bjelovarski, NRH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Šefket Maglajlić]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Romano Moric]], političar, revolucionar<ref name=moric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 613.<br>''“Romano Moric, ekonomista, nar. posl. Republičkog veća Narodnog sobranja NR Makedonije, član Izvršnog veća NR Makedonije, član CK SK Makedonije, član pretsedništva Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1921 u Bijeljini, NR BiH, Jugosloven.”''</ref> * [[Radovan Papić]], političar, revolucionar<ref name=rpapic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 518.<br>''“Papić Radovan, nar. poslanik Savezne narodne skupštine, posl. Veća Naroda za NR BiH, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, sekretar Sekretarijata za socijalnu zaštitu Saveznog izvršnog veća, član Izvršnog komiteta CK Saveza komunista BiH, član Centralne revizione komisije Saveza komunista Jugoslavije, član Pretsedništva Glavnog odbora SSRN BiH, rez. pukovnik, r. 1910 u Vlahinji, srez Bileća, Jugosloven.”''</ref> * [[Puniša Perović]], političar, revolucionar<ref name=perovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 668.<br>''“Ustvari, radi se o neuspjeloj odbrani ideološkog monopola, istog onog monopola koji je godinama carovao u komunističkom pokretu i sa kojim smo mi Jugosloveni imali gorka iskustva.”''</ref> * [[Nikola I Petrović Njegoš]], knez i kralj Crne Gore<ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 56 od ponedeljka 8. oktobra 1918. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 20. октобра 1918.|Wikisource]] i [[:c:File:List Glas Crnogoraca LVI broj.pdf|Wikimedia Commons]]), proklamacija kralja Nikole Jugoslovenima: „Kad sam, krajem jula 1914., objavio rat Austriji, rekao sam: „Tržem mač za ujedinjenje Jugoslovena“. [...] Jugoslavija ne može se zamisliti bez svih Slovenaca, Hrvata i Srba. U našoj Crnoj Gori, dobro znate, od davnina žive najbolji Srbi i Jugosloveni. [...] Pozdrav svoj dragoj braći Jugoslovenima od strane dugonapaćenog, a danas najsrećnijeg i najradosnijeg Jugoslovenina — Kralja Crne Gore.”</ref><ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 62 od ponedeljka 2. januara 1919. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 15. јануара 1919.|Wikisource]]), proklamacija kralja Nikole Crnogorcima: „Od zvanične Srbije i njenih agenata optuživan sam kao protivnik jugoslovenskog jedinstva. Međutim, nijedan pojedinac u Srpstvu i Jugoslovenstvu nije više radio na njemu od mene, nastavljajući u tome djelo mojih besmrtnih predaka. [...] Ni ja ni moja kuća nijesmo se popeli i držali na prijesto Crne Gore silom; nećemo na njega ni ostati, ako to zahtijevaju interesi Crne Gore i jugoslovenskog naroda.”</ref> * [[Moša Pijade]], političar, revolucionar<ref name=pijade1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 57.<br>''“Pijade Samuila Moša Čiča Janko, načelnik odseka VŠ za vojne vlasti u pozadini i član CK KPJ, rođen 1890, Beograd, akademski slikar i novinar, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1920, bio član ilegalnog Izvršnog odbora KPJ od 1922, izdržao četrnaest godina robije, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a.”''</ref> * [[Svetozar Pribićević]], političar<ref name=pribicevic1>Pribićević, Svetozar: Diktatura Kralja Aleksandra. II izdanje. Beograd 1953, str. 128.<br>''“Mi, Jugosloveni, ne bismo mogli da idemo za primerom Nemačke, pre svega, zato što u njoj vlada načelo da pravo države ima prvenstvo nad pravom zemalja koje sačinjavaju državu; a zatim, posle gorkog iskustva u četrnaestogodišnjem postojanju države, mi moramo da budemo načisto s tim: šta pripada zajedničkoj državi, a šta pripada državama ili samoupravnim jedinicima.”''</ref> * [[Gavrilo Princip]], revolucionar<ref name=princip1>Grujičić, Nebojša: Da je skrlet kao što je kuvet bio bi ibret, u: Bazdulj, Muharem/Grujičić, Nebojša (ur.): Stogodišnji rat. Sarajevski atentat i tumačenja. Beograd 2015, str. 74.<br>''Govoreći u ovom kontekstu o Mladoj Bosni, sociolog Todor Kuljić je napisao neveliki tekst koji zaslužuje da se ovde ponovi: “[…] Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije […].”''</ref><ref name=princip2>[https://www.politika.rs/sr/clanak/270960/Princip-bez-advokata Princip bez advokata] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Todor Kuljić; 23.09.2013.''<br>''“Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije.”''</ref><ref name=princip3>[http://www.slobodnaevropa.org/content/jugoslovenstvo-gavrila-principa/25296984.html Povodom predstave "Mali mi je ovaj grob": Jugoslovenstvo Gavrila Principa] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.03.2014.''<br>''Autorka teksta Biljana Srbljanović primećuje “da se istoričari utrkuju, otimajući se oko identiteta čoveka koji se vrlo jasno, na nekoliko zvaničnih mesta, potpisano i pisano, izjašnjavao o sopstvenom identitetu kao jugoslovenske nacionalnosti, vrlo nereligiozan čovek, koji nema nikakve veze sa velikosrpskom idejom.”''</ref> * [[Vaso Radić]], političar, revolucionar<ref name=vradic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 584.<br>''“Radić Vaso, narodni poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, član Revizione komisije CK SK BiH, član Glavnog odbora SSRN BiH i Vazduhoplovnog saveza BiH, rez. major, r. 1923 u Vlahinju, srez Visoko, Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Ranković]], političar, revolucionar<ref name=rankovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 250.<br>''“Mi moramo o svemu tome razmisliti, jer se ne radi samo o našoj zemlji i našem Savezu komunista, o nama Jugoslovenima nego o čitavom radničkom pokretu.”''</ref> * [[Ivan Ribar]], državnik, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=ivanribar1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. LXII.<br>''“Jedan narod, iako sa raznim plemenskim imenima i u zajedničkoj državi, nije u Ustavotvornoj skupštini, (kojoj je bio pretsednik Hrvat i osvedočeni Jugosloven Ivan Ribar), na žalost pod navalom gentilnog instinkta, u Ustavu dobio ni […].”''</ref> * [[Ivo Lola Ribar]], revolucionar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Jurica Ribar]], revolucionar, slikar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=jribar1>Petričević, Jozo: Jurica Ribar. Slikar i revolucionar. Zagreb 1988, str. 115.<br>''Jurica je umro na rukama Steve Dobrkovića. Njegovom susretljivošću uspio sam utvrditi točan datum Juričine smrti. “[…] Ovako nesvjesan živio je još oko dva sata kada ga je izdala i posljednja snaga i kada je zauvijek prestalo kucati mladenačko srce - divnog druga i borca Četvrte proleterske brigade, rođenog sina iz bratske Hrvatske i velikog Jugoslavena Jurice Ribara.”''</ref><ref name=jribar2>Petričević, Jurica Ribar, str. 99.<br>''“Iako je kasnije, u više navrata imao poći na novu dužnost, ostao je sa Crnogorcima. Nikako ih nije htio ostaviti. Crnogorce je volio neograničeno. S njima se toliko saživio. Juricu je kao Hrvata, odnjihao slobodarski Beograd, a Četvrta ga je sudbinski, trajno, zanavijek povezala za Crnu Goru i on ništa manje nije bio Crnogorac - bio je u stvari Jugoslaven. […] ...” (Dr Ivan Ribar).''</ref> * [[Paško Romac]], političar, revolucionar<ref name=romac1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 612-613.<br>''“Romac Paško, nar. poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, pretsednik Glavnog zadružnog saveza FNRJ, član CK SKH i CK SKS, organizacioni sekretar Pokrajinskog komiteta SKS za Vojvodinu, član Glavnog odbora SSRNS, sekretar Pokrajinskog odbora SSRNS, član Glavnog odbora Saveza boraca Srbije, rez. pukovnik, r. 1915 u Vukšiću, srez Benkovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Frano Supilo]], političar<ref name=supilo1>Boban, Branka: [https://hrcak.srce.hr/file/333440 Stavovi hrvatske političke elite prema stvaranju jugoslavenske države] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230810230215/https://hrcak.srce.hr/file/333440 |date=2023-08-10 }}, u: Tragovi, god. 2 br. 2 (2019), str. 41.<br>''“Govorim kao slobodan, uvjeren, a i informiran narodni čovjek. Govorim kao Hrvat slobodnih misli, Jugoslaven, ali – last but not least – kao Dubrovčanin.”''</ref> * [[Zaim Šarac]], političar<ref name=sarac1>Greble, Emily: Muslims and the making of modern Europe. New York 2021, str. 239. (na engleskom)<br>''“Šarac was a lifelong, self-identified Yugoslav who abhorred the fascists and had been among those responsible for spearheading the Muslim cultural association, Preporod.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Pero Šoć]], političar, književnik<ref name=soc1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 701.<br>''“Šoć Pero, dr književnosti, ministar Crne Gore u penziji, r. 1884 u Ljubotinju, Srez cetinjski, Jugosloven.”''</ref> * [[Veljko Vlahović]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=vlahovicl>Vlahović, Veljko: Radnička klasa, samoupravljanje, međunacionalni odnosi, omladina. Beograd 1981, str. 32.<br>''“Nama, Jugoslovenima, često se prebacuje što proces svog razvitka karakterišemo borbom za razvitak socijalističke demokratije.”''</ref> * [[Nemanja Vlatković]], političar, revolucionar<ref name=vlatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 769.<br>''“Vlatković Nemanja, učitelj, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član glavnog odbora Saveza boraca BiH, r. 1914 u Lješljanima, Srez bosansko-novski, Jugosloven.”''</ref> * [[Svetozar Vukmanović]], političar, revolucionar, general-pukovnik u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Gregor Žerjav]], političar<ref name=zerjav1>[https://kaldrma.rs/slovenac-koji-je-stitio-siromasne-beogradske-radnike/ Slovenac koji je štitio siromašne beogradske radnike] Kaldrma. ''Kaldrma; 01.05.2023.''<br>''“Slovenac po rođenju, Jugosloven po uverenju, čovek zanimljive biografije, političar, i nadasve neko ko je u opustošenom Beogradu posle Prvog svetskog rata imao itekako sluha za nevolje onih koji su u prestonom gradu nove države Srba, Hrvata i Slovenaca tražeći posao u nemaštini lutali ulicama.”''</ref> === 19. vijek === * [[Janko Drašković]], političar<ref name=jdraskovic-babukic>Ивић, Алекса: Архивска грађа о југословенским књижевним и културним радницима. Књига четврта. 1723–1887. Београд 1935, стр. 250.<br>''“Za Vaše pomnjive i neumorne trude koje Vi do sada pišući svakoverstne članke u različitih žurnalih, za razsvetlenje istinitih i čovečanstvu za bolji i plemenitii život neobhodno potrebitih koristnih stvarih, ne manje za uzdržanje i obranjenje našega naroda slavjanskoga u obće, a ilirskoga napose od nasilnih zlotvorah izkazaste: ne možemo mi prepustiti, da Vama, usled zaključka našega u obćenitom 24 sečnja t. g. obderžavanom saboru u ime celoga našega „družtva Čitaonice ilirske zagrebačke ne zahvalimo i u napredak i u Vašu nama dragocenu ljubav i prijateljstvo ne preporučimo.”</ref> * [[Andrej Einspieler]], političar, publicist<ref name=einspieler1>Einspieler, Andrej: Kaj storiti, da dobimo ilirskoslavenski jezik, u: Slovenska bčela, II. tečaj/svezak (1851), str. 10.<br>''“Kaj je pa storiti, da se serbsko, horvatsko in slovensko podnarečje složi u ilirsko narečje, da mi Jugoslaveni dobimo ilirskoslavenski jezik ?”''</ref> * [[Janez Bleiweis]], političar, publicist<ref name=bleiweis1>Zajc, Marko: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-EIPXXE4I/008b176a-dc1f-4503-8b43-3a155cb1de75/PDF Kje se slovensko neha in hrvaško začne. Slovensko-hrvaška meja v 19. in na začetku 20. stoletja.] Ljubljana 2006, str. 145.<br>''Ponovil je tezo o neprofitnosti slovenskega založništva, izpostavil primer jezikovno združenih Nemcev, Italijanov in Francozov, »ki imajo podnarečij še več kot mi Jugoslovani« in zaključil v apatičnem tonu: »Kaj čmo mi s svojo pohlevno slovenščino terdovratniki biti! To ni sedanjemu času več primerno /…/.«''</ref> * [[Josip Jelačić]], državnik, general<ref name=jelacic1>Šidak, Jaroslav: [https://hrcak.srce.hr/file/76682 Prilozi hrvatskoj povijesti za revolucije 1848.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220617222234/https://hrcak.srce.hr/file/76682 |date=2022-06-17 }}, u: Radovi Zavoda za hrvatsku povijest, knj. 9, br. 1 (1976), str. 60.<br>''“Pri okolnostima takovim dakle, samo ako mi Jugoslaveni budemo složni i jedan drugoga budemo pomagali, naša pravedna stvar mora srećnim uspěhom uvienčana biti.”''</ref> * [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]], političar, publicist<ref name=ljubusak1>Kapetanović-Ljubušak, Mehmed-beg: [https://books.google.de/books?id=JmsWAAAAYAAJ&pg=PR7&dq=istocno+blago+ljubusak&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwje8p-rgvSAAxVMZ_EDHek-A60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q&f=false Istočno blago. Svezak I: Turske, arapske i perzijske poslovice i mudre rečenice.] Sarajevo 1896, str. 76.<br>''“Mi Jugoslaveni kao poznati gostoljubivi narod sa ovom se turskom poslovicom ni najmanje ne možemo složiti, već se držimo onoga, kao što veli naš narod: »Kako kojeg gosta, tako ga je i dosta«”''</ref> * [[Lovro Monti]], političar<ref name=monti1>Milutinović, Kosta: Vojvodina i Dalmacija 1760-1914. Novi Sad 1973, str. 288.<br>''“Možda baš zbog italijanskog porekla po ocu i srpsko-hrvatske simbioze po majci, Monti se osećao kao Jugosloven i najoštrije osuđivao ekstremiste na jednoj i na drugoj strani, a naročito klerikalce.”''</ref> * [[Radoslav Razlag]], političar, pisac<ref name=razlag1>Razlag, Radoslav: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-G4OT3B43/b07a49de-7e6e-4a69-b332-12a2554c89ee/PDF Vseučilišče jugoslavensko], u: Slovenska bčela, letnik 1, številka 4 (1850), str. 126.<br>''“Osobito je kod nas Jugoslavenah već najnuždnie, da se jednom probudimo, da već ozbiljno počnemo naslědovati bratre Ćese, koji nas u vsakoj struci daleko nadkriliše, jer kod nas neima one gvoždene dělavnosti i nevěrojetne uzterpljivosti kako kod njih.”''</ref> * [[Valentin Zarnik]], političar, odvjetnik, književnik<ref name=zarnik1>Zarnik, Valentin: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaeTxxosvosIUzL7hulhDWeL5IR37J32bzf08UScB9V8hJnmxS0V-lghCjpeqM_jr0rUUwHeFfArHmuOKakypp23WEavFbqa8w3eaMBDEoe2A7rYM0tc33MehF_6Ge87367e3GAxU0i1LdYQf_Ts1WZ2QvY4cxsozAG_9uO33svgDB-Bqi9Dt1nqliAWt6NB8A6YhoB3wJYS7j83NMzOiLwBtues3VkPYc6PjsGDYc2rrIqCaMHhfYVzhJaoGKwZsAO2Adg735yW56Rhb_H1vsU4Ij0KyAjC-Lgj1qxwfOH-VA0-JeA Originali iz domačega življenja], u: Novice gospodarske, obrtniške in narodne, tečaj XX. list 20 (14.05.1862), str. 155.<br>''“Slovenci in sploh Jugoslovani še dosedaj nimamo svojega domačega narodnega vseučilišča, in toraj se naša po znanostih hrepeneča mladež že od nekdaj večidel na Dunaj (Beč) podaja, ter v Gradcu komaj tretjina ostaja.”''</ref><ref name=zarnik2>Zarnik, Valentin: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-E23ULBE5/f9350d9e-a1b9-472f-8e9a-73b048b28801/PDF Zbrani spisi Dr. V. Zarnika. I. zvezek: Pripovedni spisi.] Ljubljana 1888, str. 149-150.<br>''“Na tak način bi bili mi avstrijski Jugoslovani popolnoma od morja ločeni in kupčijski razvitek našega naroda uničen.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Božidar_Adžija.jpg|Božidar Adžija Datoteka:Milka Agbaba Crna grob (cropped).JPG|Milka Agbaba Datoteka:Visit of Džemal Bijedić, Yougoslav Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|Džemal Bijedić Datoteka:Portret Janeza Bleiweisa.jpg|Janez Bleiweis Datoteka:Marshal Tito (cropped).jpg|Josip Broz Tito Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|Peko Dapčević Datoteka:Petar Drapšin 1944.jpg|Petar Drapšin Datoteka:Draskovicj.png|Janko Drašković Datoteka:Ratomir Dugonjić.jpg|Rato Dugonjić Datoteka:Đuro Đaković.JPG|Đuro Đaković Datoteka:Andrej Einspieler (2).jpg|Andrej Einspieler Datoteka:Ban-josip-jelacic.jpg|Josip Jelačić Datoteka:Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg|Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak Datoteka:Vicko Krstulović (1).jpg|Vicko Krstulović Datoteka:Lovro-Monti.jpg|Lovro Monti Datoteka:Nicholas I of Montenegro.jpg|Nikola I Petrović Njegoš Datoteka:Moša Pijade.jpg|Moša Pijade Datoteka:Svetozar Pribićević (1).jpg|Svetozar Pribićević Datoteka:Gavrilo Princip young.jpg|Gavrilo Princip Datoteka:Aleksandar Ranković (1).jpg|Aleksandar Ranković Datoteka:Razlag Radoslav.jpg|Radoslav Razlag Datoteka:Ivan Ribar (1995x2048) (cropped).png|Ivan Ribar Datoteka:Ivo Lola Ribar.jpg|Ivo Lola Ribar Datoteka:Jurica Ribar.jpg|Jurica Ribar Datoteka:Paško Romac.jpg|Paško Romac Datoteka:Frano Supilo rat.jpg|Frano Supilo Datoteka:Pero Šoć 2021 stamp of Montenegro.jpg|Pero Šoć Datoteka:Veljko Vlahović crop.jpg|Veljko Vlahović Datoteka:Stevan Kragujevic, Svetozar Vukmanovic, Tempo.jpg|Svetozar Vukmanović Datoteka:Valentin Zarnik4.jpg|Valentin Zarnik Datoteka:Gregor Zerjav.jpg|Gregor Žerjav </gallery> </center> == Privreda == * [[Dejan Cvetković]], inženjer elektrotehnike, direktor tehnološkog razvoja Microsoft razvojnog centra u Srbiji<ref name=dcvetkovic1>[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/72855/dejan-cvetkovic-uz-cvrstu-odluku-i-fokus-ostvarit-cete-sve-sto-zelite Dejan Cvetković: Uz čvrstu odluku i fokus ostvarit ćete sve što želite] Akta.ba ''Ivana Mihajlović; 27.12.2016.''<br>''“Dejan Cvetković za sebe voli reći da je nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=ajosipovic2>[http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html Aleksandar Josipović: Odbio sam srpske umetnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214340/http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html |date=2014-05-27 }} Nadlanu. ''Marija Milenković; 26.05.2014.''<br>''“Aleksandar za sebe kaže da je Jugosloven. Iz mešovitog je braka i jako je ponosan na svoje poreklo.”''</ref> * [[Vane Ivanović]], poslovni čovjek, politički aktivista<ref name=vivanovic1>Djokić, Dejan: A concise history of Serbia. London 2023, str. 447. (na engleskom)<br>''“The Serb democratic emigres, whose unofficial mentor was Božidar Vlajić (1888–1974), one of the leading members of the pre-war Democratic Party, campaigned for a democratic alternative to the communist government in Yugoslavia, together with their Bosnian (Adil Zulfikarpašić), Croat (Ilija Jukić, Branko Pešelj), Slovene (Nace Čretnik, Ljubo Sirc) and 'declared' Yugoslav (Vane Ivanović) colleagues.”''</ref><ref name=vivanovic2>[http://pescanik.net/2009/04/mini-manjina-vane-ivanovic/ Mini manjina – Vane Ivanović] Peščanik. ''Dejan Đokić; 04.04.2009.''<br>''“Vane je svakako sebe video pre svega kao Jugoslovena, pošto, kako je govorio, Jugoslavija nije bila teniski klub pa da bi mogao da promeni članstvo.”''</ref><ref name=vivanovic3>[http://www.vane.hr/Obituaries.htm Vane Ivanovic (1913-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104060200/http://www.vane.hr/Obituaries.htm |date=2015-11-04 }} Vane.hr ''Nenad V. Petrovic''<br>''“U nedelju 4. aprila, na katolicki Uskrs, prestalo je da kuca srce jednog retko plemenitog coveka koji je sebe smatrao integralnim Jugoslovenom, Vaneta Ivanovica, brodovlasnika i pisca, politickog ideologa i pocasnog konzula Knezevine Monako u Londonu, velikog dobrotvora i poznatog sportiste, coveka izvanredne inteligencije i prefinjenog duha.”''</ref> * [[Aleksandar Josipović]], konsultant i direktor marketinga, bivši plesač<ref name=aleksandarjosipovic1>[http://wannabemagazine.com/wannabe-intervju-aleksandar-josipovic/ Wannabe intervju: Aleksandar Josipović] Wannabe Magazine. ''Marina Gusev; 15.08.2011.''<br>''“Ja se nikada nisam deklarisao kao Srbin, uvek za sebe kažem da sam Jugosloven, ili jugoslovenskog porekla.”''</ref><ref name=ajosipovic2/> * [[Milan Popović]], poduzetnik<ref name=milanpopovic1>[https://portalnovosti.com/milan-popovic-donirao-100-000-eura-za-kupnju-25-kontejnera Milan Popović donirao 100.000 eura za kupnju 25 kontejnera] Portal Novosti. ''G. Borković; 29.01.2021.''<br>''“Ja sam u duši još uvek Jugoslaven i to je za mene human i normalan gest. Ko će kome da pomogne ako neće komšija komšiji ili susjed susjedu. Govorim to posebno zato šta smo godinama zajedno sarađivali i živeli u istoj državi. Mi bi trebali svi jedni druge da pomažemo. Kažem to kao Jugoslaven, odnosno kao jugonostalgičar” – rekao je Popović za Novosti.''</ref> * [[Petar Tutavac]], privrednik<ref name=tutavac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 595.<br>''“Tutavac Petar, privrednik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Boris Vukobrat]], poslovni čovjek i humanista<ref name=vukobrat1>[http://www.audioifotoarhiv.com/knjige%20koje%20govore/knjige/vukobrat.html Boris Vukobrat] Audio i foto arhiv Simić.<br>''“Boris Vukobrat je rođen 1940. godine u Zagrebu. Po nacionalnosti je Jugosloven.”''</ref><ref name=vukobrat2>[http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi Govor Borisa Vukobrata o svojoj knjizi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108085334/http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi |date=2023-01-08 }} Fondacija za mir i rešavanje kriza. ''06.06.2012.''<br>''“Ja sam Jugosloven, rođen u Zagrebu u srpskoj porodici.”''</ref> * [[Zvonimir Šimunec]], poslovni čovjek<ref name=šimunec1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 558.<br>''“Šimunec Zvonimir, novinar; urednik Zabavnog programa i predstavnik TV Beograd u Atini (razmena programa); predsednik Udruženja propagandista Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=šimunec2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 473.<br>''“Šimunec J. Zvonimir, novinar, urednik komercijalnih programa Radio Beograda (r. 29. X 1952, Leskovac). Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Dejan Cvetkovic proposal.png|Dejan Cvetković Datoteka:Aleksandar Josipović at Amsterdam fashion Week, July 2014.jpg|Aleksandar Josipović </gallery> </center> == Religija == * [[Hamdija Jusufspahić]], vjerski poglavar<ref name=jusufspahic1>[https://www.vreme.com/vreme/musliman-jugosloven-i-levicar/ Musliman, Jugosloven i levičar] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]] ''Dragoslav Grujić i Dokumentacioni centar "Vreme"; broj 844, 08.03.2007.''<br>''“Ja sam i sada Jugosloven, neki kažu jugonostalgičar. Jesam, iskreno. […] Mnogi su insistirali da izjavim kako se osećam Srbinom. Ja nikada nisam rekao ni da sam Srbin ni da sam Hrvat. Ja sam Jugosloven, Bosanac, musliman.”''</ref><ref name=jusufspahic2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml Braća po krvi i jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101182733/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml |date=2022-11-01 }} [[Glas javnosti]]. ''Slavica Jovović; 19.05.2001.''<br>''“Ja sam i dalje Jugosloven i ostajem u svim svojim političkim orijentacijama za Jugoslaviju. Mi smo svi bili Sloveni, oni koji su bili bliži istoku postali su pravoslavci, a oni koji su bili bliži rimskom carstvu prihvatili su katolicizam. Kada su došli Turci, prihvaćen je islam. Svi govorimo istim jezikom ali različitim narječjima. Mi smo svi braća po krvi i jeziku.”''</ref> * [[Nedeljko Kačavenda]], pastor<ref name=kacavenda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačavenda Nedeljko, pastor Pastoralnog okruga, Niš (od '95); adventista sedmog dana. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref> * [[Dragotin Simandl]], kaplan, gramatičar<ref name=simandl1>Simandl, Dragotin (Rěsanski): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-ZIF65GOO/cfb6bc21-c07f-47c8-a77d-8ced1f2cee3a/PDF Zmes], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 5 (1852), str. 39.<br>''“Stezo, po kteroj hoditi, je nam Jugoslavenom pokazal g. Majar v svojih: Pravilih, kterih cěno bo šele prihodnost prav spoznala.”''</ref> * [[Josip Juraj Strossmayer]], biskup, političar<ref name=strossmayer1>Ćorić, Boris: Fra Grgo Martić i njegova saradnja u sarajevskoj »Nadi« (1895–1903), u: Radovi, knj. VI (1970-1971), str. 227.<br>''“Dva velikana jugoslavenskih naroda – veliki Jugoslaven i još veći mecena hrvatskog naroda J. J. Strossmayer i veliki književni povjesničar Antun Barac – težinom svoje riječi i svoga ugleda obilježili su ga biljegom koji nije uklonjen do danas.”''</ref><ref name=strossmayer2>Боровњак, Т.: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/Jugoslovenska%20misao%20znano-voljeno.pdf Југословенска мисао. „Знано-вољено.“] Београд 1936, str. 24.<br>''“У ствари био је овај велики Југословен некрунисани краљ југословенске мисли више од пола века.”''</ref><ref name=strossmayer-racki>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 555.<br>''“Koliko je, međutim, to sumnjičenje iskrenosti pokreta bilo nepravedno svedoči danas najbolje nedavno objavljena prepiska između biskupa i F. Račkoga, koja nije bila namenjena javnosti, nego nosi intiman i čisto privatan karakter i koja nam otkriva do sitnica sve motive i akcije ove dvojice ljudi, istinskih Jugoslovena po njihovom najdubljem ličnom ubeđenju.”''</ref><ref name=strossmayer3>Grbešić, Grgo: [https://hrcak.srce.hr/file/146668 Od ilirskoga pokreta i jugoslavenske ideje do neuralgičnih točaka u hrvatsko-srpskim odnosima u 20. stoljeću], u: Diacovensia, god. 21 br. 1 (2013), str. 90.<br>''Prigodom stogodišnjice Matice srpske (1826.-1926.) Ljubomir Lotić zapisao je o Strossmayeru sljedeće: »Ovaj veliki Jugoslaven dao je Matici srpskoj legat od 1000 kruna. […]«''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Josip_Juraj_Strossmayer2.jpg|Josip Juraj Strossmayer </gallery> </center> == Sport == * [[Amir Alagić]], fudbalski stručnjak<ref name=alagic1>[https://sportklub.rs/blog/blog-ostalo/od-verdera-do-sri-lanke-17-zemalja-5-kontinenata/ Od Verdera do Šri Lanke: 17 zemalja, 5 kontinenata...] Sport Klub. ''Bojan Marinković; 17.12.2020.''<br>''“Poreklom je iz Bihaća, sebe smatra Jugoslovenom, a loša situacija posle raspada nekadašnje države navela ga je da se otisne u pečalbu.”''</ref> * [[Radmilo Armenulić]], teniski stručnjak, bivši teniser<ref name=armenulic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22.<br>''“Armenulić Radmilo, savezni kapiten Davis-cup reprezentacije Jugoslavije; šef Odseka za tenis na Fakultetu za fizičku kulturu, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=armenulic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Armenulić Đ. Radmilo, savezni kapiten Teniske reprezentacije Jugoslavije (r. 6. III 1938, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Marijan Beneš]], boksač<ref name=benes1>[https://www.vreme.com/vreme/simbol-jugoslavije/ Simbol Jugoslavije] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tanja Topić; broj 1445, 13.09.2018.''<br>''“Uprkos opštem nacionalističkom ludilu Marijan Beneš je do poslednjeg daha ostao Jugosloven.”''</ref><ref name=benes2>[https://ba.n1info.com/sport-klub/ostali-sportovi/marijan-benes-banjalucka-celicna-pesnica/ Marijan Beneš – banjalučka čelična pesnica] N1 BIH. ''Snežana Mitrović; 21.09.2022.''<br>''“Bio je i ostao Jugoslaven do kraja života.”''</ref><ref name=benes3>[https://sportal.blic.rs/ostali-sportovi/borilacki-sportovi/peca-popovic-pise-za-blic-ljuba-vrapce-moga-doba/2022042205421797665 Peca Popović piše za "Blic" Ljuba Vrapče moga doba] Sportal.rs ''Peca Popović; 09.09.2018.''<br>''“Stisnut, pola veka kasnije, između obostranog ekstremizma u svojoj Banjaluci, Beneš će kao žrtva međunacionalnih nesporazuma, odbačenosti i samoće ponavljati: Ja sam sve, Srbin i Hrvat i musliman. Jugosloven. Pacifista, čovekoljubac.”''</ref> * [[Stjepan Bobek]], fudbaler<ref name=bobek1>[https://www.rtv.rs/sr_ci/sport/fudbal/oprostaj-od-stjepana-bobeka_208573.html Опроштај од Стјепана Бобека] Радио-телевизија Војводине. ''ФоНет; 27.08.2010.''<br>''“Караџић је рекао да је Бобек, сумирајући утиске о животу, најближим пријатељима говорио да је рођени Загрепчанин, срцем Београђанин, делимично и Атињанин, по осећају Југословен и, захваљујући фудбалу, грађанин света.”''</ref> * [[Miodrag Božović]], nogometni trener<ref name=bozovic1>[https://www.vijesti.me/tag/7164/miodrag-bozovic Grof Božović: Bio sam i ostao Jugosloven] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vijesti sport; 19.08.2022.''<br>''“I dalje se osjećam i smatram Jugoslovenom.”''</ref><ref name=bozovic2>[https://informer.rs/sport/fudbal/408521/bozovic-ocrnio-orlove-srbija-gora-nego-pre-mundijala-milivojevic-rekao-istinu Božović ocrnio "orlove": Srbija je gora nego pre Mundijala, Milivojević je rekao istinu!] [[Informer (novine)|Informer]]. ''informer.rs; 17.11.2018.''<br>''“Rođen sam u Juguslaviji. Bio sam i ostao Jugosloven.. Takav mi je osećaj. Ne mogu drugačije, niti da zaboravljam detinjstvo.”''</ref> * [[Dejan Damjanović]], bivši nogometaš<ref name=damjanovic1>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/fudbal/ispovijest-dejana-damjanovica-nesudjenog-clana-najveceg-partizanovog-paketa-za-glas-umjesto-u-humsku-skrenuo-u-koreju/605666 Ispovijest Dejana Damjanovića, nesuđenog člana najvećeg Partizanovog "paketa", za "Glas": Umjesto u Humsku, skrenuo u Koreju] Glas Srpske. ''Dejan Kondić; 10.11.2025.''<br>''“Ja sebe smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Gudelj]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=gudelj1>[https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/o-carballino/2019/11/29/llegue-contrato-gente-lado-huian-guerra/00031575029961280295542.htm «Yo llegué con un contrato y gente a mi lado. Ellos huían de la guerra»] (na španskom) La Voz de Galicia. ''Pablo Varela; 29.11.2019.''<br>''“Yo soy de Tito, me considero yugoslavo.”''</ref> * [[Borislav Ivkov]], šahovski igrač i trener<ref name=ivkov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 177.<br>''“Ivkov Borislav, šahovski velemajstor (od '55); selektor Jugoslovenske šahovske reprezentacije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Josipović]], bokser<ref name=antonjosipovic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8360/Sport/Od-sampiona-do-drzavnika Od šampiona do državnika] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Slavko Trošelj; 02.12.2007.''<br>''“Nastavio sam da treniram i boksujem širom Jugoslavije, a onda su stigle devedesete... Mirisalo je na rat... Pri popisu stanovništva u rubriku "nacionalnost" upisao sam – Japanac, mada sam uvek bio Jugosloven i srcem i dušom. Da su svi tako učinili možda rata ne bi bilo.”''</ref><ref name=antonjosipovic2>[https://www.rtvbn.com/380937/Intervju--Anton-Josipovic-Holifild-mi-je-nudio-pomoc Intervju - Anton Josipović: Holifild mi je nudio pomoć...!] [[Radio-televizija BN]]. ''08.04.2016.''<br>''Brzo mu je u olimpijskom selu "skrenuta" pažnja, iako je nebrojeno puta tokom našeg razgovora naglasio da je još Jugosloven, a kamoli tada. […] Otišao je u Švajcarsku, putovao po cijeloj Evropi, živio i u Zagrebu, gdje je imao priliku da postane predsjednik Bokserskog saveza Hrvatske, ali se ipak odlučio na povratak u Banjaluku. “Nudili su mi za vrijeme Franje Tuđmana da budem predsjednik, ali nisam mogao, jer sam bio i ostao Jugosloven. Moje mišljenje se oko toga ni sada nije promijenilo. Zato ne mogu da shvatim ove današnje političare kako promijene po desetak različitih političkih opcija”, dodao je olimpijski šampion, koji živi od nacionalne penzije.''</ref> * [[Nikola Karabatić]], bivši rukometaš<ref name=karabatic1>[https://www.tportal.hr/sport/clanak/karabatic-otkrio-bilicu-ponosan-sam-na-hrvatske-i-srpske-korijene-20250415 Karabatić otkrio Biliću: 'Ponosan sam na hrvatske i srpske korijene'] tportal.hr ''A. H.; 15.04.2025.''<br>''“Uvijek smo bili vrlo ponosni na naše korijene. Bivša Jugoslavija, Hrvatska, Srbija… ali u isto vrijeme je tata bio ponosan kada smo dobili državljanstvo…nikada se nisam osjećao kao stranac. Uvijek kao Francuz. Pola Francuz, pola Jugoslaven.”''</ref> * [[Milivoj Karakašević]], stonoteniser<ref name=karakasevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 220.<br>''“Karakašević Milivoj, trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stanislav Karasi]], bivši fudbalski trener i igrač<ref name=karasi1>[https://www.dan.co.me/sport/fudbal/legende-za-sva-vremena-5210766 Legende za sva vremena] Dan. ''D.K./D.P.; 28.11.2023.''<br>''“Ja sam još Jugosloven i otvoren čovjek i radim kako moja glava misli” - kazao je Karasi za "Dan".''</ref> * [[Dane Korica]], atletičar<ref name=korica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 241.<br>''“Korica Daniel Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije; kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; član Predsedništva AK "Crvena zvezda", Bg.; prof. fizičke kulture. […] P: Jugosloven.''</ref> * [[Refik Kozić]], bivši nogometaš<ref name=kozic1>[https://www.zurnal.rs/sr/clanak/179640/fudbal/partizan/igrao-sam-ostro-ali-nisam-bio-grubijan “Igrao sam oštro, ali nisam bio grubijan”] [[Sportski žurnal]]. ''Slađan Jeremić; 23.03.2024.''<br>''“Dolazim do Srbije i ostalih novostvorenih zemalja makar jedan put godišnje. Ostao sam veliki Jugosloven. Odem do Sarajeva, Banjaluke, u Pulu gde sam odrastao. Po Beogradu potrošim najviše vremena.”''</ref> * [[Ivan Matošević]], reli vozač<ref name=matosevic1>[https://www.automotorevija.rs/rubrike/zemunski-bard-jugoslovenskih-gugutka Zemunski bard jugoslovenskih trka] Auto moto revija. ''AMR; 27.08.2022.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugosloven i zakleti Zemunac, gde je odrastao i gde i danas živi.”''</ref> * [[Franjo Mihalić]], atletičar<ref name=mihalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 323.<br>''“Mihalić Franja [sic!], trener u atletskom klubu "Partizan". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Predrag Mijatović]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=mijatovic1>[https://www.novosti.rs/sport/fudbal/1222121/sam-jugosloven-pedja-mijatovic-otvorio-dusu-spancima "Ja sam Jugosloven": Peđa Mijatović otvorio dušu Špancima] [[Večernje novosti]]. ''Novosti online; 31.03.2023.''<br>''“Zato moram da kažem da sam još uvek Jugosloven. Ja sam Crnogorac i Španac, ali deo mene je i dalje Jugosloven”''</ref> * [[Nikola Nikić]], nogometni trener, ranije igrač<ref name=nikic1>[https://www.youtube.com/watch?v=SzYynxlLrCQ Face to Face] YouTube. ''10.05.2025.''<br>''“Ne da mi fali Jugoslavija, nego sam bio, ostao i umrijet ću kao Jugosloven.”''</ref> * [[Ivica Osim]], nogometaš i fudbalski trener<ref name=osim1>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:529442-Ivica-Osim-Velika-Jugoslavija-je-mnogima-smetala-ali-se-od-proslosti-ne-zivi Ivica Osim: Velika Jugoslavija je mnogima smetala, ali se od prošlosti ne živi] [[Večernje novosti]]. ''Predrag Vasiljević; 17.01.2015.''<br>''Ostali ste, čini se, poslednji nepopravljivi Jugosloven? - “Jesam, i ponosim se time.”''</ref><ref name=osim2>[https://www.alo.rs/sport/fudbal/625315/ivica-osim-jugoslavija-argentina-viski/vest "Pijanac", penali protiv Argentine i viski umesto vode - Ko je bio Ivica Osim, legendarni selektor Jugoslavije?] Alo. ''Alo/M.M.; 01.05.2022.''<br>''Moglo bi se reći da je porodica Osim Evropa u malom, jer su mu deda i baka s očeve strane Slovenac i Nemica, a s majčine Poljak i Čehinja. On za sebe kaže da je Jugosloven.”''</ref> * [[Blagoje Paunović]], fudbaler i fudbalski trener<ref name=paunovic1>[https://www.telegraf.rs/sport/fudbal/3186341-emotivna-prica-veljka-paunovica-o-ocu-teskim-danima-u-partizanu-i-triku-za-osvajanje-svetskog-trona Kakva priča Veljka Paunovića: O ocu, teškim danima u Partizanu i triku za osvajanje svetskog trona] [[Telegraf.rs]]. 06.05.2020.<br>''“Otac mi je uvek govorio o Jugoslaviji, umro je osećajući se kao Jugosloven, ali je uvek bio veoma ponosan što je Srbin i to je sada moja zemlja.”''</ref> * [[Marko Pešić]], generalni direktor [[FC Bayern München (košarka)|KK FC Bayern München-a]]<ref name=mpesic>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/sp-svijet/marko-pesic-generalni-menadzer-bajerna-za-glas-srspke-lucic-je-kao-levandovski/393996 Marko Pešić, generalni menadžer Bajerna za “Glas Srspke”: Lučić je kao Levandovski] Glas Srpske. ''Dušan Repija; 17.01.2022.''<br>''“Odrastao sam kao Jugosloven i tako se osećam, mada to možda nije ni popularno u ova vremena. Tri decenije sam u Nemačkoj, ali se osećam onako kako sam odgojen u porodici. Igrao sam za Nemačku, ali priznajem da sam sanjao dres Jugoslavije - rekao je Pešić.”''</ref> * [[Svetislav Pešić]], košarkaški trener<ref name=spesic1>[https://www.kurir.rs/sport/kosarka/1693560/svetislav-pesic-nostalgican-i-dalje-sam-jugosloven Svetislav Pešić nostalgičan: I dalje sam Jugosloven] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''01.03.2015.''<br>''“Rođen sam u Srbiji, ali sebe sam uvek smatrao Jugoslovenom, iako je sad na tom prostoru napravljeno više država. Za mene taj osećaj i dalje postoji. Osećam tu pripadnost, ali to ne znači da je moj dom samo jedno mesto.”''</ref><ref name=spesic2>[https://www.b92.net/sport/kosarka/vesti.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_id=160246 Pešić će pomagati Obradoviću] [[B92]]. ''B92, fibaeurope.com; 19.01.2005.''<br>''“Ja sam Jugosloven i učiniću sve da pomognem jugoslovenskoj košarci i Obradoviću kako bi stigli do evropskog zlata.”''</ref><ref name=spesic3>[https://www.tz.de/sport/fcb-basketball/svetislav-pesic-zuhause-zr-4751962.html "Ich bleibe Jugoslawe!"] (na njemačkom) tz. ''Lena Mayer; 20.02.2015''<br>''“Ich selbst bin in Serbien geboren, habe mich aber immer generell als Jugoslawe gefühlt und bezeichnet. Und das tue ich auch weiterhin – auch, wenn es Jugoslawien politisch gesehen nicht mehr gibt. Für mich existiert dieses Gemeinschaftsgefühl noch immer.”''</ref><ref name=spesic4>[https://www.elmundo.es/deportes/baloncesto/2019/02/14/5c642dbb21efa0f7638b45d8.html Pesic: "Hay dos cosas que me faltan en la vida: mis padres y mi Yugoslavia"] (na španjolskom) El Mundo. ''Francisco Cabezas; 14.02.2019.''<br>''“Aunque yo nací en Novi Sad, ahora Serbia, yo me siento todavía yugoslavo.”''</ref> * [[Velimir Petković]], rukometni trener<ref name=petkovic1>[https://www.svijet-rukometa.com/velimir-petkovic-i-za-njemce-kultni-trener/ Velimir Petković i za Njemce kultni trener] Svijet Rukometa. ''B. Božin; 01.02.2018.''<br>''“Pravi sam Jugosloven, što danas nije popularno. Vidim i pratim sve, bez obzira na to što sam 26 godina u Nemačkoj. Najlepša sećanja imam za taj period, iz igračkog i postigračkog vremena, privatnog života, i sve lepo sam imao u toj zemlji. Ni danas ne krijem ako sam u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, a to potenciram i ovde u Berlinu. Tako da ko ima problem sa tim – ima problem sa samim sobom.”''</ref> * [[Dušan Popović (vaterpolista)|Dušan Popović]], vaterpolista<ref name=dusanpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 442.<br>''“Popović Dušan, vaterpolista, majstor sporta. […] P: Srbin-Jugosloven”''</ref> * [[Dževad Prekazi]], fudbaler<ref name=prekazi1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-48368957 Zašto je Arton Zekaj izabrao fudbalsku reprezentaciju Kosova, a ne Srbije] BBC News na srpskom. ''Marko Protić; 22.05.2019.''<br>''“Dževad Prekazi je rođeni Albanac iz Kosovske Mitrovice, za sebe kaže da je Jugosloven, a značajan deo fudbalske karijere proveo je u Partizanu u kojem trenutno radi sa mlađim kategorijama.”''</ref><ref name=prekazi2>[https://www.vesti-online.com/dzevad-prekazi-decu-danas-uce-lap-top-strucnjaci/ Dževad Prekazi: Decu danas uče lap-top stručnjaci!] Vesti online. ''Srđan Antić; 12.09.2020.''<br>''“Zaljubljen sam u Jugoslaviju. Nacionalna pripadnost mi nikada nije bila bitna. Raspad Jugoslavije, najlepše zemlje na svetu mi je teško pao. Uvek ću biti Jugosloven.”''</ref> * [[Goran Rađenović]], predsjednik VK Budva, ranije vaterpolista<ref name=radjenovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 469.<br>''“Rađenović Goran, vaterpolista; član VK "Roma" (od '92). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Monika Seleš]], bivša tenisačica<ref name=seles1>[https://stil.kurir.rs/celebrities/153921/monika-seles-nesreca-nikad-ne-dolazi-sama-tragedija-koja-je-sunovratila-njen-zivot Monika Seleš: Nesreća nikad ne dolazi sama! Tragedija koja je sunovratila njen život!] Stil. ''Stil/story.rs; 25.06.2021.''<br>''“Dodala je i da se oseća kao Jugoslovenka, Mađarica i Amerikanka, kao i da nikada ne bi mogla da se odrekne svog porekla jer bi na taj način porekla ono što zapravo jeste.”''</ref> * [[Zoran Slavnić]], bivši košarkaš i košarkaški trener<ref name=slavnic1>[https://sportal.blic.rs/kosarka/domaca-kosarka-i-aba/kosarkaski-bum-moke-slavnica-za-blic-bertomeu-je-separatista-evroliga-je-privatna-liga/2022042211290884632 Košarkaški bum Moke Slavnića za "Blic": Bertomeu je separatista, Evroliga je privatna liga] Sportal.rs ''Časlav Vuković/Miodrag Dimitrijević; 07.07.2018.''<br>''“Ja sam još uvek Jugosloven, a pošto sada imamo samo jednu našu zemlju, a to je Srbija, žao mi je što sve manje naših sportista odlazi u Španiju.”''</ref> * [[Aleksandar Šoštar]], vaterpolo trener, ranije vaterpolista<ref name=sostar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 561.<br>''“Šoštar Aleksandar, vaterpolista, član VK "Barselona", Barselona. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Bogdan Tanjević]], košarkaški trener<ref name=tanjevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:451849-Tanjevic-Srbija-kao-2009-Zeljko-ce-da-napravi-dar-mar-u-Evroligi Tanjević: Srbija kao 2009, Željko će da napravi dar-mar u Evroligi!] [[Večernje novosti]]. ''D. Kontić; 01.09.2013.''<br>''“Bogdan Tanjević, koji, inače, za sebe kaže da je Jugosloven, ima neviđen dar, zračenje jačine nuklearne elektrane, ali pozitivno..”''</ref><ref name=tanjevic2>[https://reprezentacija.me/bogdan-tanjevic-nepopravljivi-jugosloven-1/ Bogdan Tanjević – Nepopravljivi Jugosloven] Reprezentacija.me ''Ognjen; 07.09.2017.''<br>''“Poznato je da je Tanjević nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=tanjevic3>[https://tacno.net/bogdan-tanjevic-kad-ti-emerik-blum-drzi-leda-mozes-biti-prvak-evrope/ Bogdan Tanjević: Kad ti Emerik Blum drži leđa, možeš biti prvak Evrope] [[Tačno.net]]. ''Amer Obradović; 07.12.2023.''<br>''“O košarci zna sve. O književnosti, filmu i muzici skoro sve. Mada nije nikada postao svjetski košarkaški prvak Boša Tanjević je bez dvojbe svjetski šampion u šarmu. Boša – Crnogorac, Sarajlija, Italijan, Turčin ali prije svega Jugosloven – gost je nove episode Mikrofonije sa Amerom.”''</ref><ref name=tanjevic4>[http://www.pobjeda.me/2013/06/27/intervju-bogdan-tanjevic-navijam-za-sve-nase/#.UzhpaVcjyZE Intervju – Bogdan Tanjević: Navijam za sve naše] [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Ana Marković; 27.06.2013.''</ref> * [[Aleksandar Tirnanić]], fudbalski igrač i trener<ref name=tirnanic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 725.<br>''“Tirnanić Aleksandar, savezni kapiten Fudbalskog saveza Jugoslavije, r. 1910 u Krnjevu, srez Veliko Orašje, Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Trifunović]], šahist<ref name=ptrifunovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 736.<br>''“Trifunović Petar, dr prava, šahovski velemajstor, rez. kapetan, r. 1910 u Dubrovniku, Jugosloven.”''</ref> * [[Eleonora Vild]], košarkašica<ref name=vild1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 637.<br>''“Wild Eleonora, košarkašica, član KK "Vemeks", Berlin. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Duško Vujošević]], košarkaški trener<ref name=vujosevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:438989-Vujosevic-I-Dzajic-je-morao-da-pretuce-svog-coveka-srecan-sam-sto-nisam-uhapsen Vujošević: I Džajić je morao da pretuče svog čoveka, srećan sam što nisam uhapšen...] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 14.06.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven, partizanovac i Beograđanin.”''</ref><ref name=vujosevic2>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:551240-Vujosevic-U-medijima-se-pezorativno-nazivam-crnogorskim-strucnjakom-a-prvo-sam-Jugosloven Vujošević: U medijima se pežorativno nazivam crnogorskim stručnjakom, a prvo sam Jugosloven] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 03.06.2015.''<br>''“Ja se u medijima pežorativno nazivam crnogorskim sručnjakom, a prvo sam Jugosloven, dok se za Radonjića nije reklo da je Crnogorac”, zaključio je Vujošević.''</ref><ref name=vujosevic3>[http://sportskenovosti.rs/102383/vujosevic-naravno-da-hocemo-da-platimo-porez/ Vujošević: Naravno da hoćemo da platimo porez]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportske novosti. ''14.06.2013.''</ref> * [[Veselin Vujović]], rukometni trener<ref name=vvujovic1>[https://lobsport.me/rukomet/veselin-vujovic-za-lob-sport-crna-goro-od-srca-ti-zelim-pobjedu-a-fer-plej-bas-me-briga-za-to/ Veselin Vujović za Lob Sport: Crna Goro, od srca ti želim pobjedu, a fer-plej – baš me briga za to] Lob sport. ''Aleksandar Popović; 11.01.2024.''<br>''“Ja se osjećam Jugoslovenom.”''</ref><ref name=vvujovic2>[https://narod.hr/sport/veselin-vujovic-jugoslaven-danas-cujem-himnu-hej-sloveni-produ-me-trnci Veselin Vujović: Jugoslaven sam. I danas kada čujem himnu ‘Hej Sloveni’ prođu me trnci] Narod.hr. ''Miroslav Herceg; 02.01.2018.''</ref><ref name=vvujovic3>[https://www.marca.com/balonmano/europeo/2016/01/18/569cd4e522601dcf118b467f.html Veselin Vujovic, yugoslavo de corazón] (na španjolskom) Marca. ''Javier Romano; 18.01.2016.''<br>''“Yo soy montenegrino, estuve cinco años en Macedonia, he sido seleccionador serbio, ahora lo soy esloveno, trabajo en Croacia, pero me siento siempre yugoslavo”, desgrana Vujo en el fluido español que conserva.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Benes (cropped).jpg|Marijan Beneš Datoteka:S. Kragujević, Sjepan Bobek, fudbaler, 21. 8. 1949.jpg|Stjepan Bobek Datoteka:Miodrag Božović 2021.jpg|Miodrag Božović Datoteka:데얀 2018년.jpg|Dejan Damjanović Datoteka:Vladimir_Gudelj.JPG|Vladimir Gudelj Datoteka:Ivkov,Borislav 1998 Grieskirchen.jpeg|Borislav Ivkov Datoteka:NikolaKarabatic.jpg|Nikola Karabatić Datoteka:Dane Korica.jpg|Dane Korica Datoteka:Franjo Mihalić.jpg|Franjo Mihalić Datoteka:Predrag Mijatović 2007 b.jpg|Predrag Mijatović Datoteka:Ivica Osim - SK Sturm (1999) (cropped).jpg|Ivica Osim Datoteka:Svetislav Pešić (cropped).jpg|Svetislav Pešić Datoteka:Velimir Petkovic 01.jpg|Velimir Petković Datoteka:Cevad Prekazi.jpg|Dževad Prekazi Datoteka:Горан Рађеновић.jpeg|Goran Rađenović Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|Monika Seleš Datoteka:Aleksandar Šoštar 01.jpg|Aleksandar Šoštar Datoteka:BogdanTanjevic.jpg|Bogdan Tanjević Datoteka:Aleksandar Tirnanić (1).jpg|Aleksandar Tirnanić Datoteka:Petar Trifunović 1962.jpg|Petar Trifunović Datoteka:Duško Vujošević.jpg|Duško Vujošević Datoteka:Veselin Vujović 2017.jpg|Veselin Vujović </gallery> </center> == Televizija i radio == * [[Sanja Kužet]], televizijska voditeljka<ref name=kuzet1>[https://gracija.me/sanja-kuzet-djeca-su-me-ojacala/ Sanja Kužet: Djeca su me ojačala] Gracija. ''Svetlana Peruničić; 20.07.2018.''<br>''“Majka nije nikada živjela u Crnoj Gori, tata je iz Dalmacije, tako da je, što se mene tiče, bio neki interesantan miks (smijeh). Majka je rođena u Makedoniji, gdje je provela dio života, jer je otac bio vojno lice, a onda je došla u Beograd, gdje je rođen i moj otac, a kasnije i ja. Zato stalno kažem, iako ta država ne postoji, da sam Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kuzet2>[https://poslovnidnevnik.ba/2018/02/02/ocarala-dekolteom-sanja-kuzet-u-najprovokativnijem-izdanju-do-sada-pogledajte-sta-je-izludilo-muskarce/ Očarala dekolteom| Sanja Kužet u najprovokativnijem izdanju do sada: pogledajte šta je izludilo muškarce] Poslovnidnevnik.ba ''02.02.2018.''<br>''“Za sebe često voli da istakne da je jedna „prava Jugoslovenka“, jer joj je otac Milovan poreklom iz Dalmacije, a majka Verica je iz Crne Gore.”''</ref> * [[Daško Milinović]], radijski voditelj<ref name=milinovic1>[https://www.danas.rs/svet/region/i-kraljevinu-i-republiku-ubijaju-zar-ne-jugoslovensko-nasledje-u-postjugoslovenskim-zemljama/ I kraljevinu i republiku ubijaju, zar ne?: Jugoslovensko nasleđe u postjugoslovenskim zemljama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Matea Jerković/Srdan Kosović/Jelka Jovanović/Denis Romac; 19.06.2023.''<br>''Saglasan je i novosadski novinar Daško Milinović, deklarisani antifašista – zbog čega je i fizički napadan – ali i jedan od 23.303 građana/ki koji su se na Popisu 2022. izjasnili kao Jugosloveni. „Mi smo jedina etnička grupa koja je zabeležila rast“, kaže sa Milinović, inicijator stvaranja nacionalnog saveta jugoslovenske manjine.''</ref><ref name=milinovic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/sve-vise-jugoslovena-u-srbiji-u-novom-sadu-ih-cak-30-odsto-vise-podnose-zahtev-za-registraciju-svog-nacionalnog-saveta/ Sve više Jugoslovena u Srbiji, u Novom Sadu ih čak 30 odsto više: Podnose zahtev za registraciju svog Nacionalnog saveta] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''A. Latas; 30.04.2023.''<br>''“Da li se rodio koji Jugosloven ili su se neki setili da su Jugosloveni, a na prošlom popisu to nisu bili, nije bitno. Mi smo jedina prirodno rastuća zajednica u Srbiji“, kazao je jedan od najpoznatijih Jugoslovena u našoj zemlji.''</ref><ref name=milinovic3>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Nedugo zatim na Twitteru se oglasio popularni radijski voditelj Daško Milinović, koji često sarkastično tvita s računa po imenu Uspeh Petrović. On je objavio da se radi na osnivanju Nacionalnog vijeća Jugoslavena u Srbiji, po uzoru na druge manjinske zajednice poput Roma, koje nemaju svoju matičnu državu. Dakako, za osnivanje manjinske zajednice koja bi uživala manjinska prava potrebno je da takva zajednica ima određenu brojnost.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:EXIT 2012 Red Union.jpg|Daško Milinović </gallery> </center> == Umetnost == * [[Marina Abramović]], umjetnica performansa<ref name=abramovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Abramović Marina, slikar, multimedijalni umetnik; profesor na Likovnoj akademiji, Hamburg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=abramovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 9.<br>''“Abramović B. Marina, slikar; multimedijalni, konceptualni umetnik (r. 30. XI 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan Aleksić]], vizuelni umjetnik, scenograf<ref name=aleksic1>[https://www.instagram.com/p/DDPpnQctnSy/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D Drugarica Brena i moja malenkost. (…) Jugosloven, rame uz rame sa Jugoslovenkom, (…).] [[Instagram]]. ''stevan_aleksic_art; 06.12.2024.''</ref> * [[Mrđan Bajić]], vajar<ref name=mbajic1>[https://www.harpersbazaar.rs/kultura/umetnost-knjige-muzika/ne-propustite-poslednje-javno-vodenje-kroz-izlozbu-mrdana-bajica Ne propustite: Poslednje javno vođenje kroz izložbu Mrđana Bajića] Harper’s Bazaar. ''Milena Kitić; 19.01.2023.''<br>''“Nikakvo idealizovanje nije u pitanju i stalno ponavljam da nisam jugonostalgičan, već sam zapravo i Jugosloven, pored toga što sam i Srbin.”''</ref><ref name=mbajic2>[http://www.tanjug.rs/full-view.aspx?izb=753923 Mrđan Bajić za Tanjug: Spomenik Đinđiću mora biti postavljen] [[Tanjug]] ''15.10.2022.''<br>''“Vajar i konceptualni umetnik Mrđan Bajić kaže da nikada nije imao tako veliku i zahtevnu izložbu kao što je postavka "Nepouzdani pripovedač", da nije jugonostalgičan iako se smatra Jugoslovenom, i da očekuje da će njegova najbolja skulptura spomenik Zoranu Đinđiću jednom konačno biti postavljen na pravom mestu.”''</ref><ref name=mbajic3>[https://www.politika.rs/sr/clanak/521814/U-lokalnom-i-globalnom-dvoumlju U lokalnom i globalnom dvoumlju] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Marija Đorđević; 21.10.2022.''<br>''“Dakle nisam jugonostalgičan, ja sam naprosto i Jugosloven, poreklom, svetonazorom, poimanjem jezika, ljudi, zavičajnosti i kulturnih kodova.”''</ref> * [[Danica Basta]], slikarka<ref name=basta1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 35.<br>''“Basta Danica, slikar; profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Biller]], slikarica<ref name=biller1>Голубовић, Видосава/Суботић, Ирина: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Зенит 1921–1926] Београд, 2008, str. 298.<br>''Из писама се види да јој је отац Аустријанац Емилио, да има аустријско држављанство, „али ипак, ја сам у ствари Југословенка, пошто сам рођена у... Хрватској и мој први језик је био хрватски; моја мајка Малвина Куглер, је такође Југословенка“</ref> * [[Ema Bregović]], vizuelna umjetnica<ref name=ebregovic1>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3708363/ema-bregovic-dela-stvaram-uz-burek-i-cevape Dela stvaram uz burek i ćevape: Ema Bregović za Kurir: Odrasla sam kao Jugoslovenka i to će tako ostati] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Kurir/Lj. Radanov; 14.06.2021.''</ref><ref name=ebregovic2>[https://www.ekspres.net/scena/ne-treba-traziti-nove-razloge-za-podjele-8-7-2021 Intervju Ema Bregović - "Ne treba tražiti nove razloge za podjele"] Ekspres. ''Mihailo Paunović; 08.07.2021.''<br>''“Rođena je u Parizu, ali sebe smatra Jugoslovenkom što je direktna posledica nasleđa koje je, u istim tim koferima, ponela iz kuće.”''</ref><ref name=ebregovic3>[https://www.blic.rs/zabava/ema-bregovic-izlozba-otac-goran-beograd/j0ydxtb (Video) Roditelji nisu došli da je podrže - Ćerka Gorana Bregovića o svom poslu i poznatom ocu! "Ja sam Jugoslovenka", a evo šta misli o Beogradu] [[Blic (novine)|Blic]]. ''F.J.; 12.06.2021.''<br>''“Ja se osjećam kao Jugoslovenka, jer ja nemam taj nacionalistički stav.”''</ref> * [[Eduard Čehovin]], grafički dizajner<ref name=cehovin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 80.<br>''“Čehovin Eduard, grafički dizajner. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Božidar Damjanovski]], slikar<ref name=damjanovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 92.<br>''“Damjanovski Božidar, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Evgenija Demnievska]], likovni umjetnik<ref name=demnievska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 97.<br>''“Demnievska Evgenija, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Emir Dragulj]], grafičar<ref name=dragulj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 109.<br>''“Dragulj Emir, slikar i grafičar; redovni profesor Fakulteta likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Džafo]], slikar<ref name=dzafo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 114.<br>''“Džafo Nikola, slikar, slobodni umetnik; likovni urednik lista "Republika". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=dzafo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 107.<br>''“Džafo M. Nikola, slikar, slobodni umetnik (r. 9. VI 1950, N.Sad [sic!]). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Branko Gavrić]], grafički dizajner<ref name=gavric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 142.<br>''“Gavrić Branko, grafički dizajner; vlasnik i direktor firme "Total Design" DOO. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nandor Glid]], vajar<ref name=glid1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 145-146.<br>''“Glid Nandor, vajar; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Jevrejin.”''</ref><ref name=glid2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 137.<br>''“Glid A. Nandor, vajar; redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna - u penziji (r. 12. XII 1924, Subotica). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Đorđe Ilić]], slikar, univ. profesor<ref name=djilic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 168.<br>''“Ilić Đorđe, slikar; redovni profesor Arhitektonskog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Darija Kačić]], slikarka<ref name=kacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačić Darija, slikar; docent na Fakultetu likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nikola Kostandinović]], grafički dizajner<ref name=kostandinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kostandinović Nikola, grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pjer Križanić]], slikar-karikaturista<ref name=krizanic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 358.<br>''“Križanić Pjer, slikar-karikaturista, novinar, r. 1890 u Mečenčanu, srez Glina, Jugosloven.”''</ref> * [[Ankica Oprešnik]], slikarica i grafičarka<ref name=opresnik1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390-391.<br>''“Oprešnik Ankica, slikar i grafičar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Gradimir Pankov]], balet majstor<ref name=pankov1>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Moja-trupa-mora-uvek-da-iznenadi.lt.html Моја трупа мора увек да изненади] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Биљана Лијескић; 11.12.2013.''<br>''“То ми много значи, јер никада нисам изгубио везу са простором одакле сам дошао, иако живим у иностранству годинама. Имам обичај да кажем, са саркастичним хумором, да сам Југословен са канадским и америчким пасошем! Али, чак иако сам канадски и амерички држављанин, остајем Југословен у срцу и никада нећу заборавити своју матичну земљу.”''</ref> * [[Dragan Papić]], multimedijalni umjetnik<ref name=dpapic1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:155431-Darovi-sa-buvljaka Darovi sa buvljaka] [[Večernje novosti]]. ''A. Šerer, N. Smiljić; 24.02.2004.''<br>''“Ipak, najviše volim da izlažem u našoj zemlji, pred domaćom publikom. Za sebe volim da kažem da sam prvo Beograđanin, pa Jugosloven.”''</ref> * [[Ljuba Popović]], slikar<ref name=ljpopovic1>[https://www.vreme.com/kultura/slikarstvo-je-muzika-za-oci/ Slikarstvo je muzika za oči] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Dragan Todorović; 30.10.2014.''<br>''“On lično je 51 godinu tamo, kad ga pitaju ko je, odgovara, Jugosloven, srpskog porekla, da pripada srpskom plemenu…”''</ref> * [[Verica Rakočević]], modna dizajnerka<ref name=rakocevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 473.<br>''“Rakočević Verica, modni kreator. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Rendić]], kipar<ref name=rendic1>Kečkemet, Duško: Ivan Rendić: Život i djelo. Supetar 1969, str. 47.<br>''Rendić pisao je u starosti: »On me je uputio da moram biti svijestan, da sam Hrvat, dakle Jugoslaven.« Dalje veli da mu je knjige, iz kojih je učio naš jezik, slao također Strossmayer. I taj Strossmayerov kredo »Hrvat, dakle Jugoslaven« postaje otada i Rendićev kredo, kojeg se držao i za koji se borio dosljedno sve do smrti, u toku čitavog svog dugog i napornog rada i burnog života.''</ref> * [[Mateja Rodiči]], slikar<ref name=rodici1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rodiči Mateja, slikar i grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anđelka Slijepčević]], modni kreator, univ. profesor<ref name=aslijepcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 509.<br>''“Slijepčević Anđelka, redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna, Bg.; potpredsednik Saveta Univerziteta umetnosti. […] P: Jugoslovenka, Srpkinja, […].”''</ref> * [[Marija Tišma]], slikarka<ref name=mtisma1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 577.<br>''“Tišma Marija, slikar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Emma Varga]], dizajner stakla<ref name=varga-marodic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 308.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vladimir Veličković]], slikar<ref name=velickovic1>[https://nova.rs/kultura/najbolji-izdanak-gradanskog-secanje-na-vladu-velickovica/ Najbolji izdanak građanskog – sećanje na Vladu Veličkovića] Nova.rs. ''Radmila Stanković; 29.08.2020.''<br>''“Ja sam duboko ukorenjen kao Jugosloven i takav ću ostati do kraja života. Dubokih korena sam i Beograđanin, što podrazumeva i da sam Srbin.”''</ref><ref name=velickovic2>[https://www.vesti-online.com/ostajem-jugosloven/ Ostajem Jugosloven] Vesti online. ''02.11.2014.''<br>''“Ja sam veoma privržen toj Srbiji, Beogradu, ja sam pre svega Beograđanin, naravno sa plemenitom idejom da ostajem Jugosloven, ono što mi se negde i zamera, a negde mi se i ne oprašta.”''</ref> * [[Sonja Vukićević]], koreografkinja, glumica, balerina<ref name=vukicevic1>[https://www.vijesti.me/zabava/19258/sonja-vukicevic-politicari-su-postali-i-glumci-i-reditelji Sonja Vukićević: Političari su postali i glumci i reditelji] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 23.09.2018.''<br>''“Ja sam Jugoslovenka i van granica Jugoslavije, a danas sam Jugoslovenka i van granica bivše Jugoslavije.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|Marina Abramović Datoteka:Ljuba Popovic-mc.rs.jpg|Ljuba Popović Datoteka:Ivan Rendić 1885 Th. Mayerhofer.jpg|Ivan Rendić Datoteka:Velickovic Zarko-Vijatovic (cropped).jpg|Vladimir Veličković </gallery> </center> == Vojska == * [[Vicko Antić]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=antic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 22.<br>''“Antić Vicko, generalmajor avijacije JNA, r. 1912 u Selcu, srez Crikvenica, Jugosloven.”''</ref> * [[Tomo Buzov]], oficir, poznat po herojskom činu za vreme bratoubilačkog rata 1993. godine<ref name=buzov1>[https://www.nin.rs/english/news/50784/darko-buzov-my-father-was-murdered-because-he-didnt-want-to-stay-silent Darko Buzov for NIN: My father was murdered because he didn’t want to stay silent] (na engleskom) [[NIN]]. ''Tanja Nikolić Đaković; 06.06.2024.''<br>''“And my father never thought of himself as a Croat. He was, as I said, a Yugoslav, a JNA officer. For years after the abduction in Štrpci, various NGOs contacted us, they wanted us to insist on the idea that the Serbs killed my father because he was a Croat. And the truth is that my father was a Yugoslav.”''</ref><ref name=buzov2>[https://n1info.rs/vesti/bio-je-covek-i-jugosloven-tomo-buzov-dao-je-svoj-za-zivot-mladica-u-vozu-u-strpcima/ „Bio je čovek i Jugosloven“: Tomo Buzov, dao je svoj za život mladića u vozu u Štrpcima] N1 SRB. ''Sonja Kamenković; 31.05.2024.''<br>''On kaže da ima posebnu obavezu da naglasi da je Tomo Buzov bio oficir JNA, ali pre svega čovek i Jugosloven. „Bio je oficir JNA, učinio je taj gest koji mnogi nikada ne bi, ali presudno je bilo upravo to što je Toma bio Jugosloven i nije delio ljude po nacionalnosti. On je spasio mladića koji je pošao tim vozom u Bar. Tomo je umesto tog mladića izašao iz voza, važno je reći da nije ubijen kao Hrvat kako su to neki govorili, već kao Jugosloven.“''</ref> * [[Ivan Gošnjak]], general, političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Nikola Karanović]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=nkaranovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 307-308.<br>''“Karanović Nikola-Karan, generalpotpukovnik JNA, r. 1914 u Prkosima, srez Bosanski Petrovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Vlado Lončarić]], partizanski i španski borac<ref name=loncaric1>Lončarić, Vlado: Ponovo u Zagrebu, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_3.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 3. Zagreb 1984, str. 49.<br>''“Poslije neuspjeha oružane borbe demokratskih i progresivnih snaga, mi Jugoslaveni bili smo u logorima u Francuskoj oko 28 mjeseci.”''</ref> * [[Mirko Matković]], general-major, revolucionar<ref name=mmatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 431.<br>''“Matković Mirko, pukovnik JNA, r. 1915 u Podima, srez Hercegnovi, Jugosloven.”''</ref> * [[Kosta Nađ]], general, političar, revolucionar<ref name=nadj1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 173.<br>''“Nađ S. Kosta (Izborni srez Zrenjanin, APV – NRS), general-pukovnik, rođen 15-V-1911 god. u Petrovaradinu, srez Novi Sad, APV – NRS, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Rudolf Primorac]], general, diplomata, revolucionar<ref name=primorac>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_8.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 102.<br>''“Primorac Antuna Rudolf, načelnik Štaba divizije, rođen 1904, Sutomore, Bar, major jugoslovenske vojske, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od oktobra 1942, krajem rata šef Jugoslovenske vojne misije u SSSR-u.”''</ref> * [[Velimir Radičević]], general-potpukovnik, narodni heroj<ref name=radicevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zaboravljeni-devedesetogodisnjaci/ Zaboravljeni devedesetogodišnjaci] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoljub Petrović; 26.12.2011.''<br>''“Ja sam internacionalac bio ceo život. I Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vicko Antić.jpg|Vicko Antić Datoteka:Memorial plaque for captain Tomo Buzov in New Belgrade.jpg|reljef Tome Buzova na spomen-ploči Datoteka:Ivan Gošnjak (1).jpg|Ivan Gošnjak Datoteka:Nikola Karanović.jpg|Nikola Karanović Datoteka:Kosta Nađ.jpg|Kosta Nađ Datoteka:Rudolf Primorac.jpg|Rudolf Primorac </gallery> </center> == Druge oblasti == * [[Anton Bezenšek]], stenograf, prevodilac<ref name=bezensek1>Bezenšek, Ant. J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-76POZL0A/a287f66c-8022-4d9f-80fb-dfd3c5294854/PDF Vabilo k naročbi], u: Slovenec, god. 4 br. 13. (1876), str. 4.<br>''“Ozrimo se na naše severne brate Čehe, Ruse in Poljake, koji so vže pred več leti začeli gojiti to Rimljanom in Grkom znano, a v novejem času od Nemcev iz nova prerojeno in modernim jezikom priredeno umetnost – stenografijo, pa primerjajmo naše delovanje na tem polju z njihovim, to moramo priznati, da smo zares precej zaostali, in da je skrajni čas, da se tudi v tem obziru prebudimo k delu in napredovanju, a to vsi Jugoslaveni zajedno v duhu bratske sloge in vzajemnosti.”''</ref> * [[Sonja Biserko]] aktivistica za ljudska prava, bivši diplomat<ref name=biserko1>Pavelić, Boris: [https://www.kucaljudskihprava.hr/wp-content/uploads/2019/12/Kad-glave-igraju__.pdf Kad glave igraju.] Zagreb 2019, str. 118.<br>''“Moji su živeli u tom jugoslovensko-dalmatinskom krugu. Tu sam i ja odrasla, pa nemam nacionalnost u smislu u kojem se danas govori o njoj: Beograđanka sam, Dalmatinka, Jugoslovenka. To je moj osećaj, ne mogu to da menjam.” - Osjećaj identiteta Sonje Biserko jasan je i osviješten – jugoslavenstvo koje ne negira nijednu svoju sastavnicu, od etničke preko regionalne do vjerske - ali danas, doslovno opasan. - “Biti Jugosloven i kosmopolita, to je danas proterana populacija.”''</ref><ref name=biserko2>Perović, Latinka: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ziveti%20svoje%20ideale.pdf U ogledalu vremena. Skica za biografiju Sonje Biserko, s povodom.], u: Stanojlović, Seška/Kisić, Izabela (ur.): Živeti svoje ideale. Sonja Biserko, skice za portret. Beograd 2018, str. 33.<br>''“Samozatajna po prirodi, Sonja Biserko je, po svom tačnom samorazumevanju, ličnost sa složenim identitetom. Jugoslovenka, Beograđanka, Dalmatinka, Mediteranka, Evropljanka, kosmopolitkinja… Antifašizam i ideje jednakosti i solidarnosti levice utemeljene su u njenom porodičnom vaspitanju.”''</ref> * [[Aida Ćorović]], aktivistica za ljudska prava, novinarka<ref name=acorovic1>[https://nova.rs/vesti/politika/aida-corovic-grigorije-jedini-moze-da-ujedini-gradane/ Ćorović: Grigorije može da nas spasi od Vučića] Nova.rs ''Vojislav Milovančević; 09.07.2020.''<br>''“I neka mu se kaže da ja, Jugoslovenka, levičarka, feministkinja…mislim da je Srbiji potrebna njegova pomoć.”''</ref><ref name=corovic2>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2024/7/14/novi-sad-antifa-grad-ustase-i-cetnici-zajedno-ste Novi Sad antifašistički grad: Ustaše i četnici, zajedno ste bježali] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Aida Ćorović; 14.07.2024.''<br>''“Mirovna i građanska aktivistkinja od početka ratova '90-ih, antifašistkinja, feministkinja i braniteljka ljudskih prava. Kosmopolitkinja. Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ervina Dabižinović]], aktivistkinja za ženska prava, psihološkinja<ref name=dabizinovic1>Domović Bulut, Senka: [https://www.faktcg.org/wp-content/uploads/2020/10/final-publikacija.pdf Ženske stvari. Women matters.] Herceg Novi 2018, str. 60.<br>''“Ja sam se osjećala, i osjećam se i danas, Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Herta Haas]], službenica, revolucionarka<ref name=haas1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 44.<br>''“Has Herta, borac u službi veze VŠ, rođena 1917, Maribor, studentkinja, Jugoslovenka, u NOB od 1941. godine, član KPJ.”''</ref> * [[Eduard Ille]], kulturni funkcioner<ref name=ille1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 171.<br>''“Ille Eduard, direktor "Jugokoncerta", Bg. (od '86). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Kostrenčić]], knjižničar<ref name=kostrencic1>Korunić, Petar: [https://hrcak.srce.hr/file/314359 Prilog poznavanju jugoslavenske ideje u hrvatskoj politici 1868–1874] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618015253/https://hrcak.srce.hr/file/314359 |date=2022-06-18 }}, u: [[Časopis za suvremenu povijest]], sv. 12 br. 3 (1980), str. 78.<br>''“Koji može nas Jugoslavenah konačni cilj biti, koji odgovara posve našoj naravi, našim narodnim zahtjevom?”''</ref> * [[Ljubica Krnjaić]], inženjer protivpožarne zaštite<ref name=krnjajic1>[https://zenskimuzejns.org.rs/tag/ljubica-krnjajic/ Vatrogastvo i ženska emancipacija] ŽeNSki muzej. ''Vesna Nedeljković Angelovska; 21.12.2023.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugoslovenka. Ima kritički stav prema politici savremenog društva ali smatra da je socijalistički poredak Jugoslavije bio najhumaniji poredak.”''</ref> * [[Ašok Murti]], poznati stilista<ref name=murti1>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] Blic Online. ''Žiža Antonijević; 23.03.2008.''<br>''“Nemam nikakav stid i sram da izgovorim da ću ja zauvek ostati Jugosloven i da je to jedino s čime mogu da se identifikujem.”''</ref><ref name=murti2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija Ašok Murti - Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325002131/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija |date=2011-03-25 }} Puls Online<br>''“Ja sam Jugosloven, ali indijskog porekla, to je identitet koga se nikada neću odreći. Moja intimna istorija ne poklapa se sa opštom, a naročito ne sa geografijom. Nisam jugonostalgičar, to je kulturni i emotivni, ne geografski prostor.”''</ref> * [[Bosiljka Schedlich]], kulturni radnik<ref name=schedlich1>[https://balkandiskurs.com/2018/05/19/prelazeci-granice-dio-ii/ Prelazeći granice: bosanske migracije u Njemačkoj (Dio II)] Balkan Diskurs. ''Dženeta Karabegović; 19.05.2018.''<br>''“SüdOst centar, ili “südost Europa Kultur e.V.” osnovala je Bosiljka Schedlich, rođena u Hrvatskoj, koja se udomaćila u Njemačkoj, a sebe smatra Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Jagoda Slijepčević]], popularna, dugogodišnja radnica JAT-a<ref name=jslijepcevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/453773/Odlazak-stjuardese Odlazak stjuardese] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Jovo Simišić; 08.05.2020.''<br>''“Bila je entuzijasta i velika Jugoslovenka.”''</ref> * [[Maja Veseli]], kulturni radnik<ref name=veseli1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 759.<br>''“Veseli Maja, profesor, sekretar Saveta za prosvetu, nauku i kulturu NR Hrvatske, član Glavnog odbora SSRNS Hrvatske, član Saveza ženskih društava NR Hrvatske, r. 1908 u Irigu, Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Anton Bezenšek2.jpg|Anton Bezenšek Datoteka:Sonja Biserko.jpg|Sonja Biserko Datoteka:Aida Ćorović 2011-mc.rs.jpg|Aida Ćorović Datoteka:Herta Has.jpg|Herta Haas </gallery> </center> == Povezano == * [[Jugoslaveni]] * [[Jugoslavenstvo]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Liste osoba|Jugoslaveni]] n3hd6jehgscds07hc22x4d7szp76poq 42690073 42690072 2026-09-18T01:43:44Z Dwina744 178014 +izv. 42690073 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak značajnih osoba koji se identificiraju kao [[Jugoslaveni]] – ili su se za vrijeme svoga života tako identificirali.{{Efn|Navedene su također osobe koje su se do 1840-ih godina izjašnjavale kao ''Iliri'', nazivom kojim su se do tada označavali Jugoslaveni.|group=α}} Jugoslovenski se identitet danas najčešće javlja kao nadnacionalni, kulturni<ref name=primjer-kulturnjugoslav>Usp. npr. [https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref>, nacionalni odnosno etnički<ref name=primjer-nacionjugoslav>Usp. npr. [https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref>, ali i kao anacionalni ili politički identitet. U ogromnoj većini slučajeva on egzistira pored drugih (nacionalnih) identiteta (Srbin, Hrvat, Bošnjak, Makedonac, Albanac, itd.)<ref name=studija-pavlakovic>Usp. Pavlaković, Vjeran: Ispunjenje tisućljetnog sna: Strategije simbolične izgradnje nacije u Hrvatskoj, u: Pavlaković, Vjeran/Korov, Goran (ur.): Strategije simbolične izgradnje nacije u državama jugoistočne Europe. Zagreb 2016, str. 27-60</ref>, u rijetkim slučajevima kao identitet koji te identitete ne uzima u obzir. Pri tome treba imati na umu da je za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] (1945–1991) većina stanovništva gajila jugoslovenski identitet. Stanovnici Jugoslavije su se najčešće nacionalno osjećali "prije svega [[Hrvati]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Slovenci]]ma, [[Srbi]]ma itd., i istodobno Jugoslavenima". Druga po brojnosti kategorija su bili "oni koji su najprije Jugoslaveni, pa zatim Srbi, Slovenci, Makedonci ili Hrvati". Treću grupu su činili oni građani koji su se osjećali ''samo'' Jugoslavenima, a nije bio malen ni broj onih koji su se osjećali ''samo'' Srbima, ''samo'' Hrvatima, ''samo'' [[Albanci]]ma itd.<ref name=jugoslavenstvo69>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 69.</ref> == Arhitektura == * [[Mia David]], arhitekta, scenograf<ref name=miadavid1>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012638/https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q |date=2023-02-11 }} YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''“Ja sam isto Jugoslovenka.”''</ref> * [[Miša David]], arhitekta<ref name=mišadavid1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“I ovoga puta, kad smo se sreli, smejali smo se tome, kako se naš zajednički prijatelj, pok. arhitekta Miša David, iz nekog protesta, kad nije mogao da se upiše kao Jugosloven, izjašnjavao na popisima kao stari Grk.”''</ref> * [[Radivoje Dinulović]], arhitekt<ref name=dinulovic1>[https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti Ne pristajem da povlađujem ovoj realnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152856/https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti |date=2024-12-25 }} Magazin Politika. ''Aleksandra Isakov; 24.07.2024.''<br>''“Ja sam levičarsko dete, ostao sam komunista i Jugosloven, i duboko verujem da ta nova realnost mora da dođe, kao što je realnost mog detinjstva i mladosti morala da nestane.”''</ref> * [[Vlado Milunić]], arhitekt<ref name=milunic1>[https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ Preminuo Vlado Milunić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126051433/https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ |date=2022-11-26 }} BosnaInfo. ''BosnaInfo; 17.09.2022.''<br>''“Ja sam češki arhitekt jer sam završio češke škole. Isto tako nisam Čeh premda imam češko državljanstvo. Ja sam Jugoslaven jer se tako osjećam, unatoč činjenici da Jugoslavija više na postoji”''</ref><ref name=milunic2>[https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away Czech-Croatian architect behind Prague's Dancing House passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108235402/https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away |date=2023-01-08 }} (na engleskom) Expats.cz ''Expats.cz Staff; 18.09.2022.''<br>''Milunić was born in Zagreb in what is now Croatia in 1941, but lived in Prague from the age of 16. In regards to his nationality, he described himself as "a Czechoslovak architect because I have a Czechoslovak education, and I feel Yugoslav in protest against primitive nationalism, even though neither Czechoslovakia nor Yugoslavia exists anymore."''</ref> * [[Aljoša Šegvić]], arhitekta<ref name=segvic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 554.<br>''“Šegvić Aljoša, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milica Šterić]], arhitekta<ref name=steric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 563.<br>''“Šterić Milica, arhitekta; član Upravnog odbora i specijalni savetnik Holding korporacije "Energoprojekt" - MDD Urbanizam i arhitektura; član Umetničkog saveta Saveza arhitekata Srbije i Akademije Arhitekture Srbije. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Josip Svoboda]], arhitekta<ref name=svoboda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 550.<br>''“Svoboda Josip, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Danilo Udovički]], arhitekta<ref name=dudovicki1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“Mogu da potvrdim i danas da je moj daroviti prijatelj arhitekta Danilo Udovički, poreklom iz bačkog sela Mol, bio i ostao veliki patriota, erudita i poliglota, ali i Jugosloven u najboljem smislu te reči. Uvek se tako i izjašnjavao na popisima dok je to moglo, jer je i za njega, kao i za mnoge od nas, razbijanje Jugoslavije bila lična uvreda.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vlado Milunić.jpg|Vlado Milunić </gallery> </center> == Diplomacija == * [[Aleš Bebler]], diplomata, revolucionar<ref name=abebler1>VIII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Beograd, 7–13. decembra 1964. Stenografske beleške III. Beograd 1965, str. 1918.<br>''“Ovima moramo pre svega reći da je dobar deo našeg razmimoilaženja prosto nesporazum, i to nesporazum u tome šta mi, Jugosloveni, i drugi koji se sa nama slažu, nazivamo politikom miroljubive koegzistencije i kako je mi definišemo.”''</ref> * [[Salih Fejić]], diplomata<ref name=fejic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 182.<br>''“Fejić Salko, izvanredni poslanik i opunomoćeni ministar FNRJ u Holandiji, rez. major, r. 1914 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Rexhai Surroi]], diplomat<ref name=surroi1>Maksić, Milivoje: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf U raskoraku sa svetom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029103157/https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf |date=2022-10-29 }} Beograd 2000, str. 9.<br>''“Bio је Аlbаnас ро poreklu, ali Jugosloven ро svemu drugom. Nije birao prijatelje ро ključu, već ро srcu. Mnogi smo bili među onima kojima је biо blizak. Redžai је biо čovek koji је prijatelju privržen. Ponekad se čini da u ovom našem vremenu ta divna osobina - biti privržen prijatelju, kao da počinje da bledi pod pritiskom egoizma, i nekih drugih, čudnih i sumnjivih moralnih normi. А upravo to, osećati se Jugoslovenom, što simbolizuje uverenje da smo svi u ovoj zemlji podjednako bliski i potrebni jedni drugima, i biti privržen drugu, prijatelju - jeste politička, а rekao bih i moralna osnova, na kojoj jedino i može počivati naša spoljnopolitička služba.”''</ref> * [[Zdenko Štambuk]], diplomata<ref name=zstambuk>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm Ko je ovaj čovek? Vladimir Štambuk (Drugaričin drug)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123055710/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm |date=2022-11-23 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 07.04.2000.''<br>''“Otac Zdenko bio je čuveni diplomata, takođe Jugosloven, a majka Čehinja.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Aleš Bebler.jpg|Aleš Bebler </gallery> </center> == Film i pozorište == * [[Vjekoslav Afrić]], glumac<ref name=afric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Afrić Vjeko, dramski umetnik, pozorišni i filmski reditelj, redovni prof. Akademije za pozorišnu umetnost u Beogradu, pretsednik Sindikata kulturno-umetničkih ustanova, rez. major, r. 1906 na Hvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Neda Arnerić]], glumica<ref name=arneric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22-23.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (vlasnik galerije - knjižare "Atrijum", Bg.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=arneric2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (r. 15. VII 1953, Knjaževac). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Darko Bajić]], redatelj<ref name=dbajic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 29.<br>''“Bajić Darko, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dbajic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 29.<br>''“Bajić M. Darko, filmski reditelj, docent na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 14. V 1955, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Primož Bebler]], redatelj<ref name=pbebler1>[https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ Umetnik , humanista, Jugosloven...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152828/https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ |date=2024-12-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 21.11.2013.''<br>''“Primož je bio pravi, plemeniti Jugosloven. Taj njegov izbor, bitna odrednica njegovog identiteta, imao je svoju estetsku, ideološku i humanističku utemeljenost.”''</ref><ref name=pbebler2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 35.<br>''“Bebler A. Primož, pozorišni reditelj; upravnik i umetnički rukovodilac Malog pozorišta Duško Radović i Večernje scene Radović u Beogradu (r. 5. V 1951, Njujork). Jugosloven.”''</ref><ref name=pbebler3>[http://www.republika.co.rs/564-565/24.html Beskrajna širina stanovnika sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016234820/http://www.republika.co.rs/564-565/24.html |date=2022-10-16 }} Republika. ''Goran Cvetković; Broj 564-565, 01-31.01.2014.''<br>''“Istinski levičar i Jugosloven, internacionalni i svetski pozorišni stručnjak Primož Bebler, nije stigao da uradi i tu jubilarnu predstavu Početak bune na dahije, po romanu Svetislava Basare.”''</ref> * [[Ivan Bekjarev]], glumac<ref name=bekjarev1>[https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici Bekjarev: Najgori su umetnici u politici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804005703/https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici |date=2023-08-04 }} Vesti online. ''D. Dušanić; 16.06.2015.''<br>''“Poreklom sam Makedonac, ali rođeni Beograđanin, i javno priznajem da sam Jugosloven.”''</ref> * [[Miroslav Benka]], redatelj<ref name=benka1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benka Miroslav, reditelj; umetnički direktor Gradskog pozorišta u Žilini, Slovačka (od '91). […] P: Jugosloven, slovačke narodnosti, […].”''</ref> * [[Melita Bihali]], glumica<ref name=bihali1>[https://www.vesti.rs/Mercedes-Benz/Jugoslovenka-zauvek-Prica-o-lepoj-stolarevoj-kci.html Jugoslovenka zauvek: priča o lepoj stolarevoj kći] vesti.rs ''Vesti-online.com; 27.12.2015.''<br>''“I moja porodica se preselila u Istru, iako nismo imali potrebu za tim. Takvo je bilo naređenje” - kaže Melita Bihali, koja je kroz lik baba Mare opisala i raspad SFRJ, i za kraj ovog susreta naglasila da je rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umreti.''</ref><ref name=bihali2>[https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ Preminula glumica Melita Bihali, poznata po ulozi u “Maratoncima”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907003733/https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ |date=2023-09-07 }} N1 BIH. ''N1 Srbija, nova.rs; 25.08.2023.''<br>''Bihali je rekla i da je „rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umrijeti!“.''</ref> * [[Predrag Bjelac]], glumac<ref name=bjelac1>[https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ I čarobnjak i papa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104004740/https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ |date=2023-01-04 }} vesti.rs ''Nada S. Preradović; 29.01.2022.''<br>''“Do pre par godina živeo je u Pragu, izjašnjava se kao Jugosloven i ponosni je otac dve ćerke.”''</ref><ref name=bjelac2>[https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl Predrag Bjelac: "Za Čehe sam harizmatičan: Mnogo puta sam im rekao: 'Dođite kod nas da vidite, ima ovakvih koliko hoćeš'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205080743/https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl |date=2024-12-05 }} Blic žena. ''Blic žena; 19.05.2024.''<br>''“Odgojen sam kao Jugosloven, negde sam to i dalje.”''</ref> * [[Jelica Bjeli]], glumica<ref name=bjeli1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjeli-Hadžić Jelica, glumica. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Dragan Bjelogrlić]], režiser i glumac<ref name=bjelogrlic1>[https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji Bjelogrlić: Film "Toma" se prepoznaje po univerzalnoj emociji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121004426/https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji |date=2023-01-21 }} Nportal. ''Nportal; 27.08.2021.''<br>''“Osećam se Jugoslovenom. Imam poseban odnos prema toj državi, žao mi je što je više nema i verovatno se to oseća u filmu. Toma je otvoreno govorio pred kraj života, kad je počela da se raspada Jugoslavija, da je veliki protivnik toga. Pravio je jugoslovensku turneju neposredno pred rat”, podsetio je Bjelogrlić.''</ref><ref name=bjelogrlic2>[https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 Dragan Bjelogrlić: Iz Slovenije je vedno prihajala avantgarda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006025712/https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 |date=2022-10-06 }} (na slovenačkom) Radiotelevizija Slovenija. ''Gašper Andrinek, Val 202; 22.09.2020.''<br>''“Odraščal sem v Jugoslaviji in sem v svoji biti ostal Jugoslovan, ves prostor nekdanje Jugoslavije občutim kot svoj. Verjetno bo tako do konca življenja.”''</ref><ref name=bjelogrlic3>[https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html Bjelogrlić: Male razlike su me uvek inspirisale i zato sam ostao Jugosloven u duši] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116010128/https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html |date=2023-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''RTS; 04.03.2020.''<br>''“Međutim, tako je kako je. Još uvek se mi umetnici trudimo da pravimo i da sarađujemo zajedno, nema tu nikakvog političkog razloga ni tržišnog. Prosto, meni bar, je uvek zanimljivo da radim sa ljudima iz drugih sredina. Više puta sam to rekao – Jugoslaviju su razorile male razlike, a male rezlike su nešto što je meni bila inspiracija i zato sam ja ostao Jugosloven u duši”, rekao je iskreno Dragan Bjelogrlić.''</ref> * [[Bogić Bošković]], glumac<ref name=bboskovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković B. Bogić, glumac (r. 22. XII 1930, Prizren). Jugosloven.”''</ref> * [[Tanja Bošković]], glumica<ref name=tboskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 57.<br>''“Bošković Tatjana, glumica, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref><ref name=tboskovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković V. Tatjana, glumica, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 27. VI 1953, Beograd). Srpkinja, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karlo Bulić]], glumac<ref name=bulic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Bulić Karlo, dramski glumac, nastavnik Akademije za pozorišnu i filmsku umetnost u Beogradu, r. 1910 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Branko Cvejić]], glumac<ref name=cvejic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/film-tv/3532718-branko-cvejic-ja-cu-uvek-ostati-jugosloven-rodjen-u-toj-zemlji-do-smrti-gradjanin-te-zemljeglumac Branko Cvejić: "Ja ću uvek ostati Jugosloven, rođen u toj zemlji, do smrti građanin te zemlje"] [[Telegraf.rs]]. 27.07.2022.<br>''“Bez obzira, postojala ili ne, kao greška ta zemlja, ja ću uvek ostati Jugosloven i građanin te zemlje. Ja se i sada osećam tako.”''</ref> * [[Svetozar Cvetković]], glumac<ref name=scvetkovic1>[https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 Svetozar Cvetković: Ja sam antički Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107221742/https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 |date=2023-01-07 }} Dan. ''DAN portal; 10.12.2022''<br>''“Kao umjetnik koji je stasavao i sazrijevao u vrijeme velike Jugoslavije, sebe i danas vidi kao Jugoslovena.”''</ref><ref name=scvetkovic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede Svetozar Cvetković: Istinska elita danas nema šta da jede] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018020612/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede |date=2022-10-18 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 20.03.2015.''<br>''“Jednom sam već negde rekao da je biti Jugosloven danas isto što i biti prokuženi stranac. Ali, u redu, svejedno: taj sam!” - Šta ste? - “Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic3>[https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ Cvetković: Blatite me, ja ostajem Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131035406/https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ |date=2023-01-31 }} Nova.rs ''Pero Jovović; 09.03.2021.''<br>''“Ja rizikujem mnogo da krenu da me blate onog časa kada kažem da sam ja Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic4>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ Svetozar Cvetković: Glumčina i Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107222559/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 11.08.2021.''<br>''“Ta plemenitost i svetlost, pored činjenice da je ostao Jugosloven i građanin nepostojeće države, njegovoj skromnosti i gospodstvu dodaju još jednu finu nijansu koja ga čini renesansnim gospodarom.”''</ref><ref name=scvetkovic5>[http://www.slobodnarijec.net/svetozar-cvetkovic-snimam-film-u-francuskoj/ Svetozar Cvetković: Snimam film u Francuskoj] Slobodna Riječ. ''Slobodna Riječ; 27.02.2015.''<br>''“Biti Jugosloven – to je danas kao biti neki prokuženi stranac, u redu taj sam!”''</ref><ref name=scvetkovic6>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 76.<br>''“Cvetković Svetozar, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic7>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 69.<br>''“Cvetković S. Svetozar, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 20. VI 1958, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Borivoj Dovniković]], autor animiranih filmova, ilustrator<ref name=dovnikovic1>[https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ Borivoj Dovniković: Pripadam manjini koju jedni trpe, drugi mrze, a u biti sam član ljudske zajednice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211193920/https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ |date=2023-02-11 }} P-portal. ''Đorđe Matić; 24.12.2021.''<br>''“Pored svega toga, spadam u ljude koji su od početka bili i ostali Jugoslaveni, koji ne daju da se SFRJ naziva zločinačkom zemljom i kojoj bi trebalo davati priznanje za sve dobro što je učinila za nas i za svjetsku zajednicu.”''</ref> * [[Srđan Dragojević]], redatelj<ref name=dragojevic1>[http://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima Intervju nedelje, Srđan Dragojević (2. deo): Nisam snimao filmove s ratnim zločincima!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima |date=2022-12-29 }} Telegraf.rs ''S.M.S. – A.K.; 01.04.2012.''<br>''Da li ste jugonostalgičar, to se negde može nazreti iz vaših javnih istupa… - “Ne, nisam jugonostalgičar. Jugosloven sam.”''</ref><ref name=dragojevic2>[http://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87%3A+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html Dragojević: Sukob mišljenja, ne sukob na ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233159/https://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87:+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html |date=2022-12-29 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''30.10.2011.''<br>''Budući da se osećam Jugoslovenom, rođen sam u toj zemlji, svi gradovi i države bivše Jugoslavije su mi dragi, volim da idem tamo i onda je divno kad snimajući film prosto živite tu svoju ideju da ovo jeste Jugoslavija.”''</ref><ref name=dragojevic3>[http://dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED „Парадa“ e првиот филм на трета Југославија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108204134/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED |date=2012-01-08 }} (na makedonskom) Dnevnik (Makedonija). ''Srebra Ðorđijevska; 05.01.2012.''<br>''“Јас сум Југословен, така се чувствувам и тоа е земјата во која живеам.”''</ref><ref name=dragojevic4>[http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html Največja Parada ponosa v srcu homofobnega Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110171452/http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html |date=2017-11-10 }} (na slovenačkom) Delo. ''Vesna Milek; 02.01.2012.''<br>''“Če bi radi še bolj plastičen prikaz tega, kar sem hotel povedati: Jaz sem Jugoslovan. Vi, ki niste, ko vas jebe. (nasmešek)”''</ref> * [[Jasna Đuričić]], glumica<ref name=djuricic1>[https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html Intervju Jasna Đuričić: Novac je već dugo vremena jedini bog na ovoj planeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205073327/https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html |date=2022-12-05 }} Portal 021. ''Snežana Miletić; 09.04.2020.''<br>''“Pripadam drugom vremenu, drugoj generaciji, ja sam Jugoslovenka, rođena ovde, u vreme kada su važili postulati druge vrste - za sve stvari.”''</ref><ref name=djuricic2>[https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ Jasna Đuričić, najbolja evropska glumica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003040615/https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ |date=2023-10-03 }} Vojvođanski istraživačko-analitički centar (VOICE). ''Snežana Miletić; 20.12.2021.''<br>''“Sremica, Novosađanka i Jugoslovenka, potekla iz radničke porodice, od oca trgovca i majke knjigovođe.”''</ref> * [[Predrag Ejdus]], glumac<ref name=ejdus1>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost Predrag Ejdus: Lako je izgubiti ljudskost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Radmila Radosavljević; 24.12.2011.''<br>''“A ja sam se nacionalno uvek izjašnjavao kao Jugosloven, tako sam se izjasnio i na poslednjem popisu.”''</ref><ref name=ejdus2>[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html Фудбал ми помогао да станем на ноге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924134607/http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html |date=2015-09-24 }} [[Politika (novine)|Политика]]. ''Славко Трошељ; 13.07.2008.''<br>''“Целог живота изјашњавам се као Југословен. И данас се осећам тако. Иако та државна заједница више не постоји. Али, то је моје право. Родио сам се у тој земљи. Али, ако хоћете дубоку интуитивно осећам апсолутну припадност и јеврејском и српском народу.”''</ref><ref name=ejdus3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Ejdus Predrag, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ejdus4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Ejdus Lj. Predrag, glumac, član i v. d. direktora Drame Narodnog pozorišta u Beogradu (r. 24. VII 1947, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mira Erceg]], reditelj<ref name=erceg1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 132.<br>''“Erceg Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bekim Fehmiu]], glumac<ref name=fehmiu1>[https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ Bekim Fehmiu (1936–2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208030139/https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ |date=2023-02-08 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''J. Gligorijević; broj 1015, 17.06.2010.''<br>''“Jedan od simbola Jugoslavije iz njenog zlatnog doba, nikada nije, u ime bratstva i jedinstva, a potom jugonostalgije, bežao od svog albanskog porekla, bio je i jedno i drugo: Albanac, Jugosloven, iznad svega umetnik, a pre svega – čovek.”</ref> * [[Dragomir Felba]], glumac<ref name=felba1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134-135.<br>''“Felba Dragomir, glumac. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=felba2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Felba A. Dragomir, glumac (r. 7. VII 1921, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ognjen Glavonić]], redatelj<ref name=glavonic1>[https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima Film se treba obraćati mladim fašistima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021845/https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Jurica Pavičić; 14.05.2018.''<br>''Upravo zato Glavonić napominje da se osjeća kao Jugoslaven i citira Viktora Ivančića: “Budući da živimo u ambijentu gdje je Jugoslavija oglašena kao najgora psovka, upravo jugoslavenska etiketa nudi aktivniju poziciju i obilježava odgovorniji model antinacionalizma”.</ref> * [[Srđan Grahovac]], glumac<ref name=grahovac1>[https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima Udareni temelji dubljim i složenijim projektima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012329/https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima |date=2023-02-11 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]] ''Svetlana Višnjić; 06.05.2022.''<br>''“Saradnjama se uvijek radujem, one su nužne između republika u Jugoslaviji, ja nikada nijesam prestao da budem Jugosloven. Nikada nijesam imao granica, uvijek sam išao dalje. Saradnja i odnosi preko kulture su nužnost, ako mislimo da išta radimo u budućnosti” – rekao je Grahovac.''</ref> * [[Aleksandar Gruden]], glumac<ref name=agruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Aleksandar-Saša, glumac i reditelj; šef marketinga pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Srđan Hadžić]], reditelj, pisac<ref name=hadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160.<br>''“Hadžić Srđan, reditelj i pisac; član Akademije filmske umetnosti i nauke. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Željko Hubač]], dramski pisac<ref name=hubac1>[https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica Životna priča Željka Hubača: Na ružan način sam saznao da sam usvojen! Muslimanka me je rodila, a odgajili su me Čeh i Srpkinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220203017/https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica |date=2023-02-20 }} Kurir.rs ''Ljubomir Radanov i Andrijana Stojanović; 18.09.2022.''<br>''“Po svom dubokom osećanju sam Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Isaković]], glumac<ref name=bisakovic1>[https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ Boris Isaković: Ako ne poštujete publiku, ne poštujete sebe i svoj rad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103201020/https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ |date=2023-01-03 }} Gracija. ''Mirjana Popović; br. 206 okt. 2022.''<br>''“I dalje voli da se izjašnjava kao Jugosloven, a svoje studente, osim glumačkim vještinama, zajedno sa suprugom, glumicom Jasnom Đuričić, uči tome da u njihovom svijetu nema mjesta mržnji.”''</ref><ref name=bisakovic2>[https://6yka.com/podcast/isak Boris Isaković za BUKU: Katastrofalno je šta se desilo s našim kulturnim bićem dolaskom aktuelne vlasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103223056/https://6yka.com/podcast/isak |date=2023-01-03 }} Buka. ''Slađan Tomić; 19.08.2022.''<br>''“Izjašnjava se kao Jugosloven, pa su Sarajevo, Zagreb i ostali gradovi – njegovi gradovi, poput Novog Sada ili Beograda.”''</ref><ref name=bisakovic3>[https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju Ljudi ne vole da pominju ime Jugoslavije! Boris Isaković o Slobi i novoj ulozi: Bio sam pionir i Jugosloven! Meni je to ostalo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110012914/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju |date=2023-01-10 }} Kurir.rs ''22.08.2022.''<br>''“Bio sam pionir i opredeljivao sam se kao Jugosloven. Meni je to ostalo. Ne mogu protiv toga.”''</ref> * [[Feđa Isović]], scenarista<ref name=fisovic1>[https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref><ref name=fisovic2>[https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic Feđa Isović: Hercegovački neposrednik Nebojša Vukanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225154249/https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic/ |date=2024-12-25 }} Buka. ''Feđa Isović; 22.02.2020.''<br>''“Ja kao Jugosloven, mada državljanin BiH, ne mogu da se kandidujem na niz funkcija. Kao ni Jevreji, Romi i svi oni „ostali“.”''</ref><ref name=fisovic3>[https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise Naši su ginuli najviše] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101212701/https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise |date=2022-11-01 }} [[Dnevni avaz]]. ''Feđa Isović; 16.11.2019.''<br>''“Kaže mi drug, glumac iz Beograda, kako ne može prežaliti Jugoslaviju. Slušam ga, trajala je ta njegova jadikovka neke tri pive, a onda ga priupitah da mi kaže kako se izjasnio na zadnjem popisu. Kaže: - “Kao Srbin”. - “E vidiš”, rekoh, “ja kao Jugosloven. Nemoj meni da cmizdriš i kenjaš, majke ti!”''</ref><ref name=fisovic4>[https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu Scenarist Feđa Isović za "Avaz": Desni i nacionalni pokreti uteg su oko vrata svakom narodu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180457/https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu |date=2023-12-07 }} [[Dnevni avaz]]. ''Edina Bakić; 30.05.2018.''<br>''“Po nacionalnosti sam Jugoslaven i ne vidim kako dva smiješna administrativna okvira, dakle Republika Srpska i Federacija, mogu na bilo koji način utjecati na taj moj osjećaj.”''</ref> * [[Ita Rina]], glumica<ref name=itarina>[https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara Ита Рина је била и Београђанка Тамара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190529/https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara |date=2022-12-02 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''Ненад Симић; 15.06.2019.''<br>''“Шездесетих година прошлог века њен супруг и она су саградили кућу у Будви, где је као Српкиња, увек се изјашњавајући као Југословенка, умрла 10. маја 1979. године од напада астме.”''</ref> * [[Davor Janjić]], glumac<ref name=janjic>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 U Sarajevu ukopan glumac Davor Janjić: 'Spavaj, brate. S tobom je bilo tako lijepo'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126231124/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 |date=2023-01-26 }} RadioSarajevo.ba, ''05.12.2022.''<br>''“Zahvaljujući svome porijeklu, tvojima Nadi i Žarku koji su te tako vaspitali, bio si univerzalist, suštinski protivnik nacionalizma, i ateist. Bosanac, Srbin, Hrvat, Slovenac, Jugoslaven, u onom značenju koje znaju samo oni koji istinski i duboko nose taj osjećaj. Oni drugi, koji su prezreli da su to ikada bili – a mnogi od njih su se često zaklinjali u to kad je to bilo kurentno – oni su danas najčešće važne karike u lancima kojima smo ovdje okovani. I koje iz vlastitog kukavičluka i komocije ne možemo prekinuti.”''</ref> * [[Đorđe Kadijević]], redatelj<ref name=kadijevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke Dodeljen „Zlatni pečat” Kinoteke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152844/https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke |date=2024-12-25 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''06.06.2023.''<br>''“Ponosan sam što mi nagradu „Zlatni pečat” dodeljuje ustanova koja nosi i dalje naziv Jugoslovenska kinoteka. Ja sam Jugosloven i to ću biti i ostati do poslednjeg trenutka svog života. Mnogi moji filmovi ili serije su nastajali u zemlji za koju kažu da više ne postoji. A za mene će Jugoslavija uvek postojati i ja ću zauvek biti Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic2>[https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 Legendarni Đorđe Kadijević otvorio dušu za srpske medije: pročitajte što je rekao o rodnom Šibeniku, Arsenu, Jugoslaviji...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014231824/https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 |date=2022-10-14 }} Šibenski.hr ''Šibenski.hr; 20.12.2020.''<br>''“Po ocu sam Srbin, po majci Hrvat, a ja sam Južni Sloven, tačnije Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic3>[https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ Intervju – Đorđe Kadijević, autor kultne „Leptirice“: Ovde se simulira društvo, država, demokratija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125051223/https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ |date=2022-11-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 14.11.2022.''<br>''“Ja jesam Jugosloven i više sam za bratstvo i jedinstvo nego za ovo pozivanje na obračune onih koji bi trebalo da budu jedinstveni, i mislim da je ta žalosna situacija uzrok jedne, kako bih rekao, likvidirane kohezije čitave kulture koja nema svoju kompaktnost, nema svoju pravu temu, nema paradigmu.”''</ref><ref name=kadijevic4>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213-214.<br>''“Kadijević Đorđe, filmski i TV reditelj; likovni kritičar NIN-a. […] P: Srbin, Jugosl., […].”''</ref> * [[Rialda Kadrić]], glumica<ref name=kadric1>[https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica Umrla je nasred ulice, baš kao njena majka: Glumica koju su generacije Jugoslovena obožavale doživela tešku sudbinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231026034059/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica |date=2023-10-26 }} Glossy. ''Glossy; 14.06.2022.''<br>''“Rialda se, inače, do kraja života osećala kao Jugoslovenka, pre svega zato što dolazi iz mešovite porodice, baš kao i njen suprug.”''</ref> * [[Stefan Kapičić]], glumac<ref name=kapicic1>[https://avaz.ba/vijesti/173945/stefan-kapicic-odgojen-sam-kao-jugoslaven-i-tako-cu-odgojiti-svoju-djecu Stefan Kapičić: Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu] [[Dnevni avaz]]. ''Hajrija Lisić; 19.04.2015.''<br>''“Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu” - ističe Kapičić.''</ref> * [[Suada Kapić]], glumica, režiserka, scenaristkinja<ref name=kapic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 218.<br>''“Kapić Suada, reditelj, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kapic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 198.<br>''“Kapić I. Suada, reditelj, slobodni umetnik (r. 15. II 1952, Sarajevo). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Milutin Karadžić]], glumac<ref name=karadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 219-220.<br>''“Karadžić Milutin-Mima, glumac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirjana Karanović]], glumica<ref name=mkaranovic1>[https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka Yubilej: Ja sam Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012063031/https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka |date=2022-10-12 }} Portal Novosti. ''Mirjana Karanović; 30.11.2018.''<br>''“Ja sam rođena u Jugoslaviji. Ja sam Jugoslovenka. […] Ono što danas znam jest da ću, bez ikakvog sentimenta, i dalje u svome biću biti Jugoslovenka. To je upisano u moju duhovnu genetiku i to se neće promeniti sve do moje smrti.”''</ref> * [[Srđan Karanović]], redatelj<ref name=skaranovic1>[https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 Srđan Karanović: Pisanje mi se osladilo i pomislio sam kako je pisanje puno divniji posao nego snimanje filmova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230102051029/https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 |date=2023-01-02 }} [[Glas Istre]]. ''Vanesa Begić; 03.12.2022.''<br>''“Karanović je govorio i zašto se na popisu stanovništva izjasnio kao Jugoslaven i zašto ga smeta kada se taj prostor naziva regionom, i bivšom Jugoslavijom, a ne Jugoslavijom, koja je ionako bivša.”''</ref> * [[Miljen Kljaković]], scenarista<ref name=kljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 229.<br>''“Kljaković Miljen - Kreka, scenograf; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Kokotović]], reditelj<ref name=kokotovic1>[https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ Nada Kokotović - Regisseurin aus Köln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119012803/https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ |date=2023-11-19 }} (na njemačkom) migration-audio-archiv e.V.<br>''“Ich habe einen kroatischen Pass, aber ich fühle mich als Jugoslawin.”''</ref><ref name=kokotovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 234.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Dejan Kosanović]], reditelj<ref name=dkosanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kosanović Dejan, reditelj dokumentarnog filma. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Deana Leskovar]], scenarista, književnik<ref name=leskovar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 276.<br>''“Leskovar Deana, književnik i filmski scenarista; dramaturg u Redakciji igranog programa TVB (od '90). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Leon Lučev]], glumac<ref name=lucev1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 Hrvatski glumac Leon Lučev: Osjećam se kao Jugoslaven, evo i zašto...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004013040/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 |date=2022-10-04 }} [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. 17.02.2020.</ref> * [[Nikola Majdak]], snimatelj, reditelj<ref name=majdak1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 287.<br>''“Majdak Nikola, filmski reditelj i snimatelj; red. prof. Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Aleksandar Mandić (reditelj)|Aleksandar Mandić]], reditelj<ref name=mandic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 292.<br>''“Mandić Aleksandar, reditelj i scenarista; redovni profesor na Odseku za film i televiziju Univerziteta u Njujorku (od '92). […] P: Srbin - Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Maričić]], reditelj<ref name=maricic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 295.<br>''“Maričić Milenko, pozorišni i TV reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gordan Matić]], reditelj<ref name=matic1>[https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html Gordan Matić: Od A do Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108232946/https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html |date=2023-01-08 }} Prvi prvi na skali. ''30.01.2012''<br>''Kulturološki se osećam kao Jugosloven, jer su na mene, između ostalih, uticali pisci Ivo Andrić, Miroslav Krleža, Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, muzičari Milan Mladenović, Darko Rundek, Džoni Štulić, Zoran Predin, filmovi “Slučaj Harms”, “Beštije”, “Pad Italije”, “Leptirica”, “Nacionalna klasa”, “Pre kiše”''</ref> * [[Mladen Matičević]], reditelj<ref name=maticevic1>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu Priča o geniju Arsenu Dediću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804121336/http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu |date=2014-08-04 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 27.04.2014.''<br>''“Svi su me pitali kako to da srpski reditelj snimi film o Arsenu Dediću? Kazao sam im da sam Jugosloven i da snimam film o jugoslovenskom kantautoru.”''</ref> * [[Irfan Mensur]], glumac<ref name=mensur1>[https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg Intervju Irfan Mensur: Jednostavno - postojim, i to je ono što je meni najbitnije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625122425/https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg |date=2023-06-25 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Tatjana Nježić; 26.04.2023.''<br>''“I prvi intervju koji sam posle povratka iz inostranstva dao bio je veliki intervju u NIN-u, gde sam pričao – iako je to bilo bogohulno - o jugoslovenstvu, da ja ne mogu biti ništa drugo nego Jugosloven i da još verujem u jugoslovenstvo kojeg i dalje ima mnogo na sve strane, ali ljudi su osujećeni da to izgovore.”''</ref><ref name=mensur2>[https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ Velika ispovest Irfana Mensura za Nova.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021051349/https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ |date=2022-10-21 }} Nova.rs ''Nemanja Lisinac; 24.03.2021.''<br>''“Prosto, ta neka multikulturalnost Sarajeva je nešto što me i danas opredeljuje kao jedinu varijantu mog bistvovanja, a to je da sam Jugosloven. Nekada, pre 20 godina, izgovoriti to u Srbiji bilo je bogohulno, ali ja se ni tada nisam odrekao jugoslovenstva i toga da sam Jugosloven, pa čak i po cenu toga da me izbrišu iz enciklopedije 'Ko je ko na Balkanu', što se i dogodilo”, priča Irfan Mensur u velikoj ispovesti za Nova.rs.''</ref><ref name=mensur3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa Irfan Mensur: Loše sam odigrao Principa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020215526/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa |date=2022-10-20 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 08.08.2014.''<br>''Vidjela sam da ste u jednom intervjuu rekli kako, i nakon svega, ostajete nepopravljivi Jugosloven. Šta to danas znači? - “Jugoslavija i jugoslovenstvo moj su identitet, moja vera. U toj državi sam rođen, tu odrastao; na toj tradiciji sam vaspitavan, tako živeo. I, šta sada?! Uvek sam bio Jugosloven! Moj otac je musliman, majka katolkinja, maćeha pravoslavka; najstarijeg sina Filipa dobio sam u braku sa Ljiljanom Perović; sa Srnom Lango imam Pavla. I, nakon svega, osim Jugosloven, šta bih mogao da budem?! Pa, zar moja porodica nije Jugoslavija u malom?!”''</ref><ref name=mensur4>[https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ Irfan Mensur: Moja Jugoslavija još postoji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022175117/https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ |date=2022-10-22 }} MNE magazin. ''Bojana Radonjić; 08.03.2015.''<br>''Rekli ste: “Do dana današnjeg ostao sam Jugosloven”. - “Znate šta, ja sam govorio da sam Jugosloven i u vrijeme kada to nije bilo popularno, kad je pogubno bilo reći da sam jugonostalgičar, ali sam ja uvijek pojašnjavao svoju jugonostalgiju.”''</ref><ref name=mensur5>[https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci Irfan Mensur: Emotivno putovanje kući] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223450/https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci |date=2022-10-20 }} Gloria. ''Maja Gašić; 24.09.2018.''<br>''“Moram tako da kažem, jer sam ostao Jugosloven do kraja, mada je nekad bilo bogohulno biti jugonostalgičar.”''</ref><ref name=mensur6>[https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda Intervju, Irfan Mensur: Kultura je vodilja ka uspehu naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223500/https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda |date=2022-10-20 }} Ekspres. ''Mirjana Mitrović; 01.06.2017.''<br>''“Mislili su da su veći Srbi od mene i da su zato vredniji kao ljudi, bez obzira na to što je Srbija u mene uložila milione dolara kroz posao i obrazovanje i bez obzira na to što se nikada nisam bavio politikom niti sam se izjašnjavao drugačije sem da sam Jugosloven, ne iz straha, već zato što se tako osećam.”''</ref><ref name=mensur7>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Mensur Irfan, glumac i režiser, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mensur8>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 276.<br>''“Mensur M. Irfan, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 19. I 1952, Sarajevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Ognjenka Milićević]], rediteljka<ref name=milicevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 335.<br>''“Milićević Ognjenka, reditelj, teatrolog i prevodilac. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Kokan Mladenović]], redatelj<ref name=kokan1>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html Jugosloveni su prošli kao Hazari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105030313/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html |date=2012-01-05 }} Press Online. ''Rade Stanić; 03.11.2011.''</ref><ref name=kokan2>[http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ Fašizam počinje od jednog prekršaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013163926/http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ |date=2012-10-13 }} Novosti. ''Goran Plavšić; 08.10.2012.''</ref><ref name=kokan3>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi Kokan Mladenović: Fajront u balkanskoj krčmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233204/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Vukica Strugar; 12.02.2011.''</ref><ref name=kokan4>[http://www.naslovi.net/2011-02-27/blic/kokan-mladenovic-placamo-cenu-estradizacije-nasih-zivota/2363702 Kokan Mladenović: Plaćamo cenu estradizacije naših života]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Naslovi.net ''Aleksandar Nikolić; 27.02.2011.''</ref> * [[Dragana Mrkić]], režiser, ranije glumica<ref name=mrkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 365.<br>''“Mrkić Dragana, glumica, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ranko Munitić]], filmski kritičar i teoretičar<ref name=munitic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 367.<br>''“Munitić Ranko, filmski i TV scenarista, pisac o filmu i srodnim umetnostima, autor i voditelj radio i TV emisija; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dino Mustafić]], reditelj<ref name=mustafic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref><ref name=mustafic2>[https://twitter.com/mdinodino/status/887975511045156864 (Twitter status:) Živeći i radeći na Balkanu uvjerio sam se kako jedino identitarno i politički ima smisla biti Jugosloven!] MdinoDino@Twitter. ''Dino Mustafić; 20.07.2017.''</ref><ref name=mustafic3>[https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ Dino Mustafić: Kod nas se nacionalizam kao pantljičara uspinje od portira do akademika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101043711/https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ |date=2023-01-01 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 04.12.2022.''<br>''“Moje jugoslovenstvo je kulturni identitet, duhovni prostor kojeg živim intezivno. Ima tu i mog inata prema onim kojim je Jugoslavija postala psovka. Biti Jugoslaven danas nije samo politički stav veći je i etički. Svojevrsni vid otpora nacionalističkom ološu, možda jedna odgovornija forma antinacionalizma. Ako je nekom najvažnije da bude Hrvat ili Srbin ili Bošnjak po liniji svoje nacionalne pripadnosti, onda je potpuno prirodno da možete biti Jugoslaven po liniji svoje nadnacionalne pripadnosti.”''</ref> * [[Goran Paskaljević]], reditelj<ref name=paskaljevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 400.<br>''“Paskaljević Goran, filmski reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Srbin.”''</ref><ref name=paskaljevic2>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19920905|page:8 Jedan film dve zastave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240324152716/https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp{{!}}issue:UB_00064_19920905{{!}}page:8 |date=2024-03-24 }} Nedeljna Borba, ''05/06.09.1992.'', str. 8.<br>''“Ja sam najpre filmadžija, pa Jugosloven, pa Srbin.”''</ref> * [[Borka Pavićević]], dramaturškinja<ref name=pavicevic1>[https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ Komemoracija Borki Pavićević: Vikala je iz sveg glasa – ne igraj se sa istinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103233515/https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ |date=2023-01-03 }} N1 SRB. ''FoNet; 04.07.2019.''<br>''On je dodao da je Pavićević ostala Jugoslovenka, a da bi se danas u Jugoslaviji slavio Dan boraca i podsetio na stihove “Naša borba zahteva, kad se gine da se peva”.''</ref><ref name=pavicevic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika Borka Pavićević: Jugoslavija je aktuelna zbog aktuelnih politika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074946/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika |date=2022-10-11 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 12.04.2017.''<br>''Ipak, kao Jugoslovenka, kao neko ko je rođen i ko je živio u “mraku socijalizma”, možete li zamisliti zajednicu čije bi “rotirajuće predsjedništvo”, pored “kralja ujedinitelja” Aleksandra Vučića, činili Bakir Izetbegović, Đorđe Ivanov, Kolinda Grabar-Kitarović, Filip Vujanović, Borut Pahor? Kakva bi to uopšte država bila? - “Mogu da zamislim samo jednu Jugoslaviju, u kojoj bi se ovi koji danas protestuju na beogradskim ulicama povezali sa ljudima iz kulture koji su svojevremeno potpisivali peticije protiv ministra Hasanbegovića, sa radnicima koji su peške iz Tuzle išli do granice sa Hrvatskom, sa… Ko piše o štrajku radnika u Bosni, taj želi da u Srbiju unese nered. Sećate li se toga? Takve rečenice su u to vreme izgovarali oni koji bi danas da prave nekakvu “staru Jugoslaviju plus Albanija”.”''</ref> * [[Josip Pejaković]], glumac<ref name=pejakovic>[https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje Josip Pejaković u Trebinju izveo monodramu "Ućerivanje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120050038/https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje |date=2025-01-20 }} [[Dnevni avaz]]. ''P.M.; 20.03.2015.''<br>''Pejaković kaže da je monodrama „Ućerivanje“ imala dobar prijem i Hrvatskoj, mada je bilo negativne atmosfere zbog toga što se on izjasnio kao Jugosloven. „Kako neko ko se zove Josip može da se izjašnjava kao Jugosloven. Sve je kulminiralo incidentom tako da je prilikom izvođenja monodrame u Zadru i policija morala da osigurava,“ objasnio je Pejaković.''</ref> * [[Katarina Pejović]], dramaturškinja<ref name=pejovic1>[https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ Katarina Pejović: Jedini način da iskorenimo fašizam je da razumemo te ljude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130022252/https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ |date=2023-01-30 }} Nova.rs. ''Suzana Sudar; 02.01.2022.''<br>''“Kao Stari Grci ili Rimljani, mi koji se osećamo Jugoslovenima smo vrsta u izumiranju.”''</ref> * [[Darko Perić]], glumac<ref name=dperic1>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 Najpoznatiji glumac iz Srbije u svetu: Samo Đoković i Modrić popularniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011233951/https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 |date=2022-10-11 }} [[B92]]. ''Tara Tomović; 24.09.2018.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji. Sebe i dalje smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Pogačić]], reditelj<ref name=pogacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 437.<br>''“Pogačić Vladimir, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Radko Polič]], glumac<ref name=polic1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w Radko Polič: Biće ponovo Jugoslavije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126045237/https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w |date=2022-11-26 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Simonida Milojković; 24.11.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven i znam da ćemo nekada, kad-tad, ponovo biti zajedno.”''</ref><ref name=polic2>[https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 Radko Polič: Ostao sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112220630/https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 |date=2022-11-12 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 23.02.2014.''<br>''“Uvek ću govoriti da sam Jugosloven, makar me i vređali zbog toga, kaže slovenački glumac Radko Polič.”''</ref> * [[Mladen Popović]], dramaturg<ref name=mladenpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 445.<br>''“Popović Mladen, dramaturg; urednik Filmske redakcije RTS. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Prokić]], dramaturg<ref name=prokic1>[http://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU Intervju – Nenad Prokić: Srbija je počela da se trijezni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226005905/https://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU |date=2023-02-26 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragan Banjac; 02.09.2013.''</ref> * [[Ljubiša Ristić]], režiser<ref name=ristic1>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm Ko je ovaj čovek? Ljubiša Ristić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202521/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm |date=2016-03-04 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 21.04.2000.''<br>''“Nacionalnost - Jugosloven.”''</ref><ref name=ristic2>[http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 Ljubiša Ristić: Trećerazredni umetnici su stubovi naše kulture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208091536/http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 |date=2014-02-08 }} Kurir. ''Ljubomir Radanov; 02.01.2014.''<br>''“Ja sam Jugosloven. Dopalo se to nekom ili ne.”''</ref><ref name=ristic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482-483.<br>''“Ristić Ljubiša, pozorišni reditelj; predsednik Jugoslovenske udružene levice - JUL (od '95). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Savić]], glumica<ref name=olgasavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Olga, glumica; član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Egon Savin]], redatelj<ref name=savin1>[https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara Još živi virtuelna država umjetnika i nostalgičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207014024/https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara |date=2023-02-07 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 29.11.2022.''<br>''“Ja sam Jugosloven po opredjeljenju, jer iako Jugoslavije nema, ja sam još živ”, kazao je u intervjuu za “Vijesti” poznati pozorišni reditelj Egon Savin.''</ref><ref name=savin2>[https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 Egon Savin: Materijalnim bogatstvom smo opsednuti toliko da preziremo ljude koji nemaju ništa!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011003004/https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 |date=2022-10-11 }} Elle Serbia. ''Tamara Nikčević; 20.11.2016.''<br>''“Jevrejin sam rođen u multietničkom Sarajevu, studirao u multietničkom Beogradu, volim multietnički Njujork i Pariz… Ateista sam, pa šta da budem do – Jugosloven?! Iako te države više nema, ja još – postojim.”''</ref> * [[Žorž Skrigin]], reditelj<ref name=skrigin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 508.<br>''“Skrigin Georgije-Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gorčin Stojanović]], reditelj<ref name=gstojanovic1>[https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji Najviše Jugoslovena u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107224840/https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji |date=2023-01-07 }} Novi magazin. ''IJ; 16.09.2012.''<br>''“Beogradski pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović takođe se deklariše kao Jugosloven, iako to nije činio kada je ta ideologija bila dominantna: - Ideja jugoslovenstva nije politička, već pre svega kulturna. Bazirana je na povezivanju naroda koji imaju kulturne i jezičke srodnosti. Nema veze sa titoizmom i nije suprotna ni srpstvu, ni hrvatstvu. U pitanju je ideja koja je opstala kroz decenije, jer ne umiru ideje, već države, rekao je Stojanović.”''</ref><ref name=gstojanovic2>[http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako Iyu, naopako!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031085846/http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako |date=2010-10-31 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Gorčin Stojanović; 29.10.2010.''<br>''“I, uzgred, ako je kome bitno, potpisnik se deklariše, otkako, hvala Bogu, nema Jugoslavije, kao - Jugosloven. Bez sentimenta, bez žala.”''</ref> * [[Abdurrahman Šalja]], glumac<ref name=salja1>[https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ Bekim Fehmiu – Blistavo i Strašno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208034724/https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ |date=2023-02-08 }} Pulse Magazin. ''Boban Savković; 16.06.2010.''<br>''“Kao i pokojni Abdurahman Šalja bio je Albanac ali i Jugosloven…u onom smislu Kusturičinih likova koji, mrtvi, odlaze nekuda na plutajućem ostrvu.”''</ref> * [[Rade Šerbedžija]], glumac, glazbenik<ref name=serbedzija1>[http://arhiva.alo.rs/v-i-p/svetski-dzet-set/serbedzija-srecan-sam-sto-me-zovu-srbinom-iz-hrvatske-foto/59916 Šerbedžija: Srećan sam što me zovu Srbinom iz Hrvatske!] Alo.rs ''Jutarnji list; 01.07.2014.''<br>''“Istina je, ja se osećam različito. Nekada kao Jugosloven, zbog zemlje i naroda, drugo, kao hrvatski glumac, zagrebački dečko, kao što govorite, pričao sam kajkavski i još uvek tako govorim kad dođem u Zagreb, ali naravno da držim do svojih korena i do tog specijalnog mentaliteta Srbina iz Hrvatske. Kao i do svoje regije u kojoj sam rođen, a to je Lika, i to je nešto do čega mi je naročito stalo, kao uostalom i do Slavonije, u kojoj sam odrastao.”''</ref><ref name=serbedzija2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 471.<br>''“Šerbedžija Rade, glumac i pozorišni reditelj; redovni profesor glume na Akademiji umetnosti u Novom Sadu (r. 27. VII 1946, Bunić, Titova Korenica). Jugosloven.”''</ref> * [[Slavko Štimac]], glumac<ref name=stimac1>[https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. Slavko Štimac: „Dobar čovek ne može biti lud“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804003025/https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. |date=2024-08-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''DanasOnline; 13.07.2024.''<br>''“Štimca predstavljaju kao srpsko-hrvatskog glumca, ali on sebe vidi kao Jugoslovena i Ličanina.”''</ref> * [[Feđa Štukan]], glumac<ref name=stukan1>[https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ Promocija knjige „Blank“ glumca Feđe Štukana u Zrenjaninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106064842/https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ |date=2022-11-06 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''M. P.; 26.10.2022.''<br>''“Ja se i danas izjašnjavam kao Jugosloven, nemam problem da kažem da sam u Jugoslaviji naučio sve vrednosti kojima se vodim i danas, a na prvom mestu je ljudski kvalitet.”''</ref><ref name=stukan2>[http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom Feđa Štukan: Jugosloven sam i ponosim se svojom domovinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411160843/http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom |date=2013-04-11 }} e-portal.ba ''08.04.2013.''<br>''“Kad već ne mogu da se izjasnim kao stanovnik planete zemlje, shvatio sam da je moja nacionalnost Jugosloven, i nepada mi na pamet da se toga stidim i odričem.”''</ref><ref name=stukan3>[https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ Feđa Štukan: Iza podele i mržnje stoji religija i bogati se na našoj nesreći] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113015556/https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ |date=2022-11-13 }} N1 SRB. ''Novi magazin; 09.09.2022.''<br>''“U Jugoslaviji su me naučili da volim sve ljude podjednako zato sa izjašnjavam kao Jugosloven.”''</ref> * [[Jelena Tinska]], glumica<ref name=tinska>[https://twitter.com/JelenaTinska/status/1557072991657369600?cxt=HHwWgIC90dvo6psrAAAA (Twitter status:) ja sam rodjens u zemlji koje vise nema na mapi Ja sam Jugoslovenka i umrecu kao Jugoslovenka Ljupka oko pupka] JelenaTinska@Twitter. ''Jelena Tinska; 09.08.2022.''</ref> * [[Darko Trešnjak]], režiser<ref name=tresnjak1>[https://www.glasamerike.net/a/1936843.html Trešnjak: Bilo bi lepo režirati na Balkanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602043134/https://www.glasamerike.net/a/1936843.html |date=2023-06-02 }} Glas Amerike. ''Helena Đorđević; 14.06.2014.''<br>''“Mi smo se preselili ovde 1976. i to je još uvek bila Jugoslavija i tako uvek kada me ljudi pitaju uvek kažem da sam Jugosloven jer je to jedina stvar koju sam znao.”''</ref> * [[Sergej Trifunović]], glumac<ref name=strifunovic1>[https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw (Twitter komentar:) Ne. Jugosloven, Levičar, Glumac i Srbin. S nadom da ću postati čovek. Tim redom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101234715/https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw |date=2022-11-01 }} WhistlerDick@Twitter. ''Sergej Trifunović; 06.12.2019.''</ref> * [[Renata Ulmanski]], glumica<ref name=ulmanski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 597.<br>''“Ulmanski Renata, glumica. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mlađa Veselinović]], glumac<ref name=veselinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 609.<br>''“Veselinović Mladen-Mlađa, glumac i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Volk]], pozorišni i filmski kritičar<ref name=volk1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 619.<br>''“Volk Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar; profesor Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (za pr. Istorija filma); šef Katedre za teoriju i istoriju. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stjepan Zaninović]], reditelj<ref name=zaninovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 639.<br>''“Zaninović Stjepan, filmski reditelj i scenarista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stevo Žigon]], glumac<ref name=zigon1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 649.<br>''“Žigon Stevo, glumac i reditelj. […] P: Jugosloven; […].”''</ref><ref name=zigon2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 547.<br>''“Žigon Š. Stevo, glumac i reditelj; generalni sekretar Saveza udruženja dramskih umetnika Jugoslavije (r. 8. XII 1926, Ljubljana). Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Žmukić]], filmski producent, revolucionar<ref name=zmukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 656.<br>''“Žmukić Milan, predsednik Organizacionog odbora BITEF-a; preds. Organizacionog odbora Filmskog festivala u Herceg Novom. […] P: Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Afrić.jpg|Vjeko Afrić Datoteka:Неда Арнерић.jpeg|Neda Arnerić Datoteka:Ivan Bekjarev 2019.jpg|Ivan Bekjarev Datoteka:Adam i berberin prvi ljudi, Jakova Ignjatovića, SNP, 18.11.1969, Ivan Hajtl kao Maksa Svilokosić i Jelica Bjeli kao Fema.jpg|Jelica Bjeli Datoteka:Dragan Bjelogrlic (cropped).jpg|Dragan Bjelogrlić Datoteka:Tanja Bošković, 1975.jpg|Tanja Bošković Datoteka:Karlo Bulic.jpg|Karlo Bulić Datoteka:Бранко Цвејић.jpeg|Branko Cvejić Datoteka:Svetozar Cvetković crop.jpg|Svetozar Cvetković Datoteka:Borivoj Dovniković Bordo 2017.jpg|Borivoj Dovniković Datoteka:OIFF 2015-07-18 212827 - Srđan Dragojević.jpg|Srđan Dragojević Datoteka:Jasna Đuričić, glumica.jpg|Jasna Đuričić Datoteka:Predrag Ejdus 2021 stamp of Serbia.jpg|Predrag Ejdus Datoteka:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|Bekim Fehmiu Datoteka:Greta, stranica 89, drama, Boris Isaković, foto M. Polzović.jpg|Boris Isaković Datoteka:Ita Rina v zrelih letih.jpg|Ita Rina Datoteka:Stefan Kapicic by Gage Skidmore.jpg|Stefan Kapičić Datoteka:Мима Караџић Стара Пазова.png|Mima Karadžić Datoteka:Mirjana Karanović Requiem for Mrs. J. Press Conference Berlinale 2017.jpg|Mirjana Karanović Datoteka:Milenko Maricic 1.jpg|Milenko Maričić Datoteka:Ognjenka Milićević, profesor i dekan FDU.tif|Ognjenka Milićević Datoteka:Ranko Munitic (1943-2009), 1989.jpg|Ranko Munitić Datoteka:Dino Mustafić (cropped).jpg|Dino Mustafić Datoteka:Inaugurazioa (8673787301) (cropped).jpg|Goran Paskaljević Datoteka:Borka Pavićević (34479274674).jpg|Borka Pavićević|Borka Pavićević Datoteka:Darko Peric BW.jpg|Darko Perić Datoteka:Radko Polič 2015.jpg|Radko Polič Datoteka:Portrait of Ljubiša Ristić.jpg|Ljubiša Ristić Datoteka:Egon Savin, foto B. Lučić.jpg|Egon Savin Datoteka:Žorž Skrigin (1943).jpg|Žorž Skrigin Datoteka:Rade Serbedzija 2016-mc.rs.jpg|Rade Šerbedžija Datoteka:Slavko Stimac polovinom 80-ih.jpg|Slavko Štimac Datoteka:Sergej Trifunović.png|Sergej Trifunović Datoteka:Renata Ulmanski, 2019.jpg|Renata Ulmanski Datoteka:Stevo Žigon 1969 1.jpg|Stevo Žigon </gallery> </center> == Fotografija == * [[Ivo Eterović]], fotograf<ref name=eterovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Eterović Ivo, fotograf; majstor fotografije FSJ i Hin EFIAP. […] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stevan Kragujević]], fotoreporter<ref name=kragujevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 251.<br>''“Kragujević Stevan, fotograf. […] P: Jugosloven srpske narodnosti, pravosl.”''</ref> * [[Rizo Šurla]], fotograf, partizan<ref name=surla1>[https://www.youtube.com/watch?v=CSM_Fpjh-dI Ljudi - Fotograf Rizo Širla (Ulcinj, 1971.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019223450/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=CSM_Fpjh-dI |date=2022-10-19 }} YouTube. ''Srđan Karanović; Jugoslavija 1972.''<br>''“I, da Vam kažem još: sad kad je bio popis stanovništva, pita što osjećam. Ja [se] osjećam kao Jugoslaven, drugo ništa, šta imam da... ostajem Jugoslaven.”''</ref><ref name=surla2>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html Ljudi - Fotograf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111100935/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html |date=2023-01-11 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''10.08.2022''<br>''“Jugosloven po ubeđenju, ovaj navijač splitskog Hajduka u emisiji priča o svom životu u Ulcinju.”''</ref><ref name=surla3>[https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 Rizo Šurla, Afrojugoslaven iz Ulcinja: Naša zemlja je što se tiče ravnopravnosti vjerojatno jedinstvena u svijetu, a međusobna mržnja nedokučiva je glupost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111101941/https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 |date=2023-01-11 }} [[Slobodna Dalmacija]]. ''PSD; 24.01.2022.''<br>''“Rizo Šurla ime je i prezime čovjeka koji se najpreciznije može staviti u grupu Afrojugoslavena, iako se on čitav život osjećao kao Jugoslaven, odnosno Crnogorac koji je rođen u Ulcinju i čitav život je proveo u tome primorskom gradu.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujević, portret, okt. 1976.jpg|Stevan Kragujević Datoteka:Rizo Šurla crop.jpg|Rizo Šurla </gallery> </center> == Književnost i pjesništvo== * [[Olja Alvir]], književnica<ref name=alvir1>[https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ Partizanski filmovi – poetika otpora i nade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126234518/https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ |date=2022-11-26 }} Dunav.at ''23.10.2019.''<br>''“Jedna od studentica dobro posjećenih predavanja na Bečkom univerzitetu koju je takođe zainteresovala solidarnosti i zajedništvo protagonista partizanskog filma, jeste Olja Alvir. Mlada spisateljica koja u Beču živi od djetinjstva i čiji su roditelji izbjegli iz Bosne, samu sebe naziva Jugoslovenkom i time pokazuje simpatiju za zemlju čija je osnova bilo zajedništvo svih njenih naroda i narodnosti, a koja je, kako se tvrdilo, nastala u antifašističkoj borbi.”''</ref> * [[Ivo Andrić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 182.<br>''“Poznato mi je da je Marko Ristić javno istupio nakon popisa (u »Politici« 27. IV 1971.) i obrazložio zašto se deklarirao kao Jugoslaven, zbog čega misli da to nije nikakav unitarizam: jer se isto tako osjećao kad je istupao za rješenje hrvatskog pitanja u staroj Jugoslaviji. I Ivo Andrić se tada također upisao kao Jugoslaven. I Oskar Davičo.”''</ref><ref name=andric2>Tošović, Branko: Strane svijeta u Andrićevom životu i stvaralaštvu, u: Kuzmanović, Rajko (ur.): Andrić između Istoka i Zapada. Banja Luka 2022, str. 143.<br>''„Nemamo podataka o tome da li se Andrić konfesionalno izražavao drugačije nego što to nalazimo u njegovim školskim i studentskim dokumentima (kao katolik), ali imamo podataka da se nacionalno drugačije opredjeljuje – od 1951. pa do smrti kao Srbin (u ličnoj karti, vjenčanici, vojnoj knjižici...) i Jugosloven (u popisu stanovništva 1971).“''</ref> * [[Vladimir Arsenijević]], književnik<ref name=arsenijevic1>[http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 O pasošu i putovnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011755/http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 |date=2016-03-05 }} tportal.hr ''Vladimir Arsenijević; 26.06.2012.''<br>''“Vjerujem da je to razlog zbog kog mi je oduvijek bilo znatno lakše identificirati se kao Jugoslaven.”''</ref> * [[Anton Aškerc]], pesnik<ref name=askerc1>Aškerc, Anton: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-YNVE4FUC/ecf67f53-f5ca-416a-a350-bc79be7c6661/PDF Hrvaški »Salon«.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 2 (1899), str. 132.<br>''“Zakaj nismo vsaj vsi Jugoslovani edini v jeziku, v književnosti in umetnosti? Čemu se cepimo in slabimo sami? Čemu? . . .”''</ref> * [[Goran Babić]], književnik<ref name=babic1>[https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga Povratak otpisanoga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119022141/https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga |date=2024-11-19 }} Portal Novosti. ''Marko Pogačar; 18.11.2024.''<br>''“Babić je, bez obzira na u mladosti kritičan stav prema elementima sistema, pa i efemerne rubno "proljećarske" devijacije, deklarirani Jugoslaven i komunist, viđen kao "zadrti šuvarovac" i partijski element koji se zacrtane politike, bez veće osjetljivosti za detalje, nije libio provoditi u praksi, te je oštar kritičar hrvatskog nacionalizma u najrazličitijim njegovim pojavnim oblicima.”''</ref><ref name=babic2>[https://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-goran-babic-ne-verujem-u-sistem-u-kojem-fukara-moze-legalno-unos-21212.html Goran Babić: Ne verujem u sistem u kojem fukara može legalno da pogubi genija] Laguna. ''Branko Rosić; 10.06.2022.''<br>''Meni deluje da ste ostali zauvek Jugosloven iz Hrvatske? - "Pa ja i jesam (ili si tako samo umišljam) daleki nastavljač one hrvatske tradicije koja je u Beogradu vidjela Pijemont, kulu svjetilju južnoga slavenstva, svijetlu tačku na kraju hiljadugodišnjeg tunela kojoj su hrlili ne samo Juraj Križanić („Đuro“ u predratnom izdanju srpske akademije) i onaj Flacijus iz Lobina, koji je svoje protestantske knjige (vidjeti spise Franje Bučara) htio štampati i na ćirilici."''</ref><ref name=babic3>[https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ Veliki povratak i autobiografija Gorana Babića, divnog pjesnika i mračnog proroka koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117044942/https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ |date=2022-11-17 }} telegram.hr ''Dragan Markovina; 06.06.2022.''<br>''“Goran Babić je čovjek o kojem se u Hrvatskoj temeljito šutjelo godinama. Književnik, ljevičar, pripadnik Šuvarove lijeve frakcije u SKH, divan pjesnik i mračni prorok koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu, glavni urednik umnogome ozloglašenog Oka, Mostarac zavičajem iz Opuzena i doline Neretve, školski drug Slobodana Praljka i uvjereni Jugoslaven, na kraju je početkom 1991. otišao iz Zagreba u Beograd, da se nikad ne vrati.”''</ref><ref name=babic4>[https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika Otvoreno djelo velikog pjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926034603/https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika |date=2023-09-26 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Kultura Vijesti; 23.09.2023.''<br>''“Veliki Jugosloven i antinacionalista početkom ratnih sukoba 1991. napušta Hrvatsku i dolazi u Beograd.”''</ref> * [[Vladislav Bajac]], književnik<ref name=bajac1>[https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac Bajac: Sumnja je moje prirodno stanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208072328/https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac |date=2023-02-08 }} Kaleidoskop. ''Jelena Pavlović; 16.03.2017.''<br>''“Nisam nikakav jugonostalgičar niti nostalgičar, ali jesam Jugosloven.”''</ref> * [[Zorica Bajin-Đukanović]], pjesnikinja<ref name=bajindjukanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 30.<br>''“Bajin-Đukanović Zorica, književnik i fotograf; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Benkova]], književnica<ref name=benkova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benkova Vjera, pisac i književni prevodilac; novinar, saradnik Slovačke redakcije Radio N. Sada (od '80). […] P: Slovakinja jugosl. porekla..”''</ref> * [[Oto Bihalji Merin]], književnik, istoričar umetnosti<ref name=bihalji1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 41.<br>''“Bihalji D. Oto, književnik, istoričar umetnosti (r. 3. I. 1904, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Laslo Blašković]], književnik<ref name=blaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 48.<br>''“Blašković Laslo, književnik; sekretar Društva književnika Vojvodine. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Bodirogić]], književnik i izdavač<ref name=bodirogic1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha Bodirogić: Zemlje nastale raspadom Jugoslavije prepune su mržnje i straha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212201/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha |date=2022-10-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 18.04.2020.''<br>''“Ja sam jednostavno Jugosloven i to je tako, niko ne može iz svoje kože.”''</ref><ref name=bodirogic2>[https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ Sanjali najbolji, rasturili najgori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212819/https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ |date=2022-10-20 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Nedim Sejdinović; broj 1590, 24.06.2021.''<br>''“Ono za čime žalim jesu procesi i principi na kojima je nastajala ta zemlja, a oni su bili beskompromisno emancipatorski i prvi put su nam se dogodili na ovim prostorima. U tom smislu ja sam naprosto Jugosloven bez Jugoslavije”, kaže Bodirogić.''</ref> * [[Milena Bogavac]], književnica, dramaturškinja<ref name=bogavac1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ Kolumne Milene Bogavac – od 6. decembra svakog ponedeljka u Danasu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120210820/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ |date=2023-01-20 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Danas Online; 05.12.2021.''<br>''“Deklariše se kao feministikinja, antifašistkinja, Jugoslovenka i borkinja za ljudska prava.”''</ref> * [[Nevena Bojičić]], književna kritičarka<ref name=bojicic1>[https://twitter.com/nevenawednesday/status/1122651234312310785 (Twitter status:) JA SAM : ⚪ straight ⚪ gay ⚪ bisexual 🔘 Jugoslovenka] NevenaWednesday@Twitter. ''Nevena Bojičić; 29.04.2019.''</ref> * [[Dušan Cicvara]], književnik i filmski kritičar<ref name=cicvara1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 70.<br>''“Cicvara Dušan, novinar i književnik. […] P: Jugosloven srpskog porekla, […].”''</ref><ref name=cicvara2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 65.<br>''“Cicvara R. Dušan, novinar i književnik (r. 30. I 1964). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milan Ćurčin]], pjesnik<ref name=curcin1>[https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ Ćurčin – književnik i urednik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816000403/https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ |date=2023-08-16 }} Lobisti.rs. ''Miodrag Skundric; 04.08.2023.''<br>''“Znameniti Pančevac, patriota, doktor nauka, liberal, pesnik, diplomata, novinar, Jugosloven.”''</ref> * [[Oskar Davičo]], književnik i pesnik<ref name=ristic-andric-davico/><ref name=davico>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu Spomen ploča Oskaru Daviču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117034357/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu |date=2022-11-17 }} [[Večernje novosti]]. ''V. N.; 12.04.2012.''<br>''“Ne napuštajući nikad i ni na koji način svoju pripadnost Srbiji, njenom narodu i njenoj literaturi, o čemu ponajbolje svedoči njegova veličanstvena „Srbija“, on je istovremeno bio gorljivi Jugosloven, internacionalista, koji nije podnosio niti jedan od naših brojnih minijaturnih i nepodnošljivih nacionalizama - istakao je Goran Babić.”''</ref> * [[Ivan Ergić]], pjesnik, ranije nogometaš<ref name=ergic1>[http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html Ergić kod Stankovića - glas razuma usred euforije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062841/http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html |date=2015-10-24 }} tportal.hr ''Zrinka Pavlić; 15.06.2014.''<br>''“Em se drznuo kritizirati nogomet u ovo doba koje mnogi doživljavaju kao doba obavezne nacionalne konsolidacije (koja je također predmet Ergićeve kritike), em je s priličnim negodovanjem govorio o uplitanju nacionalizma i religije u sport, em je bez imalo ustezanja izjavio da se izjašnjava kao Jugoslaven.”''</ref><ref name=ergic2>[https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true Ivan Ergić: Katastrofalno je što su nogometaši uzor mladima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110014230/https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true |date=2023-01-10 }} [[Novi list]]. ''Ladislav Tomičić; 18.08.2013.''<br>''“Ja jesam Srbin, ali u kulturalnom smislu uvijek ću biti Jugosloven, kao što danas netko drugi pored pripadnosti svojoj naciji takođe može biti europejac ili nešto treće.”''</ref><ref name=ergic3>[https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ Ivan Ergić, poslednji koji je ugasio svetlo i otpevao “Hej Sloveni”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110015732/https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ |date=2023-01-10 }} reprezentacija.rs ''Admin; 18.05.2019.''<br>''“Ja sam po tom pitanju uvek bio ležeran, nisam se smatrao ništa manjim Srbinom ako sam istovremeno i Jugosloven.”''</ref><ref name=ergic4>[https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ Ivan Ergić, Zanimanje – tragalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922024213/https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ |date=2023-09-22 }} WineStyle. ''Tamara Marković; 03.11.2019.''<br>''“Kada sam u Švajcarskoj osećam se daleko više kao Jugosloven ili Srbin. A kada sam ovde, nemam takav doživljaj. Recimo da mi se taj osećaj pojača kada sam u nekoj drugoj sredini. Za mene je identitet stvar kulturnog, a ne etničkog konteksta.”''</ref> * [[Zdenka Feđver]], književnica<ref name=fedjver1>[https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029220240/https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka |date=2022-10-29 }} XXZ magazin. ''Zdenka Feđver; 25.01.2021.''<br>''Nacionalnost, Jugoslovenka? - “Da.”''</ref> * [[Frida Filipović]], književnik<ref name=filipovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 136.<br>''“Filipović Frida, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref><ref name=filipovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 129.<br>''“Filipović F. Frida, književnik i prevodilac (r. 3. II 1913, Sarajevo). Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref> * [[Hristo Georgijevski]], književnik<ref name=georgijevski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 144-145.<br>''“Georgijevski Hristo, redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (za pr. Makedonska književnost i Književnost za decu). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Goldsworthy]], književnica<ref name=goldsvorti1>[https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ Bilo jednom u Londonu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101185457/https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ |date=2022-11-01 }} Elevate. ''str. 36/37, oktobar 2019.''<br>''“Panelisti su se takođe dotakli različitih slojeva identiteta, pa je tako književnica Goldsvorti za sebe rekla da je i Srpkinja i Jugoslovenka, kao i Britanka.”''</ref><ref name=goldsvorti2>[https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london Once upon a time in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330090505/https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london |date=2023-03-30 }} (na engleskom) anarussellomaljev.com ''Ana Russell-Omaljev, 12.10.2020.''<br>''“The panellists also touched on different layers of identity, with writer Goldsworthy saying that she is both Serbian and Yugoslav, as well as British.”''</ref> * [[Mustafa Karahasan]], književnik<ref name=karahasan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 305.<br>''“Karahasan Mustafa, novinar i književnik, član Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1920 u Skoplju, Jugosloven (pripadnik turske manjine).”''</ref> * [[Danilo Kiš]], književnik<ref name=kis1>Popov, Jovan: [https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf Jež i jorgovan. Skica za uporedni portret Aleksandra Tišme i Danila Kiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202074425/https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf |date=2023-02-02 }}, u: Polja, br. 416 (2001), str. 67.<br>''“Deceniju i po kasnije, u poslednjoj godini svog života, i jednoj od poslednjih njegove zemlje, on objašnjava zašto se ne izjašnjava kao srpski pisac: »u inostranstvu jedva i to znaju šta je Jugosloven, a kamoli Srbin«. Izgovor je lakonski, a i vreme koje sledi veoma brzo će ga demantovati – Evropa će se naprasno zainteresovati za Srbe, na žalost ne na način na koji bismo voleli. Malo dalje, međutim, Kiš precizira da je nacionalnost Jugosloven »jedina tačna oznaka onoga što jesam«.”''</ref> * [[Božo Koprivica]], književnik<ref name=koprivica1>[https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ U fudbalu nema nacionalizma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205195241/https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ |date=2023-02-05 }} Monitor. ''Nastasja Radović; 16.07.2010.''<br>''Vi ste Jugosloven? - “Bio i ostao.”''</ref><ref name=koprivica2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml Ratni i antiratni profiteri kao savest naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013000115/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml |date=2012-10-13 }} [[Glas javnosti]]. ''Radmila Radosavljević; 15.06.2001.''<br>''Još se izjašnjavate kao Jugosloven iz države koja više ne postoji? - “Da. Jer, sve jeste i sve postoji, ako voliš.”''</ref> * [[Miroslav Krleža]], književnik i enciklopedista<ref name=krleza1>Cvitković, Ivan: Krleža, Hrvati i Srbi. Sarajevo 1991, str. 7.<br>''Bio sam dobar Jugoslaven i danas sam to, isticao je 1976. godine.''</ref><ref name=krleza2>Matvejević, Predrag: Granice i sudbine. O jugoslavenstvu prije i poslije Jugoslavije. Zagreb 2015, str. 267.<br>''“Često to meni negiraju, a ja sam Jugoslaven ali ne iz perspektive Aleksandra Karađorđevića ni Pere Živkovića.“''</ref> * [[Zofka Kveder]], književnica<ref name=kveder1>Свирчев, Жарка: [https://journal.knjizenstvo.rs/index.php/knjizenstvo/article/view/271/267 Југославенска жена – форум модерне списатељице], у: Књиженство, год. 5 br. 5 (2015).<br>''“Словенке ме неће више, Хрватице ме не признају још за „своју“, Српкиње такође не. Истина је, да то понекад боли, али ми такође даје снагу да останем што сам: Југославенка.”''</ref> * [[Jožef Levičnik]], književnik, glazbenik<ref name=levicnik1>Levičnik, Jos.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kteri narod je najbolj izobražen v Evropi?], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 49 (08.12.1858), str. 390.<br>''“Mi Jugoslaveni („divji narod“, se vé da!) navadno čakamo, da nas smert sama pokosi.”''</ref> * [[Milenko Maticki]], književnik, novinar<ref name=maticki1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 313.<br>''“Maticki Milenko, književnik; urednik "Politikinog" podlistka "Politika za decu". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Predrag Matvejević]], književnik<ref name=matvejevic1>Majdzik Papić, Katarzyna: [https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Zwischen den Welten. Postjugoslawische Literatur im Spannungsfeld der Übersetzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106054123/https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=2023-01-06 }}, u: Dampc-Jarosz, Renata/Kałuża, Anna (ur.): Narrative des Wandels. Transformationsprozesse nach 1989 in den mittel- und osteuropäischen Literaturen. 2022, str. 297 nap. 54. (na nemačkom) <br>''Der Interpretationskontext für Matvejevićs Texte ist in erster Linie der Mittelmeerraum (obwohl der Autor sich selbst als Jugoslawe bezeichnete und notabene in der multiethnischen Stadt Mostar geboren wurde): „Der Horizont der Existenz ist die Identität, die sich aus der Zugehörigkeit zu einer bestimmten Kultur ergibt, die für Matvejević die mediterrane Zivilisation ist.“''</ref><ref name=matvejevic2>[https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ Kome je pukla ‘Žica’?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107094902/https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ |date=2023-01-07 }} Ravno do dna. ''Jelena Svilar; 08.01.2012.''<br>''“Neobično je, nakon tolikih godina terora raznih promotera vlastitih ega koji navodno djeluju u nacionalnom interesu, u eteru javne televizije čuti intervju s čovjekom zbog kojeg ćete konačno doživjeti stanoviti ushit što pripadate istom narodu, iako je upravo nacionalni identitet ono što Matvejević, kao deklarirani Jugoslaven, nikada nije osjećao imanentnim sebi samom.”''</ref><ref name=matvejevic3>[https://www.portalnovosti.com/borac-protiv-politika-gluposti Borac protiv politika gluposti] Portal Novosti. ''N.J.; 16.02.2017.''<br>''“Predrag Matvejević je bio Jugoslaven, ali nije bio protiv nacionalnih identiteta jer je pomagao i hrvatske disidente, rečeno je na tribini ‘Ostavština Predraga Matvejevića’, održanoj 14. februara u prostorijama ‘Privrednika’ u Zagrebu.”''</ref><ref name=matvejevic4>[https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ Pisac i kritičar Božo Koprivica o mediteranstvu i jugoslovenstvu književnog velikana: Predragu Matvejeviću se njegov rodni grad Mostar odužio varvarskim činom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108022018/https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ |date=2023-01-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 06.07.2022.''<br>''“Matvejević je bio Jugosloven, njegovo jugoslovenstvo počelo je kada je sa trinaest godina pristupio partizanima. […] On nije prestao da bude Jugosloven ni u najtežim trenucima, kada je HDZ preuzeo vlast u Hrvatskoj i kada je bio progonjen. […] Verujem, nažalost, da bi se nekome ko je ostao Jugosloven kao Matvejević desila ista moralna pizdarija, rušenje rodne kuće, i da je ta kuća bila u Beogradu ili bilo gde drugde na ovom prostoru.”''</ref> * [[Antun Mihanović]], književnik, pravnik, diplomata<ref name=mihanovic1>Шишић, Фердо: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/1937-Jugoslovenska-Misao.pdf Југословенска мисао. Историја идеје југословенског народног уједињења и ослобођења од 1790-1918.] Београд 1937, стр. 79.<br>''“Поносим се и тиме, што сам дошао и к Вашој Пресвијетлости, као к једином кнезу (владаоцу) нашега илирског народа.”</ref> * [[Milan Milišić]], pesnik<ref name=milisic1>Kazalište Marin Držić: [https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf Kad je Bog stvarao Dubrovnik.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004165511/https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf |date=2023-10-04 }} Dubrovnik 2015, str. 22.<br>''“Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osjećao i izjašnjavao kao Jugoslaven, ubijen projektilom Jugoslavenske narodne armije.”''</ref><ref name=milisic2>[http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ Beatnici su danas aktualniji nego ikad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020073058/http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ |date=2013-10-20 }} Novosti. ''Rade Dragojević; broj 648, 19.05.2012., broj 648''<br>''“Baš kao i Danilo Kiš ili Predrag Matvejević, i Milan Milišić bio je kozmopolita i uvjereni Jugoslaven, ali i Dubrovčanin.”''</ref><ref name=milisic3>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 04.10.2010.''</ref> * [[Pero Mužijević]], književni kritičar, univerzitetski profesor<ref name=muzijevic1>[http://www.republika.co.rs/322-323/34.html In memoriam Pero Mužijević (1934-2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107102741/http://www.republika.co.rs/322-323/34.html |date=2023-01-07 }} Republika. ''Nastasja Radović, Nebojša Popov; broj 322-323, 01-31.12.2003.''<br>''“Pero Mužijević je bio autentičan Jugosloven, vezan za Bosnu, rođenjem i uspomenama, Beograđanin, bez kojeg se ne može zamisliti priča o našoj književnoj boemiji, nenadmašan kozer, humanista po načinu života a ne parolama, intelektualac, pre svega po osećaju sveta...”.''</ref> * [[Vladimir Nazor]], pjesnik, književnik<ref name=nazor1>Roksandić, Drago: [http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf Prvi kongres kulturnih radnika Hrvatske (Topusko, 25.–27. lipnja 1944.): iskustvo i aproprijacije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153912/http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf |date=2024-12-25 }}, u: Roksandić, Drago/Cvijović Javorina, Ivana (ur.): Intelektualci i rat 1939.–1947. Zbornik radova s međunarodnog skupa Desničini susreti 2011. Zagreb 2012, str. 106.<br>''Nazorov je samostalni poziv bio akt svojevrsne autentične kulturne revolucije. […] On je postavio i ključno pitanje, kao Hrvat i Jugoslaven: “Kako ćemo najuspješnije postići da u našoj federativnoj državi – ne dirajući u značajne osobine pojedinih naroda, koji je grade – gajimo kulturu što više zajedničkog (Nazorov kurziv – D.R.) duha i ideala?”''</ref> * [[Elvedin Nezirović]], književnik<ref name=nezirovic1>[https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu Ovdje je kultura izgubila svoju prosvjetiteljsku ulogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021193823/https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu |date=2022-10-21 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vujica Ognjenović; 15.06.2019.''<br>''“U tom smislu, ja sam bio i ostao Jugosloven i kao takav duboko sam razočaran stvarnošću u kojoj živim.”''</ref> * [[Andrej Nikolaidis]], književnik i publicist<ref name=nikolaidis>[https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi Andrej Nikolaidis: Jugosloven sam po nadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009020636/https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi |date=2022-10-09 }} Portal Novosti. ''Davor Konjikušić; 17.01.2017.''<br>''Možemo li reći da ste vi zapravo Jugoslaven? - “Ja to nedvojbeno jesam. I po rođenju i po kulturi. I najvažnije: po nadi.”''</ref> * [[Grozdana Olujić]], književnica<ref name=olujic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 389-390.<br>''“Olujić Grozdana, književnik, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Muharem Omerović]], pjesnik<ref name=omerovic1>[https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli Narodu nije ništa, a sve ga boli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031233016/https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli |date=2022-10-31 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 28.06.2021.''<br>''“Muharem Omerović se u popisu stanovništva uvijek izjašnjavao kao Musliman govoreći da se on osjeća i kao Jugosloven i da će jednog dana narodi Jugoslavije "ako ne budu imali dovoljno zlata praviti Tita i od blata"!”''</ref> * [[Eliezer Papo]], književnik i rabin<ref name=papo1>[https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ Eliezer Papo: Naravno da sam jugonostalgičan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615235228/https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ |date=2023-06-15 }} Javni servis. ''Anđelka Cvijić; 16.09.2022.''<br>''Kažete da ste Sarajlija, Bosanac i Jugosloven. Šta vam je to značilo pre rata, šta znači sada kad Jugoslavije nema? - “Prije rata su sva ta tri pridjeva upućivala na jednu te istu puku realnost, jer tad nisam bio samo IZ Sarajeva/Bosne i Hercegovine/Jugoslavije, nego i U Sarajevu/Bosni i Hercegovini/Jugoslaviji. Danas sva tri označavaju prvenstveno kulturu, mentalitet, pogled na svijet.”''</ref> * [[Siniša Pavić]], scenarista<ref name=pavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 403.<br>''“Pavić Siniša, književnik i scenarista; sudija Okružnog suda u Beogradu (od '66). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavić A. Siniša, književnik; sudija Okružnog suda u Beogradu (r. 22. I 1933, Sinj). Jugosloven.”''</ref> * [[Muharem Pervić]], književni kritičar<ref name=pervic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 417.<br>''“Pervić Muharem, književnik; književni i pozorišni kritičar. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Janko Pukmeister]], pjesnik, književnik<ref name=pukmeister1>Vijanski, Janko [Janko Pukmeister (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kako Slovenci kruh čislajo], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 9 (03.03.1858), str. 67.<br>''“Tudi pri nas Jugoslovanih je ta običaj navaden.”''</ref> * [[Dušan Radović]], književnik<ref name=radovic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ Lični stav Dušana Petričića: Duško Radović je prezirao kalkulantski patriotizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107111056/https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dušan Petričić; 12.12.2022.''<br>''“Mnogi imaju dilemu, na kojoj strani bi Duško Radović danas bio u ovoj našoj podeljenoj, razorenoj i moralno posrnuloj državi. Znam da je Duško bio iskreni Jugosloven, znam da je bio ateista, znam da je iz dubine duše prezirao lažni i kalkulantski patriotizam i znam za njegov otvoreni i duboki animozitet prema onoj raščupanoj, bradatoj i primitivnoj četničkoj Srbiji.”''</ref> * [[Vujica Rešin Tucić]], književnik<ref name=resintucic1>Milenković, Nebojša: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Vujica Rešin Tucić. Tradicija avangarde.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425054218/https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf |date=2024-04-25 }} Novi Sad 2011, str. 64.<br>''“Uprkos brojnim razočarenjima, Rešin Tucić se čitavog života izjašnjavao kao Jugosloven i kao komunista – kao takav, čak i nakon ratnih devedesetih, u svim centrima bivše nam države bio je rado viđen gost.”''</ref><ref name=resintucic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 480.<br>''“Rešin Tucić Vujica, književnik; dramaturg u Radio N. Sadu (od '75). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Marko Ristić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico/> * [[Izet Sarajlić]], književnik, pjesnik<ref name=sarajlic1>[https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic Moram natrag u Sarajevo - ja sam Sarajlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021846/https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 15.03.2019.''<br>''I jednom će negdje kazati: “Ja sam po nacionalnosti Sarajlija i Jugosloven”.''</ref> * [[Bekim Sejranović]], književnik<ref name=sejranovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ Balkan i književnost: Bekim Sejranović, „stranac u Sloveniji, u Hrvatskoj, u Bosni i bilo gde drugo na svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004011248/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ |date=2023-10-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.05.2022.''<br>''Njegov odnos prema Bosni teško je opisati, kaže profesor Svan Monsland. „Bio je Bosanac, Hrvat, Jugosloven, Skandinavac, ali se najslobodnije osećao u Rijeci“, dodaje ovaj profesor.''</ref> * [[Dejan Tiago Stanković]], književnik i prevodilac<ref name=tiagostankovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ Dejan Tiago Stanković: Književna ‘kometa’ i uvek odani, nasmejani prijatelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231221742/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ |date=2022-12-31 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.12.2022.''<br>''“Tiago Stanković je bio i jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i deklarisao se kao Jugosloven.”''</ref><ref name=tiagostankovic2>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota Dejan Tiago Stanković: Oličenje radosti života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226001023/https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota |date=2024-12-26 }} [[NIN]]. ''Aleksa Anđelić; 21.12.2024.''<br>''“Bio je jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i izjašnjavao se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Vlada Stojiljković]], književnik<ref name=stojiljkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 541.<br>''“Stojiljković Vlada, književnik i književni prevodilac; novinar u Radio Beogradu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Darko Suvin]], teoretičar, povjesničar i kritičar književnosti i kulture<ref name=suvin1>[https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ Darko Suvin: „Svaki malo bistriji ekonomist danas bi mogao ustanoviti da se u prvih 30 godina SFRJ živjelo materijalno bolje nego danas“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227214155/https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ |date=2023-02-27 }} Mašina. ''Mašina; 27.02.2023.''<br>''Prvo, o nacionalizmu. Dijelim stav Alekse Đilasa u intervjuu 2009, koji je na pitanje „Izjašnjavali ste se kao Jugosloven?“ odgovorio: „To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin…. Jugoslavija nije bila veštačka tvorevina i za mene je njen dugi, krvavi raspad, koji se možda još nije završio, upravo dokaz da je ona bila jedino demokratsko rešenje za jugoslovensko nacionalno pitanje.“''</ref> * [[August Šenoa]], književnik<ref name=senoa1>Janjetović, Zoran: [https://hrcak.srce.hr/file/74496 Prilozi o hrvatskoj kulturi na stranicama ''Politikinog zabavnika'' u razdoblju socijalističke Jugoslavije]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Historijski zbornik, god. 61 br. 2 (2008), str. 382.<br>''“Osim što je bio jedan od najvećih hrvatskih književnika, Šenoa je bio i dobar Jugoslaven, što ga je također činilo poželjnim, čak i u vrijeme kad je Jugoslavija prestala postojati.”''</ref><ref name=senoa2>Barac, Antun: August Šenoa. Studija. Zagreb 1926, str. 82.<br>''“[…]: po svome je shvatanju Jugoslaven, ali područje svog rada ograničuje na hrvatstvo, boreći se u njemu za misao kulturnog pridizanja, dižući mu svijest i ponos.”''</ref> * [[Ivana Šćepanović]], književni prevodilac<ref name=scepanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 553.<br>''“Šćepanović Ivana, književni prevodilac; zamenik gl. urednika časopisa za flamansku i holandsku književnost "Erazmo"; urednik IP "Prometej", N. Sad. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zvonimir Šubić]], književnik<ref name=subic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 710.<br>''“Šubić Zvonimir, književnik, r. 1902 u Srebrenici, Jugosloven.”''</ref> * [[Gvido Tartalja]], književnik<ref name=tartalja1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 719.<br>''“Tartalja Gvido, književnik, urednik Izdavačkog preduzeća »Prosveta«, r. 1899 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Tišma]], književnik<ref name=stisma1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet Slobodan Tišma: Vojvodina je izgubila identitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320181732/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet |date=2023-03-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 01.06.2020.''<br>''“Bio sam Jugosloven i to sam i ostao.”''</ref><ref name=stisma2>[https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ Svako vreme ima svoju estetiku i svoj moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201055415/https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ |date=2022-12-01 }} CorD magazin. ''Zorica Todorović Mirković; 01.10.2021.''<br>''“Novosadjanin od glave do pete, a izjašnjava se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Todorović]], književnik, novinar<ref name=dtodorovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 578-579.<br>''“Todorović Dragan, novinar i rok kritičar, radio i TV voditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Lovro Toman]], pjesnik, političar<ref name=toman1>Matica slovenska v Ljubljani: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qacb9UCdkm5brjJ1gUzqcY37J5v9Gvgg-yzkIw0eRpu54k0nI7epR_1opdVzuMQvz4gs233-y2qf1En2JRr4z8nh1KnoDPg2c96a7cAe-DayW2y6sDhqUIUXu6rxYqJA2CCAVrFP59wL4igcVfkDX0XMKJawHWzrHPJqs-ANDz5M8dZ4PmgV9Ut5o70IWDOHuw55CPueza9qmDl0Fd-xHIl_kV-Gd0O_19tkVeel9IWENCxllFHmpZPqqPMyyo6MF7Vw3fMa Dr. Lovro Toman.] Ljubljana 1876, str. 58.<br>''“Ako pa hoče nas še v eno mer na sumu imeti, naj pomisli, da se Jugoslovani tolažimo z zvesto svojo zavestjo in z zgodovino, da so prešla ministerstva: Kavničevo, Meternihovo in Bahovo, – Jugoslovani pa so vendar ostali in da bodo tudi še pretrpeli ministerstvo Schmerlingovo.”''</ref> * [[Marko Tomaš]], pjesnik<ref name=mtomas1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo Tomaš: Bosanstvo se negira jer podsjeća na jugoslovenstvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019030251/https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo |date=2022-10-19 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Jasmin Agić; 23.09.2017.''<br>''“Gledaj, ja sam Jugosloven, i tako sam se izjašnjavao dok se to moglo, a sada sam ostali i nepriznat ukoliko se tako izjašnjavam.”''</ref><ref name=mtomas2>[https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ Marko Tomaš i Đorđe Gregović gosti književnog programa Dublin Pub-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226015246/https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ |date=2023-02-26 }} Primorski Portal. ''Primorski Portal; 20.02.2023.''<br>''“Marko Tomaš je pjesnik, boem, meštar od riječi, Jugosloven.”''</ref> * [[Mato Topalović]], pjesnik, sveštenik<ref name=topalovic1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/topalovic-mato Topalović, Mato] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Ilirskomu pokretu pridružio se domoljubnim i prigodničarskim pjesmama tiskanima u Danici od 1835 (skupljenima u knjizi Odziv rodoljubivog serca, 1842), pod imenima Ilir iz Slavonije i Rodoljub Zdenčanin, te člancima u Narodnim novinama; njegova pjesma Silni hrabri graničari pjevala se kao graničarska himna.”''</ref> * [[Juraj Tordinac]], pesnik<ref name=tordinac1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/tordinac-juraj Tordinac, Juraj] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Kao zagovornik narodnoga preporoda, pod pseudonimom Ilir iz Slavonije, surađivao je u Danici (1835–42), u kojoj je, pišući stihom narodne pjesme, objavljivao domoljubnu (Slavonija sestram, 1835; Moja domovina, 1838; Rodu na poštenje, 1838) i refleksivnu poeziju (Moje pjesni, 1840; Sreća pjesnička, 1840).”''</ref><ref name=tordinac2>Horvat, Rudolf: Slike iz hrvatske povjesti. Zagreb 1910, str. 132.<br>''“Kao »Ilir iz Slavonije« počeo je Tordinac već god. 1835. pisati pjesme za Gajevu »Danicu«.”''</ref> * [[Janez Trdina]], književnik<ref name=trdina1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 302.<br>''“Slovenac Janez Trdina, osvedočeni Jugosloven profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti na rečkoj gimnaziji dao je u VIII razredu 1864-1865 pismeni zadatak »Hrvati i Srbi, ljubite se«.”''</ref> * [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]], književnik<ref name=mvesovic1>[http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 S. Kordić: Zašto ovdje nema prijevoda ako govorimo četiri jezika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305071039/http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 |date=2016-03-05 }} [[Večernji list]]. ''Denis Derk; 15.11.2013.''<br>''“Na posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini odgovorio sam da sam Jugoslaven, da mi je materinji jezik srpsko-hrvatski te da sam ateist.”''</ref><ref name=mvesovic2>[https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ Marko Vešović: Nešto kao dnevnički zapisi (3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080947/https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 06.07.2021.''<br>''Sjetih se posljednjeg popisa u BIH, kad sam popisivačima rekao: “Po vjeri sam pravoslavni ateista, jezik mi je srpskohrvatski, po nacionalnosti sam Jugosloven”.''</ref><ref name=mvesovic3>[https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ Marko Vešović Svaštara (I): Mržnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080944/https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 02.11.2018.''<br>''“Ali moja mržnja je nestala otkako sam po nacionalnosti Jugosloven.”''</ref> * [[Radonja Vešović]], književnik<ref name=rvesovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 610.<br>''“Vešović Radonja, novinar i književnik, akademik. […] P: Crnogorac - Jugosloven.”''</ref><ref name=rvesovic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 760-761.<br>''“Vešović Radonja: književnik, službenik Ureda za informacije Izvršnog veća NR Crne Gore, urednik književnog časopisa »Susreti«, rez. kapetan, r. 1924 u Rijeci Marinića, Srez invangradski [sic!], Jugosloven.”''</ref> * [[Krinka Vidaković-Petrov]], književnik, direktorica Memorijalnog centra „Staro sajmište"<ref name=vidakovicpetrov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 611.<br>''“Vidaković-Petrov Krinka, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Velimir Visković]], književni kritičar i leksikograf<ref name=viskovic1>[https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir Rat, mir, Velimir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105105519/https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir |date=2023-01-05 }} Portal Novosti. ''Boris Rašeta; 03.07.2022.''<br>''Izrekao je i rečenicu koja se na ovim televizijama nije dugo čula i neće, o tome kako se oduvijek osjećao “i Hrvatom, i Jugoslavenom”.''</ref> * [[Stanko Vraz]], pjesnik, prevodilac<ref name=vraz1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/vraz-stanko Vraz, Stanko] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Iste je godine u Grazu upoznao Lj. Gaja; surađivao je u Danici od prvoga broja, potpisujući se isprva kao »Ilir iz Štajera«.”''</ref> * [[Slobodan Zubanović]], književnik<ref name=zubanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 646.<br>''“Zubanović Slobodan, književnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zubanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 545.<br>''“Zubanović V. Slobodan, književnik; sekretar redakcije lista Književne novine (r. 16. III 1947). Jugosloven.”''</ref> * [[Nina Živančević]], pjesnikinja<ref name=zivancevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 650.<br>''“Živančević Nina, književnik i književni prevodilac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=zivancevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 548.<br>''“Živančević V. Nina, književnik i prevodilac, slobodni umetnik (r. 30. I 1957.) Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961a 0.jpg|Ivo Andrić Datoteka:Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|Vladimir Arsenijević Datoteka:Anton Aškerc.jpg|Anton Aškerc Datoteka:Vladislav Bajac, Studio Babic.jpg|Vladislav Bajac Datoteka:Zorica Bajin Ðukanovic.jpg|Zorica Bajin-Đukanović Datoteka:Stevan Kragujevic, Oto Bihalji Merin, slikar i istoricar umetnosti, 1990s (cropped).jpg|Oto Bihalji-Merin Datoteka:Oskar Davico 1951.jpg|Oskar Davičo Datoteka:Ivan Ergić.jpg|Ivan Ergić Datoteka:Danilo Kiš 2010 Montenegro stamp.jpg|Danilo Kiš Datoteka:Miroslav Krleža 1953 (cropped).jpg|Miroslav Krleža Datoteka:Zofka_Kveder_1920s.jpg|Zofka Kveder Datoteka:Josip Levičnik.jpg|Jožef Levičnik Datoteka:Predrag Matvejević on Subversive Festival 0 (cropped).jpg|Predrag Matvejević Datoteka:ANTUN-MIHANOVIC.jpg|Antun Mihanović Datoteka:Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg|Vladimir Nazor Datoteka:Grozdana Olujic 3.jpg|Grozdana Olujić Datoteka:Marko-ristic-2.jpg|Marko Ristić Datoteka:Izet Sarajlić.jpg|Izet Sarajlić Datoteka:Dejantiagostankovic (cropped).jpg|Dejan Tiago Stanković Datoteka:August Šenoa.jpg|August Šenoa Datoteka:Gvido Tartalja portrait.jpg|Gvido Tartalja Datoteka:Dragan Todorović (writer).jpg|Dragan Todorović Datoteka:Lovro toman.jpg|Lovro Toman Datoteka:Mato Topalovic 1885 Mayerhofer.png|Mato Topalović Datoteka:Janez Trdina.jpg|Janez Trdina Datoteka:Stanko_Vraz.jpg|Stanko Vraz </gallery> </center> == Komedija == * [[Peđa Bajović]], stand-up komičar<ref name=bajovic1>[https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx Pedja Bajović: "U duši sam Jugoslaven i ne možete mi ništa - osim smijati se"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126003852/https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx |date=2022-11-26 }} index.hr ''18.04.2017.''<br>''“Da, u duši sam Jugoslavenom, ali ne u političkom smislu. Kulturološki se tako osjećam te ne predstavljam nikakvu prijetnju bilo kome.”''</ref><ref name=bajovic2>[https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle Peđa Bajović, stand-up komičar: Prijelomni trenutak je bio odlazak u Seattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152852/https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle |date=2024-12-25 }} akta.ba ''Dnevni list; 19.01.2015.''<br>''“Kroz svoju bio-geografiju sam skupio tri i pol državljanstava i biranje samo jednog od ovih naših identiteta bi bila izdaja ostalih. Kulturološki sam Jugoslaven, a politički sam prilično daleko od toga.”''</ref><ref name=bajovic3>[https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 Peđa Bajović u Clubu Monument!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126011855/https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 |date=2022-11-26 }} ekskluziva.ba ''04.01.2016.''<br>''“Jednostavno, kad se ta zemlja raspala, ja sam već imao 20 godina, dakle bio potpuno formirana ličnost. Sve ovo što je uslijedilo kasnije, nije mi se uspjelo primiti u identitet i ako kažem da sam ovo prvo - onda bih poništio ono drugo ili treće, pa čak i četvrto, a koji su sve dio mog identiteta. Zato, ja sam kulturološki Jugosloven, a imam i papire za to u vidu tri i po državljanstva! Usput, živio sam svuda unaokolo i mislim da, ako nisam u pravu, barem ima pravo na takvo mišljenje.”''</ref><ref name=bajovic4>[https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir Peđa Bajović: Prema onima koji ne izlaze na glasanje osjećam prezir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126012420/https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir |date=2022-11-26 }} Buka. ''10.11.2018.''<br>''“Ja i kulturološki i praktično jesam Jugosloven. Za mene ta nekadašnja tvorevina ni u praktičnom smislu nije prestala da postoji.”''</ref> == Kulinarstvo == * [[Ljubomir Stanišić]], poznati šef kuhinje<ref name=stanisic1>[http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?mm=11&nav_id=653173&yyyy=2012 Ljubomir Stanišić - najtraženiji šef kuhinje u Portugalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221104050126/http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?yyyy=2012&mm=11&nav_id=653173 |date=2022-11-04 }} Super žena. ''Patricia Lazarević; 13.11.2012.''<br>''“Ja se ne deklarišem ni kao Srbin, ni kao Bosanac, već kao Jugosloven i tako će biti do moje smrti, zapravo kao Jugosloven sa portugalskim srcem!”''</ref><ref name=stanisic2>[http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ Kochen, ganz ‘politisch unkorrekt’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211015945/http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ |date=2023-02-11 }} (na njemačkom) Meeting Halfway.<br>''“Ich nenne mich ganz offen einen Jugoslawen, denn meine ganze Familie liebt Sex, deshalb ist auch alles vermischt, Kroaten mit Muslimen, Muslime mit Serben… Obwohl mein Name orthodox ist, bin ich kein religiöser Mensch, ich bin Jugoslawe, und werde es immer sein.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ljubomir Stanisic (Time Out Lisboa).png|Ljubomir Stanišić </gallery> </center> == Ljekarstvo == * [[Ljubica Božinović]], kardiolog<ref name=bozinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 59.<br>''“Božinović Ljubica, kardiolog. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Oliver Dulić]], kirurg, bivši političar<ref name=dulic1>Popadić, Dragan: Building up European Identity: From the Chimney Smoke, u: Psihološka istraživanja, vol. XIII br. 1 (2010), str. 16 nap. 9. (na engleskom)<br>''“Recently, Oliver Dulić, the Speaker of the Serbian Parliament until June 2008, declared his ethnicity as Yugoslav.”''</ref> * [[Slobodanka Gruden]], ljekarka, ranije političar<ref name=sgruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Slobodanka, lekar, primarijus; preds. Crvenog krsta Srbije; potpreds. Sekcije za transfuziologiju SLD; predsednik Stručne komisije za transfuziologiju pri Ministarstvu zdravlja SR Srbije; načelnik Službe za transfuziju KBC Zemun. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Ilanković]], neuropsihijatar, univ. profesor<ref name=ilankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 167.<br>''“Ilanković Nikola, načelnik Odeljenja za organske moždane bolesti u Institutu za psihijatriju KCS; profesor Medic. fakulteta, Bg.; šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja; preds. Sekcije za EEG i kliničku neurofiziologiju SLD; osnivač Laboratorije BU za kognitivne neuronauke i neuroinžinjering ('95). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Merima Isaković]], klinički psiholog, bivša glumica<ref name=misakovic1>[https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ Merima Isaković: Ja sam Jugoslovenka i dok ja postojim – postoji Jugoslavija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020210948/https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ |date=2022-10-20 }} N1 SRB. ''N1 Beograd; 28.05.2021.''<br>''“Nije tačno da ne postoji Jugoslavija, zemlja postoji dokle ljudi postoje, političke granice su drugo, ali ja sam Jugosloven i dok ja postojim – postoji Jugoslavija, da vas upoznam sa geografskom popravkom”, rekla je ona. […] “[…] Ako ja postojim, a ja sam Jugoslovenka, onda postoji i Jugoslavija, a verujem da nas ima još”, dodala je ona.''</ref> * [[Valentin Janežič]], lekar, pisac<ref name=vjanezic>Janežič, Valentin (Balant): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TX6C8UZR/fb80cf9c-4262-4b58-b163-3ba39b58d90b/PDF Adam Janoša z Roščiševa Roščiševsky], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 42 (1852), str. 341.<br>''“Gotovo je bila ta prikazen vsim Slovanom, posebno pa nam Jugoslavenom neobičajna in nenadjana, ker se navadno naši žlahtniki svojega naroda sramujejo, ga zapuščajo in mnogokrat […].”''</ref> * [[Dimitrije Juzbašić]], kirurg, univerzitetski profesor<ref name=juzbasic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 297.<br>''“Juzbašić Dimitrije, dr medicine, red. prof. Medicinskog fak. u Zagrebu, upravnik Hirurške klinike Medicinskog fak., r. 1909 u Daruvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Slavka Morić-Petrović]], neuropsihijatar, univ. profesor, revolucionar<ref name=moricpetrovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364.<br>''“Morić-Petrović Slavka, neuropsihijatar. […] P: Jugosloven. [sic!].”''</ref> * [[Vukašin Popadić]], ljekar-bakteriolog, političar, revolucionar<ref name=vpopadic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 558.<br>''“Popadić dr Vukašin, lekar-bakteriolog, direktor Centralnog higijenskog zavoda NRM u Skoplju, rez. major, r. 1904 u Glamoču, Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Popović]], medicinar, univerzitetski profesor<ref name=draganpopovic1>Kilibarda, M.: [https://hrcak.srce.hr/en/file/226865 In Memoriam. Prof. dr. sci med. Dragan Popović]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 37 br. 1 (1986), str. 102.<br>''“Kao osvedočeni Jugosloven, učestvovao je u oslobađanju dobrog dela naše zemlje i za to je zaslužio oficirski čin i Medalju zasluga za narod 1946. godine.”''</ref> * [[Igor Radosavljević]], psihijatar<ref name=iradosavljevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ „Srbijo, zbogom! Niko ti više ne može pomoći“: Zbog čega je psihijatar dr Igor Radosavljević, koga je i Vučić nagradio, spreman da zauvek napusti državu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521004102/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ |date=2023-05-21 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''R. Briza/M. Radenković; 28.03.2023.''<br>''“Tamo ću se osećati zaista kao kod kuće jer rodio sam se kao Jugosloven i uvek ću se tako osećati, a Slovenija je isto Jugoslavija, zauvek!”''</ref> * [[Miroslav Simić]], imunolog, univerzitetski profesor<ref name=msimic1>[https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 Kako sam mlatio praznu slamu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153548/https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 |date=2024-12-25 }} miroslavmirkosimic.org ''Miroslav Mirko Simić; 2004.''<br>''“Oduvek sam se izjašnjavao isključivo kao Jugosloven nikad ne osećajući neku posebnu potrebu da naglasim da sam istovremeno i Srbin po ocu, odnosno Čeh po majci. Pre Drugog svetskog rata nisam s mojim jugoslovenstvom imao nikakvih problema. Docnije, međutim, je komunistička vlast tražila da uz Jugosloven dodam i “neopredeljen” što sam smatrao da je potpuno blesavo, pa sam to uprkos prisili odbijao da činim. Kao vrlo “opredeljen“ Jugosloven naravno da sam odmah čim su krajem osamdesetih počeli da rasparčavaju moju domovinu, činio sve da se tome suprotstavim.”''</ref><ref name=msimic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 503.<br>''“Simić Miroslav, imunolog. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic3>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html Mirko Simić: Memorandum SANU, crna tačka srpske istorije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043307/https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html |date=2022-11-27 }} [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 01.10.2016.''<br>''“Kao ubeđeni Jugosloven, bio sam od samog početka protivnik stavova i ideja iznetih u pisaniju nazvanom „Memorandum SANU“.”''</ref><ref name=msimic4>[http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf Životopis Miroslava Mirka Simića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043904/http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf |date=2022-11-27 }} miroslavmirkosimic.org''<br>''“Miroslav Simić, zvani Mirko, rođen je 4. aprila. 1924. godine, i to slučajno u Beogradu, odnosno Srbiji. Stoga je on sasvim slučajno u krštenici zabeležen kao Srbin kakvim se međutim nikad nije osećao, već je uvek govorio da je Jugosloven. ”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Oliver Dulić.jpg|Oliver Dulić Datoteka:Dr. Valentin Janežič Büste, Sankt Jakob im Rosental, Kärnten.jpg|Valentin Janežič Datoteka:Miroslav Simić.jpg|Miroslav "Mirko" Simić </gallery> </center> == Muzika == * [[Ernest Ačkun]], klarinetista<ref name=ackun1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Ačkun Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Kamerna muzika). […] P: Jugosloven, Slovenac.”''</ref><ref name=ackun2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 10.<br>''“Ačkun E. Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu; generalni sekretar Saveza udruženja muzičkih umetnika Jugoslavije (r. 27. III 1930, Hrastnik, Slovenija). Jugosloven, Slovenac.”''</ref> * [[Husein Alijević]], pjevač<ref name=alijevic1>[https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film Husa otkrio šokantne detalja o dobijanju uloge u filmu o Džeju: Zapalio sam sveću Svetoj Petki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116081902/https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film |date=2024-01-16 }} Portal Republika. ''Republika/M.G.; 10.01.2024''<br>''“Kad se Jugoslavija raspadala ja sam bio tinejdžer i ma kako to zvučalo ja sebe smatram Jugoslovenom jer sam dete iz mešanog braka i jer sam rođen tu gde su se spajale različitosti.”''</ref> * [[Šaban Bajramović]], pjevač<ref name=bajramovic1>[https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ U Nišu počinje festival posvećen kralju romske muzike – „Zauvek Šaban Bajramović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831010327/https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ |date=2023-08-31 }} Niške Vesti. ''Violeta Milićević; 01.08.2023''<br>''“On je bio Rom, iako je po duši bio Jugosloven.”''</ref> * [[Bebi Dol]], pevačica<ref name=bebidol1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 552-553.<br>''“Šarić Dragana - Bebi Dol, vokalni solista džez i zabavne muzike; kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Beki Bekić]], pevač<ref name=bekic1>[https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ Beki Bekić za “Express”: Ne krijem svoje ime i prezime, u Beogradu nemam problema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211001138/https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ |date=2023-02-11 }} Express.ba ''Arina Hasović; 10.02.2023''<br>''Vi ste Albanac, sa adresom u Beogradu. Jeste li nekada imali problema zbog te činjenice? - “Nikada ništa negativno. Mene su jako dobro prihvatili, a nikada nisam krio ime ni prezime. Čak sam bolje prihvaćen nego neki njihovi pjevači. Narod kao narod, ako si dobar prema ljudima nema veze koje si vjere, to niko ne gleda u Beogradu. Moja žena je pravoslavna, živimo jugoslovenski jer ja sam u duši još uvijek Jugosloven. Ja volim tu zemlju, onu slogu gdje smo svi zajedno se voljeli, uživali. Ono kada dođem iz inostranstva pa uđem u Sloveniju i kažeš sebi „ušao sam u moju državu“.”''</ref> * [[Sergije Beljajev]], dirigent<ref name=beljajev1>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 Preminuo Sergije Beljajev, osnivač legendarnog hora 'Djevojke s Neretve'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111110340/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 |date=2023-01-11 }} RadioSarajevo.ba ''14.04.2016.''<br>''“Sergije Beljajev, Rus po narodnosti, Jugosloven po opredjeljenju, formirao je Djevojke s Neretve krajem šezdesetih godina s namjerom da izvode partizanske, zabavne i narodne pjesme.”''</ref> * [[Bruno Bjelinski]], kompozitor<ref name=bjelinski2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 61.<br>''“Bjesinski [sic!] Bruno, dr prava, kompozitor, vanr. prof. Muzičke akademije u Zagrebu, r. 1909 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Dara Bubamara]], pjevačica<ref name=darabubamara1>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile Dara Bubamara za "Avaz": Mama nije vjerovala da ću voziti Poršea kao Brena, a vozila sam bolje automobile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231040455/https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile |date=2022-12-31 }} [[Dnevni avaz]]. ''N. Varupa; 27.12.2022.''<br>''“Ja jesam Srpkinja ali sam u duši Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Ðogani]], pjevač<ref name=djogani1>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 Џоле: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=2011-07-22 }} (na makedonskom) Večer. ''Aleksandra Timkovska; 05.09.2006.''<br>''“Така е бидејќи секогаш се чувствувам како Југословен. Така сум роден, така ќе умрам и тоа е крај.”''</ref> * [[Uroš Dojčinović]], gitarista i kompozitor<ref name=dojcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 105.<br>''“Dojčinović Uroš, gitarista, kompozitor i publicista; prof. u SMŠ "J. Slavenski", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Vladimir Furduj]], muzičar<ref name=furduj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 138.<br>''“Furduj Vladimir, muzičar, bubnjar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=furduj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 131.<br>''“Furduj M. Vladimir, muzičar - bubnjar (r. 6. XI 1945, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Glišić]], kompozitor i tekstopisac<ref name=glisic1>[https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ „Crna dama“ je Žaklina Kenedi Onazis: Ljudi, sećanja – Mirko Glišić, tekstopisac i kompozitor hitova rok i folk muzike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108214445/https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ |date=2024-11-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Zoran Mišić; 28.09.2024.''<br>''“Mi Jugosloveni, jer sebe smatram Srbinom i Jugoslovenom smo mnogo ostrašćeni.”''</ref> * [[Zafir Hadžimanov]], pjevač<ref name=hadzimanov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160-161.<br>''“Hadžimanov Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik. […] P: Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Bojan Hreljac]], muzičar<ref name=hreljac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 164.<br>''“Hreljac Bojan, muzičar, estradni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=hreljac2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 154.<br>''“Hreljac Z. Bojan, muzičar, estradni umetnik (r. 30. IX 1948, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Ekrem Jevrić]], pevač<ref name=jevric1>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 Pas do pasa, beton do betona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801185254/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 |date=2010-08-01 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Jovana Gligorijević; broj 1021, 29.07.2010.''<br>''“Više od dvadeset godina po odlasku iz zemlje koja se tad još zvala Jugoslavija, Ekrem se i dalje izjašnjava kao Jugosloven i dalje radi kao taksista i zidar (u Njujorku gradu).”''</ref> * [[Vladimir Janković]], muzičar<ref name=vjankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 186.<br>''“Janković Vladimir - Džet, rok muzičar, radio voditelj. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Zoran Kalezić]], pevač<ref name=kalezic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 215-216.<br>''“Kalezić Zoran, estradni umetnik; vokalni solista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Rastislav Kambasković]], kompozitor<ref name=kambaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 217.<br>''“Kambasković Rastislav, kompozitor; vanredni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Muzička teorija); šef Katedre za teorijske predmete. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Kovač]], glazbenik<ref name=bkovac>[https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid Razgovor s glazbenikom Borisom Kovačem: „Osjećam se kao Jugoslaven i prihvatio sam da sam trajni apatrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225234711/https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid |date=2023-02-25 }} Lupiga. ''Boris Pavelić; 03.01.2022.''<br>''“Sve što je bila prednost Jugoslavije kao multietničkog, multireligijskog, multikulturnog prostora - a ja sebe i dalje doživljavam kao Jugoslovena - sistematski je razgrađivano tokom tih decenija..”''</ref> * [[Kornelije Kovač]], muzičar i kompozitor<ref name=kkovac1>[https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ Šta sam dao muzici a šta ona meni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128021402/https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ |date=2023-01-28 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tamara Nikčević; broj 1205, 06.02.2014.''<br>''“Dete sam mešanog braka, Jugosloven, pa…”''</ref> * [[Hašim Kučuk Hoki]], pevač<ref name=hoki1>[http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html Nazdravite, drugovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231041248/http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html |date=2022-12-31 }} [[NIN]]. ''05.12.2002., broj 2710''<br>''“Bio sam deklarisani Jugosloven, i to sam do danas ostao.”''</ref><ref name=hoki2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/bilo-jednom-medu-nama Sjećanja: Hašim Kučuk Hoki: Bilo jednom među nama] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Petar Luković; 01.07.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven! Titov vojnik, rođen u Jugoslaviji, položio Titovu zakletvu pod jugoslovenskom zastavom, zakleo se da ću braniti granice ove zemlje i nastaviti tradicije mog oca.”''</ref><ref name=hoki3>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml Najveći roker među narodnjacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111115511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml |date=2023-01-11 }} [[Glas javnosti]]. ''I. S.; 28.11.2002''<br>''“Vaspitan sam tako da ostanem celog života ono što jesam, onaj stari Jugosloven. Ja sam to.”''</ref> * [[Lepa Brena]], pevačica<ref name=brena1>[https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-'slatkim-grehom'-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video Lepa Brena progovorila o uspehu sa 'Slatkim grehom', prisetila se devedesetih godina, pa otkrila u čemu je tajna njenog sjajnog osmeha!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210023126/https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-%27slatkim-grehom%27-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video |date=2023-02-10 }} pink.rs ''N. Ž.; 13.12.2022.''<br>''“Kako sam bila velika zvezda, ja sam bila i ostala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena2>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html Povratak Lepe Brene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202123/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html |date=2013-10-29 }} Press Online. ''M. Majstorović; 07.12.2008.''<br>''Da li se još deklarišete kao Jugoslovenka? - “Ako neko ima pravo da se deklariše kao Hrvat ili Srbin, i ja imam pravo da budem Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 179-180.<br>''“Jahić Fahreta - Lepa Brena, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 167-168.<br>''“Jahić A. Fahreta, estradni umetnik (r. 20. X 1960, Tuzla). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vatroslav Lisinski]], skladatelj<ref name=lisinski1>[http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html Himna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119121531/http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html |date=2019-01-19 }} Arhiv Jugoslavije<br>''“Pesmu "Hej Sloveni" napisao je u Pragu 1834, u vreme panslavističkog pokreta, Samuel-Samo Tomašik, Slovak po nacionalnosti. […] Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Lokner]], muzičar<ref name=lokner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lokner Aleksandar, estradni umetnik; klavijaturista, kompozitor, aranžer, i producent; član grupe "Bajaga i instruktori". […] P: Jugosloven”''</ref> * [[Dženan Lončarević]], pjevač<ref name=loncarevic1>[https://bor-grad.com/dzenan-loncarevic-borska-publika-razume-muziku/ Dženan Lončarević: Borska publika razume muziku] Bor Grad Info. ''Urednik; 14.02.2019.''<br>''“Ja sam okoreli Jugosloven i okoreli titovac tako da mislim da ne postoji čovek u zemlji pa čak i u regionu, odnosno našoj predivnoj bivšoj Jugoslaviji, koji je više zaljubljen u Jugoslaviju i u Tita.”''</ref><ref name=loncarevic2>[https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 Bez dlake na jeziku: Dženan iskreno o kolegama, rijalitijima i potresnom slučaju Nataše Bekvalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231235412/https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 |date=2022-12-31 }} Srbija Danas. ''Neda Perišić/Vladimir Janković; 26.04.2018.''<br>''“Pored toga, pošto sam ja i dalje Jugosloven, želeo bih da obiđem našu nekadašnju zemlju u onim okvirima koji su postojali kada sam ja bio Titov pionir.”''</ref> * [[Magnifico]], pjevač<ref name=magnifico1>[https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212044848/https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/ |date=2023-02-12 }} [https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/] Magnifico il Grande. Po domače, car [[Mladina]]. ''Max Modic; broj 52, 04.01.2008./28.12.2007.''<br>''“Mi Jugoslovani smo najbolj neverjetna in po svoje napredna nacija. Čeprav so nam izbrisali državo, še naprej živimo, delamo in ustvarjamo. V bistvu obstajamo na neki višji duhovni stopnji. Z našim življenjem in delom dokazujemo, da ne potrebujemo ne države ne davkov ne politikov ne liderjev.”''</ref><ref name=magnifico2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko Lična karta - Robert Pešut-Manjifiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021003912/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko |date=2014-10-21 }}. Puls. ''Tatjana Čanak''<br>''“Ali ja sam i sada Jugosloven, bez obzira na sve. Upisan sam kao Jugosloven, služio sam JNA, dao zakletvu i – šta sad?”''</ref> * [[Milivoje Marković]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181>[https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega Humor jači od svega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153228/https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega |date=2024-12-25 }} [[NIN]]. ''Radmila Stanković; 20.09.2023.''<br>''“Mojmir je bio i ostao veliki Jugosloven, kao i ja.”''</ref><ref name=mmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 304.<br>''“Marković Milivoje, muzičar, kompozitor; dirigent Džez orkestra RTB; publicista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Mladenović]], pjevač i muzičar<ref name=mladenovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 311.<br>''“Mladenović S. Milan, muzičar, vođa rok grupe Ekatarina Velika (r. 21. IX 1958, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Redžo Mulić]], kompozitor<ref name=mulic1>[https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem Tradiciju preispitivao sa strašću i velikim nadahnućem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120025954/https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem |date=2024-01-20 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragana Erjavšek; 04.01.2024.''<br>''“O ovom važnom kompozitoru koji se, iako albanskog porijekla, uvijek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven, za Pobjedu su govorile njegova kćerka Vesna Mulić i muzikološkinja Sonja Marinković.”''</ref><ref name=mulic2>[https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ Predavanje o Redži Muliću: Ko je Gusinjski Paganini?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120035446/https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ |date=2024-01-20 }} Web portal gorazdevac.com ''Radio Mitrovica sever; 10.05.2023.''<br>''“Iako albanskog porekla, Mulić se uvek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven.”''</ref> * [[Robert Nemeček]], muzičar, TV urednik<ref name=nemecek1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 372-373.<br>''“Nemeček Robert, zamenik glavnog i odgovornog urednika RTV "Pink". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Istra Pečvari]], pijanistkinja<ref name=pecvari1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pečvari Istra, samostalni umetnički saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, Bg. […] P: P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Vlastimir Peričić]], kompozitor<ref name=pericic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Peričić Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 532.<br>''“Peričić Vlastimir, kompozitor, asistent Muzičke akademije u Beogradu, r. 1927 u Vršcu, Jugosloven.”''</ref> * [[Šako Polumenta]], pevač<ref name=špolumenta1>[https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html "Od Srbije sam dobio sve u životu, slavim sve": Šako odgovorio albanskoj pevačici na skandaloznu izjavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804002118/https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html |date=2024-08-04 }} Mondo. ''01.08.2024.''<br>''“Ja sam veliki Jugosloven pre svega.”''</ref> * [[Esma Redžepova]], pevačica<ref name=eredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 573.<br>''“Teodosievski-Redžepova Esma, estradni umetnik, vokalni solista, član Predsedništva za kulturu Međunar. unije Roma. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=eredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 485.<br>''“Teodosievski - Redžepova Esma, istaknuta estradna umetnica; član Predsedništva za kulturu Međunarodne unije Roma (r. 8. VIII 1943, Skoplje). Romkinja - Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Usnija Redžepova]], pjevačica<ref name=uredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 479.<br>''“Redžepova Usnija, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=uredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Redžepova J. Usnija, estradni umetnik, vokalni solista (r. 4. II 1946, Skoplje). Romkinja, jugoslovenka, [sic!] […].”''</ref> * [[Senidah]], pevačica<ref name=senidah1>[https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ „U Sloveniji nikada neću biti prihvaćena zbog prezimena“: Senidah progovorila o svojim korenima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250708194310/https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ |date=2025-07-08 }} Nova.rs ''Bojana Krkeljić; 07.07.2025.''<br>''“Volim sav narod, dobre ljude. Imam veze i s Makedonijom i s Hrvatskom. Ja sam tu gde sam i stvarno mogu da kažem da sam rođena u Jugoslaviji i zauvek ću ostati Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mojmir Sepe]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181/> * [[Šemsa Suljaković]], pevačica<ref name=suljakovic1>[https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka Ekskluzivno! Intervju za sva vremena - Šemsa Suljaković: Zauvek ću biti Jugoslovenka!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102114327/https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka |date=2022-11-02 }} [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Ljilja Jorgovanović; 27.02.2017.''<br>''“Muslimanka sam oduvijek, takva sam rođena, to sam i sada. Ali sam i Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Švager]], saksofonista<ref name=svager1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 567.<br>''“Švager Ivan, kompozitor i aranžer; vođa sekcije saksofonista i solista u Džez orkestru RTB i "Dzezteta Ivana Švagera". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Stevo Teodosievski]], muzičar<ref name=teodosievski1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 486.<br>''“Teodosievski P. Stevo, estradni umetnik - kompozitor, aranžer, tekstopisac, pedagog; predsednik Predsedništva za kulturu Medunarodne organizacije Roma (r. 16. IV 1924, Kočane). Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dado Topić]], pjevač i muzičar<ref name=topic1>[https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest "A sad adio" i muzika iz "Otpisanih": U Beču održan koncert muzike iz srpske kinematografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202095615/https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest |date=2022-12-02 }} Euronews. ''Tanjug; 25.09.2022.''<br>''“Rođen sam u Jugoslaviji, uvek bio Jugosloven, iz radničke porodice.”''</ref><ref name=topic2>[https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven Dado Topić: Nisam Jugonostalgičar, već Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116033920/https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven |date=2022-11-16 }} espona.me ''03.09.2021.''</ref><ref name=topic3>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html Balkanskom ulicom: Dado Topić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116034617/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html |date=2022-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''Vesna Dedić; 09.04.2017.''<br>''“Dado Topić, Beograđanin, Jugosloven, legenda rok end rola i nadasve porodičan čovek svojom pričom će sigurno ove nedelje u mnoge domove uneti osećaj da je dobro samo ako ima ljubavi i poštovanja.”''</ref> * [[Bisera Veletanlić]], pjevačica<ref name=bveletanlic1>[https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ Kako mi je fudbal pomogao da preživim devedesete: Razgovor sa Biserom Veletanlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504234543/https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ |date=2023-05-04 }} Nedeljnik. ''Branko Rosić; 15.09.2019.''<br>''“Ja sam i danas Jugoslovenka. Pa rodila sam se u Jugoslaviji. Rođena sam u Zagrebu i živim skoro pedeset godina u Beogradu.”''</ref><ref name=bveletanlic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Bisera, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bveletanlic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Bisera, estradni umetnik, vokalni solista (r. 15. IX 1942, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Senka Veletanlić]], pevačica<ref name=sveletanlic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Senija-Senka, estradni umetnik, vokalni solista džez i zabavne muzike. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=sveletanlic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Senija - Senka, estradni umetnik, vokalni solista (r. 27. V 1936, Zagreb). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bojana Vunturišević]], pevačica i tekstopisac<ref name=vunturisevic1>[https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo Bojana Vunturišević: Verujem da i dalje možemo da se volimo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524021136/https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo |date=2024-05-24 }} Portal Novosti. ''Katarina Bošnjak; 13.05.2024.''<br>''“I otud moja ljubav za Dalmacijom – zato što je moje političko, nacionalno, ne znam ni ja kakvo sve opredeljenje, to da sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Toma Zdravković]], pjevač<ref name=zdravkovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 540.<br>''“Zdravković D. Tomislav - Toma, vokalni solista i kompozitor narodne muzike (r. 20. XI 1938, Aleksinac). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ernest Ačkun.jpg|Ernest Ačkun Datoteka:Хуса Алијевић 2014.png|Husein Alijević Datoteka:Šaban Bajramović.IMG 3786.jpg|Šaban Bajramović Datoteka:Bebi Dol u Nisu na Letnjoj pozornici 1991 02.jpg|Bebi Dol Datoteka:Bruno_Bjelinski.jpg|Bruno Bjelinski Datoteka:Kornelije Kovač.jpg|Kornelije Kovač Datoteka:Lepa brena.jpg|Lepa Brena Datoteka:Vatroslav Lisinski.jpg|Vatroslav Lisinski Datoteka:Dženan Lončarević (cropped).jpg|Dženan Lončarević Datoteka:Robert Pesut crop.jpg|Magnifico Datoteka:Milan Mladenović.jpg|Milan Mladenović Datoteka:Vlastimir Pericic.jpg|Vlastimir Peričić Datoteka:SakoPolumenta.JPG|Šako Polumenta Datoteka:Есма Реџепова.jpg|Esma Redžepova Datoteka:Usnija Redzepova-mc.rs.jpg|Usnija Redžepova Datoteka:Stevo Тeodosievski.jpg|Stevo Teodosievski Datoteka:Dado Topić 2007.jpg|Dado Topić Datoteka:Belgrade_Pride_2021_-_Bojana_Vunturišević.jpg|Bojana Vunturišević Datoteka:Toma Zdravković.jpg|Toma Zdravković </gallery> </center> == Nauka == * [[Zlatko Ahmetović]], univerzitetski profesor<ref name=ahmetovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 12.<br>''“Ahmetović Zlatko, profesor Fakulteta za fizičku kulturu, N. Sad; pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu i obrazovanje. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ahmetovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 12.<br>''“Ahmetović K. Zlatko, naučni saradnik i direktor Zavoda za fizičku kulturu Vojvodine (r. 28. V 1950, Novi Sad). Jugosloven.”''</ref> * [[Vjekoslav Babukić]], jezikoslovac<ref name=babukic1>Babukić, Vjekoslav/Karadžić, Vuk Stefanović/Vraz, Stanko: Prijateljski dopisi o pravopisu ćirilskimi i latinskimi pismeni medju Vukom Stefanov. Karadžićem i Věkoslavom Babukićem, u: Kolo (1847), str. 71.<br>''“Kako sada mi (Jugoslavjani) stojimo, razděljeni na iztočni i zapadni věrozakon i obrede […].”''</ref><ref name=jdraskovic-babukic/> * [[Jovo Bakić]], sociolog<ref name=bakic1>[https://www.youtube.com/watch?v=ioJg1tUgXDo Jovo Bakić iskreni Jugosloven] YouTube. ''2021.''<br>''“Ovo govorim kao levičar, ali i kao iskreni Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Belkić]], fizičar<ref name=belkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 39.<br>''“Belkić Dževad, fizičar, naučni savetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=belkic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 38.<br>''“Belkić S. Dževad, fizičar; naučni savetnik u Institutu za fiziku u Zemunu (r. 11. III 1946, Bijeljina). Jugosloven.”''</ref> * [[Dunja Blažević]], istoričarka umetnosti<ref name=blazevic1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-dunja-blazevic/30164157.html Blažević: Izložba Marine Abramović košta koliko i budžet muzeja] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.09.2019.''<br>''“Međutim, ja sam i dalje Jugoslovenka, to može da se nazove jugonostalgičar ili kako god hoćete. Ali ja sam Jugoslovenka i dalje.”''</ref> * [[Slavko Borojević]], agronom, genetičar<ref name=borojevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 56.<br>''“Borojević Slavko, akademik; profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=borojevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 52.<br>''“Borojević Slavko, redovni član VANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 21. XI 1919, Knezovljani, Kostajnica). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Bradaška]], historičar<ref name=bradaska1>Bradaška, Franjo: Jugoslovjeni u Turskoj. Narodopisni nacrt od profesora Franje Bradaške, u: Književnik, god. II. sv. 3. (1865), str. 321.<br>''“Ako Turska zanima ostalu Europu, to mora ona tim više zanimati Slovjene, a poimence nas Jugoslovjene.”''</ref> * [[Boris Buden]], filozof<ref name=buden1>[https://www.vijesti.me/zabava/56453/maternji-jezik-je-ideolosko-politicka-konstrukcija Maternji jezik je ideološko-politička konstrukcija] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Matija Otašević; 12.11.2017.''<br>''“Postoji Jugoslavija uspostavljena 1943. kao emancipacijski projekt, i samo u tom smislu - a ne u smislu nekakvog nacionalnog i kulturnog identiteta, zajedničke historije - ne, već u smislu identifikacije sa jugoslavenskim projektom i mogućnostima njegovog nastavljanja…” - U onom smislu, dakle, u kojem danas u Hrvatskoj djeluje i o kojem piše Viktor Ivančić? - “Apsolutno, moj prijatelj Viktor Ivančić. U tom smislu sam Jugoslaven i krležijanac.”''</ref> * [[Oroslav Caf]], jezikoslovac, duhovnik<ref name=caf1>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-L3EKLYU5/0eb651f7-e8d8-4182-8297-db73a5a4305a/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 2, številka 23 (1851), str. 181.<br>''“Uže smo si veselo upanje dělali, da se bomo mi Jugoslaveni po navodu slavne […].”''</ref><ref name=caf2>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7SVW981B/03fb9f28-9e2b-425a-b964-56a4fc584b38/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 25 (1852), str. 205.<br>''“Bodi nam Jugoslavenom tedaj pravilo: I. r med konsonanti ino na kraju […].”''</ref> * [[Ivan Čolović]], etnolog<ref name=icolovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Čolović Ivan, književnik, izdavač i književni prevodilac, etnolog, viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=colovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 76.<br>''“Čolović M. Ivan, književnik, izdavač; viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU (r. 24. III 1938, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Ćorović]], povjesničar<ref name=corovic1>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 655.<br>''“Mi Jugosloveni imamo puno razloga da sa poverenjem gledamo u vremena koja dolaze.”''</ref> * [[Aleksa Đilas]], sociolog<ref name=adjilas1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/507246/I-u-maloj-zemlji-moguce-je-boriti-se-za-velike-ciljeve I u maloj zemlji moguće je boriti se za velike ciljeve] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Aleksandar Apostolovski; 15.05.2022.''<br>''“Ja sam se uvek izjašnjavao kao Jugosloven i to je za mene bilo samo prirodni produžetak toga što sam Srbin i Crnogorac.”''</ref><ref name=adjilas2>[http://www.nspm.rs/prenosimo/mozemo-bez-velikih-sila.html?alphabet=l Možemo bez velikih sila] Nova srpska politička misao. ''Dubravka Vujanović; 16.02.2010.''<br>''“Da, smatram se i dalje Jugoslovenom, ali se time ne odričem srpstva.”''</ref><ref name=adjilas3>[https://www.vreme.com/vreme/nade-i-planovi-zaboravljenih-emigranata/ Nade i planovi zaboravljenih emigranata] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Ljiljana Smajlović; broj 980, 15.10.2009.''<br>''Izjašnjavali ste se kao Jugosloven? - “To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin. A takođe i Srbijanac – pa u Beogradu u istom stanu živim od 1954!”</ref><ref name=adjilas4>Djilas, Aleksa: [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Funeral Oration for Yugoslavia], u: [[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (izd.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea, 1918 - 1992, London 2003, str. 323.<br>''“Indeed, in the next official population count, I intend to declare myself a Yugoslav. This is what I was in census of 1971, 1981 and 1991; this is what I am in 2001.”''</ref><ref name=djilas5>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Đilas Aleksa, istoričar i publicista. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=adjilas6>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Posmrtni_govor_Jugoslaviji.html Posmrtni govor Jugoslaviji - jedan zamišljeni dijalog sa zapadnim prijateljima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref><ref name=adjilas7>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Braneci_Zapad.html Braneći Zapad]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref> * [[Dejan Đokić]], historičar<ref name=djokic1>[http://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp A farewell to Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707210022/https://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp |date=2017-07-07 }} (na engleskom) openDemocracy. ''Dejan Đokić; 10.04.2002.''<br>''“I usually declared myself a Yugoslav, which had several advantages over being merely a Serb, which I also am, by virtue of being born in Serbia, to Serbian parents. True, by Yugoslav I don't just mean a citizen of a country called Yugoslavia, in Central and Eastern Europe national identities have primarily ethnic and not civic meaning. This effectively means that even though there is no country called Yugoslavia anymore, I can continue to declare myself a Yugoslav. But, I have an(other) ethnic identity, that of a Serb, and anyhow, being Yugoslav always meant something more to me than just a national identification. […] Although, as I already said, I always identified with Yugoslavia, I think I only became a real Yugoslav once the real Yugoslav state disintegrated, when I left Serbia for Britain.”''</ref> * [[Vladimir Dvorniković]], filozof i etnopsiholog<ref name=dvornikovic1>[https://www.dw.com/sr/jugoslovenski-dert/a-44853062 Jugoslovenski dert] [[Deutsche Welle]]. ''Dragoslav Dedović; 28.07.2018.''<br>''“On nije bio samo Jugosloven po nacionalnom opredeljenju. On je o Jugoslovenima izrekao istine koje spadaju u najtačnije i najbolnije spoznaje do kojih je jedan etnopsiholog mogao doći.”''</ref> * [[Egon Fekete]], lingvista<ref name=fekete1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Fekete Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf; naučni savetnik u Institutu za sh. jezik, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=fekete2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Fekete B. Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf, naučni savetnik u Institutu za srpskohrvatski jezik u Beogradu (r. 11. VI 1931, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Filipović]], pedagog, književnik<ref name=ifilipovic1>Filipović, Ivan (Perić): Pravac naše književnosti, u: Neven, VII. god (1858), str. 73.<br>''“Važnost školskih i pučkih knjižnica uvidjeli su već mnogi narodi, samo mi Jugoslaveni ne.”''</ref> * [[Milutin Garašanin (arheolog)|Milutin Garašanin]], arheolog<ref name=garasanin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 140.<br>''“Garašanin Milutin, arheolog, akademik; preds. Odbora za arheologiju SANU. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Andrej Grubačić]], sociolog<ref name=grubacic1>Grubačić, Andrej: [http://books.google.de/books?id=zFDOQsocASMC&printsec=frontcover&dq=Don%27t+Mourn,+Balkanize!:+Essays+After+Yugoslavia&hl=de&sa=X&ei=Q4bHUYvYK8besgaa5IDoDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Don%27t%20Mourn%2C%20Balkanize!%3A%20Essays%20After%20Yugoslavia&f=false Don't mourn, balkanize! Essays after Yugoslavia] Oakland 2010, str. 11. {{ISBN|1-60486-470-2}}.<br>''“I grew up in Belgrade—or, more precisely, between Belgrade and Sarajevo—but I always considered myself Yugoslav. I do not see any reason to stop doing so now.”''</ref> * [[Katica Hedrih]], mašinski inženjer, univ. profesorica<ref name=hedrih1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Hedrih (Stevanović) Katica, redovni profesor (za pr. Elastidinamika, Otpornost materijala i Teorija nelinearnih oscilacija) i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta, Niš; gl. i odg. urednik časopisa "Facta Universitatis"; nauč. saradnik Matemat. instituta SANU; ekspert Sav. ministarstva za nauku i tehnologiju. […] P: Jugoslovenka, srpske nacionalnosti; […].”''</ref><ref name=hedrih2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Hedrih R. Katica, redovni profesor i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta u Nišu (r. 28. VIII 1944, Bobovište). Jugoslovenka, srpske nacionalnosti.”''</ref> * [[Fedor Herbut]], fizičar<ref name=herbut1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Herbut Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg.; dopisni član SANU. […] P: Rusin, Jugosloven.”''</ref><ref name=herbut2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Herbut E. Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 3. V 1932, Novi Vrbas). Rusin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jelisaveta Ibrovac]], profesor, prevoditelj<ref name=ibrovac1>Ибровац, Јелисавета (Демирова, Мирка): [https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_E74E1D9A175FE5728805716D3DEA6D36/1922/k001?fullscreen#page/492/mode/1up Молиерова прослава у Паризу], у: Српски књижевни гласник, Нова серија, књ. V бр. 1 (1922), стр. 463.<br>''“Ми Југословени смо са поносом могли истаћи да је наш песник и народни мученик Франкопан дао један од првих превода Молиера у опште.”''</ref> * [[Fran Ilešič]], književni povjesničar, publicist<ref name=ilesic1>Ilešič, Fr.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-P2B6NX9A/099c4d73-b7c1-4486-9729-7487689a5bd4/PDF Vse pleše. Balada — ballata.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 1 (1899), str. 49.<br>''“Pohlevno nasprotujoč, je nekdo iz ozadja izrekel svoje pomisleke o Čukovem modrovanju, češ, mi Jugoslovani s svojim »kolom« se pač dobro vrtimo v krogu, a naprej ne pridemo, ne napredujemo.”''</ref> * [[Ivan Ivić]], psiholog, univerzitetski profesor<ref name=ivic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 176.<br>''“Ivić Ivan, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Razvojna psihologija). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anton Janežič]], filolog<ref name=janezic1>Prijatelj, Ivan: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-CELRWWCE/29cc0c10-4627-410e-8ce0-7e49e74864a3/PDF Borba za individualnost slovenskega književnega jezika 1848–1857] Ljubljana 1937, str. 109.<br>''“Ti nam pripravljaš pot, da se naj popred Jugoslovani sjedinimo, zraven pa tudi drugim narečjem približamo, da ne zagazimo na stranputice, po kterih žalibog tako radi tumaramo i vagutamo...”''</ref> * [[Božidar Jezernik]], etnolog<ref name=jezernik1>[https://pescanik.net/jugoslavija-zemlja-snova-2/ Jugoslavija, zemlja snova] Peščanik. ''03.12.2018.''<br>''“On je glavni lik Bože Jezernika, jer Boža je integralni Jugosloven i on žali – i to je jedna od teza ove knjige – što, po njegovom mišljenju, u Jugoslaviji, kako on kaže, nije bilo više jugoslovenskog nacionalizma.”''</ref> * [[Đokica Jovanović]], sociolog<ref name=jovanovic1>[https://nova.rs/emisije/zasto-u-srbiji-ima-sve-vise-jugoslovena/ Zašto u Srbiji ima sve više Jugoslovena?] Nova.rs ''TV Nova; 02.05.2023.''<br>''“Sociolog Đokica Jovanović iz Niša na nedavnom popisu izjasnio se kao Jugosloven i to ne prvi put.”''</ref> * [[Damir Kakaš]], univerzitetski profesor, političar<ref name=kakas1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 214.<br>''“Kakaš Damir, potpredsednik Skupštine AP Vojvodine (od '94); potpredsednik Izvršnog odbora Reformske demokratske stranke Vojvodine; redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka, N. Sad. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksej Kišjuhas]], sociolog<ref name=kisjuhas1>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Na njihov poziv prvi se odazvao sociolog, profesor na Sveučilištu u Novom Sadu i kolumnist lista Danas, Aleksej Kišjuhas, koji je na dan početka popisa podržao pokret poveznicom na svoju kolumnu pod naslovom 'Jugoslavija živi'.”''</ref> * [[Ivan Klajn]], jezikoslovac<ref name=klajn1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 228.<br>''“Klajn Ivan, lingvista; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Maja Korać]], sociolog<ref name=korac1> Savić, Svenka/Korać, Maja: Naučnice iz Srbije u svetu: kroz dijalog i refleksiju, u: Prelić, Mladena/Stevanović, Lada/Lukić Krstanović, Miroslava (ur.): [https://etno-institut.co.rs/storage/710/63abe78a83ade_Etnografski-zbornik-2022-PRINT2.pdf Rod, znanje i moć. Istorija, nasleđe i značaj naučnica u Srbiji] Beograd 2022, str. 202.<br>''“Ja sam bila i ostala Jugoslovenka. Da pojasnim, multikulturna Južna Slovenka. To je moje duboko, i pre svega, lično opredeljenje, ne političko. Zasnovano na iskustvu i načinu života moje (primarne) porodice, kao i na istoriji mojih porodičnih predaka.”''</ref> * [[Ana Kotevska]], muzikolog i muzički kritičar<ref name=kotevska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 246.<br>''“Kotevska Ana, muzikolog i muzički kritičar; glavni i odgovorni urednik muzičkog mesečnika "Bis"; […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Boško Kovačević]], sociolog<ref name=kovacevic1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/sjecanje-na-boska-kovacevica-918183 Sjećanje na Boška Kovačevića] [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. ''27.12.2023.''<br>''“Za sebe je volio da govori da je Sokolčanin, Subotičanin, Ličanin, Vojvođanin, Srbin, Jugosloven, Evropljanin, Građanin sveta”''</ref> * [[Fran Kovačič]], teolog, historičar<ref name=kovačič1>Kovačič, Fran: [https://books.google.de/books?id=Uuj64Xn6lc0C&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Ob osemstoletnici križarskih vojsk. (1096 – 1896)], u: Katoliški obzornik, letnik I. (1897), str. 162.<br>''“Tem znamenitejše je to vprašanje za nas sedaj ob osemstoletnici križarskih vojsk, ker smo zlasti mi Jugoslovani v neposredni zvezi s križarskimi vojskami in se vprašanje cerkvenega zedinjenja posebno nas tiče.”''</ref> * [[Marija Kraljević-Balalić]], genetičar<ref name=kraljevicbalalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 252.<br>''“Kraljević-Balalić Marija, dekan i redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (za pr. Genetika, Populaciona genetika i Uvod u metodiku maučnog [sic!] rada). […] P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Ivan Kukuljević Sakcinski]], istoričar, književnik, političar<ref name=sakcinski1>I. K. S.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qafecy6iKlcE4GRP36GCRjeS9AYE3ZKN4DtQb8v1YneKWwXP8ld5anxHTN8z7etr5CGTzYs6U5R0JEqz2r57g_dJAvk2YISjAh1_L-8uUNoKGjJ_3-K-qR5N5bwoZVY4HJKGA11VkUXgB6k-VFf_OZXWxAYg6f1kqWue6C8jtlemwhdXfI3_kI6Av7h8auSwL-rXpy_qyGym-ClQYCNiYHRT-RjqAtDzccX_9madJD6_gOeRNLXqDtoCqjO0ZnmjzqOAm-UFFo7e4PDGeFic2zoZak0UvgSC-cFMnrRlriWDKYrRrAM Politička pověstnica], u: Arkiv za pověstnicu jugoslavensku, knjiga II. (1852), str. 1.<br>''“Mi Jugoslaveni neimamo sve dosada našega diplomatara, pa ipak nećemo nikada bez njega moći razsvětliti i kritički napisati razgranjenu historiu našega naroda.”''</ref><ref name=sakcinski2>Smičiklas, Tade; Marković, Franjo: Matica Hrvatska od godine 1842. do godine 1892. Spomen-knjiga. Zagreb 1892, str. 160.<br>''“Očekivamo pako od nje, da nam one strane što brže pridruži, koje po historiji i zakonu ili po krvi i poreklu našoj državi ili našemu jugoslavenskomu narodu pripadaju.”''</ref> * [[Đuro Kurepa]], fizičar<ref name=djkurepa1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 231-232.<br>''“Kurepa R. Đuro, redovni član SANU i ANU-BiH, dopisni član JAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 16. VIII 1907, Majske Poljane, Glina). Srbin-Jugosloven, […]. ”''</ref> * [[Milan Kurepa]], fizičar<ref name=mkurepa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 263.<br>''“Kurepa Milan, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg. (za pr. Fizika molekula i Fizika opšti kurs); naučni savetnik u Institutu za fiziku, Bg.; preds. Nacionalnog komiteta za fiziku Jugoslavije (od '87). […] P: Jugosloven srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref><ref name=mkurepa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 232.<br>''“Kurepa V. Milan, fizičar; redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; predsednik Nacionalnog komiteta za fiziku SFRJ (r. 11. V 1933, Bačka Palanka). Jugosloven, srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Šime Ljubić]], istoričar, arheolog<ref name=ljubic1>Okuka, Miloš: Eine Sprache - viele Erben. Sprachpolitik als Nationalisierungsinstrument in Ex-Jugoslawien. Klagenfurt 1998, S. 23. (na njemačkom)<br>“»Hej, Ihr Jugoslawenbrüder, seien wir ruhmreich!« So ruft der Kroate Šime Ljubić 1864 in seinem Spiegel der jugoslawischen Literaturgeschichte (Ogledalo književne poviesti Jugoslavjanske na podučavanje mladeži) in der […].</ref> * [[Ivan Macun]], književni povjesničar<ref name=macun1>Macun, Ivan: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TZWJKXHW/f39ff886-a3b5-4dc5-967b-8f5d499a8755/PDF Cvetje slovenskiga pesničtva.] Trst 1850, str. 4.<br>''“Poglej samo nekaj malo na polje slavjanskih narodnih pesem in boš vidil u Čehih, Poljakih in posebno u nas Jugoslavjanih množinu sadja najlepšega, z katerim bo se težko kater si bodi drugi narod hvaliti zamogel.”''</ref> * [[Vlado Mađarić]], istoričar umetnosti<ref name=madjaric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 403.<br>''“Mađarić Vlado, direktor Saveznog instituta za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, r. 1915 u Ludbregu, Jugosloven.”''</ref> * [[Matija Majar]], etnograf, jezikoslovac<ref name=majar1>Majar, Matija: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-05AJDQXQ/0768df73-0700-4779-81e0-226111bc3825/PDF Naše slovstvo], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 44 (03.06.1857), str. 174.<br>''“Mi Jugoslaveni, imenito Slovenci, smo v takih okolnostih, da moramo to pitanje tako le staviti: Čto moramo činiti, storiti, da se književno slože narečja serbsko, bulgarsko, horvatsko i slovensko?”''</ref> * [[Petar Matković]], geograf<ref name=pmatkovic1>Matković, Petar: Zemljopisni odlomci. Najnovija kartografija o Jugoslovjenskih zemljah, u: Književnik, god. III. sv. 1. (1866), str. 81.<br>''“Vojnički kartografički zavod u Beču, koji si je glede svojih kartografičkih proizvoda slavno ime stekao, objelodani za kratko vrieme koli za znanost u obće, toli za nas Jugoslovjene napose evo već drugu vele znamenitu i krasnu geografičku radnju: Dalmaciju naime, koja poput okvira sa zapada Balkanski poluotok zaprema, i gore navedenu kartu Bosne i Hercegovine, kojom je publikacijom sumnja o tajnom skrivanju kartografičkoga materijala iz političkoga obzira sasvim izčeznula.”''</ref> * [[Fedor Mesinger]], meteorolog, univerzitetski profesor<ref name=mesinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 317.<br>''“Mesinger Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Milašin]], naučnik<ref name=milasin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 328.<br>''“Milašin Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vojin Milić]], sociolog<ref name=milic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 334.<br>''“Milić Vojin, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Miljanić]], inženjer elektrotehnike, univ. profesor<ref name=miljanic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 348.<br>''“Miljanić Petar, akademik, sekretar Odeljenja tehničkih nauka SANU, redovni profesor Mašinskog i Elektrotehn. fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Navratil]], jezikoslovac<ref name=navratil1>N., J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7IS7KTWC/de1d2076-efac-45c3-b8f8-6afcd0997ccc/PDF Želja jezikoznanska o novem letu vsim Slovencom, posebno pisateljem slovenskim v prevdarek], u: Slovenska bčela, letnik 4, številka 8 (1853), str. 63.<br>''“Tudi govorimo vsi Slovenci in Jugoslovani; Ne dam mu naj manje […].”''</ref> * [[Aleksandar Nikolić (istoričar)|Aleksandar Nikolić]], istoričar, novinar<ref name=anikolic1>[https://boom93.rs/article/54985/jugosloveni-kulturno-povezivanje-trajnije-od-drzavnih-granica Jugosloveni: Kulturno povezivanje trajnije od državnih granica] Radio Boom93. ''Neda Stojićević/Jelena Milenković''.<br>''“Onda je bilo potpuno prirodno da 2022. kažem na popisu ću se izjasniti kao Jugosloven.”''</ref> * [[Viktor Novak]], istoričar<ref name=novak1>[https://www.rts.rs/page/rts/sr/Dijaspora/story/1526/srbija-na-vezi/2091781/-magnum-crimen---bez-cenzure-.html Magnum Crimen - bez cenzure] [[Radio-televizija Srbije]]. ''03.11.2015''<br>''“Prvo izdanje ove kultne knjige, Viktor Novak, Hrvat, ali i integralni Jugosloven, uspeo je da objavi u burnim posleratnim godinama, 1948.”''</ref> * [[Pavel Opavski]], univerzitetski profesor<ref name=opavski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390.<br>''“Opavski Pavel [sic!], redovni profesor Fakulteta fizičke kulture, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=opavski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Opavski J. Pavle, redovni profesor Fakulteta za fizičku kulturu u Beogradu (r. 9. XI 1925, Stara Pazova). Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Panić]], univerzitetski profesor<ref name=panic1>[https://www.rts.rs/page/tv/ci/story/19/rts-svet/1290146/evropa-i-srbi-milenko-panic.html Европа и Срби: Миленко Панић] [[Радио-телевизија Србије]]. ''Војислав Лалетин; 26.03.2013.''<br>''“Премда је Југославија разбијена, он се и даље, с пуно разлога, осећа и понаша као Југословен.”''</ref><ref name=panic2>[https://www.youtube.com/watch?v=VZzu-CMhDjA Evropa i Srbi: Milenko Panić] [[YouTube]]. ''RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal; 22.08.2016.''<br>''“Pa, moram Vam reći da ovaj, ja sam uvijek bio, i odgojen, i… i ostao jugoslovenski orijentisan. […] Ali, ja sam se osjećao Jugosloven, i dalje se osjećam Jugosloven.”''</ref> * [[Zlatica Pavlovski]], naučni savjetnik iz područja živinarstva<ref name=pavlovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pavlovski Zlatica, upravnik Zavoda za živinarstvo u Institutu za stočarstvo, Zemun. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan K. Pavlowitch]], historičar<ref name=pavlowitch1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-60401608 Srbija i Velika Britanija: Ko je bio istoričar Stevan K. Pavlović - kosmopolita i džentlmen srpskog porekla] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 25.02.2022.''<br>''“Istoričar Stevan K. Pavlović bio je kosmopolita i Evropljanin koji je govorio da je Jugosloven po rođenju, Srbin po porodičnom poreklu, Britanac po državljanstvu i Francuz po kulturnom afinitetu.”''</ref> * [[Miljenko Perić]], fizikohemičar<ref name=mperic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 413.<br>''“Perić Miljenko, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF, Bg. (za pr. Kvantna hemija i molekulske strukture); šef Katedre za molekulske strukture; prodekan za nastavu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Pešić]], sociološkinja<ref name=vpesic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dragoslav-petrovic-jugoslavija-ce-se-vracati-zazivece-u-novim-formama/ Dragoslav Petrović: Jugoslavija će se vraćati, zaživeće u novim formama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Beta; 15.11.2024.''<br>''“Ali, ja sam i danas ostala Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nebojša Popov]], sociolog<ref name=popov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 439.<br>''“Popov Nebojša, sociolog; viši naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društveni teoriju, Bg. (od '81); odgovorni urednik lista "Republika" (od '91); član Saveta Beogradskog univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Popović]], ekonomista, univerzitetski profesor<ref name=tpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 447-448.<br>''“Popović Tomislav, naučni savetnik, redovni profesor univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Puhalo]], anglista<ref name=puhalo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 455.<br>''“Puhalo Dušan, književni prevodilac; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Rački]], historičar, političar, katolički svećenik<ref name=racki1>Novak, Viktor: Franjo Rački u govorima i raspravama. Zagreb 1925, str. 126.<br>''“Naš ugovor ima se navlaš na to obazrijeti, da smo Jugoslovjeni, da nam je bolja budućnost samo u Jugoslovjenstvu.”''</ref><ref name=racki2>Novak, Grga (i drugi) (ur.): Spomenica. Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1866-1966. Zagreb 1966, str. 14.<br>''“Rački je bio ne samo velik učenjak nego i velik patriot u najširem smislu te riječi: Hrvat, Jugoslaven, Slaven.”''</ref><ref name=strossmayer-racki/><ref name=racki31>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 216.<br>''“Mi Jugoslovjeni razdijeljeni smo jezikom, ovom pravom dušom naroda, glavnim, često i jedinim sidrom narodnosti.”''</ref> * [[Ivan Radetić]], jezikoslovac<ref name=radetic1>Radetić, Ivan: Pregled hrvatske tradicionalne književnosti. Senj 1879, str. 199.<br>''“Ovo obće jamstvo ili poručanstvo počelo je kod zapadnih Slovjena; Čeha, Poljaka i Pomorana padati već XIII. vieka, dočim se kod nas Jugoslovjena imenice Hrvata i Srba po zakonu vinodolskom i Dušanovom još u XIV. vieku nalazilo, a gdješto se i do dana današnjega sačuvalo.”''</ref> * [[Božo Radman]], agronom<ref name=radman1>[https://www.glassrpske.com/lat/plus/teme/in-memoriam-mr-bozo-radman-do-posljednjeg-daha-posvecen-nauci-i-pravdi/348739 In memoriam - mr Božo Radman: Do posljednjeg daha posvećen nauci i pravdi] Glas Srpske. ''Mladen Karić; 30.01.2021.''<br>''“Ja sam univerzalista i kosmopolita. Nacionalno se osjećam kao Jugosloven. Ako me neko detaljnije pita, ja sam Bosanac. Ako ide još detaljnije, ja sam Krajišnik. Najdetaljnije, ja sam Banjalučanin. Nakon toga, nemojte me dalje pitati!”''</ref> * [[Duško Radosavljević]], politolog i predsjednik Saveza antifašista Vojvodine<ref name=dradosavljevic>[https://sav-ns.wixsite.com/sav2017/struktura-sav-a Struktura i rukovodstvo SAV-a] SAV - Savez antifašista Vojvodine.<br>''“Sremac, Srbin, Vojvođanin, Jugosloven i Evropljanin.”''</ref> * [[Ljubiša Rajić]], lingvist<ref name=rajic1>[http://www.slobodnaevropa.org/content/sta_znaci_multikulturalnost/2276177.html Šta znači multikulturalnost] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Biljana Jovićević; 16.01.2011.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji, tu sam odrastao, obrazovao se, oženio i dobio djecu. Nisam mogao biti ništa drugo nego Jugosloven, bez obzira što su moj otac i majka bili Srbi.”''</ref><ref name=rajic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 471.<br>''“Rajić Ljubiša, vanredni profesor za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Ribnikar]], fizikohemičar<ref name=sribnikar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 481.<br>''“Ribnikar Slobodan, akademik; redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Bg. (za pr. Nuklearna hemija i Fadiohemija). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Rot]], profesor psihologije<ref name=rot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 487-488.<br>''“Rot Nikola, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Obrad Savić]], filozof<ref name=obradsavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Obrad, viši predavač na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta, Bg.; generalni sekretar Beogradskog kruga i gl. urednik časopisa "The Belgrade circle". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Svenka Savić]], psihološkinja, lingvistkinja<ref name=ssavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 496.<br>''“Savić Svenka, redovni profesor Filozofskog fakulteta, N. Sad (za pr. Psiholingvistika, Analiza diskursa i Uvod u lingvistiku). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Ljubica Simaković]], univerzitetska profesorica<ref name=simakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 500.<br>''“Simaković Ljubica, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Kragujevac (za pr. Ekonomska filozofija i politika). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Đorđe Stanković]], povjesničar<ref name=djstankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 521.<br>''“Stanković Đorđe, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Istorija Jugoslavije); šef Katedre za istoriju Jugoslavije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dubravka Stojanović]], povjesničarka<ref name=dstojanovic1>[https://www.danas.rs/vesti/politika/demostat/dubravka-stojanovic-nismo-u-hladnom-ratu-vucic-nije-tito-a-ni-srbija-nije-jugoslavija/ Dubravka Stojanović: Nismo u Hladnom ratu, Vučić nije Tito, a ni Srbija nije Jugoslavija] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Demostat/Ivana Petronijević Terzić; 21.12.2022.''<br>''“Ni ja ne želim Jugoslaviju, ja jesam Jugoslovenka, ali ne želim Jugoslaviju zato što mislim da je njeni narodi nisu dorasli.”''</ref><ref name=dstojanovic2>[https://www.slobodnaevropa.org/a/most-nasledje-latinka-perovic-istorija-balkan-jugoslavija/32723484.html Latinka Perović - u Srbiji ignorisana i napadana, u regionu poštovana] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Omer Karabeg; 10.12.2023.''<br>''“Tek sam kasnije kroz duge razgovore s njom shvatila tu njenu poziciju bez obzira što se s njom na tom pitanju nisam slagala i ostala sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Svetomir Škarić]], profesor ustavnog prava<ref name=skaric1>[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=969BE953C56D4D4294BC6BE9769FDB93 Пратениците-торбеши бараат третман на помала етничка заедница]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Dnevnik. ''Tatjana Popovska; 18.09.2011.''</ref><ref name=skaric2>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=121810833459&id=9&setIzdanie=22161 Ин мемориам]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Nova Makedonija. ''Svetomir Škarić; 18.12.2010.''</ref> * [[Slobodan Šoja]], historičar<ref name=soja1>[https://unaworld.tv/video/reaktor-bih-jugonostalgija Jugonostalgija] Una televizija, emisija ''Reaktor BiH''. ''04.12.2023.''<br>''“Pa znate šta, ja mislim da je bolje reći da... da sam Jugosloven nego jugonostalgičar.”''</ref> * [[Jorjo Tadić]], istoričar<ref name=jtadic1>Тадић, Јорјо: [https://books.google.de/books?id=bzCZCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Сабласти круже Југославијом...], у: Историјски часопис, књ. 18 (1971), str. 48.<br>''“А још више зато што је мени лично сасвим свеједно да ли се нешто назива хрватским или српским, јер су за мене Срби и Хрвати један народ, без обзира што се о томе мислило или данас мисли, пише и прописује. Као Југословен, али не по линији државне већ по свом дубоком националном опредељењу, а и научном уверењу, јер сам то био и онда када смо о југословенској држави само сањали, сматрам да је ненаучно и смешно сврставати старе Дубровчане у Србе или Хрвате, а њихова културна дела, посебно књижевност, резервисати искључиво за једне или друге.“''</ref><ref name=tadic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 715-716.<br>''“Tadić Jorjo, dr filozofije, red. prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu za Opštu istoriju Novoga veka, dopisni član Srpske akademije nauka u Beogradu, dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, r. 1899 u Starom Gradu, Srez hvarski, Jugosloven.”''</ref> * [[Nevenka Tadić]], neuropsihijatar<ref name=ntadic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 568.<br>''“Tadić Nevenka, neuropsihijatar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Tesla]], izumitelj<ref name=tesla1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/nikola-tesla/30612584.html Svi hoće Nikolu Teslu] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Mila Đurđević/Una Čilić''.<br>''“Zbog toga, braćo i sestre, kao najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama, upućujem vam ovo pismo moleći vas da se odazovete pozivu predsjednika Roosevelta.”''</ref> * [[Rajko Tomović]], naučnik, robotičar<ref name=tomovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 585.<br>''“Tomović Rajko, akademik; direktor (sa N. Uzungoluom) Centra za multidisciplinarno praćenje pravaca razvoja informatike, Atina (od '96). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ljubinka Trgovčević-Mitrović]], povjesničarka<ref name=trgovcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 590.<br>''“Trgovčević Ljubinka, viši nauč. saradnik u Istorijskom institutu SANU, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=trgovcevic2>[https://www.danas.rs/kultura/vece-secanja-na-ljubinku-trgovcevic-1948-2022-istoricarka-putnica-zena-nadasve-prijateljica/ Veče sećanja na Ljubinku Trgovčević (1948-2022): Istoričarka, putnica, žena, nadasve prijateljica] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''J. J.; 06.03.2023.''<br>''“Rođena u njenom središtu, u Bosni, u Sarajevu, ostala je Jugoslovenka do kraja.”''</ref> * [[Milan Trtanj]], fizikohemičar<ref name=trtanj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 593-594.<br>''“Trtanj Milan, rukovodilac Laboratorije za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje Instituta za nuklearne nauke "Vinca". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vladeta Urošević]], fizičar<ref name=urosevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 598.<br>''“Urošević Vladeta, osnivač i direktor preduzeća "Metrologia". […] P: Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Vejvoda]], politikolog<ref name=vejvoda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Vejvoda Ivan, politikolog; profesor na Syssex [sic!] University, Engleska (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vejvoda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Vejvoda I. Ivan, politikolog; istraživač u Institutu za evropske studije u Beogradu (r. 27. XII 1949, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vuk Vernić]], sociolog, revolucionar<ref name=vernic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 65.<br>''“Vernić Vuk, borac u prištapskim jedinicama VŠ, neutvrđenog mesta rođenja, profesor na Pravnom fakultetu u Zagrebu, Jugosloven, u NOV došao krajem marta 1943. iz ustaškog logora Jasenovac razmenom za zarobljene Nemce.”''</ref> * [[Radina Vučetić]], historičarka<ref name=vucetic1>[https://www.pressreader.com/serbia/nin/20200806/281706912025220][http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=102354064] Неорадикалски рикверц води у провалију [[НИН]]. ''Радмила Станковић; 06.08.2020.''<br>''“Радина Вучетић је имала ту срећу: предмет њеног научног интересовања је превасходно Југославија, Краљевина и она социјалистичка, а за себе једнако каже да је Југословенка јер је рођена и васпитана у тој земљи, јер је формирана у југословенском духу и не може за првих двадесет година свог живота да каже „пуј, пике, више не важи“.”''</ref><ref name=vucetic2>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''Jesi ti Jugoslovenka? - “Jesam, da. To moram da pomenem.”''</ref> * [[Sreten Vujović]], sociolog<ref name=svujovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 628.<br>''“Vujović Sreten, sociolog; redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (od '92); član Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Emir Zelenhasić]], univerzitetski profesor<ref name=zelenhasic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 643-644.<br>''“Zelenhasić Emir, redovni profesor Građevinskog fakulteta, Subotica (za pr. Hidrologija i Osnovi hidrotehnike); šef Katedre za hidrotehniku. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=zelenhasic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 542.<br>''“Zelenhasić F. Emir, redovni profesor i šef Katedre za hidrotehniku Građevinskog fakulteta u Subotici (r. 9. X 1938, Prokuplje). Jugosloven, Musliman.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Babukić.jpg|Vjekoslav Babukić Datoteka:Jovo Bakic-mc.rs.jpg|Jovo Bakić Datoteka:Franjo Bradaška.jpg|Franjo Bradaška Datoteka:Jurij Caf.jpg|Oroslav Caf Datoteka:Vladimir Ćorović.jpg|Vladimir Ćorović Datoteka:Dejan Djokic LMU Book presentation.jpg|Dejan Đokić Datoteka:Ivan Filipović 1892 Mayerhofer.png|Ivan Filipović Datoteka:Andrej Grubačić at the SF anarchist bookfair 2010 (cropped).jpg|Andrej Grubačić Datoteka:Fran Ilešič.jpg|Fran Ilešič Datoteka:JanezicAnton.jpg|Anton Janežič Datoteka:Ivan Klajn.jpg|Ivan Klajn Datoteka:Fran Kovačič.jpg|Fran Kovačič Datoteka:Ivan Kukuljevic Sakcinski 1889 Mukarovsky.png|Ivan Kukuljević Sakcinski Datoteka:Kurepa georg2 (cropped).jpg|Đuro Kurepa Datoteka:Sime Ljubic 1885 Mayerhofer.png|Šime Ljubić Datoteka:MacunIvan.jpg|Ivan Macun Datoteka:Matija Majar (2).jpg|Matija Majar Datoteka:Vojinmilic.jpg|Vojin Milić Datoteka:Ivan Navratil.jpg|Ivan Navratil Datoteka:Nebojsa Popov-mc.rs.jpg|Nebojša Popov Datoteka:Božidar Jezernik 02.jpg|Božidar Jezernik Datoteka:Franjo_Rački_1897_Th._Mayerhofer.png|Franjo Rački Datoteka:Ljubiša Rajić.jpg|Ljubiša Rajić Datoteka:Dubravka Stojanović.jpg|Dubravka Stojanović Datoteka:Nevenka Tadić.jpg|Nevenka Tadić Datoteka:Tesla circa 1890.jpeg|Nikola Tesla Datoteka:Rajko Tomovic.jpg|Rajko Tomović Datoteka:Ivan Vejvoda - July 2015 (cropped).jpg|Ivan Vejvoda </gallery> </center> == Novinarstvo i publicistika == * [[Mihailo Bjelica]], novinar, univ. profesor<ref name=bjelica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjelica Mihailo, naučni savetnik u Institutu za političke studije, Bg.; redovni profesor Fakulteta političkih nauka, Bg. (za pr. Istorija novinarstva). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Božičković]], novinarka<ref name=bozickovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Božičković Olga, slobodni novinar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Burzan]], novinar<ref name=burzan1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 68.<br>''“Burzan Nikola, novinar; urednik-komentator u Spoljno-političkoj rubrici "Naše Borbe". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Angelina Čakširan]], novinarka<ref name=caksiran1>[https://www.mojnovisad.com/gradske-face/angelina-caksiran-novinar-i-urednik-pisanje-mora-imati-svrhu-i-poruku-jer-to-je-pravo-novinarstvo-id43596.html Angelina Čakširan, novinar i urednik: Pisanje mora imati svrhu i poruku jer to je pravo novinarstvo] mojnovisad.com ''Aleksandar Jovanović; 12.11.2021.''<br>''“Kao Jugoslovenka, što sam ostala do danas, prezirala sam svaki nacionalizam, srpski, hrvatski, bilo koji. To nas je i dovelo do raspada zemlje koja je definitivno bila najlepša na svetu. U svakom pogledu.”''</ref> * [[Đorđe Dragojlović]], novinar<ref name=dragojlovic1>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sto-ce-kerum-na-ovo-reci-vojvodjanski-novinar-osniva-nacionalno-vijece-jugoslavena/462207.aspx Što će Kerum na ovo reći: Vojvođanski novinar osniva Nacionalno vijeće Jugoslavena] Index. ''27.11.2009.''</ref> * [[Milovan Đilas]], publicista, politički disident, političar, revolucionar<ref name=mdjilas1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-53066157 Milovan Đilas: „Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire“] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 17.07.2020.''<br>''“Đilas je bio Crnogorac, Srbin i Jugosloven. Ali je po svom značaju daleko prevazilazio jugoslovenske okvire, pa iako zvuči kao kliše, može se reći da je bio građanin sveta, pre svega onog sveta koji se borio za slobodu, pravdu i društvenu jednakost.”''</ref> * [[Jug Grizelj]], novinar<ref name=grizelj1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 144.<br>''“Grizelj, I. Jug, novinar (r. 2. VIII 1926, Vrlika). Jugosloven.”''</ref><ref name=grizelj2>[https://www.vreme.com/vreme/jug-grizelj-1926-1991/ Venci i reči za velikana novinarstva] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Živorad Kovaćević; br. 12, 14.01.1991.''<br>''“Jug Girzelj je bio Jugosloven u najboljem smislu te reči Zato je toliko voleo Beograd — onaj široki, neuskogrudi, neprovincijalni, tolerantni, kosmopolitski Beograd. Bio je ponosan što je Beograđanin. Njegov zvezdani čas je bio kad su kolege odlučile da on, po krvi Hrvat i Italijan, po ljudskom opredeljenju Jugosloven, bude predsednik Udruženja novinara Srbije.”''</ref> * [[Dinko Gruhonjić]], novinar i univerzitetski profesor<ref name=gruhonjic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/a-vi-sto-biste-da-nas-koljete-vi-ste-dinko-sakic-autorski-tekst-dinka-gruhonjica-o-tome-sta-je-zaista-rekao-u-dubrovniku/ A vi, što biste da nas koljete, vi ste Dinko Šakić: Dinko Gruhonjić za Danas o tome šta je zaista rekao u Dubrovniku] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 25.03.2024.''<br>''“Ja sam dete bratstva i jedinstva, moja jedina domovina bila je i ostala Jugoslavija, a ja sam Jugosloven, Bosanac i Vojvođanin. Nikada nisam prestao da verujem u bratstvo i jedinstvo naših naroda i narodnosti.”''</ref><ref name=gruhonjic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/hulje-vrebaju-iz-mraka-i-krecu-se-u-coporima/ Hulje vrebaju iz mraka i kreću se u čoporima] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 05.12.2020.''<br>''“Ja sam Jugosloven, dakle apatrid. Ali, odavno sam shvatio da je Jugoslavija bila prirodna tvorevina, a da su ove banane u kojima živimo totalno neprirodne.”''</ref><ref name=gruhonjic3>[https://autonomija.info/dinko-gruhonjic-danas-je-sveti-avnoj-ideja-jugoslavije-je-ideja-slobode/ Dinko Gruhonjić: Danas je sveti AVNOJ – ideja Jugoslavije je ideja slobode] Autonomija. ''Dinko Gruhonjić; 29.11.2021.''<br>''“Kao Jugosloven, kažem da Jugoslavija nije bila savršena. Ali se mogla “popraviti”. A ovo, ovo što su nam servirale ubice Jugoslavije kao “novu normalnost”, e to je potpuno nepopravljivo!”''</ref> * [[Zdravko Huber]], novinar, urednik<ref name=huber1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 165.<br>''“Huber Zdravko, novinar, urednik u "Našoj Borbi". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dejan Ilić]], izdavač i urednik<ref name=dilic1>[https://pescanik.net/razgovor-u-jajcu/ Razgovor u Jajcu] Peščanik. ''Dejan Ilić; 26.07.2017.''<br>''“Da li to što sam Jugosloven isključuje mogućnost da budem Srbin?”''</ref> * [[Viktor Ivančić]], novinar<ref name=ivancic1>[https://www.021.rs/story/Info/Srbija/260982/Dezulovic-To-sto-radi-Vesic-moze-i-Baka-Prase.html Dežulović: To što radi Vesić može i Baka Prase] Portal 021. ''Danas; 15.12.2020.''<br>''“Inače, taj princip, da dobri Hrvati iz srpske perspektive smeju da seru samo po Hrvatskoj i njenim gradovima, i obratno, da je dobrim Srbima iz hrvatske perspektive dopušteno da seru isključivo po Srbiji i njenim gradovima, za mene je nakaradan. Ja se kao Jugosloven zalažem za to da svi seremo po svima, slobodno, velikodušno, bez kočnica i ustezanja.”''</ref> * [[Željko Ivanović]], novinar<ref name=zivanovic1>[https://www.nedeljnik.rs/priblizite-mi-to-kako-se-covek-oseca-ko-crnogorac-zeljko-ivanovic-u-novom-nedeljniku/ „Približite mi to, kako se čovek oseća ko Crnogorac?“ Željko Ivanović u novom Nedeljniku] Nedeljnik. ''Veljko Miladinović; 13.01.2024.''<br>''“Ja sam bio Jugosloven. I danas sam u kulturološkom smislu Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Kirigin]], novinar, publicist, revolucionar<ref name=kirigin1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 317.<br>''“Kirigin Josip, novinar, šef dopisništva zagrebačkog Vjesnika u Beogradu, rez. kapetan, r. 1918 u Australiji, Jugosloven.”''</ref> * [[Ferdo Kočevar]], publicist<ref name=kocevar1>Žavčanin, K. [Ferdo Kočevar (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QafI8q6cWMCSYx5DASe5f4K9LHOzIvL2AH58YK0c7JYOkjJ7oZB_OTlRLbYsgT45Daa8UMBStsfx3pi2R9XZ7VFaUKFuoXfoeB2HQLn2j4NThGNY-GJv5JNACbJCNEhYJrBiCsAH9AQDPYDdn1be2GLBSUNd5tP1cFAY5VS6-FfgGs4mJiar0TuMEbqaYjlaWHj3R3SIm_8EUuu3jtoEpL2YMm_-8bETpnDxn990Z8ZR92XZcOJrRiwvfQ9Mob_AcKF4R4vM6KinlM9V2sgsh4VeP5LR10FjGptp9KroUmjhDomEeJw Jugoslavenska akademija], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XIX. list 19 (08.05.1861), str. 150.<br>''“Mi Jugoslovani smo v tem obziru v dosta hujem položaji. […] Naravno je tedaj, da so zadobile te sosedne slovstva pretežni upljiv v nas Jugoslovane in sicer na veliko škodo in nevarnost za našo narodnost.”''</ref> * [[Mahmud Konjhodžić]], novinar, publicist<ref name=konjhodzic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 331.<br>''“Konjhodžić Mahmud, novinar, r. 1905 u Ljubuškom, srez Mostar, Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Kos]], publicist<ref name=kos1>A[nton]. K[os]. Cestnikov: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-I14QC4EA/fa8e646f-84d3-473a-9ea7-ebcbed6d420a/PDF Poljodelstvo in kemija], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 53 (04.07.1857), str. 210.<br>''“Tudi mi Jugoslovani se moremo sponašati z možem, ki po vsej pravici zaslužuje, da ga v vesrto Mezzofantov vredimo.”''</ref> * [[Boro Krivokapić]], novinar<ref name=krivokapic1>[https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven Boro Krivokapić, poslednji Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208063744/https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven |date=2023-02-08 }} XXZ magazin. ''Milivoj Bešlin; 28.11.2018.''<br>''“Ja sam bio i ostao prije svega Jugosloven”, neretko je ponavljao.''</ref> * [[Sergije Lukač]], novinar, univ. profesor<ref name=lukac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 281.<br>''“Lukač Sergije, novinar; redovni profesor FPN, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven-Srbin, […].”''</ref> * [[Svetlana Lukić]], novinarka<ref name=lukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 283.<br>''“Lukić Svetlana, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika za program Radija "B-92" (od '96). [...] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Petar Luković]], novinar<ref name=lukovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 284.<br>''“Luković Petar, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika lista "Vreme". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Marković (novinar)|Tomislav Marković]], novinar i književnik<ref name=tmarkovic1>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2022/10/21/budimo-jugosloveni-iako-smo-srbi Budimo Jugosloveni iako smo Srbi] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Tomislav Marković; 21.10.2022.''<br>''“Izjašnjavajući se kao Jugosloveni po nacionalnosti podrivamo totalitarnu ideju nacionalnog identiteta, a o njenoj totalitarnosti dovoljno govori masovna histerija protiv jugoslovenstva kojoj svedočimo. […] Budimo Jugosloveni, iako smo Srbi.”''</ref> * [[Rusko Matulić]], publicista<ref name=matulic1>[https://www.vreme.com/vreme/poslednji-odlazak-jugoslovenskog-emigranta/ Poslednji odlazak jugoslovenskog emigranta] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Petar Lađević; broj 1283, 06.08.2015.''<br>''“Tridesetog jula ove godine u Nju Džersiju je umro veliki Jugosloven, istinski borac za ljudska prava, najbliži saradnik pokojnog Mihajla Mihajlova, saradnik i prijatelj Saveza Oslobođenje i jedan od najrespektabilnijih izučavalaca i sakupljača različitih izvora za stvaranje celovite slike o demokratskoj Jugoslaviji; politički emigrant koji je čitav život posvetio intelektualnoj i ljudskoj borbi za demokratsku Jugoslaviju.”''</ref> * [[Mihajlo Mihajlov]], publicista, politički disident<ref name=mihajlov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 321.<br>''“Mihajlov Mihai [sic!], publicista; viši naučni saradnik u Elliott Schoo [sic!] of International Affairs, Vašington (od '94); član Centralnog komiteta Socijaldemokrata Amerike. […] Rus po rođenju, Jugosl. po opredeljenju; […]”''</ref> * [[Živko Milić]], novinar, publicista<ref name=milic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 452.<br>''“Milić Živko, novinar, urednik «Borbe», član upravnog odbora Saveza novinara Jugoslavije, rez. kapetan, r. 1923 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Avdo Mujčinović]], novinar i pozorišni kritičar<ref name=mujcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 366.<br>''“Mujčinović Avdo, pozorišni kritičar u listu "Politika ekspres", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Rizinger]], novinar<ref name=rizinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rizinger Ivan, muzički urednik Radio Kruševca (od '89), revije "Pobeda" (od '90) i diskografske kuće "Take It Or Leave It", Bg. (od '95). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Teofil Pančić]], novinar<ref name=pancic1>[https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ Teofil Pančić za Karakter: Moja lista pet najboljih novinara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203054707/https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ |date=2022-12-03 }} Karakter. ''Karakter; 03.12.2021.''<br>''“Aludirate na moj tekst u kome sam objasnio da su entiteti složeniji i da ne mora da bude samo jedan, jer sam ja celog života i Srbin i Vojvođanin i Jugosloven i da ne vidim u čemu je tu problem. Na popisima sam se uvek izjašnjavao kao Srbin, ali sad dolazim u iskušenje da se pomalo iz inata izjasnim kao Vojvođanin. Ako nacionalistima to već toliko smeta, onda malo da ih iritiram.”''</ref><ref name=pancic2>[https://slobodnarec.rs/2021/08/31/teofil-pancic-srpstvo-vojvodjanstvo-i-ostale-koske/ Srpstvo, vojvođanstvo... i ostale koske] Slobodna reč. ''Teofil Pančić; 31.08.2021.''<br>''“A identiteti mogu da budu složeni, višestruki i isprepleteni, sve u jednom čoveku, i to ne nužno zato što ovaj ima „mešano poreklo“ po oveštalim etnocentričnim standardima. Evo, znam po sebi: u svakoj bih prilici mogao reći za sebe, i na svakom bih se popisu stanovnišva – ako se takvo izjašnjavanje već traži – mogao izjasniti i kao Srbin i kao Vojvođanin i kao Jugosloven, i ne bih nikada slagao baš ništa.”''</ref> * [[Vlado Ribnikar]], novinar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Milorad Roganović]], novinar<ref name=roganovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Roganović Milorad, novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dževad Sabljaković]], novinar i književnik<ref name=sabljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 490.<br>''“Sabljaković Dževad, književnik, književni kritičar i novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dragoslav Simić]], novinar<ref name=dsimic1>[https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ Bez Jugoslovena na popisu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014223724/https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ |date=2022-10-14 }} Forum - Portal građanske Srbije. ''D. B.; 12.10.2022.''<br>''“Redakciji Portala Forum javio se kolega Dragoslav Simić (Radio Beograd) i rekao da mu je pre dva dana došla popisivačica kojoj je na pitanje o nacionlanosti odgovorio da je Jugosloven.”''</ref> * [[Tamara Skrozza]], novinarka<ref name=skrozza1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/nazalost-jedinica-sam-tamara-skrozza-o-odrastanju-u-somboru-i-tome-kako-je-posao-birao-nju-a-ne-ona-njega/ „Nažalost, jedinica sam“: Tamara Skrozza o odrastanju u Somboru i tome kako je posao birao nju, a ne ona njega] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 16.04.2023.''<br>''“Dete sam iz mešovitog braka, nisam krštena, vaspitavana sam i uvek sam se izjašnjavala kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karel Slanc]], publicista, političar<ref name=slanc1>Slanc, Karel: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-S4HN0TV0/959837c4-8301-4745-ada5-32ea3243c15d/PDF Avstrijski Jugoslovani in morje.] Gorica 1912, str. 11.<br>''“Zdaj, ko ste Avstriji priklopljeni Bosna in Hercegovina, nas je v državi precej Jugoslovanov.”''</ref> * [[Jelena Sofronijevic]], novinarka<ref name=sofronijevic1>[https://vittles.substack.com/p/yugonostalgic-cuisine Yugonostalgic Cuisine] (na engleskom) Vittles. ''Natasha Tripney; 23.08.2021.''<br>''“Sofronijevic regards herself as Yugoslav, though she was born in the UK in 1998.”''</ref> * [[Grujica Spasović]], novinar, urednik<ref name=spasovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 514.<br>''“Spasović Grujica, novinar; dopisnik Švedskog radija (od '89). […] P: Jugosloven, […].''</ref> * [[Gordana Suša]], novinarka<ref name=susa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 549.<br>''“Suša Gordana, novinar i komentator; novinar u listu "Naša Borba"; urednik Video nedeljnika "VIN"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije i Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Hari Štajner]], novinar<ref name=stajner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 562-563.<br>''“Štajner Hari, novinar; spoljnopolitički komentator lista "Vreme"; direktor "Medija centra", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=stajner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 477.<br>''“Štajner T. Hari, novinar, urednik spoljnopolitičke rubrike lista Vreme (r. 28. V 1930, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Zaharije Trnavčević]], novinar<ref name=trnavcevic1>[http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/mogu_li_jugosloveni_postati_etnicka_zajednica.26.html?news_id=272880 Mogu li Jugosloveni postati etnička zajednica?] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Katarina Živanović; 13.12.2013.''<br>''“Trnavčević se, inače, izjašnjava kao Jugosloven. Jedan je od 23.303 koliko ih po poslednjem popisu ima u Srbiji.”''</ref> * [[Pavel Turner]], publicist<ref name=turner1>Turner, Pavel (Dr. Ahasverus): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-FNQV7UL2/a4dbb24c-fb60-4883-89f7-5642a8a8d5d0/PDF Beseda o jugoslovanskih razmerah], u: Kres, godina 1 br. 7 (1881), str. 396.<br>''“Mi Jugoslovani bi se vselej morali naravno najbližje rodne brate čutiti in po tem čutenji bi se moralo naše strmljenje in občenje med seboj ravnati, pa je li tako?”''</ref> * [[Boris Varga]], novinar, politolog<ref name=varga1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/boris-varga-privilegija-je-danas-biti-u-manjini/ Boris Varga: Privilegija je danas biti u manjini] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 29.09.2019.''<br>''“U Ukrajini sam među majdanistima kao neko ko se deklariše među ostalom i kao Jugosloven, Rusin i ukrajinski levičar, što je prema uspostavljenim tamošnjim stereotipima skoro sve do ekscesa potpuno isključivo.”''</ref> * [[Vekoslav Vakaj]], publicist<ref name=vakaj1>Vakaj, Vekoslav: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-RSB1W1PC/7e8d6513-919f-4967-b288-eaa869d44904/PDF Jugoslovani v zlati Pragi in slavnem Velegradu. Potopisne črtice.] Maribor 1886, str. 58.<br>''“Jugoslovani smo obljubili tukaj pri altarju slovanske vzajemnosti: da se hočemo napiti tukaj slovanskega rodo- in domoljubja.''</ref> * [[Gordana Vujović]], novinarka, književnica<ref name=gvujovic1>[https://primorski.me/info/kultura/gordana-vujovic-jugoslovenka-zivi-u-meni-srcem-sam-pisala-tako-je-bilo-napisano-u-libru/ Gordana Vujović: Jugoslovenka živi u meni, srcem sam pisala “Tako je bilo napisano u libru”] Primorski Portal. ''Biljana Dabić; 10.09.2024.''<br>''“U duši sam bila i ostala Jugoslovenka i umrjeću kao Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG|Milovan Đilas Datoteka:Dinko Gruhonjić.jpg|Dinko Gruhonjić Datoteka:ViktorIvancic.jpg|Viktor Ivančić Datoteka:Ferdo Kočevar.jpg|Ferdo Kočevar Datoteka:Anton Kos Cestnikov.jpg|Anton Kos Datoteka:Petar lukovic gm.jpg|Petar Luković Datoteka:Mihajlo Mihajlov wiki photo.jpg|Mihajlo Mihajlov Datoteka:Teofil Pancic-mc.rs.jpg|Teofil Pančić Datoteka:Karel Slanc.jpg|Karel Slanc Datoteka:Gordana Susa-mc.rs.jpg|Gordana Suša Datoteka:Zaharije Trnavčević.jpg|Zaharije Trnavčević </gallery> </center> == Obaveštajstvo == * [[Vojin Đurašinović]], obavještajac, revolucionar<ref name=djurasinovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 166.<br>''“Đurašinović Vojin-Kostja, inspektor u Državnom sekretarijatu za unutrašnje poslove NR Srbije, r. 1919 u Bastaji, srez Daruvar, Jugosloven.”''</ref> == Odvjetništvo == * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]], advokat, borac za ljudska prava<ref name=spopovic1>Stehlík, Petr: Jugoslavenstvo Srđe Popovića kao temelj suvremenog promišljanja jedne naizgled umirovljene ideje, u: Štěpánek, Václav (ur.): Савремена српска и чешка славистичка истраживања. Реферати са Kолоквијума Београд–Брно одржаног 21. октобра 2021. на Филoлошком факултету Универзитета у Београду./Současná srbská a česká slavistická bádání. Příspěvky z Kolokvia Brno–Bělehrad, které se konalo 21. října 2021 na Filologické fakultě Univerzity v Bělehradě. Edice Brno–Bělehrad, sv. 2. Brno 2021, str. 73.<br>''“Oduvek sam bio Jugosloven. Prvo što sam u životu naučio bilo je kako se zovem, u kojoj ulici stanujem i to da sam Jugosloven. Druga stvar je bio režim prema kome sam bio vrlo kritičan. Najveći problem Jugoslavije bio je u tome što ona nije mogla da postane demokratska država. Desimir Tošić je to jednom lepo rekao: ‚Ideja Jugoslavije je bila velika, ali smo mi, nažalost, bili mali’.”''</ref><ref name=spopovic2>[https://www.vreme.com/vreme/advokat-od-lika-i-dela/ Advokat od lika i dela] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Aleksandar Ćirić; 02.12.2010.''<br>''“Neočekivano za mnoge, Srđa Popović otkriva da je oduvek bio Jugosloven, mada je imao problem "s tom vrstom identifikacije".”''</ref><ref name=spopovic3>[http://pescanik.net/2013/10/srda-popovic-intervju/ Srđa Popović – intervju] [[Peščanik]]. ''Esquire; 19.10.2013.''<br>''“Srđa Popović nikada nije odustao od svog opredeljenja da se izajšnjava kao Jugosloven, ali ni tome ne prilazi olako, jednostrano.”''</ref><ref name=spopovic4>[https://www.monitor.co.me/sra-popovi-i-tadeu-mazovjecki-odlazak-boraca-za-ljudska-prava/ Srđa Popović i Tadeuš Mazovjecki, odlazak boraca za ljudska prava] Monitor. ''Tamara Kaliterna; 01.11.2013.''<br>''“Srđa Popović se do kraja izjašnjavao kao Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Srđa Popović advokat.jpeg|Srđa M. Popović </gallery> </center> == Politika == === 21. vijek === * [[Miroslav Kopečni]], političar, bivši diplomat<ref name=kopecni1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 239.<br>''“Kopečni Miroslav, direktor Instituta za nuklearne nauke "Vinča". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Subotić]], politički aktivista<ref name=subotic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/ni-od-mramora-ni-od-gvozdja-vec-covek-od-principa/ Ni od mramora, ni od gvožđa, već čovek od principa] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Duško Radosavljević; 10.12.2019.''<br>''“Po svome ličnom opredeljenju, i to je stalno naglašavao, Đorđe je bio Rumljanin, Sremac, Vojvođanin i Jugosloven. To je ono što ga je određivalo, činilo njegovu ličnost, opredeljivalo stavove i ponašanje.”''</ref> === 20. vek === * [[Božidar Adžija]], političar, revolucionar, publicist<ref name=adzija1>Prpić, Ivan (ur.): Komunisti o fašizmu (1919-1940). Zagreb 1976, str. 25.<br>''“Ali budući da talijanski fašizam postaje sve više predstavnikom službene Italije i kao takav ulazi u redove organizirane svjetske reakcije, koja se u unutarnjoj politici svake pojedine države svojim socijalnoreakcionarnim ciljevima i tendencijama, a u vanjskoj politici svojim imperijalističkim težnjama, sprema na jaku ofenzivu protiv općeg mira i demokracije, to je potrebno, naročito nama Jugoslavenima, da budnim okom pratimo razvoj fašističkog pokreta u Italiji, jer on može sutra-prekosutra, pobratimljen sa Horthyjevim »probuđenim Mađarima«, ugroziti mirni razvoj našeg državnog života.”''</ref> * [[Milka Agbaba]], političarka, revolucionar<ref name=agbaba1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 63.<br>''“Agbaba T. Milka (Izborni srez begejski, APV – NRS), politički radnik, rođena u siromašnoj seljačkoj porodici 24-XI-1921 godine u Banatskom Karađorđevu, APV – NRS. Jugoslovenka.”''</ref><ref name=agbaba2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Agbaba Milka, nar. poslanik Savezne narodne skupštine za Srez begejski, član CK SK Srbije, pretsednik Saveza društava prijatelja dece i omladine za APV, r. 1921 u Banatskom Karađorđevu, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Džemal Bijedić]], političar, revolucionar<ref name=bijedic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 57.<br>''“Bijedić Džemal, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član Izvršnog veća NR BiH, pretsednik Sreskog NO u Mostaru, član CK SK BiH, član Saveznog odbora Saveza boraca NOR, član Pretsedništva [sic!] Glavnog odbora SSRN BiH, rez. potpukovnik, r. 1917 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Broz Tito]], državnik, revolucionar, vojskovođa<ref name=Tito1>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 179-180.<br>''“Tito je bio Jugoslaven na jedan novi način, i kao državnik, i kao politički čovjek, i naprosto kao čovjek. […] Za vrijeme rata ustaše su nastojali prikriti Titovo hrvatsko porijeklo. On sam ga nije krio: kad je došao u oslobođeni Beograd svi su znali koje je nacionalnosti. Nije to previše isticao niti je smatrao da je to najvažnije. U nekim je prilikama ipak govorio o tome: i o svojoj nacionalnosti i o jugoslavenstvu. Postoje tri njegove veće izjave kojima se može poslužiti na različite načine. Prva je negdje s kraja pedesetih ili početka šezdesetih godina (objavio ju je zagrebački tjednik »Danas« na Titov devedeseti rođendan, 25. V 1982, bez preciznije datacije): »Tko hoće da bude Jugoslaven, neka bude Jugoslaven, kome to smeta. Ne smije se, naravno, to forsirati, na isti način kao što se tome ne treba ni suprotstavljati. I važno je da se zna da to ne može biti nacionalno opredjeljenje. I ja kažem da sam Jugoslaven. I to ću uvijek kazati, što ne znači da sam zaboravio da sam rođen u Zagorju, da sam po nacionalnosti Hrvat. Bitno je što radim i čemu težim«... 1. marta 1971. dao je još jednu izjavu o tome, koja, ako se ne varam, tada nije odmah puštena u javnost: »Ja sam protiv svakog pritiska u pogledu nacionalnog opredjeljenja, tj. da se ljudi moraju izjašnjavati da pripadaju ovoj ili onoj naciji. Ima čitav niz ljudi kojima to smeta. Dobro je da se ljudi, opredjeljuju, jer se od toga ne može pobjeći. Ja sam rođen u Hrvatskoj, kao i moji preci, u Zagorju. To svi znaju. Ali, ja sam Jugosloven, po svojoj funkciji, po svemu. I ne samo to. Ja sam internacionalista.« (navedeno prema »Politici«, Beograd 4. V 1982). Treća izjava, kojom se najviše operira, izgovorena je vrlo spontano, možda čak s ljutnjom, u jeku najveće poslijeratne međunacionalne krize u nas: u ljeto 1971, na manevrima »Sloboda 71«. Ona se u ponečem razlikuje od prve te se obično i citira s različitom namjerom: »Bilo je slučajeva da se počelo zaboravljati da smo mi Jugoslavija. Govorilo se o republici, a o Jugoslaviji se ćutalo. Bilo je skoro sramota da se prizna da si Jugosloven. Ja za sebe kažem: ja sam Jugosloven i ništa drugo ne mogu biti. Ja sam Jugosloven i po svojim obavezama, po svom položaju a i po svom duhu. Ali, ja nisam zatajio ni da sam rođen u Hrvatskoj. Zašto da sada ističem da sam Hrvat. Ja sam odrastao u Jugoslaviji u sredini radničke klase. A takvih ima stotine hiljada.« Razlika između prve i treće izjave posve je razumljiva: kad je zajedništvo dovedeno u pitanje, pogotovo kad je u krizi, Titu je jugoslavenstvo važnije nego nacionalnost. Da to nije bilo tako, zar bi bila moguća 1941, NOB, AVNOJ i sve drugo.”''</ref><ref name=Tito2>Ičević, Dušan: Savremeni smisao jugoslovenstva, u: Socijalizam, god. 30 br. 10 (1987), str. 57.<br>''Prigovara što se tada, 1969. godine, sve manje čuje riječ Jugoslavija, a piše i govori pretežno o federaciji: »Mi moramo jače isticati Jugoslaviju. Mi smo Slovenci, Hrvati, Srbi, Makedonci, Crnogorci i drugi, ali smo svi ujedno i Jugosloveni, svi smo građani socijalističke Jugoslavije... […].''«</ref> * [[Vice Buljan]], političar, revolucionar<ref name=buljan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Buljan Vice, nar. posl. Saveznog veća Savezne narodne skupštine za srez Sinj, r. 1905 u Sinju, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 180-181.<br>''“Uostalom, on nije bio jedini koji se u presudnim trenucima naše historije iskazao kao Jugoslaven. To je slučaj velikog broja njegovih najbližih drugova i suboraca koji su se u raznim prilikama u ratu i poratnim godinama, izjasnili na isti način: Kosta Nađ, Koča Popović, Svetozar Vukmanović-Tempo, Petar Drapšin, Peko Dapčević, Ivan Gošnjak, Vice Buljan, Vicko Krstulović, Avdo Humo, Osman Karabegović, Vlado Popović, Rato Dugonjić, Ivo i Jurica Ribar, dr Ivan Ribar, Grga Jankes, Zaim Šarac, Vlado Ribnikar, Šefket Maglajlić, Uglješa Danilović, Veljko Vlahović i mnogi drugi.”''</ref> * [[Uglješa Danilović]], političar, revolucionar<ref name=danilovic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 95.<br>''“Danilović J. ing. Uglješa (poslanik Veća naroda iz NR BiH), inženjer agronomije, rođen 7-II-1913 god. u selu Gnionici, srez Modriča, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Peko Dapčević]], političar, diplomata, general-pukovnik, revolucionar<ref name=dapcevic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 96.<br>''“Dapčević J. Peko (Izborni srez žički, NRS), general-pukovnik, rođen 25-VI-1913 god. u Ljubotinju, kraj Cetinja, NR CG. Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Drapšin]], revolucionar, general-lajtnant<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Ratomir Dugonjić]], političar, revolucionar<ref name=dugonjic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 102.<br>''“Dugonjić I. Ratomir (poslanik Veća naroda iz NR BiH), pravnik, rođen 10-I-1916 god. u Trebinju, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Đuro Đaković]], politički djelatnik<ref name=djakovic1>Broz Tito, Josip: Sekretar mjesnog komiteta, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_1.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 1. Zagreb 1982, str. 17.<br>''»Ne treba zaboraviti ni to da mi Jugoslaveni imamo jednu rđavu osobinu«, rekao je Đaković, »a to je da sve odluke i prijedloge jednoglasno usvajamo ali ih ne provodimo u djelo«.''</ref> * [[Avdo Humo]], političar, revolucionar, general-major u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Sava Kosanović]], političar, diplomata<ref name=skosanovic1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 410-411.<br>''“Данас кад побеђује принцип самоодређења народа, када је тај принцип постављен за темељ Уједињених нација, када се уклања супремација оних који мисле да су супериорни, у томе часу ми Југословени, без разлике, Срби, Хрвати, Словенци, Македонци, ми Југословени не можемо да вјерујемо, да се народу који je политички зрео, који je цивилизован, који je показао и крвавим жртвама и крвавом борбом вољу своју да се уједини ca својом целином националном, да се томе народу та воља не испуни.”''</ref> * [[Hinko Krizman]], političar<ref name=krizman1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 71.<br>''“Moja vjera kao Hrvata, Jugoslovena, kao samostalnog demokrate bila je uvijek da jedinstvo Jugoslavije leži u demokratskoj i socijalnoj pravdi.”''</ref> * [[Vicko Krstulović]], političar, revolucionar, general<ref name=krstulovic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 48.<br>''“Krstulović Marka Vicko, komandant rasformirane 9. dalmatinske divizije, na raspoloženju u VŠ, rođen 1905, Split, radnik, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1922, član CK KPJ od 1940, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a, krajem rata ministar u vladi NR Hrvatske.”''</ref><ref name=krstulovic2>Mihaljević, Josip: Dometi i granice kritičke misli u KPJ (SKJ) - Slučaj Vicko Krstulović, u: Republika, br. 480–483 (2010), str. 15-26. ''<br>''“Stoga, iako je etnički bio Hrvat, u nacionalnom smislu smatrao se Jugoslavenom.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Grga Jankes]], političar, revolucionar<ref name=jankes1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 270.<br>''“Jankes Grga, nar. poslanik Saveznog veća Savezne nar. skupštine, pretsednik Odbora za pritužbe i žalbe, član Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida, r. 1906 u Ivanskoj, srez Bjelovar, Jugoslovan [sic!].”''</ref><ref name=jankes2>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 122.<br>''“Jankes Đ. Grga (Izborni srez Bjelovar NRH), politički radnik, rođen 12-III-1906 u Ivanskoj, Srez bjelovarski, NRH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Šefket Maglajlić]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Romano Moric]], političar, revolucionar<ref name=moric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 613.<br>''“Romano Moric, ekonomista, nar. posl. Republičkog veća Narodnog sobranja NR Makedonije, član Izvršnog veća NR Makedonije, član CK SK Makedonije, član pretsedništva Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1921 u Bijeljini, NR BiH, Jugosloven.”''</ref> * [[Radovan Papić]], političar, revolucionar<ref name=rpapic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 518.<br>''“Papić Radovan, nar. poslanik Savezne narodne skupštine, posl. Veća Naroda za NR BiH, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, sekretar Sekretarijata za socijalnu zaštitu Saveznog izvršnog veća, član Izvršnog komiteta CK Saveza komunista BiH, član Centralne revizione komisije Saveza komunista Jugoslavije, član Pretsedništva Glavnog odbora SSRN BiH, rez. pukovnik, r. 1910 u Vlahinji, srez Bileća, Jugosloven.”''</ref> * [[Puniša Perović]], političar, revolucionar<ref name=perovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 668.<br>''“Ustvari, radi se o neuspjeloj odbrani ideološkog monopola, istog onog monopola koji je godinama carovao u komunističkom pokretu i sa kojim smo mi Jugosloveni imali gorka iskustva.”''</ref> * [[Nikola I Petrović Njegoš]], knez i kralj Crne Gore<ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 56 od ponedeljka 8. oktobra 1918. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 20. октобра 1918.|Wikisource]] i [[:c:File:List Glas Crnogoraca LVI broj.pdf|Wikimedia Commons]]), proklamacija kralja Nikole Jugoslovenima: „Kad sam, krajem jula 1914., objavio rat Austriji, rekao sam: „Tržem mač za ujedinjenje Jugoslovena“. [...] Jugoslavija ne može se zamisliti bez svih Slovenaca, Hrvata i Srba. U našoj Crnoj Gori, dobro znate, od davnina žive najbolji Srbi i Jugosloveni. [...] Pozdrav svoj dragoj braći Jugoslovenima od strane dugonapaćenog, a danas najsrećnijeg i najradosnijeg Jugoslovenina — Kralja Crne Gore.”</ref><ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 62 od ponedeljka 2. januara 1919. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 15. јануара 1919.|Wikisource]]), proklamacija kralja Nikole Crnogorcima: „Od zvanične Srbije i njenih agenata optuživan sam kao protivnik jugoslovenskog jedinstva. Međutim, nijedan pojedinac u Srpstvu i Jugoslovenstvu nije više radio na njemu od mene, nastavljajući u tome djelo mojih besmrtnih predaka. [...] Ni ja ni moja kuća nijesmo se popeli i držali na prijesto Crne Gore silom; nećemo na njega ni ostati, ako to zahtijevaju interesi Crne Gore i jugoslovenskog naroda.”</ref> * [[Moša Pijade]], političar, revolucionar<ref name=pijade1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 57.<br>''“Pijade Samuila Moša Čiča Janko, načelnik odseka VŠ za vojne vlasti u pozadini i član CK KPJ, rođen 1890, Beograd, akademski slikar i novinar, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1920, bio član ilegalnog Izvršnog odbora KPJ od 1922, izdržao četrnaest godina robije, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a.”''</ref> * [[Svetozar Pribićević]], političar<ref name=pribicevic1>Pribićević, Svetozar: Diktatura Kralja Aleksandra. II izdanje. Beograd 1953, str. 128.<br>''“Mi, Jugosloveni, ne bismo mogli da idemo za primerom Nemačke, pre svega, zato što u njoj vlada načelo da pravo države ima prvenstvo nad pravom zemalja koje sačinjavaju državu; a zatim, posle gorkog iskustva u četrnaestogodišnjem postojanju države, mi moramo da budemo načisto s tim: šta pripada zajedničkoj državi, a šta pripada državama ili samoupravnim jedinicima.”''</ref> * [[Gavrilo Princip]], revolucionar<ref name=princip1>Grujičić, Nebojša: Da je skrlet kao što je kuvet bio bi ibret, u: Bazdulj, Muharem/Grujičić, Nebojša (ur.): Stogodišnji rat. Sarajevski atentat i tumačenja. Beograd 2015, str. 74.<br>''Govoreći u ovom kontekstu o Mladoj Bosni, sociolog Todor Kuljić je napisao neveliki tekst koji zaslužuje da se ovde ponovi: “[…] Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije […].”''</ref><ref name=princip2>[https://www.politika.rs/sr/clanak/270960/Princip-bez-advokata Princip bez advokata] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Todor Kuljić; 23.09.2013.''<br>''“Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije.”''</ref><ref name=princip3>[http://www.slobodnaevropa.org/content/jugoslovenstvo-gavrila-principa/25296984.html Povodom predstave "Mali mi je ovaj grob": Jugoslovenstvo Gavrila Principa] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.03.2014.''<br>''Autorka teksta Biljana Srbljanović primećuje “da se istoričari utrkuju, otimajući se oko identiteta čoveka koji se vrlo jasno, na nekoliko zvaničnih mesta, potpisano i pisano, izjašnjavao o sopstvenom identitetu kao jugoslovenske nacionalnosti, vrlo nereligiozan čovek, koji nema nikakve veze sa velikosrpskom idejom.”''</ref> * [[Vaso Radić]], političar, revolucionar<ref name=vradic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 584.<br>''“Radić Vaso, narodni poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, član Revizione komisije CK SK BiH, član Glavnog odbora SSRN BiH i Vazduhoplovnog saveza BiH, rez. major, r. 1923 u Vlahinju, srez Visoko, Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Ranković]], političar, revolucionar<ref name=rankovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 250.<br>''“Mi moramo o svemu tome razmisliti, jer se ne radi samo o našoj zemlji i našem Savezu komunista, o nama Jugoslovenima nego o čitavom radničkom pokretu.”''</ref> * [[Ivan Ribar]], državnik, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=ivanribar1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. LXII.<br>''“Jedan narod, iako sa raznim plemenskim imenima i u zajedničkoj državi, nije u Ustavotvornoj skupštini, (kojoj je bio pretsednik Hrvat i osvedočeni Jugosloven Ivan Ribar), na žalost pod navalom gentilnog instinkta, u Ustavu dobio ni […].”''</ref> * [[Ivo Lola Ribar]], revolucionar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Jurica Ribar]], revolucionar, slikar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=jribar1>Petričević, Jozo: Jurica Ribar. Slikar i revolucionar. Zagreb 1988, str. 115.<br>''Jurica je umro na rukama Steve Dobrkovića. Njegovom susretljivošću uspio sam utvrditi točan datum Juričine smrti. “[…] Ovako nesvjesan živio je još oko dva sata kada ga je izdala i posljednja snaga i kada je zauvijek prestalo kucati mladenačko srce - divnog druga i borca Četvrte proleterske brigade, rođenog sina iz bratske Hrvatske i velikog Jugoslavena Jurice Ribara.”''</ref><ref name=jribar2>Petričević, Jurica Ribar, str. 99.<br>''“Iako je kasnije, u više navrata imao poći na novu dužnost, ostao je sa Crnogorcima. Nikako ih nije htio ostaviti. Crnogorce je volio neograničeno. S njima se toliko saživio. Juricu je kao Hrvata, odnjihao slobodarski Beograd, a Četvrta ga je sudbinski, trajno, zanavijek povezala za Crnu Goru i on ništa manje nije bio Crnogorac - bio je u stvari Jugoslaven. […] ...” (Dr Ivan Ribar).''</ref> * [[Paško Romac]], političar, revolucionar<ref name=romac1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 612-613.<br>''“Romac Paško, nar. poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, pretsednik Glavnog zadružnog saveza FNRJ, član CK SKH i CK SKS, organizacioni sekretar Pokrajinskog komiteta SKS za Vojvodinu, član Glavnog odbora SSRNS, sekretar Pokrajinskog odbora SSRNS, član Glavnog odbora Saveza boraca Srbije, rez. pukovnik, r. 1915 u Vukšiću, srez Benkovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Frano Supilo]], političar<ref name=supilo1>Boban, Branka: [https://hrcak.srce.hr/file/333440 Stavovi hrvatske političke elite prema stvaranju jugoslavenske države] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230810230215/https://hrcak.srce.hr/file/333440 |date=2023-08-10 }}, u: Tragovi, god. 2 br. 2 (2019), str. 41.<br>''“Govorim kao slobodan, uvjeren, a i informiran narodni čovjek. Govorim kao Hrvat slobodnih misli, Jugoslaven, ali – last but not least – kao Dubrovčanin.”''</ref> * [[Zaim Šarac]], političar<ref name=sarac1>Greble, Emily: Muslims and the making of modern Europe. New York 2021, str. 239. (na engleskom)<br>''“Šarac was a lifelong, self-identified Yugoslav who abhorred the fascists and had been among those responsible for spearheading the Muslim cultural association, Preporod.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Pero Šoć]], političar, književnik<ref name=soc1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 701.<br>''“Šoć Pero, dr književnosti, ministar Crne Gore u penziji, r. 1884 u Ljubotinju, Srez cetinjski, Jugosloven.”''</ref> * [[Veljko Vlahović]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=vlahovicl>Vlahović, Veljko: Radnička klasa, samoupravljanje, međunacionalni odnosi, omladina. Beograd 1981, str. 32.<br>''“Nama, Jugoslovenima, često se prebacuje što proces svog razvitka karakterišemo borbom za razvitak socijalističke demokratije.”''</ref> * [[Nemanja Vlatković]], političar, revolucionar<ref name=vlatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 769.<br>''“Vlatković Nemanja, učitelj, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član glavnog odbora Saveza boraca BiH, r. 1914 u Lješljanima, Srez bosansko-novski, Jugosloven.”''</ref> * [[Svetozar Vukmanović]], političar, revolucionar, general-pukovnik u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Gregor Žerjav]], političar<ref name=zerjav1>[https://kaldrma.rs/slovenac-koji-je-stitio-siromasne-beogradske-radnike/ Slovenac koji je štitio siromašne beogradske radnike] Kaldrma. ''Kaldrma; 01.05.2023.''<br>''“Slovenac po rođenju, Jugosloven po uverenju, čovek zanimljive biografije, političar, i nadasve neko ko je u opustošenom Beogradu posle Prvog svetskog rata imao itekako sluha za nevolje onih koji su u prestonom gradu nove države Srba, Hrvata i Slovenaca tražeći posao u nemaštini lutali ulicama.”''</ref> === 19. vijek === * [[Janko Drašković]], političar<ref name=jdraskovic-babukic>Ивић, Алекса: Архивска грађа о југословенским књижевним и културним радницима. Књига четврта. 1723–1887. Београд 1935, стр. 250.<br>''“Za Vaše pomnjive i neumorne trude koje Vi do sada pišući svakoverstne članke u različitih žurnalih, za razsvetlenje istinitih i čovečanstvu za bolji i plemenitii život neobhodno potrebitih koristnih stvarih, ne manje za uzdržanje i obranjenje našega naroda slavjanskoga u obće, a ilirskoga napose od nasilnih zlotvorah izkazaste: ne možemo mi prepustiti, da Vama, usled zaključka našega u obćenitom 24 sečnja t. g. obderžavanom saboru u ime celoga našega „družtva Čitaonice ilirske zagrebačke ne zahvalimo i u napredak i u Vašu nama dragocenu ljubav i prijateljstvo ne preporučimo.”</ref> * [[Andrej Einspieler]], političar, publicist<ref name=einspieler1>Einspieler, Andrej: Kaj storiti, da dobimo ilirskoslavenski jezik, u: Slovenska bčela, II. tečaj/svezak (1851), str. 10.<br>''“Kaj je pa storiti, da se serbsko, horvatsko in slovensko podnarečje složi u ilirsko narečje, da mi Jugoslaveni dobimo ilirskoslavenski jezik ?”''</ref> * [[Janez Bleiweis]], političar, publicist<ref name=bleiweis1>Zajc, Marko: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-EIPXXE4I/008b176a-dc1f-4503-8b43-3a155cb1de75/PDF Kje se slovensko neha in hrvaško začne. Slovensko-hrvaška meja v 19. in na začetku 20. stoletja.] Ljubljana 2006, str. 145.<br>''Ponovil je tezo o neprofitnosti slovenskega založništva, izpostavil primer jezikovno združenih Nemcev, Italijanov in Francozov, »ki imajo podnarečij še več kot mi Jugoslovani« in zaključil v apatičnem tonu: »Kaj čmo mi s svojo pohlevno slovenščino terdovratniki biti! To ni sedanjemu času več primerno /…/.«''</ref> * [[Josip Jelačić]], državnik, general<ref name=jelacic1>Šidak, Jaroslav: [https://hrcak.srce.hr/file/76682 Prilozi hrvatskoj povijesti za revolucije 1848.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220617222234/https://hrcak.srce.hr/file/76682 |date=2022-06-17 }}, u: Radovi Zavoda za hrvatsku povijest, knj. 9, br. 1 (1976), str. 60.<br>''“Pri okolnostima takovim dakle, samo ako mi Jugoslaveni budemo složni i jedan drugoga budemo pomagali, naša pravedna stvar mora srećnim uspěhom uvienčana biti.”''</ref> * [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]], političar, publicist<ref name=ljubusak1>Kapetanović-Ljubušak, Mehmed-beg: [https://books.google.de/books?id=JmsWAAAAYAAJ&pg=PR7&dq=istocno+blago+ljubusak&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwje8p-rgvSAAxVMZ_EDHek-A60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q&f=false Istočno blago. Svezak I: Turske, arapske i perzijske poslovice i mudre rečenice.] Sarajevo 1896, str. 76.<br>''“Mi Jugoslaveni kao poznati gostoljubivi narod sa ovom se turskom poslovicom ni najmanje ne možemo složiti, već se držimo onoga, kao što veli naš narod: »Kako kojeg gosta, tako ga je i dosta«”''</ref> * [[Lovro Monti]], političar<ref name=monti1>Milutinović, Kosta: Vojvodina i Dalmacija 1760-1914. Novi Sad 1973, str. 288.<br>''“Možda baš zbog italijanskog porekla po ocu i srpsko-hrvatske simbioze po majci, Monti se osećao kao Jugosloven i najoštrije osuđivao ekstremiste na jednoj i na drugoj strani, a naročito klerikalce.”''</ref> * [[Radoslav Razlag]], političar, pisac<ref name=razlag1>Razlag, Radoslav: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-G4OT3B43/b07a49de-7e6e-4a69-b332-12a2554c89ee/PDF Vseučilišče jugoslavensko], u: Slovenska bčela, letnik 1, številka 4 (1850), str. 126.<br>''“Osobito je kod nas Jugoslavenah već najnuždnie, da se jednom probudimo, da već ozbiljno počnemo naslědovati bratre Ćese, koji nas u vsakoj struci daleko nadkriliše, jer kod nas neima one gvoždene dělavnosti i nevěrojetne uzterpljivosti kako kod njih.”''</ref> * [[Valentin Zarnik]], političar, odvjetnik, književnik<ref name=zarnik1>Zarnik, Valentin: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaeTxxosvosIUzL7hulhDWeL5IR37J32bzf08UScB9V8hJnmxS0V-lghCjpeqM_jr0rUUwHeFfArHmuOKakypp23WEavFbqa8w3eaMBDEoe2A7rYM0tc33MehF_6Ge87367e3GAxU0i1LdYQf_Ts1WZ2QvY4cxsozAG_9uO33svgDB-Bqi9Dt1nqliAWt6NB8A6YhoB3wJYS7j83NMzOiLwBtues3VkPYc6PjsGDYc2rrIqCaMHhfYVzhJaoGKwZsAO2Adg735yW56Rhb_H1vsU4Ij0KyAjC-Lgj1qxwfOH-VA0-JeA Originali iz domačega življenja], u: Novice gospodarske, obrtniške in narodne, tečaj XX. list 20 (14.05.1862), str. 155.<br>''“Slovenci in sploh Jugoslovani še dosedaj nimamo svojega domačega narodnega vseučilišča, in toraj se naša po znanostih hrepeneča mladež že od nekdaj večidel na Dunaj (Beč) podaja, ter v Gradcu komaj tretjina ostaja.”''</ref><ref name=zarnik2>Zarnik, Valentin: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-E23ULBE5/f9350d9e-a1b9-472f-8e9a-73b048b28801/PDF Zbrani spisi Dr. V. Zarnika. I. zvezek: Pripovedni spisi.] Ljubljana 1888, str. 149-150.<br>''“Na tak način bi bili mi avstrijski Jugoslovani popolnoma od morja ločeni in kupčijski razvitek našega naroda uničen.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Božidar_Adžija.jpg|Božidar Adžija Datoteka:Milka Agbaba Crna grob (cropped).JPG|Milka Agbaba Datoteka:Visit of Džemal Bijedić, Yougoslav Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|Džemal Bijedić Datoteka:Portret Janeza Bleiweisa.jpg|Janez Bleiweis Datoteka:Marshal Tito (cropped).jpg|Josip Broz Tito Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|Peko Dapčević Datoteka:Petar Drapšin 1944.jpg|Petar Drapšin Datoteka:Draskovicj.png|Janko Drašković Datoteka:Ratomir Dugonjić.jpg|Rato Dugonjić Datoteka:Đuro Đaković.JPG|Đuro Đaković Datoteka:Andrej Einspieler (2).jpg|Andrej Einspieler Datoteka:Ban-josip-jelacic.jpg|Josip Jelačić Datoteka:Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg|Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak Datoteka:Vicko Krstulović (1).jpg|Vicko Krstulović Datoteka:Lovro-Monti.jpg|Lovro Monti Datoteka:Nicholas I of Montenegro.jpg|Nikola I Petrović Njegoš Datoteka:Moša Pijade.jpg|Moša Pijade Datoteka:Svetozar Pribićević (1).jpg|Svetozar Pribićević Datoteka:Gavrilo Princip young.jpg|Gavrilo Princip Datoteka:Aleksandar Ranković (1).jpg|Aleksandar Ranković Datoteka:Razlag Radoslav.jpg|Radoslav Razlag Datoteka:Ivan Ribar (1995x2048) (cropped).png|Ivan Ribar Datoteka:Ivo Lola Ribar.jpg|Ivo Lola Ribar Datoteka:Jurica Ribar.jpg|Jurica Ribar Datoteka:Paško Romac.jpg|Paško Romac Datoteka:Frano Supilo rat.jpg|Frano Supilo Datoteka:Pero Šoć 2021 stamp of Montenegro.jpg|Pero Šoć Datoteka:Veljko Vlahović crop.jpg|Veljko Vlahović Datoteka:Stevan Kragujevic, Svetozar Vukmanovic, Tempo.jpg|Svetozar Vukmanović Datoteka:Valentin Zarnik4.jpg|Valentin Zarnik Datoteka:Gregor Zerjav.jpg|Gregor Žerjav </gallery> </center> == Privreda == * [[Dejan Cvetković]], inženjer elektrotehnike, direktor tehnološkog razvoja Microsoft razvojnog centra u Srbiji<ref name=dcvetkovic1>[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/72855/dejan-cvetkovic-uz-cvrstu-odluku-i-fokus-ostvarit-cete-sve-sto-zelite Dejan Cvetković: Uz čvrstu odluku i fokus ostvarit ćete sve što želite] Akta.ba ''Ivana Mihajlović; 27.12.2016.''<br>''“Dejan Cvetković za sebe voli reći da je nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=ajosipovic2>[http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html Aleksandar Josipović: Odbio sam srpske umetnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214340/http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html |date=2014-05-27 }} Nadlanu. ''Marija Milenković; 26.05.2014.''<br>''“Aleksandar za sebe kaže da je Jugosloven. Iz mešovitog je braka i jako je ponosan na svoje poreklo.”''</ref> * [[Vane Ivanović]], poslovni čovjek, politički aktivista<ref name=vivanovic1>Djokić, Dejan: A concise history of Serbia. London 2023, str. 447. (na engleskom)<br>''“The Serb democratic emigres, whose unofficial mentor was Božidar Vlajić (1888–1974), one of the leading members of the pre-war Democratic Party, campaigned for a democratic alternative to the communist government in Yugoslavia, together with their Bosnian (Adil Zulfikarpašić), Croat (Ilija Jukić, Branko Pešelj), Slovene (Nace Čretnik, Ljubo Sirc) and 'declared' Yugoslav (Vane Ivanović) colleagues.”''</ref><ref name=vivanovic2>[http://pescanik.net/2009/04/mini-manjina-vane-ivanovic/ Mini manjina – Vane Ivanović] Peščanik. ''Dejan Đokić; 04.04.2009.''<br>''“Vane je svakako sebe video pre svega kao Jugoslovena, pošto, kako je govorio, Jugoslavija nije bila teniski klub pa da bi mogao da promeni članstvo.”''</ref><ref name=vivanovic3>[http://www.vane.hr/Obituaries.htm Vane Ivanovic (1913-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104060200/http://www.vane.hr/Obituaries.htm |date=2015-11-04 }} Vane.hr ''Nenad V. Petrovic''<br>''“U nedelju 4. aprila, na katolicki Uskrs, prestalo je da kuca srce jednog retko plemenitog coveka koji je sebe smatrao integralnim Jugoslovenom, Vaneta Ivanovica, brodovlasnika i pisca, politickog ideologa i pocasnog konzula Knezevine Monako u Londonu, velikog dobrotvora i poznatog sportiste, coveka izvanredne inteligencije i prefinjenog duha.”''</ref> * [[Aleksandar Josipović]], konsultant i direktor marketinga, bivši plesač<ref name=aleksandarjosipovic1>[http://wannabemagazine.com/wannabe-intervju-aleksandar-josipovic/ Wannabe intervju: Aleksandar Josipović] Wannabe Magazine. ''Marina Gusev; 15.08.2011.''<br>''“Ja se nikada nisam deklarisao kao Srbin, uvek za sebe kažem da sam Jugosloven, ili jugoslovenskog porekla.”''</ref><ref name=ajosipovic2/> * [[Milan Popović]], poduzetnik<ref name=milanpopovic1>[https://portalnovosti.com/milan-popovic-donirao-100-000-eura-za-kupnju-25-kontejnera Milan Popović donirao 100.000 eura za kupnju 25 kontejnera] Portal Novosti. ''G. Borković; 29.01.2021.''<br>''“Ja sam u duši još uvek Jugoslaven i to je za mene human i normalan gest. Ko će kome da pomogne ako neće komšija komšiji ili susjed susjedu. Govorim to posebno zato šta smo godinama zajedno sarađivali i živeli u istoj državi. Mi bi trebali svi jedni druge da pomažemo. Kažem to kao Jugoslaven, odnosno kao jugonostalgičar” – rekao je Popović za Novosti.''</ref> * [[Petar Tutavac]], privrednik<ref name=tutavac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 595.<br>''“Tutavac Petar, privrednik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Boris Vukobrat]], poslovni čovjek i humanista<ref name=vukobrat1>[http://www.audioifotoarhiv.com/knjige%20koje%20govore/knjige/vukobrat.html Boris Vukobrat] Audio i foto arhiv Simić.<br>''“Boris Vukobrat je rođen 1940. godine u Zagrebu. Po nacionalnosti je Jugosloven.”''</ref><ref name=vukobrat2>[http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi Govor Borisa Vukobrata o svojoj knjizi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108085334/http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi |date=2023-01-08 }} Fondacija za mir i rešavanje kriza. ''06.06.2012.''<br>''“Ja sam Jugosloven, rođen u Zagrebu u srpskoj porodici.”''</ref> * [[Zvonimir Šimunec]], poslovni čovjek<ref name=šimunec1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 558.<br>''“Šimunec Zvonimir, novinar; urednik Zabavnog programa i predstavnik TV Beograd u Atini (razmena programa); predsednik Udruženja propagandista Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=šimunec2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 473.<br>''“Šimunec J. Zvonimir, novinar, urednik komercijalnih programa Radio Beograda (r. 29. X 1952, Leskovac). Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Dejan Cvetkovic proposal.png|Dejan Cvetković Datoteka:Aleksandar Josipović at Amsterdam fashion Week, July 2014.jpg|Aleksandar Josipović </gallery> </center> == Religija == * [[Hamdija Jusufspahić]], vjerski poglavar<ref name=jusufspahic1>[https://www.vreme.com/vreme/musliman-jugosloven-i-levicar/ Musliman, Jugosloven i levičar] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]] ''Dragoslav Grujić i Dokumentacioni centar "Vreme"; broj 844, 08.03.2007.''<br>''“Ja sam i sada Jugosloven, neki kažu jugonostalgičar. Jesam, iskreno. […] Mnogi su insistirali da izjavim kako se osećam Srbinom. Ja nikada nisam rekao ni da sam Srbin ni da sam Hrvat. Ja sam Jugosloven, Bosanac, musliman.”''</ref><ref name=jusufspahic2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml Braća po krvi i jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101182733/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml |date=2022-11-01 }} [[Glas javnosti]]. ''Slavica Jovović; 19.05.2001.''<br>''“Ja sam i dalje Jugosloven i ostajem u svim svojim političkim orijentacijama za Jugoslaviju. Mi smo svi bili Sloveni, oni koji su bili bliži istoku postali su pravoslavci, a oni koji su bili bliži rimskom carstvu prihvatili su katolicizam. Kada su došli Turci, prihvaćen je islam. Svi govorimo istim jezikom ali različitim narječjima. Mi smo svi braća po krvi i jeziku.”''</ref> * [[Nedeljko Kačavenda]], pastor<ref name=kacavenda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačavenda Nedeljko, pastor Pastoralnog okruga, Niš (od '95); adventista sedmog dana. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref> * [[Dragotin Simandl]], kaplan, gramatičar<ref name=simandl1>Simandl, Dragotin (Rěsanski): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-ZIF65GOO/cfb6bc21-c07f-47c8-a77d-8ced1f2cee3a/PDF Zmes], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 5 (1852), str. 39.<br>''“Stezo, po kteroj hoditi, je nam Jugoslavenom pokazal g. Majar v svojih: Pravilih, kterih cěno bo šele prihodnost prav spoznala.”''</ref> * [[Josip Juraj Strossmayer]], biskup, političar<ref name=strossmayer1>Ćorić, Boris: Fra Grgo Martić i njegova saradnja u sarajevskoj »Nadi« (1895–1903), u: Radovi, knj. VI (1970-1971), str. 227.<br>''“Dva velikana jugoslavenskih naroda – veliki Jugoslaven i još veći mecena hrvatskog naroda J. J. Strossmayer i veliki književni povjesničar Antun Barac – težinom svoje riječi i svoga ugleda obilježili su ga biljegom koji nije uklonjen do danas.”''</ref><ref name=strossmayer2>Боровњак, Т.: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/Jugoslovenska%20misao%20znano-voljeno.pdf Југословенска мисао. „Знано-вољено.“] Београд 1936, str. 24.<br>''“У ствари био је овај велики Југословен некрунисани краљ југословенске мисли више од пола века.”''</ref><ref name=strossmayer-racki>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 555.<br>''“Koliko je, međutim, to sumnjičenje iskrenosti pokreta bilo nepravedno svedoči danas najbolje nedavno objavljena prepiska između biskupa i F. Račkoga, koja nije bila namenjena javnosti, nego nosi intiman i čisto privatan karakter i koja nam otkriva do sitnica sve motive i akcije ove dvojice ljudi, istinskih Jugoslovena po njihovom najdubljem ličnom ubeđenju.”''</ref><ref name=strossmayer3>Grbešić, Grgo: [https://hrcak.srce.hr/file/146668 Od ilirskoga pokreta i jugoslavenske ideje do neuralgičnih točaka u hrvatsko-srpskim odnosima u 20. stoljeću], u: Diacovensia, god. 21 br. 1 (2013), str. 90.<br>''Prigodom stogodišnjice Matice srpske (1826.-1926.) Ljubomir Lotić zapisao je o Strossmayeru sljedeće: »Ovaj veliki Jugoslaven dao je Matici srpskoj legat od 1000 kruna. […]«''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Josip_Juraj_Strossmayer2.jpg|Josip Juraj Strossmayer </gallery> </center> == Sport == * [[Amir Alagić]], fudbalski stručnjak<ref name=alagic1>[https://sportklub.rs/blog/blog-ostalo/od-verdera-do-sri-lanke-17-zemalja-5-kontinenata/ Od Verdera do Šri Lanke: 17 zemalja, 5 kontinenata...] Sport Klub. ''Bojan Marinković; 17.12.2020.''<br>''“Poreklom je iz Bihaća, sebe smatra Jugoslovenom, a loša situacija posle raspada nekadašnje države navela ga je da se otisne u pečalbu.”''</ref> * [[Radmilo Armenulić]], teniski stručnjak, bivši teniser<ref name=armenulic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22.<br>''“Armenulić Radmilo, savezni kapiten Davis-cup reprezentacije Jugoslavije; šef Odseka za tenis na Fakultetu za fizičku kulturu, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=armenulic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Armenulić Đ. Radmilo, savezni kapiten Teniske reprezentacije Jugoslavije (r. 6. III 1938, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Marijan Beneš]], boksač<ref name=benes1>[https://www.vreme.com/vreme/simbol-jugoslavije/ Simbol Jugoslavije] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tanja Topić; broj 1445, 13.09.2018.''<br>''“Uprkos opštem nacionalističkom ludilu Marijan Beneš je do poslednjeg daha ostao Jugosloven.”''</ref><ref name=benes2>[https://ba.n1info.com/sport-klub/ostali-sportovi/marijan-benes-banjalucka-celicna-pesnica/ Marijan Beneš – banjalučka čelična pesnica] N1 BIH. ''Snežana Mitrović; 21.09.2022.''<br>''“Bio je i ostao Jugoslaven do kraja života.”''</ref><ref name=benes3>[https://sportal.blic.rs/ostali-sportovi/borilacki-sportovi/peca-popovic-pise-za-blic-ljuba-vrapce-moga-doba/2022042205421797665 Peca Popović piše za "Blic" Ljuba Vrapče moga doba] Sportal.rs ''Peca Popović; 09.09.2018.''<br>''“Stisnut, pola veka kasnije, između obostranog ekstremizma u svojoj Banjaluci, Beneš će kao žrtva međunacionalnih nesporazuma, odbačenosti i samoće ponavljati: Ja sam sve, Srbin i Hrvat i musliman. Jugosloven. Pacifista, čovekoljubac.”''</ref> * [[Stjepan Bobek]], fudbaler<ref name=bobek1>[https://www.rtv.rs/sr_ci/sport/fudbal/oprostaj-od-stjepana-bobeka_208573.html Опроштај од Стјепана Бобека] Радио-телевизија Војводине. ''ФоНет; 27.08.2010.''<br>''“Караџић је рекао да је Бобек, сумирајући утиске о животу, најближим пријатељима говорио да је рођени Загрепчанин, срцем Београђанин, делимично и Атињанин, по осећају Југословен и, захваљујући фудбалу, грађанин света.”''</ref> * [[Miodrag Božović]], nogometni trener<ref name=bozovic1>[https://www.vijesti.me/tag/7164/miodrag-bozovic Grof Božović: Bio sam i ostao Jugosloven] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vijesti sport; 19.08.2022.''<br>''“I dalje se osjećam i smatram Jugoslovenom.”''</ref><ref name=bozovic2>[https://informer.rs/sport/fudbal/408521/bozovic-ocrnio-orlove-srbija-gora-nego-pre-mundijala-milivojevic-rekao-istinu Božović ocrnio "orlove": Srbija je gora nego pre Mundijala, Milivojević je rekao istinu!] [[Informer (novine)|Informer]]. ''informer.rs; 17.11.2018.''<br>''“Rođen sam u Juguslaviji. Bio sam i ostao Jugosloven.. Takav mi je osećaj. Ne mogu drugačije, niti da zaboravljam detinjstvo.”''</ref> * [[Dejan Damjanović]], bivši nogometaš<ref name=damjanovic1>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/fudbal/ispovijest-dejana-damjanovica-nesudjenog-clana-najveceg-partizanovog-paketa-za-glas-umjesto-u-humsku-skrenuo-u-koreju/605666 Ispovijest Dejana Damjanovića, nesuđenog člana najvećeg Partizanovog "paketa", za "Glas": Umjesto u Humsku, skrenuo u Koreju] Glas Srpske. ''Dejan Kondić; 10.11.2025.''<br>''“Ja sebe smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Gudelj]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=gudelj1>[https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/o-carballino/2019/11/29/llegue-contrato-gente-lado-huian-guerra/00031575029961280295542.htm «Yo llegué con un contrato y gente a mi lado. Ellos huían de la guerra»] (na španskom) La Voz de Galicia. ''Pablo Varela; 29.11.2019.''<br>''“Yo soy de Tito, me considero yugoslavo.”''</ref> * [[Borislav Ivkov]], šahovski igrač i trener<ref name=ivkov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 177.<br>''“Ivkov Borislav, šahovski velemajstor (od '55); selektor Jugoslovenske šahovske reprezentacije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Josipović]], bokser<ref name=antonjosipovic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8360/Sport/Od-sampiona-do-drzavnika Od šampiona do državnika] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Slavko Trošelj; 02.12.2007.''<br>''“Nastavio sam da treniram i boksujem širom Jugoslavije, a onda su stigle devedesete... Mirisalo je na rat... Pri popisu stanovništva u rubriku "nacionalnost" upisao sam – Japanac, mada sam uvek bio Jugosloven i srcem i dušom. Da su svi tako učinili možda rata ne bi bilo.”''</ref><ref name=antonjosipovic2>[https://www.rtvbn.com/380937/Intervju--Anton-Josipovic-Holifild-mi-je-nudio-pomoc Intervju - Anton Josipović: Holifild mi je nudio pomoć...!] [[Radio-televizija BN]]. ''08.04.2016.''<br>''Brzo mu je u olimpijskom selu "skrenuta" pažnja, iako je nebrojeno puta tokom našeg razgovora naglasio da je još Jugosloven, a kamoli tada. […] Otišao je u Švajcarsku, putovao po cijeloj Evropi, živio i u Zagrebu, gdje je imao priliku da postane predsjednik Bokserskog saveza Hrvatske, ali se ipak odlučio na povratak u Banjaluku. “Nudili su mi za vrijeme Franje Tuđmana da budem predsjednik, ali nisam mogao, jer sam bio i ostao Jugosloven. Moje mišljenje se oko toga ni sada nije promijenilo. Zato ne mogu da shvatim ove današnje političare kako promijene po desetak različitih političkih opcija”, dodao je olimpijski šampion, koji živi od nacionalne penzije.''</ref> * [[Nikola Karabatić]], bivši rukometaš<ref name=karabatic1>[https://www.tportal.hr/sport/clanak/karabatic-otkrio-bilicu-ponosan-sam-na-hrvatske-i-srpske-korijene-20250415 Karabatić otkrio Biliću: 'Ponosan sam na hrvatske i srpske korijene'] tportal.hr ''A. H.; 15.04.2025.''<br>''“Uvijek smo bili vrlo ponosni na naše korijene. Bivša Jugoslavija, Hrvatska, Srbija… ali u isto vrijeme je tata bio ponosan kada smo dobili državljanstvo…nikada se nisam osjećao kao stranac. Uvijek kao Francuz. Pola Francuz, pola Jugoslaven.”''</ref> * [[Milivoj Karakašević]], stonoteniser<ref name=karakasevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 220.<br>''“Karakašević Milivoj, trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stanislav Karasi]], bivši fudbalski trener i igrač<ref name=karasi1>[https://www.dan.co.me/sport/fudbal/legende-za-sva-vremena-5210766 Legende za sva vremena] Dan. ''D.K./D.P.; 28.11.2023.''<br>''“Ja sam još Jugosloven i otvoren čovjek i radim kako moja glava misli” - kazao je Karasi za "Dan".''</ref> * [[Dane Korica]], atletičar<ref name=korica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 241.<br>''“Korica Daniel Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije; kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; član Predsedništva AK "Crvena zvezda", Bg.; prof. fizičke kulture. […] P: Jugosloven.''</ref> * [[Refik Kozić]], bivši nogometaš<ref name=kozic1>[https://www.zurnal.rs/sr/clanak/179640/fudbal/partizan/igrao-sam-ostro-ali-nisam-bio-grubijan “Igrao sam oštro, ali nisam bio grubijan”] [[Sportski žurnal]]. ''Slađan Jeremić; 23.03.2024.''<br>''“Dolazim do Srbije i ostalih novostvorenih zemalja makar jedan put godišnje. Ostao sam veliki Jugosloven. Odem do Sarajeva, Banjaluke, u Pulu gde sam odrastao. Po Beogradu potrošim najviše vremena.”''</ref> * [[Ivan Matošević]], reli vozač<ref name=matosevic1>[https://www.automotorevija.rs/rubrike/zemunski-bard-jugoslovenskih-gugutka Zemunski bard jugoslovenskih trka] Auto moto revija. ''AMR; 27.08.2022.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugosloven i zakleti Zemunac, gde je odrastao i gde i danas živi.”''</ref> * [[Franjo Mihalić]], atletičar<ref name=mihalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 323.<br>''“Mihalić Franja [sic!], trener u atletskom klubu "Partizan". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Predrag Mijatović]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=mijatovic1>[https://www.novosti.rs/sport/fudbal/1222121/sam-jugosloven-pedja-mijatovic-otvorio-dusu-spancima "Ja sam Jugosloven": Peđa Mijatović otvorio dušu Špancima] [[Večernje novosti]]. ''Novosti online; 31.03.2023.''<br>''“Zato moram da kažem da sam još uvek Jugosloven. Ja sam Crnogorac i Španac, ali deo mene je i dalje Jugosloven”''</ref> * [[Nikola Nikić]], nogometni trener, ranije igrač<ref name=nikic1>[https://www.youtube.com/watch?v=SzYynxlLrCQ Face to Face] YouTube. ''10.05.2025.''<br>''“Ne da mi fali Jugoslavija, nego sam bio, ostao i umrijet ću kao Jugosloven.”''</ref> * [[Ivica Osim]], nogometaš i fudbalski trener<ref name=osim1>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:529442-Ivica-Osim-Velika-Jugoslavija-je-mnogima-smetala-ali-se-od-proslosti-ne-zivi Ivica Osim: Velika Jugoslavija je mnogima smetala, ali se od prošlosti ne živi] [[Večernje novosti]]. ''Predrag Vasiljević; 17.01.2015.''<br>''Ostali ste, čini se, poslednji nepopravljivi Jugosloven? - “Jesam, i ponosim se time.”''</ref><ref name=osim2>[https://www.alo.rs/sport/fudbal/625315/ivica-osim-jugoslavija-argentina-viski/vest "Pijanac", penali protiv Argentine i viski umesto vode - Ko je bio Ivica Osim, legendarni selektor Jugoslavije?] Alo. ''Alo/M.M.; 01.05.2022.''<br>''Moglo bi se reći da je porodica Osim Evropa u malom, jer su mu deda i baka s očeve strane Slovenac i Nemica, a s majčine Poljak i Čehinja. On za sebe kaže da je Jugosloven.”''</ref> * [[Blagoje Paunović]], fudbaler i fudbalski trener<ref name=paunovic1>[https://www.telegraf.rs/sport/fudbal/3186341-emotivna-prica-veljka-paunovica-o-ocu-teskim-danima-u-partizanu-i-triku-za-osvajanje-svetskog-trona Kakva priča Veljka Paunovića: O ocu, teškim danima u Partizanu i triku za osvajanje svetskog trona] [[Telegraf.rs]]. 06.05.2020.<br>''“Otac mi je uvek govorio o Jugoslaviji, umro je osećajući se kao Jugosloven, ali je uvek bio veoma ponosan što je Srbin i to je sada moja zemlja.”''</ref> * [[Marko Pešić]], generalni direktor [[FC Bayern München (košarka)|KK FC Bayern München-a]]<ref name=mpesic>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/sp-svijet/marko-pesic-generalni-menadzer-bajerna-za-glas-srspke-lucic-je-kao-levandovski/393996 Marko Pešić, generalni menadžer Bajerna za “Glas Srspke”: Lučić je kao Levandovski] Glas Srpske. ''Dušan Repija; 17.01.2022.''<br>''“Odrastao sam kao Jugosloven i tako se osećam, mada to možda nije ni popularno u ova vremena. Tri decenije sam u Nemačkoj, ali se osećam onako kako sam odgojen u porodici. Igrao sam za Nemačku, ali priznajem da sam sanjao dres Jugoslavije - rekao je Pešić.”''</ref> * [[Svetislav Pešić]], košarkaški trener<ref name=spesic1>[https://www.kurir.rs/sport/kosarka/1693560/svetislav-pesic-nostalgican-i-dalje-sam-jugosloven Svetislav Pešić nostalgičan: I dalje sam Jugosloven] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''01.03.2015.''<br>''“Rođen sam u Srbiji, ali sebe sam uvek smatrao Jugoslovenom, iako je sad na tom prostoru napravljeno više država. Za mene taj osećaj i dalje postoji. Osećam tu pripadnost, ali to ne znači da je moj dom samo jedno mesto.”''</ref><ref name=spesic2>[https://www.b92.net/sport/kosarka/vesti.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_id=160246 Pešić će pomagati Obradoviću] [[B92]]. ''B92, fibaeurope.com; 19.01.2005.''<br>''“Ja sam Jugosloven i učiniću sve da pomognem jugoslovenskoj košarci i Obradoviću kako bi stigli do evropskog zlata.”''</ref><ref name=spesic3>[https://www.tz.de/sport/fcb-basketball/svetislav-pesic-zuhause-zr-4751962.html "Ich bleibe Jugoslawe!"] (na njemačkom) tz. ''Lena Mayer; 20.02.2015''<br>''“Ich selbst bin in Serbien geboren, habe mich aber immer generell als Jugoslawe gefühlt und bezeichnet. Und das tue ich auch weiterhin – auch, wenn es Jugoslawien politisch gesehen nicht mehr gibt. Für mich existiert dieses Gemeinschaftsgefühl noch immer.”''</ref><ref name=spesic4>[https://www.elmundo.es/deportes/baloncesto/2019/02/14/5c642dbb21efa0f7638b45d8.html Pesic: "Hay dos cosas que me faltan en la vida: mis padres y mi Yugoslavia"] (na španjolskom) El Mundo. ''Francisco Cabezas; 14.02.2019.''<br>''“Aunque yo nací en Novi Sad, ahora Serbia, yo me siento todavía yugoslavo.”''</ref> * [[Velimir Petković]], rukometni trener<ref name=petkovic1>[https://www.svijet-rukometa.com/velimir-petkovic-i-za-njemce-kultni-trener/ Velimir Petković i za Njemce kultni trener] Svijet Rukometa. ''B. Božin; 01.02.2018.''<br>''“Pravi sam Jugosloven, što danas nije popularno. Vidim i pratim sve, bez obzira na to što sam 26 godina u Nemačkoj. Najlepša sećanja imam za taj period, iz igračkog i postigračkog vremena, privatnog života, i sve lepo sam imao u toj zemlji. Ni danas ne krijem ako sam u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, a to potenciram i ovde u Berlinu. Tako da ko ima problem sa tim – ima problem sa samim sobom.”''</ref> * [[Dušan Popović (vaterpolista)|Dušan Popović]], vaterpolista<ref name=dusanpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 442.<br>''“Popović Dušan, vaterpolista, majstor sporta. […] P: Srbin-Jugosloven”''</ref> * [[Dževad Prekazi]], fudbaler<ref name=prekazi1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-48368957 Zašto je Arton Zekaj izabrao fudbalsku reprezentaciju Kosova, a ne Srbije] BBC News na srpskom. ''Marko Protić; 22.05.2019.''<br>''“Dževad Prekazi je rođeni Albanac iz Kosovske Mitrovice, za sebe kaže da je Jugosloven, a značajan deo fudbalske karijere proveo je u Partizanu u kojem trenutno radi sa mlađim kategorijama.”''</ref><ref name=prekazi2>[https://www.vesti-online.com/dzevad-prekazi-decu-danas-uce-lap-top-strucnjaci/ Dževad Prekazi: Decu danas uče lap-top stručnjaci!] Vesti online. ''Srđan Antić; 12.09.2020.''<br>''“Zaljubljen sam u Jugoslaviju. Nacionalna pripadnost mi nikada nije bila bitna. Raspad Jugoslavije, najlepše zemlje na svetu mi je teško pao. Uvek ću biti Jugosloven.”''</ref> * [[Goran Rađenović]], predsjednik VK Budva, ranije vaterpolista<ref name=radjenovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 469.<br>''“Rađenović Goran, vaterpolista; član VK "Roma" (od '92). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Monika Seleš]], bivša tenisačica<ref name=seles1>[https://stil.kurir.rs/celebrities/153921/monika-seles-nesreca-nikad-ne-dolazi-sama-tragedija-koja-je-sunovratila-njen-zivot Monika Seleš: Nesreća nikad ne dolazi sama! Tragedija koja je sunovratila njen život!] Stil. ''Stil/story.rs; 25.06.2021.''<br>''“Dodala je i da se oseća kao Jugoslovenka, Mađarica i Amerikanka, kao i da nikada ne bi mogla da se odrekne svog porekla jer bi na taj način porekla ono što zapravo jeste.”''</ref> * [[Zoran Slavnić]], bivši košarkaš i košarkaški trener<ref name=slavnic1>[https://sportal.blic.rs/kosarka/domaca-kosarka-i-aba/kosarkaski-bum-moke-slavnica-za-blic-bertomeu-je-separatista-evroliga-je-privatna-liga/2022042211290884632 Košarkaški bum Moke Slavnića za "Blic": Bertomeu je separatista, Evroliga je privatna liga] Sportal.rs ''Časlav Vuković/Miodrag Dimitrijević; 07.07.2018.''<br>''“Ja sam još uvek Jugosloven, a pošto sada imamo samo jednu našu zemlju, a to je Srbija, žao mi je što sve manje naših sportista odlazi u Španiju.”''</ref> * [[Aleksandar Šoštar]], vaterpolo trener, ranije vaterpolista<ref name=sostar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 561.<br>''“Šoštar Aleksandar, vaterpolista, član VK "Barselona", Barselona. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Bogdan Tanjević]], košarkaški trener<ref name=tanjevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:451849-Tanjevic-Srbija-kao-2009-Zeljko-ce-da-napravi-dar-mar-u-Evroligi Tanjević: Srbija kao 2009, Željko će da napravi dar-mar u Evroligi!] [[Večernje novosti]]. ''D. Kontić; 01.09.2013.''<br>''“Bogdan Tanjević, koji, inače, za sebe kaže da je Jugosloven, ima neviđen dar, zračenje jačine nuklearne elektrane, ali pozitivno..”''</ref><ref name=tanjevic2>[https://reprezentacija.me/bogdan-tanjevic-nepopravljivi-jugosloven-1/ Bogdan Tanjević – Nepopravljivi Jugosloven] Reprezentacija.me ''Ognjen; 07.09.2017.''<br>''“Poznato je da je Tanjević nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=tanjevic3>[https://tacno.net/bogdan-tanjevic-kad-ti-emerik-blum-drzi-leda-mozes-biti-prvak-evrope/ Bogdan Tanjević: Kad ti Emerik Blum drži leđa, možeš biti prvak Evrope] [[Tačno.net]]. ''Amer Obradović; 07.12.2023.''<br>''“O košarci zna sve. O književnosti, filmu i muzici skoro sve. Mada nije nikada postao svjetski košarkaški prvak Boša Tanjević je bez dvojbe svjetski šampion u šarmu. Boša – Crnogorac, Sarajlija, Italijan, Turčin ali prije svega Jugosloven – gost je nove episode Mikrofonije sa Amerom.”''</ref><ref name=tanjevic4>[http://www.pobjeda.me/2013/06/27/intervju-bogdan-tanjevic-navijam-za-sve-nase/#.UzhpaVcjyZE Intervju – Bogdan Tanjević: Navijam za sve naše] [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Ana Marković; 27.06.2013.''</ref> * [[Aleksandar Tirnanić]], fudbalski igrač i trener<ref name=tirnanic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 725.<br>''“Tirnanić Aleksandar, savezni kapiten Fudbalskog saveza Jugoslavije, r. 1910 u Krnjevu, srez Veliko Orašje, Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Trifunović]], šahist<ref name=ptrifunovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 736.<br>''“Trifunović Petar, dr prava, šahovski velemajstor, rez. kapetan, r. 1910 u Dubrovniku, Jugosloven.”''</ref> * [[Eleonora Vild]], košarkašica<ref name=vild1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 637.<br>''“Wild Eleonora, košarkašica, član KK "Vemeks", Berlin. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Duško Vujošević]], košarkaški trener<ref name=vujosevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:438989-Vujosevic-I-Dzajic-je-morao-da-pretuce-svog-coveka-srecan-sam-sto-nisam-uhapsen Vujošević: I Džajić je morao da pretuče svog čoveka, srećan sam što nisam uhapšen...] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 14.06.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven, partizanovac i Beograđanin.”''</ref><ref name=vujosevic2>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:551240-Vujosevic-U-medijima-se-pezorativno-nazivam-crnogorskim-strucnjakom-a-prvo-sam-Jugosloven Vujošević: U medijima se pežorativno nazivam crnogorskim stručnjakom, a prvo sam Jugosloven] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 03.06.2015.''<br>''“Ja se u medijima pežorativno nazivam crnogorskim sručnjakom, a prvo sam Jugosloven, dok se za Radonjića nije reklo da je Crnogorac”, zaključio je Vujošević.''</ref><ref name=vujosevic3>[http://sportskenovosti.rs/102383/vujosevic-naravno-da-hocemo-da-platimo-porez/ Vujošević: Naravno da hoćemo da platimo porez]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportske novosti. ''14.06.2013.''</ref> * [[Veselin Vujović]], rukometni trener<ref name=vvujovic1>[https://lobsport.me/rukomet/veselin-vujovic-za-lob-sport-crna-goro-od-srca-ti-zelim-pobjedu-a-fer-plej-bas-me-briga-za-to/ Veselin Vujović za Lob Sport: Crna Goro, od srca ti želim pobjedu, a fer-plej – baš me briga za to] Lob sport. ''Aleksandar Popović; 11.01.2024.''<br>''“Ja se osjećam Jugoslovenom.”''</ref><ref name=vvujovic2>[https://narod.hr/sport/veselin-vujovic-jugoslaven-danas-cujem-himnu-hej-sloveni-produ-me-trnci Veselin Vujović: Jugoslaven sam. I danas kada čujem himnu ‘Hej Sloveni’ prođu me trnci] Narod.hr. ''Miroslav Herceg; 02.01.2018.''</ref><ref name=vvujovic3>[https://www.marca.com/balonmano/europeo/2016/01/18/569cd4e522601dcf118b467f.html Veselin Vujovic, yugoslavo de corazón] (na španjolskom) Marca. ''Javier Romano; 18.01.2016.''<br>''“Yo soy montenegrino, estuve cinco años en Macedonia, he sido seleccionador serbio, ahora lo soy esloveno, trabajo en Croacia, pero me siento siempre yugoslavo”, desgrana Vujo en el fluido español que conserva.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Benes (cropped).jpg|Marijan Beneš Datoteka:S. Kragujević, Sjepan Bobek, fudbaler, 21. 8. 1949.jpg|Stjepan Bobek Datoteka:Miodrag Božović 2021.jpg|Miodrag Božović Datoteka:데얀 2018년.jpg|Dejan Damjanović Datoteka:Vladimir_Gudelj.JPG|Vladimir Gudelj Datoteka:Ivkov,Borislav 1998 Grieskirchen.jpeg|Borislav Ivkov Datoteka:NikolaKarabatic.jpg|Nikola Karabatić Datoteka:Dane Korica.jpg|Dane Korica Datoteka:Franjo Mihalić.jpg|Franjo Mihalić Datoteka:Predrag Mijatović 2007 b.jpg|Predrag Mijatović Datoteka:Ivica Osim - SK Sturm (1999) (cropped).jpg|Ivica Osim Datoteka:Svetislav Pešić (cropped).jpg|Svetislav Pešić Datoteka:Velimir Petkovic 01.jpg|Velimir Petković Datoteka:Cevad Prekazi.jpg|Dževad Prekazi Datoteka:Горан Рађеновић.jpeg|Goran Rađenović Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|Monika Seleš Datoteka:Aleksandar Šoštar 01.jpg|Aleksandar Šoštar Datoteka:BogdanTanjevic.jpg|Bogdan Tanjević Datoteka:Aleksandar Tirnanić (1).jpg|Aleksandar Tirnanić Datoteka:Petar Trifunović 1962.jpg|Petar Trifunović Datoteka:Duško Vujošević.jpg|Duško Vujošević Datoteka:Veselin Vujović 2017.jpg|Veselin Vujović </gallery> </center> == Televizija i radio == * [[Sanja Kužet]], televizijska voditeljka<ref name=kuzet1>[https://gracija.me/sanja-kuzet-djeca-su-me-ojacala/ Sanja Kužet: Djeca su me ojačala] Gracija. ''Svetlana Peruničić; 20.07.2018.''<br>''“Majka nije nikada živjela u Crnoj Gori, tata je iz Dalmacije, tako da je, što se mene tiče, bio neki interesantan miks (smijeh). Majka je rođena u Makedoniji, gdje je provela dio života, jer je otac bio vojno lice, a onda je došla u Beograd, gdje je rođen i moj otac, a kasnije i ja. Zato stalno kažem, iako ta država ne postoji, da sam Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kuzet2>[https://poslovnidnevnik.ba/2018/02/02/ocarala-dekolteom-sanja-kuzet-u-najprovokativnijem-izdanju-do-sada-pogledajte-sta-je-izludilo-muskarce/ Očarala dekolteom| Sanja Kužet u najprovokativnijem izdanju do sada: pogledajte šta je izludilo muškarce] Poslovnidnevnik.ba ''02.02.2018.''<br>''“Za sebe često voli da istakne da je jedna „prava Jugoslovenka“, jer joj je otac Milovan poreklom iz Dalmacije, a majka Verica je iz Crne Gore.”''</ref> * [[Daško Milinović]], radijski voditelj<ref name=milinovic1>[https://www.danas.rs/svet/region/i-kraljevinu-i-republiku-ubijaju-zar-ne-jugoslovensko-nasledje-u-postjugoslovenskim-zemljama/ I kraljevinu i republiku ubijaju, zar ne?: Jugoslovensko nasleđe u postjugoslovenskim zemljama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Matea Jerković/Srdan Kosović/Jelka Jovanović/Denis Romac; 19.06.2023.''<br>''Saglasan je i novosadski novinar Daško Milinović, deklarisani antifašista – zbog čega je i fizički napadan – ali i jedan od 23.303 građana/ki koji su se na Popisu 2022. izjasnili kao Jugosloveni. „Mi smo jedina etnička grupa koja je zabeležila rast“, kaže sa Milinović, inicijator stvaranja nacionalnog saveta jugoslovenske manjine.''</ref><ref name=milinovic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/sve-vise-jugoslovena-u-srbiji-u-novom-sadu-ih-cak-30-odsto-vise-podnose-zahtev-za-registraciju-svog-nacionalnog-saveta/ Sve više Jugoslovena u Srbiji, u Novom Sadu ih čak 30 odsto više: Podnose zahtev za registraciju svog Nacionalnog saveta] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''A. Latas; 30.04.2023.''<br>''“Da li se rodio koji Jugosloven ili su se neki setili da su Jugosloveni, a na prošlom popisu to nisu bili, nije bitno. Mi smo jedina prirodno rastuća zajednica u Srbiji“, kazao je jedan od najpoznatijih Jugoslovena u našoj zemlji.''</ref><ref name=milinovic3>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Nedugo zatim na Twitteru se oglasio popularni radijski voditelj Daško Milinović, koji često sarkastično tvita s računa po imenu Uspeh Petrović. On je objavio da se radi na osnivanju Nacionalnog vijeća Jugoslavena u Srbiji, po uzoru na druge manjinske zajednice poput Roma, koje nemaju svoju matičnu državu. Dakako, za osnivanje manjinske zajednice koja bi uživala manjinska prava potrebno je da takva zajednica ima određenu brojnost.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:EXIT 2012 Red Union.jpg|Daško Milinović </gallery> </center> == Umetnost == * [[Marina Abramović]], umjetnica performansa<ref name=abramovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Abramović Marina, slikar, multimedijalni umetnik; profesor na Likovnoj akademiji, Hamburg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=abramovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 9.<br>''“Abramović B. Marina, slikar; multimedijalni, konceptualni umetnik (r. 30. XI 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan Aleksić]], vizuelni umjetnik, scenograf<ref name=aleksic1>[https://www.instagram.com/p/DDPpnQctnSy/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D Drugarica Brena i moja malenkost. (…) Jugosloven, rame uz rame sa Jugoslovenkom, (…).] [[Instagram]]. ''stevan_aleksic_art; 06.12.2024.''</ref> * [[Mrđan Bajić]], vajar<ref name=mbajic1>[https://www.harpersbazaar.rs/kultura/umetnost-knjige-muzika/ne-propustite-poslednje-javno-vodenje-kroz-izlozbu-mrdana-bajica Ne propustite: Poslednje javno vođenje kroz izložbu Mrđana Bajića] Harper’s Bazaar. ''Milena Kitić; 19.01.2023.''<br>''“Nikakvo idealizovanje nije u pitanju i stalno ponavljam da nisam jugonostalgičan, već sam zapravo i Jugosloven, pored toga što sam i Srbin.”''</ref><ref name=mbajic2>[http://www.tanjug.rs/full-view.aspx?izb=753923 Mrđan Bajić za Tanjug: Spomenik Đinđiću mora biti postavljen] [[Tanjug]] ''15.10.2022.''<br>''“Vajar i konceptualni umetnik Mrđan Bajić kaže da nikada nije imao tako veliku i zahtevnu izložbu kao što je postavka "Nepouzdani pripovedač", da nije jugonostalgičan iako se smatra Jugoslovenom, i da očekuje da će njegova najbolja skulptura spomenik Zoranu Đinđiću jednom konačno biti postavljen na pravom mestu.”''</ref><ref name=mbajic3>[https://www.politika.rs/sr/clanak/521814/U-lokalnom-i-globalnom-dvoumlju U lokalnom i globalnom dvoumlju] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Marija Đorđević; 21.10.2022.''<br>''“Dakle nisam jugonostalgičan, ja sam naprosto i Jugosloven, poreklom, svetonazorom, poimanjem jezika, ljudi, zavičajnosti i kulturnih kodova.”''</ref> * [[Danica Basta]], slikarka<ref name=basta1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 35.<br>''“Basta Danica, slikar; profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Biller]], slikarica<ref name=biller1>Голубовић, Видосава/Суботић, Ирина: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Зенит 1921–1926] Београд, 2008, str. 298.<br>''Из писама се види да јој је отац Аустријанац Емилио, да има аустријско држављанство, „али ипак, ја сам у ствари Југословенка, пошто сам рођена у... Хрватској и мој први језик је био хрватски; моја мајка Малвина Куглер, је такође Југословенка“</ref> * [[Ema Bregović]], vizuelna umjetnica<ref name=ebregovic1>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3708363/ema-bregovic-dela-stvaram-uz-burek-i-cevape Dela stvaram uz burek i ćevape: Ema Bregović za Kurir: Odrasla sam kao Jugoslovenka i to će tako ostati] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Kurir/Lj. Radanov; 14.06.2021.''</ref><ref name=ebregovic2>[https://www.ekspres.net/scena/ne-treba-traziti-nove-razloge-za-podjele-8-7-2021 Intervju Ema Bregović - "Ne treba tražiti nove razloge za podjele"] Ekspres. ''Mihailo Paunović; 08.07.2021.''<br>''“Rođena je u Parizu, ali sebe smatra Jugoslovenkom što je direktna posledica nasleđa koje je, u istim tim koferima, ponela iz kuće.”''</ref><ref name=ebregovic3>[https://www.blic.rs/zabava/ema-bregovic-izlozba-otac-goran-beograd/j0ydxtb (Video) Roditelji nisu došli da je podrže - Ćerka Gorana Bregovića o svom poslu i poznatom ocu! "Ja sam Jugoslovenka", a evo šta misli o Beogradu] [[Blic (novine)|Blic]]. ''F.J.; 12.06.2021.''<br>''“Ja se osjećam kao Jugoslovenka, jer ja nemam taj nacionalistički stav.”''</ref> * [[Eduard Čehovin]], grafički dizajner<ref name=cehovin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 80.<br>''“Čehovin Eduard, grafički dizajner. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Božidar Damjanovski]], slikar<ref name=damjanovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 92.<br>''“Damjanovski Božidar, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Evgenija Demnievska]], likovni umjetnik<ref name=demnievska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 97.<br>''“Demnievska Evgenija, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Emir Dragulj]], grafičar<ref name=dragulj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 109.<br>''“Dragulj Emir, slikar i grafičar; redovni profesor Fakulteta likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Džafo]], slikar<ref name=dzafo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 114.<br>''“Džafo Nikola, slikar, slobodni umetnik; likovni urednik lista "Republika". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=dzafo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 107.<br>''“Džafo M. Nikola, slikar, slobodni umetnik (r. 9. VI 1950, N.Sad [sic!]). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Branko Gavrić]], grafički dizajner<ref name=gavric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 142.<br>''“Gavrić Branko, grafički dizajner; vlasnik i direktor firme "Total Design" DOO. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nandor Glid]], vajar<ref name=glid1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 145-146.<br>''“Glid Nandor, vajar; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Jevrejin.”''</ref><ref name=glid2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 137.<br>''“Glid A. Nandor, vajar; redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna - u penziji (r. 12. XII 1924, Subotica). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Đorđe Ilić]], slikar, univ. profesor<ref name=djilic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 168.<br>''“Ilić Đorđe, slikar; redovni profesor Arhitektonskog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Darija Kačić]], slikarka<ref name=kacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačić Darija, slikar; docent na Fakultetu likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nikola Kostandinović]], grafički dizajner<ref name=kostandinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kostandinović Nikola, grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pjer Križanić]], slikar-karikaturista<ref name=krizanic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 358.<br>''“Križanić Pjer, slikar-karikaturista, novinar, r. 1890 u Mečenčanu, srez Glina, Jugosloven.”''</ref> * [[Ankica Oprešnik]], slikarica i grafičarka<ref name=opresnik1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390-391.<br>''“Oprešnik Ankica, slikar i grafičar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Gradimir Pankov]], balet majstor<ref name=pankov1>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Moja-trupa-mora-uvek-da-iznenadi.lt.html Моја трупа мора увек да изненади] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Биљана Лијескић; 11.12.2013.''<br>''“То ми много значи, јер никада нисам изгубио везу са простором одакле сам дошао, иако живим у иностранству годинама. Имам обичај да кажем, са саркастичним хумором, да сам Југословен са канадским и америчким пасошем! Али, чак иако сам канадски и амерички држављанин, остајем Југословен у срцу и никада нећу заборавити своју матичну земљу.”''</ref> * [[Dragan Papić]], multimedijalni umjetnik<ref name=dpapic1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:155431-Darovi-sa-buvljaka Darovi sa buvljaka] [[Večernje novosti]]. ''A. Šerer, N. Smiljić; 24.02.2004.''<br>''“Ipak, najviše volim da izlažem u našoj zemlji, pred domaćom publikom. Za sebe volim da kažem da sam prvo Beograđanin, pa Jugosloven.”''</ref> * [[Ljuba Popović]], slikar<ref name=ljpopovic1>[https://www.vreme.com/kultura/slikarstvo-je-muzika-za-oci/ Slikarstvo je muzika za oči] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Dragan Todorović; 30.10.2014.''<br>''“On lično je 51 godinu tamo, kad ga pitaju ko je, odgovara, Jugosloven, srpskog porekla, da pripada srpskom plemenu…”''</ref> * [[Verica Rakočević]], modna dizajnerka<ref name=rakocevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 473.<br>''“Rakočević Verica, modni kreator. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Rendić]], kipar<ref name=rendic1>Kečkemet, Duško: Ivan Rendić: Život i djelo. Supetar 1969, str. 47.<br>''Rendić pisao je u starosti: »On me je uputio da moram biti svijestan, da sam Hrvat, dakle Jugoslaven.« Dalje veli da mu je knjige, iz kojih je učio naš jezik, slao također Strossmayer. I taj Strossmayerov kredo »Hrvat, dakle Jugoslaven« postaje otada i Rendićev kredo, kojeg se držao i za koji se borio dosljedno sve do smrti, u toku čitavog svog dugog i napornog rada i burnog života.''</ref> * [[Mateja Rodiči]], slikar<ref name=rodici1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rodiči Mateja, slikar i grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anđelka Slijepčević]], modni kreator, univ. profesor<ref name=aslijepcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 509.<br>''“Slijepčević Anđelka, redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna, Bg.; potpredsednik Saveta Univerziteta umetnosti. […] P: Jugoslovenka, Srpkinja, […].”''</ref> * [[Marija Tišma]], slikarka<ref name=mtisma1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 577.<br>''“Tišma Marija, slikar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Emma Varga]], dizajner stakla<ref name=varga-marodic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 308.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vladimir Veličković]], slikar<ref name=velickovic1>[https://nova.rs/kultura/najbolji-izdanak-gradanskog-secanje-na-vladu-velickovica/ Najbolji izdanak građanskog – sećanje na Vladu Veličkovića] Nova.rs. ''Radmila Stanković; 29.08.2020.''<br>''“Ja sam duboko ukorenjen kao Jugosloven i takav ću ostati do kraja života. Dubokih korena sam i Beograđanin, što podrazumeva i da sam Srbin.”''</ref><ref name=velickovic2>[https://www.vesti-online.com/ostajem-jugosloven/ Ostajem Jugosloven] Vesti online. ''02.11.2014.''<br>''“Ja sam veoma privržen toj Srbiji, Beogradu, ja sam pre svega Beograđanin, naravno sa plemenitom idejom da ostajem Jugosloven, ono što mi se negde i zamera, a negde mi se i ne oprašta.”''</ref> * [[Sonja Vukićević]], koreografkinja, glumica, balerina<ref name=vukicevic1>[https://www.vijesti.me/zabava/19258/sonja-vukicevic-politicari-su-postali-i-glumci-i-reditelji Sonja Vukićević: Političari su postali i glumci i reditelji] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 23.09.2018.''<br>''“Ja sam Jugoslovenka i van granica Jugoslavije, a danas sam Jugoslovenka i van granica bivše Jugoslavije.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|Marina Abramović Datoteka:Ljuba Popovic-mc.rs.jpg|Ljuba Popović Datoteka:Ivan Rendić 1885 Th. Mayerhofer.jpg|Ivan Rendić Datoteka:Velickovic Zarko-Vijatovic (cropped).jpg|Vladimir Veličković </gallery> </center> == Vojska == * [[Vicko Antić]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=antic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 22.<br>''“Antić Vicko, generalmajor avijacije JNA, r. 1912 u Selcu, srez Crikvenica, Jugosloven.”''</ref> * [[Tomo Buzov]], oficir, poznat po herojskom činu za vreme bratoubilačkog rata 1993. godine<ref name=buzov1>[https://www.nin.rs/english/news/50784/darko-buzov-my-father-was-murdered-because-he-didnt-want-to-stay-silent Darko Buzov for NIN: My father was murdered because he didn’t want to stay silent] (na engleskom) [[NIN]]. ''Tanja Nikolić Đaković; 06.06.2024.''<br>''“And my father never thought of himself as a Croat. He was, as I said, a Yugoslav, a JNA officer. For years after the abduction in Štrpci, various NGOs contacted us, they wanted us to insist on the idea that the Serbs killed my father because he was a Croat. And the truth is that my father was a Yugoslav.”''</ref><ref name=buzov2>[https://n1info.rs/vesti/bio-je-covek-i-jugosloven-tomo-buzov-dao-je-svoj-za-zivot-mladica-u-vozu-u-strpcima/ „Bio je čovek i Jugosloven“: Tomo Buzov, dao je svoj za život mladića u vozu u Štrpcima] N1 SRB. ''Sonja Kamenković; 31.05.2024.''<br>''On kaže da ima posebnu obavezu da naglasi da je Tomo Buzov bio oficir JNA, ali pre svega čovek i Jugosloven. „Bio je oficir JNA, učinio je taj gest koji mnogi nikada ne bi, ali presudno je bilo upravo to što je Toma bio Jugosloven i nije delio ljude po nacionalnosti. On je spasio mladića koji je pošao tim vozom u Bar. Tomo je umesto tog mladića izašao iz voza, važno je reći da nije ubijen kao Hrvat kako su to neki govorili, već kao Jugosloven.“''</ref> * [[Ivan Gošnjak]], general, političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Nikola Karanović]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=nkaranovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 307-308.<br>''“Karanović Nikola-Karan, generalpotpukovnik JNA, r. 1914 u Prkosima, srez Bosanski Petrovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Vlado Lončarić]], partizanski i španski borac<ref name=loncaric1>Lončarić, Vlado: Ponovo u Zagrebu, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_3.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 3. Zagreb 1984, str. 49.<br>''“Poslije neuspjeha oružane borbe demokratskih i progresivnih snaga, mi Jugoslaveni bili smo u logorima u Francuskoj oko 28 mjeseci.”''</ref> * [[Mirko Matković]], general-major, revolucionar<ref name=mmatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 431.<br>''“Matković Mirko, pukovnik JNA, r. 1915 u Podima, srez Hercegnovi, Jugosloven.”''</ref> * [[Kosta Nađ]], general, političar, revolucionar<ref name=nadj1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 173.<br>''“Nađ S. Kosta (Izborni srez Zrenjanin, APV – NRS), general-pukovnik, rođen 15-V-1911 god. u Petrovaradinu, srez Novi Sad, APV – NRS, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Rudolf Primorac]], general, diplomata, revolucionar<ref name=primorac>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_8.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 102.<br>''“Primorac Antuna Rudolf, načelnik Štaba divizije, rođen 1904, Sutomore, Bar, major jugoslovenske vojske, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od oktobra 1942, krajem rata šef Jugoslovenske vojne misije u SSSR-u.”''</ref> * [[Velimir Radičević]], general-potpukovnik, narodni heroj<ref name=radicevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zaboravljeni-devedesetogodisnjaci/ Zaboravljeni devedesetogodišnjaci] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoljub Petrović; 26.12.2011.''<br>''“Ja sam internacionalac bio ceo život. I Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vicko Antić.jpg|Vicko Antić Datoteka:Memorial plaque for captain Tomo Buzov in New Belgrade.jpg|reljef Tome Buzova na spomen-ploči Datoteka:Ivan Gošnjak (1).jpg|Ivan Gošnjak Datoteka:Nikola Karanović.jpg|Nikola Karanović Datoteka:Kosta Nađ.jpg|Kosta Nađ Datoteka:Rudolf Primorac.jpg|Rudolf Primorac </gallery> </center> == Druge oblasti == * [[Anton Bezenšek]], stenograf, prevodilac<ref name=bezensek1>Bezenšek, Ant. J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-76POZL0A/a287f66c-8022-4d9f-80fb-dfd3c5294854/PDF Vabilo k naročbi], u: Slovenec, god. 4 br. 13. (1876), str. 4.<br>''“Ozrimo se na naše severne brate Čehe, Ruse in Poljake, koji so vže pred več leti začeli gojiti to Rimljanom in Grkom znano, a v novejem času od Nemcev iz nova prerojeno in modernim jezikom priredeno umetnost – stenografijo, pa primerjajmo naše delovanje na tem polju z njihovim, to moramo priznati, da smo zares precej zaostali, in da je skrajni čas, da se tudi v tem obziru prebudimo k delu in napredovanju, a to vsi Jugoslaveni zajedno v duhu bratske sloge in vzajemnosti.”''</ref> * [[Sonja Biserko]] aktivistica za ljudska prava, bivši diplomat<ref name=biserko1>Pavelić, Boris: [https://www.kucaljudskihprava.hr/wp-content/uploads/2019/12/Kad-glave-igraju__.pdf Kad glave igraju.] Zagreb 2019, str. 118.<br>''“Moji su živeli u tom jugoslovensko-dalmatinskom krugu. Tu sam i ja odrasla, pa nemam nacionalnost u smislu u kojem se danas govori o njoj: Beograđanka sam, Dalmatinka, Jugoslovenka. To je moj osećaj, ne mogu to da menjam.” - Osjećaj identiteta Sonje Biserko jasan je i osviješten – jugoslavenstvo koje ne negira nijednu svoju sastavnicu, od etničke preko regionalne do vjerske - ali danas, doslovno opasan. - “Biti Jugosloven i kosmopolita, to je danas proterana populacija.”''</ref><ref name=biserko2>Perović, Latinka: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ziveti%20svoje%20ideale.pdf U ogledalu vremena. Skica za biografiju Sonje Biserko, s povodom.], u: Stanojlović, Seška/Kisić, Izabela (ur.): Živeti svoje ideale. Sonja Biserko, skice za portret. Beograd 2018, str. 33.<br>''“Samozatajna po prirodi, Sonja Biserko je, po svom tačnom samorazumevanju, ličnost sa složenim identitetom. Jugoslovenka, Beograđanka, Dalmatinka, Mediteranka, Evropljanka, kosmopolitkinja… Antifašizam i ideje jednakosti i solidarnosti levice utemeljene su u njenom porodičnom vaspitanju.”''</ref> * [[Aida Ćorović]], aktivistica za ljudska prava, novinarka<ref name=acorovic1>[https://nova.rs/vesti/politika/aida-corovic-grigorije-jedini-moze-da-ujedini-gradane/ Ćorović: Grigorije može da nas spasi od Vučića] Nova.rs ''Vojislav Milovančević; 09.07.2020.''<br>''“I neka mu se kaže da ja, Jugoslovenka, levičarka, feministkinja…mislim da je Srbiji potrebna njegova pomoć.”''</ref><ref name=corovic2>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2024/7/14/novi-sad-antifa-grad-ustase-i-cetnici-zajedno-ste Novi Sad antifašistički grad: Ustaše i četnici, zajedno ste bježali] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Aida Ćorović; 14.07.2024.''<br>''“Mirovna i građanska aktivistkinja od početka ratova '90-ih, antifašistkinja, feministkinja i braniteljka ljudskih prava. Kosmopolitkinja. Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ervina Dabižinović]], aktivistkinja za ženska prava, psihološkinja<ref name=dabizinovic1>Domović Bulut, Senka: [https://www.faktcg.org/wp-content/uploads/2020/10/final-publikacija.pdf Ženske stvari. Women matters.] Herceg Novi 2018, str. 60.<br>''“Ja sam se osjećala, i osjećam se i danas, Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Herta Haas]], službenica, revolucionarka<ref name=haas1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 44.<br>''“Has Herta, borac u službi veze VŠ, rođena 1917, Maribor, studentkinja, Jugoslovenka, u NOB od 1941. godine, član KPJ.”''</ref> * [[Eduard Ille]], kulturni funkcioner<ref name=ille1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 171.<br>''“Ille Eduard, direktor "Jugokoncerta", Bg. (od '86). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Kostrenčić]], knjižničar<ref name=kostrencic1>Korunić, Petar: [https://hrcak.srce.hr/file/314359 Prilog poznavanju jugoslavenske ideje u hrvatskoj politici 1868–1874] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618015253/https://hrcak.srce.hr/file/314359 |date=2022-06-18 }}, u: [[Časopis za suvremenu povijest]], sv. 12 br. 3 (1980), str. 78.<br>''“Koji može nas Jugoslavenah konačni cilj biti, koji odgovara posve našoj naravi, našim narodnim zahtjevom?”''</ref> * [[Ljubica Krnjaić]], inženjer protivpožarne zaštite<ref name=krnjajic1>[https://zenskimuzejns.org.rs/tag/ljubica-krnjajic/ Vatrogastvo i ženska emancipacija] ŽeNSki muzej. ''Vesna Nedeljković Angelovska; 21.12.2023.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugoslovenka. Ima kritički stav prema politici savremenog društva ali smatra da je socijalistički poredak Jugoslavije bio najhumaniji poredak.”''</ref> * [[Ašok Murti]], poznati stilista<ref name=murti1>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] Blic Online. ''Žiža Antonijević; 23.03.2008.''<br>''“Nemam nikakav stid i sram da izgovorim da ću ja zauvek ostati Jugosloven i da je to jedino s čime mogu da se identifikujem.”''</ref><ref name=murti2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija Ašok Murti - Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325002131/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija |date=2011-03-25 }} Puls Online<br>''“Ja sam Jugosloven, ali indijskog porekla, to je identitet koga se nikada neću odreći. Moja intimna istorija ne poklapa se sa opštom, a naročito ne sa geografijom. Nisam jugonostalgičar, to je kulturni i emotivni, ne geografski prostor.”''</ref> * [[Bosiljka Schedlich]], kulturni radnik<ref name=schedlich1>[https://balkandiskurs.com/2018/05/19/prelazeci-granice-dio-ii/ Prelazeći granice: bosanske migracije u Njemačkoj (Dio II)] Balkan Diskurs. ''Dženeta Karabegović; 19.05.2018.''<br>''“SüdOst centar, ili “südost Europa Kultur e.V.” osnovala je Bosiljka Schedlich, rođena u Hrvatskoj, koja se udomaćila u Njemačkoj, a sebe smatra Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Jagoda Slijepčević]], popularna, dugogodišnja radnica JAT-a<ref name=jslijepcevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/453773/Odlazak-stjuardese Odlazak stjuardese] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Jovo Simišić; 08.05.2020.''<br>''“Bila je entuzijasta i velika Jugoslovenka.”''</ref> * [[Maja Veseli]], kulturni radnik<ref name=veseli1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 759.<br>''“Veseli Maja, profesor, sekretar Saveta za prosvetu, nauku i kulturu NR Hrvatske, član Glavnog odbora SSRNS Hrvatske, član Saveza ženskih društava NR Hrvatske, r. 1908 u Irigu, Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Anton Bezenšek2.jpg|Anton Bezenšek Datoteka:Sonja Biserko.jpg|Sonja Biserko Datoteka:Aida Ćorović 2011-mc.rs.jpg|Aida Ćorović Datoteka:Herta Has.jpg|Herta Haas </gallery> </center> == Povezano == * [[Jugoslaveni]] * [[Jugoslavenstvo]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Liste osoba|Jugoslaveni]] 83xqkn6qyz4ue3ov9rb228jeqlynkbh 42690074 42690073 2026-09-18T01:47:12Z Dwina744 178014 +izv. 42690074 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak značajnih osoba koji se identificiraju kao [[Jugoslaveni]] – ili su se za vrijeme svoga života tako identificirali.{{Efn|Navedene su također osobe koje su se do 1840-ih godina izjašnjavale kao ''Iliri'', nazivom kojim su se do tada označavali Jugoslaveni.|group=α}} Jugoslovenski se identitet danas najčešće javlja kao nadnacionalni, kulturni<ref name=primjer-kulturnjugoslav>Usp. npr. [https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref>, nacionalni odnosno etnički<ref name=primjer-nacionjugoslav>Usp. npr. [https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref>, ali i kao anacionalni ili politički identitet. U ogromnoj većini slučajeva on egzistira pored drugih (nacionalnih) identiteta (Srbin, Hrvat, Bošnjak, Makedonac, Albanac, itd.)<ref name=studija-pavlakovic>Usp. Pavlaković, Vjeran: Ispunjenje tisućljetnog sna: Strategije simbolične izgradnje nacije u Hrvatskoj, u: Pavlaković, Vjeran/Korov, Goran (ur.): Strategije simbolične izgradnje nacije u državama jugoistočne Europe. Zagreb 2016, str. 27-60</ref>, u rijetkim slučajevima kao identitet koji te identitete ne uzima u obzir. Pri tome treba imati na umu da je za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] (1945–1991) većina stanovništva gajila jugoslovenski identitet. Stanovnici Jugoslavije su se najčešće nacionalno osjećali "prije svega [[Hrvati]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Slovenci]]ma, [[Srbi]]ma itd., i istodobno Jugoslavenima". Druga po brojnosti kategorija su bili "oni koji su najprije Jugoslaveni, pa zatim Srbi, Slovenci, Makedonci ili Hrvati". Treću grupu su činili oni građani koji su se osjećali ''samo'' Jugoslavenima, a nije bio malen ni broj onih koji su se osjećali ''samo'' Srbima, ''samo'' Hrvatima, ''samo'' [[Albanci]]ma itd.<ref name=jugoslavenstvo69>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 69.</ref> == Arhitektura == * [[Mia David]], arhitekta, scenograf<ref name=miadavid1>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012638/https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q |date=2023-02-11 }} YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''“Ja sam isto Jugoslovenka.”''</ref> * [[Miša David]], arhitekta<ref name=mišadavid1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“I ovoga puta, kad smo se sreli, smejali smo se tome, kako se naš zajednički prijatelj, pok. arhitekta Miša David, iz nekog protesta, kad nije mogao da se upiše kao Jugosloven, izjašnjavao na popisima kao stari Grk.”''</ref> * [[Radivoje Dinulović]], arhitekt<ref name=dinulovic1>[https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti Ne pristajem da povlađujem ovoj realnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152856/https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti |date=2024-12-25 }} Magazin Politika. ''Aleksandra Isakov; 24.07.2024.''<br>''“Ja sam levičarsko dete, ostao sam komunista i Jugosloven, i duboko verujem da ta nova realnost mora da dođe, kao što je realnost mog detinjstva i mladosti morala da nestane.”''</ref> * [[Vlado Milunić]], arhitekt<ref name=milunic1>[https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ Preminuo Vlado Milunić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126051433/https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ |date=2022-11-26 }} BosnaInfo. ''BosnaInfo; 17.09.2022.''<br>''“Ja sam češki arhitekt jer sam završio češke škole. Isto tako nisam Čeh premda imam češko državljanstvo. Ja sam Jugoslaven jer se tako osjećam, unatoč činjenici da Jugoslavija više na postoji”''</ref><ref name=milunic2>[https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away Czech-Croatian architect behind Prague's Dancing House passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108235402/https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away |date=2023-01-08 }} (na engleskom) Expats.cz ''Expats.cz Staff; 18.09.2022.''<br>''Milunić was born in Zagreb in what is now Croatia in 1941, but lived in Prague from the age of 16. In regards to his nationality, he described himself as "a Czechoslovak architect because I have a Czechoslovak education, and I feel Yugoslav in protest against primitive nationalism, even though neither Czechoslovakia nor Yugoslavia exists anymore."''</ref> * [[Aljoša Šegvić]], arhitekta<ref name=segvic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 554.<br>''“Šegvić Aljoša, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milica Šterić]], arhitekta<ref name=steric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 563.<br>''“Šterić Milica, arhitekta; član Upravnog odbora i specijalni savetnik Holding korporacije "Energoprojekt" - MDD Urbanizam i arhitektura; član Umetničkog saveta Saveza arhitekata Srbije i Akademije Arhitekture Srbije. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Josip Svoboda]], arhitekta<ref name=svoboda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 550.<br>''“Svoboda Josip, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Danilo Udovički]], arhitekta<ref name=dudovicki1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“Mogu da potvrdim i danas da je moj daroviti prijatelj arhitekta Danilo Udovički, poreklom iz bačkog sela Mol, bio i ostao veliki patriota, erudita i poliglota, ali i Jugosloven u najboljem smislu te reči. Uvek se tako i izjašnjavao na popisima dok je to moglo, jer je i za njega, kao i za mnoge od nas, razbijanje Jugoslavije bila lična uvreda.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vlado Milunić.jpg|Vlado Milunić </gallery> </center> == Diplomacija == * [[Aleš Bebler]], diplomata, revolucionar<ref name=abebler1>VIII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Beograd, 7–13. decembra 1964. Stenografske beleške III. Beograd 1965, str. 1918.<br>''“Ovima moramo pre svega reći da je dobar deo našeg razmimoilaženja prosto nesporazum, i to nesporazum u tome šta mi, Jugosloveni, i drugi koji se sa nama slažu, nazivamo politikom miroljubive koegzistencije i kako je mi definišemo.”''</ref> * [[Salih Fejić]], diplomata<ref name=fejic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 182.<br>''“Fejić Salko, izvanredni poslanik i opunomoćeni ministar FNRJ u Holandiji, rez. major, r. 1914 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Rexhai Surroi]], diplomat<ref name=surroi1>Maksić, Milivoje: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf U raskoraku sa svetom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029103157/https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf |date=2022-10-29 }} Beograd 2000, str. 9.<br>''“Bio је Аlbаnас ро poreklu, ali Jugosloven ро svemu drugom. Nije birao prijatelje ро ključu, već ро srcu. Mnogi smo bili među onima kojima је biо blizak. Redžai је biо čovek koji је prijatelju privržen. Ponekad se čini da u ovom našem vremenu ta divna osobina - biti privržen prijatelju, kao da počinje da bledi pod pritiskom egoizma, i nekih drugih, čudnih i sumnjivih moralnih normi. А upravo to, osećati se Jugoslovenom, što simbolizuje uverenje da smo svi u ovoj zemlji podjednako bliski i potrebni jedni drugima, i biti privržen drugu, prijatelju - jeste politička, а rekao bih i moralna osnova, na kojoj jedino i može počivati naša spoljnopolitička služba.”''</ref> * [[Zdenko Štambuk]], diplomata<ref name=zstambuk>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm Ko je ovaj čovek? Vladimir Štambuk (Drugaričin drug)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123055710/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm |date=2022-11-23 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 07.04.2000.''<br>''“Otac Zdenko bio je čuveni diplomata, takođe Jugosloven, a majka Čehinja.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Aleš Bebler.jpg|Aleš Bebler </gallery> </center> == Film i pozorište == * [[Vjekoslav Afrić]], glumac<ref name=afric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Afrić Vjeko, dramski umetnik, pozorišni i filmski reditelj, redovni prof. Akademije za pozorišnu umetnost u Beogradu, pretsednik Sindikata kulturno-umetničkih ustanova, rez. major, r. 1906 na Hvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Neda Arnerić]], glumica<ref name=arneric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22-23.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (vlasnik galerije - knjižare "Atrijum", Bg.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=arneric2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (r. 15. VII 1953, Knjaževac). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Darko Bajić]], redatelj<ref name=dbajic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 29.<br>''“Bajić Darko, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dbajic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 29.<br>''“Bajić M. Darko, filmski reditelj, docent na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 14. V 1955, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Primož Bebler]], redatelj<ref name=pbebler1>[https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ Umetnik , humanista, Jugosloven...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152828/https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ |date=2024-12-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 21.11.2013.''<br>''“Primož je bio pravi, plemeniti Jugosloven. Taj njegov izbor, bitna odrednica njegovog identiteta, imao je svoju estetsku, ideološku i humanističku utemeljenost.”''</ref><ref name=pbebler2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 35.<br>''“Bebler A. Primož, pozorišni reditelj; upravnik i umetnički rukovodilac Malog pozorišta Duško Radović i Večernje scene Radović u Beogradu (r. 5. V 1951, Njujork). Jugosloven.”''</ref><ref name=pbebler3>[http://www.republika.co.rs/564-565/24.html Beskrajna širina stanovnika sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016234820/http://www.republika.co.rs/564-565/24.html |date=2022-10-16 }} Republika. ''Goran Cvetković; Broj 564-565, 01-31.01.2014.''<br>''“Istinski levičar i Jugosloven, internacionalni i svetski pozorišni stručnjak Primož Bebler, nije stigao da uradi i tu jubilarnu predstavu Početak bune na dahije, po romanu Svetislava Basare.”''</ref> * [[Ivan Bekjarev]], glumac<ref name=bekjarev1>[https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici Bekjarev: Najgori su umetnici u politici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804005703/https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici |date=2023-08-04 }} Vesti online. ''D. Dušanić; 16.06.2015.''<br>''“Poreklom sam Makedonac, ali rođeni Beograđanin, i javno priznajem da sam Jugosloven.”''</ref> * [[Miroslav Benka]], redatelj<ref name=benka1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benka Miroslav, reditelj; umetnički direktor Gradskog pozorišta u Žilini, Slovačka (od '91). […] P: Jugosloven, slovačke narodnosti, […].”''</ref> * [[Melita Bihali]], glumica<ref name=bihali1>[https://www.vesti.rs/Mercedes-Benz/Jugoslovenka-zauvek-Prica-o-lepoj-stolarevoj-kci.html Jugoslovenka zauvek: priča o lepoj stolarevoj kći] vesti.rs ''Vesti-online.com; 27.12.2015.''<br>''“I moja porodica se preselila u Istru, iako nismo imali potrebu za tim. Takvo je bilo naređenje” - kaže Melita Bihali, koja je kroz lik baba Mare opisala i raspad SFRJ, i za kraj ovog susreta naglasila da je rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umreti.''</ref><ref name=bihali2>[https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ Preminula glumica Melita Bihali, poznata po ulozi u “Maratoncima”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907003733/https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ |date=2023-09-07 }} N1 BIH. ''N1 Srbija, nova.rs; 25.08.2023.''<br>''Bihali je rekla i da je „rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umrijeti!“.''</ref> * [[Predrag Bjelac]], glumac<ref name=bjelac1>[https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ I čarobnjak i papa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104004740/https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ |date=2023-01-04 }} vesti.rs ''Nada S. Preradović; 29.01.2022.''<br>''“Do pre par godina živeo je u Pragu, izjašnjava se kao Jugosloven i ponosni je otac dve ćerke.”''</ref><ref name=bjelac2>[https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl Predrag Bjelac: "Za Čehe sam harizmatičan: Mnogo puta sam im rekao: 'Dođite kod nas da vidite, ima ovakvih koliko hoćeš'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205080743/https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl |date=2024-12-05 }} Blic žena. ''Blic žena; 19.05.2024.''<br>''“Odgojen sam kao Jugosloven, negde sam to i dalje.”''</ref> * [[Jelica Bjeli]], glumica<ref name=bjeli1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjeli-Hadžić Jelica, glumica. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Dragan Bjelogrlić]], režiser i glumac<ref name=bjelogrlic1>[https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji Bjelogrlić: Film "Toma" se prepoznaje po univerzalnoj emociji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121004426/https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji |date=2023-01-21 }} Nportal. ''Nportal; 27.08.2021.''<br>''“Osećam se Jugoslovenom. Imam poseban odnos prema toj državi, žao mi je što je više nema i verovatno se to oseća u filmu. Toma je otvoreno govorio pred kraj života, kad je počela da se raspada Jugoslavija, da je veliki protivnik toga. Pravio je jugoslovensku turneju neposredno pred rat”, podsetio je Bjelogrlić.''</ref><ref name=bjelogrlic2>[https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 Dragan Bjelogrlić: Iz Slovenije je vedno prihajala avantgarda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006025712/https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 |date=2022-10-06 }} (na slovenačkom) Radiotelevizija Slovenija. ''Gašper Andrinek, Val 202; 22.09.2020.''<br>''“Odraščal sem v Jugoslaviji in sem v svoji biti ostal Jugoslovan, ves prostor nekdanje Jugoslavije občutim kot svoj. Verjetno bo tako do konca življenja.”''</ref><ref name=bjelogrlic3>[https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html Bjelogrlić: Male razlike su me uvek inspirisale i zato sam ostao Jugosloven u duši] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116010128/https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html |date=2023-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''RTS; 04.03.2020.''<br>''“Međutim, tako je kako je. Još uvek se mi umetnici trudimo da pravimo i da sarađujemo zajedno, nema tu nikakvog političkog razloga ni tržišnog. Prosto, meni bar, je uvek zanimljivo da radim sa ljudima iz drugih sredina. Više puta sam to rekao – Jugoslaviju su razorile male razlike, a male rezlike su nešto što je meni bila inspiracija i zato sam ja ostao Jugosloven u duši”, rekao je iskreno Dragan Bjelogrlić.''</ref> * [[Bogić Bošković]], glumac<ref name=bboskovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković B. Bogić, glumac (r. 22. XII 1930, Prizren). Jugosloven.”''</ref> * [[Tanja Bošković]], glumica<ref name=tboskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 57.<br>''“Bošković Tatjana, glumica, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref><ref name=tboskovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković V. Tatjana, glumica, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 27. VI 1953, Beograd). Srpkinja, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karlo Bulić]], glumac<ref name=bulic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Bulić Karlo, dramski glumac, nastavnik Akademije za pozorišnu i filmsku umetnost u Beogradu, r. 1910 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Branko Cvejić]], glumac<ref name=cvejic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/film-tv/3532718-branko-cvejic-ja-cu-uvek-ostati-jugosloven-rodjen-u-toj-zemlji-do-smrti-gradjanin-te-zemljeglumac Branko Cvejić: "Ja ću uvek ostati Jugosloven, rođen u toj zemlji, do smrti građanin te zemlje"] [[Telegraf.rs]]. 27.07.2022.<br>''“Bez obzira, postojala ili ne, kao greška ta zemlja, ja ću uvek ostati Jugosloven i građanin te zemlje. Ja se i sada osećam tako.”''</ref> * [[Svetozar Cvetković]], glumac<ref name=scvetkovic1>[https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 Svetozar Cvetković: Ja sam antički Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107221742/https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 |date=2023-01-07 }} Dan. ''DAN portal; 10.12.2022''<br>''“Kao umjetnik koji je stasavao i sazrijevao u vrijeme velike Jugoslavije, sebe i danas vidi kao Jugoslovena.”''</ref><ref name=scvetkovic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede Svetozar Cvetković: Istinska elita danas nema šta da jede] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018020612/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede |date=2022-10-18 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 20.03.2015.''<br>''“Jednom sam već negde rekao da je biti Jugosloven danas isto što i biti prokuženi stranac. Ali, u redu, svejedno: taj sam!” - Šta ste? - “Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic3>[https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ Cvetković: Blatite me, ja ostajem Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131035406/https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ |date=2023-01-31 }} Nova.rs ''Pero Jovović; 09.03.2021.''<br>''“Ja rizikujem mnogo da krenu da me blate onog časa kada kažem da sam ja Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic4>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ Svetozar Cvetković: Glumčina i Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107222559/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 11.08.2021.''<br>''“Ta plemenitost i svetlost, pored činjenice da je ostao Jugosloven i građanin nepostojeće države, njegovoj skromnosti i gospodstvu dodaju još jednu finu nijansu koja ga čini renesansnim gospodarom.”''</ref><ref name=scvetkovic5>[http://www.slobodnarijec.net/svetozar-cvetkovic-snimam-film-u-francuskoj/ Svetozar Cvetković: Snimam film u Francuskoj] Slobodna Riječ. ''Slobodna Riječ; 27.02.2015.''<br>''“Biti Jugosloven – to je danas kao biti neki prokuženi stranac, u redu taj sam!”''</ref><ref name=scvetkovic6>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 76.<br>''“Cvetković Svetozar, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic7>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 69.<br>''“Cvetković S. Svetozar, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 20. VI 1958, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Borivoj Dovniković]], autor animiranih filmova, ilustrator<ref name=dovnikovic1>[https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ Borivoj Dovniković: Pripadam manjini koju jedni trpe, drugi mrze, a u biti sam član ljudske zajednice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211193920/https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ |date=2023-02-11 }} P-portal. ''Đorđe Matić; 24.12.2021.''<br>''“Pored svega toga, spadam u ljude koji su od početka bili i ostali Jugoslaveni, koji ne daju da se SFRJ naziva zločinačkom zemljom i kojoj bi trebalo davati priznanje za sve dobro što je učinila za nas i za svjetsku zajednicu.”''</ref> * [[Srđan Dragojević]], redatelj<ref name=dragojevic1>[http://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima Intervju nedelje, Srđan Dragojević (2. deo): Nisam snimao filmove s ratnim zločincima!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima |date=2022-12-29 }} Telegraf.rs ''S.M.S. – A.K.; 01.04.2012.''<br>''Da li ste jugonostalgičar, to se negde može nazreti iz vaših javnih istupa… - “Ne, nisam jugonostalgičar. Jugosloven sam.”''</ref><ref name=dragojevic2>[http://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87%3A+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html Dragojević: Sukob mišljenja, ne sukob na ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233159/https://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87:+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html |date=2022-12-29 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''30.10.2011.''<br>''Budući da se osećam Jugoslovenom, rođen sam u toj zemlji, svi gradovi i države bivše Jugoslavije su mi dragi, volim da idem tamo i onda je divno kad snimajući film prosto živite tu svoju ideju da ovo jeste Jugoslavija.”''</ref><ref name=dragojevic3>[http://dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED „Парадa“ e првиот филм на трета Југославија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108204134/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED |date=2012-01-08 }} (na makedonskom) Dnevnik (Makedonija). ''Srebra Ðorđijevska; 05.01.2012.''<br>''“Јас сум Југословен, така се чувствувам и тоа е земјата во која живеам.”''</ref><ref name=dragojevic4>[http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html Največja Parada ponosa v srcu homofobnega Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110171452/http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html |date=2017-11-10 }} (na slovenačkom) Delo. ''Vesna Milek; 02.01.2012.''<br>''“Če bi radi še bolj plastičen prikaz tega, kar sem hotel povedati: Jaz sem Jugoslovan. Vi, ki niste, ko vas jebe. (nasmešek)”''</ref> * [[Jasna Đuričić]], glumica<ref name=djuricic1>[https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html Intervju Jasna Đuričić: Novac je već dugo vremena jedini bog na ovoj planeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205073327/https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html |date=2022-12-05 }} Portal 021. ''Snežana Miletić; 09.04.2020.''<br>''“Pripadam drugom vremenu, drugoj generaciji, ja sam Jugoslovenka, rođena ovde, u vreme kada su važili postulati druge vrste - za sve stvari.”''</ref><ref name=djuricic2>[https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ Jasna Đuričić, najbolja evropska glumica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003040615/https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ |date=2023-10-03 }} Vojvođanski istraživačko-analitički centar (VOICE). ''Snežana Miletić; 20.12.2021.''<br>''“Sremica, Novosađanka i Jugoslovenka, potekla iz radničke porodice, od oca trgovca i majke knjigovođe.”''</ref> * [[Predrag Ejdus]], glumac<ref name=ejdus1>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost Predrag Ejdus: Lako je izgubiti ljudskost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Radmila Radosavljević; 24.12.2011.''<br>''“A ja sam se nacionalno uvek izjašnjavao kao Jugosloven, tako sam se izjasnio i na poslednjem popisu.”''</ref><ref name=ejdus2>[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html Фудбал ми помогао да станем на ноге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924134607/http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html |date=2015-09-24 }} [[Politika (novine)|Политика]]. ''Славко Трошељ; 13.07.2008.''<br>''“Целог живота изјашњавам се као Југословен. И данас се осећам тако. Иако та државна заједница више не постоји. Али, то је моје право. Родио сам се у тој земљи. Али, ако хоћете дубоку интуитивно осећам апсолутну припадност и јеврејском и српском народу.”''</ref><ref name=ejdus3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Ejdus Predrag, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ejdus4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Ejdus Lj. Predrag, glumac, član i v. d. direktora Drame Narodnog pozorišta u Beogradu (r. 24. VII 1947, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mira Erceg]], reditelj<ref name=erceg1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 132.<br>''“Erceg Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bekim Fehmiu]], glumac<ref name=fehmiu1>[https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ Bekim Fehmiu (1936–2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208030139/https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ |date=2023-02-08 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''J. Gligorijević; broj 1015, 17.06.2010.''<br>''“Jedan od simbola Jugoslavije iz njenog zlatnog doba, nikada nije, u ime bratstva i jedinstva, a potom jugonostalgije, bežao od svog albanskog porekla, bio je i jedno i drugo: Albanac, Jugosloven, iznad svega umetnik, a pre svega – čovek.”</ref> * [[Dragomir Felba]], glumac<ref name=felba1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134-135.<br>''“Felba Dragomir, glumac. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=felba2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Felba A. Dragomir, glumac (r. 7. VII 1921, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ognjen Glavonić]], redatelj<ref name=glavonic1>[https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima Film se treba obraćati mladim fašistima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021845/https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Jurica Pavičić; 14.05.2018.''<br>''Upravo zato Glavonić napominje da se osjeća kao Jugoslaven i citira Viktora Ivančića: “Budući da živimo u ambijentu gdje je Jugoslavija oglašena kao najgora psovka, upravo jugoslavenska etiketa nudi aktivniju poziciju i obilježava odgovorniji model antinacionalizma”.</ref> * [[Srđan Grahovac]], glumac<ref name=grahovac1>[https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima Udareni temelji dubljim i složenijim projektima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012329/https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima |date=2023-02-11 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]] ''Svetlana Višnjić; 06.05.2022.''<br>''“Saradnjama se uvijek radujem, one su nužne između republika u Jugoslaviji, ja nikada nijesam prestao da budem Jugosloven. Nikada nijesam imao granica, uvijek sam išao dalje. Saradnja i odnosi preko kulture su nužnost, ako mislimo da išta radimo u budućnosti” – rekao je Grahovac.''</ref> * [[Aleksandar Gruden]], glumac<ref name=agruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Aleksandar-Saša, glumac i reditelj; šef marketinga pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Srđan Hadžić]], reditelj, pisac<ref name=hadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160.<br>''“Hadžić Srđan, reditelj i pisac; član Akademije filmske umetnosti i nauke. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Željko Hubač]], dramski pisac<ref name=hubac1>[https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica Životna priča Željka Hubača: Na ružan način sam saznao da sam usvojen! Muslimanka me je rodila, a odgajili su me Čeh i Srpkinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220203017/https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica |date=2023-02-20 }} Kurir.rs ''Ljubomir Radanov i Andrijana Stojanović; 18.09.2022.''<br>''“Po svom dubokom osećanju sam Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Isaković]], glumac<ref name=bisakovic1>[https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ Boris Isaković: Ako ne poštujete publiku, ne poštujete sebe i svoj rad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103201020/https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ |date=2023-01-03 }} Gracija. ''Mirjana Popović; br. 206 okt. 2022.''<br>''“I dalje voli da se izjašnjava kao Jugosloven, a svoje studente, osim glumačkim vještinama, zajedno sa suprugom, glumicom Jasnom Đuričić, uči tome da u njihovom svijetu nema mjesta mržnji.”''</ref><ref name=bisakovic2>[https://6yka.com/podcast/isak Boris Isaković za BUKU: Katastrofalno je šta se desilo s našim kulturnim bićem dolaskom aktuelne vlasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103223056/https://6yka.com/podcast/isak |date=2023-01-03 }} Buka. ''Slađan Tomić; 19.08.2022.''<br>''“Izjašnjava se kao Jugosloven, pa su Sarajevo, Zagreb i ostali gradovi – njegovi gradovi, poput Novog Sada ili Beograda.”''</ref><ref name=bisakovic3>[https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju Ljudi ne vole da pominju ime Jugoslavije! Boris Isaković o Slobi i novoj ulozi: Bio sam pionir i Jugosloven! Meni je to ostalo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110012914/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju |date=2023-01-10 }} Kurir.rs ''22.08.2022.''<br>''“Bio sam pionir i opredeljivao sam se kao Jugosloven. Meni je to ostalo. Ne mogu protiv toga.”''</ref> * [[Feđa Isović]], scenarista<ref name=fisovic1>[https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref><ref name=fisovic2>[https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic Feđa Isović: Hercegovački neposrednik Nebojša Vukanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225154249/https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic/ |date=2024-12-25 }} Buka. ''Feđa Isović; 22.02.2020.''<br>''“Ja kao Jugosloven, mada državljanin BiH, ne mogu da se kandidujem na niz funkcija. Kao ni Jevreji, Romi i svi oni „ostali“.”''</ref><ref name=fisovic3>[https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise Naši su ginuli najviše] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101212701/https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise |date=2022-11-01 }} [[Dnevni avaz]]. ''Feđa Isović; 16.11.2019.''<br>''“Kaže mi drug, glumac iz Beograda, kako ne može prežaliti Jugoslaviju. Slušam ga, trajala je ta njegova jadikovka neke tri pive, a onda ga priupitah da mi kaže kako se izjasnio na zadnjem popisu. Kaže: - “Kao Srbin”. - “E vidiš”, rekoh, “ja kao Jugosloven. Nemoj meni da cmizdriš i kenjaš, majke ti!”''</ref><ref name=fisovic4>[https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu Scenarist Feđa Isović za "Avaz": Desni i nacionalni pokreti uteg su oko vrata svakom narodu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180457/https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu |date=2023-12-07 }} [[Dnevni avaz]]. ''Edina Bakić; 30.05.2018.''<br>''“Po nacionalnosti sam Jugoslaven i ne vidim kako dva smiješna administrativna okvira, dakle Republika Srpska i Federacija, mogu na bilo koji način utjecati na taj moj osjećaj.”''</ref> * [[Ita Rina]], glumica<ref name=itarina>[https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara Ита Рина је била и Београђанка Тамара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190529/https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara |date=2022-12-02 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''Ненад Симић; 15.06.2019.''<br>''“Шездесетих година прошлог века њен супруг и она су саградили кућу у Будви, где је као Српкиња, увек се изјашњавајући као Југословенка, умрла 10. маја 1979. године од напада астме.”''</ref> * [[Davor Janjić]], glumac<ref name=janjic>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 U Sarajevu ukopan glumac Davor Janjić: 'Spavaj, brate. S tobom je bilo tako lijepo'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126231124/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 |date=2023-01-26 }} RadioSarajevo.ba, ''05.12.2022.''<br>''“Zahvaljujući svome porijeklu, tvojima Nadi i Žarku koji su te tako vaspitali, bio si univerzalist, suštinski protivnik nacionalizma, i ateist. Bosanac, Srbin, Hrvat, Slovenac, Jugoslaven, u onom značenju koje znaju samo oni koji istinski i duboko nose taj osjećaj. Oni drugi, koji su prezreli da su to ikada bili – a mnogi od njih su se često zaklinjali u to kad je to bilo kurentno – oni su danas najčešće važne karike u lancima kojima smo ovdje okovani. I koje iz vlastitog kukavičluka i komocije ne možemo prekinuti.”''</ref> * [[Đorđe Kadijević]], redatelj<ref name=kadijevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke Dodeljen „Zlatni pečat” Kinoteke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152844/https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke |date=2024-12-25 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''06.06.2023.''<br>''“Ponosan sam što mi nagradu „Zlatni pečat” dodeljuje ustanova koja nosi i dalje naziv Jugoslovenska kinoteka. Ja sam Jugosloven i to ću biti i ostati do poslednjeg trenutka svog života. Mnogi moji filmovi ili serije su nastajali u zemlji za koju kažu da više ne postoji. A za mene će Jugoslavija uvek postojati i ja ću zauvek biti Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic2>[https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 Legendarni Đorđe Kadijević otvorio dušu za srpske medije: pročitajte što je rekao o rodnom Šibeniku, Arsenu, Jugoslaviji...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014231824/https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 |date=2022-10-14 }} Šibenski.hr ''Šibenski.hr; 20.12.2020.''<br>''“Po ocu sam Srbin, po majci Hrvat, a ja sam Južni Sloven, tačnije Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic3>[https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ Intervju – Đorđe Kadijević, autor kultne „Leptirice“: Ovde se simulira društvo, država, demokratija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125051223/https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ |date=2022-11-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 14.11.2022.''<br>''“Ja jesam Jugosloven i više sam za bratstvo i jedinstvo nego za ovo pozivanje na obračune onih koji bi trebalo da budu jedinstveni, i mislim da je ta žalosna situacija uzrok jedne, kako bih rekao, likvidirane kohezije čitave kulture koja nema svoju kompaktnost, nema svoju pravu temu, nema paradigmu.”''</ref><ref name=kadijevic4>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213-214.<br>''“Kadijević Đorđe, filmski i TV reditelj; likovni kritičar NIN-a. […] P: Srbin, Jugosl., […].”''</ref> * [[Rialda Kadrić]], glumica<ref name=kadric1>[https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica Umrla je nasred ulice, baš kao njena majka: Glumica koju su generacije Jugoslovena obožavale doživela tešku sudbinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231026034059/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica |date=2023-10-26 }} Glossy. ''Glossy; 14.06.2022.''<br>''“Rialda se, inače, do kraja života osećala kao Jugoslovenka, pre svega zato što dolazi iz mešovite porodice, baš kao i njen suprug.”''</ref> * [[Stefan Kapičić]], glumac<ref name=kapicic1>[https://avaz.ba/vijesti/173945/stefan-kapicic-odgojen-sam-kao-jugoslaven-i-tako-cu-odgojiti-svoju-djecu Stefan Kapičić: Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu] [[Dnevni avaz]]. ''Hajrija Lisić; 19.04.2015.''<br>''“Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu” - ističe Kapičić.''</ref> * [[Suada Kapić]], glumica, režiserka, scenaristkinja<ref name=kapic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 218.<br>''“Kapić Suada, reditelj, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kapic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 198.<br>''“Kapić I. Suada, reditelj, slobodni umetnik (r. 15. II 1952, Sarajevo). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Milutin Karadžić]], glumac<ref name=karadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 219-220.<br>''“Karadžić Milutin-Mima, glumac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirjana Karanović]], glumica<ref name=mkaranovic1>[https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka Yubilej: Ja sam Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012063031/https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka |date=2022-10-12 }} Portal Novosti. ''Mirjana Karanović; 30.11.2018.''<br>''“Ja sam rođena u Jugoslaviji. Ja sam Jugoslovenka. […] Ono što danas znam jest da ću, bez ikakvog sentimenta, i dalje u svome biću biti Jugoslovenka. To je upisano u moju duhovnu genetiku i to se neće promeniti sve do moje smrti.”''</ref> * [[Srđan Karanović]], redatelj<ref name=skaranovic1>[https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 Srđan Karanović: Pisanje mi se osladilo i pomislio sam kako je pisanje puno divniji posao nego snimanje filmova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230102051029/https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 |date=2023-01-02 }} [[Glas Istre]]. ''Vanesa Begić; 03.12.2022.''<br>''“Karanović je govorio i zašto se na popisu stanovništva izjasnio kao Jugoslaven i zašto ga smeta kada se taj prostor naziva regionom, i bivšom Jugoslavijom, a ne Jugoslavijom, koja je ionako bivša.”''</ref> * [[Miljen Kljaković]], scenarista<ref name=kljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 229.<br>''“Kljaković Miljen - Kreka, scenograf; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Kokotović]], reditelj<ref name=kokotovic1>[https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ Nada Kokotović - Regisseurin aus Köln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119012803/https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ |date=2023-11-19 }} (na njemačkom) migration-audio-archiv e.V.<br>''“Ich habe einen kroatischen Pass, aber ich fühle mich als Jugoslawin.”''</ref><ref name=kokotovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 234.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Dejan Kosanović]], reditelj<ref name=dkosanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kosanović Dejan, reditelj dokumentarnog filma. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Deana Leskovar]], scenarista, književnik<ref name=leskovar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 276.<br>''“Leskovar Deana, književnik i filmski scenarista; dramaturg u Redakciji igranog programa TVB (od '90). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Leon Lučev]], glumac<ref name=lucev1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 Hrvatski glumac Leon Lučev: Osjećam se kao Jugoslaven, evo i zašto...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004013040/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 |date=2022-10-04 }} [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. 17.02.2020.</ref> * [[Nikola Majdak]], snimatelj, reditelj<ref name=majdak1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 287.<br>''“Majdak Nikola, filmski reditelj i snimatelj; red. prof. Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Aleksandar Mandić (reditelj)|Aleksandar Mandić]], reditelj<ref name=mandic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 292.<br>''“Mandić Aleksandar, reditelj i scenarista; redovni profesor na Odseku za film i televiziju Univerziteta u Njujorku (od '92). […] P: Srbin - Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Maričić]], reditelj<ref name=maricic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 295.<br>''“Maričić Milenko, pozorišni i TV reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gordan Matić]], reditelj<ref name=matic1>[https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html Gordan Matić: Od A do Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108232946/https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html |date=2023-01-08 }} Prvi prvi na skali. ''30.01.2012''<br>''Kulturološki se osećam kao Jugosloven, jer su na mene, između ostalih, uticali pisci Ivo Andrić, Miroslav Krleža, Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, muzičari Milan Mladenović, Darko Rundek, Džoni Štulić, Zoran Predin, filmovi “Slučaj Harms”, “Beštije”, “Pad Italije”, “Leptirica”, “Nacionalna klasa”, “Pre kiše”''</ref> * [[Mladen Matičević]], reditelj<ref name=maticevic1>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu Priča o geniju Arsenu Dediću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804121336/http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu |date=2014-08-04 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 27.04.2014.''<br>''“Svi su me pitali kako to da srpski reditelj snimi film o Arsenu Dediću? Kazao sam im da sam Jugosloven i da snimam film o jugoslovenskom kantautoru.”''</ref> * [[Irfan Mensur]], glumac<ref name=mensur1>[https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg Intervju Irfan Mensur: Jednostavno - postojim, i to je ono što je meni najbitnije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625122425/https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg |date=2023-06-25 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Tatjana Nježić; 26.04.2023.''<br>''“I prvi intervju koji sam posle povratka iz inostranstva dao bio je veliki intervju u NIN-u, gde sam pričao – iako je to bilo bogohulno - o jugoslovenstvu, da ja ne mogu biti ništa drugo nego Jugosloven i da još verujem u jugoslovenstvo kojeg i dalje ima mnogo na sve strane, ali ljudi su osujećeni da to izgovore.”''</ref><ref name=mensur2>[https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ Velika ispovest Irfana Mensura za Nova.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021051349/https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ |date=2022-10-21 }} Nova.rs ''Nemanja Lisinac; 24.03.2021.''<br>''“Prosto, ta neka multikulturalnost Sarajeva je nešto što me i danas opredeljuje kao jedinu varijantu mog bistvovanja, a to je da sam Jugosloven. Nekada, pre 20 godina, izgovoriti to u Srbiji bilo je bogohulno, ali ja se ni tada nisam odrekao jugoslovenstva i toga da sam Jugosloven, pa čak i po cenu toga da me izbrišu iz enciklopedije 'Ko je ko na Balkanu', što se i dogodilo”, priča Irfan Mensur u velikoj ispovesti za Nova.rs.''</ref><ref name=mensur3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa Irfan Mensur: Loše sam odigrao Principa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020215526/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa |date=2022-10-20 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 08.08.2014.''<br>''Vidjela sam da ste u jednom intervjuu rekli kako, i nakon svega, ostajete nepopravljivi Jugosloven. Šta to danas znači? - “Jugoslavija i jugoslovenstvo moj su identitet, moja vera. U toj državi sam rođen, tu odrastao; na toj tradiciji sam vaspitavan, tako živeo. I, šta sada?! Uvek sam bio Jugosloven! Moj otac je musliman, majka katolkinja, maćeha pravoslavka; najstarijeg sina Filipa dobio sam u braku sa Ljiljanom Perović; sa Srnom Lango imam Pavla. I, nakon svega, osim Jugosloven, šta bih mogao da budem?! Pa, zar moja porodica nije Jugoslavija u malom?!”''</ref><ref name=mensur4>[https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ Irfan Mensur: Moja Jugoslavija još postoji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022175117/https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ |date=2022-10-22 }} MNE magazin. ''Bojana Radonjić; 08.03.2015.''<br>''Rekli ste: “Do dana današnjeg ostao sam Jugosloven”. - “Znate šta, ja sam govorio da sam Jugosloven i u vrijeme kada to nije bilo popularno, kad je pogubno bilo reći da sam jugonostalgičar, ali sam ja uvijek pojašnjavao svoju jugonostalgiju.”''</ref><ref name=mensur5>[https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci Irfan Mensur: Emotivno putovanje kući] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223450/https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci |date=2022-10-20 }} Gloria. ''Maja Gašić; 24.09.2018.''<br>''“Moram tako da kažem, jer sam ostao Jugosloven do kraja, mada je nekad bilo bogohulno biti jugonostalgičar.”''</ref><ref name=mensur6>[https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda Intervju, Irfan Mensur: Kultura je vodilja ka uspehu naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223500/https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda |date=2022-10-20 }} Ekspres. ''Mirjana Mitrović; 01.06.2017.''<br>''“Mislili su da su veći Srbi od mene i da su zato vredniji kao ljudi, bez obzira na to što je Srbija u mene uložila milione dolara kroz posao i obrazovanje i bez obzira na to što se nikada nisam bavio politikom niti sam se izjašnjavao drugačije sem da sam Jugosloven, ne iz straha, već zato što se tako osećam.”''</ref><ref name=mensur7>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Mensur Irfan, glumac i režiser, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mensur8>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 276.<br>''“Mensur M. Irfan, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 19. I 1952, Sarajevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Ognjenka Milićević]], rediteljka<ref name=milicevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 335.<br>''“Milićević Ognjenka, reditelj, teatrolog i prevodilac. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Kokan Mladenović]], redatelj<ref name=kokan1>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html Jugosloveni su prošli kao Hazari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105030313/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html |date=2012-01-05 }} Press Online. ''Rade Stanić; 03.11.2011.''</ref><ref name=kokan2>[http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ Fašizam počinje od jednog prekršaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013163926/http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ |date=2012-10-13 }} Novosti. ''Goran Plavšić; 08.10.2012.''</ref><ref name=kokan3>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi Kokan Mladenović: Fajront u balkanskoj krčmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233204/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Vukica Strugar; 12.02.2011.''</ref><ref name=kokan4>[http://www.naslovi.net/2011-02-27/blic/kokan-mladenovic-placamo-cenu-estradizacije-nasih-zivota/2363702 Kokan Mladenović: Plaćamo cenu estradizacije naših života]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Naslovi.net ''Aleksandar Nikolić; 27.02.2011.''</ref> * [[Dragana Mrkić]], režiser, ranije glumica<ref name=mrkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 365.<br>''“Mrkić Dragana, glumica, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ranko Munitić]], filmski kritičar i teoretičar<ref name=munitic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 367.<br>''“Munitić Ranko, filmski i TV scenarista, pisac o filmu i srodnim umetnostima, autor i voditelj radio i TV emisija; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dino Mustafić]], reditelj<ref name=mustafic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref><ref name=mustafic2>[https://twitter.com/mdinodino/status/887975511045156864 (Twitter status:) Živeći i radeći na Balkanu uvjerio sam se kako jedino identitarno i politički ima smisla biti Jugosloven!] MdinoDino@Twitter. ''Dino Mustafić; 20.07.2017.''</ref><ref name=mustafic3>[https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ Dino Mustafić: Kod nas se nacionalizam kao pantljičara uspinje od portira do akademika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101043711/https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ |date=2023-01-01 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 04.12.2022.''<br>''“Moje jugoslovenstvo je kulturni identitet, duhovni prostor kojeg živim intezivno. Ima tu i mog inata prema onim kojim je Jugoslavija postala psovka. Biti Jugoslaven danas nije samo politički stav veći je i etički. Svojevrsni vid otpora nacionalističkom ološu, možda jedna odgovornija forma antinacionalizma. Ako je nekom najvažnije da bude Hrvat ili Srbin ili Bošnjak po liniji svoje nacionalne pripadnosti, onda je potpuno prirodno da možete biti Jugoslaven po liniji svoje nadnacionalne pripadnosti.”''</ref> * [[Goran Paskaljević]], reditelj<ref name=paskaljevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 400.<br>''“Paskaljević Goran, filmski reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Srbin.”''</ref><ref name=paskaljevic2>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19920905|page:8 Jedan film dve zastave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240324152716/https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp{{!}}issue:UB_00064_19920905{{!}}page:8 |date=2024-03-24 }} Nedeljna Borba, ''05/06.09.1992.'', str. 8.<br>''“Ja sam najpre filmadžija, pa Jugosloven, pa Srbin.”''</ref> * [[Borka Pavićević]], dramaturškinja<ref name=pavicevic1>[https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ Komemoracija Borki Pavićević: Vikala je iz sveg glasa – ne igraj se sa istinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103233515/https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ |date=2023-01-03 }} N1 SRB. ''FoNet; 04.07.2019.''<br>''On je dodao da je Pavićević ostala Jugoslovenka, a da bi se danas u Jugoslaviji slavio Dan boraca i podsetio na stihove “Naša borba zahteva, kad se gine da se peva”.''</ref><ref name=pavicevic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika Borka Pavićević: Jugoslavija je aktuelna zbog aktuelnih politika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074946/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika |date=2022-10-11 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 12.04.2017.''<br>''Ipak, kao Jugoslovenka, kao neko ko je rođen i ko je živio u “mraku socijalizma”, možete li zamisliti zajednicu čije bi “rotirajuće predsjedništvo”, pored “kralja ujedinitelja” Aleksandra Vučića, činili Bakir Izetbegović, Đorđe Ivanov, Kolinda Grabar-Kitarović, Filip Vujanović, Borut Pahor? Kakva bi to uopšte država bila? - “Mogu da zamislim samo jednu Jugoslaviju, u kojoj bi se ovi koji danas protestuju na beogradskim ulicama povezali sa ljudima iz kulture koji su svojevremeno potpisivali peticije protiv ministra Hasanbegovića, sa radnicima koji su peške iz Tuzle išli do granice sa Hrvatskom, sa… Ko piše o štrajku radnika u Bosni, taj želi da u Srbiju unese nered. Sećate li se toga? Takve rečenice su u to vreme izgovarali oni koji bi danas da prave nekakvu “staru Jugoslaviju plus Albanija”.”''</ref> * [[Josip Pejaković]], glumac<ref name=pejakovic>[https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje Josip Pejaković u Trebinju izveo monodramu "Ućerivanje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120050038/https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje |date=2025-01-20 }} [[Dnevni avaz]]. ''P.M.; 20.03.2015.''<br>''Pejaković kaže da je monodrama „Ućerivanje“ imala dobar prijem i Hrvatskoj, mada je bilo negativne atmosfere zbog toga što se on izjasnio kao Jugosloven. „Kako neko ko se zove Josip može da se izjašnjava kao Jugosloven. Sve je kulminiralo incidentom tako da je prilikom izvođenja monodrame u Zadru i policija morala da osigurava,“ objasnio je Pejaković.''</ref> * [[Katarina Pejović]], dramaturškinja<ref name=pejovic1>[https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ Katarina Pejović: Jedini način da iskorenimo fašizam je da razumemo te ljude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130022252/https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ |date=2023-01-30 }} Nova.rs. ''Suzana Sudar; 02.01.2022.''<br>''“Kao Stari Grci ili Rimljani, mi koji se osećamo Jugoslovenima smo vrsta u izumiranju.”''</ref> * [[Darko Perić]], glumac<ref name=dperic1>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 Najpoznatiji glumac iz Srbije u svetu: Samo Đoković i Modrić popularniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011233951/https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 |date=2022-10-11 }} [[B92]]. ''Tara Tomović; 24.09.2018.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji. Sebe i dalje smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Pogačić]], reditelj<ref name=pogacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 437.<br>''“Pogačić Vladimir, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Radko Polič]], glumac<ref name=polic1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w Radko Polič: Biće ponovo Jugoslavije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126045237/https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w |date=2022-11-26 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Simonida Milojković; 24.11.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven i znam da ćemo nekada, kad-tad, ponovo biti zajedno.”''</ref><ref name=polic2>[https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 Radko Polič: Ostao sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112220630/https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 |date=2022-11-12 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 23.02.2014.''<br>''“Uvek ću govoriti da sam Jugosloven, makar me i vređali zbog toga, kaže slovenački glumac Radko Polič.”''</ref> * [[Mladen Popović]], dramaturg<ref name=mladenpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 445.<br>''“Popović Mladen, dramaturg; urednik Filmske redakcije RTS. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Prokić]], dramaturg<ref name=prokic1>[http://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU Intervju – Nenad Prokić: Srbija je počela da se trijezni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226005905/https://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU |date=2023-02-26 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragan Banjac; 02.09.2013.''</ref> * [[Ljubiša Ristić]], režiser<ref name=ristic1>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm Ko je ovaj čovek? Ljubiša Ristić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202521/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm |date=2016-03-04 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 21.04.2000.''<br>''“Nacionalnost - Jugosloven.”''</ref><ref name=ristic2>[http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 Ljubiša Ristić: Trećerazredni umetnici su stubovi naše kulture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208091536/http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 |date=2014-02-08 }} Kurir. ''Ljubomir Radanov; 02.01.2014.''<br>''“Ja sam Jugosloven. Dopalo se to nekom ili ne.”''</ref><ref name=ristic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482-483.<br>''“Ristić Ljubiša, pozorišni reditelj; predsednik Jugoslovenske udružene levice - JUL (od '95). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Savić]], glumica<ref name=olgasavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Olga, glumica; član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Egon Savin]], redatelj<ref name=savin1>[https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara Još živi virtuelna država umjetnika i nostalgičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207014024/https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara |date=2023-02-07 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 29.11.2022.''<br>''“Ja sam Jugosloven po opredjeljenju, jer iako Jugoslavije nema, ja sam još živ”, kazao je u intervjuu za “Vijesti” poznati pozorišni reditelj Egon Savin.''</ref><ref name=savin2>[https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 Egon Savin: Materijalnim bogatstvom smo opsednuti toliko da preziremo ljude koji nemaju ništa!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011003004/https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 |date=2022-10-11 }} Elle Serbia. ''Tamara Nikčević; 20.11.2016.''<br>''“Jevrejin sam rođen u multietničkom Sarajevu, studirao u multietničkom Beogradu, volim multietnički Njujork i Pariz… Ateista sam, pa šta da budem do – Jugosloven?! Iako te države više nema, ja još – postojim.”''</ref> * [[Žorž Skrigin]], reditelj<ref name=skrigin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 508.<br>''“Skrigin Georgije-Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gorčin Stojanović]], reditelj<ref name=gstojanovic1>[https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji Najviše Jugoslovena u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107224840/https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji |date=2023-01-07 }} Novi magazin. ''IJ; 16.09.2012.''<br>''“Beogradski pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović takođe se deklariše kao Jugosloven, iako to nije činio kada je ta ideologija bila dominantna: - Ideja jugoslovenstva nije politička, već pre svega kulturna. Bazirana je na povezivanju naroda koji imaju kulturne i jezičke srodnosti. Nema veze sa titoizmom i nije suprotna ni srpstvu, ni hrvatstvu. U pitanju je ideja koja je opstala kroz decenije, jer ne umiru ideje, već države, rekao je Stojanović.”''</ref><ref name=gstojanovic2>[http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako Iyu, naopako!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031085846/http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako |date=2010-10-31 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Gorčin Stojanović; 29.10.2010.''<br>''“I, uzgred, ako je kome bitno, potpisnik se deklariše, otkako, hvala Bogu, nema Jugoslavije, kao - Jugosloven. Bez sentimenta, bez žala.”''</ref> * [[Abdurrahman Šalja]], glumac<ref name=salja1>[https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ Bekim Fehmiu – Blistavo i Strašno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208034724/https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ |date=2023-02-08 }} Pulse Magazin. ''Boban Savković; 16.06.2010.''<br>''“Kao i pokojni Abdurahman Šalja bio je Albanac ali i Jugosloven…u onom smislu Kusturičinih likova koji, mrtvi, odlaze nekuda na plutajućem ostrvu.”''</ref> * [[Rade Šerbedžija]], glumac, glazbenik<ref name=serbedzija1>[http://arhiva.alo.rs/v-i-p/svetski-dzet-set/serbedzija-srecan-sam-sto-me-zovu-srbinom-iz-hrvatske-foto/59916 Šerbedžija: Srećan sam što me zovu Srbinom iz Hrvatske!] Alo.rs ''Jutarnji list; 01.07.2014.''<br>''“Istina je, ja se osećam različito. Nekada kao Jugosloven, zbog zemlje i naroda, drugo, kao hrvatski glumac, zagrebački dečko, kao što govorite, pričao sam kajkavski i još uvek tako govorim kad dođem u Zagreb, ali naravno da držim do svojih korena i do tog specijalnog mentaliteta Srbina iz Hrvatske. Kao i do svoje regije u kojoj sam rođen, a to je Lika, i to je nešto do čega mi je naročito stalo, kao uostalom i do Slavonije, u kojoj sam odrastao.”''</ref><ref name=serbedzija2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 471.<br>''“Šerbedžija Rade, glumac i pozorišni reditelj; redovni profesor glume na Akademiji umetnosti u Novom Sadu (r. 27. VII 1946, Bunić, Titova Korenica). Jugosloven.”''</ref> * [[Slavko Štimac]], glumac<ref name=stimac1>[https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. Slavko Štimac: „Dobar čovek ne može biti lud“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804003025/https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. |date=2024-08-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''DanasOnline; 13.07.2024.''<br>''“Štimca predstavljaju kao srpsko-hrvatskog glumca, ali on sebe vidi kao Jugoslovena i Ličanina.”''</ref> * [[Feđa Štukan]], glumac<ref name=stukan1>[https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ Promocija knjige „Blank“ glumca Feđe Štukana u Zrenjaninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106064842/https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ |date=2022-11-06 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''M. P.; 26.10.2022.''<br>''“Ja se i danas izjašnjavam kao Jugosloven, nemam problem da kažem da sam u Jugoslaviji naučio sve vrednosti kojima se vodim i danas, a na prvom mestu je ljudski kvalitet.”''</ref><ref name=stukan2>[http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom Feđa Štukan: Jugosloven sam i ponosim se svojom domovinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411160843/http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom |date=2013-04-11 }} e-portal.ba ''08.04.2013.''<br>''“Kad već ne mogu da se izjasnim kao stanovnik planete zemlje, shvatio sam da je moja nacionalnost Jugosloven, i nepada mi na pamet da se toga stidim i odričem.”''</ref><ref name=stukan3>[https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ Feđa Štukan: Iza podele i mržnje stoji religija i bogati se na našoj nesreći] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113015556/https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ |date=2022-11-13 }} N1 SRB. ''Novi magazin; 09.09.2022.''<br>''“U Jugoslaviji su me naučili da volim sve ljude podjednako zato sa izjašnjavam kao Jugosloven.”''</ref> * [[Jelena Tinska]], glumica<ref name=tinska>[https://twitter.com/JelenaTinska/status/1557072991657369600?cxt=HHwWgIC90dvo6psrAAAA (Twitter status:) ja sam rodjens u zemlji koje vise nema na mapi Ja sam Jugoslovenka i umrecu kao Jugoslovenka Ljupka oko pupka] JelenaTinska@Twitter. ''Jelena Tinska; 09.08.2022.''</ref> * [[Darko Trešnjak]], režiser<ref name=tresnjak1>[https://www.glasamerike.net/a/1936843.html Trešnjak: Bilo bi lepo režirati na Balkanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602043134/https://www.glasamerike.net/a/1936843.html |date=2023-06-02 }} Glas Amerike. ''Helena Đorđević; 14.06.2014.''<br>''“Mi smo se preselili ovde 1976. i to je još uvek bila Jugoslavija i tako uvek kada me ljudi pitaju uvek kažem da sam Jugosloven jer je to jedina stvar koju sam znao.”''</ref> * [[Sergej Trifunović]], glumac<ref name=strifunovic1>[https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw (Twitter komentar:) Ne. Jugosloven, Levičar, Glumac i Srbin. S nadom da ću postati čovek. Tim redom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101234715/https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw |date=2022-11-01 }} WhistlerDick@Twitter. ''Sergej Trifunović; 06.12.2019.''</ref> * [[Renata Ulmanski]], glumica<ref name=ulmanski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 597.<br>''“Ulmanski Renata, glumica. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mlađa Veselinović]], glumac<ref name=veselinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 609.<br>''“Veselinović Mladen-Mlađa, glumac i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Volk]], pozorišni i filmski kritičar<ref name=volk1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 619.<br>''“Volk Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar; profesor Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (za pr. Istorija filma); šef Katedre za teoriju i istoriju. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stjepan Zaninović]], reditelj<ref name=zaninovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 639.<br>''“Zaninović Stjepan, filmski reditelj i scenarista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stevo Žigon]], glumac<ref name=zigon1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 649.<br>''“Žigon Stevo, glumac i reditelj. […] P: Jugosloven; […].”''</ref><ref name=zigon2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 547.<br>''“Žigon Š. Stevo, glumac i reditelj; generalni sekretar Saveza udruženja dramskih umetnika Jugoslavije (r. 8. XII 1926, Ljubljana). Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Žmukić]], filmski producent, revolucionar<ref name=zmukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 656.<br>''“Žmukić Milan, predsednik Organizacionog odbora BITEF-a; preds. Organizacionog odbora Filmskog festivala u Herceg Novom. […] P: Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Afrić.jpg|Vjeko Afrić Datoteka:Неда Арнерић.jpeg|Neda Arnerić Datoteka:Ivan Bekjarev 2019.jpg|Ivan Bekjarev Datoteka:Adam i berberin prvi ljudi, Jakova Ignjatovića, SNP, 18.11.1969, Ivan Hajtl kao Maksa Svilokosić i Jelica Bjeli kao Fema.jpg|Jelica Bjeli Datoteka:Dragan Bjelogrlic (cropped).jpg|Dragan Bjelogrlić Datoteka:Tanja Bošković, 1975.jpg|Tanja Bošković Datoteka:Karlo Bulic.jpg|Karlo Bulić Datoteka:Бранко Цвејић.jpeg|Branko Cvejić Datoteka:Svetozar Cvetković crop.jpg|Svetozar Cvetković Datoteka:Borivoj Dovniković Bordo 2017.jpg|Borivoj Dovniković Datoteka:OIFF 2015-07-18 212827 - Srđan Dragojević.jpg|Srđan Dragojević Datoteka:Jasna Đuričić, glumica.jpg|Jasna Đuričić Datoteka:Predrag Ejdus 2021 stamp of Serbia.jpg|Predrag Ejdus Datoteka:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|Bekim Fehmiu Datoteka:Greta, stranica 89, drama, Boris Isaković, foto M. Polzović.jpg|Boris Isaković Datoteka:Ita Rina v zrelih letih.jpg|Ita Rina Datoteka:Stefan Kapicic by Gage Skidmore.jpg|Stefan Kapičić Datoteka:Мима Караџић Стара Пазова.png|Mima Karadžić Datoteka:Mirjana Karanović Requiem for Mrs. J. Press Conference Berlinale 2017.jpg|Mirjana Karanović Datoteka:Milenko Maricic 1.jpg|Milenko Maričić Datoteka:Ognjenka Milićević, profesor i dekan FDU.tif|Ognjenka Milićević Datoteka:Ranko Munitic (1943-2009), 1989.jpg|Ranko Munitić Datoteka:Dino Mustafić (cropped).jpg|Dino Mustafić Datoteka:Inaugurazioa (8673787301) (cropped).jpg|Goran Paskaljević Datoteka:Borka Pavićević (34479274674).jpg|Borka Pavićević|Borka Pavićević Datoteka:Darko Peric BW.jpg|Darko Perić Datoteka:Radko Polič 2015.jpg|Radko Polič Datoteka:Portrait of Ljubiša Ristić.jpg|Ljubiša Ristić Datoteka:Egon Savin, foto B. Lučić.jpg|Egon Savin Datoteka:Žorž Skrigin (1943).jpg|Žorž Skrigin Datoteka:Rade Serbedzija 2016-mc.rs.jpg|Rade Šerbedžija Datoteka:Slavko Stimac polovinom 80-ih.jpg|Slavko Štimac Datoteka:Sergej Trifunović.png|Sergej Trifunović Datoteka:Renata Ulmanski, 2019.jpg|Renata Ulmanski Datoteka:Stevo Žigon 1969 1.jpg|Stevo Žigon </gallery> </center> == Fotografija == * [[Ivo Eterović]], fotograf<ref name=eterovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Eterović Ivo, fotograf; majstor fotografije FSJ i Hin EFIAP. […] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stevan Kragujević]], fotoreporter<ref name=kragujevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 251.<br>''“Kragujević Stevan, fotograf. […] P: Jugosloven srpske narodnosti, pravosl.”''</ref> * [[Rizo Šurla]], fotograf, partizan<ref name=surla1>[https://www.youtube.com/watch?v=CSM_Fpjh-dI Ljudi - Fotograf Rizo Širla (Ulcinj, 1971.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019223450/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=CSM_Fpjh-dI |date=2022-10-19 }} YouTube. ''Srđan Karanović; Jugoslavija 1972.''<br>''“I, da Vam kažem još: sad kad je bio popis stanovništva, pita što osjećam. Ja [se] osjećam kao Jugoslaven, drugo ništa, šta imam da... ostajem Jugoslaven.”''</ref><ref name=surla2>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html Ljudi - Fotograf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111100935/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html |date=2023-01-11 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''10.08.2022''<br>''“Jugosloven po ubeđenju, ovaj navijač splitskog Hajduka u emisiji priča o svom životu u Ulcinju.”''</ref><ref name=surla3>[https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 Rizo Šurla, Afrojugoslaven iz Ulcinja: Naša zemlja je što se tiče ravnopravnosti vjerojatno jedinstvena u svijetu, a međusobna mržnja nedokučiva je glupost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111101941/https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 |date=2023-01-11 }} [[Slobodna Dalmacija]]. ''PSD; 24.01.2022.''<br>''“Rizo Šurla ime je i prezime čovjeka koji se najpreciznije može staviti u grupu Afrojugoslavena, iako se on čitav život osjećao kao Jugoslaven, odnosno Crnogorac koji je rođen u Ulcinju i čitav život je proveo u tome primorskom gradu.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujević, portret, okt. 1976.jpg|Stevan Kragujević Datoteka:Rizo Šurla crop.jpg|Rizo Šurla </gallery> </center> == Književnost i pjesništvo== * [[Olja Alvir]], književnica<ref name=alvir1>[https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ Partizanski filmovi – poetika otpora i nade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126234518/https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ |date=2022-11-26 }} Dunav.at ''23.10.2019.''<br>''“Jedna od studentica dobro posjećenih predavanja na Bečkom univerzitetu koju je takođe zainteresovala solidarnosti i zajedništvo protagonista partizanskog filma, jeste Olja Alvir. Mlada spisateljica koja u Beču živi od djetinjstva i čiji su roditelji izbjegli iz Bosne, samu sebe naziva Jugoslovenkom i time pokazuje simpatiju za zemlju čija je osnova bilo zajedništvo svih njenih naroda i narodnosti, a koja je, kako se tvrdilo, nastala u antifašističkoj borbi.”''</ref> * [[Ivo Andrić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 182.<br>''“Poznato mi je da je Marko Ristić javno istupio nakon popisa (u »Politici« 27. IV 1971.) i obrazložio zašto se deklarirao kao Jugoslaven, zbog čega misli da to nije nikakav unitarizam: jer se isto tako osjećao kad je istupao za rješenje hrvatskog pitanja u staroj Jugoslaviji. I Ivo Andrić se tada također upisao kao Jugoslaven. I Oskar Davičo.”''</ref><ref name=andric2>Tošović, Branko: Strane svijeta u Andrićevom životu i stvaralaštvu, u: Kuzmanović, Rajko (ur.): Andrić između Istoka i Zapada. Banja Luka 2022, str. 143.<br>''„Nemamo podataka o tome da li se Andrić konfesionalno izražavao drugačije nego što to nalazimo u njegovim školskim i studentskim dokumentima (kao katolik), ali imamo podataka da se nacionalno drugačije opredjeljuje – od 1951. pa do smrti kao Srbin (u ličnoj karti, vjenčanici, vojnoj knjižici...) i Jugosloven (u popisu stanovništva 1971).“''</ref> * [[Vladimir Arsenijević]], književnik<ref name=arsenijevic1>[http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 O pasošu i putovnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011755/http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 |date=2016-03-05 }} tportal.hr ''Vladimir Arsenijević; 26.06.2012.''<br>''“Vjerujem da je to razlog zbog kog mi je oduvijek bilo znatno lakše identificirati se kao Jugoslaven.”''</ref> * [[Anton Aškerc]], pesnik<ref name=askerc1>Aškerc, Anton: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-YNVE4FUC/ecf67f53-f5ca-416a-a350-bc79be7c6661/PDF Hrvaški »Salon«.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 2 (1899), str. 132.<br>''“Zakaj nismo vsaj vsi Jugoslovani edini v jeziku, v književnosti in umetnosti? Čemu se cepimo in slabimo sami? Čemu? . . .”''</ref> * [[Goran Babić]], književnik<ref name=babic1>[https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga Povratak otpisanoga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119022141/https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga |date=2024-11-19 }} Portal Novosti. ''Marko Pogačar; 18.11.2024.''<br>''“Babić je, bez obzira na u mladosti kritičan stav prema elementima sistema, pa i efemerne rubno "proljećarske" devijacije, deklarirani Jugoslaven i komunist, viđen kao "zadrti šuvarovac" i partijski element koji se zacrtane politike, bez veće osjetljivosti za detalje, nije libio provoditi u praksi, te je oštar kritičar hrvatskog nacionalizma u najrazličitijim njegovim pojavnim oblicima.”''</ref><ref name=babic2>[https://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-goran-babic-ne-verujem-u-sistem-u-kojem-fukara-moze-legalno-unos-21212.html Goran Babić: Ne verujem u sistem u kojem fukara može legalno da pogubi genija] Laguna. ''Branko Rosić; 10.06.2022.''<br>''Meni deluje da ste ostali zauvek Jugosloven iz Hrvatske? - "Pa ja i jesam (ili si tako samo umišljam) daleki nastavljač one hrvatske tradicije koja je u Beogradu vidjela Pijemont, kulu svjetilju južnoga slavenstva, svijetlu tačku na kraju hiljadugodišnjeg tunela kojoj su hrlili ne samo Juraj Križanić („Đuro“ u predratnom izdanju srpske akademije) i onaj Flacijus iz Lobina, koji je svoje protestantske knjige (vidjeti spise Franje Bučara) htio štampati i na ćirilici."''</ref><ref name=babic3>[https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ Veliki povratak i autobiografija Gorana Babića, divnog pjesnika i mračnog proroka koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117044942/https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ |date=2022-11-17 }} telegram.hr ''Dragan Markovina; 06.06.2022.''<br>''“Goran Babić je čovjek o kojem se u Hrvatskoj temeljito šutjelo godinama. Književnik, ljevičar, pripadnik Šuvarove lijeve frakcije u SKH, divan pjesnik i mračni prorok koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu, glavni urednik umnogome ozloglašenog Oka, Mostarac zavičajem iz Opuzena i doline Neretve, školski drug Slobodana Praljka i uvjereni Jugoslaven, na kraju je početkom 1991. otišao iz Zagreba u Beograd, da se nikad ne vrati.”''</ref><ref name=babic4>[https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika Otvoreno djelo velikog pjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926034603/https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika |date=2023-09-26 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Kultura Vijesti; 23.09.2023.''<br>''“Veliki Jugosloven i antinacionalista početkom ratnih sukoba 1991. napušta Hrvatsku i dolazi u Beograd.”''</ref> * [[Vladislav Bajac]], književnik<ref name=bajac1>[https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac Bajac: Sumnja je moje prirodno stanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208072328/https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac |date=2023-02-08 }} Kaleidoskop. ''Jelena Pavlović; 16.03.2017.''<br>''“Nisam nikakav jugonostalgičar niti nostalgičar, ali jesam Jugosloven.”''</ref> * [[Zorica Bajin-Đukanović]], pjesnikinja<ref name=bajindjukanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 30.<br>''“Bajin-Đukanović Zorica, književnik i fotograf; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Benkova]], književnica<ref name=benkova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benkova Vjera, pisac i književni prevodilac; novinar, saradnik Slovačke redakcije Radio N. Sada (od '80). […] P: Slovakinja jugosl. porekla..”''</ref> * [[Oto Bihalji Merin]], književnik, istoričar umetnosti<ref name=bihalji1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 41.<br>''“Bihalji D. Oto, književnik, istoričar umetnosti (r. 3. I. 1904, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Laslo Blašković]], književnik<ref name=blaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 48.<br>''“Blašković Laslo, književnik; sekretar Društva književnika Vojvodine. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Bodirogić]], književnik i izdavač<ref name=bodirogic1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha Bodirogić: Zemlje nastale raspadom Jugoslavije prepune su mržnje i straha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212201/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha |date=2022-10-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 18.04.2020.''<br>''“Ja sam jednostavno Jugosloven i to je tako, niko ne može iz svoje kože.”''</ref><ref name=bodirogic2>[https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ Sanjali najbolji, rasturili najgori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212819/https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ |date=2022-10-20 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Nedim Sejdinović; broj 1590, 24.06.2021.''<br>''“Ono za čime žalim jesu procesi i principi na kojima je nastajala ta zemlja, a oni su bili beskompromisno emancipatorski i prvi put su nam se dogodili na ovim prostorima. U tom smislu ja sam naprosto Jugosloven bez Jugoslavije”, kaže Bodirogić.''</ref> * [[Milena Bogavac]], književnica, dramaturškinja<ref name=bogavac1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ Kolumne Milene Bogavac – od 6. decembra svakog ponedeljka u Danasu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120210820/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ |date=2023-01-20 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Danas Online; 05.12.2021.''<br>''“Deklariše se kao feministikinja, antifašistkinja, Jugoslovenka i borkinja za ljudska prava.”''</ref> * [[Nevena Bojičić]], književna kritičarka<ref name=bojicic1>[https://twitter.com/nevenawednesday/status/1122651234312310785 (Twitter status:) JA SAM : ⚪ straight ⚪ gay ⚪ bisexual 🔘 Jugoslovenka] NevenaWednesday@Twitter. ''Nevena Bojičić; 29.04.2019.''</ref> * [[Dušan Cicvara]], književnik i filmski kritičar<ref name=cicvara1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 70.<br>''“Cicvara Dušan, novinar i književnik. […] P: Jugosloven srpskog porekla, […].”''</ref><ref name=cicvara2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 65.<br>''“Cicvara R. Dušan, novinar i književnik (r. 30. I 1964). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milan Ćurčin]], pjesnik<ref name=curcin1>[https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ Ćurčin – književnik i urednik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816000403/https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ |date=2023-08-16 }} Lobisti.rs. ''Miodrag Skundric; 04.08.2023.''<br>''“Znameniti Pančevac, patriota, doktor nauka, liberal, pesnik, diplomata, novinar, Jugosloven.”''</ref> * [[Oskar Davičo]], književnik i pesnik<ref name=ristic-andric-davico/><ref name=davico>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu Spomen ploča Oskaru Daviču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117034357/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu |date=2022-11-17 }} [[Večernje novosti]]. ''V. N.; 12.04.2012.''<br>''“Ne napuštajući nikad i ni na koji način svoju pripadnost Srbiji, njenom narodu i njenoj literaturi, o čemu ponajbolje svedoči njegova veličanstvena „Srbija“, on je istovremeno bio gorljivi Jugosloven, internacionalista, koji nije podnosio niti jedan od naših brojnih minijaturnih i nepodnošljivih nacionalizama - istakao je Goran Babić.”''</ref> * [[Ivan Ergić]], pjesnik, ranije nogometaš<ref name=ergic1>[http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html Ergić kod Stankovića - glas razuma usred euforije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062841/http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html |date=2015-10-24 }} tportal.hr ''Zrinka Pavlić; 15.06.2014.''<br>''“Em se drznuo kritizirati nogomet u ovo doba koje mnogi doživljavaju kao doba obavezne nacionalne konsolidacije (koja je također predmet Ergićeve kritike), em je s priličnim negodovanjem govorio o uplitanju nacionalizma i religije u sport, em je bez imalo ustezanja izjavio da se izjašnjava kao Jugoslaven.”''</ref><ref name=ergic2>[https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true Ivan Ergić: Katastrofalno je što su nogometaši uzor mladima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110014230/https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true |date=2023-01-10 }} [[Novi list]]. ''Ladislav Tomičić; 18.08.2013.''<br>''“Ja jesam Srbin, ali u kulturalnom smislu uvijek ću biti Jugosloven, kao što danas netko drugi pored pripadnosti svojoj naciji takođe može biti europejac ili nešto treće.”''</ref><ref name=ergic3>[https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ Ivan Ergić, poslednji koji je ugasio svetlo i otpevao “Hej Sloveni”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110015732/https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ |date=2023-01-10 }} reprezentacija.rs ''Admin; 18.05.2019.''<br>''“Ja sam po tom pitanju uvek bio ležeran, nisam se smatrao ništa manjim Srbinom ako sam istovremeno i Jugosloven.”''</ref><ref name=ergic4>[https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ Ivan Ergić, Zanimanje – tragalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922024213/https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ |date=2023-09-22 }} WineStyle. ''Tamara Marković; 03.11.2019.''<br>''“Kada sam u Švajcarskoj osećam se daleko više kao Jugosloven ili Srbin. A kada sam ovde, nemam takav doživljaj. Recimo da mi se taj osećaj pojača kada sam u nekoj drugoj sredini. Za mene je identitet stvar kulturnog, a ne etničkog konteksta.”''</ref> * [[Zdenka Feđver]], književnica<ref name=fedjver1>[https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029220240/https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka |date=2022-10-29 }} XXZ magazin. ''Zdenka Feđver; 25.01.2021.''<br>''Nacionalnost, Jugoslovenka? - “Da.”''</ref> * [[Frida Filipović]], književnik<ref name=filipovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 136.<br>''“Filipović Frida, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref><ref name=filipovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 129.<br>''“Filipović F. Frida, književnik i prevodilac (r. 3. II 1913, Sarajevo). Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref> * [[Hristo Georgijevski]], književnik<ref name=georgijevski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 144-145.<br>''“Georgijevski Hristo, redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (za pr. Makedonska književnost i Književnost za decu). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Goldsworthy]], književnica<ref name=goldsvorti1>[https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ Bilo jednom u Londonu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101185457/https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ |date=2022-11-01 }} Elevate. ''str. 36/37, oktobar 2019.''<br>''“Panelisti su se takođe dotakli različitih slojeva identiteta, pa je tako književnica Goldsvorti za sebe rekla da je i Srpkinja i Jugoslovenka, kao i Britanka.”''</ref><ref name=goldsvorti2>[https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london Once upon a time in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330090505/https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london |date=2023-03-30 }} (na engleskom) anarussellomaljev.com ''Ana Russell-Omaljev, 12.10.2020.''<br>''“The panellists also touched on different layers of identity, with writer Goldsworthy saying that she is both Serbian and Yugoslav, as well as British.”''</ref> * [[Mustafa Karahasan]], književnik<ref name=karahasan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 305.<br>''“Karahasan Mustafa, novinar i književnik, član Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1920 u Skoplju, Jugosloven (pripadnik turske manjine).”''</ref> * [[Danilo Kiš]], književnik<ref name=kis1>Popov, Jovan: [https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf Jež i jorgovan. Skica za uporedni portret Aleksandra Tišme i Danila Kiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202074425/https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf |date=2023-02-02 }}, u: Polja, br. 416 (2001), str. 67.<br>''“Deceniju i po kasnije, u poslednjoj godini svog života, i jednoj od poslednjih njegove zemlje, on objašnjava zašto se ne izjašnjava kao srpski pisac: »u inostranstvu jedva i to znaju šta je Jugosloven, a kamoli Srbin«. Izgovor je lakonski, a i vreme koje sledi veoma brzo će ga demantovati – Evropa će se naprasno zainteresovati za Srbe, na žalost ne na način na koji bismo voleli. Malo dalje, međutim, Kiš precizira da je nacionalnost Jugosloven »jedina tačna oznaka onoga što jesam«.”''</ref> * [[Božo Koprivica]], književnik<ref name=koprivica1>[https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ U fudbalu nema nacionalizma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205195241/https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ |date=2023-02-05 }} Monitor. ''Nastasja Radović; 16.07.2010.''<br>''Vi ste Jugosloven? - “Bio i ostao.”''</ref><ref name=koprivica2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml Ratni i antiratni profiteri kao savest naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013000115/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml |date=2012-10-13 }} [[Glas javnosti]]. ''Radmila Radosavljević; 15.06.2001.''<br>''Još se izjašnjavate kao Jugosloven iz države koja više ne postoji? - “Da. Jer, sve jeste i sve postoji, ako voliš.”''</ref> * [[Miroslav Krleža]], književnik i enciklopedista<ref name=krleza1>Cvitković, Ivan: Krleža, Hrvati i Srbi. Sarajevo 1991, str. 7.<br>''Bio sam dobar Jugoslaven i danas sam to, isticao je 1976. godine.''</ref><ref name=krleza2>Matvejević, Predrag: Granice i sudbine. O jugoslavenstvu prije i poslije Jugoslavije. Zagreb 2015, str. 267.<br>''“Često to meni negiraju, a ja sam Jugoslaven ali ne iz perspektive Aleksandra Karađorđevića ni Pere Živkovića.“''</ref> * [[Zofka Kveder]], književnica<ref name=kveder1>Свирчев, Жарка: [https://journal.knjizenstvo.rs/index.php/knjizenstvo/article/view/271/267 Југославенска жена – форум модерне списатељице], у: Књиженство, год. 5 br. 5 (2015).<br>''“Словенке ме неће више, Хрватице ме не признају још за „своју“, Српкиње такође не. Истина је, да то понекад боли, али ми такође даје снагу да останем што сам: Југославенка.”''</ref> * [[Jožef Levičnik]], književnik, glazbenik<ref name=levicnik1>Levičnik, Jos.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kteri narod je najbolj izobražen v Evropi?], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 49 (08.12.1858), str. 390.<br>''“Mi Jugoslaveni („divji narod“, se vé da!) navadno čakamo, da nas smert sama pokosi.”''</ref> * [[Milenko Maticki]], književnik, novinar<ref name=maticki1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 313.<br>''“Maticki Milenko, književnik; urednik "Politikinog" podlistka "Politika za decu". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Predrag Matvejević]], književnik<ref name=matvejevic1>Majdzik Papić, Katarzyna: [https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Zwischen den Welten. Postjugoslawische Literatur im Spannungsfeld der Übersetzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106054123/https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=2023-01-06 }}, u: Dampc-Jarosz, Renata/Kałuża, Anna (ur.): Narrative des Wandels. Transformationsprozesse nach 1989 in den mittel- und osteuropäischen Literaturen. 2022, str. 297 nap. 54. (na nemačkom) <br>''Der Interpretationskontext für Matvejevićs Texte ist in erster Linie der Mittelmeerraum (obwohl der Autor sich selbst als Jugoslawe bezeichnete und notabene in der multiethnischen Stadt Mostar geboren wurde): „Der Horizont der Existenz ist die Identität, die sich aus der Zugehörigkeit zu einer bestimmten Kultur ergibt, die für Matvejević die mediterrane Zivilisation ist.“''</ref><ref name=matvejevic2>[https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ Kome je pukla ‘Žica’?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107094902/https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ |date=2023-01-07 }} Ravno do dna. ''Jelena Svilar; 08.01.2012.''<br>''“Neobično je, nakon tolikih godina terora raznih promotera vlastitih ega koji navodno djeluju u nacionalnom interesu, u eteru javne televizije čuti intervju s čovjekom zbog kojeg ćete konačno doživjeti stanoviti ushit što pripadate istom narodu, iako je upravo nacionalni identitet ono što Matvejević, kao deklarirani Jugoslaven, nikada nije osjećao imanentnim sebi samom.”''</ref><ref name=matvejevic3>[https://www.portalnovosti.com/borac-protiv-politika-gluposti Borac protiv politika gluposti] Portal Novosti. ''N.J.; 16.02.2017.''<br>''“Predrag Matvejević je bio Jugoslaven, ali nije bio protiv nacionalnih identiteta jer je pomagao i hrvatske disidente, rečeno je na tribini ‘Ostavština Predraga Matvejevića’, održanoj 14. februara u prostorijama ‘Privrednika’ u Zagrebu.”''</ref><ref name=matvejevic4>[https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ Pisac i kritičar Božo Koprivica o mediteranstvu i jugoslovenstvu književnog velikana: Predragu Matvejeviću se njegov rodni grad Mostar odužio varvarskim činom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108022018/https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ |date=2023-01-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 06.07.2022.''<br>''“Matvejević je bio Jugosloven, njegovo jugoslovenstvo počelo je kada je sa trinaest godina pristupio partizanima. […] On nije prestao da bude Jugosloven ni u najtežim trenucima, kada je HDZ preuzeo vlast u Hrvatskoj i kada je bio progonjen. […] Verujem, nažalost, da bi se nekome ko je ostao Jugosloven kao Matvejević desila ista moralna pizdarija, rušenje rodne kuće, i da je ta kuća bila u Beogradu ili bilo gde drugde na ovom prostoru.”''</ref> * [[Antun Mihanović]], književnik, pravnik, diplomata<ref name=mihanovic1>Шишић, Фердо: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/1937-Jugoslovenska-Misao.pdf Југословенска мисао. Историја идеје југословенског народног уједињења и ослобођења од 1790-1918.] Београд 1937, стр. 79.<br>''“Поносим се и тиме, што сам дошао и к Вашој Пресвијетлости, као к једином кнезу (владаоцу) нашега илирског народа.”</ref> * [[Milan Milišić]], pesnik<ref name=milisic1>Kazalište Marin Držić: [https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf Kad je Bog stvarao Dubrovnik.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004165511/https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf |date=2023-10-04 }} Dubrovnik 2015, str. 22.<br>''“Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osjećao i izjašnjavao kao Jugoslaven, ubijen projektilom Jugoslavenske narodne armije.”''</ref><ref name=milisic2>[http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ Beatnici su danas aktualniji nego ikad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020073058/http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ |date=2013-10-20 }} Novosti. ''Rade Dragojević; broj 648, 19.05.2012., broj 648''<br>''“Baš kao i Danilo Kiš ili Predrag Matvejević, i Milan Milišić bio je kozmopolita i uvjereni Jugoslaven, ali i Dubrovčanin.”''</ref><ref name=milisic3>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 04.10.2010.''</ref> * [[Pero Mužijević]], književni kritičar, univerzitetski profesor<ref name=muzijevic1>[http://www.republika.co.rs/322-323/34.html In memoriam Pero Mužijević (1934-2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107102741/http://www.republika.co.rs/322-323/34.html |date=2023-01-07 }} Republika. ''Nastasja Radović, Nebojša Popov; broj 322-323, 01-31.12.2003.''<br>''“Pero Mužijević je bio autentičan Jugosloven, vezan za Bosnu, rođenjem i uspomenama, Beograđanin, bez kojeg se ne može zamisliti priča o našoj književnoj boemiji, nenadmašan kozer, humanista po načinu života a ne parolama, intelektualac, pre svega po osećaju sveta...”.''</ref> * [[Vladimir Nazor]], pjesnik, književnik<ref name=nazor1>Roksandić, Drago: [http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf Prvi kongres kulturnih radnika Hrvatske (Topusko, 25.–27. lipnja 1944.): iskustvo i aproprijacije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153912/http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf |date=2024-12-25 }}, u: Roksandić, Drago/Cvijović Javorina, Ivana (ur.): Intelektualci i rat 1939.–1947. Zbornik radova s međunarodnog skupa Desničini susreti 2011. Zagreb 2012, str. 106.<br>''Nazorov je samostalni poziv bio akt svojevrsne autentične kulturne revolucije. […] On je postavio i ključno pitanje, kao Hrvat i Jugoslaven: “Kako ćemo najuspješnije postići da u našoj federativnoj državi – ne dirajući u značajne osobine pojedinih naroda, koji je grade – gajimo kulturu što više zajedničkog (Nazorov kurziv – D.R.) duha i ideala?”''</ref> * [[Elvedin Nezirović]], književnik<ref name=nezirovic1>[https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu Ovdje je kultura izgubila svoju prosvjetiteljsku ulogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021193823/https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu |date=2022-10-21 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vujica Ognjenović; 15.06.2019.''<br>''“U tom smislu, ja sam bio i ostao Jugosloven i kao takav duboko sam razočaran stvarnošću u kojoj živim.”''</ref> * [[Andrej Nikolaidis]], književnik i publicist<ref name=nikolaidis>[https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi Andrej Nikolaidis: Jugosloven sam po nadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009020636/https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi |date=2022-10-09 }} Portal Novosti. ''Davor Konjikušić; 17.01.2017.''<br>''Možemo li reći da ste vi zapravo Jugoslaven? - “Ja to nedvojbeno jesam. I po rođenju i po kulturi. I najvažnije: po nadi.”''</ref> * [[Grozdana Olujić]], književnica<ref name=olujic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 389-390.<br>''“Olujić Grozdana, književnik, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Muharem Omerović]], pjesnik<ref name=omerovic1>[https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli Narodu nije ništa, a sve ga boli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031233016/https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli |date=2022-10-31 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 28.06.2021.''<br>''“Muharem Omerović se u popisu stanovništva uvijek izjašnjavao kao Musliman govoreći da se on osjeća i kao Jugosloven i da će jednog dana narodi Jugoslavije "ako ne budu imali dovoljno zlata praviti Tita i od blata"!”''</ref> * [[Eliezer Papo]], književnik i rabin<ref name=papo1>[https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ Eliezer Papo: Naravno da sam jugonostalgičan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615235228/https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ |date=2023-06-15 }} Javni servis. ''Anđelka Cvijić; 16.09.2022.''<br>''Kažete da ste Sarajlija, Bosanac i Jugosloven. Šta vam je to značilo pre rata, šta znači sada kad Jugoslavije nema? - “Prije rata su sva ta tri pridjeva upućivala na jednu te istu puku realnost, jer tad nisam bio samo IZ Sarajeva/Bosne i Hercegovine/Jugoslavije, nego i U Sarajevu/Bosni i Hercegovini/Jugoslaviji. Danas sva tri označavaju prvenstveno kulturu, mentalitet, pogled na svijet.”''</ref> * [[Siniša Pavić]], scenarista<ref name=pavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 403.<br>''“Pavić Siniša, književnik i scenarista; sudija Okružnog suda u Beogradu (od '66). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavić A. Siniša, književnik; sudija Okružnog suda u Beogradu (r. 22. I 1933, Sinj). Jugosloven.”''</ref> * [[Muharem Pervić]], književni kritičar<ref name=pervic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 417.<br>''“Pervić Muharem, književnik; književni i pozorišni kritičar. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Janko Pukmeister]], pjesnik, književnik<ref name=pukmeister1>Vijanski, Janko [Janko Pukmeister (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kako Slovenci kruh čislajo], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 9 (03.03.1858), str. 67.<br>''“Tudi pri nas Jugoslovanih je ta običaj navaden.”''</ref> * [[Dušan Radović]], književnik<ref name=radovic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ Lični stav Dušana Petričića: Duško Radović je prezirao kalkulantski patriotizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107111056/https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dušan Petričić; 12.12.2022.''<br>''“Mnogi imaju dilemu, na kojoj strani bi Duško Radović danas bio u ovoj našoj podeljenoj, razorenoj i moralno posrnuloj državi. Znam da je Duško bio iskreni Jugosloven, znam da je bio ateista, znam da je iz dubine duše prezirao lažni i kalkulantski patriotizam i znam za njegov otvoreni i duboki animozitet prema onoj raščupanoj, bradatoj i primitivnoj četničkoj Srbiji.”''</ref> * [[Vujica Rešin Tucić]], književnik<ref name=resintucic1>Milenković, Nebojša: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Vujica Rešin Tucić. Tradicija avangarde.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425054218/https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf |date=2024-04-25 }} Novi Sad 2011, str. 64.<br>''“Uprkos brojnim razočarenjima, Rešin Tucić se čitavog života izjašnjavao kao Jugosloven i kao komunista – kao takav, čak i nakon ratnih devedesetih, u svim centrima bivše nam države bio je rado viđen gost.”''</ref><ref name=resintucic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 480.<br>''“Rešin Tucić Vujica, književnik; dramaturg u Radio N. Sadu (od '75). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Marko Ristić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico/> * [[Izet Sarajlić]], književnik, pjesnik<ref name=sarajlic1>[https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic Moram natrag u Sarajevo - ja sam Sarajlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021846/https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 15.03.2019.''<br>''I jednom će negdje kazati: “Ja sam po nacionalnosti Sarajlija i Jugosloven”.''</ref> * [[Bekim Sejranović]], književnik<ref name=sejranovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ Balkan i književnost: Bekim Sejranović, „stranac u Sloveniji, u Hrvatskoj, u Bosni i bilo gde drugo na svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004011248/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ |date=2023-10-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.05.2022.''<br>''Njegov odnos prema Bosni teško je opisati, kaže profesor Svan Monsland. „Bio je Bosanac, Hrvat, Jugosloven, Skandinavac, ali se najslobodnije osećao u Rijeci“, dodaje ovaj profesor.''</ref> * [[Dejan Tiago Stanković]], književnik i prevodilac<ref name=tiagostankovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ Dejan Tiago Stanković: Književna ‘kometa’ i uvek odani, nasmejani prijatelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231221742/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ |date=2022-12-31 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.12.2022.''<br>''“Tiago Stanković je bio i jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i deklarisao se kao Jugosloven.”''</ref><ref name=tiagostankovic2>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota Dejan Tiago Stanković: Oličenje radosti života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226001023/https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota |date=2024-12-26 }} [[NIN]]. ''Aleksa Anđelić; 21.12.2024.''<br>''“Bio je jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i izjašnjavao se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Vlada Stojiljković]], književnik<ref name=stojiljkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 541.<br>''“Stojiljković Vlada, književnik i književni prevodilac; novinar u Radio Beogradu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Darko Suvin]], teoretičar, povjesničar i kritičar književnosti i kulture<ref name=suvin1>[https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ Darko Suvin: „Svaki malo bistriji ekonomist danas bi mogao ustanoviti da se u prvih 30 godina SFRJ živjelo materijalno bolje nego danas“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227214155/https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ |date=2023-02-27 }} Mašina. ''Mašina; 27.02.2023.''<br>''Prvo, o nacionalizmu. Dijelim stav Alekse Đilasa u intervjuu 2009, koji je na pitanje „Izjašnjavali ste se kao Jugosloven?“ odgovorio: „To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin…. Jugoslavija nije bila veštačka tvorevina i za mene je njen dugi, krvavi raspad, koji se možda još nije završio, upravo dokaz da je ona bila jedino demokratsko rešenje za jugoslovensko nacionalno pitanje.“''</ref> * [[August Šenoa]], književnik<ref name=senoa1>Janjetović, Zoran: [https://hrcak.srce.hr/file/74496 Prilozi o hrvatskoj kulturi na stranicama ''Politikinog zabavnika'' u razdoblju socijalističke Jugoslavije]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Historijski zbornik, god. 61 br. 2 (2008), str. 382.<br>''“Osim što je bio jedan od najvećih hrvatskih književnika, Šenoa je bio i dobar Jugoslaven, što ga je također činilo poželjnim, čak i u vrijeme kad je Jugoslavija prestala postojati.”''</ref><ref name=senoa2>Barac, Antun: August Šenoa. Studija. Zagreb 1926, str. 82.<br>''“[…]: po svome je shvatanju Jugoslaven, ali područje svog rada ograničuje na hrvatstvo, boreći se u njemu za misao kulturnog pridizanja, dižući mu svijest i ponos.”''</ref> * [[Ivana Šćepanović]], književni prevodilac<ref name=scepanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 553.<br>''“Šćepanović Ivana, književni prevodilac; zamenik gl. urednika časopisa za flamansku i holandsku književnost "Erazmo"; urednik IP "Prometej", N. Sad. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zvonimir Šubić]], književnik<ref name=subic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 710.<br>''“Šubić Zvonimir, književnik, r. 1902 u Srebrenici, Jugosloven.”''</ref> * [[Gvido Tartalja]], književnik<ref name=tartalja1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 719.<br>''“Tartalja Gvido, književnik, urednik Izdavačkog preduzeća »Prosveta«, r. 1899 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Tišma]], književnik<ref name=stisma1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet Slobodan Tišma: Vojvodina je izgubila identitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320181732/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet |date=2023-03-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 01.06.2020.''<br>''“Bio sam Jugosloven i to sam i ostao.”''</ref><ref name=stisma2>[https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ Svako vreme ima svoju estetiku i svoj moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201055415/https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ |date=2022-12-01 }} CorD magazin. ''Zorica Todorović Mirković; 01.10.2021.''<br>''“Novosadjanin od glave do pete, a izjašnjava se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Todorović]], književnik, novinar<ref name=dtodorovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 578-579.<br>''“Todorović Dragan, novinar i rok kritičar, radio i TV voditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Lovro Toman]], pjesnik, političar<ref name=toman1>Matica slovenska v Ljubljani: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qacb9UCdkm5brjJ1gUzqcY37J5v9Gvgg-yzkIw0eRpu54k0nI7epR_1opdVzuMQvz4gs233-y2qf1En2JRr4z8nh1KnoDPg2c96a7cAe-DayW2y6sDhqUIUXu6rxYqJA2CCAVrFP59wL4igcVfkDX0XMKJawHWzrHPJqs-ANDz5M8dZ4PmgV9Ut5o70IWDOHuw55CPueza9qmDl0Fd-xHIl_kV-Gd0O_19tkVeel9IWENCxllFHmpZPqqPMyyo6MF7Vw3fMa Dr. Lovro Toman.] Ljubljana 1876, str. 58.<br>''“Ako pa hoče nas še v eno mer na sumu imeti, naj pomisli, da se Jugoslovani tolažimo z zvesto svojo zavestjo in z zgodovino, da so prešla ministerstva: Kavničevo, Meternihovo in Bahovo, – Jugoslovani pa so vendar ostali in da bodo tudi še pretrpeli ministerstvo Schmerlingovo.”''</ref> * [[Marko Tomaš]], pjesnik<ref name=mtomas1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo Tomaš: Bosanstvo se negira jer podsjeća na jugoslovenstvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019030251/https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo |date=2022-10-19 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Jasmin Agić; 23.09.2017.''<br>''“Gledaj, ja sam Jugosloven, i tako sam se izjašnjavao dok se to moglo, a sada sam ostali i nepriznat ukoliko se tako izjašnjavam.”''</ref><ref name=mtomas2>[https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ Marko Tomaš i Đorđe Gregović gosti književnog programa Dublin Pub-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226015246/https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ |date=2023-02-26 }} Primorski Portal. ''Primorski Portal; 20.02.2023.''<br>''“Marko Tomaš je pjesnik, boem, meštar od riječi, Jugosloven.”''</ref> * [[Mato Topalović]], pjesnik, sveštenik<ref name=topalovic1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/topalovic-mato Topalović, Mato] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Ilirskomu pokretu pridružio se domoljubnim i prigodničarskim pjesmama tiskanima u Danici od 1835 (skupljenima u knjizi Odziv rodoljubivog serca, 1842), pod imenima Ilir iz Slavonije i Rodoljub Zdenčanin, te člancima u Narodnim novinama; njegova pjesma Silni hrabri graničari pjevala se kao graničarska himna.”''</ref> * [[Juraj Tordinac]], pesnik<ref name=tordinac1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/tordinac-juraj Tordinac, Juraj] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Kao zagovornik narodnoga preporoda, pod pseudonimom Ilir iz Slavonije, surađivao je u Danici (1835–42), u kojoj je, pišući stihom narodne pjesme, objavljivao domoljubnu (Slavonija sestram, 1835; Moja domovina, 1838; Rodu na poštenje, 1838) i refleksivnu poeziju (Moje pjesni, 1840; Sreća pjesnička, 1840).”''</ref><ref name=tordinac2>Horvat, Rudolf: Slike iz hrvatske povjesti. Zagreb 1910, str. 132.<br>''“Kao »Ilir iz Slavonije« počeo je Tordinac već god. 1835. pisati pjesme za Gajevu »Danicu«.”''</ref> * [[Janez Trdina]], književnik<ref name=trdina1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 302.<br>''“Slovenac Janez Trdina, osvedočeni Jugosloven profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti na rečkoj gimnaziji dao je u VIII razredu 1864-1865 pismeni zadatak »Hrvati i Srbi, ljubite se«.”''</ref> * [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]], književnik<ref name=mvesovic1>[http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 S. Kordić: Zašto ovdje nema prijevoda ako govorimo četiri jezika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305071039/http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 |date=2016-03-05 }} [[Večernji list]]. ''Denis Derk; 15.11.2013.''<br>''“Na posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini odgovorio sam da sam Jugoslaven, da mi je materinji jezik srpsko-hrvatski te da sam ateist.”''</ref><ref name=mvesovic2>[https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ Marko Vešović: Nešto kao dnevnički zapisi (3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080947/https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 06.07.2021.''<br>''Sjetih se posljednjeg popisa u BIH, kad sam popisivačima rekao: “Po vjeri sam pravoslavni ateista, jezik mi je srpskohrvatski, po nacionalnosti sam Jugosloven”.''</ref><ref name=mvesovic3>[https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ Marko Vešović Svaštara (I): Mržnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080944/https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 02.11.2018.''<br>''“Ali moja mržnja je nestala otkako sam po nacionalnosti Jugosloven.”''</ref> * [[Radonja Vešović]], književnik<ref name=rvesovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 610.<br>''“Vešović Radonja, novinar i književnik, akademik. […] P: Crnogorac - Jugosloven.”''</ref><ref name=rvesovic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 760-761.<br>''“Vešović Radonja: književnik, službenik Ureda za informacije Izvršnog veća NR Crne Gore, urednik književnog časopisa »Susreti«, rez. kapetan, r. 1924 u Rijeci Marinića, Srez invangradski [sic!], Jugosloven.”''</ref> * [[Krinka Vidaković-Petrov]], književnik, direktorica Memorijalnog centra „Staro sajmište"<ref name=vidakovicpetrov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 611.<br>''“Vidaković-Petrov Krinka, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Velimir Visković]], književni kritičar i leksikograf<ref name=viskovic1>[https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir Rat, mir, Velimir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105105519/https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir |date=2023-01-05 }} Portal Novosti. ''Boris Rašeta; 03.07.2022.''<br>''Izrekao je i rečenicu koja se na ovim televizijama nije dugo čula i neće, o tome kako se oduvijek osjećao “i Hrvatom, i Jugoslavenom”.''</ref> * [[Stanko Vraz]], pjesnik, prevodilac<ref name=vraz1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/vraz-stanko Vraz, Stanko] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Iste je godine u Grazu upoznao Lj. Gaja; surađivao je u Danici od prvoga broja, potpisujući se isprva kao »Ilir iz Štajera«.”''</ref> * [[Slobodan Zubanović]], književnik<ref name=zubanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 646.<br>''“Zubanović Slobodan, književnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zubanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 545.<br>''“Zubanović V. Slobodan, književnik; sekretar redakcije lista Književne novine (r. 16. III 1947). Jugosloven.”''</ref> * [[Nina Živančević]], pjesnikinja<ref name=zivancevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 650.<br>''“Živančević Nina, književnik i književni prevodilac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=zivancevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 548.<br>''“Živančević V. Nina, književnik i prevodilac, slobodni umetnik (r. 30. I 1957.) Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961a 0.jpg|Ivo Andrić Datoteka:Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|Vladimir Arsenijević Datoteka:Anton Aškerc.jpg|Anton Aškerc Datoteka:Vladislav Bajac, Studio Babic.jpg|Vladislav Bajac Datoteka:Zorica Bajin Ðukanovic.jpg|Zorica Bajin-Đukanović Datoteka:Stevan Kragujevic, Oto Bihalji Merin, slikar i istoricar umetnosti, 1990s (cropped).jpg|Oto Bihalji-Merin Datoteka:Oskar Davico 1951.jpg|Oskar Davičo Datoteka:Ivan Ergić.jpg|Ivan Ergić Datoteka:Danilo Kiš 2010 Montenegro stamp.jpg|Danilo Kiš Datoteka:Miroslav Krleža 1953 (cropped).jpg|Miroslav Krleža Datoteka:Zofka_Kveder_1920s.jpg|Zofka Kveder Datoteka:Josip Levičnik.jpg|Jožef Levičnik Datoteka:Predrag Matvejević on Subversive Festival 0 (cropped).jpg|Predrag Matvejević Datoteka:ANTUN-MIHANOVIC.jpg|Antun Mihanović Datoteka:Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg|Vladimir Nazor Datoteka:Grozdana Olujic 3.jpg|Grozdana Olujić Datoteka:Marko-ristic-2.jpg|Marko Ristić Datoteka:Izet Sarajlić.jpg|Izet Sarajlić Datoteka:Dejantiagostankovic (cropped).jpg|Dejan Tiago Stanković Datoteka:August Šenoa.jpg|August Šenoa Datoteka:Gvido Tartalja portrait.jpg|Gvido Tartalja Datoteka:Dragan Todorović (writer).jpg|Dragan Todorović Datoteka:Lovro toman.jpg|Lovro Toman Datoteka:Mato Topalovic 1885 Mayerhofer.png|Mato Topalović Datoteka:Janez Trdina.jpg|Janez Trdina Datoteka:Stanko_Vraz.jpg|Stanko Vraz </gallery> </center> == Komedija == * [[Peđa Bajović]], stand-up komičar<ref name=bajovic1>[https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx Pedja Bajović: "U duši sam Jugoslaven i ne možete mi ništa - osim smijati se"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126003852/https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx |date=2022-11-26 }} index.hr ''18.04.2017.''<br>''“Da, u duši sam Jugoslavenom, ali ne u političkom smislu. Kulturološki se tako osjećam te ne predstavljam nikakvu prijetnju bilo kome.”''</ref><ref name=bajovic2>[https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle Peđa Bajović, stand-up komičar: Prijelomni trenutak je bio odlazak u Seattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152852/https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle |date=2024-12-25 }} akta.ba ''Dnevni list; 19.01.2015.''<br>''“Kroz svoju bio-geografiju sam skupio tri i pol državljanstava i biranje samo jednog od ovih naših identiteta bi bila izdaja ostalih. Kulturološki sam Jugoslaven, a politički sam prilično daleko od toga.”''</ref><ref name=bajovic3>[https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 Peđa Bajović u Clubu Monument!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126011855/https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 |date=2022-11-26 }} ekskluziva.ba ''04.01.2016.''<br>''“Jednostavno, kad se ta zemlja raspala, ja sam već imao 20 godina, dakle bio potpuno formirana ličnost. Sve ovo što je uslijedilo kasnije, nije mi se uspjelo primiti u identitet i ako kažem da sam ovo prvo - onda bih poništio ono drugo ili treće, pa čak i četvrto, a koji su sve dio mog identiteta. Zato, ja sam kulturološki Jugosloven, a imam i papire za to u vidu tri i po državljanstva! Usput, živio sam svuda unaokolo i mislim da, ako nisam u pravu, barem ima pravo na takvo mišljenje.”''</ref><ref name=bajovic4>[https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir Peđa Bajović: Prema onima koji ne izlaze na glasanje osjećam prezir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126012420/https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir |date=2022-11-26 }} Buka. ''10.11.2018.''<br>''“Ja i kulturološki i praktično jesam Jugosloven. Za mene ta nekadašnja tvorevina ni u praktičnom smislu nije prestala da postoji.”''</ref> == Kulinarstvo == * [[Ljubomir Stanišić]], poznati šef kuhinje<ref name=stanisic1>[http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?mm=11&nav_id=653173&yyyy=2012 Ljubomir Stanišić - najtraženiji šef kuhinje u Portugalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221104050126/http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?yyyy=2012&mm=11&nav_id=653173 |date=2022-11-04 }} Super žena. ''Patricia Lazarević; 13.11.2012.''<br>''“Ja se ne deklarišem ni kao Srbin, ni kao Bosanac, već kao Jugosloven i tako će biti do moje smrti, zapravo kao Jugosloven sa portugalskim srcem!”''</ref><ref name=stanisic2>[http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ Kochen, ganz ‘politisch unkorrekt’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211015945/http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ |date=2023-02-11 }} (na njemačkom) Meeting Halfway.<br>''“Ich nenne mich ganz offen einen Jugoslawen, denn meine ganze Familie liebt Sex, deshalb ist auch alles vermischt, Kroaten mit Muslimen, Muslime mit Serben… Obwohl mein Name orthodox ist, bin ich kein religiöser Mensch, ich bin Jugoslawe, und werde es immer sein.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ljubomir Stanisic (Time Out Lisboa).png|Ljubomir Stanišić </gallery> </center> == Ljekarstvo == * [[Ljubica Božinović]], kardiolog<ref name=bozinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 59.<br>''“Božinović Ljubica, kardiolog. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Oliver Dulić]], kirurg, bivši političar<ref name=dulic1>Popadić, Dragan: Building up European Identity: From the Chimney Smoke, u: Psihološka istraživanja, vol. XIII br. 1 (2010), str. 16 nap. 9. (na engleskom)<br>''“Recently, Oliver Dulić, the Speaker of the Serbian Parliament until June 2008, declared his ethnicity as Yugoslav.”''</ref> * [[Slobodanka Gruden]], ljekarka, ranije političar<ref name=sgruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Slobodanka, lekar, primarijus; preds. Crvenog krsta Srbije; potpreds. Sekcije za transfuziologiju SLD; predsednik Stručne komisije za transfuziologiju pri Ministarstvu zdravlja SR Srbije; načelnik Službe za transfuziju KBC Zemun. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Ilanković]], neuropsihijatar, univ. profesor<ref name=ilankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 167.<br>''“Ilanković Nikola, načelnik Odeljenja za organske moždane bolesti u Institutu za psihijatriju KCS; profesor Medic. fakulteta, Bg.; šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja; preds. Sekcije za EEG i kliničku neurofiziologiju SLD; osnivač Laboratorije BU za kognitivne neuronauke i neuroinžinjering ('95). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Merima Isaković]], klinički psiholog, bivša glumica<ref name=misakovic1>[https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ Merima Isaković: Ja sam Jugoslovenka i dok ja postojim – postoji Jugoslavija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020210948/https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ |date=2022-10-20 }} N1 SRB. ''N1 Beograd; 28.05.2021.''<br>''“Nije tačno da ne postoji Jugoslavija, zemlja postoji dokle ljudi postoje, političke granice su drugo, ali ja sam Jugosloven i dok ja postojim – postoji Jugoslavija, da vas upoznam sa geografskom popravkom”, rekla je ona. […] “[…] Ako ja postojim, a ja sam Jugoslovenka, onda postoji i Jugoslavija, a verujem da nas ima još”, dodala je ona.''</ref> * [[Valentin Janežič]], lekar, pisac<ref name=vjanezic>Janežič, Valentin (Balant): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TX6C8UZR/fb80cf9c-4262-4b58-b163-3ba39b58d90b/PDF Adam Janoša z Roščiševa Roščiševsky], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 42 (1852), str. 341.<br>''“Gotovo je bila ta prikazen vsim Slovanom, posebno pa nam Jugoslavenom neobičajna in nenadjana, ker se navadno naši žlahtniki svojega naroda sramujejo, ga zapuščajo in mnogokrat […].”''</ref> * [[Dimitrije Juzbašić]], kirurg, univerzitetski profesor<ref name=juzbasic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 297.<br>''“Juzbašić Dimitrije, dr medicine, red. prof. Medicinskog fak. u Zagrebu, upravnik Hirurške klinike Medicinskog fak., r. 1909 u Daruvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Slavka Morić-Petrović]], neuropsihijatar, univ. profesor, revolucionar<ref name=moricpetrovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364.<br>''“Morić-Petrović Slavka, neuropsihijatar. […] P: Jugosloven. [sic!].”''</ref> * [[Vukašin Popadić]], ljekar-bakteriolog, političar, revolucionar<ref name=vpopadic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 558.<br>''“Popadić dr Vukašin, lekar-bakteriolog, direktor Centralnog higijenskog zavoda NRM u Skoplju, rez. major, r. 1904 u Glamoču, Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Popović]], medicinar, univerzitetski profesor<ref name=draganpopovic1>Kilibarda, M.: [https://hrcak.srce.hr/en/file/226865 In Memoriam. Prof. dr. sci med. Dragan Popović]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 37 br. 1 (1986), str. 102.<br>''“Kao osvedočeni Jugosloven, učestvovao je u oslobađanju dobrog dela naše zemlje i za to je zaslužio oficirski čin i Medalju zasluga za narod 1946. godine.”''</ref> * [[Igor Radosavljević]], psihijatar<ref name=iradosavljevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ „Srbijo, zbogom! Niko ti više ne može pomoći“: Zbog čega je psihijatar dr Igor Radosavljević, koga je i Vučić nagradio, spreman da zauvek napusti državu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521004102/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ |date=2023-05-21 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''R. Briza/M. Radenković; 28.03.2023.''<br>''“Tamo ću se osećati zaista kao kod kuće jer rodio sam se kao Jugosloven i uvek ću se tako osećati, a Slovenija je isto Jugoslavija, zauvek!”''</ref> * [[Miroslav Simić]], imunolog, univerzitetski profesor<ref name=msimic1>[https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 Kako sam mlatio praznu slamu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153548/https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 |date=2024-12-25 }} miroslavmirkosimic.org ''Miroslav Mirko Simić; 2004.''<br>''“Oduvek sam se izjašnjavao isključivo kao Jugosloven nikad ne osećajući neku posebnu potrebu da naglasim da sam istovremeno i Srbin po ocu, odnosno Čeh po majci. Pre Drugog svetskog rata nisam s mojim jugoslovenstvom imao nikakvih problema. Docnije, međutim, je komunistička vlast tražila da uz Jugosloven dodam i “neopredeljen” što sam smatrao da je potpuno blesavo, pa sam to uprkos prisili odbijao da činim. Kao vrlo “opredeljen“ Jugosloven naravno da sam odmah čim su krajem osamdesetih počeli da rasparčavaju moju domovinu, činio sve da se tome suprotstavim.”''</ref><ref name=msimic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 503.<br>''“Simić Miroslav, imunolog. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic3>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html Mirko Simić: Memorandum SANU, crna tačka srpske istorije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043307/https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html |date=2022-11-27 }} [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 01.10.2016.''<br>''“Kao ubeđeni Jugosloven, bio sam od samog početka protivnik stavova i ideja iznetih u pisaniju nazvanom „Memorandum SANU“.”''</ref><ref name=msimic4>[http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf Životopis Miroslava Mirka Simića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043904/http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf |date=2022-11-27 }} miroslavmirkosimic.org''<br>''“Miroslav Simić, zvani Mirko, rođen je 4. aprila. 1924. godine, i to slučajno u Beogradu, odnosno Srbiji. Stoga je on sasvim slučajno u krštenici zabeležen kao Srbin kakvim se međutim nikad nije osećao, već je uvek govorio da je Jugosloven. ”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Oliver Dulić.jpg|Oliver Dulić Datoteka:Dr. Valentin Janežič Büste, Sankt Jakob im Rosental, Kärnten.jpg|Valentin Janežič Datoteka:Miroslav Simić.jpg|Miroslav "Mirko" Simić </gallery> </center> == Muzika == * [[Ernest Ačkun]], klarinetista<ref name=ackun1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Ačkun Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Kamerna muzika). […] P: Jugosloven, Slovenac.”''</ref><ref name=ackun2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 10.<br>''“Ačkun E. Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu; generalni sekretar Saveza udruženja muzičkih umetnika Jugoslavije (r. 27. III 1930, Hrastnik, Slovenija). Jugosloven, Slovenac.”''</ref> * [[Husein Alijević]], pjevač<ref name=alijevic1>[https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film Husa otkrio šokantne detalja o dobijanju uloge u filmu o Džeju: Zapalio sam sveću Svetoj Petki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116081902/https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film |date=2024-01-16 }} Portal Republika. ''Republika/M.G.; 10.01.2024''<br>''“Kad se Jugoslavija raspadala ja sam bio tinejdžer i ma kako to zvučalo ja sebe smatram Jugoslovenom jer sam dete iz mešanog braka i jer sam rođen tu gde su se spajale različitosti.”''</ref> * [[Šaban Bajramović]], pjevač<ref name=bajramovic1>[https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ U Nišu počinje festival posvećen kralju romske muzike – „Zauvek Šaban Bajramović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831010327/https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ |date=2023-08-31 }} Niške Vesti. ''Violeta Milićević; 01.08.2023''<br>''“On je bio Rom, iako je po duši bio Jugosloven.”''</ref> * [[Bebi Dol]], pevačica<ref name=bebidol1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 552-553.<br>''“Šarić Dragana - Bebi Dol, vokalni solista džez i zabavne muzike; kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Beki Bekić]], pevač<ref name=bekic1>[https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ Beki Bekić za “Express”: Ne krijem svoje ime i prezime, u Beogradu nemam problema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211001138/https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ |date=2023-02-11 }} Express.ba ''Arina Hasović; 10.02.2023''<br>''Vi ste Albanac, sa adresom u Beogradu. Jeste li nekada imali problema zbog te činjenice? - “Nikada ništa negativno. Mene su jako dobro prihvatili, a nikada nisam krio ime ni prezime. Čak sam bolje prihvaćen nego neki njihovi pjevači. Narod kao narod, ako si dobar prema ljudima nema veze koje si vjere, to niko ne gleda u Beogradu. Moja žena je pravoslavna, živimo jugoslovenski jer ja sam u duši još uvijek Jugosloven. Ja volim tu zemlju, onu slogu gdje smo svi zajedno se voljeli, uživali. Ono kada dođem iz inostranstva pa uđem u Sloveniju i kažeš sebi „ušao sam u moju državu“.”''</ref> * [[Sergije Beljajev]], dirigent<ref name=beljajev1>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 Preminuo Sergije Beljajev, osnivač legendarnog hora 'Djevojke s Neretve'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111110340/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 |date=2023-01-11 }} RadioSarajevo.ba ''14.04.2016.''<br>''“Sergije Beljajev, Rus po narodnosti, Jugosloven po opredjeljenju, formirao je Djevojke s Neretve krajem šezdesetih godina s namjerom da izvode partizanske, zabavne i narodne pjesme.”''</ref> * [[Bruno Bjelinski]], kompozitor<ref name=bjelinski2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 61.<br>''“Bjesinski [sic!] Bruno, dr prava, kompozitor, vanr. prof. Muzičke akademije u Zagrebu, r. 1909 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Dara Bubamara]], pjevačica<ref name=darabubamara1>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile Dara Bubamara za "Avaz": Mama nije vjerovala da ću voziti Poršea kao Brena, a vozila sam bolje automobile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231040455/https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile |date=2022-12-31 }} [[Dnevni avaz]]. ''N. Varupa; 27.12.2022.''<br>''“Ja jesam Srpkinja ali sam u duši Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Ðogani]], pjevač<ref name=djogani1>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 Џоле: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=2011-07-22 }} (na makedonskom) Večer. ''Aleksandra Timkovska; 05.09.2006.''<br>''“Така е бидејќи секогаш се чувствувам како Југословен. Така сум роден, така ќе умрам и тоа е крај.”''</ref> * [[Uroš Dojčinović]], gitarista i kompozitor<ref name=dojcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 105.<br>''“Dojčinović Uroš, gitarista, kompozitor i publicista; prof. u SMŠ "J. Slavenski", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Vladimir Furduj]], muzičar<ref name=furduj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 138.<br>''“Furduj Vladimir, muzičar, bubnjar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=furduj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 131.<br>''“Furduj M. Vladimir, muzičar - bubnjar (r. 6. XI 1945, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Glišić]], kompozitor i tekstopisac<ref name=glisic1>[https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ „Crna dama“ je Žaklina Kenedi Onazis: Ljudi, sećanja – Mirko Glišić, tekstopisac i kompozitor hitova rok i folk muzike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108214445/https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ |date=2024-11-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Zoran Mišić; 28.09.2024.''<br>''“Mi Jugosloveni, jer sebe smatram Srbinom i Jugoslovenom smo mnogo ostrašćeni.”''</ref> * [[Zafir Hadžimanov]], pjevač<ref name=hadzimanov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160-161.<br>''“Hadžimanov Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik. […] P: Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Bojan Hreljac]], muzičar<ref name=hreljac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 164.<br>''“Hreljac Bojan, muzičar, estradni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=hreljac2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 154.<br>''“Hreljac Z. Bojan, muzičar, estradni umetnik (r. 30. IX 1948, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Ekrem Jevrić]], pevač<ref name=jevric1>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 Pas do pasa, beton do betona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801185254/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 |date=2010-08-01 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Jovana Gligorijević; broj 1021, 29.07.2010.''<br>''“Više od dvadeset godina po odlasku iz zemlje koja se tad još zvala Jugoslavija, Ekrem se i dalje izjašnjava kao Jugosloven i dalje radi kao taksista i zidar (u Njujorku gradu).”''</ref> * [[Vladimir Janković]], muzičar<ref name=vjankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 186.<br>''“Janković Vladimir - Džet, rok muzičar, radio voditelj. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Zoran Kalezić]], pevač<ref name=kalezic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 215-216.<br>''“Kalezić Zoran, estradni umetnik; vokalni solista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Rastislav Kambasković]], kompozitor<ref name=kambaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 217.<br>''“Kambasković Rastislav, kompozitor; vanredni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Muzička teorija); šef Katedre za teorijske predmete. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Kovač]], glazbenik<ref name=bkovac>[https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid Razgovor s glazbenikom Borisom Kovačem: „Osjećam se kao Jugoslaven i prihvatio sam da sam trajni apatrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225234711/https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid |date=2023-02-25 }} Lupiga. ''Boris Pavelić; 03.01.2022.''<br>''“Sve što je bila prednost Jugoslavije kao multietničkog, multireligijskog, multikulturnog prostora - a ja sebe i dalje doživljavam kao Jugoslovena - sistematski je razgrađivano tokom tih decenija..”''</ref> * [[Kornelije Kovač]], muzičar i kompozitor<ref name=kkovac1>[https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ Šta sam dao muzici a šta ona meni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128021402/https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ |date=2023-01-28 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tamara Nikčević; broj 1205, 06.02.2014.''<br>''“Dete sam mešanog braka, Jugosloven, pa…”''</ref> * [[Hašim Kučuk Hoki]], pevač<ref name=hoki1>[http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html Nazdravite, drugovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231041248/http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html |date=2022-12-31 }} [[NIN]]. ''05.12.2002., broj 2710''<br>''“Bio sam deklarisani Jugosloven, i to sam do danas ostao.”''</ref><ref name=hoki2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/bilo-jednom-medu-nama Sjećanja: Hašim Kučuk Hoki: Bilo jednom među nama] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Petar Luković; 01.07.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven! Titov vojnik, rođen u Jugoslaviji, položio Titovu zakletvu pod jugoslovenskom zastavom, zakleo se da ću braniti granice ove zemlje i nastaviti tradicije mog oca.”''</ref><ref name=hoki3>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml Najveći roker među narodnjacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111115511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml |date=2023-01-11 }} [[Glas javnosti]]. ''I. S.; 28.11.2002''<br>''“Vaspitan sam tako da ostanem celog života ono što jesam, onaj stari Jugosloven. Ja sam to.”''</ref> * [[Lepa Brena]], pevačica<ref name=brena1>[https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-'slatkim-grehom'-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video Lepa Brena progovorila o uspehu sa 'Slatkim grehom', prisetila se devedesetih godina, pa otkrila u čemu je tajna njenog sjajnog osmeha!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210023126/https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-%27slatkim-grehom%27-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video |date=2023-02-10 }} pink.rs ''N. Ž.; 13.12.2022.''<br>''“Kako sam bila velika zvezda, ja sam bila i ostala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena2>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html Povratak Lepe Brene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202123/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html |date=2013-10-29 }} Press Online. ''M. Majstorović; 07.12.2008.''<br>''Da li se još deklarišete kao Jugoslovenka? - “Ako neko ima pravo da se deklariše kao Hrvat ili Srbin, i ja imam pravo da budem Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 179-180.<br>''“Jahić Fahreta - Lepa Brena, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 167-168.<br>''“Jahić A. Fahreta, estradni umetnik (r. 20. X 1960, Tuzla). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vatroslav Lisinski]], skladatelj<ref name=lisinski1>[http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html Himna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119121531/http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html |date=2019-01-19 }} Arhiv Jugoslavije<br>''“Pesmu "Hej Sloveni" napisao je u Pragu 1834, u vreme panslavističkog pokreta, Samuel-Samo Tomašik, Slovak po nacionalnosti. […] Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Lokner]], muzičar<ref name=lokner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lokner Aleksandar, estradni umetnik; klavijaturista, kompozitor, aranžer, i producent; član grupe "Bajaga i instruktori". […] P: Jugosloven”''</ref> * [[Dženan Lončarević]], pjevač<ref name=loncarevic1>[https://bor-grad.com/dzenan-loncarevic-borska-publika-razume-muziku/ Dženan Lončarević: Borska publika razume muziku] Bor Grad Info. ''Urednik; 14.02.2019.''<br>''“Ja sam okoreli Jugosloven i okoreli titovac tako da mislim da ne postoji čovek u zemlji pa čak i u regionu, odnosno našoj predivnoj bivšoj Jugoslaviji, koji je više zaljubljen u Jugoslaviju i u Tita.”''</ref><ref name=loncarevic2>[https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 Bez dlake na jeziku: Dženan iskreno o kolegama, rijalitijima i potresnom slučaju Nataše Bekvalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231235412/https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 |date=2022-12-31 }} Srbija Danas. ''Neda Perišić/Vladimir Janković; 26.04.2018.''<br>''“Pored toga, pošto sam ja i dalje Jugosloven, želeo bih da obiđem našu nekadašnju zemlju u onim okvirima koji su postojali kada sam ja bio Titov pionir.”''</ref> * [[Magnifico]], pjevač<ref name=magnifico1>[https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212044848/https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/ |date=2023-02-12 }} [https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/] Magnifico il Grande. Po domače, car [[Mladina]]. ''Max Modic; broj 52, 04.01.2008./28.12.2007.''<br>''“Mi Jugoslovani smo najbolj neverjetna in po svoje napredna nacija. Čeprav so nam izbrisali državo, še naprej živimo, delamo in ustvarjamo. V bistvu obstajamo na neki višji duhovni stopnji. Z našim življenjem in delom dokazujemo, da ne potrebujemo ne države ne davkov ne politikov ne liderjev.”''</ref><ref name=magnifico2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko Lična karta - Robert Pešut-Manjifiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021003912/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko |date=2014-10-21 }}. Puls. ''Tatjana Čanak''<br>''“Ali ja sam i sada Jugosloven, bez obzira na sve. Upisan sam kao Jugosloven, služio sam JNA, dao zakletvu i – šta sad?”''</ref> * [[Milivoje Marković]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181>[https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega Humor jači od svega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153228/https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega |date=2024-12-25 }} [[NIN]]. ''Radmila Stanković; 20.09.2023.''<br>''“Mojmir je bio i ostao veliki Jugosloven, kao i ja.”''</ref><ref name=mmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 304.<br>''“Marković Milivoje, muzičar, kompozitor; dirigent Džez orkestra RTB; publicista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Mladenović]], pjevač i muzičar<ref name=mladenovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 311.<br>''“Mladenović S. Milan, muzičar, vođa rok grupe Ekatarina Velika (r. 21. IX 1958, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Redžo Mulić]], kompozitor<ref name=mulic1>[https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem Tradiciju preispitivao sa strašću i velikim nadahnućem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120025954/https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem |date=2024-01-20 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragana Erjavšek; 04.01.2024.''<br>''“O ovom važnom kompozitoru koji se, iako albanskog porijekla, uvijek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven, za Pobjedu su govorile njegova kćerka Vesna Mulić i muzikološkinja Sonja Marinković.”''</ref><ref name=mulic2>[https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ Predavanje o Redži Muliću: Ko je Gusinjski Paganini?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120035446/https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ |date=2024-01-20 }} Web portal gorazdevac.com ''Radio Mitrovica sever; 10.05.2023.''<br>''“Iako albanskog porekla, Mulić se uvek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven.”''</ref> * [[Robert Nemeček]], muzičar, TV urednik<ref name=nemecek1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 372-373.<br>''“Nemeček Robert, zamenik glavnog i odgovornog urednika RTV "Pink". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Istra Pečvari]], pijanistkinja<ref name=pecvari1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pečvari Istra, samostalni umetnički saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, Bg. […] P: P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Vlastimir Peričić]], kompozitor<ref name=pericic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Peričić Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 532.<br>''“Peričić Vlastimir, kompozitor, asistent Muzičke akademije u Beogradu, r. 1927 u Vršcu, Jugosloven.”''</ref> * [[Šako Polumenta]], pevač<ref name=špolumenta1>[https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html "Od Srbije sam dobio sve u životu, slavim sve": Šako odgovorio albanskoj pevačici na skandaloznu izjavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804002118/https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html |date=2024-08-04 }} Mondo. ''01.08.2024.''<br>''“Ja sam veliki Jugosloven pre svega.”''</ref> * [[Esma Redžepova]], pevačica<ref name=eredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 573.<br>''“Teodosievski-Redžepova Esma, estradni umetnik, vokalni solista, član Predsedništva za kulturu Međunar. unije Roma. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=eredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 485.<br>''“Teodosievski - Redžepova Esma, istaknuta estradna umetnica; član Predsedništva za kulturu Međunarodne unije Roma (r. 8. VIII 1943, Skoplje). Romkinja - Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Usnija Redžepova]], pjevačica<ref name=uredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 479.<br>''“Redžepova Usnija, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=uredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Redžepova J. Usnija, estradni umetnik, vokalni solista (r. 4. II 1946, Skoplje). Romkinja, jugoslovenka, [sic!] […].”''</ref> * [[Senidah]], pevačica<ref name=senidah1>[https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ „U Sloveniji nikada neću biti prihvaćena zbog prezimena“: Senidah progovorila o svojim korenima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250708194310/https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ |date=2025-07-08 }} Nova.rs ''Bojana Krkeljić; 07.07.2025.''<br>''“Volim sav narod, dobre ljude. Imam veze i s Makedonijom i s Hrvatskom. Ja sam tu gde sam i stvarno mogu da kažem da sam rođena u Jugoslaviji i zauvek ću ostati Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mojmir Sepe]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181/> * [[Šemsa Suljaković]], pevačica<ref name=suljakovic1>[https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka Ekskluzivno! Intervju za sva vremena - Šemsa Suljaković: Zauvek ću biti Jugoslovenka!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102114327/https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka |date=2022-11-02 }} [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Ljilja Jorgovanović; 27.02.2017.''<br>''“Muslimanka sam oduvijek, takva sam rođena, to sam i sada. Ali sam i Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Švager]], saksofonista<ref name=svager1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 567.<br>''“Švager Ivan, kompozitor i aranžer; vođa sekcije saksofonista i solista u Džez orkestru RTB i "Dzezteta Ivana Švagera". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Stevo Teodosievski]], muzičar<ref name=teodosievski1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 486.<br>''“Teodosievski P. Stevo, estradni umetnik - kompozitor, aranžer, tekstopisac, pedagog; predsednik Predsedništva za kulturu Medunarodne organizacije Roma (r. 16. IV 1924, Kočane). Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dado Topić]], pjevač i muzičar<ref name=topic1>[https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest "A sad adio" i muzika iz "Otpisanih": U Beču održan koncert muzike iz srpske kinematografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202095615/https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest |date=2022-12-02 }} Euronews. ''Tanjug; 25.09.2022.''<br>''“Rođen sam u Jugoslaviji, uvek bio Jugosloven, iz radničke porodice.”''</ref><ref name=topic2>[https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven Dado Topić: Nisam Jugonostalgičar, već Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116033920/https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven |date=2022-11-16 }} espona.me ''03.09.2021.''</ref><ref name=topic3>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html Balkanskom ulicom: Dado Topić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116034617/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html |date=2022-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''Vesna Dedić; 09.04.2017.''<br>''“Dado Topić, Beograđanin, Jugosloven, legenda rok end rola i nadasve porodičan čovek svojom pričom će sigurno ove nedelje u mnoge domove uneti osećaj da je dobro samo ako ima ljubavi i poštovanja.”''</ref> * [[Bisera Veletanlić]], pjevačica<ref name=bveletanlic1>[https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ Kako mi je fudbal pomogao da preživim devedesete: Razgovor sa Biserom Veletanlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504234543/https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ |date=2023-05-04 }} Nedeljnik. ''Branko Rosić; 15.09.2019.''<br>''“Ja sam i danas Jugoslovenka. Pa rodila sam se u Jugoslaviji. Rođena sam u Zagrebu i živim skoro pedeset godina u Beogradu.”''</ref><ref name=bveletanlic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Bisera, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bveletanlic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Bisera, estradni umetnik, vokalni solista (r. 15. IX 1942, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Senka Veletanlić]], pevačica<ref name=sveletanlic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Senija-Senka, estradni umetnik, vokalni solista džez i zabavne muzike. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=sveletanlic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Senija - Senka, estradni umetnik, vokalni solista (r. 27. V 1936, Zagreb). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bojana Vunturišević]], pevačica i tekstopisac<ref name=vunturisevic1>[https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo Bojana Vunturišević: Verujem da i dalje možemo da se volimo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524021136/https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo |date=2024-05-24 }} Portal Novosti. ''Katarina Bošnjak; 13.05.2024.''<br>''“I otud moja ljubav za Dalmacijom – zato što je moje političko, nacionalno, ne znam ni ja kakvo sve opredeljenje, to da sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Toma Zdravković]], pjevač<ref name=zdravkovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 540.<br>''“Zdravković D. Tomislav - Toma, vokalni solista i kompozitor narodne muzike (r. 20. XI 1938, Aleksinac). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ernest Ačkun.jpg|Ernest Ačkun Datoteka:Хуса Алијевић 2014.png|Husein Alijević Datoteka:Šaban Bajramović.IMG 3786.jpg|Šaban Bajramović Datoteka:Bebi Dol u Nisu na Letnjoj pozornici 1991 02.jpg|Bebi Dol Datoteka:Bruno_Bjelinski.jpg|Bruno Bjelinski Datoteka:Kornelije Kovač.jpg|Kornelije Kovač Datoteka:Lepa brena.jpg|Lepa Brena Datoteka:Vatroslav Lisinski.jpg|Vatroslav Lisinski Datoteka:Dženan Lončarević (cropped).jpg|Dženan Lončarević Datoteka:Robert Pesut crop.jpg|Magnifico Datoteka:Milan Mladenović.jpg|Milan Mladenović Datoteka:Vlastimir Pericic.jpg|Vlastimir Peričić Datoteka:SakoPolumenta.JPG|Šako Polumenta Datoteka:Есма Реџепова.jpg|Esma Redžepova Datoteka:Usnija Redzepova-mc.rs.jpg|Usnija Redžepova Datoteka:Stevo Тeodosievski.jpg|Stevo Teodosievski Datoteka:Dado Topić 2007.jpg|Dado Topić Datoteka:Belgrade_Pride_2021_-_Bojana_Vunturišević.jpg|Bojana Vunturišević Datoteka:Toma Zdravković.jpg|Toma Zdravković </gallery> </center> == Nauka == * [[Zlatko Ahmetović]], univerzitetski profesor<ref name=ahmetovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 12.<br>''“Ahmetović Zlatko, profesor Fakulteta za fizičku kulturu, N. Sad; pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu i obrazovanje. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ahmetovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 12.<br>''“Ahmetović K. Zlatko, naučni saradnik i direktor Zavoda za fizičku kulturu Vojvodine (r. 28. V 1950, Novi Sad). Jugosloven.”''</ref> * [[Vjekoslav Babukić]], jezikoslovac<ref name=babukic1>Babukić, Vjekoslav/Karadžić, Vuk Stefanović/Vraz, Stanko: Prijateljski dopisi o pravopisu ćirilskimi i latinskimi pismeni medju Vukom Stefanov. Karadžićem i Věkoslavom Babukićem, u: Kolo (1847), str. 71.<br>''“Kako sada mi (Jugoslavjani) stojimo, razděljeni na iztočni i zapadni věrozakon i obrede […].”''</ref><ref name=jdraskovic-babukic/> * [[Jovo Bakić]], sociolog<ref name=bakic1>[https://www.youtube.com/watch?v=ioJg1tUgXDo Jovo Bakić iskreni Jugosloven] YouTube. ''2021.''<br>''“Ovo govorim kao levičar, ali i kao iskreni Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Belkić]], fizičar<ref name=belkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 39.<br>''“Belkić Dževad, fizičar, naučni savetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=belkic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 38.<br>''“Belkić S. Dževad, fizičar; naučni savetnik u Institutu za fiziku u Zemunu (r. 11. III 1946, Bijeljina). Jugosloven.”''</ref> * [[Dunja Blažević]], istoričarka umetnosti<ref name=blazevic1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-dunja-blazevic/30164157.html Blažević: Izložba Marine Abramović košta koliko i budžet muzeja] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.09.2019.''<br>''“Međutim, ja sam i dalje Jugoslovenka, to može da se nazove jugonostalgičar ili kako god hoćete. Ali ja sam Jugoslovenka i dalje.”''</ref> * [[Slavko Borojević]], agronom, genetičar<ref name=borojevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 56.<br>''“Borojević Slavko, akademik; profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=borojevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 52.<br>''“Borojević Slavko, redovni član VANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 21. XI 1919, Knezovljani, Kostajnica). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Bradaška]], historičar<ref name=bradaska1>Bradaška, Franjo: Jugoslovjeni u Turskoj. Narodopisni nacrt od profesora Franje Bradaške, u: Književnik, god. II. sv. 3. (1865), str. 321.<br>''“Ako Turska zanima ostalu Europu, to mora ona tim više zanimati Slovjene, a poimence nas Jugoslovjene.”''</ref> * [[Boris Buden]], filozof<ref name=buden1>[https://www.vijesti.me/zabava/56453/maternji-jezik-je-ideolosko-politicka-konstrukcija Maternji jezik je ideološko-politička konstrukcija] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Matija Otašević; 12.11.2017.''<br>''“Postoji Jugoslavija uspostavljena 1943. kao emancipacijski projekt, i samo u tom smislu - a ne u smislu nekakvog nacionalnog i kulturnog identiteta, zajedničke historije - ne, već u smislu identifikacije sa jugoslavenskim projektom i mogućnostima njegovog nastavljanja…” - U onom smislu, dakle, u kojem danas u Hrvatskoj djeluje i o kojem piše Viktor Ivančić? - “Apsolutno, moj prijatelj Viktor Ivančić. U tom smislu sam Jugoslaven i krležijanac.”''</ref> * [[Oroslav Caf]], jezikoslovac, duhovnik<ref name=caf1>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-L3EKLYU5/0eb651f7-e8d8-4182-8297-db73a5a4305a/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 2, številka 23 (1851), str. 181.<br>''“Uže smo si veselo upanje dělali, da se bomo mi Jugoslaveni po navodu slavne […].”''</ref><ref name=caf2>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7SVW981B/03fb9f28-9e2b-425a-b964-56a4fc584b38/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 25 (1852), str. 205.<br>''“Bodi nam Jugoslavenom tedaj pravilo: I. r med konsonanti ino na kraju […].”''</ref> * [[Ivan Čolović]], etnolog<ref name=icolovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Čolović Ivan, književnik, izdavač i književni prevodilac, etnolog, viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=colovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 76.<br>''“Čolović M. Ivan, književnik, izdavač; viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU (r. 24. III 1938, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Ćorović]], povjesničar<ref name=corovic1>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 655.<br>''“Mi Jugosloveni imamo puno razloga da sa poverenjem gledamo u vremena koja dolaze.”''</ref> * [[Aleksa Đilas]], sociolog<ref name=adjilas1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/507246/I-u-maloj-zemlji-moguce-je-boriti-se-za-velike-ciljeve I u maloj zemlji moguće je boriti se za velike ciljeve] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Aleksandar Apostolovski; 15.05.2022.''<br>''“Ja sam se uvek izjašnjavao kao Jugosloven i to je za mene bilo samo prirodni produžetak toga što sam Srbin i Crnogorac.”''</ref><ref name=adjilas2>[http://www.nspm.rs/prenosimo/mozemo-bez-velikih-sila.html?alphabet=l Možemo bez velikih sila] Nova srpska politička misao. ''Dubravka Vujanović; 16.02.2010.''<br>''“Da, smatram se i dalje Jugoslovenom, ali se time ne odričem srpstva.”''</ref><ref name=adjilas3>[https://www.vreme.com/vreme/nade-i-planovi-zaboravljenih-emigranata/ Nade i planovi zaboravljenih emigranata] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Ljiljana Smajlović; broj 980, 15.10.2009.''<br>''Izjašnjavali ste se kao Jugosloven? - “To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin. A takođe i Srbijanac – pa u Beogradu u istom stanu živim od 1954!”</ref><ref name=adjilas4>Djilas, Aleksa: [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Funeral Oration for Yugoslavia], u: [[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (izd.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea, 1918 - 1992, London 2003, str. 323.<br>''“Indeed, in the next official population count, I intend to declare myself a Yugoslav. This is what I was in census of 1971, 1981 and 1991; this is what I am in 2001.”''</ref><ref name=djilas5>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Đilas Aleksa, istoričar i publicista. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=adjilas6>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Posmrtni_govor_Jugoslaviji.html Posmrtni govor Jugoslaviji - jedan zamišljeni dijalog sa zapadnim prijateljima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref><ref name=adjilas7>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Braneci_Zapad.html Braneći Zapad]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref> * [[Dejan Đokić]], historičar<ref name=djokic1>[http://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp A farewell to Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707210022/https://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp |date=2017-07-07 }} (na engleskom) openDemocracy. ''Dejan Đokić; 10.04.2002.''<br>''“I usually declared myself a Yugoslav, which had several advantages over being merely a Serb, which I also am, by virtue of being born in Serbia, to Serbian parents. True, by Yugoslav I don't just mean a citizen of a country called Yugoslavia, in Central and Eastern Europe national identities have primarily ethnic and not civic meaning. This effectively means that even though there is no country called Yugoslavia anymore, I can continue to declare myself a Yugoslav. But, I have an(other) ethnic identity, that of a Serb, and anyhow, being Yugoslav always meant something more to me than just a national identification. […] Although, as I already said, I always identified with Yugoslavia, I think I only became a real Yugoslav once the real Yugoslav state disintegrated, when I left Serbia for Britain.”''</ref> * [[Vladimir Dvorniković]], filozof i etnopsiholog<ref name=dvornikovic1>[https://www.dw.com/sr/jugoslovenski-dert/a-44853062 Jugoslovenski dert] [[Deutsche Welle]]. ''Dragoslav Dedović; 28.07.2018.''<br>''“On nije bio samo Jugosloven po nacionalnom opredeljenju. On je o Jugoslovenima izrekao istine koje spadaju u najtačnije i najbolnije spoznaje do kojih je jedan etnopsiholog mogao doći.”''</ref> * [[Egon Fekete]], lingvista<ref name=fekete1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Fekete Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf; naučni savetnik u Institutu za sh. jezik, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=fekete2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Fekete B. Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf, naučni savetnik u Institutu za srpskohrvatski jezik u Beogradu (r. 11. VI 1931, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Filipović]], pedagog, književnik<ref name=ifilipovic1>Filipović, Ivan (Perić): Pravac naše književnosti, u: Neven, VII. god (1858), str. 73.<br>''“Važnost školskih i pučkih knjižnica uvidjeli su već mnogi narodi, samo mi Jugoslaveni ne.”''</ref> * [[Milutin Garašanin (arheolog)|Milutin Garašanin]], arheolog<ref name=garasanin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 140.<br>''“Garašanin Milutin, arheolog, akademik; preds. Odbora za arheologiju SANU. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Andrej Grubačić]], sociolog<ref name=grubacic1>Grubačić, Andrej: [http://books.google.de/books?id=zFDOQsocASMC&printsec=frontcover&dq=Don%27t+Mourn,+Balkanize!:+Essays+After+Yugoslavia&hl=de&sa=X&ei=Q4bHUYvYK8besgaa5IDoDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Don%27t%20Mourn%2C%20Balkanize!%3A%20Essays%20After%20Yugoslavia&f=false Don't mourn, balkanize! Essays after Yugoslavia] Oakland 2010, str. 11. {{ISBN|1-60486-470-2}}.<br>''“I grew up in Belgrade—or, more precisely, between Belgrade and Sarajevo—but I always considered myself Yugoslav. I do not see any reason to stop doing so now.”''</ref> * [[Katica Hedrih]], mašinski inženjer, univ. profesorica<ref name=hedrih1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Hedrih (Stevanović) Katica, redovni profesor (za pr. Elastidinamika, Otpornost materijala i Teorija nelinearnih oscilacija) i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta, Niš; gl. i odg. urednik časopisa "Facta Universitatis"; nauč. saradnik Matemat. instituta SANU; ekspert Sav. ministarstva za nauku i tehnologiju. […] P: Jugoslovenka, srpske nacionalnosti; […].”''</ref><ref name=hedrih2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Hedrih R. Katica, redovni profesor i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta u Nišu (r. 28. VIII 1944, Bobovište). Jugoslovenka, srpske nacionalnosti.”''</ref> * [[Fedor Herbut]], fizičar<ref name=herbut1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Herbut Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg.; dopisni član SANU. […] P: Rusin, Jugosloven.”''</ref><ref name=herbut2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Herbut E. Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 3. V 1932, Novi Vrbas). Rusin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jelisaveta Ibrovac]], profesor, prevoditelj<ref name=ibrovac1>Ибровац, Јелисавета (Демирова, Мирка): [https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_E74E1D9A175FE5728805716D3DEA6D36/1922/k001?fullscreen#page/492/mode/1up Молиерова прослава у Паризу], у: Српски књижевни гласник, Нова серија, књ. V бр. 1 (1922), стр. 463.<br>''“Ми Југословени смо са поносом могли истаћи да је наш песник и народни мученик Франкопан дао један од првих превода Молиера у опште.”''</ref> * [[Fran Ilešič]], književni povjesničar, publicist<ref name=ilesic1>Ilešič, Fr.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-P2B6NX9A/099c4d73-b7c1-4486-9729-7487689a5bd4/PDF Vse pleše. Balada — ballata.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 1 (1899), str. 49.<br>''“Pohlevno nasprotujoč, je nekdo iz ozadja izrekel svoje pomisleke o Čukovem modrovanju, češ, mi Jugoslovani s svojim »kolom« se pač dobro vrtimo v krogu, a naprej ne pridemo, ne napredujemo.”''</ref> * [[Ivan Ivić]], psiholog, univerzitetski profesor<ref name=ivic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 176.<br>''“Ivić Ivan, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Razvojna psihologija). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anton Janežič]], filolog<ref name=janezic1>Prijatelj, Ivan: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-CELRWWCE/29cc0c10-4627-410e-8ce0-7e49e74864a3/PDF Borba za individualnost slovenskega književnega jezika 1848–1857] Ljubljana 1937, str. 109.<br>''“Ti nam pripravljaš pot, da se naj popred Jugoslovani sjedinimo, zraven pa tudi drugim narečjem približamo, da ne zagazimo na stranputice, po kterih žalibog tako radi tumaramo i vagutamo...”''</ref> * [[Božidar Jezernik]], etnolog<ref name=jezernik1>[https://pescanik.net/jugoslavija-zemlja-snova-2/ Jugoslavija, zemlja snova] Peščanik. ''03.12.2018.''<br>''“On je glavni lik Bože Jezernika, jer Boža je integralni Jugosloven i on žali – i to je jedna od teza ove knjige – što, po njegovom mišljenju, u Jugoslaviji, kako on kaže, nije bilo više jugoslovenskog nacionalizma.”''</ref> * [[Đokica Jovanović]], sociolog<ref name=jovanovic1>[https://nova.rs/emisije/zasto-u-srbiji-ima-sve-vise-jugoslovena/ Zašto u Srbiji ima sve više Jugoslovena?] Nova.rs ''TV Nova; 02.05.2023.''<br>''“Sociolog Đokica Jovanović iz Niša na nedavnom popisu izjasnio se kao Jugosloven i to ne prvi put.”''</ref> * [[Damir Kakaš]], univerzitetski profesor, političar<ref name=kakas1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 214.<br>''“Kakaš Damir, potpredsednik Skupštine AP Vojvodine (od '94); potpredsednik Izvršnog odbora Reformske demokratske stranke Vojvodine; redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka, N. Sad. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksej Kišjuhas]], sociolog<ref name=kisjuhas1>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Na njihov poziv prvi se odazvao sociolog, profesor na Sveučilištu u Novom Sadu i kolumnist lista Danas, Aleksej Kišjuhas, koji je na dan početka popisa podržao pokret poveznicom na svoju kolumnu pod naslovom 'Jugoslavija živi'.”''</ref> * [[Ivan Klajn]], jezikoslovac<ref name=klajn1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 228.<br>''“Klajn Ivan, lingvista; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Maja Korać]], sociolog<ref name=korac1> Savić, Svenka/Korać, Maja: Naučnice iz Srbije u svetu: kroz dijalog i refleksiju, u: Prelić, Mladena/Stevanović, Lada/Lukić Krstanović, Miroslava (ur.): [https://etno-institut.co.rs/storage/710/63abe78a83ade_Etnografski-zbornik-2022-PRINT2.pdf Rod, znanje i moć. Istorija, nasleđe i značaj naučnica u Srbiji] Beograd 2022, str. 202.<br>''“Ja sam bila i ostala Jugoslovenka. Da pojasnim, multikulturna Južna Slovenka. To je moje duboko, i pre svega, lično opredeljenje, ne političko. Zasnovano na iskustvu i načinu života moje (primarne) porodice, kao i na istoriji mojih porodičnih predaka.”''</ref> * [[Ana Kotevska]], muzikolog i muzički kritičar<ref name=kotevska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 246.<br>''“Kotevska Ana, muzikolog i muzički kritičar; glavni i odgovorni urednik muzičkog mesečnika "Bis"; […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Boško Kovačević]], sociolog<ref name=kovacevic1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/sjecanje-na-boska-kovacevica-918183 Sjećanje na Boška Kovačevića] [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. ''27.12.2023.''<br>''“Za sebe je volio da govori da je Sokolčanin, Subotičanin, Ličanin, Vojvođanin, Srbin, Jugosloven, Evropljanin, Građanin sveta”''</ref> * [[Fran Kovačič]], teolog, historičar<ref name=kovačič1>Kovačič, Fran: [https://books.google.de/books?id=Uuj64Xn6lc0C&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Ob osemstoletnici križarskih vojsk. (1096 – 1896)], u: Katoliški obzornik, letnik I. (1897), str. 162.<br>''“Tem znamenitejše je to vprašanje za nas sedaj ob osemstoletnici križarskih vojsk, ker smo zlasti mi Jugoslovani v neposredni zvezi s križarskimi vojskami in se vprašanje cerkvenega zedinjenja posebno nas tiče.”''</ref> * [[Marija Kraljević-Balalić]], genetičar<ref name=kraljevicbalalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 252.<br>''“Kraljević-Balalić Marija, dekan i redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (za pr. Genetika, Populaciona genetika i Uvod u metodiku maučnog [sic!] rada). […] P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Ivan Kukuljević Sakcinski]], istoričar, književnik, političar<ref name=sakcinski1>I. K. S.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qafecy6iKlcE4GRP36GCRjeS9AYE3ZKN4DtQb8v1YneKWwXP8ld5anxHTN8z7etr5CGTzYs6U5R0JEqz2r57g_dJAvk2YISjAh1_L-8uUNoKGjJ_3-K-qR5N5bwoZVY4HJKGA11VkUXgB6k-VFf_OZXWxAYg6f1kqWue6C8jtlemwhdXfI3_kI6Av7h8auSwL-rXpy_qyGym-ClQYCNiYHRT-RjqAtDzccX_9madJD6_gOeRNLXqDtoCqjO0ZnmjzqOAm-UFFo7e4PDGeFic2zoZak0UvgSC-cFMnrRlriWDKYrRrAM Politička pověstnica], u: Arkiv za pověstnicu jugoslavensku, knjiga II. (1852), str. 1.<br>''“Mi Jugoslaveni neimamo sve dosada našega diplomatara, pa ipak nećemo nikada bez njega moći razsvětliti i kritički napisati razgranjenu historiu našega naroda.”''</ref><ref name=sakcinski2>Smičiklas, Tade; Marković, Franjo: Matica Hrvatska od godine 1842. do godine 1892. Spomen-knjiga. Zagreb 1892, str. 160.<br>''“Očekivamo pako od nje, da nam one strane što brže pridruži, koje po historiji i zakonu ili po krvi i poreklu našoj državi ili našemu jugoslavenskomu narodu pripadaju.”''</ref> * [[Đuro Kurepa]], fizičar<ref name=djkurepa1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 231-232.<br>''“Kurepa R. Đuro, redovni član SANU i ANU-BiH, dopisni član JAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 16. VIII 1907, Majske Poljane, Glina). Srbin-Jugosloven, […]. ”''</ref> * [[Milan Kurepa]], fizičar<ref name=mkurepa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 263.<br>''“Kurepa Milan, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg. (za pr. Fizika molekula i Fizika opšti kurs); naučni savetnik u Institutu za fiziku, Bg.; preds. Nacionalnog komiteta za fiziku Jugoslavije (od '87). […] P: Jugosloven srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref><ref name=mkurepa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 232.<br>''“Kurepa V. Milan, fizičar; redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; predsednik Nacionalnog komiteta za fiziku SFRJ (r. 11. V 1933, Bačka Palanka). Jugosloven, srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Šime Ljubić]], istoričar, arheolog<ref name=ljubic1>Okuka, Miloš: Eine Sprache - viele Erben. Sprachpolitik als Nationalisierungsinstrument in Ex-Jugoslawien. Klagenfurt 1998, S. 23. (na njemačkom)<br>“»Hej, Ihr Jugoslawenbrüder, seien wir ruhmreich!« So ruft der Kroate Šime Ljubić 1864 in seinem Spiegel der jugoslawischen Literaturgeschichte (Ogledalo književne poviesti Jugoslavjanske na podučavanje mladeži) in der […].</ref> * [[Ivan Macun]], književni povjesničar<ref name=macun1>Macun, Ivan: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TZWJKXHW/f39ff886-a3b5-4dc5-967b-8f5d499a8755/PDF Cvetje slovenskiga pesničtva.] Trst 1850, str. 4.<br>''“Poglej samo nekaj malo na polje slavjanskih narodnih pesem in boš vidil u Čehih, Poljakih in posebno u nas Jugoslavjanih množinu sadja najlepšega, z katerim bo se težko kater si bodi drugi narod hvaliti zamogel.”''</ref> * [[Vlado Mađarić]], istoričar umetnosti<ref name=madjaric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 403.<br>''“Mađarić Vlado, direktor Saveznog instituta za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, r. 1915 u Ludbregu, Jugosloven.”''</ref> * [[Matija Majar]], etnograf, jezikoslovac<ref name=majar1>Majar, Matija: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-05AJDQXQ/0768df73-0700-4779-81e0-226111bc3825/PDF Naše slovstvo], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 44 (03.06.1857), str. 174.<br>''“Mi Jugoslaveni, imenito Slovenci, smo v takih okolnostih, da moramo to pitanje tako le staviti: Čto moramo činiti, storiti, da se književno slože narečja serbsko, bulgarsko, horvatsko i slovensko?”''</ref> * [[Petar Matković]], geograf<ref name=pmatkovic1>Matković, Petar: Zemljopisni odlomci. Najnovija kartografija o Jugoslovjenskih zemljah, u: Književnik, god. III. sv. 1. (1866), str. 81.<br>''“Vojnički kartografički zavod u Beču, koji si je glede svojih kartografičkih proizvoda slavno ime stekao, objelodani za kratko vrieme koli za znanost u obće, toli za nas Jugoslovjene napose evo već drugu vele znamenitu i krasnu geografičku radnju: Dalmaciju naime, koja poput okvira sa zapada Balkanski poluotok zaprema, i gore navedenu kartu Bosne i Hercegovine, kojom je publikacijom sumnja o tajnom skrivanju kartografičkoga materijala iz političkoga obzira sasvim izčeznula.”''</ref> * [[Fedor Mesinger]], meteorolog, univerzitetski profesor<ref name=mesinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 317.<br>''“Mesinger Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Milašin]], naučnik<ref name=milasin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 328.<br>''“Milašin Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vojin Milić]], sociolog<ref name=milic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 334.<br>''“Milić Vojin, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Miljanić]], inženjer elektrotehnike, univ. profesor<ref name=miljanic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 348.<br>''“Miljanić Petar, akademik, sekretar Odeljenja tehničkih nauka SANU, redovni profesor Mašinskog i Elektrotehn. fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Navratil]], jezikoslovac<ref name=navratil1>N., J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7IS7KTWC/de1d2076-efac-45c3-b8f8-6afcd0997ccc/PDF Želja jezikoznanska o novem letu vsim Slovencom, posebno pisateljem slovenskim v prevdarek], u: Slovenska bčela, letnik 4, številka 8 (1853), str. 63.<br>''“Tudi govorimo vsi Slovenci in Jugoslovani; Ne dam mu naj manje […].”''</ref> * [[Aleksandar Nikolić (istoričar)|Aleksandar Nikolić]], istoričar, novinar<ref name=anikolic1>[https://boom93.rs/article/54985/jugosloveni-kulturno-povezivanje-trajnije-od-drzavnih-granica Jugosloveni: Kulturno povezivanje trajnije od državnih granica] Radio Boom93. ''Neda Stojićević/Jelena Milenković''.<br>''“Onda je bilo potpuno prirodno da 2022. kažem na popisu ću se izjasniti kao Jugosloven.”''</ref> * [[Viktor Novak]], istoričar<ref name=novak1>[https://www.rts.rs/page/rts/sr/Dijaspora/story/1526/srbija-na-vezi/2091781/-magnum-crimen---bez-cenzure-.html Magnum Crimen - bez cenzure] [[Radio-televizija Srbije]]. ''03.11.2015''<br>''“Prvo izdanje ove kultne knjige, Viktor Novak, Hrvat, ali i integralni Jugosloven, uspeo je da objavi u burnim posleratnim godinama, 1948.”''</ref> * [[Pavel Opavski]], univerzitetski profesor<ref name=opavski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390.<br>''“Opavski Pavel [sic!], redovni profesor Fakulteta fizičke kulture, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=opavski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Opavski J. Pavle, redovni profesor Fakulteta za fizičku kulturu u Beogradu (r. 9. XI 1925, Stara Pazova). Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Panić]], univerzitetski profesor<ref name=panic1>[https://www.rts.rs/page/tv/ci/story/19/rts-svet/1290146/evropa-i-srbi-milenko-panic.html Европа и Срби: Миленко Панић] [[Радио-телевизија Србије]]. ''Војислав Лалетин; 26.03.2013.''<br>''“Премда је Југославија разбијена, он се и даље, с пуно разлога, осећа и понаша као Југословен.”''</ref><ref name=panic2>[https://www.youtube.com/watch?v=VZzu-CMhDjA Evropa i Srbi: Milenko Panić] [[YouTube]]. ''RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal; 22.08.2016.''<br>''“Pa, moram Vam reći da ovaj, ja sam uvijek bio, i odgojen, i… i ostao jugoslovenski orijentisan. […] Ali, ja sam se osjećao Jugosloven, i dalje se osjećam Jugosloven.”''</ref> * [[Zlatica Pavlovski]], naučni savjetnik iz područja živinarstva<ref name=pavlovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pavlovski Zlatica, upravnik Zavoda za živinarstvo u Institutu za stočarstvo, Zemun. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan K. Pavlowitch]], historičar<ref name=pavlowitch1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-60401608 Srbija i Velika Britanija: Ko je bio istoričar Stevan K. Pavlović - kosmopolita i džentlmen srpskog porekla] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 25.02.2022.''<br>''“Istoričar Stevan K. Pavlović bio je kosmopolita i Evropljanin koji je govorio da je Jugosloven po rođenju, Srbin po porodičnom poreklu, Britanac po državljanstvu i Francuz po kulturnom afinitetu.”''</ref> * [[Miljenko Perić]], fizikohemičar<ref name=mperic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 413.<br>''“Perić Miljenko, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF, Bg. (za pr. Kvantna hemija i molekulske strukture); šef Katedre za molekulske strukture; prodekan za nastavu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Pešić]], sociološkinja<ref name=vpesic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dragoslav-petrovic-jugoslavija-ce-se-vracati-zazivece-u-novim-formama/ Dragoslav Petrović: Jugoslavija će se vraćati, zaživeće u novim formama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Beta; 15.11.2024.''<br>''“Ali, ja sam i danas ostala Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nebojša Popov]], sociolog<ref name=popov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 439.<br>''“Popov Nebojša, sociolog; viši naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društveni teoriju, Bg. (od '81); odgovorni urednik lista "Republika" (od '91); član Saveta Beogradskog univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Popović]], ekonomista, univerzitetski profesor<ref name=tpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 447-448.<br>''“Popović Tomislav, naučni savetnik, redovni profesor univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Puhalo]], anglista<ref name=puhalo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 455.<br>''“Puhalo Dušan, književni prevodilac; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Rački]], historičar, političar, katolički svećenik<ref name=racki1>Novak, Viktor: Franjo Rački u govorima i raspravama. Zagreb 1925, str. 126.<br>''“Naš ugovor ima se navlaš na to obazrijeti, da smo Jugoslovjeni, da nam je bolja budućnost samo u Jugoslovjenstvu.”''</ref><ref name=racki2>Novak, Grga (i drugi) (ur.): Spomenica. Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1866-1966. Zagreb 1966, str. 14.<br>''“Rački je bio ne samo velik učenjak nego i velik patriot u najširem smislu te riječi: Hrvat, Jugoslaven, Slaven.”''</ref><ref name=strossmayer-racki/><ref name=racki31>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 216.<br>''“Mi Jugoslovjeni razdijeljeni smo jezikom, ovom pravom dušom naroda, glavnim, često i jedinim sidrom narodnosti.”''</ref> * [[Ivan Radetić]], jezikoslovac<ref name=radetic1>Radetić, Ivan: Pregled hrvatske tradicionalne književnosti. Senj 1879, str. 199.<br>''“Ovo obće jamstvo ili poručanstvo počelo je kod zapadnih Slovjena; Čeha, Poljaka i Pomorana padati već XIII. vieka, dočim se kod nas Jugoslovjena imenice Hrvata i Srba po zakonu vinodolskom i Dušanovom još u XIV. vieku nalazilo, a gdješto se i do dana današnjega sačuvalo.”''</ref> * [[Božo Radman]], agronom<ref name=radman1>[https://www.glassrpske.com/lat/plus/teme/in-memoriam-mr-bozo-radman-do-posljednjeg-daha-posvecen-nauci-i-pravdi/348739 In memoriam - mr Božo Radman: Do posljednjeg daha posvećen nauci i pravdi] Glas Srpske. ''Mladen Karić; 30.01.2021.''<br>''“Ja sam univerzalista i kosmopolita. Nacionalno se osjećam kao Jugosloven. Ako me neko detaljnije pita, ja sam Bosanac. Ako ide još detaljnije, ja sam Krajišnik. Najdetaljnije, ja sam Banjalučanin. Nakon toga, nemojte me dalje pitati!”''</ref> * [[Duško Radosavljević]], politolog i predsjednik Saveza antifašista Vojvodine<ref name=dradosavljevic>[https://sav-ns.wixsite.com/sav2017/struktura-sav-a Struktura i rukovodstvo SAV-a] SAV - Savez antifašista Vojvodine.<br>''“Sremac, Srbin, Vojvođanin, Jugosloven i Evropljanin.”''</ref> * [[Ljubiša Rajić]], lingvist<ref name=rajic1>[http://www.slobodnaevropa.org/content/sta_znaci_multikulturalnost/2276177.html Šta znači multikulturalnost] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Biljana Jovićević; 16.01.2011.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji, tu sam odrastao, obrazovao se, oženio i dobio djecu. Nisam mogao biti ništa drugo nego Jugosloven, bez obzira što su moj otac i majka bili Srbi.”''</ref><ref name=rajic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 471.<br>''“Rajić Ljubiša, vanredni profesor za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Ribnikar]], fizikohemičar<ref name=sribnikar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 481.<br>''“Ribnikar Slobodan, akademik; redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Bg. (za pr. Nuklearna hemija i Fadiohemija). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Rot]], profesor psihologije<ref name=rot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 487-488.<br>''“Rot Nikola, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Obrad Savić]], filozof<ref name=obradsavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Obrad, viši predavač na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta, Bg.; generalni sekretar Beogradskog kruga i gl. urednik časopisa "The Belgrade circle". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Svenka Savić]], psihološkinja, lingvistkinja<ref name=ssavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 496.<br>''“Savić Svenka, redovni profesor Filozofskog fakulteta, N. Sad (za pr. Psiholingvistika, Analiza diskursa i Uvod u lingvistiku). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Ljubica Simaković]], univerzitetska profesorica<ref name=simakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 500.<br>''“Simaković Ljubica, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Kragujevac (za pr. Ekonomska filozofija i politika). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Đorđe Stanković]], povjesničar<ref name=djstankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 521.<br>''“Stanković Đorđe, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Istorija Jugoslavije); šef Katedre za istoriju Jugoslavije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dubravka Stojanović]], povjesničarka<ref name=dstojanovic1>[https://www.danas.rs/vesti/politika/demostat/dubravka-stojanovic-nismo-u-hladnom-ratu-vucic-nije-tito-a-ni-srbija-nije-jugoslavija/ Dubravka Stojanović: Nismo u Hladnom ratu, Vučić nije Tito, a ni Srbija nije Jugoslavija] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Demostat/Ivana Petronijević Terzić; 21.12.2022.''<br>''“Ni ja ne želim Jugoslaviju, ja jesam Jugoslovenka, ali ne želim Jugoslaviju zato što mislim da je njeni narodi nisu dorasli.”''</ref><ref name=dstojanovic2>[https://www.slobodnaevropa.org/a/most-nasledje-latinka-perovic-istorija-balkan-jugoslavija/32723484.html Latinka Perović - u Srbiji ignorisana i napadana, u regionu poštovana] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Omer Karabeg; 10.12.2023.''<br>''“Tek sam kasnije kroz duge razgovore s njom shvatila tu njenu poziciju bez obzira što se s njom na tom pitanju nisam slagala i ostala sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Svetomir Škarić]], profesor ustavnog prava<ref name=skaric1>[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=969BE953C56D4D4294BC6BE9769FDB93 Пратениците-торбеши бараат третман на помала етничка заедница]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Dnevnik. ''Tatjana Popovska; 18.09.2011.''</ref><ref name=skaric2>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=121810833459&id=9&setIzdanie=22161 Ин мемориам]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Nova Makedonija. ''Svetomir Škarić; 18.12.2010.''</ref> * [[Slobodan Šoja]], historičar<ref name=soja1>[https://unaworld.tv/video/reaktor-bih-jugonostalgija Jugonostalgija] Una televizija, emisija ''Reaktor BiH''. ''04.12.2023.''<br>''“Pa znate šta, ja mislim da je bolje reći da... da sam Jugosloven nego jugonostalgičar.”''</ref> * [[Jorjo Tadić]], istoričar<ref name=jtadic1>Тадић, Јорјо: [https://books.google.de/books?id=bzCZCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Сабласти круже Југославијом...], у: Историјски часопис, књ. 18 (1971), str. 48.<br>''“А још више зато што је мени лично сасвим свеједно да ли се нешто назива хрватским или српским, јер су за мене Срби и Хрвати један народ, без обзира што се о томе мислило или данас мисли, пише и прописује. Као Југословен, али не по линији државне већ по свом дубоком националном опредељењу, а и научном уверењу, јер сам то био и онда када смо о југословенској држави само сањали, сматрам да је ненаучно и смешно сврставати старе Дубровчане у Србе или Хрвате, а њихова културна дела, посебно књижевност, резервисати искључиво за једне или друге.“''</ref><ref name=tadic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 715-716.<br>''“Tadić Jorjo, dr filozofije, red. prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu za Opštu istoriju Novoga veka, dopisni član Srpske akademije nauka u Beogradu, dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, r. 1899 u Starom Gradu, Srez hvarski, Jugosloven.”''</ref> * [[Nevenka Tadić]], neuropsihijatar<ref name=ntadic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 568.<br>''“Tadić Nevenka, neuropsihijatar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Tesla]], izumitelj<ref name=tesla1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/nikola-tesla/30612584.html Svi hoće Nikolu Teslu] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Mila Đurđević/Una Čilić''.<br>''“Zbog toga, braćo i sestre, kao najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama, upućujem vam ovo pismo moleći vas da se odazovete pozivu predsjednika Roosevelta.”''</ref> * [[Rajko Tomović]], naučnik, robotičar<ref name=tomovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 585.<br>''“Tomović Rajko, akademik; direktor (sa N. Uzungoluom) Centra za multidisciplinarno praćenje pravaca razvoja informatike, Atina (od '96). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ljubinka Trgovčević-Mitrović]], povjesničarka<ref name=trgovcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 590.<br>''“Trgovčević Ljubinka, viši nauč. saradnik u Istorijskom institutu SANU, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=trgovcevic2>[https://www.danas.rs/kultura/vece-secanja-na-ljubinku-trgovcevic-1948-2022-istoricarka-putnica-zena-nadasve-prijateljica/ Veče sećanja na Ljubinku Trgovčević (1948-2022): Istoričarka, putnica, žena, nadasve prijateljica] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''J. J.; 06.03.2023.''<br>''“Rođena u njenom središtu, u Bosni, u Sarajevu, ostala je Jugoslovenka do kraja.”''</ref> * [[Milan Trtanj]], fizikohemičar<ref name=trtanj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 593-594.<br>''“Trtanj Milan, rukovodilac Laboratorije za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje Instituta za nuklearne nauke "Vinca". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=trtanj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 500.<br>''“Trtanj I. Milan, naučni savetnik u Institutu za nuklearne nauke Boris Kidrič Vinča - OOUR Institut za hemijsku dinamiku (r. 1. I 1947, Grabarje, Slavonski Brod). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladeta Urošević]], fizičar<ref name=urosevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 598.<br>''“Urošević Vladeta, osnivač i direktor preduzeća "Metrologia". […] P: Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Vejvoda]], politikolog<ref name=vejvoda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Vejvoda Ivan, politikolog; profesor na Syssex [sic!] University, Engleska (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vejvoda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Vejvoda I. Ivan, politikolog; istraživač u Institutu za evropske studije u Beogradu (r. 27. XII 1949, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vuk Vernić]], sociolog, revolucionar<ref name=vernic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 65.<br>''“Vernić Vuk, borac u prištapskim jedinicama VŠ, neutvrđenog mesta rođenja, profesor na Pravnom fakultetu u Zagrebu, Jugosloven, u NOV došao krajem marta 1943. iz ustaškog logora Jasenovac razmenom za zarobljene Nemce.”''</ref> * [[Radina Vučetić]], historičarka<ref name=vucetic1>[https://www.pressreader.com/serbia/nin/20200806/281706912025220][http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=102354064] Неорадикалски рикверц води у провалију [[НИН]]. ''Радмила Станковић; 06.08.2020.''<br>''“Радина Вучетић је имала ту срећу: предмет њеног научног интересовања је превасходно Југославија, Краљевина и она социјалистичка, а за себе једнако каже да је Југословенка јер је рођена и васпитана у тој земљи, јер је формирана у југословенском духу и не може за првих двадесет година свог живота да каже „пуј, пике, више не важи“.”''</ref><ref name=vucetic2>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''Jesi ti Jugoslovenka? - “Jesam, da. To moram da pomenem.”''</ref> * [[Sreten Vujović]], sociolog<ref name=svujovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 628.<br>''“Vujović Sreten, sociolog; redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (od '92); član Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Emir Zelenhasić]], univerzitetski profesor<ref name=zelenhasic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 643-644.<br>''“Zelenhasić Emir, redovni profesor Građevinskog fakulteta, Subotica (za pr. Hidrologija i Osnovi hidrotehnike); šef Katedre za hidrotehniku. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=zelenhasic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 542.<br>''“Zelenhasić F. Emir, redovni profesor i šef Katedre za hidrotehniku Građevinskog fakulteta u Subotici (r. 9. X 1938, Prokuplje). Jugosloven, Musliman.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Babukić.jpg|Vjekoslav Babukić Datoteka:Jovo Bakic-mc.rs.jpg|Jovo Bakić Datoteka:Franjo Bradaška.jpg|Franjo Bradaška Datoteka:Jurij Caf.jpg|Oroslav Caf Datoteka:Vladimir Ćorović.jpg|Vladimir Ćorović Datoteka:Dejan Djokic LMU Book presentation.jpg|Dejan Đokić Datoteka:Ivan Filipović 1892 Mayerhofer.png|Ivan Filipović Datoteka:Andrej Grubačić at the SF anarchist bookfair 2010 (cropped).jpg|Andrej Grubačić Datoteka:Fran Ilešič.jpg|Fran Ilešič Datoteka:JanezicAnton.jpg|Anton Janežič Datoteka:Ivan Klajn.jpg|Ivan Klajn Datoteka:Fran Kovačič.jpg|Fran Kovačič Datoteka:Ivan Kukuljevic Sakcinski 1889 Mukarovsky.png|Ivan Kukuljević Sakcinski Datoteka:Kurepa georg2 (cropped).jpg|Đuro Kurepa Datoteka:Sime Ljubic 1885 Mayerhofer.png|Šime Ljubić Datoteka:MacunIvan.jpg|Ivan Macun Datoteka:Matija Majar (2).jpg|Matija Majar Datoteka:Vojinmilic.jpg|Vojin Milić Datoteka:Ivan Navratil.jpg|Ivan Navratil Datoteka:Nebojsa Popov-mc.rs.jpg|Nebojša Popov Datoteka:Božidar Jezernik 02.jpg|Božidar Jezernik Datoteka:Franjo_Rački_1897_Th._Mayerhofer.png|Franjo Rački Datoteka:Ljubiša Rajić.jpg|Ljubiša Rajić Datoteka:Dubravka Stojanović.jpg|Dubravka Stojanović Datoteka:Nevenka Tadić.jpg|Nevenka Tadić Datoteka:Tesla circa 1890.jpeg|Nikola Tesla Datoteka:Rajko Tomovic.jpg|Rajko Tomović Datoteka:Ivan Vejvoda - July 2015 (cropped).jpg|Ivan Vejvoda </gallery> </center> == Novinarstvo i publicistika == * [[Mihailo Bjelica]], novinar, univ. profesor<ref name=bjelica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjelica Mihailo, naučni savetnik u Institutu za političke studije, Bg.; redovni profesor Fakulteta političkih nauka, Bg. (za pr. Istorija novinarstva). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Božičković]], novinarka<ref name=bozickovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Božičković Olga, slobodni novinar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Burzan]], novinar<ref name=burzan1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 68.<br>''“Burzan Nikola, novinar; urednik-komentator u Spoljno-političkoj rubrici "Naše Borbe". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Angelina Čakširan]], novinarka<ref name=caksiran1>[https://www.mojnovisad.com/gradske-face/angelina-caksiran-novinar-i-urednik-pisanje-mora-imati-svrhu-i-poruku-jer-to-je-pravo-novinarstvo-id43596.html Angelina Čakširan, novinar i urednik: Pisanje mora imati svrhu i poruku jer to je pravo novinarstvo] mojnovisad.com ''Aleksandar Jovanović; 12.11.2021.''<br>''“Kao Jugoslovenka, što sam ostala do danas, prezirala sam svaki nacionalizam, srpski, hrvatski, bilo koji. To nas je i dovelo do raspada zemlje koja je definitivno bila najlepša na svetu. U svakom pogledu.”''</ref> * [[Đorđe Dragojlović]], novinar<ref name=dragojlovic1>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sto-ce-kerum-na-ovo-reci-vojvodjanski-novinar-osniva-nacionalno-vijece-jugoslavena/462207.aspx Što će Kerum na ovo reći: Vojvođanski novinar osniva Nacionalno vijeće Jugoslavena] Index. ''27.11.2009.''</ref> * [[Milovan Đilas]], publicista, politički disident, političar, revolucionar<ref name=mdjilas1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-53066157 Milovan Đilas: „Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire“] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 17.07.2020.''<br>''“Đilas je bio Crnogorac, Srbin i Jugosloven. Ali je po svom značaju daleko prevazilazio jugoslovenske okvire, pa iako zvuči kao kliše, može se reći da je bio građanin sveta, pre svega onog sveta koji se borio za slobodu, pravdu i društvenu jednakost.”''</ref> * [[Jug Grizelj]], novinar<ref name=grizelj1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 144.<br>''“Grizelj, I. Jug, novinar (r. 2. VIII 1926, Vrlika). Jugosloven.”''</ref><ref name=grizelj2>[https://www.vreme.com/vreme/jug-grizelj-1926-1991/ Venci i reči za velikana novinarstva] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Živorad Kovaćević; br. 12, 14.01.1991.''<br>''“Jug Girzelj je bio Jugosloven u najboljem smislu te reči Zato je toliko voleo Beograd — onaj široki, neuskogrudi, neprovincijalni, tolerantni, kosmopolitski Beograd. Bio je ponosan što je Beograđanin. Njegov zvezdani čas je bio kad su kolege odlučile da on, po krvi Hrvat i Italijan, po ljudskom opredeljenju Jugosloven, bude predsednik Udruženja novinara Srbije.”''</ref> * [[Dinko Gruhonjić]], novinar i univerzitetski profesor<ref name=gruhonjic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/a-vi-sto-biste-da-nas-koljete-vi-ste-dinko-sakic-autorski-tekst-dinka-gruhonjica-o-tome-sta-je-zaista-rekao-u-dubrovniku/ A vi, što biste da nas koljete, vi ste Dinko Šakić: Dinko Gruhonjić za Danas o tome šta je zaista rekao u Dubrovniku] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 25.03.2024.''<br>''“Ja sam dete bratstva i jedinstva, moja jedina domovina bila je i ostala Jugoslavija, a ja sam Jugosloven, Bosanac i Vojvođanin. Nikada nisam prestao da verujem u bratstvo i jedinstvo naših naroda i narodnosti.”''</ref><ref name=gruhonjic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/hulje-vrebaju-iz-mraka-i-krecu-se-u-coporima/ Hulje vrebaju iz mraka i kreću se u čoporima] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 05.12.2020.''<br>''“Ja sam Jugosloven, dakle apatrid. Ali, odavno sam shvatio da je Jugoslavija bila prirodna tvorevina, a da su ove banane u kojima živimo totalno neprirodne.”''</ref><ref name=gruhonjic3>[https://autonomija.info/dinko-gruhonjic-danas-je-sveti-avnoj-ideja-jugoslavije-je-ideja-slobode/ Dinko Gruhonjić: Danas je sveti AVNOJ – ideja Jugoslavije je ideja slobode] Autonomija. ''Dinko Gruhonjić; 29.11.2021.''<br>''“Kao Jugosloven, kažem da Jugoslavija nije bila savršena. Ali se mogla “popraviti”. A ovo, ovo što su nam servirale ubice Jugoslavije kao “novu normalnost”, e to je potpuno nepopravljivo!”''</ref> * [[Zdravko Huber]], novinar, urednik<ref name=huber1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 165.<br>''“Huber Zdravko, novinar, urednik u "Našoj Borbi". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dejan Ilić]], izdavač i urednik<ref name=dilic1>[https://pescanik.net/razgovor-u-jajcu/ Razgovor u Jajcu] Peščanik. ''Dejan Ilić; 26.07.2017.''<br>''“Da li to što sam Jugosloven isključuje mogućnost da budem Srbin?”''</ref> * [[Viktor Ivančić]], novinar<ref name=ivancic1>[https://www.021.rs/story/Info/Srbija/260982/Dezulovic-To-sto-radi-Vesic-moze-i-Baka-Prase.html Dežulović: To što radi Vesić može i Baka Prase] Portal 021. ''Danas; 15.12.2020.''<br>''“Inače, taj princip, da dobri Hrvati iz srpske perspektive smeju da seru samo po Hrvatskoj i njenim gradovima, i obratno, da je dobrim Srbima iz hrvatske perspektive dopušteno da seru isključivo po Srbiji i njenim gradovima, za mene je nakaradan. Ja se kao Jugosloven zalažem za to da svi seremo po svima, slobodno, velikodušno, bez kočnica i ustezanja.”''</ref> * [[Željko Ivanović]], novinar<ref name=zivanovic1>[https://www.nedeljnik.rs/priblizite-mi-to-kako-se-covek-oseca-ko-crnogorac-zeljko-ivanovic-u-novom-nedeljniku/ „Približite mi to, kako se čovek oseća ko Crnogorac?“ Željko Ivanović u novom Nedeljniku] Nedeljnik. ''Veljko Miladinović; 13.01.2024.''<br>''“Ja sam bio Jugosloven. I danas sam u kulturološkom smislu Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Kirigin]], novinar, publicist, revolucionar<ref name=kirigin1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 317.<br>''“Kirigin Josip, novinar, šef dopisništva zagrebačkog Vjesnika u Beogradu, rez. kapetan, r. 1918 u Australiji, Jugosloven.”''</ref> * [[Ferdo Kočevar]], publicist<ref name=kocevar1>Žavčanin, K. [Ferdo Kočevar (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QafI8q6cWMCSYx5DASe5f4K9LHOzIvL2AH58YK0c7JYOkjJ7oZB_OTlRLbYsgT45Daa8UMBStsfx3pi2R9XZ7VFaUKFuoXfoeB2HQLn2j4NThGNY-GJv5JNACbJCNEhYJrBiCsAH9AQDPYDdn1be2GLBSUNd5tP1cFAY5VS6-FfgGs4mJiar0TuMEbqaYjlaWHj3R3SIm_8EUuu3jtoEpL2YMm_-8bETpnDxn990Z8ZR92XZcOJrRiwvfQ9Mob_AcKF4R4vM6KinlM9V2sgsh4VeP5LR10FjGptp9KroUmjhDomEeJw Jugoslavenska akademija], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XIX. list 19 (08.05.1861), str. 150.<br>''“Mi Jugoslovani smo v tem obziru v dosta hujem položaji. […] Naravno je tedaj, da so zadobile te sosedne slovstva pretežni upljiv v nas Jugoslovane in sicer na veliko škodo in nevarnost za našo narodnost.”''</ref> * [[Mahmud Konjhodžić]], novinar, publicist<ref name=konjhodzic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 331.<br>''“Konjhodžić Mahmud, novinar, r. 1905 u Ljubuškom, srez Mostar, Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Kos]], publicist<ref name=kos1>A[nton]. K[os]. Cestnikov: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-I14QC4EA/fa8e646f-84d3-473a-9ea7-ebcbed6d420a/PDF Poljodelstvo in kemija], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 53 (04.07.1857), str. 210.<br>''“Tudi mi Jugoslovani se moremo sponašati z možem, ki po vsej pravici zaslužuje, da ga v vesrto Mezzofantov vredimo.”''</ref> * [[Boro Krivokapić]], novinar<ref name=krivokapic1>[https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven Boro Krivokapić, poslednji Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208063744/https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven |date=2023-02-08 }} XXZ magazin. ''Milivoj Bešlin; 28.11.2018.''<br>''“Ja sam bio i ostao prije svega Jugosloven”, neretko je ponavljao.''</ref> * [[Sergije Lukač]], novinar, univ. profesor<ref name=lukac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 281.<br>''“Lukač Sergije, novinar; redovni profesor FPN, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven-Srbin, […].”''</ref> * [[Svetlana Lukić]], novinarka<ref name=lukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 283.<br>''“Lukić Svetlana, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika za program Radija "B-92" (od '96). [...] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Petar Luković]], novinar<ref name=lukovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 284.<br>''“Luković Petar, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika lista "Vreme". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Marković (novinar)|Tomislav Marković]], novinar i književnik<ref name=tmarkovic1>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2022/10/21/budimo-jugosloveni-iako-smo-srbi Budimo Jugosloveni iako smo Srbi] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Tomislav Marković; 21.10.2022.''<br>''“Izjašnjavajući se kao Jugosloveni po nacionalnosti podrivamo totalitarnu ideju nacionalnog identiteta, a o njenoj totalitarnosti dovoljno govori masovna histerija protiv jugoslovenstva kojoj svedočimo. […] Budimo Jugosloveni, iako smo Srbi.”''</ref> * [[Rusko Matulić]], publicista<ref name=matulic1>[https://www.vreme.com/vreme/poslednji-odlazak-jugoslovenskog-emigranta/ Poslednji odlazak jugoslovenskog emigranta] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Petar Lađević; broj 1283, 06.08.2015.''<br>''“Tridesetog jula ove godine u Nju Džersiju je umro veliki Jugosloven, istinski borac za ljudska prava, najbliži saradnik pokojnog Mihajla Mihajlova, saradnik i prijatelj Saveza Oslobođenje i jedan od najrespektabilnijih izučavalaca i sakupljača različitih izvora za stvaranje celovite slike o demokratskoj Jugoslaviji; politički emigrant koji je čitav život posvetio intelektualnoj i ljudskoj borbi za demokratsku Jugoslaviju.”''</ref> * [[Mihajlo Mihajlov]], publicista, politički disident<ref name=mihajlov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 321.<br>''“Mihajlov Mihai [sic!], publicista; viši naučni saradnik u Elliott Schoo [sic!] of International Affairs, Vašington (od '94); član Centralnog komiteta Socijaldemokrata Amerike. […] Rus po rođenju, Jugosl. po opredeljenju; […]”''</ref> * [[Živko Milić]], novinar, publicista<ref name=milic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 452.<br>''“Milić Živko, novinar, urednik «Borbe», član upravnog odbora Saveza novinara Jugoslavije, rez. kapetan, r. 1923 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Avdo Mujčinović]], novinar i pozorišni kritičar<ref name=mujcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 366.<br>''“Mujčinović Avdo, pozorišni kritičar u listu "Politika ekspres", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Rizinger]], novinar<ref name=rizinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rizinger Ivan, muzički urednik Radio Kruševca (od '89), revije "Pobeda" (od '90) i diskografske kuće "Take It Or Leave It", Bg. (od '95). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Teofil Pančić]], novinar<ref name=pancic1>[https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ Teofil Pančić za Karakter: Moja lista pet najboljih novinara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203054707/https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ |date=2022-12-03 }} Karakter. ''Karakter; 03.12.2021.''<br>''“Aludirate na moj tekst u kome sam objasnio da su entiteti složeniji i da ne mora da bude samo jedan, jer sam ja celog života i Srbin i Vojvođanin i Jugosloven i da ne vidim u čemu je tu problem. Na popisima sam se uvek izjašnjavao kao Srbin, ali sad dolazim u iskušenje da se pomalo iz inata izjasnim kao Vojvođanin. Ako nacionalistima to već toliko smeta, onda malo da ih iritiram.”''</ref><ref name=pancic2>[https://slobodnarec.rs/2021/08/31/teofil-pancic-srpstvo-vojvodjanstvo-i-ostale-koske/ Srpstvo, vojvođanstvo... i ostale koske] Slobodna reč. ''Teofil Pančić; 31.08.2021.''<br>''“A identiteti mogu da budu složeni, višestruki i isprepleteni, sve u jednom čoveku, i to ne nužno zato što ovaj ima „mešano poreklo“ po oveštalim etnocentričnim standardima. Evo, znam po sebi: u svakoj bih prilici mogao reći za sebe, i na svakom bih se popisu stanovnišva – ako se takvo izjašnjavanje već traži – mogao izjasniti i kao Srbin i kao Vojvođanin i kao Jugosloven, i ne bih nikada slagao baš ništa.”''</ref> * [[Vlado Ribnikar]], novinar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Milorad Roganović]], novinar<ref name=roganovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Roganović Milorad, novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dževad Sabljaković]], novinar i književnik<ref name=sabljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 490.<br>''“Sabljaković Dževad, književnik, književni kritičar i novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dragoslav Simić]], novinar<ref name=dsimic1>[https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ Bez Jugoslovena na popisu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014223724/https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ |date=2022-10-14 }} Forum - Portal građanske Srbije. ''D. B.; 12.10.2022.''<br>''“Redakciji Portala Forum javio se kolega Dragoslav Simić (Radio Beograd) i rekao da mu je pre dva dana došla popisivačica kojoj je na pitanje o nacionlanosti odgovorio da je Jugosloven.”''</ref> * [[Tamara Skrozza]], novinarka<ref name=skrozza1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/nazalost-jedinica-sam-tamara-skrozza-o-odrastanju-u-somboru-i-tome-kako-je-posao-birao-nju-a-ne-ona-njega/ „Nažalost, jedinica sam“: Tamara Skrozza o odrastanju u Somboru i tome kako je posao birao nju, a ne ona njega] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 16.04.2023.''<br>''“Dete sam iz mešovitog braka, nisam krštena, vaspitavana sam i uvek sam se izjašnjavala kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karel Slanc]], publicista, političar<ref name=slanc1>Slanc, Karel: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-S4HN0TV0/959837c4-8301-4745-ada5-32ea3243c15d/PDF Avstrijski Jugoslovani in morje.] Gorica 1912, str. 11.<br>''“Zdaj, ko ste Avstriji priklopljeni Bosna in Hercegovina, nas je v državi precej Jugoslovanov.”''</ref> * [[Jelena Sofronijevic]], novinarka<ref name=sofronijevic1>[https://vittles.substack.com/p/yugonostalgic-cuisine Yugonostalgic Cuisine] (na engleskom) Vittles. ''Natasha Tripney; 23.08.2021.''<br>''“Sofronijevic regards herself as Yugoslav, though she was born in the UK in 1998.”''</ref> * [[Grujica Spasović]], novinar, urednik<ref name=spasovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 514.<br>''“Spasović Grujica, novinar; dopisnik Švedskog radija (od '89). […] P: Jugosloven, […].''</ref> * [[Gordana Suša]], novinarka<ref name=susa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 549.<br>''“Suša Gordana, novinar i komentator; novinar u listu "Naša Borba"; urednik Video nedeljnika "VIN"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije i Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Hari Štajner]], novinar<ref name=stajner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 562-563.<br>''“Štajner Hari, novinar; spoljnopolitički komentator lista "Vreme"; direktor "Medija centra", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=stajner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 477.<br>''“Štajner T. Hari, novinar, urednik spoljnopolitičke rubrike lista Vreme (r. 28. V 1930, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Zaharije Trnavčević]], novinar<ref name=trnavcevic1>[http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/mogu_li_jugosloveni_postati_etnicka_zajednica.26.html?news_id=272880 Mogu li Jugosloveni postati etnička zajednica?] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Katarina Živanović; 13.12.2013.''<br>''“Trnavčević se, inače, izjašnjava kao Jugosloven. Jedan je od 23.303 koliko ih po poslednjem popisu ima u Srbiji.”''</ref> * [[Pavel Turner]], publicist<ref name=turner1>Turner, Pavel (Dr. Ahasverus): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-FNQV7UL2/a4dbb24c-fb60-4883-89f7-5642a8a8d5d0/PDF Beseda o jugoslovanskih razmerah], u: Kres, godina 1 br. 7 (1881), str. 396.<br>''“Mi Jugoslovani bi se vselej morali naravno najbližje rodne brate čutiti in po tem čutenji bi se moralo naše strmljenje in občenje med seboj ravnati, pa je li tako?”''</ref> * [[Boris Varga]], novinar, politolog<ref name=varga1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/boris-varga-privilegija-je-danas-biti-u-manjini/ Boris Varga: Privilegija je danas biti u manjini] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 29.09.2019.''<br>''“U Ukrajini sam među majdanistima kao neko ko se deklariše među ostalom i kao Jugosloven, Rusin i ukrajinski levičar, što je prema uspostavljenim tamošnjim stereotipima skoro sve do ekscesa potpuno isključivo.”''</ref> * [[Vekoslav Vakaj]], publicist<ref name=vakaj1>Vakaj, Vekoslav: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-RSB1W1PC/7e8d6513-919f-4967-b288-eaa869d44904/PDF Jugoslovani v zlati Pragi in slavnem Velegradu. Potopisne črtice.] Maribor 1886, str. 58.<br>''“Jugoslovani smo obljubili tukaj pri altarju slovanske vzajemnosti: da se hočemo napiti tukaj slovanskega rodo- in domoljubja.''</ref> * [[Gordana Vujović]], novinarka, književnica<ref name=gvujovic1>[https://primorski.me/info/kultura/gordana-vujovic-jugoslovenka-zivi-u-meni-srcem-sam-pisala-tako-je-bilo-napisano-u-libru/ Gordana Vujović: Jugoslovenka živi u meni, srcem sam pisala “Tako je bilo napisano u libru”] Primorski Portal. ''Biljana Dabić; 10.09.2024.''<br>''“U duši sam bila i ostala Jugoslovenka i umrjeću kao Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG|Milovan Đilas Datoteka:Dinko Gruhonjić.jpg|Dinko Gruhonjić Datoteka:ViktorIvancic.jpg|Viktor Ivančić Datoteka:Ferdo Kočevar.jpg|Ferdo Kočevar Datoteka:Anton Kos Cestnikov.jpg|Anton Kos Datoteka:Petar lukovic gm.jpg|Petar Luković Datoteka:Mihajlo Mihajlov wiki photo.jpg|Mihajlo Mihajlov Datoteka:Teofil Pancic-mc.rs.jpg|Teofil Pančić Datoteka:Karel Slanc.jpg|Karel Slanc Datoteka:Gordana Susa-mc.rs.jpg|Gordana Suša Datoteka:Zaharije Trnavčević.jpg|Zaharije Trnavčević </gallery> </center> == Obaveštajstvo == * [[Vojin Đurašinović]], obavještajac, revolucionar<ref name=djurasinovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 166.<br>''“Đurašinović Vojin-Kostja, inspektor u Državnom sekretarijatu za unutrašnje poslove NR Srbije, r. 1919 u Bastaji, srez Daruvar, Jugosloven.”''</ref> == Odvjetništvo == * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]], advokat, borac za ljudska prava<ref name=spopovic1>Stehlík, Petr: Jugoslavenstvo Srđe Popovića kao temelj suvremenog promišljanja jedne naizgled umirovljene ideje, u: Štěpánek, Václav (ur.): Савремена српска и чешка славистичка истраживања. Реферати са Kолоквијума Београд–Брно одржаног 21. октобра 2021. на Филoлошком факултету Универзитета у Београду./Současná srbská a česká slavistická bádání. Příspěvky z Kolokvia Brno–Bělehrad, které se konalo 21. října 2021 na Filologické fakultě Univerzity v Bělehradě. Edice Brno–Bělehrad, sv. 2. Brno 2021, str. 73.<br>''“Oduvek sam bio Jugosloven. Prvo što sam u životu naučio bilo je kako se zovem, u kojoj ulici stanujem i to da sam Jugosloven. Druga stvar je bio režim prema kome sam bio vrlo kritičan. Najveći problem Jugoslavije bio je u tome što ona nije mogla da postane demokratska država. Desimir Tošić je to jednom lepo rekao: ‚Ideja Jugoslavije je bila velika, ali smo mi, nažalost, bili mali’.”''</ref><ref name=spopovic2>[https://www.vreme.com/vreme/advokat-od-lika-i-dela/ Advokat od lika i dela] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Aleksandar Ćirić; 02.12.2010.''<br>''“Neočekivano za mnoge, Srđa Popović otkriva da je oduvek bio Jugosloven, mada je imao problem "s tom vrstom identifikacije".”''</ref><ref name=spopovic3>[http://pescanik.net/2013/10/srda-popovic-intervju/ Srđa Popović – intervju] [[Peščanik]]. ''Esquire; 19.10.2013.''<br>''“Srđa Popović nikada nije odustao od svog opredeljenja da se izajšnjava kao Jugosloven, ali ni tome ne prilazi olako, jednostrano.”''</ref><ref name=spopovic4>[https://www.monitor.co.me/sra-popovi-i-tadeu-mazovjecki-odlazak-boraca-za-ljudska-prava/ Srđa Popović i Tadeuš Mazovjecki, odlazak boraca za ljudska prava] Monitor. ''Tamara Kaliterna; 01.11.2013.''<br>''“Srđa Popović se do kraja izjašnjavao kao Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Srđa Popović advokat.jpeg|Srđa M. Popović </gallery> </center> == Politika == === 21. vijek === * [[Miroslav Kopečni]], političar, bivši diplomat<ref name=kopecni1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 239.<br>''“Kopečni Miroslav, direktor Instituta za nuklearne nauke "Vinča". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Subotić]], politički aktivista<ref name=subotic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/ni-od-mramora-ni-od-gvozdja-vec-covek-od-principa/ Ni od mramora, ni od gvožđa, već čovek od principa] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Duško Radosavljević; 10.12.2019.''<br>''“Po svome ličnom opredeljenju, i to je stalno naglašavao, Đorđe je bio Rumljanin, Sremac, Vojvođanin i Jugosloven. To je ono što ga je određivalo, činilo njegovu ličnost, opredeljivalo stavove i ponašanje.”''</ref> === 20. vek === * [[Božidar Adžija]], političar, revolucionar, publicist<ref name=adzija1>Prpić, Ivan (ur.): Komunisti o fašizmu (1919-1940). Zagreb 1976, str. 25.<br>''“Ali budući da talijanski fašizam postaje sve više predstavnikom službene Italije i kao takav ulazi u redove organizirane svjetske reakcije, koja se u unutarnjoj politici svake pojedine države svojim socijalnoreakcionarnim ciljevima i tendencijama, a u vanjskoj politici svojim imperijalističkim težnjama, sprema na jaku ofenzivu protiv općeg mira i demokracije, to je potrebno, naročito nama Jugoslavenima, da budnim okom pratimo razvoj fašističkog pokreta u Italiji, jer on može sutra-prekosutra, pobratimljen sa Horthyjevim »probuđenim Mađarima«, ugroziti mirni razvoj našeg državnog života.”''</ref> * [[Milka Agbaba]], političarka, revolucionar<ref name=agbaba1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 63.<br>''“Agbaba T. Milka (Izborni srez begejski, APV – NRS), politički radnik, rođena u siromašnoj seljačkoj porodici 24-XI-1921 godine u Banatskom Karađorđevu, APV – NRS. Jugoslovenka.”''</ref><ref name=agbaba2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Agbaba Milka, nar. poslanik Savezne narodne skupštine za Srez begejski, član CK SK Srbije, pretsednik Saveza društava prijatelja dece i omladine za APV, r. 1921 u Banatskom Karađorđevu, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Džemal Bijedić]], političar, revolucionar<ref name=bijedic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 57.<br>''“Bijedić Džemal, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član Izvršnog veća NR BiH, pretsednik Sreskog NO u Mostaru, član CK SK BiH, član Saveznog odbora Saveza boraca NOR, član Pretsedništva [sic!] Glavnog odbora SSRN BiH, rez. potpukovnik, r. 1917 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Broz Tito]], državnik, revolucionar, vojskovođa<ref name=Tito1>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 179-180.<br>''“Tito je bio Jugoslaven na jedan novi način, i kao državnik, i kao politički čovjek, i naprosto kao čovjek. […] Za vrijeme rata ustaše su nastojali prikriti Titovo hrvatsko porijeklo. On sam ga nije krio: kad je došao u oslobođeni Beograd svi su znali koje je nacionalnosti. Nije to previše isticao niti je smatrao da je to najvažnije. U nekim je prilikama ipak govorio o tome: i o svojoj nacionalnosti i o jugoslavenstvu. Postoje tri njegove veće izjave kojima se može poslužiti na različite načine. Prva je negdje s kraja pedesetih ili početka šezdesetih godina (objavio ju je zagrebački tjednik »Danas« na Titov devedeseti rođendan, 25. V 1982, bez preciznije datacije): »Tko hoće da bude Jugoslaven, neka bude Jugoslaven, kome to smeta. Ne smije se, naravno, to forsirati, na isti način kao što se tome ne treba ni suprotstavljati. I važno je da se zna da to ne može biti nacionalno opredjeljenje. I ja kažem da sam Jugoslaven. I to ću uvijek kazati, što ne znači da sam zaboravio da sam rođen u Zagorju, da sam po nacionalnosti Hrvat. Bitno je što radim i čemu težim«... 1. marta 1971. dao je još jednu izjavu o tome, koja, ako se ne varam, tada nije odmah puštena u javnost: »Ja sam protiv svakog pritiska u pogledu nacionalnog opredjeljenja, tj. da se ljudi moraju izjašnjavati da pripadaju ovoj ili onoj naciji. Ima čitav niz ljudi kojima to smeta. Dobro je da se ljudi, opredjeljuju, jer se od toga ne može pobjeći. Ja sam rođen u Hrvatskoj, kao i moji preci, u Zagorju. To svi znaju. Ali, ja sam Jugosloven, po svojoj funkciji, po svemu. I ne samo to. Ja sam internacionalista.« (navedeno prema »Politici«, Beograd 4. V 1982). Treća izjava, kojom se najviše operira, izgovorena je vrlo spontano, možda čak s ljutnjom, u jeku najveće poslijeratne međunacionalne krize u nas: u ljeto 1971, na manevrima »Sloboda 71«. Ona se u ponečem razlikuje od prve te se obično i citira s različitom namjerom: »Bilo je slučajeva da se počelo zaboravljati da smo mi Jugoslavija. Govorilo se o republici, a o Jugoslaviji se ćutalo. Bilo je skoro sramota da se prizna da si Jugosloven. Ja za sebe kažem: ja sam Jugosloven i ništa drugo ne mogu biti. Ja sam Jugosloven i po svojim obavezama, po svom položaju a i po svom duhu. Ali, ja nisam zatajio ni da sam rođen u Hrvatskoj. Zašto da sada ističem da sam Hrvat. Ja sam odrastao u Jugoslaviji u sredini radničke klase. A takvih ima stotine hiljada.« Razlika između prve i treće izjave posve je razumljiva: kad je zajedništvo dovedeno u pitanje, pogotovo kad je u krizi, Titu je jugoslavenstvo važnije nego nacionalnost. Da to nije bilo tako, zar bi bila moguća 1941, NOB, AVNOJ i sve drugo.”''</ref><ref name=Tito2>Ičević, Dušan: Savremeni smisao jugoslovenstva, u: Socijalizam, god. 30 br. 10 (1987), str. 57.<br>''Prigovara što se tada, 1969. godine, sve manje čuje riječ Jugoslavija, a piše i govori pretežno o federaciji: »Mi moramo jače isticati Jugoslaviju. Mi smo Slovenci, Hrvati, Srbi, Makedonci, Crnogorci i drugi, ali smo svi ujedno i Jugosloveni, svi smo građani socijalističke Jugoslavije... […].''«</ref> * [[Vice Buljan]], političar, revolucionar<ref name=buljan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Buljan Vice, nar. posl. Saveznog veća Savezne narodne skupštine za srez Sinj, r. 1905 u Sinju, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 180-181.<br>''“Uostalom, on nije bio jedini koji se u presudnim trenucima naše historije iskazao kao Jugoslaven. To je slučaj velikog broja njegovih najbližih drugova i suboraca koji su se u raznim prilikama u ratu i poratnim godinama, izjasnili na isti način: Kosta Nađ, Koča Popović, Svetozar Vukmanović-Tempo, Petar Drapšin, Peko Dapčević, Ivan Gošnjak, Vice Buljan, Vicko Krstulović, Avdo Humo, Osman Karabegović, Vlado Popović, Rato Dugonjić, Ivo i Jurica Ribar, dr Ivan Ribar, Grga Jankes, Zaim Šarac, Vlado Ribnikar, Šefket Maglajlić, Uglješa Danilović, Veljko Vlahović i mnogi drugi.”''</ref> * [[Uglješa Danilović]], političar, revolucionar<ref name=danilovic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 95.<br>''“Danilović J. ing. Uglješa (poslanik Veća naroda iz NR BiH), inženjer agronomije, rođen 7-II-1913 god. u selu Gnionici, srez Modriča, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Peko Dapčević]], političar, diplomata, general-pukovnik, revolucionar<ref name=dapcevic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 96.<br>''“Dapčević J. Peko (Izborni srez žički, NRS), general-pukovnik, rođen 25-VI-1913 god. u Ljubotinju, kraj Cetinja, NR CG. Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Drapšin]], revolucionar, general-lajtnant<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Ratomir Dugonjić]], političar, revolucionar<ref name=dugonjic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 102.<br>''“Dugonjić I. Ratomir (poslanik Veća naroda iz NR BiH), pravnik, rođen 10-I-1916 god. u Trebinju, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Đuro Đaković]], politički djelatnik<ref name=djakovic1>Broz Tito, Josip: Sekretar mjesnog komiteta, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_1.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 1. Zagreb 1982, str. 17.<br>''»Ne treba zaboraviti ni to da mi Jugoslaveni imamo jednu rđavu osobinu«, rekao je Đaković, »a to je da sve odluke i prijedloge jednoglasno usvajamo ali ih ne provodimo u djelo«.''</ref> * [[Avdo Humo]], političar, revolucionar, general-major u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Sava Kosanović]], političar, diplomata<ref name=skosanovic1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 410-411.<br>''“Данас кад побеђује принцип самоодређења народа, када је тај принцип постављен за темељ Уједињених нација, када се уклања супремација оних који мисле да су супериорни, у томе часу ми Југословени, без разлике, Срби, Хрвати, Словенци, Македонци, ми Југословени не можемо да вјерујемо, да се народу који je политички зрео, који je цивилизован, који je показао и крвавим жртвама и крвавом борбом вољу своју да се уједини ca својом целином националном, да се томе народу та воља не испуни.”''</ref> * [[Hinko Krizman]], političar<ref name=krizman1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 71.<br>''“Moja vjera kao Hrvata, Jugoslovena, kao samostalnog demokrate bila je uvijek da jedinstvo Jugoslavije leži u demokratskoj i socijalnoj pravdi.”''</ref> * [[Vicko Krstulović]], političar, revolucionar, general<ref name=krstulovic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 48.<br>''“Krstulović Marka Vicko, komandant rasformirane 9. dalmatinske divizije, na raspoloženju u VŠ, rođen 1905, Split, radnik, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1922, član CK KPJ od 1940, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a, krajem rata ministar u vladi NR Hrvatske.”''</ref><ref name=krstulovic2>Mihaljević, Josip: Dometi i granice kritičke misli u KPJ (SKJ) - Slučaj Vicko Krstulović, u: Republika, br. 480–483 (2010), str. 15-26. ''<br>''“Stoga, iako je etnički bio Hrvat, u nacionalnom smislu smatrao se Jugoslavenom.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Grga Jankes]], političar, revolucionar<ref name=jankes1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 270.<br>''“Jankes Grga, nar. poslanik Saveznog veća Savezne nar. skupštine, pretsednik Odbora za pritužbe i žalbe, član Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida, r. 1906 u Ivanskoj, srez Bjelovar, Jugoslovan [sic!].”''</ref><ref name=jankes2>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 122.<br>''“Jankes Đ. Grga (Izborni srez Bjelovar NRH), politički radnik, rođen 12-III-1906 u Ivanskoj, Srez bjelovarski, NRH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Šefket Maglajlić]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Romano Moric]], političar, revolucionar<ref name=moric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 613.<br>''“Romano Moric, ekonomista, nar. posl. Republičkog veća Narodnog sobranja NR Makedonije, član Izvršnog veća NR Makedonije, član CK SK Makedonije, član pretsedništva Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1921 u Bijeljini, NR BiH, Jugosloven.”''</ref> * [[Radovan Papić]], političar, revolucionar<ref name=rpapic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 518.<br>''“Papić Radovan, nar. poslanik Savezne narodne skupštine, posl. Veća Naroda za NR BiH, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, sekretar Sekretarijata za socijalnu zaštitu Saveznog izvršnog veća, član Izvršnog komiteta CK Saveza komunista BiH, član Centralne revizione komisije Saveza komunista Jugoslavije, član Pretsedništva Glavnog odbora SSRN BiH, rez. pukovnik, r. 1910 u Vlahinji, srez Bileća, Jugosloven.”''</ref> * [[Puniša Perović]], političar, revolucionar<ref name=perovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 668.<br>''“Ustvari, radi se o neuspjeloj odbrani ideološkog monopola, istog onog monopola koji je godinama carovao u komunističkom pokretu i sa kojim smo mi Jugosloveni imali gorka iskustva.”''</ref> * [[Nikola I Petrović Njegoš]], knez i kralj Crne Gore<ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 56 od ponedeljka 8. oktobra 1918. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 20. октобра 1918.|Wikisource]] i [[:c:File:List Glas Crnogoraca LVI broj.pdf|Wikimedia Commons]]), proklamacija kralja Nikole Jugoslovenima: „Kad sam, krajem jula 1914., objavio rat Austriji, rekao sam: „Tržem mač za ujedinjenje Jugoslovena“. [...] Jugoslavija ne može se zamisliti bez svih Slovenaca, Hrvata i Srba. U našoj Crnoj Gori, dobro znate, od davnina žive najbolji Srbi i Jugosloveni. [...] Pozdrav svoj dragoj braći Jugoslovenima od strane dugonapaćenog, a danas najsrećnijeg i najradosnijeg Jugoslovenina — Kralja Crne Gore.”</ref><ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 62 od ponedeljka 2. januara 1919. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 15. јануара 1919.|Wikisource]]), proklamacija kralja Nikole Crnogorcima: „Od zvanične Srbije i njenih agenata optuživan sam kao protivnik jugoslovenskog jedinstva. Međutim, nijedan pojedinac u Srpstvu i Jugoslovenstvu nije više radio na njemu od mene, nastavljajući u tome djelo mojih besmrtnih predaka. [...] Ni ja ni moja kuća nijesmo se popeli i držali na prijesto Crne Gore silom; nećemo na njega ni ostati, ako to zahtijevaju interesi Crne Gore i jugoslovenskog naroda.”</ref> * [[Moša Pijade]], političar, revolucionar<ref name=pijade1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 57.<br>''“Pijade Samuila Moša Čiča Janko, načelnik odseka VŠ za vojne vlasti u pozadini i član CK KPJ, rođen 1890, Beograd, akademski slikar i novinar, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1920, bio član ilegalnog Izvršnog odbora KPJ od 1922, izdržao četrnaest godina robije, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a.”''</ref> * [[Svetozar Pribićević]], političar<ref name=pribicevic1>Pribićević, Svetozar: Diktatura Kralja Aleksandra. II izdanje. Beograd 1953, str. 128.<br>''“Mi, Jugosloveni, ne bismo mogli da idemo za primerom Nemačke, pre svega, zato što u njoj vlada načelo da pravo države ima prvenstvo nad pravom zemalja koje sačinjavaju državu; a zatim, posle gorkog iskustva u četrnaestogodišnjem postojanju države, mi moramo da budemo načisto s tim: šta pripada zajedničkoj državi, a šta pripada državama ili samoupravnim jedinicima.”''</ref> * [[Gavrilo Princip]], revolucionar<ref name=princip1>Grujičić, Nebojša: Da je skrlet kao što je kuvet bio bi ibret, u: Bazdulj, Muharem/Grujičić, Nebojša (ur.): Stogodišnji rat. Sarajevski atentat i tumačenja. Beograd 2015, str. 74.<br>''Govoreći u ovom kontekstu o Mladoj Bosni, sociolog Todor Kuljić je napisao neveliki tekst koji zaslužuje da se ovde ponovi: “[…] Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije […].”''</ref><ref name=princip2>[https://www.politika.rs/sr/clanak/270960/Princip-bez-advokata Princip bez advokata] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Todor Kuljić; 23.09.2013.''<br>''“Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije.”''</ref><ref name=princip3>[http://www.slobodnaevropa.org/content/jugoslovenstvo-gavrila-principa/25296984.html Povodom predstave "Mali mi je ovaj grob": Jugoslovenstvo Gavrila Principa] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.03.2014.''<br>''Autorka teksta Biljana Srbljanović primećuje “da se istoričari utrkuju, otimajući se oko identiteta čoveka koji se vrlo jasno, na nekoliko zvaničnih mesta, potpisano i pisano, izjašnjavao o sopstvenom identitetu kao jugoslovenske nacionalnosti, vrlo nereligiozan čovek, koji nema nikakve veze sa velikosrpskom idejom.”''</ref> * [[Vaso Radić]], političar, revolucionar<ref name=vradic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 584.<br>''“Radić Vaso, narodni poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, član Revizione komisije CK SK BiH, član Glavnog odbora SSRN BiH i Vazduhoplovnog saveza BiH, rez. major, r. 1923 u Vlahinju, srez Visoko, Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Ranković]], političar, revolucionar<ref name=rankovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 250.<br>''“Mi moramo o svemu tome razmisliti, jer se ne radi samo o našoj zemlji i našem Savezu komunista, o nama Jugoslovenima nego o čitavom radničkom pokretu.”''</ref> * [[Ivan Ribar]], državnik, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=ivanribar1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. LXII.<br>''“Jedan narod, iako sa raznim plemenskim imenima i u zajedničkoj državi, nije u Ustavotvornoj skupštini, (kojoj je bio pretsednik Hrvat i osvedočeni Jugosloven Ivan Ribar), na žalost pod navalom gentilnog instinkta, u Ustavu dobio ni […].”''</ref> * [[Ivo Lola Ribar]], revolucionar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Jurica Ribar]], revolucionar, slikar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=jribar1>Petričević, Jozo: Jurica Ribar. Slikar i revolucionar. Zagreb 1988, str. 115.<br>''Jurica je umro na rukama Steve Dobrkovića. Njegovom susretljivošću uspio sam utvrditi točan datum Juričine smrti. “[…] Ovako nesvjesan živio je još oko dva sata kada ga je izdala i posljednja snaga i kada je zauvijek prestalo kucati mladenačko srce - divnog druga i borca Četvrte proleterske brigade, rođenog sina iz bratske Hrvatske i velikog Jugoslavena Jurice Ribara.”''</ref><ref name=jribar2>Petričević, Jurica Ribar, str. 99.<br>''“Iako je kasnije, u više navrata imao poći na novu dužnost, ostao je sa Crnogorcima. Nikako ih nije htio ostaviti. Crnogorce je volio neograničeno. S njima se toliko saživio. Juricu je kao Hrvata, odnjihao slobodarski Beograd, a Četvrta ga je sudbinski, trajno, zanavijek povezala za Crnu Goru i on ništa manje nije bio Crnogorac - bio je u stvari Jugoslaven. […] ...” (Dr Ivan Ribar).''</ref> * [[Paško Romac]], političar, revolucionar<ref name=romac1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 612-613.<br>''“Romac Paško, nar. poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, pretsednik Glavnog zadružnog saveza FNRJ, član CK SKH i CK SKS, organizacioni sekretar Pokrajinskog komiteta SKS za Vojvodinu, član Glavnog odbora SSRNS, sekretar Pokrajinskog odbora SSRNS, član Glavnog odbora Saveza boraca Srbije, rez. pukovnik, r. 1915 u Vukšiću, srez Benkovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Frano Supilo]], političar<ref name=supilo1>Boban, Branka: [https://hrcak.srce.hr/file/333440 Stavovi hrvatske političke elite prema stvaranju jugoslavenske države] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230810230215/https://hrcak.srce.hr/file/333440 |date=2023-08-10 }}, u: Tragovi, god. 2 br. 2 (2019), str. 41.<br>''“Govorim kao slobodan, uvjeren, a i informiran narodni čovjek. Govorim kao Hrvat slobodnih misli, Jugoslaven, ali – last but not least – kao Dubrovčanin.”''</ref> * [[Zaim Šarac]], političar<ref name=sarac1>Greble, Emily: Muslims and the making of modern Europe. New York 2021, str. 239. (na engleskom)<br>''“Šarac was a lifelong, self-identified Yugoslav who abhorred the fascists and had been among those responsible for spearheading the Muslim cultural association, Preporod.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Pero Šoć]], političar, književnik<ref name=soc1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 701.<br>''“Šoć Pero, dr književnosti, ministar Crne Gore u penziji, r. 1884 u Ljubotinju, Srez cetinjski, Jugosloven.”''</ref> * [[Veljko Vlahović]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=vlahovicl>Vlahović, Veljko: Radnička klasa, samoupravljanje, međunacionalni odnosi, omladina. Beograd 1981, str. 32.<br>''“Nama, Jugoslovenima, često se prebacuje što proces svog razvitka karakterišemo borbom za razvitak socijalističke demokratije.”''</ref> * [[Nemanja Vlatković]], političar, revolucionar<ref name=vlatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 769.<br>''“Vlatković Nemanja, učitelj, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član glavnog odbora Saveza boraca BiH, r. 1914 u Lješljanima, Srez bosansko-novski, Jugosloven.”''</ref> * [[Svetozar Vukmanović]], političar, revolucionar, general-pukovnik u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Gregor Žerjav]], političar<ref name=zerjav1>[https://kaldrma.rs/slovenac-koji-je-stitio-siromasne-beogradske-radnike/ Slovenac koji je štitio siromašne beogradske radnike] Kaldrma. ''Kaldrma; 01.05.2023.''<br>''“Slovenac po rođenju, Jugosloven po uverenju, čovek zanimljive biografije, političar, i nadasve neko ko je u opustošenom Beogradu posle Prvog svetskog rata imao itekako sluha za nevolje onih koji su u prestonom gradu nove države Srba, Hrvata i Slovenaca tražeći posao u nemaštini lutali ulicama.”''</ref> === 19. vijek === * [[Janko Drašković]], političar<ref name=jdraskovic-babukic>Ивић, Алекса: Архивска грађа о југословенским књижевним и културним радницима. Књига четврта. 1723–1887. Београд 1935, стр. 250.<br>''“Za Vaše pomnjive i neumorne trude koje Vi do sada pišući svakoverstne članke u različitih žurnalih, za razsvetlenje istinitih i čovečanstvu za bolji i plemenitii život neobhodno potrebitih koristnih stvarih, ne manje za uzdržanje i obranjenje našega naroda slavjanskoga u obće, a ilirskoga napose od nasilnih zlotvorah izkazaste: ne možemo mi prepustiti, da Vama, usled zaključka našega u obćenitom 24 sečnja t. g. obderžavanom saboru u ime celoga našega „družtva Čitaonice ilirske zagrebačke ne zahvalimo i u napredak i u Vašu nama dragocenu ljubav i prijateljstvo ne preporučimo.”</ref> * [[Andrej Einspieler]], političar, publicist<ref name=einspieler1>Einspieler, Andrej: Kaj storiti, da dobimo ilirskoslavenski jezik, u: Slovenska bčela, II. tečaj/svezak (1851), str. 10.<br>''“Kaj je pa storiti, da se serbsko, horvatsko in slovensko podnarečje složi u ilirsko narečje, da mi Jugoslaveni dobimo ilirskoslavenski jezik ?”''</ref> * [[Janez Bleiweis]], političar, publicist<ref name=bleiweis1>Zajc, Marko: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-EIPXXE4I/008b176a-dc1f-4503-8b43-3a155cb1de75/PDF Kje se slovensko neha in hrvaško začne. Slovensko-hrvaška meja v 19. in na začetku 20. stoletja.] Ljubljana 2006, str. 145.<br>''Ponovil je tezo o neprofitnosti slovenskega založništva, izpostavil primer jezikovno združenih Nemcev, Italijanov in Francozov, »ki imajo podnarečij še več kot mi Jugoslovani« in zaključil v apatičnem tonu: »Kaj čmo mi s svojo pohlevno slovenščino terdovratniki biti! To ni sedanjemu času več primerno /…/.«''</ref> * [[Josip Jelačić]], državnik, general<ref name=jelacic1>Šidak, Jaroslav: [https://hrcak.srce.hr/file/76682 Prilozi hrvatskoj povijesti za revolucije 1848.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220617222234/https://hrcak.srce.hr/file/76682 |date=2022-06-17 }}, u: Radovi Zavoda za hrvatsku povijest, knj. 9, br. 1 (1976), str. 60.<br>''“Pri okolnostima takovim dakle, samo ako mi Jugoslaveni budemo složni i jedan drugoga budemo pomagali, naša pravedna stvar mora srećnim uspěhom uvienčana biti.”''</ref> * [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]], političar, publicist<ref name=ljubusak1>Kapetanović-Ljubušak, Mehmed-beg: [https://books.google.de/books?id=JmsWAAAAYAAJ&pg=PR7&dq=istocno+blago+ljubusak&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwje8p-rgvSAAxVMZ_EDHek-A60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q&f=false Istočno blago. Svezak I: Turske, arapske i perzijske poslovice i mudre rečenice.] Sarajevo 1896, str. 76.<br>''“Mi Jugoslaveni kao poznati gostoljubivi narod sa ovom se turskom poslovicom ni najmanje ne možemo složiti, već se držimo onoga, kao što veli naš narod: »Kako kojeg gosta, tako ga je i dosta«”''</ref> * [[Lovro Monti]], političar<ref name=monti1>Milutinović, Kosta: Vojvodina i Dalmacija 1760-1914. Novi Sad 1973, str. 288.<br>''“Možda baš zbog italijanskog porekla po ocu i srpsko-hrvatske simbioze po majci, Monti se osećao kao Jugosloven i najoštrije osuđivao ekstremiste na jednoj i na drugoj strani, a naročito klerikalce.”''</ref> * [[Radoslav Razlag]], političar, pisac<ref name=razlag1>Razlag, Radoslav: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-G4OT3B43/b07a49de-7e6e-4a69-b332-12a2554c89ee/PDF Vseučilišče jugoslavensko], u: Slovenska bčela, letnik 1, številka 4 (1850), str. 126.<br>''“Osobito je kod nas Jugoslavenah već najnuždnie, da se jednom probudimo, da već ozbiljno počnemo naslědovati bratre Ćese, koji nas u vsakoj struci daleko nadkriliše, jer kod nas neima one gvoždene dělavnosti i nevěrojetne uzterpljivosti kako kod njih.”''</ref> * [[Valentin Zarnik]], političar, odvjetnik, književnik<ref name=zarnik1>Zarnik, Valentin: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaeTxxosvosIUzL7hulhDWeL5IR37J32bzf08UScB9V8hJnmxS0V-lghCjpeqM_jr0rUUwHeFfArHmuOKakypp23WEavFbqa8w3eaMBDEoe2A7rYM0tc33MehF_6Ge87367e3GAxU0i1LdYQf_Ts1WZ2QvY4cxsozAG_9uO33svgDB-Bqi9Dt1nqliAWt6NB8A6YhoB3wJYS7j83NMzOiLwBtues3VkPYc6PjsGDYc2rrIqCaMHhfYVzhJaoGKwZsAO2Adg735yW56Rhb_H1vsU4Ij0KyAjC-Lgj1qxwfOH-VA0-JeA Originali iz domačega življenja], u: Novice gospodarske, obrtniške in narodne, tečaj XX. list 20 (14.05.1862), str. 155.<br>''“Slovenci in sploh Jugoslovani še dosedaj nimamo svojega domačega narodnega vseučilišča, in toraj se naša po znanostih hrepeneča mladež že od nekdaj večidel na Dunaj (Beč) podaja, ter v Gradcu komaj tretjina ostaja.”''</ref><ref name=zarnik2>Zarnik, Valentin: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-E23ULBE5/f9350d9e-a1b9-472f-8e9a-73b048b28801/PDF Zbrani spisi Dr. V. Zarnika. I. zvezek: Pripovedni spisi.] Ljubljana 1888, str. 149-150.<br>''“Na tak način bi bili mi avstrijski Jugoslovani popolnoma od morja ločeni in kupčijski razvitek našega naroda uničen.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Božidar_Adžija.jpg|Božidar Adžija Datoteka:Milka Agbaba Crna grob (cropped).JPG|Milka Agbaba Datoteka:Visit of Džemal Bijedić, Yougoslav Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|Džemal Bijedić Datoteka:Portret Janeza Bleiweisa.jpg|Janez Bleiweis Datoteka:Marshal Tito (cropped).jpg|Josip Broz Tito Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|Peko Dapčević Datoteka:Petar Drapšin 1944.jpg|Petar Drapšin Datoteka:Draskovicj.png|Janko Drašković Datoteka:Ratomir Dugonjić.jpg|Rato Dugonjić Datoteka:Đuro Đaković.JPG|Đuro Đaković Datoteka:Andrej Einspieler (2).jpg|Andrej Einspieler Datoteka:Ban-josip-jelacic.jpg|Josip Jelačić Datoteka:Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg|Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak Datoteka:Vicko Krstulović (1).jpg|Vicko Krstulović Datoteka:Lovro-Monti.jpg|Lovro Monti Datoteka:Nicholas I of Montenegro.jpg|Nikola I Petrović Njegoš Datoteka:Moša Pijade.jpg|Moša Pijade Datoteka:Svetozar Pribićević (1).jpg|Svetozar Pribićević Datoteka:Gavrilo Princip young.jpg|Gavrilo Princip Datoteka:Aleksandar Ranković (1).jpg|Aleksandar Ranković Datoteka:Razlag Radoslav.jpg|Radoslav Razlag Datoteka:Ivan Ribar (1995x2048) (cropped).png|Ivan Ribar Datoteka:Ivo Lola Ribar.jpg|Ivo Lola Ribar Datoteka:Jurica Ribar.jpg|Jurica Ribar Datoteka:Paško Romac.jpg|Paško Romac Datoteka:Frano Supilo rat.jpg|Frano Supilo Datoteka:Pero Šoć 2021 stamp of Montenegro.jpg|Pero Šoć Datoteka:Veljko Vlahović crop.jpg|Veljko Vlahović Datoteka:Stevan Kragujevic, Svetozar Vukmanovic, Tempo.jpg|Svetozar Vukmanović Datoteka:Valentin Zarnik4.jpg|Valentin Zarnik Datoteka:Gregor Zerjav.jpg|Gregor Žerjav </gallery> </center> == Privreda == * [[Dejan Cvetković]], inženjer elektrotehnike, direktor tehnološkog razvoja Microsoft razvojnog centra u Srbiji<ref name=dcvetkovic1>[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/72855/dejan-cvetkovic-uz-cvrstu-odluku-i-fokus-ostvarit-cete-sve-sto-zelite Dejan Cvetković: Uz čvrstu odluku i fokus ostvarit ćete sve što želite] Akta.ba ''Ivana Mihajlović; 27.12.2016.''<br>''“Dejan Cvetković za sebe voli reći da je nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=ajosipovic2>[http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html Aleksandar Josipović: Odbio sam srpske umetnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214340/http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html |date=2014-05-27 }} Nadlanu. ''Marija Milenković; 26.05.2014.''<br>''“Aleksandar za sebe kaže da je Jugosloven. Iz mešovitog je braka i jako je ponosan na svoje poreklo.”''</ref> * [[Vane Ivanović]], poslovni čovjek, politički aktivista<ref name=vivanovic1>Djokić, Dejan: A concise history of Serbia. London 2023, str. 447. (na engleskom)<br>''“The Serb democratic emigres, whose unofficial mentor was Božidar Vlajić (1888–1974), one of the leading members of the pre-war Democratic Party, campaigned for a democratic alternative to the communist government in Yugoslavia, together with their Bosnian (Adil Zulfikarpašić), Croat (Ilija Jukić, Branko Pešelj), Slovene (Nace Čretnik, Ljubo Sirc) and 'declared' Yugoslav (Vane Ivanović) colleagues.”''</ref><ref name=vivanovic2>[http://pescanik.net/2009/04/mini-manjina-vane-ivanovic/ Mini manjina – Vane Ivanović] Peščanik. ''Dejan Đokić; 04.04.2009.''<br>''“Vane je svakako sebe video pre svega kao Jugoslovena, pošto, kako je govorio, Jugoslavija nije bila teniski klub pa da bi mogao da promeni članstvo.”''</ref><ref name=vivanovic3>[http://www.vane.hr/Obituaries.htm Vane Ivanovic (1913-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104060200/http://www.vane.hr/Obituaries.htm |date=2015-11-04 }} Vane.hr ''Nenad V. Petrovic''<br>''“U nedelju 4. aprila, na katolicki Uskrs, prestalo je da kuca srce jednog retko plemenitog coveka koji je sebe smatrao integralnim Jugoslovenom, Vaneta Ivanovica, brodovlasnika i pisca, politickog ideologa i pocasnog konzula Knezevine Monako u Londonu, velikog dobrotvora i poznatog sportiste, coveka izvanredne inteligencije i prefinjenog duha.”''</ref> * [[Aleksandar Josipović]], konsultant i direktor marketinga, bivši plesač<ref name=aleksandarjosipovic1>[http://wannabemagazine.com/wannabe-intervju-aleksandar-josipovic/ Wannabe intervju: Aleksandar Josipović] Wannabe Magazine. ''Marina Gusev; 15.08.2011.''<br>''“Ja se nikada nisam deklarisao kao Srbin, uvek za sebe kažem da sam Jugosloven, ili jugoslovenskog porekla.”''</ref><ref name=ajosipovic2/> * [[Milan Popović]], poduzetnik<ref name=milanpopovic1>[https://portalnovosti.com/milan-popovic-donirao-100-000-eura-za-kupnju-25-kontejnera Milan Popović donirao 100.000 eura za kupnju 25 kontejnera] Portal Novosti. ''G. Borković; 29.01.2021.''<br>''“Ja sam u duši još uvek Jugoslaven i to je za mene human i normalan gest. Ko će kome da pomogne ako neće komšija komšiji ili susjed susjedu. Govorim to posebno zato šta smo godinama zajedno sarađivali i živeli u istoj državi. Mi bi trebali svi jedni druge da pomažemo. Kažem to kao Jugoslaven, odnosno kao jugonostalgičar” – rekao je Popović za Novosti.''</ref> * [[Petar Tutavac]], privrednik<ref name=tutavac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 595.<br>''“Tutavac Petar, privrednik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Boris Vukobrat]], poslovni čovjek i humanista<ref name=vukobrat1>[http://www.audioifotoarhiv.com/knjige%20koje%20govore/knjige/vukobrat.html Boris Vukobrat] Audio i foto arhiv Simić.<br>''“Boris Vukobrat je rođen 1940. godine u Zagrebu. Po nacionalnosti je Jugosloven.”''</ref><ref name=vukobrat2>[http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi Govor Borisa Vukobrata o svojoj knjizi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108085334/http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi |date=2023-01-08 }} Fondacija za mir i rešavanje kriza. ''06.06.2012.''<br>''“Ja sam Jugosloven, rođen u Zagrebu u srpskoj porodici.”''</ref> * [[Zvonimir Šimunec]], poslovni čovjek<ref name=šimunec1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 558.<br>''“Šimunec Zvonimir, novinar; urednik Zabavnog programa i predstavnik TV Beograd u Atini (razmena programa); predsednik Udruženja propagandista Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=šimunec2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 473.<br>''“Šimunec J. Zvonimir, novinar, urednik komercijalnih programa Radio Beograda (r. 29. X 1952, Leskovac). Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Dejan Cvetkovic proposal.png|Dejan Cvetković Datoteka:Aleksandar Josipović at Amsterdam fashion Week, July 2014.jpg|Aleksandar Josipović </gallery> </center> == Religija == * [[Hamdija Jusufspahić]], vjerski poglavar<ref name=jusufspahic1>[https://www.vreme.com/vreme/musliman-jugosloven-i-levicar/ Musliman, Jugosloven i levičar] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]] ''Dragoslav Grujić i Dokumentacioni centar "Vreme"; broj 844, 08.03.2007.''<br>''“Ja sam i sada Jugosloven, neki kažu jugonostalgičar. Jesam, iskreno. […] Mnogi su insistirali da izjavim kako se osećam Srbinom. Ja nikada nisam rekao ni da sam Srbin ni da sam Hrvat. Ja sam Jugosloven, Bosanac, musliman.”''</ref><ref name=jusufspahic2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml Braća po krvi i jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101182733/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml |date=2022-11-01 }} [[Glas javnosti]]. ''Slavica Jovović; 19.05.2001.''<br>''“Ja sam i dalje Jugosloven i ostajem u svim svojim političkim orijentacijama za Jugoslaviju. Mi smo svi bili Sloveni, oni koji su bili bliži istoku postali su pravoslavci, a oni koji su bili bliži rimskom carstvu prihvatili su katolicizam. Kada su došli Turci, prihvaćen je islam. Svi govorimo istim jezikom ali različitim narječjima. Mi smo svi braća po krvi i jeziku.”''</ref> * [[Nedeljko Kačavenda]], pastor<ref name=kacavenda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačavenda Nedeljko, pastor Pastoralnog okruga, Niš (od '95); adventista sedmog dana. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref> * [[Dragotin Simandl]], kaplan, gramatičar<ref name=simandl1>Simandl, Dragotin (Rěsanski): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-ZIF65GOO/cfb6bc21-c07f-47c8-a77d-8ced1f2cee3a/PDF Zmes], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 5 (1852), str. 39.<br>''“Stezo, po kteroj hoditi, je nam Jugoslavenom pokazal g. Majar v svojih: Pravilih, kterih cěno bo šele prihodnost prav spoznala.”''</ref> * [[Josip Juraj Strossmayer]], biskup, političar<ref name=strossmayer1>Ćorić, Boris: Fra Grgo Martić i njegova saradnja u sarajevskoj »Nadi« (1895–1903), u: Radovi, knj. VI (1970-1971), str. 227.<br>''“Dva velikana jugoslavenskih naroda – veliki Jugoslaven i još veći mecena hrvatskog naroda J. J. Strossmayer i veliki književni povjesničar Antun Barac – težinom svoje riječi i svoga ugleda obilježili su ga biljegom koji nije uklonjen do danas.”''</ref><ref name=strossmayer2>Боровњак, Т.: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/Jugoslovenska%20misao%20znano-voljeno.pdf Југословенска мисао. „Знано-вољено.“] Београд 1936, str. 24.<br>''“У ствари био је овај велики Југословен некрунисани краљ југословенске мисли више од пола века.”''</ref><ref name=strossmayer-racki>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 555.<br>''“Koliko je, međutim, to sumnjičenje iskrenosti pokreta bilo nepravedno svedoči danas najbolje nedavno objavljena prepiska između biskupa i F. Račkoga, koja nije bila namenjena javnosti, nego nosi intiman i čisto privatan karakter i koja nam otkriva do sitnica sve motive i akcije ove dvojice ljudi, istinskih Jugoslovena po njihovom najdubljem ličnom ubeđenju.”''</ref><ref name=strossmayer3>Grbešić, Grgo: [https://hrcak.srce.hr/file/146668 Od ilirskoga pokreta i jugoslavenske ideje do neuralgičnih točaka u hrvatsko-srpskim odnosima u 20. stoljeću], u: Diacovensia, god. 21 br. 1 (2013), str. 90.<br>''Prigodom stogodišnjice Matice srpske (1826.-1926.) Ljubomir Lotić zapisao je o Strossmayeru sljedeće: »Ovaj veliki Jugoslaven dao je Matici srpskoj legat od 1000 kruna. […]«''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Josip_Juraj_Strossmayer2.jpg|Josip Juraj Strossmayer </gallery> </center> == Sport == * [[Amir Alagić]], fudbalski stručnjak<ref name=alagic1>[https://sportklub.rs/blog/blog-ostalo/od-verdera-do-sri-lanke-17-zemalja-5-kontinenata/ Od Verdera do Šri Lanke: 17 zemalja, 5 kontinenata...] Sport Klub. ''Bojan Marinković; 17.12.2020.''<br>''“Poreklom je iz Bihaća, sebe smatra Jugoslovenom, a loša situacija posle raspada nekadašnje države navela ga je da se otisne u pečalbu.”''</ref> * [[Radmilo Armenulić]], teniski stručnjak, bivši teniser<ref name=armenulic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22.<br>''“Armenulić Radmilo, savezni kapiten Davis-cup reprezentacije Jugoslavije; šef Odseka za tenis na Fakultetu za fizičku kulturu, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=armenulic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Armenulić Đ. Radmilo, savezni kapiten Teniske reprezentacije Jugoslavije (r. 6. III 1938, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Marijan Beneš]], boksač<ref name=benes1>[https://www.vreme.com/vreme/simbol-jugoslavije/ Simbol Jugoslavije] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tanja Topić; broj 1445, 13.09.2018.''<br>''“Uprkos opštem nacionalističkom ludilu Marijan Beneš je do poslednjeg daha ostao Jugosloven.”''</ref><ref name=benes2>[https://ba.n1info.com/sport-klub/ostali-sportovi/marijan-benes-banjalucka-celicna-pesnica/ Marijan Beneš – banjalučka čelična pesnica] N1 BIH. ''Snežana Mitrović; 21.09.2022.''<br>''“Bio je i ostao Jugoslaven do kraja života.”''</ref><ref name=benes3>[https://sportal.blic.rs/ostali-sportovi/borilacki-sportovi/peca-popovic-pise-za-blic-ljuba-vrapce-moga-doba/2022042205421797665 Peca Popović piše za "Blic" Ljuba Vrapče moga doba] Sportal.rs ''Peca Popović; 09.09.2018.''<br>''“Stisnut, pola veka kasnije, između obostranog ekstremizma u svojoj Banjaluci, Beneš će kao žrtva međunacionalnih nesporazuma, odbačenosti i samoće ponavljati: Ja sam sve, Srbin i Hrvat i musliman. Jugosloven. Pacifista, čovekoljubac.”''</ref> * [[Stjepan Bobek]], fudbaler<ref name=bobek1>[https://www.rtv.rs/sr_ci/sport/fudbal/oprostaj-od-stjepana-bobeka_208573.html Опроштај од Стјепана Бобека] Радио-телевизија Војводине. ''ФоНет; 27.08.2010.''<br>''“Караџић је рекао да је Бобек, сумирајући утиске о животу, најближим пријатељима говорио да је рођени Загрепчанин, срцем Београђанин, делимично и Атињанин, по осећају Југословен и, захваљујући фудбалу, грађанин света.”''</ref> * [[Miodrag Božović]], nogometni trener<ref name=bozovic1>[https://www.vijesti.me/tag/7164/miodrag-bozovic Grof Božović: Bio sam i ostao Jugosloven] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vijesti sport; 19.08.2022.''<br>''“I dalje se osjećam i smatram Jugoslovenom.”''</ref><ref name=bozovic2>[https://informer.rs/sport/fudbal/408521/bozovic-ocrnio-orlove-srbija-gora-nego-pre-mundijala-milivojevic-rekao-istinu Božović ocrnio "orlove": Srbija je gora nego pre Mundijala, Milivojević je rekao istinu!] [[Informer (novine)|Informer]]. ''informer.rs; 17.11.2018.''<br>''“Rođen sam u Juguslaviji. Bio sam i ostao Jugosloven.. Takav mi je osećaj. Ne mogu drugačije, niti da zaboravljam detinjstvo.”''</ref> * [[Dejan Damjanović]], bivši nogometaš<ref name=damjanovic1>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/fudbal/ispovijest-dejana-damjanovica-nesudjenog-clana-najveceg-partizanovog-paketa-za-glas-umjesto-u-humsku-skrenuo-u-koreju/605666 Ispovijest Dejana Damjanovića, nesuđenog člana najvećeg Partizanovog "paketa", za "Glas": Umjesto u Humsku, skrenuo u Koreju] Glas Srpske. ''Dejan Kondić; 10.11.2025.''<br>''“Ja sebe smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Gudelj]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=gudelj1>[https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/o-carballino/2019/11/29/llegue-contrato-gente-lado-huian-guerra/00031575029961280295542.htm «Yo llegué con un contrato y gente a mi lado. Ellos huían de la guerra»] (na španskom) La Voz de Galicia. ''Pablo Varela; 29.11.2019.''<br>''“Yo soy de Tito, me considero yugoslavo.”''</ref> * [[Borislav Ivkov]], šahovski igrač i trener<ref name=ivkov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 177.<br>''“Ivkov Borislav, šahovski velemajstor (od '55); selektor Jugoslovenske šahovske reprezentacije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Josipović]], bokser<ref name=antonjosipovic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8360/Sport/Od-sampiona-do-drzavnika Od šampiona do državnika] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Slavko Trošelj; 02.12.2007.''<br>''“Nastavio sam da treniram i boksujem širom Jugoslavije, a onda su stigle devedesete... Mirisalo je na rat... Pri popisu stanovništva u rubriku "nacionalnost" upisao sam – Japanac, mada sam uvek bio Jugosloven i srcem i dušom. Da su svi tako učinili možda rata ne bi bilo.”''</ref><ref name=antonjosipovic2>[https://www.rtvbn.com/380937/Intervju--Anton-Josipovic-Holifild-mi-je-nudio-pomoc Intervju - Anton Josipović: Holifild mi je nudio pomoć...!] [[Radio-televizija BN]]. ''08.04.2016.''<br>''Brzo mu je u olimpijskom selu "skrenuta" pažnja, iako je nebrojeno puta tokom našeg razgovora naglasio da je još Jugosloven, a kamoli tada. […] Otišao je u Švajcarsku, putovao po cijeloj Evropi, živio i u Zagrebu, gdje je imao priliku da postane predsjednik Bokserskog saveza Hrvatske, ali se ipak odlučio na povratak u Banjaluku. “Nudili su mi za vrijeme Franje Tuđmana da budem predsjednik, ali nisam mogao, jer sam bio i ostao Jugosloven. Moje mišljenje se oko toga ni sada nije promijenilo. Zato ne mogu da shvatim ove današnje političare kako promijene po desetak različitih političkih opcija”, dodao je olimpijski šampion, koji živi od nacionalne penzije.''</ref> * [[Nikola Karabatić]], bivši rukometaš<ref name=karabatic1>[https://www.tportal.hr/sport/clanak/karabatic-otkrio-bilicu-ponosan-sam-na-hrvatske-i-srpske-korijene-20250415 Karabatić otkrio Biliću: 'Ponosan sam na hrvatske i srpske korijene'] tportal.hr ''A. H.; 15.04.2025.''<br>''“Uvijek smo bili vrlo ponosni na naše korijene. Bivša Jugoslavija, Hrvatska, Srbija… ali u isto vrijeme je tata bio ponosan kada smo dobili državljanstvo…nikada se nisam osjećao kao stranac. Uvijek kao Francuz. Pola Francuz, pola Jugoslaven.”''</ref> * [[Milivoj Karakašević]], stonoteniser<ref name=karakasevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 220.<br>''“Karakašević Milivoj, trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stanislav Karasi]], bivši fudbalski trener i igrač<ref name=karasi1>[https://www.dan.co.me/sport/fudbal/legende-za-sva-vremena-5210766 Legende za sva vremena] Dan. ''D.K./D.P.; 28.11.2023.''<br>''“Ja sam još Jugosloven i otvoren čovjek i radim kako moja glava misli” - kazao je Karasi za "Dan".''</ref> * [[Dane Korica]], atletičar<ref name=korica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 241.<br>''“Korica Daniel Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije; kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; član Predsedništva AK "Crvena zvezda", Bg.; prof. fizičke kulture. […] P: Jugosloven.''</ref> * [[Refik Kozić]], bivši nogometaš<ref name=kozic1>[https://www.zurnal.rs/sr/clanak/179640/fudbal/partizan/igrao-sam-ostro-ali-nisam-bio-grubijan “Igrao sam oštro, ali nisam bio grubijan”] [[Sportski žurnal]]. ''Slađan Jeremić; 23.03.2024.''<br>''“Dolazim do Srbije i ostalih novostvorenih zemalja makar jedan put godišnje. Ostao sam veliki Jugosloven. Odem do Sarajeva, Banjaluke, u Pulu gde sam odrastao. Po Beogradu potrošim najviše vremena.”''</ref> * [[Ivan Matošević]], reli vozač<ref name=matosevic1>[https://www.automotorevija.rs/rubrike/zemunski-bard-jugoslovenskih-gugutka Zemunski bard jugoslovenskih trka] Auto moto revija. ''AMR; 27.08.2022.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugosloven i zakleti Zemunac, gde je odrastao i gde i danas živi.”''</ref> * [[Franjo Mihalić]], atletičar<ref name=mihalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 323.<br>''“Mihalić Franja [sic!], trener u atletskom klubu "Partizan". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Predrag Mijatović]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=mijatovic1>[https://www.novosti.rs/sport/fudbal/1222121/sam-jugosloven-pedja-mijatovic-otvorio-dusu-spancima "Ja sam Jugosloven": Peđa Mijatović otvorio dušu Špancima] [[Večernje novosti]]. ''Novosti online; 31.03.2023.''<br>''“Zato moram da kažem da sam još uvek Jugosloven. Ja sam Crnogorac i Španac, ali deo mene je i dalje Jugosloven”''</ref> * [[Nikola Nikić]], nogometni trener, ranije igrač<ref name=nikic1>[https://www.youtube.com/watch?v=SzYynxlLrCQ Face to Face] YouTube. ''10.05.2025.''<br>''“Ne da mi fali Jugoslavija, nego sam bio, ostao i umrijet ću kao Jugosloven.”''</ref> * [[Ivica Osim]], nogometaš i fudbalski trener<ref name=osim1>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:529442-Ivica-Osim-Velika-Jugoslavija-je-mnogima-smetala-ali-se-od-proslosti-ne-zivi Ivica Osim: Velika Jugoslavija je mnogima smetala, ali se od prošlosti ne živi] [[Večernje novosti]]. ''Predrag Vasiljević; 17.01.2015.''<br>''Ostali ste, čini se, poslednji nepopravljivi Jugosloven? - “Jesam, i ponosim se time.”''</ref><ref name=osim2>[https://www.alo.rs/sport/fudbal/625315/ivica-osim-jugoslavija-argentina-viski/vest "Pijanac", penali protiv Argentine i viski umesto vode - Ko je bio Ivica Osim, legendarni selektor Jugoslavije?] Alo. ''Alo/M.M.; 01.05.2022.''<br>''Moglo bi se reći da je porodica Osim Evropa u malom, jer su mu deda i baka s očeve strane Slovenac i Nemica, a s majčine Poljak i Čehinja. On za sebe kaže da je Jugosloven.”''</ref> * [[Blagoje Paunović]], fudbaler i fudbalski trener<ref name=paunovic1>[https://www.telegraf.rs/sport/fudbal/3186341-emotivna-prica-veljka-paunovica-o-ocu-teskim-danima-u-partizanu-i-triku-za-osvajanje-svetskog-trona Kakva priča Veljka Paunovića: O ocu, teškim danima u Partizanu i triku za osvajanje svetskog trona] [[Telegraf.rs]]. 06.05.2020.<br>''“Otac mi je uvek govorio o Jugoslaviji, umro je osećajući se kao Jugosloven, ali je uvek bio veoma ponosan što je Srbin i to je sada moja zemlja.”''</ref> * [[Marko Pešić]], generalni direktor [[FC Bayern München (košarka)|KK FC Bayern München-a]]<ref name=mpesic>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/sp-svijet/marko-pesic-generalni-menadzer-bajerna-za-glas-srspke-lucic-je-kao-levandovski/393996 Marko Pešić, generalni menadžer Bajerna za “Glas Srspke”: Lučić je kao Levandovski] Glas Srpske. ''Dušan Repija; 17.01.2022.''<br>''“Odrastao sam kao Jugosloven i tako se osećam, mada to možda nije ni popularno u ova vremena. Tri decenije sam u Nemačkoj, ali se osećam onako kako sam odgojen u porodici. Igrao sam za Nemačku, ali priznajem da sam sanjao dres Jugoslavije - rekao je Pešić.”''</ref> * [[Svetislav Pešić]], košarkaški trener<ref name=spesic1>[https://www.kurir.rs/sport/kosarka/1693560/svetislav-pesic-nostalgican-i-dalje-sam-jugosloven Svetislav Pešić nostalgičan: I dalje sam Jugosloven] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''01.03.2015.''<br>''“Rođen sam u Srbiji, ali sebe sam uvek smatrao Jugoslovenom, iako je sad na tom prostoru napravljeno više država. Za mene taj osećaj i dalje postoji. Osećam tu pripadnost, ali to ne znači da je moj dom samo jedno mesto.”''</ref><ref name=spesic2>[https://www.b92.net/sport/kosarka/vesti.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_id=160246 Pešić će pomagati Obradoviću] [[B92]]. ''B92, fibaeurope.com; 19.01.2005.''<br>''“Ja sam Jugosloven i učiniću sve da pomognem jugoslovenskoj košarci i Obradoviću kako bi stigli do evropskog zlata.”''</ref><ref name=spesic3>[https://www.tz.de/sport/fcb-basketball/svetislav-pesic-zuhause-zr-4751962.html "Ich bleibe Jugoslawe!"] (na njemačkom) tz. ''Lena Mayer; 20.02.2015''<br>''“Ich selbst bin in Serbien geboren, habe mich aber immer generell als Jugoslawe gefühlt und bezeichnet. Und das tue ich auch weiterhin – auch, wenn es Jugoslawien politisch gesehen nicht mehr gibt. Für mich existiert dieses Gemeinschaftsgefühl noch immer.”''</ref><ref name=spesic4>[https://www.elmundo.es/deportes/baloncesto/2019/02/14/5c642dbb21efa0f7638b45d8.html Pesic: "Hay dos cosas que me faltan en la vida: mis padres y mi Yugoslavia"] (na španjolskom) El Mundo. ''Francisco Cabezas; 14.02.2019.''<br>''“Aunque yo nací en Novi Sad, ahora Serbia, yo me siento todavía yugoslavo.”''</ref> * [[Velimir Petković]], rukometni trener<ref name=petkovic1>[https://www.svijet-rukometa.com/velimir-petkovic-i-za-njemce-kultni-trener/ Velimir Petković i za Njemce kultni trener] Svijet Rukometa. ''B. Božin; 01.02.2018.''<br>''“Pravi sam Jugosloven, što danas nije popularno. Vidim i pratim sve, bez obzira na to što sam 26 godina u Nemačkoj. Najlepša sećanja imam za taj period, iz igračkog i postigračkog vremena, privatnog života, i sve lepo sam imao u toj zemlji. Ni danas ne krijem ako sam u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, a to potenciram i ovde u Berlinu. Tako da ko ima problem sa tim – ima problem sa samim sobom.”''</ref> * [[Dušan Popović (vaterpolista)|Dušan Popović]], vaterpolista<ref name=dusanpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 442.<br>''“Popović Dušan, vaterpolista, majstor sporta. […] P: Srbin-Jugosloven”''</ref> * [[Dževad Prekazi]], fudbaler<ref name=prekazi1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-48368957 Zašto je Arton Zekaj izabrao fudbalsku reprezentaciju Kosova, a ne Srbije] BBC News na srpskom. ''Marko Protić; 22.05.2019.''<br>''“Dževad Prekazi je rođeni Albanac iz Kosovske Mitrovice, za sebe kaže da je Jugosloven, a značajan deo fudbalske karijere proveo je u Partizanu u kojem trenutno radi sa mlađim kategorijama.”''</ref><ref name=prekazi2>[https://www.vesti-online.com/dzevad-prekazi-decu-danas-uce-lap-top-strucnjaci/ Dževad Prekazi: Decu danas uče lap-top stručnjaci!] Vesti online. ''Srđan Antić; 12.09.2020.''<br>''“Zaljubljen sam u Jugoslaviju. Nacionalna pripadnost mi nikada nije bila bitna. Raspad Jugoslavije, najlepše zemlje na svetu mi je teško pao. Uvek ću biti Jugosloven.”''</ref> * [[Goran Rađenović]], predsjednik VK Budva, ranije vaterpolista<ref name=radjenovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 469.<br>''“Rađenović Goran, vaterpolista; član VK "Roma" (od '92). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Monika Seleš]], bivša tenisačica<ref name=seles1>[https://stil.kurir.rs/celebrities/153921/monika-seles-nesreca-nikad-ne-dolazi-sama-tragedija-koja-je-sunovratila-njen-zivot Monika Seleš: Nesreća nikad ne dolazi sama! Tragedija koja je sunovratila njen život!] Stil. ''Stil/story.rs; 25.06.2021.''<br>''“Dodala je i da se oseća kao Jugoslovenka, Mađarica i Amerikanka, kao i da nikada ne bi mogla da se odrekne svog porekla jer bi na taj način porekla ono što zapravo jeste.”''</ref> * [[Zoran Slavnić]], bivši košarkaš i košarkaški trener<ref name=slavnic1>[https://sportal.blic.rs/kosarka/domaca-kosarka-i-aba/kosarkaski-bum-moke-slavnica-za-blic-bertomeu-je-separatista-evroliga-je-privatna-liga/2022042211290884632 Košarkaški bum Moke Slavnića za "Blic": Bertomeu je separatista, Evroliga je privatna liga] Sportal.rs ''Časlav Vuković/Miodrag Dimitrijević; 07.07.2018.''<br>''“Ja sam još uvek Jugosloven, a pošto sada imamo samo jednu našu zemlju, a to je Srbija, žao mi je što sve manje naših sportista odlazi u Španiju.”''</ref> * [[Aleksandar Šoštar]], vaterpolo trener, ranije vaterpolista<ref name=sostar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 561.<br>''“Šoštar Aleksandar, vaterpolista, član VK "Barselona", Barselona. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Bogdan Tanjević]], košarkaški trener<ref name=tanjevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:451849-Tanjevic-Srbija-kao-2009-Zeljko-ce-da-napravi-dar-mar-u-Evroligi Tanjević: Srbija kao 2009, Željko će da napravi dar-mar u Evroligi!] [[Večernje novosti]]. ''D. Kontić; 01.09.2013.''<br>''“Bogdan Tanjević, koji, inače, za sebe kaže da je Jugosloven, ima neviđen dar, zračenje jačine nuklearne elektrane, ali pozitivno..”''</ref><ref name=tanjevic2>[https://reprezentacija.me/bogdan-tanjevic-nepopravljivi-jugosloven-1/ Bogdan Tanjević – Nepopravljivi Jugosloven] Reprezentacija.me ''Ognjen; 07.09.2017.''<br>''“Poznato je da je Tanjević nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=tanjevic3>[https://tacno.net/bogdan-tanjevic-kad-ti-emerik-blum-drzi-leda-mozes-biti-prvak-evrope/ Bogdan Tanjević: Kad ti Emerik Blum drži leđa, možeš biti prvak Evrope] [[Tačno.net]]. ''Amer Obradović; 07.12.2023.''<br>''“O košarci zna sve. O književnosti, filmu i muzici skoro sve. Mada nije nikada postao svjetski košarkaški prvak Boša Tanjević je bez dvojbe svjetski šampion u šarmu. Boša – Crnogorac, Sarajlija, Italijan, Turčin ali prije svega Jugosloven – gost je nove episode Mikrofonije sa Amerom.”''</ref><ref name=tanjevic4>[http://www.pobjeda.me/2013/06/27/intervju-bogdan-tanjevic-navijam-za-sve-nase/#.UzhpaVcjyZE Intervju – Bogdan Tanjević: Navijam za sve naše] [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Ana Marković; 27.06.2013.''</ref> * [[Aleksandar Tirnanić]], fudbalski igrač i trener<ref name=tirnanic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 725.<br>''“Tirnanić Aleksandar, savezni kapiten Fudbalskog saveza Jugoslavije, r. 1910 u Krnjevu, srez Veliko Orašje, Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Trifunović]], šahist<ref name=ptrifunovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 736.<br>''“Trifunović Petar, dr prava, šahovski velemajstor, rez. kapetan, r. 1910 u Dubrovniku, Jugosloven.”''</ref> * [[Eleonora Vild]], košarkašica<ref name=vild1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 637.<br>''“Wild Eleonora, košarkašica, član KK "Vemeks", Berlin. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Duško Vujošević]], košarkaški trener<ref name=vujosevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:438989-Vujosevic-I-Dzajic-je-morao-da-pretuce-svog-coveka-srecan-sam-sto-nisam-uhapsen Vujošević: I Džajić je morao da pretuče svog čoveka, srećan sam što nisam uhapšen...] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 14.06.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven, partizanovac i Beograđanin.”''</ref><ref name=vujosevic2>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:551240-Vujosevic-U-medijima-se-pezorativno-nazivam-crnogorskim-strucnjakom-a-prvo-sam-Jugosloven Vujošević: U medijima se pežorativno nazivam crnogorskim stručnjakom, a prvo sam Jugosloven] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 03.06.2015.''<br>''“Ja se u medijima pežorativno nazivam crnogorskim sručnjakom, a prvo sam Jugosloven, dok se za Radonjića nije reklo da je Crnogorac”, zaključio je Vujošević.''</ref><ref name=vujosevic3>[http://sportskenovosti.rs/102383/vujosevic-naravno-da-hocemo-da-platimo-porez/ Vujošević: Naravno da hoćemo da platimo porez]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportske novosti. ''14.06.2013.''</ref> * [[Veselin Vujović]], rukometni trener<ref name=vvujovic1>[https://lobsport.me/rukomet/veselin-vujovic-za-lob-sport-crna-goro-od-srca-ti-zelim-pobjedu-a-fer-plej-bas-me-briga-za-to/ Veselin Vujović za Lob Sport: Crna Goro, od srca ti želim pobjedu, a fer-plej – baš me briga za to] Lob sport. ''Aleksandar Popović; 11.01.2024.''<br>''“Ja se osjećam Jugoslovenom.”''</ref><ref name=vvujovic2>[https://narod.hr/sport/veselin-vujovic-jugoslaven-danas-cujem-himnu-hej-sloveni-produ-me-trnci Veselin Vujović: Jugoslaven sam. I danas kada čujem himnu ‘Hej Sloveni’ prođu me trnci] Narod.hr. ''Miroslav Herceg; 02.01.2018.''</ref><ref name=vvujovic3>[https://www.marca.com/balonmano/europeo/2016/01/18/569cd4e522601dcf118b467f.html Veselin Vujovic, yugoslavo de corazón] (na španjolskom) Marca. ''Javier Romano; 18.01.2016.''<br>''“Yo soy montenegrino, estuve cinco años en Macedonia, he sido seleccionador serbio, ahora lo soy esloveno, trabajo en Croacia, pero me siento siempre yugoslavo”, desgrana Vujo en el fluido español que conserva.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Benes (cropped).jpg|Marijan Beneš Datoteka:S. Kragujević, Sjepan Bobek, fudbaler, 21. 8. 1949.jpg|Stjepan Bobek Datoteka:Miodrag Božović 2021.jpg|Miodrag Božović Datoteka:데얀 2018년.jpg|Dejan Damjanović Datoteka:Vladimir_Gudelj.JPG|Vladimir Gudelj Datoteka:Ivkov,Borislav 1998 Grieskirchen.jpeg|Borislav Ivkov Datoteka:NikolaKarabatic.jpg|Nikola Karabatić Datoteka:Dane Korica.jpg|Dane Korica Datoteka:Franjo Mihalić.jpg|Franjo Mihalić Datoteka:Predrag Mijatović 2007 b.jpg|Predrag Mijatović Datoteka:Ivica Osim - SK Sturm (1999) (cropped).jpg|Ivica Osim Datoteka:Svetislav Pešić (cropped).jpg|Svetislav Pešić Datoteka:Velimir Petkovic 01.jpg|Velimir Petković Datoteka:Cevad Prekazi.jpg|Dževad Prekazi Datoteka:Горан Рађеновић.jpeg|Goran Rađenović Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|Monika Seleš Datoteka:Aleksandar Šoštar 01.jpg|Aleksandar Šoštar Datoteka:BogdanTanjevic.jpg|Bogdan Tanjević Datoteka:Aleksandar Tirnanić (1).jpg|Aleksandar Tirnanić Datoteka:Petar Trifunović 1962.jpg|Petar Trifunović Datoteka:Duško Vujošević.jpg|Duško Vujošević Datoteka:Veselin Vujović 2017.jpg|Veselin Vujović </gallery> </center> == Televizija i radio == * [[Sanja Kužet]], televizijska voditeljka<ref name=kuzet1>[https://gracija.me/sanja-kuzet-djeca-su-me-ojacala/ Sanja Kužet: Djeca su me ojačala] Gracija. ''Svetlana Peruničić; 20.07.2018.''<br>''“Majka nije nikada živjela u Crnoj Gori, tata je iz Dalmacije, tako da je, što se mene tiče, bio neki interesantan miks (smijeh). Majka je rođena u Makedoniji, gdje je provela dio života, jer je otac bio vojno lice, a onda je došla u Beograd, gdje je rođen i moj otac, a kasnije i ja. Zato stalno kažem, iako ta država ne postoji, da sam Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kuzet2>[https://poslovnidnevnik.ba/2018/02/02/ocarala-dekolteom-sanja-kuzet-u-najprovokativnijem-izdanju-do-sada-pogledajte-sta-je-izludilo-muskarce/ Očarala dekolteom| Sanja Kužet u najprovokativnijem izdanju do sada: pogledajte šta je izludilo muškarce] Poslovnidnevnik.ba ''02.02.2018.''<br>''“Za sebe često voli da istakne da je jedna „prava Jugoslovenka“, jer joj je otac Milovan poreklom iz Dalmacije, a majka Verica je iz Crne Gore.”''</ref> * [[Daško Milinović]], radijski voditelj<ref name=milinovic1>[https://www.danas.rs/svet/region/i-kraljevinu-i-republiku-ubijaju-zar-ne-jugoslovensko-nasledje-u-postjugoslovenskim-zemljama/ I kraljevinu i republiku ubijaju, zar ne?: Jugoslovensko nasleđe u postjugoslovenskim zemljama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Matea Jerković/Srdan Kosović/Jelka Jovanović/Denis Romac; 19.06.2023.''<br>''Saglasan je i novosadski novinar Daško Milinović, deklarisani antifašista – zbog čega je i fizički napadan – ali i jedan od 23.303 građana/ki koji su se na Popisu 2022. izjasnili kao Jugosloveni. „Mi smo jedina etnička grupa koja je zabeležila rast“, kaže sa Milinović, inicijator stvaranja nacionalnog saveta jugoslovenske manjine.''</ref><ref name=milinovic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/sve-vise-jugoslovena-u-srbiji-u-novom-sadu-ih-cak-30-odsto-vise-podnose-zahtev-za-registraciju-svog-nacionalnog-saveta/ Sve više Jugoslovena u Srbiji, u Novom Sadu ih čak 30 odsto više: Podnose zahtev za registraciju svog Nacionalnog saveta] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''A. Latas; 30.04.2023.''<br>''“Da li se rodio koji Jugosloven ili su se neki setili da su Jugosloveni, a na prošlom popisu to nisu bili, nije bitno. Mi smo jedina prirodno rastuća zajednica u Srbiji“, kazao je jedan od najpoznatijih Jugoslovena u našoj zemlji.''</ref><ref name=milinovic3>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Nedugo zatim na Twitteru se oglasio popularni radijski voditelj Daško Milinović, koji često sarkastično tvita s računa po imenu Uspeh Petrović. On je objavio da se radi na osnivanju Nacionalnog vijeća Jugoslavena u Srbiji, po uzoru na druge manjinske zajednice poput Roma, koje nemaju svoju matičnu državu. Dakako, za osnivanje manjinske zajednice koja bi uživala manjinska prava potrebno je da takva zajednica ima određenu brojnost.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:EXIT 2012 Red Union.jpg|Daško Milinović </gallery> </center> == Umetnost == * [[Marina Abramović]], umjetnica performansa<ref name=abramovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Abramović Marina, slikar, multimedijalni umetnik; profesor na Likovnoj akademiji, Hamburg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=abramovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 9.<br>''“Abramović B. Marina, slikar; multimedijalni, konceptualni umetnik (r. 30. XI 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan Aleksić]], vizuelni umjetnik, scenograf<ref name=aleksic1>[https://www.instagram.com/p/DDPpnQctnSy/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D Drugarica Brena i moja malenkost. (…) Jugosloven, rame uz rame sa Jugoslovenkom, (…).] [[Instagram]]. ''stevan_aleksic_art; 06.12.2024.''</ref> * [[Mrđan Bajić]], vajar<ref name=mbajic1>[https://www.harpersbazaar.rs/kultura/umetnost-knjige-muzika/ne-propustite-poslednje-javno-vodenje-kroz-izlozbu-mrdana-bajica Ne propustite: Poslednje javno vođenje kroz izložbu Mrđana Bajića] Harper’s Bazaar. ''Milena Kitić; 19.01.2023.''<br>''“Nikakvo idealizovanje nije u pitanju i stalno ponavljam da nisam jugonostalgičan, već sam zapravo i Jugosloven, pored toga što sam i Srbin.”''</ref><ref name=mbajic2>[http://www.tanjug.rs/full-view.aspx?izb=753923 Mrđan Bajić za Tanjug: Spomenik Đinđiću mora biti postavljen] [[Tanjug]] ''15.10.2022.''<br>''“Vajar i konceptualni umetnik Mrđan Bajić kaže da nikada nije imao tako veliku i zahtevnu izložbu kao što je postavka "Nepouzdani pripovedač", da nije jugonostalgičan iako se smatra Jugoslovenom, i da očekuje da će njegova najbolja skulptura spomenik Zoranu Đinđiću jednom konačno biti postavljen na pravom mestu.”''</ref><ref name=mbajic3>[https://www.politika.rs/sr/clanak/521814/U-lokalnom-i-globalnom-dvoumlju U lokalnom i globalnom dvoumlju] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Marija Đorđević; 21.10.2022.''<br>''“Dakle nisam jugonostalgičan, ja sam naprosto i Jugosloven, poreklom, svetonazorom, poimanjem jezika, ljudi, zavičajnosti i kulturnih kodova.”''</ref> * [[Danica Basta]], slikarka<ref name=basta1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 35.<br>''“Basta Danica, slikar; profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Biller]], slikarica<ref name=biller1>Голубовић, Видосава/Суботић, Ирина: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Зенит 1921–1926] Београд, 2008, str. 298.<br>''Из писама се види да јој је отац Аустријанац Емилио, да има аустријско држављанство, „али ипак, ја сам у ствари Југословенка, пошто сам рођена у... Хрватској и мој први језик је био хрватски; моја мајка Малвина Куглер, је такође Југословенка“</ref> * [[Ema Bregović]], vizuelna umjetnica<ref name=ebregovic1>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3708363/ema-bregovic-dela-stvaram-uz-burek-i-cevape Dela stvaram uz burek i ćevape: Ema Bregović za Kurir: Odrasla sam kao Jugoslovenka i to će tako ostati] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Kurir/Lj. Radanov; 14.06.2021.''</ref><ref name=ebregovic2>[https://www.ekspres.net/scena/ne-treba-traziti-nove-razloge-za-podjele-8-7-2021 Intervju Ema Bregović - "Ne treba tražiti nove razloge za podjele"] Ekspres. ''Mihailo Paunović; 08.07.2021.''<br>''“Rođena je u Parizu, ali sebe smatra Jugoslovenkom što je direktna posledica nasleđa koje je, u istim tim koferima, ponela iz kuće.”''</ref><ref name=ebregovic3>[https://www.blic.rs/zabava/ema-bregovic-izlozba-otac-goran-beograd/j0ydxtb (Video) Roditelji nisu došli da je podrže - Ćerka Gorana Bregovića o svom poslu i poznatom ocu! "Ja sam Jugoslovenka", a evo šta misli o Beogradu] [[Blic (novine)|Blic]]. ''F.J.; 12.06.2021.''<br>''“Ja se osjećam kao Jugoslovenka, jer ja nemam taj nacionalistički stav.”''</ref> * [[Eduard Čehovin]], grafički dizajner<ref name=cehovin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 80.<br>''“Čehovin Eduard, grafički dizajner. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Božidar Damjanovski]], slikar<ref name=damjanovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 92.<br>''“Damjanovski Božidar, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Evgenija Demnievska]], likovni umjetnik<ref name=demnievska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 97.<br>''“Demnievska Evgenija, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Emir Dragulj]], grafičar<ref name=dragulj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 109.<br>''“Dragulj Emir, slikar i grafičar; redovni profesor Fakulteta likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Džafo]], slikar<ref name=dzafo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 114.<br>''“Džafo Nikola, slikar, slobodni umetnik; likovni urednik lista "Republika". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=dzafo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 107.<br>''“Džafo M. Nikola, slikar, slobodni umetnik (r. 9. VI 1950, N.Sad [sic!]). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Branko Gavrić]], grafički dizajner<ref name=gavric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 142.<br>''“Gavrić Branko, grafički dizajner; vlasnik i direktor firme "Total Design" DOO. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nandor Glid]], vajar<ref name=glid1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 145-146.<br>''“Glid Nandor, vajar; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Jevrejin.”''</ref><ref name=glid2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 137.<br>''“Glid A. Nandor, vajar; redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna - u penziji (r. 12. XII 1924, Subotica). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Đorđe Ilić]], slikar, univ. profesor<ref name=djilic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 168.<br>''“Ilić Đorđe, slikar; redovni profesor Arhitektonskog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Darija Kačić]], slikarka<ref name=kacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačić Darija, slikar; docent na Fakultetu likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nikola Kostandinović]], grafički dizajner<ref name=kostandinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kostandinović Nikola, grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pjer Križanić]], slikar-karikaturista<ref name=krizanic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 358.<br>''“Križanić Pjer, slikar-karikaturista, novinar, r. 1890 u Mečenčanu, srez Glina, Jugosloven.”''</ref> * [[Ankica Oprešnik]], slikarica i grafičarka<ref name=opresnik1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390-391.<br>''“Oprešnik Ankica, slikar i grafičar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Gradimir Pankov]], balet majstor<ref name=pankov1>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Moja-trupa-mora-uvek-da-iznenadi.lt.html Моја трупа мора увек да изненади] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Биљана Лијескић; 11.12.2013.''<br>''“То ми много значи, јер никада нисам изгубио везу са простором одакле сам дошао, иако живим у иностранству годинама. Имам обичај да кажем, са саркастичним хумором, да сам Југословен са канадским и америчким пасошем! Али, чак иако сам канадски и амерички држављанин, остајем Југословен у срцу и никада нећу заборавити своју матичну земљу.”''</ref> * [[Dragan Papić]], multimedijalni umjetnik<ref name=dpapic1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:155431-Darovi-sa-buvljaka Darovi sa buvljaka] [[Večernje novosti]]. ''A. Šerer, N. Smiljić; 24.02.2004.''<br>''“Ipak, najviše volim da izlažem u našoj zemlji, pred domaćom publikom. Za sebe volim da kažem da sam prvo Beograđanin, pa Jugosloven.”''</ref> * [[Ljuba Popović]], slikar<ref name=ljpopovic1>[https://www.vreme.com/kultura/slikarstvo-je-muzika-za-oci/ Slikarstvo je muzika za oči] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Dragan Todorović; 30.10.2014.''<br>''“On lično je 51 godinu tamo, kad ga pitaju ko je, odgovara, Jugosloven, srpskog porekla, da pripada srpskom plemenu…”''</ref> * [[Verica Rakočević]], modna dizajnerka<ref name=rakocevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 473.<br>''“Rakočević Verica, modni kreator. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Rendić]], kipar<ref name=rendic1>Kečkemet, Duško: Ivan Rendić: Život i djelo. Supetar 1969, str. 47.<br>''Rendić pisao je u starosti: »On me je uputio da moram biti svijestan, da sam Hrvat, dakle Jugoslaven.« Dalje veli da mu je knjige, iz kojih je učio naš jezik, slao također Strossmayer. I taj Strossmayerov kredo »Hrvat, dakle Jugoslaven« postaje otada i Rendićev kredo, kojeg se držao i za koji se borio dosljedno sve do smrti, u toku čitavog svog dugog i napornog rada i burnog života.''</ref> * [[Mateja Rodiči]], slikar<ref name=rodici1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rodiči Mateja, slikar i grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anđelka Slijepčević]], modni kreator, univ. profesor<ref name=aslijepcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 509.<br>''“Slijepčević Anđelka, redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna, Bg.; potpredsednik Saveta Univerziteta umetnosti. […] P: Jugoslovenka, Srpkinja, […].”''</ref> * [[Marija Tišma]], slikarka<ref name=mtisma1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 577.<br>''“Tišma Marija, slikar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Emma Varga]], dizajner stakla<ref name=varga-marodic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 308.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vladimir Veličković]], slikar<ref name=velickovic1>[https://nova.rs/kultura/najbolji-izdanak-gradanskog-secanje-na-vladu-velickovica/ Najbolji izdanak građanskog – sećanje na Vladu Veličkovića] Nova.rs. ''Radmila Stanković; 29.08.2020.''<br>''“Ja sam duboko ukorenjen kao Jugosloven i takav ću ostati do kraja života. Dubokih korena sam i Beograđanin, što podrazumeva i da sam Srbin.”''</ref><ref name=velickovic2>[https://www.vesti-online.com/ostajem-jugosloven/ Ostajem Jugosloven] Vesti online. ''02.11.2014.''<br>''“Ja sam veoma privržen toj Srbiji, Beogradu, ja sam pre svega Beograđanin, naravno sa plemenitom idejom da ostajem Jugosloven, ono što mi se negde i zamera, a negde mi se i ne oprašta.”''</ref> * [[Sonja Vukićević]], koreografkinja, glumica, balerina<ref name=vukicevic1>[https://www.vijesti.me/zabava/19258/sonja-vukicevic-politicari-su-postali-i-glumci-i-reditelji Sonja Vukićević: Političari su postali i glumci i reditelji] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 23.09.2018.''<br>''“Ja sam Jugoslovenka i van granica Jugoslavije, a danas sam Jugoslovenka i van granica bivše Jugoslavije.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|Marina Abramović Datoteka:Ljuba Popovic-mc.rs.jpg|Ljuba Popović Datoteka:Ivan Rendić 1885 Th. Mayerhofer.jpg|Ivan Rendić Datoteka:Velickovic Zarko-Vijatovic (cropped).jpg|Vladimir Veličković </gallery> </center> == Vojska == * [[Vicko Antić]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=antic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 22.<br>''“Antić Vicko, generalmajor avijacije JNA, r. 1912 u Selcu, srez Crikvenica, Jugosloven.”''</ref> * [[Tomo Buzov]], oficir, poznat po herojskom činu za vreme bratoubilačkog rata 1993. godine<ref name=buzov1>[https://www.nin.rs/english/news/50784/darko-buzov-my-father-was-murdered-because-he-didnt-want-to-stay-silent Darko Buzov for NIN: My father was murdered because he didn’t want to stay silent] (na engleskom) [[NIN]]. ''Tanja Nikolić Đaković; 06.06.2024.''<br>''“And my father never thought of himself as a Croat. He was, as I said, a Yugoslav, a JNA officer. For years after the abduction in Štrpci, various NGOs contacted us, they wanted us to insist on the idea that the Serbs killed my father because he was a Croat. And the truth is that my father was a Yugoslav.”''</ref><ref name=buzov2>[https://n1info.rs/vesti/bio-je-covek-i-jugosloven-tomo-buzov-dao-je-svoj-za-zivot-mladica-u-vozu-u-strpcima/ „Bio je čovek i Jugosloven“: Tomo Buzov, dao je svoj za život mladića u vozu u Štrpcima] N1 SRB. ''Sonja Kamenković; 31.05.2024.''<br>''On kaže da ima posebnu obavezu da naglasi da je Tomo Buzov bio oficir JNA, ali pre svega čovek i Jugosloven. „Bio je oficir JNA, učinio je taj gest koji mnogi nikada ne bi, ali presudno je bilo upravo to što je Toma bio Jugosloven i nije delio ljude po nacionalnosti. On je spasio mladića koji je pošao tim vozom u Bar. Tomo je umesto tog mladića izašao iz voza, važno je reći da nije ubijen kao Hrvat kako su to neki govorili, već kao Jugosloven.“''</ref> * [[Ivan Gošnjak]], general, političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Nikola Karanović]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=nkaranovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 307-308.<br>''“Karanović Nikola-Karan, generalpotpukovnik JNA, r. 1914 u Prkosima, srez Bosanski Petrovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Vlado Lončarić]], partizanski i španski borac<ref name=loncaric1>Lončarić, Vlado: Ponovo u Zagrebu, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_3.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 3. Zagreb 1984, str. 49.<br>''“Poslije neuspjeha oružane borbe demokratskih i progresivnih snaga, mi Jugoslaveni bili smo u logorima u Francuskoj oko 28 mjeseci.”''</ref> * [[Mirko Matković]], general-major, revolucionar<ref name=mmatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 431.<br>''“Matković Mirko, pukovnik JNA, r. 1915 u Podima, srez Hercegnovi, Jugosloven.”''</ref> * [[Kosta Nađ]], general, političar, revolucionar<ref name=nadj1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 173.<br>''“Nađ S. Kosta (Izborni srez Zrenjanin, APV – NRS), general-pukovnik, rođen 15-V-1911 god. u Petrovaradinu, srez Novi Sad, APV – NRS, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Rudolf Primorac]], general, diplomata, revolucionar<ref name=primorac>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_8.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 102.<br>''“Primorac Antuna Rudolf, načelnik Štaba divizije, rođen 1904, Sutomore, Bar, major jugoslovenske vojske, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od oktobra 1942, krajem rata šef Jugoslovenske vojne misije u SSSR-u.”''</ref> * [[Velimir Radičević]], general-potpukovnik, narodni heroj<ref name=radicevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zaboravljeni-devedesetogodisnjaci/ Zaboravljeni devedesetogodišnjaci] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoljub Petrović; 26.12.2011.''<br>''“Ja sam internacionalac bio ceo život. I Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vicko Antić.jpg|Vicko Antić Datoteka:Memorial plaque for captain Tomo Buzov in New Belgrade.jpg|reljef Tome Buzova na spomen-ploči Datoteka:Ivan Gošnjak (1).jpg|Ivan Gošnjak Datoteka:Nikola Karanović.jpg|Nikola Karanović Datoteka:Kosta Nađ.jpg|Kosta Nađ Datoteka:Rudolf Primorac.jpg|Rudolf Primorac </gallery> </center> == Druge oblasti == * [[Anton Bezenšek]], stenograf, prevodilac<ref name=bezensek1>Bezenšek, Ant. J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-76POZL0A/a287f66c-8022-4d9f-80fb-dfd3c5294854/PDF Vabilo k naročbi], u: Slovenec, god. 4 br. 13. (1876), str. 4.<br>''“Ozrimo se na naše severne brate Čehe, Ruse in Poljake, koji so vže pred več leti začeli gojiti to Rimljanom in Grkom znano, a v novejem času od Nemcev iz nova prerojeno in modernim jezikom priredeno umetnost – stenografijo, pa primerjajmo naše delovanje na tem polju z njihovim, to moramo priznati, da smo zares precej zaostali, in da je skrajni čas, da se tudi v tem obziru prebudimo k delu in napredovanju, a to vsi Jugoslaveni zajedno v duhu bratske sloge in vzajemnosti.”''</ref> * [[Sonja Biserko]] aktivistica za ljudska prava, bivši diplomat<ref name=biserko1>Pavelić, Boris: [https://www.kucaljudskihprava.hr/wp-content/uploads/2019/12/Kad-glave-igraju__.pdf Kad glave igraju.] Zagreb 2019, str. 118.<br>''“Moji su živeli u tom jugoslovensko-dalmatinskom krugu. Tu sam i ja odrasla, pa nemam nacionalnost u smislu u kojem se danas govori o njoj: Beograđanka sam, Dalmatinka, Jugoslovenka. To je moj osećaj, ne mogu to da menjam.” - Osjećaj identiteta Sonje Biserko jasan je i osviješten – jugoslavenstvo koje ne negira nijednu svoju sastavnicu, od etničke preko regionalne do vjerske - ali danas, doslovno opasan. - “Biti Jugosloven i kosmopolita, to je danas proterana populacija.”''</ref><ref name=biserko2>Perović, Latinka: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ziveti%20svoje%20ideale.pdf U ogledalu vremena. Skica za biografiju Sonje Biserko, s povodom.], u: Stanojlović, Seška/Kisić, Izabela (ur.): Živeti svoje ideale. Sonja Biserko, skice za portret. Beograd 2018, str. 33.<br>''“Samozatajna po prirodi, Sonja Biserko je, po svom tačnom samorazumevanju, ličnost sa složenim identitetom. Jugoslovenka, Beograđanka, Dalmatinka, Mediteranka, Evropljanka, kosmopolitkinja… Antifašizam i ideje jednakosti i solidarnosti levice utemeljene su u njenom porodičnom vaspitanju.”''</ref> * [[Aida Ćorović]], aktivistica za ljudska prava, novinarka<ref name=acorovic1>[https://nova.rs/vesti/politika/aida-corovic-grigorije-jedini-moze-da-ujedini-gradane/ Ćorović: Grigorije može da nas spasi od Vučića] Nova.rs ''Vojislav Milovančević; 09.07.2020.''<br>''“I neka mu se kaže da ja, Jugoslovenka, levičarka, feministkinja…mislim da je Srbiji potrebna njegova pomoć.”''</ref><ref name=corovic2>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2024/7/14/novi-sad-antifa-grad-ustase-i-cetnici-zajedno-ste Novi Sad antifašistički grad: Ustaše i četnici, zajedno ste bježali] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Aida Ćorović; 14.07.2024.''<br>''“Mirovna i građanska aktivistkinja od početka ratova '90-ih, antifašistkinja, feministkinja i braniteljka ljudskih prava. Kosmopolitkinja. Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ervina Dabižinović]], aktivistkinja za ženska prava, psihološkinja<ref name=dabizinovic1>Domović Bulut, Senka: [https://www.faktcg.org/wp-content/uploads/2020/10/final-publikacija.pdf Ženske stvari. Women matters.] Herceg Novi 2018, str. 60.<br>''“Ja sam se osjećala, i osjećam se i danas, Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Herta Haas]], službenica, revolucionarka<ref name=haas1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 44.<br>''“Has Herta, borac u službi veze VŠ, rođena 1917, Maribor, studentkinja, Jugoslovenka, u NOB od 1941. godine, član KPJ.”''</ref> * [[Eduard Ille]], kulturni funkcioner<ref name=ille1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 171.<br>''“Ille Eduard, direktor "Jugokoncerta", Bg. (od '86). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Kostrenčić]], knjižničar<ref name=kostrencic1>Korunić, Petar: [https://hrcak.srce.hr/file/314359 Prilog poznavanju jugoslavenske ideje u hrvatskoj politici 1868–1874] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618015253/https://hrcak.srce.hr/file/314359 |date=2022-06-18 }}, u: [[Časopis za suvremenu povijest]], sv. 12 br. 3 (1980), str. 78.<br>''“Koji može nas Jugoslavenah konačni cilj biti, koji odgovara posve našoj naravi, našim narodnim zahtjevom?”''</ref> * [[Ljubica Krnjaić]], inženjer protivpožarne zaštite<ref name=krnjajic1>[https://zenskimuzejns.org.rs/tag/ljubica-krnjajic/ Vatrogastvo i ženska emancipacija] ŽeNSki muzej. ''Vesna Nedeljković Angelovska; 21.12.2023.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugoslovenka. Ima kritički stav prema politici savremenog društva ali smatra da je socijalistički poredak Jugoslavije bio najhumaniji poredak.”''</ref> * [[Ašok Murti]], poznati stilista<ref name=murti1>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] Blic Online. ''Žiža Antonijević; 23.03.2008.''<br>''“Nemam nikakav stid i sram da izgovorim da ću ja zauvek ostati Jugosloven i da je to jedino s čime mogu da se identifikujem.”''</ref><ref name=murti2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija Ašok Murti - Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325002131/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija |date=2011-03-25 }} Puls Online<br>''“Ja sam Jugosloven, ali indijskog porekla, to je identitet koga se nikada neću odreći. Moja intimna istorija ne poklapa se sa opštom, a naročito ne sa geografijom. Nisam jugonostalgičar, to je kulturni i emotivni, ne geografski prostor.”''</ref> * [[Bosiljka Schedlich]], kulturni radnik<ref name=schedlich1>[https://balkandiskurs.com/2018/05/19/prelazeci-granice-dio-ii/ Prelazeći granice: bosanske migracije u Njemačkoj (Dio II)] Balkan Diskurs. ''Dženeta Karabegović; 19.05.2018.''<br>''“SüdOst centar, ili “südost Europa Kultur e.V.” osnovala je Bosiljka Schedlich, rođena u Hrvatskoj, koja se udomaćila u Njemačkoj, a sebe smatra Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Jagoda Slijepčević]], popularna, dugogodišnja radnica JAT-a<ref name=jslijepcevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/453773/Odlazak-stjuardese Odlazak stjuardese] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Jovo Simišić; 08.05.2020.''<br>''“Bila je entuzijasta i velika Jugoslovenka.”''</ref> * [[Maja Veseli]], kulturni radnik<ref name=veseli1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 759.<br>''“Veseli Maja, profesor, sekretar Saveta za prosvetu, nauku i kulturu NR Hrvatske, član Glavnog odbora SSRNS Hrvatske, član Saveza ženskih društava NR Hrvatske, r. 1908 u Irigu, Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Anton Bezenšek2.jpg|Anton Bezenšek Datoteka:Sonja Biserko.jpg|Sonja Biserko Datoteka:Aida Ćorović 2011-mc.rs.jpg|Aida Ćorović Datoteka:Herta Has.jpg|Herta Haas </gallery> </center> == Povezano == * [[Jugoslaveni]] * [[Jugoslavenstvo]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Liste osoba|Jugoslaveni]] 8n4302ib2m7diq3i1ulqg2790850j30 42690075 42690074 2026-09-18T01:53:08Z Dwina744 178014 +izv. 42690075 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak značajnih osoba koji se identificiraju kao [[Jugoslaveni]] – ili su se za vrijeme svoga života tako identificirali.{{Efn|Navedene su također osobe koje su se do 1840-ih godina izjašnjavale kao ''Iliri'', nazivom kojim su se do tada označavali Jugoslaveni.|group=α}} Jugoslovenski se identitet danas najčešće javlja kao nadnacionalni, kulturni<ref name=primjer-kulturnjugoslav>Usp. npr. [https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref>, nacionalni odnosno etnički<ref name=primjer-nacionjugoslav>Usp. npr. [https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref>, ali i kao anacionalni ili politički identitet. U ogromnoj većini slučajeva on egzistira pored drugih (nacionalnih) identiteta (Srbin, Hrvat, Bošnjak, Makedonac, Albanac, itd.)<ref name=studija-pavlakovic>Usp. Pavlaković, Vjeran: Ispunjenje tisućljetnog sna: Strategije simbolične izgradnje nacije u Hrvatskoj, u: Pavlaković, Vjeran/Korov, Goran (ur.): Strategije simbolične izgradnje nacije u državama jugoistočne Europe. Zagreb 2016, str. 27-60</ref>, u rijetkim slučajevima kao identitet koji te identitete ne uzima u obzir. Pri tome treba imati na umu da je za vrijeme postojanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] (1945–1991) većina stanovništva gajila jugoslovenski identitet. Stanovnici Jugoslavije su se najčešće nacionalno osjećali "prije svega [[Hrvati]]ma, [[Makedonci]]ma, [[Slovenci]]ma, [[Srbi]]ma itd., i istodobno Jugoslavenima". Druga po brojnosti kategorija su bili "oni koji su najprije Jugoslaveni, pa zatim Srbi, Slovenci, Makedonci ili Hrvati". Treću grupu su činili oni građani koji su se osjećali ''samo'' Jugoslavenima, a nije bio malen ni broj onih koji su se osjećali ''samo'' Srbima, ''samo'' Hrvatima, ''samo'' [[Albanci]]ma itd.<ref name=jugoslavenstvo69>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 69.</ref> == Arhitektura == * [[Mia David]], arhitekta, scenograf<ref name=miadavid1>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012638/https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q |date=2023-02-11 }} YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''“Ja sam isto Jugoslovenka.”''</ref> * [[Miša David]], arhitekta<ref name=mišadavid1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“I ovoga puta, kad smo se sreli, smejali smo se tome, kako se naš zajednički prijatelj, pok. arhitekta Miša David, iz nekog protesta, kad nije mogao da se upiše kao Jugosloven, izjašnjavao na popisima kao stari Grk.”''</ref> * [[Radivoje Dinulović]], arhitekt<ref name=dinulovic1>[https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti Ne pristajem da povlađujem ovoj realnosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152856/https://magazin.politika.rs/sr/clanak/571832/kulturni-dodatak/ne-pristajem-da-povladujem-ovoj-realnosti |date=2024-12-25 }} Magazin Politika. ''Aleksandra Isakov; 24.07.2024.''<br>''“Ja sam levičarsko dete, ostao sam komunista i Jugosloven, i duboko verujem da ta nova realnost mora da dođe, kao što je realnost mog detinjstva i mladosti morala da nestane.”''</ref> * [[Vlado Milunić]], arhitekt<ref name=milunic1>[https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ Preminuo Vlado Milunić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126051433/https://bosnainfo.ba/preminuo-vlado-milunic/ |date=2022-11-26 }} BosnaInfo. ''BosnaInfo; 17.09.2022.''<br>''“Ja sam češki arhitekt jer sam završio češke škole. Isto tako nisam Čeh premda imam češko državljanstvo. Ja sam Jugoslaven jer se tako osjećam, unatoč činjenici da Jugoslavija više na postoji”''</ref><ref name=milunic2>[https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away Czech-Croatian architect behind Prague's Dancing House passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108235402/https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-co-architect-behind-prague-s-dancing-house-passes-away |date=2023-01-08 }} (na engleskom) Expats.cz ''Expats.cz Staff; 18.09.2022.''<br>''Milunić was born in Zagreb in what is now Croatia in 1941, but lived in Prague from the age of 16. In regards to his nationality, he described himself as "a Czechoslovak architect because I have a Czechoslovak education, and I feel Yugoslav in protest against primitive nationalism, even though neither Czechoslovakia nor Yugoslavia exists anymore."''</ref> * [[Aljoša Šegvić]], arhitekta<ref name=segvic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 554.<br>''“Šegvić Aljoša, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milica Šterić]], arhitekta<ref name=steric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 563.<br>''“Šterić Milica, arhitekta; član Upravnog odbora i specijalni savetnik Holding korporacije "Energoprojekt" - MDD Urbanizam i arhitektura; član Umetničkog saveta Saveza arhitekata Srbije i Akademije Arhitekture Srbije. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Josip Svoboda]], arhitekta<ref name=svoboda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 550.<br>''“Svoboda Josip, arhitekta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Danilo Udovički]], arhitekta<ref name=dudovicki1>[https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ Jugosloven koji je pobegao u Teksas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114010713/https://www.danas.rs/kultura/jugosloven-koji-je-pobegao-u-teksas/ |date=2023-11-14 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Miroslav Simeunović; 02.11.2020.''<br>''“Mogu da potvrdim i danas da je moj daroviti prijatelj arhitekta Danilo Udovički, poreklom iz bačkog sela Mol, bio i ostao veliki patriota, erudita i poliglota, ali i Jugosloven u najboljem smislu te reči. Uvek se tako i izjašnjavao na popisima dok je to moglo, jer je i za njega, kao i za mnoge od nas, razbijanje Jugoslavije bila lična uvreda.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vlado Milunić.jpg|Vlado Milunić </gallery> </center> == Diplomacija == * [[Aleš Bebler]], diplomata, revolucionar<ref name=abebler1>VIII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Beograd, 7–13. decembra 1964. Stenografske beleške III. Beograd 1965, str. 1918.<br>''“Ovima moramo pre svega reći da je dobar deo našeg razmimoilaženja prosto nesporazum, i to nesporazum u tome šta mi, Jugosloveni, i drugi koji se sa nama slažu, nazivamo politikom miroljubive koegzistencije i kako je mi definišemo.”''</ref> * [[Salih Fejić]], diplomata<ref name=fejic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 182.<br>''“Fejić Salko, izvanredni poslanik i opunomoćeni ministar FNRJ u Holandiji, rez. major, r. 1914 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Rexhai Surroi]], diplomat<ref name=surroi1>Maksić, Milivoje: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf U raskoraku sa svetom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029103157/https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2005.pdf |date=2022-10-29 }} Beograd 2000, str. 9.<br>''“Bio је Аlbаnас ро poreklu, ali Jugosloven ро svemu drugom. Nije birao prijatelje ро ključu, već ро srcu. Mnogi smo bili među onima kojima је biо blizak. Redžai је biо čovek koji је prijatelju privržen. Ponekad se čini da u ovom našem vremenu ta divna osobina - biti privržen prijatelju, kao da počinje da bledi pod pritiskom egoizma, i nekih drugih, čudnih i sumnjivih moralnih normi. А upravo to, osećati se Jugoslovenom, što simbolizuje uverenje da smo svi u ovoj zemlji podjednako bliski i potrebni jedni drugima, i biti privržen drugu, prijatelju - jeste politička, а rekao bih i moralna osnova, na kojoj jedino i može počivati naša spoljnopolitička služba.”''</ref> * [[Zdenko Štambuk]], diplomata<ref name=zstambuk>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm Ko je ovaj čovek? Vladimir Štambuk (Drugaričin drug)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123055710/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/08/srpski/P00040710.shtm |date=2022-11-23 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 07.04.2000.''<br>''“Otac Zdenko bio je čuveni diplomata, takođe Jugosloven, a majka Čehinja.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Aleš Bebler.jpg|Aleš Bebler </gallery> </center> == Film i pozorište == * [[Vjekoslav Afrić]], glumac<ref name=afric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Afrić Vjeko, dramski umetnik, pozorišni i filmski reditelj, redovni prof. Akademije za pozorišnu umetnost u Beogradu, pretsednik Sindikata kulturno-umetničkih ustanova, rez. major, r. 1906 na Hvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Neda Arnerić]], glumica<ref name=arneric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22-23.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (vlasnik galerije - knjižare "Atrijum", Bg.). […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=arneric2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Arnerić Neda, glumica i galerista (r. 15. VII 1953, Knjaževac). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Darko Bajić]], redatelj<ref name=dbajic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 29.<br>''“Bajić Darko, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=dbajic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 29.<br>''“Bajić M. Darko, filmski reditelj, docent na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu (r. 14. V 1955, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Primož Bebler]], redatelj<ref name=pbebler1>[https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ Umetnik , humanista, Jugosloven...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152828/https://www.danas.rs/kultura/umetnik-humanista-jugosloven/ |date=2024-12-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 21.11.2013.''<br>''“Primož je bio pravi, plemeniti Jugosloven. Taj njegov izbor, bitna odrednica njegovog identiteta, imao je svoju estetsku, ideološku i humanističku utemeljenost.”''</ref><ref name=pbebler2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 35.<br>''“Bebler A. Primož, pozorišni reditelj; upravnik i umetnički rukovodilac Malog pozorišta Duško Radović i Večernje scene Radović u Beogradu (r. 5. V 1951, Njujork). Jugosloven.”''</ref><ref name=pbebler3>[http://www.republika.co.rs/564-565/24.html Beskrajna širina stanovnika sveta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016234820/http://www.republika.co.rs/564-565/24.html |date=2022-10-16 }} Republika. ''Goran Cvetković; Broj 564-565, 01-31.01.2014.''<br>''“Istinski levičar i Jugosloven, internacionalni i svetski pozorišni stručnjak Primož Bebler, nije stigao da uradi i tu jubilarnu predstavu Početak bune na dahije, po romanu Svetislava Basare.”''</ref> * [[Ivan Bekjarev]], glumac<ref name=bekjarev1>[https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici Bekjarev: Najgori su umetnici u politici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230804005703/https://arhiva.vesti-online.com/Scena/Soubiznis/499225/Bekjarev-Najgori-su-umetnici-u-politici |date=2023-08-04 }} Vesti online. ''D. Dušanić; 16.06.2015.''<br>''“Poreklom sam Makedonac, ali rođeni Beograđanin, i javno priznajem da sam Jugosloven.”''</ref> * [[Miroslav Benka]], redatelj<ref name=benka1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benka Miroslav, reditelj; umetnički direktor Gradskog pozorišta u Žilini, Slovačka (od '91). […] P: Jugosloven, slovačke narodnosti, […].”''</ref> * [[Melita Bihali]], glumica<ref name=bihali1>[https://www.vesti.rs/Mercedes-Benz/Jugoslovenka-zauvek-Prica-o-lepoj-stolarevoj-kci.html Jugoslovenka zauvek: priča o lepoj stolarevoj kći] vesti.rs ''Vesti-online.com; 27.12.2015.''<br>''“I moja porodica se preselila u Istru, iako nismo imali potrebu za tim. Takvo je bilo naređenje” - kaže Melita Bihali, koja je kroz lik baba Mare opisala i raspad SFRJ, i za kraj ovog susreta naglasila da je rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umreti.''</ref><ref name=bihali2>[https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ Preminula glumica Melita Bihali, poznata po ulozi u “Maratoncima”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230907003733/https://n1info.ba/showbiz/preminula-glumica-melita-bihali-poznata-po-ulozi-u-maratoncima/ |date=2023-09-07 }} N1 BIH. ''N1 Srbija, nova.rs; 25.08.2023.''<br>''Bihali je rekla i da je „rođena kao Jugoslovenka i da će tako i umrijeti!“.''</ref> * [[Predrag Bjelac]], glumac<ref name=bjelac1>[https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ I čarobnjak i papa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104004740/https://www.vesti-online.com/i-carobnjak-i-papa/ |date=2023-01-04 }} vesti.rs ''Nada S. Preradović; 29.01.2022.''<br>''“Do pre par godina živeo je u Pragu, izjašnjava se kao Jugosloven i ponosni je otac dve ćerke.”''</ref><ref name=bjelac2>[https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl Predrag Bjelac: "Za Čehe sam harizmatičan: Mnogo puta sam im rekao: 'Dođite kod nas da vidite, ima ovakvih koliko hoćeš'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241205080743/https://zena.blic.rs/lifestyle/glumac-predrag-bjelac-govorio-je-o-uspesima-na-svetskoj-sceni/lh3w1pl |date=2024-12-05 }} Blic žena. ''Blic žena; 19.05.2024.''<br>''“Odgojen sam kao Jugosloven, negde sam to i dalje.”''</ref> * [[Jelica Bjeli]], glumica<ref name=bjeli1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjeli-Hadžić Jelica, glumica. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Dragan Bjelogrlić]], režiser i glumac<ref name=bjelogrlic1>[https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji Bjelogrlić: Film "Toma" se prepoznaje po univerzalnoj emociji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121004426/https://www.nportal.rs/vest/186/vesti/kultura/bjelogrlic-film-toma-se-prepoznaje-po-univerzalnoj-emociji |date=2023-01-21 }} Nportal. ''Nportal; 27.08.2021.''<br>''“Osećam se Jugoslovenom. Imam poseban odnos prema toj državi, žao mi je što je više nema i verovatno se to oseća u filmu. Toma je otvoreno govorio pred kraj života, kad je počela da se raspada Jugoslavija, da je veliki protivnik toga. Pravio je jugoslovensku turneju neposredno pred rat”, podsetio je Bjelogrlić.''</ref><ref name=bjelogrlic2>[https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 Dragan Bjelogrlić: Iz Slovenije je vedno prihajala avantgarda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006025712/https://www.rtvslo.si/kultura/intervju/dragan-bjelogrlic-iz-slovenije-je-vedno-prihajala-avantgarda/536803 |date=2022-10-06 }} (na slovenačkom) Radiotelevizija Slovenija. ''Gašper Andrinek, Val 202; 22.09.2020.''<br>''“Odraščal sem v Jugoslaviji in sem v svoji biti ostal Jugoslovan, ves prostor nekdanje Jugoslavije občutim kot svoj. Verjetno bo tako do konca življenja.”''</ref><ref name=bjelogrlic3>[https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html Bjelogrlić: Male razlike su me uvek inspirisale i zato sam ostao Jugosloven u duši] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231116010128/https://www.rts.rs/lat/magazin/film-i-tv/3876212/bjelogrlic-male-razlike-su-me-uvek-inspirisale-i-zato-sam-ostao-jugosloven-u-dusi.html |date=2023-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''RTS; 04.03.2020.''<br>''“Međutim, tako je kako je. Još uvek se mi umetnici trudimo da pravimo i da sarađujemo zajedno, nema tu nikakvog političkog razloga ni tržišnog. Prosto, meni bar, je uvek zanimljivo da radim sa ljudima iz drugih sredina. Više puta sam to rekao – Jugoslaviju su razorile male razlike, a male rezlike su nešto što je meni bila inspiracija i zato sam ja ostao Jugosloven u duši”, rekao je iskreno Dragan Bjelogrlić.''</ref> * [[Bogić Bošković]], glumac<ref name=bboskovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković B. Bogić, glumac (r. 22. XII 1930, Prizren). Jugosloven.”''</ref> * [[Tanja Bošković]], glumica<ref name=tboskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 57.<br>''“Bošković Tatjana, glumica, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Srpkinja-Jugoslovenka.”''</ref><ref name=tboskovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 53.<br>''“Bošković V. Tatjana, glumica, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 27. VI 1953, Beograd). Srpkinja, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karlo Bulić]], glumac<ref name=bulic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Bulić Karlo, dramski glumac, nastavnik Akademije za pozorišnu i filmsku umetnost u Beogradu, r. 1910 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Branko Cvejić]], glumac<ref name=cvejic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/film-tv/3532718-branko-cvejic-ja-cu-uvek-ostati-jugosloven-rodjen-u-toj-zemlji-do-smrti-gradjanin-te-zemljeglumac Branko Cvejić: "Ja ću uvek ostati Jugosloven, rođen u toj zemlji, do smrti građanin te zemlje"] [[Telegraf.rs]]. 27.07.2022.<br>''“Bez obzira, postojala ili ne, kao greška ta zemlja, ja ću uvek ostati Jugosloven i građanin te zemlje. Ja se i sada osećam tako.”''</ref> * [[Svetozar Cvetković]], glumac<ref name=scvetkovic1>[https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 Svetozar Cvetković: Ja sam antički Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107221742/https://www.dan.co.me/zabava/svetozar-cvetkovic-ja-sam-anticki-jugosloven-5150500 |date=2023-01-07 }} Dan. ''DAN portal; 10.12.2022''<br>''“Kao umjetnik koji je stasavao i sazrijevao u vrijeme velike Jugoslavije, sebe i danas vidi kao Jugoslovena.”''</ref><ref name=scvetkovic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede Svetozar Cvetković: Istinska elita danas nema šta da jede] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018020612/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/istinska-elita-danas-nema-sta-da-jede |date=2022-10-18 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 20.03.2015.''<br>''“Jednom sam već negde rekao da je biti Jugosloven danas isto što i biti prokuženi stranac. Ali, u redu, svejedno: taj sam!” - Šta ste? - “Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic3>[https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ Cvetković: Blatite me, ja ostajem Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131035406/https://nova.rs/zabava/aleksandar-od-jugoslavije/ekskluzivno-cvetkovic-blatite-me-ja-ostajem-jugosloven/ |date=2023-01-31 }} Nova.rs ''Pero Jovović; 09.03.2021.''<br>''“Ja rizikujem mnogo da krenu da me blate onog časa kada kažem da sam ja Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic4>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ Svetozar Cvetković: Glumčina i Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107222559/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/svetozar-cvetkovic-glumcina-i-jugosloven/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 11.08.2021.''<br>''“Ta plemenitost i svetlost, pored činjenice da je ostao Jugosloven i građanin nepostojeće države, njegovoj skromnosti i gospodstvu dodaju još jednu finu nijansu koja ga čini renesansnim gospodarom.”''</ref><ref name=scvetkovic5>[http://www.slobodnarijec.net/svetozar-cvetkovic-snimam-film-u-francuskoj/ Svetozar Cvetković: Snimam film u Francuskoj] Slobodna Riječ. ''Slobodna Riječ; 27.02.2015.''<br>''“Biti Jugosloven – to je danas kao biti neki prokuženi stranac, u redu taj sam!”''</ref><ref name=scvetkovic6>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 76.<br>''“Cvetković Svetozar, glumac, član pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=scvetkovic7>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 69.<br>''“Cvetković S. Svetozar, glumac, član pozorišta Atelje 212 u Beogradu (r. 20. VI 1958, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Borivoj Dovniković]], autor animiranih filmova, ilustrator<ref name=dovnikovic1>[https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ Borivoj Dovniković: Pripadam manjini koju jedni trpe, drugi mrze, a u biti sam član ljudske zajednice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211193920/https://p-portal.net/borivoj-dovnikovic-pripadam-manjini-koju-jedni-trpe-drugi-mrze-a-u-biti-sam-clan-ljudske-zajednice/ |date=2023-02-11 }} P-portal. ''Đorđe Matić; 24.12.2021.''<br>''“Pored svega toga, spadam u ljude koji su od početka bili i ostali Jugoslaveni, koji ne daju da se SFRJ naziva zločinačkom zemljom i kojoj bi trebalo davati priznanje za sve dobro što je učinila za nas i za svjetsku zajednicu.”''</ref> * [[Srđan Dragojević]], redatelj<ref name=dragojevic1>[http://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima Intervju nedelje, Srđan Dragojević (2. deo): Nisam snimao filmove s ratnim zločincima!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.telegraf.rs/jetset/144968-intervju-nedelje-srdan-dragojevic-2-deo-nisam-snimao-filmove-s-ratnim-zlocincima |date=2022-12-29 }} Telegraf.rs ''S.M.S. – A.K.; 01.04.2012.''<br>''Da li ste jugonostalgičar, to se negde može nazreti iz vaših javnih istupa… - “Ne, nisam jugonostalgičar. Jugosloven sam.”''</ref><ref name=dragojevic2>[http://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87%3A+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html Dragojević: Sukob mišljenja, ne sukob na ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233159/https://www.rts.rs/page/magazine/sr/story/411/Film/981606/Dragojevi%C4%87:+Sukob+mi%C5%A1ljenja+da,+sukob+na+ulici+ne.html |date=2022-12-29 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''30.10.2011.''<br>''Budući da se osećam Jugoslovenom, rođen sam u toj zemlji, svi gradovi i države bivše Jugoslavije su mi dragi, volim da idem tamo i onda je divno kad snimajući film prosto živite tu svoju ideju da ovo jeste Jugoslavija.”''</ref><ref name=dragojevic3>[http://dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED „Парадa“ e првиот филм на трета Југославија] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108204134/http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=ED29384C7EF4F44A9128FE32E5BBA0ED |date=2012-01-08 }} (na makedonskom) Dnevnik (Makedonija). ''Srebra Ðorđijevska; 05.01.2012.''<br>''“Јас сум Југословен, така се чувствувам и тоа е земјата во која живеам.”''</ref><ref name=dragojevic4>[http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html Največja Parada ponosa v srcu homofobnega Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110171452/http://www.delo.si/zgodbe/sobotnapriloga/najvecja-parada-ponosa-v-srcu-homofobnega-balkana.html |date=2017-11-10 }} (na slovenačkom) Delo. ''Vesna Milek; 02.01.2012.''<br>''“Če bi radi še bolj plastičen prikaz tega, kar sem hotel povedati: Jaz sem Jugoslovan. Vi, ki niste, ko vas jebe. (nasmešek)”''</ref> * [[Jasna Đuričić]], glumica<ref name=djuricic1>[https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html Intervju Jasna Đuričić: Novac je već dugo vremena jedini bog na ovoj planeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205073327/https://www.021.rs/story/Info/Misljenja-i-intervjui/236557/INTERVJU-Jasna-Djuricic-Novac-je-vec-dugo-vremena-jedini-bog-na-ovoj-planeti.html |date=2022-12-05 }} Portal 021. ''Snežana Miletić; 09.04.2020.''<br>''“Pripadam drugom vremenu, drugoj generaciji, ja sam Jugoslovenka, rođena ovde, u vreme kada su važili postulati druge vrste - za sve stvari.”''</ref><ref name=djuricic2>[https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ Jasna Đuričić, najbolja evropska glumica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003040615/https://voice.org.rs/jasna-djuricic-najbolja-evropska-glumica/ |date=2023-10-03 }} Vojvođanski istraživačko-analitički centar (VOICE). ''Snežana Miletić; 20.12.2021.''<br>''“Sremica, Novosađanka i Jugoslovenka, potekla iz radničke porodice, od oca trgovca i majke knjigovođe.”''</ref> * [[Predrag Ejdus]], glumac<ref name=ejdus1>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost Predrag Ejdus: Lako je izgubiti ljudskost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233203/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:359184-Predrag-Ejdus-Lako-je-izgubiti-ljudskost |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Radmila Radosavljević; 24.12.2011.''<br>''“A ja sam se nacionalno uvek izjašnjavao kao Jugosloven, tako sam se izjasnio i na poslednjem popisu.”''</ref><ref name=ejdus2>[http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html Фудбал ми помогао да станем на ноге] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924134607/http://www.politika.rs/rubrike/Sport/intervjui/Fudbal-mi-pomogao-da-stanem-na-noge.lt.html |date=2015-09-24 }} [[Politika (novine)|Политика]]. ''Славко Трошељ; 13.07.2008.''<br>''“Целог живота изјашњавам се као Југословен. И данас се осећам тако. Иако та државна заједница више не постоји. Али, то је моје право. Родио сам се у тој земљи. Али, ако хоћете дубоку интуитивно осећам апсолутну припадност и јеврејском и српском народу.”''</ref><ref name=ejdus3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 131.<br>''“Ejdus Predrag, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ejdus4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 125.<br>''“Ejdus Lj. Predrag, glumac, član i v. d. direktora Drame Narodnog pozorišta u Beogradu (r. 24. VII 1947, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mira Erceg]], reditelj<ref name=erceg1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 132.<br>''“Erceg Mira, pozorišni reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bekim Fehmiu]], glumac<ref name=fehmiu1>[https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ Bekim Fehmiu (1936–2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208030139/https://www.vreme.com/nedelja/bekim-fehmiu/ |date=2023-02-08 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''J. Gligorijević; broj 1015, 17.06.2010.''<br>''“Jedan od simbola Jugoslavije iz njenog zlatnog doba, nikada nije, u ime bratstva i jedinstva, a potom jugonostalgije, bežao od svog albanskog porekla, bio je i jedno i drugo: Albanac, Jugosloven, iznad svega umetnik, a pre svega – čovek.”</ref> * [[Dragomir Felba]], glumac<ref name=felba1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134-135.<br>''“Felba Dragomir, glumac. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=felba2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Felba A. Dragomir, glumac (r. 7. VII 1921, Skoplje). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ognjen Glavonić]], redatelj<ref name=glavonic1>[https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima Film se treba obraćati mladim fašistima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021845/https://www.xxzmagazin.com/film-se-treba-obracati-mladim-fasistima |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Jurica Pavičić; 14.05.2018.''<br>''Upravo zato Glavonić napominje da se osjeća kao Jugoslaven i citira Viktora Ivančića: “Budući da živimo u ambijentu gdje je Jugoslavija oglašena kao najgora psovka, upravo jugoslavenska etiketa nudi aktivniju poziciju i obilježava odgovorniji model antinacionalizma”.</ref> * [[Srđan Grahovac]], glumac<ref name=grahovac1>[https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima Udareni temelji dubljim i složenijim projektima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211012329/https://www.pobjeda.me/clanak/udareni-temelji-dubljim-i-slozenijim-projektima |date=2023-02-11 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]] ''Svetlana Višnjić; 06.05.2022.''<br>''“Saradnjama se uvijek radujem, one su nužne između republika u Jugoslaviji, ja nikada nijesam prestao da budem Jugosloven. Nikada nijesam imao granica, uvijek sam išao dalje. Saradnja i odnosi preko kulture su nužnost, ako mislimo da išta radimo u budućnosti” – rekao je Grahovac.''</ref> * [[Aleksandar Gruden]], glumac<ref name=agruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Aleksandar-Saša, glumac i reditelj; šef marketinga pozorišta "Atelje 212", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Srđan Hadžić]], reditelj, pisac<ref name=hadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160.<br>''“Hadžić Srđan, reditelj i pisac; član Akademije filmske umetnosti i nauke. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Željko Hubač]], dramski pisac<ref name=hubac1>[https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica Životna priča Željka Hubača: Na ružan način sam saznao da sam usvojen! Muslimanka me je rodila, a odgajili su me Čeh i Srpkinja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230220203017/https://www.kurir.rs/vesti/moja-zivotna-prica/4012971/zeljko-hubac-zivotna-prica |date=2023-02-20 }} Kurir.rs ''Ljubomir Radanov i Andrijana Stojanović; 18.09.2022.''<br>''“Po svom dubokom osećanju sam Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Isaković]], glumac<ref name=bisakovic1>[https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ Boris Isaković: Ako ne poštujete publiku, ne poštujete sebe i svoj rad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103201020/https://gracija.me/boris-isakovic-ako-ne-postujete-publiku-ne-postujete-sebe-i-svoj-rad/ |date=2023-01-03 }} Gracija. ''Mirjana Popović; br. 206 okt. 2022.''<br>''“I dalje voli da se izjašnjava kao Jugosloven, a svoje studente, osim glumačkim vještinama, zajedno sa suprugom, glumicom Jasnom Đuričić, uči tome da u njihovom svijetu nema mjesta mržnji.”''</ref><ref name=bisakovic2>[https://6yka.com/podcast/isak Boris Isaković za BUKU: Katastrofalno je šta se desilo s našim kulturnim bićem dolaskom aktuelne vlasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103223056/https://6yka.com/podcast/isak |date=2023-01-03 }} Buka. ''Slađan Tomić; 19.08.2022.''<br>''“Izjašnjava se kao Jugosloven, pa su Sarajevo, Zagreb i ostali gradovi – njegovi gradovi, poput Novog Sada ili Beograda.”''</ref><ref name=bisakovic3>[https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju Ljudi ne vole da pominju ime Jugoslavije! Boris Isaković o Slobi i novoj ulozi: Bio sam pionir i Jugosloven! Meni je to ostalo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110012914/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3994757/boris-isakovic-intervju |date=2023-01-10 }} Kurir.rs ''22.08.2022.''<br>''“Bio sam pionir i opredeljivao sam se kao Jugosloven. Meni je to ostalo. Ne mogu protiv toga.”''</ref> * [[Feđa Isović]], scenarista<ref name=fisovic1>[https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ Isović za N1: Lik Izeta Fazlinovića sam pisao po sebi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102014830/https://ba.n1info.com/vijesti/a255518-fedja-isovic-o-izetu-fazlinovicu/ |date=2022-11-02 }} N1 BIH. ''N1 BiH; 18.04.2018.''<br>''“Volim i ja Tita, Jugosloven sam po nacionalnosti. Rodio sam se u Jugoslaviji, odgojen sam da je volim.”''</ref><ref name=fisovic2>[https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic Feđa Isović: Hercegovački neposrednik Nebojša Vukanović] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225154249/https://6yka.com/bih/feda-isovic-hercegovacki-neposrednik-nebojsa-vukanovic/ |date=2024-12-25 }} Buka. ''Feđa Isović; 22.02.2020.''<br>''“Ja kao Jugosloven, mada državljanin BiH, ne mogu da se kandidujem na niz funkcija. Kao ni Jevreji, Romi i svi oni „ostali“.”''</ref><ref name=fisovic3>[https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise Naši su ginuli najviše] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101212701/https://avaz.ba/vijesti/kolumne/529374/nasi-su-ginuli-najvise |date=2022-11-01 }} [[Dnevni avaz]]. ''Feđa Isović; 16.11.2019.''<br>''“Kaže mi drug, glumac iz Beograda, kako ne može prežaliti Jugoslaviju. Slušam ga, trajala je ta njegova jadikovka neke tri pive, a onda ga priupitah da mi kaže kako se izjasnio na zadnjem popisu. Kaže: - “Kao Srbin”. - “E vidiš”, rekoh, “ja kao Jugosloven. Nemoj meni da cmizdriš i kenjaš, majke ti!”''</ref><ref name=fisovic4>[https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu Scenarist Feđa Isović za "Avaz": Desni i nacionalni pokreti uteg su oko vrata svakom narodu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180457/https://avaz.ba/vijesti/intervju/383445/scenarist-feda-isovic-za-avaz-desni-i-nacionalni-pokreti-uteg-su-oko-vrata-svakom-narodu |date=2023-12-07 }} [[Dnevni avaz]]. ''Edina Bakić; 30.05.2018.''<br>''“Po nacionalnosti sam Jugoslaven i ne vidim kako dva smiješna administrativna okvira, dakle Republika Srpska i Federacija, mogu na bilo koji način utjecati na taj moj osjećaj.”''</ref> * [[Ita Rina]], glumica<ref name=itarina>[https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara Ита Рина је била и Београђанка Тамара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202190529/https://www.politika.rs/scc/clanak/431870/Ita-Rina-je-bila-i-Beogradanka-Tamara |date=2022-12-02 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''Ненад Симић; 15.06.2019.''<br>''“Шездесетих година прошлог века њен супруг и она су саградили кућу у Будви, где је као Српкиња, увек се изјашњавајући као Југословенка, умрла 10. маја 1979. године од напада астме.”''</ref> * [[Davor Janjić]], glumac<ref name=janjic>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 U Sarajevu ukopan glumac Davor Janjić: 'Spavaj, brate. S tobom je bilo tako lijepo'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126231124/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/u-sarajevu-ukopan-glumac-davor-janjic-spavaj-brate-jer-je-s-tobom-bilo-tako-lijepo/476912 |date=2023-01-26 }} RadioSarajevo.ba, ''05.12.2022.''<br>''“Zahvaljujući svome porijeklu, tvojima Nadi i Žarku koji su te tako vaspitali, bio si univerzalist, suštinski protivnik nacionalizma, i ateist. Bosanac, Srbin, Hrvat, Slovenac, Jugoslaven, u onom značenju koje znaju samo oni koji istinski i duboko nose taj osjećaj. Oni drugi, koji su prezreli da su to ikada bili – a mnogi od njih su se često zaklinjali u to kad je to bilo kurentno – oni su danas najčešće važne karike u lancima kojima smo ovdje okovani. I koje iz vlastitog kukavičluka i komocije ne možemo prekinuti.”''</ref> * [[Đorđe Kadijević]], redatelj<ref name=kadijevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke Dodeljen „Zlatni pečat” Kinoteke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152844/https://www.politika.rs/sr/clanak/556598/Dodeljen-Zlatni-pecat-Kinoteke |date=2024-12-25 }} [[Politika (novine)|Politika]]. ''06.06.2023.''<br>''“Ponosan sam što mi nagradu „Zlatni pečat” dodeljuje ustanova koja nosi i dalje naziv Jugoslovenska kinoteka. Ja sam Jugosloven i to ću biti i ostati do poslednjeg trenutka svog života. Mnogi moji filmovi ili serije su nastajali u zemlji za koju kažu da više ne postoji. A za mene će Jugoslavija uvek postojati i ja ću zauvek biti Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic2>[https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 Legendarni Đorđe Kadijević otvorio dušu za srpske medije: pročitajte što je rekao o rodnom Šibeniku, Arsenu, Jugoslaviji...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014231824/https://sibenski.slobodnadalmacija.hr/sibenik/kultura/ostalo/legendarni-redatelj-dorde-kadijevic-otvorio-dusu-za-srpske-medije-procitajte-sto-je-rekao-o-rodnom-sibeniku-arsenu-jugoslaviji-1065670 |date=2022-10-14 }} Šibenski.hr ''Šibenski.hr; 20.12.2020.''<br>''“Po ocu sam Srbin, po majci Hrvat, a ja sam Južni Sloven, tačnije Jugosloven.”''</ref><ref name=kadijevic3>[https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ Intervju – Đorđe Kadijević, autor kultne „Leptirice“: Ovde se simulira društvo, država, demokratija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221125051223/https://www.danas.rs/kultura/intervju-djordje-kadijevic-autor-kulte-leptirice-ovde-se-simulira-drustvo-drzava-demokratija/ |date=2022-11-25 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 14.11.2022.''<br>''“Ja jesam Jugosloven i više sam za bratstvo i jedinstvo nego za ovo pozivanje na obračune onih koji bi trebalo da budu jedinstveni, i mislim da je ta žalosna situacija uzrok jedne, kako bih rekao, likvidirane kohezije čitave kulture koja nema svoju kompaktnost, nema svoju pravu temu, nema paradigmu.”''</ref><ref name=kadijevic4>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213-214.<br>''“Kadijević Đorđe, filmski i TV reditelj; likovni kritičar NIN-a. […] P: Srbin, Jugosl., […].”''</ref> * [[Rialda Kadrić]], glumica<ref name=kadric1>[https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica Umrla je nasred ulice, baš kao njena majka: Glumica koju su generacije Jugoslovena obožavale doživela tešku sudbinu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231026034059/https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/206350/rialda-kadric-zivotna-prica |date=2023-10-26 }} Glossy. ''Glossy; 14.06.2022.''<br>''“Rialda se, inače, do kraja života osećala kao Jugoslovenka, pre svega zato što dolazi iz mešovite porodice, baš kao i njen suprug.”''</ref> * [[Stefan Kapičić]], glumac<ref name=kapicic1>[https://avaz.ba/vijesti/173945/stefan-kapicic-odgojen-sam-kao-jugoslaven-i-tako-cu-odgojiti-svoju-djecu Stefan Kapičić: Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu] [[Dnevni avaz]]. ''Hajrija Lisić; 19.04.2015.''<br>''“Odgojen sam kao Jugoslaven i tako ću odgojiti svoju djecu” - ističe Kapičić.''</ref> * [[Suada Kapić]], glumica, režiserka, scenaristkinja<ref name=kapic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 218.<br>''“Kapić Suada, reditelj, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kapic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 198.<br>''“Kapić I. Suada, reditelj, slobodni umetnik (r. 15. II 1952, Sarajevo). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Milutin Karadžić]], glumac<ref name=karadzic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 219-220.<br>''“Karadžić Milutin-Mima, glumac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Mirjana Karanović]], glumica<ref name=mkaranovic1>[https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka Yubilej: Ja sam Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012063031/https://www.portalnovosti.com/yubilej-ja-sam-jugoslovenka |date=2022-10-12 }} Portal Novosti. ''Mirjana Karanović; 30.11.2018.''<br>''“Ja sam rođena u Jugoslaviji. Ja sam Jugoslovenka. […] Ono što danas znam jest da ću, bez ikakvog sentimenta, i dalje u svome biću biti Jugoslovenka. To je upisano u moju duhovnu genetiku i to se neće promeniti sve do moje smrti.”''</ref> * [[Srđan Karanović]], redatelj<ref name=skaranovic1>[https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 Srđan Karanović: Pisanje mi se osladilo i pomislio sam kako je pisanje puno divniji posao nego snimanje filmova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230102051029/https://www.glasistre.hr/knjizevnost/2022/12/03/srdana-karanovic-pisanje-mi-se-osladilo-i-pomislio-sam-kako-je-pisanje-puno-divniji-posao-nego-snim-833295 |date=2023-01-02 }} [[Glas Istre]]. ''Vanesa Begić; 03.12.2022.''<br>''“Karanović je govorio i zašto se na popisu stanovništva izjasnio kao Jugoslaven i zašto ga smeta kada se taj prostor naziva regionom, i bivšom Jugoslavijom, a ne Jugoslavijom, koja je ionako bivša.”''</ref> * [[Miljen Kljaković]], scenarista<ref name=kljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 229.<br>''“Kljaković Miljen - Kreka, scenograf; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Kokotović]], reditelj<ref name=kokotovic1>[https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ Nada Kokotović - Regisseurin aus Köln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119012803/https://migration-audio-archiv.de/nada-kokotovic/ |date=2023-11-19 }} (na njemačkom) migration-audio-archiv e.V.<br>''“Ich habe einen kroatischen Pass, aber ich fühle mich als Jugoslawin.”''</ref><ref name=kokotovic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 234.<br>''“Kokotović Nada, koreograf i reditelj. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Dejan Kosanović]], reditelj<ref name=dkosanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kosanović Dejan, reditelj dokumentarnog filma. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Deana Leskovar]], scenarista, književnik<ref name=leskovar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 276.<br>''“Leskovar Deana, književnik i filmski scenarista; dramaturg u Redakciji igranog programa TVB (od '90). […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Leon Lučev]], glumac<ref name=lucev1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 Hrvatski glumac Leon Lučev: Osjećam se kao Jugoslaven, evo i zašto...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004013040/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/hrvatski-glumac-leon-lucev-osjecam-se-kao-jugoslaven-evo-i-zasto-532772 |date=2022-10-04 }} [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. 17.02.2020.</ref> * [[Nikola Majdak]], snimatelj, reditelj<ref name=majdak1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 287.<br>''“Majdak Nikola, filmski reditelj i snimatelj; red. prof. Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Aleksandar Mandić (reditelj)|Aleksandar Mandić]], reditelj<ref name=mandic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 292.<br>''“Mandić Aleksandar, reditelj i scenarista; redovni profesor na Odseku za film i televiziju Univerziteta u Njujorku (od '92). […] P: Srbin - Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Maričić]], reditelj<ref name=maricic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 295.<br>''“Maričić Milenko, pozorišni i TV reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gordan Matić]], reditelj<ref name=matic1>[https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html Gordan Matić: Od A do Z] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108232946/https://prviprvinaskali.com/clanci/recju/autori-ppns/gordan-matic/gordan-matic-od-a-do-z.html |date=2023-01-08 }} Prvi prvi na skali. ''30.01.2012''<br>''Kulturološki se osećam kao Jugosloven, jer su na mene, između ostalih, uticali pisci Ivo Andrić, Miroslav Krleža, Aleksandar Popović, Dušan Kovačević, muzičari Milan Mladenović, Darko Rundek, Džoni Štulić, Zoran Predin, filmovi “Slučaj Harms”, “Beštije”, “Pad Italije”, “Leptirica”, “Nacionalna klasa”, “Pre kiše”''</ref> * [[Mladen Matičević]], reditelj<ref name=maticevic1>[http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu Priča o geniju Arsenu Dediću] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804121336/http://www.blic.rs/Kultura/Vesti/460544/Prica-o-geniju-Arsenu-Dedicu |date=2014-08-04 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 27.04.2014.''<br>''“Svi su me pitali kako to da srpski reditelj snimi film o Arsenu Dediću? Kazao sam im da sam Jugosloven i da snimam film o jugoslovenskom kantautoru.”''</ref> * [[Irfan Mensur]], glumac<ref name=mensur1>[https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg Intervju Irfan Mensur: Jednostavno - postojim, i to je ono što je meni najbitnije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625122425/https://www.blic.rs/kultura/intervju-irfan-mensur-jednostavno-postojim-i-to-je-ono-sto-je-meni-najbitnije/rf034jg |date=2023-06-25 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Tatjana Nježić; 26.04.2023.''<br>''“I prvi intervju koji sam posle povratka iz inostranstva dao bio je veliki intervju u NIN-u, gde sam pričao – iako je to bilo bogohulno - o jugoslovenstvu, da ja ne mogu biti ništa drugo nego Jugosloven i da još verujem u jugoslovenstvo kojeg i dalje ima mnogo na sve strane, ali ljudi su osujećeni da to izgovore.”''</ref><ref name=mensur2>[https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ Velika ispovest Irfana Mensura za Nova.rs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021051349/https://nova.rs/zabava/showbiz/velika-ispovest-irfana-mensura-za-nova-rs/ |date=2022-10-21 }} Nova.rs ''Nemanja Lisinac; 24.03.2021.''<br>''“Prosto, ta neka multikulturalnost Sarajeva je nešto što me i danas opredeljuje kao jedinu varijantu mog bistvovanja, a to je da sam Jugosloven. Nekada, pre 20 godina, izgovoriti to u Srbiji bilo je bogohulno, ali ja se ni tada nisam odrekao jugoslovenstva i toga da sam Jugosloven, pa čak i po cenu toga da me izbrišu iz enciklopedije 'Ko je ko na Balkanu', što se i dogodilo”, priča Irfan Mensur u velikoj ispovesti za Nova.rs.''</ref><ref name=mensur3>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa Irfan Mensur: Loše sam odigrao Principa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020215526/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/intervju-dana/lose-sam-odigrao-principa |date=2022-10-20 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 08.08.2014.''<br>''Vidjela sam da ste u jednom intervjuu rekli kako, i nakon svega, ostajete nepopravljivi Jugosloven. Šta to danas znači? - “Jugoslavija i jugoslovenstvo moj su identitet, moja vera. U toj državi sam rođen, tu odrastao; na toj tradiciji sam vaspitavan, tako živeo. I, šta sada?! Uvek sam bio Jugosloven! Moj otac je musliman, majka katolkinja, maćeha pravoslavka; najstarijeg sina Filipa dobio sam u braku sa Ljiljanom Perović; sa Srnom Lango imam Pavla. I, nakon svega, osim Jugosloven, šta bih mogao da budem?! Pa, zar moja porodica nije Jugoslavija u malom?!”''</ref><ref name=mensur4>[https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ Irfan Mensur: Moja Jugoslavija još postoji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022175117/https://mnemagazin.me/2015/03/08/irfan-mensur-moja-jugoslavija-jos-postoji/ |date=2022-10-22 }} MNE magazin. ''Bojana Radonjić; 08.03.2015.''<br>''Rekli ste: “Do dana današnjeg ostao sam Jugosloven”. - “Znate šta, ja sam govorio da sam Jugosloven i u vrijeme kada to nije bilo popularno, kad je pogubno bilo reći da sam jugonostalgičar, ali sam ja uvijek pojašnjavao svoju jugonostalgiju.”''</ref><ref name=mensur5>[https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci Irfan Mensur: Emotivno putovanje kući] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223450/https://www.gloria.rs/zvezde/price/132189/irfan-mensur-emotivno-putovanje-kuci |date=2022-10-20 }} Gloria. ''Maja Gašić; 24.09.2018.''<br>''“Moram tako da kažem, jer sam ostao Jugosloven do kraja, mada je nekad bilo bogohulno biti jugonostalgičar.”''</ref><ref name=mensur6>[https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda Intervju, Irfan Mensur: Kultura je vodilja ka uspehu naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020223500/https://www.ekspres.net/pozoriste/intervju-irfan-mensur-kultura-je-vodilja-ka-uspehu-naroda |date=2022-10-20 }} Ekspres. ''Mirjana Mitrović; 01.06.2017.''<br>''“Mislili su da su veći Srbi od mene i da su zato vredniji kao ljudi, bez obzira na to što je Srbija u mene uložila milione dolara kroz posao i obrazovanje i bez obzira na to što se nikada nisam bavio politikom niti sam se izjašnjavao drugačije sem da sam Jugosloven, ne iz straha, već zato što se tako osećam.”''</ref><ref name=mensur7>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 316.<br>''“Mensur Irfan, glumac i režiser, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=mensur8>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 276.<br>''“Mensur M. Irfan, glumac, član Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu (r. 19. I 1952, Sarajevo). Jugosloven.”''</ref> * [[Ognjenka Milićević]], rediteljka<ref name=milicevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 335.<br>''“Milićević Ognjenka, reditelj, teatrolog i prevodilac. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Kokan Mladenović]], redatelj<ref name=kokan1>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html Jugosloveni su prošli kao Hazari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105030313/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/184680/Jugosloveni+su+pro%C5%A1li+kao+Hazari.html |date=2012-01-05 }} Press Online. ''Rade Stanić; 03.11.2011.''</ref><ref name=kokan2>[http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ Fašizam počinje od jednog prekršaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013163926/http://www.novossti.com/2012/10/fasizam-pocinje-od-jednog-prekrsaja/ |date=2012-10-13 }} Novosti. ''Goran Plavšić; 08.10.2012.''</ref><ref name=kokan3>[http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi Kokan Mladenović: Fajront u balkanskoj krčmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221229233204/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:318995-Kokan-Mladenovic-Fajront-u-balkanskoj-krcmi |date=2022-12-29 }} [[Večernje novosti]]. ''Vukica Strugar; 12.02.2011.''</ref><ref name=kokan4>[http://www.naslovi.net/2011-02-27/blic/kokan-mladenovic-placamo-cenu-estradizacije-nasih-zivota/2363702 Kokan Mladenović: Plaćamo cenu estradizacije naših života]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Naslovi.net ''Aleksandar Nikolić; 27.02.2011.''</ref> * [[Dragana Mrkić]], režiser, ranije glumica<ref name=mrkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 365.<br>''“Mrkić Dragana, glumica, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ranko Munitić]], filmski kritičar i teoretičar<ref name=munitic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 367.<br>''“Munitić Ranko, filmski i TV scenarista, pisac o filmu i srodnim umetnostima, autor i voditelj radio i TV emisija; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dino Mustafić]], reditelj<ref name=mustafic1>[https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena Dino Mustafić nakon premijere u BDP: U meni je ostao neizbrisiv identitet Jugoslovena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403122425/https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/pozoriste/4081248-dino-mustafic-nakon-premijere-u-bdp-u-meni-je-ostao-neizbrisiv-identitet-jugoslovena |date=2025-04-03 }} [[Telegraf.rs]]. ''J. V.; 30.03.2025.''<br>''“Vrlo često naglašavam da sam u kulturalnom smislu Jugosloven, bez obzira što je ta zemlja geografski i politički nestala.”''</ref><ref name=mustafic2>[https://twitter.com/mdinodino/status/887975511045156864 (Twitter status:) Živeći i radeći na Balkanu uvjerio sam se kako jedino identitarno i politički ima smisla biti Jugosloven!] MdinoDino@Twitter. ''Dino Mustafić; 20.07.2017.''</ref><ref name=mustafic3>[https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ Dino Mustafić: Kod nas se nacionalizam kao pantljičara uspinje od portira do akademika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230101043711/https://www.danas.rs/kultura/dino-mustafic-kod-nas-se-nacionalizam-kao-pantljicara-uspinje-od-portira-do-akademika/ |date=2023-01-01 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 04.12.2022.''<br>''“Moje jugoslovenstvo je kulturni identitet, duhovni prostor kojeg živim intezivno. Ima tu i mog inata prema onim kojim je Jugoslavija postala psovka. Biti Jugoslaven danas nije samo politički stav veći je i etički. Svojevrsni vid otpora nacionalističkom ološu, možda jedna odgovornija forma antinacionalizma. Ako je nekom najvažnije da bude Hrvat ili Srbin ili Bošnjak po liniji svoje nacionalne pripadnosti, onda je potpuno prirodno da možete biti Jugoslaven po liniji svoje nadnacionalne pripadnosti.”''</ref> * [[Goran Paskaljević]], reditelj<ref name=paskaljevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 400.<br>''“Paskaljević Goran, filmski reditelj; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Srbin.”''</ref><ref name=paskaljevic2>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19920905|page:8 Jedan film dve zastave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240324152716/https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp{{!}}issue:UB_00064_19920905{{!}}page:8 |date=2024-03-24 }} Nedeljna Borba, ''05/06.09.1992.'', str. 8.<br>''“Ja sam najpre filmadžija, pa Jugosloven, pa Srbin.”''</ref> * [[Borka Pavićević]], dramaturškinja<ref name=pavicevic1>[https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ Komemoracija Borki Pavićević: Vikala je iz sveg glasa – ne igraj se sa istinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230103233515/https://rs.n1info.com/vesti/a497122-odrzana-komemoracija-borki-pavicevic/ |date=2023-01-03 }} N1 SRB. ''FoNet; 04.07.2019.''<br>''On je dodao da je Pavićević ostala Jugoslovenka, a da bi se danas u Jugoslaviji slavio Dan boraca i podsetio na stihove “Naša borba zahteva, kad se gine da se peva”.''</ref><ref name=pavicevic2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika Borka Pavićević: Jugoslavija je aktuelna zbog aktuelnih politika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011074946/https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/jugoslavija-je-aktuelna-zbog-aktuelnih-politika |date=2022-10-11 }} [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Tamara Nikčević; 12.04.2017.''<br>''Ipak, kao Jugoslovenka, kao neko ko je rođen i ko je živio u “mraku socijalizma”, možete li zamisliti zajednicu čije bi “rotirajuće predsjedništvo”, pored “kralja ujedinitelja” Aleksandra Vučića, činili Bakir Izetbegović, Đorđe Ivanov, Kolinda Grabar-Kitarović, Filip Vujanović, Borut Pahor? Kakva bi to uopšte država bila? - “Mogu da zamislim samo jednu Jugoslaviju, u kojoj bi se ovi koji danas protestuju na beogradskim ulicama povezali sa ljudima iz kulture koji su svojevremeno potpisivali peticije protiv ministra Hasanbegovića, sa radnicima koji su peške iz Tuzle išli do granice sa Hrvatskom, sa… Ko piše o štrajku radnika u Bosni, taj želi da u Srbiju unese nered. Sećate li se toga? Takve rečenice su u to vreme izgovarali oni koji bi danas da prave nekakvu “staru Jugoslaviju plus Albanija”.”''</ref> * [[Josip Pejaković]], glumac<ref name=pejakovic>[https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje Josip Pejaković u Trebinju izveo monodramu "Ućerivanje"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120050038/https://avaz.ba/lifestyle/kultura/169689/josip-pejakovic-u-trebinju-izveo-monodramu-ucerivanje |date=2025-01-20 }} [[Dnevni avaz]]. ''P.M.; 20.03.2015.''<br>''Pejaković kaže da je monodrama „Ućerivanje“ imala dobar prijem i Hrvatskoj, mada je bilo negativne atmosfere zbog toga što se on izjasnio kao Jugosloven. „Kako neko ko se zove Josip može da se izjašnjava kao Jugosloven. Sve je kulminiralo incidentom tako da je prilikom izvođenja monodrame u Zadru i policija morala da osigurava,“ objasnio je Pejaković.''</ref> * [[Katarina Pejović]], dramaturškinja<ref name=pejovic1>[https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ Katarina Pejović: Jedini način da iskorenimo fašizam je da razumemo te ljude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230130022252/https://nova.rs/kultura/katarina-pejovic-jedini-nacin-da-iskorenimo-fasizam-je-da-razumemo-te-ljude/ |date=2023-01-30 }} Nova.rs. ''Suzana Sudar; 02.01.2022.''<br>''“Kao Stari Grci ili Rimljani, mi koji se osećamo Jugoslovenima smo vrsta u izumiranju.”''</ref> * [[Darko Perić]], glumac<ref name=dperic1>[https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 Najpoznatiji glumac iz Srbije u svetu: Samo Đoković i Modrić popularniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011233951/https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2018&mm=09&dd=24&nav_id=1447148 |date=2022-10-11 }} [[B92]]. ''Tara Tomović; 24.09.2018.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji. Sebe i dalje smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Pogačić]], reditelj<ref name=pogacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 437.<br>''“Pogačić Vladimir, filmski reditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Radko Polič]], glumac<ref name=polic1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w Radko Polič: Biće ponovo Jugoslavije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126045237/https://www.blic.rs/zabava/vesti/radko-polic-bice-ponovo-jugoslavije/rpcc88w |date=2022-11-26 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Simonida Milojković; 24.11.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven i znam da ćemo nekada, kad-tad, ponovo biti zajedno.”''</ref><ref name=polic2>[https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 Radko Polič: Ostao sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112220630/https://www.blic.rs/kultura/vesti/radko-polic-ostao-sam-jugosloven/bhgfyf9 |date=2022-11-12 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Aleksandar Nikolić; 23.02.2014.''<br>''“Uvek ću govoriti da sam Jugosloven, makar me i vređali zbog toga, kaže slovenački glumac Radko Polič.”''</ref> * [[Mladen Popović]], dramaturg<ref name=mladenpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 445.<br>''“Popović Mladen, dramaturg; urednik Filmske redakcije RTS. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nenad Prokić]], dramaturg<ref name=prokic1>[http://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU Intervju – Nenad Prokić: Srbija je počela da se trijezni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226005905/https://www.pobjeda.me/2013/09/02/intervju-nenad-prokic-srbija-je-pocela-da-se-trijezni/#.U8PFGd-KDIU |date=2023-02-26 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragan Banjac; 02.09.2013.''</ref> * [[Ljubiša Ristić]], režiser<ref name=ristic1>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm Ko je ovaj čovek? Ljubiša Ristić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202521/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/04/22/srpski/P00042103.shtm |date=2016-03-04 }} [[Glas javnosti]]. ''Zorica Vulić; 21.04.2000.''<br>''“Nacionalnost - Jugosloven.”''</ref><ref name=ristic2>[http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 Ljubiša Ristić: Trećerazredni umetnici su stubovi naše kulture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208091536/http://www.kurir-info.rs/ljubisa-ristic-trecerazredni-umetnici-su-stubovi-nase-kulture-clanak-1159757 |date=2014-02-08 }} Kurir. ''Ljubomir Radanov; 02.01.2014.''<br>''“Ja sam Jugosloven. Dopalo se to nekom ili ne.”''</ref><ref name=ristic3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 482-483.<br>''“Ristić Ljubiša, pozorišni reditelj; predsednik Jugoslovenske udružene levice - JUL (od '95). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Savić]], glumica<ref name=olgasavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Olga, glumica; član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Egon Savin]], redatelj<ref name=savin1>[https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara Još živi virtuelna država umjetnika i nostalgičara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230207014024/https://www.vijesti.me/kultura/632655/jos-zivi-virtuelna-drzava-umjetnika-i-nostalgicara |date=2023-02-07 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 29.11.2022.''<br>''“Ja sam Jugosloven po opredjeljenju, jer iako Jugoslavije nema, ja sam još živ”, kazao je u intervjuu za “Vijesti” poznati pozorišni reditelj Egon Savin.''</ref><ref name=savin2>[https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 Egon Savin: Materijalnim bogatstvom smo opsednuti toliko da preziremo ljude koji nemaju ništa!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011003004/https://elle.rs/Stav/Intervju/a14679/Egon-Savin-Materijalnim-bogatstvom-smo-opsednuti-toliko-da-preziremo-ljude-koji-nemaju-nista.html?page=2 |date=2022-10-11 }} Elle Serbia. ''Tamara Nikčević; 20.11.2016.''<br>''“Jevrejin sam rođen u multietničkom Sarajevu, studirao u multietničkom Beogradu, volim multietnički Njujork i Pariz… Ateista sam, pa šta da budem do – Jugosloven?! Iako te države više nema, ja još – postojim.”''</ref> * [[Žorž Skrigin]], reditelj<ref name=skrigin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 508.<br>''“Skrigin Georgije-Žorž, filmski reditelj i snimatelj; majstor umetničke fotografije; balet majstor; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Gorčin Stojanović]], reditelj<ref name=gstojanovic1>[https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji Najviše Jugoslovena u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107224840/https://www.novimagazin.rs/vesti/23219-najvise-jugoslovena-u-srbiji |date=2023-01-07 }} Novi magazin. ''IJ; 16.09.2012.''<br>''“Beogradski pozorišni i filmski reditelj Gorčin Stojanović takođe se deklariše kao Jugosloven, iako to nije činio kada je ta ideologija bila dominantna: - Ideja jugoslovenstva nije politička, već pre svega kulturna. Bazirana je na povezivanju naroda koji imaju kulturne i jezičke srodnosti. Nema veze sa titoizmom i nije suprotna ni srpstvu, ni hrvatstvu. U pitanju je ideja koja je opstala kroz decenije, jer ne umiru ideje, već države, rekao je Stojanović.”''</ref><ref name=gstojanovic2>[http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako Iyu, naopako!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031085846/http://www.blic.rs/Komentar/Bez-secera/214220/Iyu-naopako |date=2010-10-31 }} [[Blic (novine)|Blic]]. ''Gorčin Stojanović; 29.10.2010.''<br>''“I, uzgred, ako je kome bitno, potpisnik se deklariše, otkako, hvala Bogu, nema Jugoslavije, kao - Jugosloven. Bez sentimenta, bez žala.”''</ref> * [[Abdurrahman Šalja]], glumac<ref name=salja1>[https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ Bekim Fehmiu – Blistavo i Strašno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208034724/https://pulse.rs/bekim-fehmiu-blistavo-i-strasno/ |date=2023-02-08 }} Pulse Magazin. ''Boban Savković; 16.06.2010.''<br>''“Kao i pokojni Abdurahman Šalja bio je Albanac ali i Jugosloven…u onom smislu Kusturičinih likova koji, mrtvi, odlaze nekuda na plutajućem ostrvu.”''</ref> * [[Rade Šerbedžija]], glumac, glazbenik<ref name=serbedzija1>[http://arhiva.alo.rs/v-i-p/svetski-dzet-set/serbedzija-srecan-sam-sto-me-zovu-srbinom-iz-hrvatske-foto/59916 Šerbedžija: Srećan sam što me zovu Srbinom iz Hrvatske!] Alo.rs ''Jutarnji list; 01.07.2014.''<br>''“Istina je, ja se osećam različito. Nekada kao Jugosloven, zbog zemlje i naroda, drugo, kao hrvatski glumac, zagrebački dečko, kao što govorite, pričao sam kajkavski i još uvek tako govorim kad dođem u Zagreb, ali naravno da držim do svojih korena i do tog specijalnog mentaliteta Srbina iz Hrvatske. Kao i do svoje regije u kojoj sam rođen, a to je Lika, i to je nešto do čega mi je naročito stalo, kao uostalom i do Slavonije, u kojoj sam odrastao.”''</ref><ref name=serbedzija2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 471.<br>''“Šerbedžija Rade, glumac i pozorišni reditelj; redovni profesor glume na Akademiji umetnosti u Novom Sadu (r. 27. VII 1946, Bunić, Titova Korenica). Jugosloven.”''</ref> * [[Slavko Štimac]], glumac<ref name=stimac1>[https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. Slavko Štimac: „Dobar čovek ne može biti lud“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804003025/https://www.danas.rs/kultura/slavko-stimac-biografija/#:~:text=Slavko%20%C5%A0timac%20je%20tokom%20cele,tek%20u%20odre%C4%91enim%20okolnostima%20poka%C5%BEu. |date=2024-08-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''DanasOnline; 13.07.2024.''<br>''“Štimca predstavljaju kao srpsko-hrvatskog glumca, ali on sebe vidi kao Jugoslovena i Ličanina.”''</ref> * [[Feđa Štukan]], glumac<ref name=stukan1>[https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ Promocija knjige „Blank“ glumca Feđe Štukana u Zrenjaninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106064842/https://www.danas.rs/kultura/promocija-knjige-blank-glumca-fedje-stukana-u-zrenjaninu/ |date=2022-11-06 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''M. P.; 26.10.2022.''<br>''“Ja se i danas izjašnjavam kao Jugosloven, nemam problem da kažem da sam u Jugoslaviji naučio sve vrednosti kojima se vodim i danas, a na prvom mestu je ljudski kvalitet.”''</ref><ref name=stukan2>[http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom Feđa Štukan: Jugosloven sam i ponosim se svojom domovinom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130411160843/http://www.e-portal.ba/intervjui/7976-feda-stukan-jugosloven-sam-i-ponosim-se-svojom-domovinom |date=2013-04-11 }} e-portal.ba ''08.04.2013.''<br>''“Kad već ne mogu da se izjasnim kao stanovnik planete zemlje, shvatio sam da je moja nacionalnost Jugosloven, i nepada mi na pamet da se toga stidim i odričem.”''</ref><ref name=stukan3>[https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ Feđa Štukan: Iza podele i mržnje stoji religija i bogati se na našoj nesreći] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113015556/https://rs.n1info.com/kultura/intervju-fedja-stukan-novi-magazin/ |date=2022-11-13 }} N1 SRB. ''Novi magazin; 09.09.2022.''<br>''“U Jugoslaviji su me naučili da volim sve ljude podjednako zato sa izjašnjavam kao Jugosloven.”''</ref> * [[Jelena Tinska]], glumica<ref name=tinska>[https://twitter.com/JelenaTinska/status/1557072991657369600?cxt=HHwWgIC90dvo6psrAAAA (Twitter status:) ja sam rodjens u zemlji koje vise nema na mapi Ja sam Jugoslovenka i umrecu kao Jugoslovenka Ljupka oko pupka] JelenaTinska@Twitter. ''Jelena Tinska; 09.08.2022.''</ref> * [[Darko Trešnjak]], režiser<ref name=tresnjak1>[https://www.glasamerike.net/a/1936843.html Trešnjak: Bilo bi lepo režirati na Balkanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602043134/https://www.glasamerike.net/a/1936843.html |date=2023-06-02 }} Glas Amerike. ''Helena Đorđević; 14.06.2014.''<br>''“Mi smo se preselili ovde 1976. i to je još uvek bila Jugoslavija i tako uvek kada me ljudi pitaju uvek kažem da sam Jugosloven jer je to jedina stvar koju sam znao.”''</ref> * [[Sergej Trifunović]], glumac<ref name=strifunovic1>[https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw (Twitter komentar:) Ne. Jugosloven, Levičar, Glumac i Srbin. S nadom da ću postati čovek. Tim redom.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101234715/https://twitter.com/WhistlerDick/status/1203054199040294914?ref_src=twsrc%5Etfw |date=2022-11-01 }} WhistlerDick@Twitter. ''Sergej Trifunović; 06.12.2019.''</ref> * [[Renata Ulmanski]], glumica<ref name=ulmanski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 597.<br>''“Ulmanski Renata, glumica. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mlađa Veselinović]], glumac<ref name=veselinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 609.<br>''“Veselinović Mladen-Mlađa, glumac i prevodilac. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Volk]], pozorišni i filmski kritičar<ref name=volk1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 619.<br>''“Volk Petar, pozorišni i filmski kritičar, teoretičar i istoričar; profesor Fakulteta dramskih umetnosti, Bg. (za pr. Istorija filma); šef Katedre za teoriju i istoriju. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stjepan Zaninović]], reditelj<ref name=zaninovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 639.<br>''“Zaninović Stjepan, filmski reditelj i scenarista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stevo Žigon]], glumac<ref name=zigon1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 649.<br>''“Žigon Stevo, glumac i reditelj. […] P: Jugosloven; […].”''</ref><ref name=zigon2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 547.<br>''“Žigon Š. Stevo, glumac i reditelj; generalni sekretar Saveza udruženja dramskih umetnika Jugoslavije (r. 8. XII 1926, Ljubljana). Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Žmukić]], filmski producent, revolucionar<ref name=zmukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 656.<br>''“Žmukić Milan, predsednik Organizacionog odbora BITEF-a; preds. Organizacionog odbora Filmskog festivala u Herceg Novom. […] P: Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Afrić.jpg|Vjeko Afrić Datoteka:Неда Арнерић.jpeg|Neda Arnerić Datoteka:Ivan Bekjarev 2019.jpg|Ivan Bekjarev Datoteka:Adam i berberin prvi ljudi, Jakova Ignjatovića, SNP, 18.11.1969, Ivan Hajtl kao Maksa Svilokosić i Jelica Bjeli kao Fema.jpg|Jelica Bjeli Datoteka:Dragan Bjelogrlic (cropped).jpg|Dragan Bjelogrlić Datoteka:Tanja Bošković, 1975.jpg|Tanja Bošković Datoteka:Karlo Bulic.jpg|Karlo Bulić Datoteka:Бранко Цвејић.jpeg|Branko Cvejić Datoteka:Svetozar Cvetković crop.jpg|Svetozar Cvetković Datoteka:Borivoj Dovniković Bordo 2017.jpg|Borivoj Dovniković Datoteka:OIFF 2015-07-18 212827 - Srđan Dragojević.jpg|Srđan Dragojević Datoteka:Jasna Đuričić, glumica.jpg|Jasna Đuričić Datoteka:Predrag Ejdus 2021 stamp of Serbia.jpg|Predrag Ejdus Datoteka:Odissea Bekim Fehmiu.jpg|Bekim Fehmiu Datoteka:Greta, stranica 89, drama, Boris Isaković, foto M. Polzović.jpg|Boris Isaković Datoteka:Ita Rina v zrelih letih.jpg|Ita Rina Datoteka:Stefan Kapicic by Gage Skidmore.jpg|Stefan Kapičić Datoteka:Мима Караџић Стара Пазова.png|Mima Karadžić Datoteka:Mirjana Karanović Requiem for Mrs. J. Press Conference Berlinale 2017.jpg|Mirjana Karanović Datoteka:Milenko Maricic 1.jpg|Milenko Maričić Datoteka:Ognjenka Milićević, profesor i dekan FDU.tif|Ognjenka Milićević Datoteka:Ranko Munitic (1943-2009), 1989.jpg|Ranko Munitić Datoteka:Dino Mustafić (cropped).jpg|Dino Mustafić Datoteka:Inaugurazioa (8673787301) (cropped).jpg|Goran Paskaljević Datoteka:Borka Pavićević (34479274674).jpg|Borka Pavićević|Borka Pavićević Datoteka:Darko Peric BW.jpg|Darko Perić Datoteka:Radko Polič 2015.jpg|Radko Polič Datoteka:Portrait of Ljubiša Ristić.jpg|Ljubiša Ristić Datoteka:Egon Savin, foto B. Lučić.jpg|Egon Savin Datoteka:Žorž Skrigin (1943).jpg|Žorž Skrigin Datoteka:Rade Serbedzija 2016-mc.rs.jpg|Rade Šerbedžija Datoteka:Slavko Stimac polovinom 80-ih.jpg|Slavko Štimac Datoteka:Sergej Trifunović.png|Sergej Trifunović Datoteka:Renata Ulmanski, 2019.jpg|Renata Ulmanski Datoteka:Stevo Žigon 1969 1.jpg|Stevo Žigon </gallery> </center> == Fotografija == * [[Ivo Eterović]], fotograf<ref name=eterovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Eterović Ivo, fotograf; majstor fotografije FSJ i Hin EFIAP. […] P: Hrvat, Jugosloven.”''</ref> * [[Stevan Kragujević]], fotoreporter<ref name=kragujevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 251.<br>''“Kragujević Stevan, fotograf. […] P: Jugosloven srpske narodnosti, pravosl.”''</ref> * [[Rizo Šurla]], fotograf, partizan<ref name=surla1>[https://www.youtube.com/watch?v=CSM_Fpjh-dI Ljudi - Fotograf Rizo Širla (Ulcinj, 1971.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019223450/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=CSM_Fpjh-dI |date=2022-10-19 }} YouTube. ''Srđan Karanović; Jugoslavija 1972.''<br>''“I, da Vam kažem još: sad kad je bio popis stanovništva, pita što osjećam. Ja [se] osjećam kao Jugoslaven, drugo ništa, šta imam da... ostajem Jugoslaven.”''</ref><ref name=surla2>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html Ljudi - Fotograf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111100935/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/2700/rts-trezor/4883292/ljudi---fotograf.html |date=2023-01-11 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''10.08.2022''<br>''“Jugosloven po ubeđenju, ovaj navijač splitskog Hajduka u emisiji priča o svom životu u Ulcinju.”''</ref><ref name=surla3>[https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 Rizo Šurla, Afrojugoslaven iz Ulcinja: Naša zemlja je što se tiče ravnopravnosti vjerojatno jedinstvena u svijetu, a međusobna mržnja nedokučiva je glupost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111101941/https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/rizo-surla-afrojugoslaven-iz-ulcinja-nasa-zemlja-je-sto-se-tice-ravnopravnosti-vjerojatno-jedinstvena-u-svijetu-a-medusobna-mrznja-nedokuciva-je-glupost-1161912 |date=2023-01-11 }} [[Slobodna Dalmacija]]. ''PSD; 24.01.2022.''<br>''“Rizo Šurla ime je i prezime čovjeka koji se najpreciznije može staviti u grupu Afrojugoslavena, iako se on čitav život osjećao kao Jugoslaven, odnosno Crnogorac koji je rođen u Ulcinju i čitav život je proveo u tome primorskom gradu.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujević, portret, okt. 1976.jpg|Stevan Kragujević Datoteka:Rizo Šurla crop.jpg|Rizo Šurla </gallery> </center> == Književnost i pjesništvo== * [[Olja Alvir]], književnica<ref name=alvir1>[https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ Partizanski filmovi – poetika otpora i nade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126234518/https://dunav.at/partizanski-filmovi-poetika-otpora-i-nade/ |date=2022-11-26 }} Dunav.at ''23.10.2019.''<br>''“Jedna od studentica dobro posjećenih predavanja na Bečkom univerzitetu koju je takođe zainteresovala solidarnosti i zajedništvo protagonista partizanskog filma, jeste Olja Alvir. Mlada spisateljica koja u Beču živi od djetinjstva i čiji su roditelji izbjegli iz Bosne, samu sebe naziva Jugoslovenkom i time pokazuje simpatiju za zemlju čija je osnova bilo zajedništvo svih njenih naroda i narodnosti, a koja je, kako se tvrdilo, nastala u antifašističkoj borbi.”''</ref> * [[Ivo Andrić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 182.<br>''“Poznato mi je da je Marko Ristić javno istupio nakon popisa (u »Politici« 27. IV 1971.) i obrazložio zašto se deklarirao kao Jugoslaven, zbog čega misli da to nije nikakav unitarizam: jer se isto tako osjećao kad je istupao za rješenje hrvatskog pitanja u staroj Jugoslaviji. I Ivo Andrić se tada također upisao kao Jugoslaven. I Oskar Davičo.”''</ref><ref name=andric2>Tošović, Branko: Strane svijeta u Andrićevom životu i stvaralaštvu, u: Kuzmanović, Rajko (ur.): Andrić između Istoka i Zapada. Banja Luka 2022, str. 143.<br>''„Nemamo podataka o tome da li se Andrić konfesionalno izražavao drugačije nego što to nalazimo u njegovim školskim i studentskim dokumentima (kao katolik), ali imamo podataka da se nacionalno drugačije opredjeljuje – od 1951. pa do smrti kao Srbin (u ličnoj karti, vjenčanici, vojnoj knjižici...) i Jugosloven (u popisu stanovništva 1971).“''</ref> * [[Vladimir Arsenijević]], književnik<ref name=arsenijevic1>[http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 O pasošu i putovnici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011755/http://www.tportal.hr/komentari/komentatori/201171/O-pasosu-i-putovnici.html#CommentPaging,P:1 |date=2016-03-05 }} tportal.hr ''Vladimir Arsenijević; 26.06.2012.''<br>''“Vjerujem da je to razlog zbog kog mi je oduvijek bilo znatno lakše identificirati se kao Jugoslaven.”''</ref> * [[Anton Aškerc]], pesnik<ref name=askerc1>Aškerc, Anton: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-YNVE4FUC/ecf67f53-f5ca-416a-a350-bc79be7c6661/PDF Hrvaški »Salon«.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 2 (1899), str. 132.<br>''“Zakaj nismo vsaj vsi Jugoslovani edini v jeziku, v književnosti in umetnosti? Čemu se cepimo in slabimo sami? Čemu? . . .”''</ref> * [[Goran Babić]], književnik<ref name=babic1>[https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga Povratak otpisanoga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241119022141/https://www.portalnovosti.com/povratak-otpisanoga |date=2024-11-19 }} Portal Novosti. ''Marko Pogačar; 18.11.2024.''<br>''“Babić je, bez obzira na u mladosti kritičan stav prema elementima sistema, pa i efemerne rubno "proljećarske" devijacije, deklarirani Jugoslaven i komunist, viđen kao "zadrti šuvarovac" i partijski element koji se zacrtane politike, bez veće osjetljivosti za detalje, nije libio provoditi u praksi, te je oštar kritičar hrvatskog nacionalizma u najrazličitijim njegovim pojavnim oblicima.”''</ref><ref name=babic2>[https://www.laguna.rs/laguna-bukmarker-goran-babic-ne-verujem-u-sistem-u-kojem-fukara-moze-legalno-unos-21212.html Goran Babić: Ne verujem u sistem u kojem fukara može legalno da pogubi genija] Laguna. ''Branko Rosić; 10.06.2022.''<br>''Meni deluje da ste ostali zauvek Jugosloven iz Hrvatske? - "Pa ja i jesam (ili si tako samo umišljam) daleki nastavljač one hrvatske tradicije koja je u Beogradu vidjela Pijemont, kulu svjetilju južnoga slavenstva, svijetlu tačku na kraju hiljadugodišnjeg tunela kojoj su hrlili ne samo Juraj Križanić („Đuro“ u predratnom izdanju srpske akademije) i onaj Flacijus iz Lobina, koji je svoje protestantske knjige (vidjeti spise Franje Bučara) htio štampati i na ćirilici."''</ref><ref name=babic3>[https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ Veliki povratak i autobiografija Gorana Babića, divnog pjesnika i mračnog proroka koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117044942/https://www.telegram.hr/kultura/veliki-povratak-i-autobiografija-gorana-babica-divnog-pjesnika-koji-je-godinama-prije-rata-najavljivao-apokalipsu/ |date=2022-11-17 }} telegram.hr ''Dragan Markovina; 06.06.2022.''<br>''“Goran Babić je čovjek o kojem se u Hrvatskoj temeljito šutjelo godinama. Književnik, ljevičar, pripadnik Šuvarove lijeve frakcije u SKH, divan pjesnik i mračni prorok koji je godinama prije rata najavljivao apokalipsu, glavni urednik umnogome ozloglašenog Oka, Mostarac zavičajem iz Opuzena i doline Neretve, školski drug Slobodana Praljka i uvjereni Jugoslaven, na kraju je početkom 1991. otišao iz Zagreba u Beograd, da se nikad ne vrati.”''</ref><ref name=babic4>[https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika Otvoreno djelo velikog pjesnika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926034603/https://www.vijesti.me/kultura/674792/otvoreno-djelo-velikog-pjesnika |date=2023-09-26 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Kultura Vijesti; 23.09.2023.''<br>''“Veliki Jugosloven i antinacionalista početkom ratnih sukoba 1991. napušta Hrvatsku i dolazi u Beograd.”''</ref> * [[Vladislav Bajac]], književnik<ref name=bajac1>[https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac Bajac: Sumnja je moje prirodno stanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208072328/https://kaleidoskop-media.com/knji%C5%BEevnost/Vladislav-Bajac |date=2023-02-08 }} Kaleidoskop. ''Jelena Pavlović; 16.03.2017.''<br>''“Nisam nikakav jugonostalgičar niti nostalgičar, ali jesam Jugosloven.”''</ref> * [[Zorica Bajin-Đukanović]], pjesnikinja<ref name=bajindjukanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 30.<br>''“Bajin-Đukanović Zorica, književnik i fotograf; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Benkova]], književnica<ref name=benkova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 40.<br>''“Benkova Vjera, pisac i književni prevodilac; novinar, saradnik Slovačke redakcije Radio N. Sada (od '80). […] P: Slovakinja jugosl. porekla..”''</ref> * [[Oto Bihalji Merin]], književnik, istoričar umetnosti<ref name=bihalji1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 41.<br>''“Bihalji D. Oto, književnik, istoričar umetnosti (r. 3. I. 1904, Zemun). Jugosloven.”''</ref> * [[Laslo Blašković]], književnik<ref name=blaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 48.<br>''“Blašković Laslo, književnik; sekretar Društva književnika Vojvodine. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milenko Bodirogić]], književnik i izdavač<ref name=bodirogic1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha Bodirogić: Zemlje nastale raspadom Jugoslavije prepune su mržnje i straha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212201/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/4/18/bodirogic-zemlje-nastale-raspadom-jugoslavije-prepune-su-mrznje-i-straha |date=2022-10-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 18.04.2020.''<br>''“Ja sam jednostavno Jugosloven i to je tako, niko ne može iz svoje kože.”''</ref><ref name=bodirogic2>[https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ Sanjali najbolji, rasturili najgori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020212819/https://www.vreme.com/vreme/sanjali-najbolji-rasturili-najgori/ |date=2022-10-20 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Nedim Sejdinović; broj 1590, 24.06.2021.''<br>''“Ono za čime žalim jesu procesi i principi na kojima je nastajala ta zemlja, a oni su bili beskompromisno emancipatorski i prvi put su nam se dogodili na ovim prostorima. U tom smislu ja sam naprosto Jugosloven bez Jugoslavije”, kaže Bodirogić.''</ref> * [[Milena Bogavac]], književnica, dramaturškinja<ref name=bogavac1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ Kolumne Milene Bogavac – od 6. decembra svakog ponedeljka u Danasu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120210820/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/kolumne-milene-bogavac-od-6-decembra-svakog-ponedeljka-u-danasu/ |date=2023-01-20 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Danas Online; 05.12.2021.''<br>''“Deklariše se kao feministikinja, antifašistkinja, Jugoslovenka i borkinja za ljudska prava.”''</ref> * [[Nevena Bojičić]], književna kritičarka<ref name=bojicic1>[https://twitter.com/nevenawednesday/status/1122651234312310785 (Twitter status:) JA SAM : ⚪ straight ⚪ gay ⚪ bisexual 🔘 Jugoslovenka] NevenaWednesday@Twitter. ''Nevena Bojičić; 29.04.2019.''</ref> * [[Dušan Cicvara]], književnik i filmski kritičar<ref name=cicvara1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 70.<br>''“Cicvara Dušan, novinar i književnik. […] P: Jugosloven srpskog porekla, […].”''</ref><ref name=cicvara2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 65.<br>''“Cicvara R. Dušan, novinar i književnik (r. 30. I 1964). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Milan Ćurčin]], pjesnik<ref name=curcin1>[https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ Ćurčin – književnik i urednik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230816000403/https://lobisti.rs/2023/08/04/curcin-knjizevnik-i-urednik/ |date=2023-08-16 }} Lobisti.rs. ''Miodrag Skundric; 04.08.2023.''<br>''“Znameniti Pančevac, patriota, doktor nauka, liberal, pesnik, diplomata, novinar, Jugosloven.”''</ref> * [[Oskar Davičo]], književnik i pesnik<ref name=ristic-andric-davico/><ref name=davico>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu Spomen ploča Oskaru Daviču] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117034357/https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:375302-Spomen-ploca-Oskaru-Davicu |date=2022-11-17 }} [[Večernje novosti]]. ''V. N.; 12.04.2012.''<br>''“Ne napuštajući nikad i ni na koji način svoju pripadnost Srbiji, njenom narodu i njenoj literaturi, o čemu ponajbolje svedoči njegova veličanstvena „Srbija“, on je istovremeno bio gorljivi Jugosloven, internacionalista, koji nije podnosio niti jedan od naših brojnih minijaturnih i nepodnošljivih nacionalizama - istakao je Goran Babić.”''</ref> * [[Ivan Ergić]], pjesnik, ranije nogometaš<ref name=ergic1>[http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html Ergić kod Stankovića - glas razuma usred euforije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024062841/http://www.tportal.hr/showtime/tv/338368/Ergic-kod-Stankovica-glas-razuma-usred-euforije.html |date=2015-10-24 }} tportal.hr ''Zrinka Pavlić; 15.06.2014.''<br>''“Em se drznuo kritizirati nogomet u ovo doba koje mnogi doživljavaju kao doba obavezne nacionalne konsolidacije (koja je također predmet Ergićeve kritike), em je s priličnim negodovanjem govorio o uplitanju nacionalizma i religije u sport, em je bez imalo ustezanja izjavio da se izjašnjava kao Jugoslaven.”''</ref><ref name=ergic2>[https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true Ivan Ergić: Katastrofalno je što su nogometaši uzor mladima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110014230/https://www.novilist.hr/ostalo/kultura/ivan-ergic-katastrofalno-je-sto-su-nogometasi-uzor-mladima/?meta_refresh=true |date=2023-01-10 }} [[Novi list]]. ''Ladislav Tomičić; 18.08.2013.''<br>''“Ja jesam Srbin, ali u kulturalnom smislu uvijek ću biti Jugosloven, kao što danas netko drugi pored pripadnosti svojoj naciji takođe može biti europejac ili nešto treće.”''</ref><ref name=ergic3>[https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ Ivan Ergić, poslednji koji je ugasio svetlo i otpevao “Hej Sloveni”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110015732/https://www.reprezentacija.rs/ivan-ergic-poslednji-koji-je-ugasio-svetlo-i-otpevao-hej-sloveni/ |date=2023-01-10 }} reprezentacija.rs ''Admin; 18.05.2019.''<br>''“Ja sam po tom pitanju uvek bio ležeran, nisam se smatrao ništa manjim Srbinom ako sam istovremeno i Jugosloven.”''</ref><ref name=ergic4>[https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ Ivan Ergić, Zanimanje – tragalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922024213/https://winestyle.rs/2019/ivan-ergic/ |date=2023-09-22 }} WineStyle. ''Tamara Marković; 03.11.2019.''<br>''“Kada sam u Švajcarskoj osećam se daleko više kao Jugosloven ili Srbin. A kada sam ovde, nemam takav doživljaj. Recimo da mi se taj osećaj pojača kada sam u nekoj drugoj sredini. Za mene je identitet stvar kulturnog, a ne etničkog konteksta.”''</ref> * [[Zdenka Feđver]], književnica<ref name=fedjver1>[https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka Jugoslovenka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221029220240/https://www.xxzmagazin.com/jugoslovenka |date=2022-10-29 }} XXZ magazin. ''Zdenka Feđver; 25.01.2021.''<br>''Nacionalnost, Jugoslovenka? - “Da.”''</ref> * [[Frida Filipović]], književnik<ref name=filipovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 136.<br>''“Filipović Frida, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref><ref name=filipovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 129.<br>''“Filipović F. Frida, književnik i prevodilac (r. 3. II 1913, Sarajevo). Jugoslovenka jevrejskog porekla, […].”''</ref> * [[Hristo Georgijevski]], književnik<ref name=georgijevski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 144-145.<br>''“Georgijevski Hristo, redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (za pr. Makedonska književnost i Književnost za decu). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Goldsworthy]], književnica<ref name=goldsvorti1>[https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ Bilo jednom u Londonu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101185457/https://elevate.airserbia.com/Elevate_okt2019/36/?fbclid=IwAR3V0m_NfYZE1g3b5Xc7OSc-eSpHEkzpqBcHmKX4uQzIpzNPxICTw3MGyoQ |date=2022-11-01 }} Elevate. ''str. 36/37, oktobar 2019.''<br>''“Panelisti su se takođe dotakli različitih slojeva identiteta, pa je tako književnica Goldsvorti za sebe rekla da je i Srpkinja i Jugoslovenka, kao i Britanka.”''</ref><ref name=goldsvorti2>[https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london Once upon a time in London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330090505/https://www.anarussellomaljev.com/post/once-upon-a-time-in-london |date=2023-03-30 }} (na engleskom) anarussellomaljev.com ''Ana Russell-Omaljev, 12.10.2020.''<br>''“The panellists also touched on different layers of identity, with writer Goldsworthy saying that she is both Serbian and Yugoslav, as well as British.”''</ref> * [[Mustafa Karahasan]], književnik<ref name=karahasan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 305.<br>''“Karahasan Mustafa, novinar i književnik, član Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1920 u Skoplju, Jugosloven (pripadnik turske manjine).”''</ref> * [[Danilo Kiš]], književnik<ref name=kis1>Popov, Jovan: [https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf Jež i jorgovan. Skica za uporedni portret Aleksandra Tišme i Danila Kiša] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202074425/https://polja.rs/wp-content/uploads/2016/01/selection11-26.pdf |date=2023-02-02 }}, u: Polja, br. 416 (2001), str. 67.<br>''“Deceniju i po kasnije, u poslednjoj godini svog života, i jednoj od poslednjih njegove zemlje, on objašnjava zašto se ne izjašnjava kao srpski pisac: »u inostranstvu jedva i to znaju šta je Jugosloven, a kamoli Srbin«. Izgovor je lakonski, a i vreme koje sledi veoma brzo će ga demantovati – Evropa će se naprasno zainteresovati za Srbe, na žalost ne na način na koji bismo voleli. Malo dalje, međutim, Kiš precizira da je nacionalnost Jugosloven »jedina tačna oznaka onoga što jesam«.”''</ref> * [[Božo Koprivica]], književnik<ref name=koprivica1>[https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ U fudbalu nema nacionalizma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205195241/https://www.monitor.co.me/u-fudbalu-nema-nacionalizma/ |date=2023-02-05 }} Monitor. ''Nastasja Radović; 16.07.2010.''<br>''Vi ste Jugosloven? - “Bio i ostao.”''</ref><ref name=koprivica2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml Ratni i antiratni profiteri kao savest naroda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013000115/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/16/srpski/I01061501.shtml |date=2012-10-13 }} [[Glas javnosti]]. ''Radmila Radosavljević; 15.06.2001.''<br>''Još se izjašnjavate kao Jugosloven iz države koja više ne postoji? - “Da. Jer, sve jeste i sve postoji, ako voliš.”''</ref> * [[Miroslav Krleža]], književnik i enciklopedista<ref name=krleza1>Cvitković, Ivan: Krleža, Hrvati i Srbi. Sarajevo 1991, str. 7.<br>''Bio sam dobar Jugoslaven i danas sam to, isticao je 1976. godine.''</ref><ref name=krleza2>Matvejević, Predrag: Granice i sudbine. O jugoslavenstvu prije i poslije Jugoslavije. Zagreb 2015, str. 267.<br>''“Često to meni negiraju, a ja sam Jugoslaven ali ne iz perspektive Aleksandra Karađorđevića ni Pere Živkovića.“''</ref> * [[Zofka Kveder]], književnica<ref name=kveder1>Свирчев, Жарка: [https://journal.knjizenstvo.rs/index.php/knjizenstvo/article/view/271/267 Југославенска жена – форум модерне списатељице], у: Књиженство, год. 5 br. 5 (2015).<br>''“Словенке ме неће више, Хрватице ме не признају још за „своју“, Српкиње такође не. Истина је, да то понекад боли, али ми такође даје снагу да останем што сам: Југославенка.”''</ref> * [[Jožef Levičnik]], književnik, glazbenik<ref name=levicnik1>Levičnik, Jos.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kteri narod je najbolj izobražen v Evropi?], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 49 (08.12.1858), str. 390.<br>''“Mi Jugoslaveni („divji narod“, se vé da!) navadno čakamo, da nas smert sama pokosi.”''</ref> * [[Milenko Maticki]], književnik, novinar<ref name=maticki1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 313.<br>''“Maticki Milenko, književnik; urednik "Politikinog" podlistka "Politika za decu". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Predrag Matvejević]], književnik<ref name=matvejevic1>Majdzik Papić, Katarzyna: [https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Zwischen den Welten. Postjugoslawische Literatur im Spannungsfeld der Übersetzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230106054123/https://books.google.de/books?id=c5udEAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Narrative+des+Wandels:+Transformationsprozesse&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=2023-01-06 }}, u: Dampc-Jarosz, Renata/Kałuża, Anna (ur.): Narrative des Wandels. Transformationsprozesse nach 1989 in den mittel- und osteuropäischen Literaturen. 2022, str. 297 nap. 54. (na nemačkom) <br>''Der Interpretationskontext für Matvejevićs Texte ist in erster Linie der Mittelmeerraum (obwohl der Autor sich selbst als Jugoslawe bezeichnete und notabene in der multiethnischen Stadt Mostar geboren wurde): „Der Horizont der Existenz ist die Identität, die sich aus der Zugehörigkeit zu einer bestimmten Kultur ergibt, die für Matvejević die mediterrane Zivilisation ist.“''</ref><ref name=matvejevic2>[https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ Kome je pukla ‘Žica’?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107094902/https://ravnododna.com/kome-je-pukla-zica/ |date=2023-01-07 }} Ravno do dna. ''Jelena Svilar; 08.01.2012.''<br>''“Neobično je, nakon tolikih godina terora raznih promotera vlastitih ega koji navodno djeluju u nacionalnom interesu, u eteru javne televizije čuti intervju s čovjekom zbog kojeg ćete konačno doživjeti stanoviti ushit što pripadate istom narodu, iako je upravo nacionalni identitet ono što Matvejević, kao deklarirani Jugoslaven, nikada nije osjećao imanentnim sebi samom.”''</ref><ref name=matvejevic3>[https://www.portalnovosti.com/borac-protiv-politika-gluposti Borac protiv politika gluposti] Portal Novosti. ''N.J.; 16.02.2017.''<br>''“Predrag Matvejević je bio Jugoslaven, ali nije bio protiv nacionalnih identiteta jer je pomagao i hrvatske disidente, rečeno je na tribini ‘Ostavština Predraga Matvejevića’, održanoj 14. februara u prostorijama ‘Privrednika’ u Zagrebu.”''</ref><ref name=matvejevic4>[https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ Pisac i kritičar Božo Koprivica o mediteranstvu i jugoslovenstvu književnog velikana: Predragu Matvejeviću se njegov rodni grad Mostar odužio varvarskim činom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108022018/https://www.danas.rs/kultura/pisac-i-kriticar-bozo-koprivica-o-mediteranstvu-i-jugoslovenstvu-knjizevnog-velikana-predragu-matvejevicu-se-njegov-rodni-grad-mostar-oduzio-varvarskim-cinom/ |date=2023-01-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Radmila Radosavljević; 06.07.2022.''<br>''“Matvejević je bio Jugosloven, njegovo jugoslovenstvo počelo je kada je sa trinaest godina pristupio partizanima. […] On nije prestao da bude Jugosloven ni u najtežim trenucima, kada je HDZ preuzeo vlast u Hrvatskoj i kada je bio progonjen. […] Verujem, nažalost, da bi se nekome ko je ostao Jugosloven kao Matvejević desila ista moralna pizdarija, rušenje rodne kuće, i da je ta kuća bila u Beogradu ili bilo gde drugde na ovom prostoru.”''</ref> * [[Antun Mihanović]], književnik, pravnik, diplomata<ref name=mihanovic1>Шишић, Фердо: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/1937-Jugoslovenska-Misao.pdf Југословенска мисао. Историја идеје југословенског народног уједињења и ослобођења од 1790-1918.] Београд 1937, стр. 79.<br>''“Поносим се и тиме, што сам дошао и к Вашој Пресвијетлости, као к једином кнезу (владаоцу) нашега илирског народа.”</ref> * [[Milan Milišić]], pesnik<ref name=milisic1>Kazalište Marin Držić: [https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf Kad je Bog stvarao Dubrovnik.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004165511/https://kmd.hr/wp-content/uploads/2020/02/2015_Kad-je-Bog-stvarao-stvarao-Dubrovnik.pdf |date=2023-10-04 }} Dubrovnik 2015, str. 22.<br>''“Paradoksalno je da je Milan Milišić koji se osjećao i izjašnjavao kao Jugoslaven, ubijen projektilom Jugoslavenske narodne armije.”''</ref><ref name=milisic2>[http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ Beatnici su danas aktualniji nego ikad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020073058/http://www.novossti.com/2012/05/beatnici-su-danas-aktualniji-nego-ikad/ |date=2013-10-20 }} Novosti. ''Rade Dragojević; broj 648, 19.05.2012., broj 648''<br>''“Baš kao i Danilo Kiš ili Predrag Matvejević, i Milan Milišić bio je kozmopolita i uvjereni Jugoslaven, ali i Dubrovčanin.”''</ref><ref name=milisic3>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 04.10.2010.''</ref> * [[Pero Mužijević]], književni kritičar, univerzitetski profesor<ref name=muzijevic1>[http://www.republika.co.rs/322-323/34.html In memoriam Pero Mužijević (1934-2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107102741/http://www.republika.co.rs/322-323/34.html |date=2023-01-07 }} Republika. ''Nastasja Radović, Nebojša Popov; broj 322-323, 01-31.12.2003.''<br>''“Pero Mužijević je bio autentičan Jugosloven, vezan za Bosnu, rođenjem i uspomenama, Beograđanin, bez kojeg se ne može zamisliti priča o našoj književnoj boemiji, nenadmašan kozer, humanista po načinu života a ne parolama, intelektualac, pre svega po osećaju sveta...”.''</ref> * [[Vladimir Nazor]], pjesnik, književnik<ref name=nazor1>Roksandić, Drago: [http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf Prvi kongres kulturnih radnika Hrvatske (Topusko, 25.–27. lipnja 1944.): iskustvo i aproprijacije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153912/http://ckhis.ffzg.unizg.hr/files/file/pdf/Desnicini-susreti/DS-2011-pdf/DS-2011-07-Roksandic.pdf |date=2024-12-25 }}, u: Roksandić, Drago/Cvijović Javorina, Ivana (ur.): Intelektualci i rat 1939.–1947. Zbornik radova s međunarodnog skupa Desničini susreti 2011. Zagreb 2012, str. 106.<br>''Nazorov je samostalni poziv bio akt svojevrsne autentične kulturne revolucije. […] On je postavio i ključno pitanje, kao Hrvat i Jugoslaven: “Kako ćemo najuspješnije postići da u našoj federativnoj državi – ne dirajući u značajne osobine pojedinih naroda, koji je grade – gajimo kulturu što više zajedničkog (Nazorov kurziv – D.R.) duha i ideala?”''</ref> * [[Elvedin Nezirović]], književnik<ref name=nezirovic1>[https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu Ovdje je kultura izgubila svoju prosvjetiteljsku ulogu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221021193823/https://www.vijesti.me/kultura/389826/ovdje-je-kultura-izgubila-svoju-prosvjetiteljsku-ulogu |date=2022-10-21 }} [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vujica Ognjenović; 15.06.2019.''<br>''“U tom smislu, ja sam bio i ostao Jugosloven i kao takav duboko sam razočaran stvarnošću u kojoj živim.”''</ref> * [[Andrej Nikolaidis]], književnik i publicist<ref name=nikolaidis>[https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi Andrej Nikolaidis: Jugosloven sam po nadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009020636/https://www.portalnovosti.com/andrej-nikolaidis-jugosloven-sam-po-nadi |date=2022-10-09 }} Portal Novosti. ''Davor Konjikušić; 17.01.2017.''<br>''Možemo li reći da ste vi zapravo Jugoslaven? - “Ja to nedvojbeno jesam. I po rođenju i po kulturi. I najvažnije: po nadi.”''</ref> * [[Grozdana Olujić]], književnica<ref name=olujic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 389-390.<br>''“Olujić Grozdana, književnik, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Muharem Omerović]], pjesnik<ref name=omerovic1>[https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli Narodu nije ništa, a sve ga boli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031233016/https://www.xxzmagazin.com/narodu-nije-nista-a-sve-ga-boli |date=2022-10-31 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 28.06.2021.''<br>''“Muharem Omerović se u popisu stanovništva uvijek izjašnjavao kao Musliman govoreći da se on osjeća i kao Jugosloven i da će jednog dana narodi Jugoslavije "ako ne budu imali dovoljno zlata praviti Tita i od blata"!”''</ref> * [[Eliezer Papo]], književnik i rabin<ref name=papo1>[https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ Eliezer Papo: Naravno da sam jugonostalgičan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230615235228/https://javniservis.net/mediji/dnevnici-nedeljnici-mesecnici/novi-magazin/eliezer-papo-naravno-da-sam-jugonostalgican/ |date=2023-06-15 }} Javni servis. ''Anđelka Cvijić; 16.09.2022.''<br>''Kažete da ste Sarajlija, Bosanac i Jugosloven. Šta vam je to značilo pre rata, šta znači sada kad Jugoslavije nema? - “Prije rata su sva ta tri pridjeva upućivala na jednu te istu puku realnost, jer tad nisam bio samo IZ Sarajeva/Bosne i Hercegovine/Jugoslavije, nego i U Sarajevu/Bosni i Hercegovini/Jugoslaviji. Danas sva tri označavaju prvenstveno kulturu, mentalitet, pogled na svijet.”''</ref> * [[Siniša Pavić]], scenarista<ref name=pavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 403.<br>''“Pavić Siniša, književnik i scenarista; sudija Okružnog suda u Beogradu (od '66). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pavic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 346.<br>''“Pavić A. Siniša, književnik; sudija Okružnog suda u Beogradu (r. 22. I 1933, Sinj). Jugosloven.”''</ref> * [[Muharem Pervić]], književni kritičar<ref name=pervic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 417.<br>''“Pervić Muharem, književnik; književni i pozorišni kritičar. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Janko Pukmeister]], pjesnik, književnik<ref name=pukmeister1>Vijanski, Janko [Janko Pukmeister (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaccENhzGg35hRmnb9yFo3SLREBOBqOomsOTGd645l8gUHnwOowaq-Bz9wNiHxHS97720IL1fz_RBRRGlidt4kQeciu7Ox_VSt5uCk5NEhZPhSdtwRX9rMRh92WXgmvc266InpUgvRlGZkSJjLEXCT1MwD0Hym5GEzeuh_aocsT2TydcsZPS0_jHqVOvQaSOTVbdzP7hgANACT37qAJt7N_hgIBYUj9n73fPNaM7G-P_vnRTOFjH0PwYPJ0-VWt4UO6Cj_OvSrlsufnHK5C4cBe3R-jcqzr9mYBwGvJ2rNW1zHbFTKY Kako Slovenci kruh čislajo], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XVI. list 9 (03.03.1858), str. 67.<br>''“Tudi pri nas Jugoslovanih je ta običaj navaden.”''</ref> * [[Dušan Radović]], književnik<ref name=radovic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ Lični stav Dušana Petričića: Duško Radović je prezirao kalkulantski patriotizam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107111056/https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/licni-stav-dusana-petricica-dusko-radovic-je-prezirao-kalkulantski-patriotizam/ |date=2023-01-07 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dušan Petričić; 12.12.2022.''<br>''“Mnogi imaju dilemu, na kojoj strani bi Duško Radović danas bio u ovoj našoj podeljenoj, razorenoj i moralno posrnuloj državi. Znam da je Duško bio iskreni Jugosloven, znam da je bio ateista, znam da je iz dubine duše prezirao lažni i kalkulantski patriotizam i znam za njegov otvoreni i duboki animozitet prema onoj raščupanoj, bradatoj i primitivnoj četničkoj Srbiji.”''</ref> * [[Vujica Rešin Tucić]], književnik<ref name=resintucic1>Milenković, Nebojša: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Vujica Rešin Tucić. Tradicija avangarde.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240425054218/https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf |date=2024-04-25 }} Novi Sad 2011, str. 64.<br>''“Uprkos brojnim razočarenjima, Rešin Tucić se čitavog života izjašnjavao kao Jugosloven i kao komunista – kao takav, čak i nakon ratnih devedesetih, u svim centrima bivše nam države bio je rado viđen gost.”''</ref><ref name=resintucic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 480.<br>''“Rešin Tucić Vujica, književnik; dramaturg u Radio N. Sadu (od '75). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Marko Ristić]], književnik i diplomata<ref name=ristic-andric-davico/> * [[Izet Sarajlić]], književnik, pjesnik<ref name=sarajlic1>[https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic Moram natrag u Sarajevo - ja sam Sarajlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114021846/https://www.xxzmagazin.com/moram-natrag-u-sarajevo-ja-sam-sarajlic |date=2023-11-14 }} XXZ magazin. ''Savo Petrović; 15.03.2019.''<br>''I jednom će negdje kazati: “Ja sam po nacionalnosti Sarajlija i Jugosloven”.''</ref> * [[Bekim Sejranović]], književnik<ref name=sejranovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ Balkan i književnost: Bekim Sejranović, „stranac u Sloveniji, u Hrvatskoj, u Bosni i bilo gde drugo na svetu“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004011248/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/balkan-i-knjizevnost-bekim-sejranovic-stranac-u-sloveniji-u-hrvatskoj-u-bosni-i-bilo-gde-drugo-na-svetu/ |date=2023-10-04 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.05.2022.''<br>''Njegov odnos prema Bosni teško je opisati, kaže profesor Svan Monsland. „Bio je Bosanac, Hrvat, Jugosloven, Skandinavac, ali se najslobodnije osećao u Rijeci“, dodaje ovaj profesor.''</ref> * [[Dejan Tiago Stanković]], književnik i prevodilac<ref name=tiagostankovic1>[https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ Dejan Tiago Stanković: Književna ‘kometa’ i uvek odani, nasmejani prijatelj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231221742/https://www.danas.rs/bbc-news-serbian/dejan-tiago-stankovic-knjizevna-kometa-i-uvek-odani-nasmejani-prijatelj/ |date=2022-12-31 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''BBC News na srpskom; 21.12.2022.''<br>''“Tiago Stanković je bio i jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i deklarisao se kao Jugosloven.”''</ref><ref name=tiagostankovic2>[https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota Dejan Tiago Stanković: Oličenje radosti života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226001023/https://www.nin.rs/kultura/vesti/64461/dejan-tiago-stankovic-olicenje-radosti-zivota |date=2024-12-26 }} [[NIN]]. ''Aleksa Anđelić; 21.12.2024.''<br>''“Bio je jedan od potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku i izjašnjavao se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Vlada Stojiljković]], književnik<ref name=stojiljkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 541.<br>''“Stojiljković Vlada, književnik i književni prevodilac; novinar u Radio Beogradu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Darko Suvin]], teoretičar, povjesničar i kritičar književnosti i kulture<ref name=suvin1>[https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ Darko Suvin: „Svaki malo bistriji ekonomist danas bi mogao ustanoviti da se u prvih 30 godina SFRJ živjelo materijalno bolje nego danas“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227214155/https://www.masina.rs/darko-suvin-svaki-malo-bistriji-ekonomist-danas-bi-mogao-ustanoviti-da-se-u-prvih-30-godina-sfrj-zivjelo-materijalno-bolje-nego-danas/ |date=2023-02-27 }} Mašina. ''Mašina; 27.02.2023.''<br>''Prvo, o nacionalizmu. Dijelim stav Alekse Đilasa u intervjuu 2009, koji je na pitanje „Izjašnjavali ste se kao Jugosloven?“ odgovorio: „To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin…. Jugoslavija nije bila veštačka tvorevina i za mene je njen dugi, krvavi raspad, koji se možda još nije završio, upravo dokaz da je ona bila jedino demokratsko rešenje za jugoslovensko nacionalno pitanje.“''</ref> * [[August Šenoa]], književnik<ref name=senoa1>Janjetović, Zoran: [https://hrcak.srce.hr/file/74496 Prilozi o hrvatskoj kulturi na stranicama ''Politikinog zabavnika'' u razdoblju socijalističke Jugoslavije]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Historijski zbornik, god. 61 br. 2 (2008), str. 382.<br>''“Osim što je bio jedan od najvećih hrvatskih književnika, Šenoa je bio i dobar Jugoslaven, što ga je također činilo poželjnim, čak i u vrijeme kad je Jugoslavija prestala postojati.”''</ref><ref name=senoa2>Barac, Antun: August Šenoa. Studija. Zagreb 1926, str. 82.<br>''“[…]: po svome je shvatanju Jugoslaven, ali područje svog rada ograničuje na hrvatstvo, boreći se u njemu za misao kulturnog pridizanja, dižući mu svijest i ponos.”''</ref> * [[Ivana Šćepanović]], književni prevodilac<ref name=scepanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 553.<br>''“Šćepanović Ivana, književni prevodilac; zamenik gl. urednika časopisa za flamansku i holandsku književnost "Erazmo"; urednik IP "Prometej", N. Sad. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Zvonimir Šubić]], književnik<ref name=subic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 710.<br>''“Šubić Zvonimir, književnik, r. 1902 u Srebrenici, Jugosloven.”''</ref> * [[Gvido Tartalja]], književnik<ref name=tartalja1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 719.<br>''“Tartalja Gvido, književnik, urednik Izdavačkog preduzeća »Prosveta«, r. 1899 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Tišma]], književnik<ref name=stisma1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet Slobodan Tišma: Vojvodina je izgubila identitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320181732/https://balkans.aljazeera.net/teme/2020/6/1/slobodan-tisma-vojvodina-je-izgubila-identitet |date=2023-03-20 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Nedim Sejdinović; 01.06.2020.''<br>''“Bio sam Jugosloven i to sam i ostao.”''</ref><ref name=stisma2>[https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ Svako vreme ima svoju estetiku i svoj moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201055415/https://cordmagazine.com/sr/zivotna-prica/svako-vreme-ima-svoju-estetiku-i-svoj-moral/ |date=2022-12-01 }} CorD magazin. ''Zorica Todorović Mirković; 01.10.2021.''<br>''“Novosadjanin od glave do pete, a izjašnjava se kao Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Todorović]], književnik, novinar<ref name=dtodorovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 578-579.<br>''“Todorović Dragan, novinar i rok kritičar, radio i TV voditelj. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Lovro Toman]], pjesnik, političar<ref name=toman1>Matica slovenska v Ljubljani: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qacb9UCdkm5brjJ1gUzqcY37J5v9Gvgg-yzkIw0eRpu54k0nI7epR_1opdVzuMQvz4gs233-y2qf1En2JRr4z8nh1KnoDPg2c96a7cAe-DayW2y6sDhqUIUXu6rxYqJA2CCAVrFP59wL4igcVfkDX0XMKJawHWzrHPJqs-ANDz5M8dZ4PmgV9Ut5o70IWDOHuw55CPueza9qmDl0Fd-xHIl_kV-Gd0O_19tkVeel9IWENCxllFHmpZPqqPMyyo6MF7Vw3fMa Dr. Lovro Toman.] Ljubljana 1876, str. 58.<br>''“Ako pa hoče nas še v eno mer na sumu imeti, naj pomisli, da se Jugoslovani tolažimo z zvesto svojo zavestjo in z zgodovino, da so prešla ministerstva: Kavničevo, Meternihovo in Bahovo, – Jugoslovani pa so vendar ostali in da bodo tudi še pretrpeli ministerstvo Schmerlingovo.”''</ref> * [[Marko Tomaš]], pjesnik<ref name=mtomas1>[https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo Tomaš: Bosanstvo se negira jer podsjeća na jugoslovenstvo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221019030251/https://balkans.aljazeera.net/teme/2017/9/23/tomas-bosanstvo-se-negira-jer-podsjeca-na-jugoslovenstvo |date=2022-10-19 }} [[Al Jazeera Balkans]]. ''Jasmin Agić; 23.09.2017.''<br>''“Gledaj, ja sam Jugosloven, i tako sam se izjašnjavao dok se to moglo, a sada sam ostali i nepriznat ukoliko se tako izjašnjavam.”''</ref><ref name=mtomas2>[https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ Marko Tomaš i Đorđe Gregović gosti književnog programa Dublin Pub-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230226015246/https://primorski.me/info/marko-tomas-i-djordje-gregovic-gosti-knjizevnog-programa-dublin-pub-a/ |date=2023-02-26 }} Primorski Portal. ''Primorski Portal; 20.02.2023.''<br>''“Marko Tomaš je pjesnik, boem, meštar od riječi, Jugosloven.”''</ref> * [[Mato Topalović]], pjesnik, sveštenik<ref name=topalovic1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/topalovic-mato Topalović, Mato] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Ilirskomu pokretu pridružio se domoljubnim i prigodničarskim pjesmama tiskanima u Danici od 1835 (skupljenima u knjizi Odziv rodoljubivog serca, 1842), pod imenima Ilir iz Slavonije i Rodoljub Zdenčanin, te člancima u Narodnim novinama; njegova pjesma Silni hrabri graničari pjevala se kao graničarska himna.”''</ref> * [[Juraj Tordinac]], pesnik<ref name=tordinac1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/tordinac-juraj Tordinac, Juraj] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Kao zagovornik narodnoga preporoda, pod pseudonimom Ilir iz Slavonije, surađivao je u Danici (1835–42), u kojoj je, pišući stihom narodne pjesme, objavljivao domoljubnu (Slavonija sestram, 1835; Moja domovina, 1838; Rodu na poštenje, 1838) i refleksivnu poeziju (Moje pjesni, 1840; Sreća pjesnička, 1840).”''</ref><ref name=tordinac2>Horvat, Rudolf: Slike iz hrvatske povjesti. Zagreb 1910, str. 132.<br>''“Kao »Ilir iz Slavonije« počeo je Tordinac već god. 1835. pisati pjesme za Gajevu »Danicu«.”''</ref> * [[Janez Trdina]], književnik<ref name=trdina1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 302.<br>''“Slovenac Janez Trdina, osvedočeni Jugosloven profesor srpskohrvatskog jezika i književnosti na rečkoj gimnaziji dao je u VIII razredu 1864-1865 pismeni zadatak »Hrvati i Srbi, ljubite se«.”''</ref> * [[Marko Vešović (književnik)|Marko Vešović]], književnik<ref name=mvesovic1>[http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 S. Kordić: Zašto ovdje nema prijevoda ako govorimo četiri jezika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305071039/http://www.vecernji.hr/knjige/snjezana-kordic-zasto-ovdje-nema-prijevoda-ako-govorimo-cetiri-jezika-902954 |date=2016-03-05 }} [[Večernji list]]. ''Denis Derk; 15.11.2013.''<br>''“Na posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini odgovorio sam da sam Jugoslaven, da mi je materinji jezik srpsko-hrvatski te da sam ateist.”''</ref><ref name=mvesovic2>[https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ Marko Vešović: Nešto kao dnevnički zapisi (3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080947/https://www.aktuelno.me/kolumne/marko-vesovic-svastara-nesto-kao-dnevnicki-zapisi-3/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 06.07.2021.''<br>''Sjetih se posljednjeg popisa u BIH, kad sam popisivačima rekao: “Po vjeri sam pravoslavni ateista, jezik mi je srpskohrvatski, po nacionalnosti sam Jugosloven”.''</ref><ref name=mvesovic3>[https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ Marko Vešović Svaštara (I): Mržnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108080944/https://www.aktuelno.me/istaknuto/marko-vesovic-svastara-i-mrznja/ |date=2023-01-08 }} Aktuelno.me ''Marko Vešović; 02.11.2018.''<br>''“Ali moja mržnja je nestala otkako sam po nacionalnosti Jugosloven.”''</ref> * [[Radonja Vešović]], književnik<ref name=rvesovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 610.<br>''“Vešović Radonja, novinar i književnik, akademik. […] P: Crnogorac - Jugosloven.”''</ref><ref name=rvesovic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 760-761.<br>''“Vešović Radonja: književnik, službenik Ureda za informacije Izvršnog veća NR Crne Gore, urednik književnog časopisa »Susreti«, rez. kapetan, r. 1924 u Rijeci Marinića, Srez invangradski [sic!], Jugosloven.”''</ref> * [[Krinka Vidaković-Petrov]], književnik, direktorica Memorijalnog centra „Staro sajmište"<ref name=vidakovicpetrov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 611.<br>''“Vidaković-Petrov Krinka, književnik i književni prevodilac. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Velimir Visković]], književni kritičar i leksikograf<ref name=viskovic1>[https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir Rat, mir, Velimir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105105519/https://www.portalnovosti.com/rat-mir-velimir |date=2023-01-05 }} Portal Novosti. ''Boris Rašeta; 03.07.2022.''<br>''Izrekao je i rečenicu koja se na ovim televizijama nije dugo čula i neće, o tome kako se oduvijek osjećao “i Hrvatom, i Jugoslavenom”.''</ref> * [[Stanko Vraz]], pjesnik, prevodilac<ref name=vraz1>[https://www.enciklopedija.hr/clanak/vraz-stanko Vraz, Stanko] Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. ''Leksikografski zavod Miroslav Krleža; 2013.–2026.''<br>''“Iste je godine u Grazu upoznao Lj. Gaja; surađivao je u Danici od prvoga broja, potpisujući se isprva kao »Ilir iz Štajera«.”''</ref> * [[Slobodan Zubanović]], književnik<ref name=zubanovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 646.<br>''“Zubanović Slobodan, književnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=zubanovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 545.<br>''“Zubanović V. Slobodan, književnik; sekretar redakcije lista Književne novine (r. 16. III 1947). Jugosloven.”''</ref> * [[Nina Živančević]], pjesnikinja<ref name=zivancevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 650.<br>''“Živančević Nina, književnik i književni prevodilac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=zivancevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 548.<br>''“Živančević V. Nina, književnik i prevodilac, slobodni umetnik (r. 30. I 1957.) Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961a 0.jpg|Ivo Andrić Datoteka:Vladimir Arsenijević at Krokodil 04 - cropped.jpg|Vladimir Arsenijević Datoteka:Anton Aškerc.jpg|Anton Aškerc Datoteka:Vladislav Bajac, Studio Babic.jpg|Vladislav Bajac Datoteka:Zorica Bajin Ðukanovic.jpg|Zorica Bajin-Đukanović Datoteka:Stevan Kragujevic, Oto Bihalji Merin, slikar i istoricar umetnosti, 1990s (cropped).jpg|Oto Bihalji-Merin Datoteka:Oskar Davico 1951.jpg|Oskar Davičo Datoteka:Ivan Ergić.jpg|Ivan Ergić Datoteka:Danilo Kiš 2010 Montenegro stamp.jpg|Danilo Kiš Datoteka:Miroslav Krleža 1953 (cropped).jpg|Miroslav Krleža Datoteka:Zofka_Kveder_1920s.jpg|Zofka Kveder Datoteka:Josip Levičnik.jpg|Jožef Levičnik Datoteka:Predrag Matvejević on Subversive Festival 0 (cropped).jpg|Predrag Matvejević Datoteka:ANTUN-MIHANOVIC.jpg|Antun Mihanović Datoteka:Vladimir Nazor 1976 Yugoslavia stamp.jpg|Vladimir Nazor Datoteka:Grozdana Olujic 3.jpg|Grozdana Olujić Datoteka:Marko-ristic-2.jpg|Marko Ristić Datoteka:Izet Sarajlić.jpg|Izet Sarajlić Datoteka:Dejantiagostankovic (cropped).jpg|Dejan Tiago Stanković Datoteka:August Šenoa.jpg|August Šenoa Datoteka:Gvido Tartalja portrait.jpg|Gvido Tartalja Datoteka:Dragan Todorović (writer).jpg|Dragan Todorović Datoteka:Lovro toman.jpg|Lovro Toman Datoteka:Mato Topalovic 1885 Mayerhofer.png|Mato Topalović Datoteka:Janez Trdina.jpg|Janez Trdina Datoteka:Stanko_Vraz.jpg|Stanko Vraz </gallery> </center> == Komedija == * [[Peđa Bajović]], stand-up komičar<ref name=bajovic1>[https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx Pedja Bajović: "U duši sam Jugoslaven i ne možete mi ništa - osim smijati se"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126003852/https://www.index.hr/magazin/clanak/video-pedja-bajovic-u-dusi-sam-jugoslaven-i-ne-mozete-mi-nista-osim-smijati-se/964147.aspx |date=2022-11-26 }} index.hr ''18.04.2017.''<br>''“Da, u duši sam Jugoslavenom, ali ne u političkom smislu. Kulturološki se tako osjećam te ne predstavljam nikakvu prijetnju bilo kome.”''</ref><ref name=bajovic2>[https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle Peđa Bajović, stand-up komičar: Prijelomni trenutak je bio odlazak u Seattle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225152852/https://www.akta.ba/licnosti/kultura-i-sport/48014/peda-bajovic-stand-up-komicarprijelomni-trenutak-je-bio-odlazak-u-seattle |date=2024-12-25 }} akta.ba ''Dnevni list; 19.01.2015.''<br>''“Kroz svoju bio-geografiju sam skupio tri i pol državljanstava i biranje samo jednog od ovih naših identiteta bi bila izdaja ostalih. Kulturološki sam Jugoslaven, a politički sam prilično daleko od toga.”''</ref><ref name=bajovic3>[https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 Peđa Bajović u Clubu Monument!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126011855/https://www.ekskluziva.ba/peda-bajovic-u-clubu-monument/20761 |date=2022-11-26 }} ekskluziva.ba ''04.01.2016.''<br>''“Jednostavno, kad se ta zemlja raspala, ja sam već imao 20 godina, dakle bio potpuno formirana ličnost. Sve ovo što je uslijedilo kasnije, nije mi se uspjelo primiti u identitet i ako kažem da sam ovo prvo - onda bih poništio ono drugo ili treće, pa čak i četvrto, a koji su sve dio mog identiteta. Zato, ja sam kulturološki Jugosloven, a imam i papire za to u vidu tri i po državljanstva! Usput, živio sam svuda unaokolo i mislim da, ako nisam u pravu, barem ima pravo na takvo mišljenje.”''</ref><ref name=bajovic4>[https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir Peđa Bajović: Prema onima koji ne izlaze na glasanje osjećam prezir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126012420/https://6yka.com/kolumne/peda-bajovic-prema-onima-koji-ne-izlaze-na-glasanje-osjecam-prezir |date=2022-11-26 }} Buka. ''10.11.2018.''<br>''“Ja i kulturološki i praktično jesam Jugosloven. Za mene ta nekadašnja tvorevina ni u praktičnom smislu nije prestala da postoji.”''</ref> == Kulinarstvo == * [[Ljubomir Stanišić]], poznati šef kuhinje<ref name=stanisic1>[http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?mm=11&nav_id=653173&yyyy=2012 Ljubomir Stanišić - najtraženiji šef kuhinje u Portugalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221104050126/http://arhiva.superzena.net/kolaz.php?yyyy=2012&mm=11&nav_id=653173 |date=2022-11-04 }} Super žena. ''Patricia Lazarević; 13.11.2012.''<br>''“Ja se ne deklarišem ni kao Srbin, ni kao Bosanac, već kao Jugosloven i tako će biti do moje smrti, zapravo kao Jugosloven sa portugalskim srcem!”''</ref><ref name=stanisic2>[http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ Kochen, ganz ‘politisch unkorrekt’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211015945/http://de.meetinghalfway.eu/2013/08/kochen-ganz-politisch-unkorrekt/ |date=2023-02-11 }} (na njemačkom) Meeting Halfway.<br>''“Ich nenne mich ganz offen einen Jugoslawen, denn meine ganze Familie liebt Sex, deshalb ist auch alles vermischt, Kroaten mit Muslimen, Muslime mit Serben… Obwohl mein Name orthodox ist, bin ich kein religiöser Mensch, ich bin Jugoslawe, und werde es immer sein.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ljubomir Stanisic (Time Out Lisboa).png|Ljubomir Stanišić </gallery> </center> == Ljekarstvo == * [[Ljubica Božinović]], kardiolog<ref name=bozinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 59.<br>''“Božinović Ljubica, kardiolog. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Oliver Dulić]], kirurg, bivši političar<ref name=dulic1>Popadić, Dragan: Building up European Identity: From the Chimney Smoke, u: Psihološka istraživanja, vol. XIII br. 1 (2010), str. 16 nap. 9. (na engleskom)<br>''“Recently, Oliver Dulić, the Speaker of the Serbian Parliament until June 2008, declared his ethnicity as Yugoslav.”''</ref> * [[Slobodanka Gruden]], ljekarka, ranije političar<ref name=sgruden1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 155.<br>''“Gruden Slobodanka, lekar, primarijus; preds. Crvenog krsta Srbije; potpreds. Sekcije za transfuziologiju SLD; predsednik Stručne komisije za transfuziologiju pri Ministarstvu zdravlja SR Srbije; načelnik Službe za transfuziju KBC Zemun. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Ilanković]], neuropsihijatar, univ. profesor<ref name=ilankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 167.<br>''“Ilanković Nikola, načelnik Odeljenja za organske moždane bolesti u Institutu za psihijatriju KCS; profesor Medic. fakulteta, Bg.; šef Centra za kliničku neurofiziologiju i poremećaje spavanja; preds. Sekcije za EEG i kliničku neurofiziologiju SLD; osnivač Laboratorije BU za kognitivne neuronauke i neuroinžinjering ('95). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Merima Isaković]], klinički psiholog, bivša glumica<ref name=misakovic1>[https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ Merima Isaković: Ja sam Jugoslovenka i dok ja postojim – postoji Jugoslavija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020210948/https://rs.n1info.com/kultura/merima-isakovic-ja-sam-jugoslovenka-i-dok-ja-postojim-postoji-jugoslavija/ |date=2022-10-20 }} N1 SRB. ''N1 Beograd; 28.05.2021.''<br>''“Nije tačno da ne postoji Jugoslavija, zemlja postoji dokle ljudi postoje, političke granice su drugo, ali ja sam Jugosloven i dok ja postojim – postoji Jugoslavija, da vas upoznam sa geografskom popravkom”, rekla je ona. […] “[…] Ako ja postojim, a ja sam Jugoslovenka, onda postoji i Jugoslavija, a verujem da nas ima još”, dodala je ona.''</ref> * [[Valentin Janežič]], lekar, pisac<ref name=vjanezic>Janežič, Valentin (Balant): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TX6C8UZR/fb80cf9c-4262-4b58-b163-3ba39b58d90b/PDF Adam Janoša z Roščiševa Roščiševsky], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 42 (1852), str. 341.<br>''“Gotovo je bila ta prikazen vsim Slovanom, posebno pa nam Jugoslavenom neobičajna in nenadjana, ker se navadno naši žlahtniki svojega naroda sramujejo, ga zapuščajo in mnogokrat […].”''</ref> * [[Dimitrije Juzbašić]], kirurg, univerzitetski profesor<ref name=juzbasic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 297.<br>''“Juzbašić Dimitrije, dr medicine, red. prof. Medicinskog fak. u Zagrebu, upravnik Hirurške klinike Medicinskog fak., r. 1909 u Daruvaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Slavka Morić-Petrović]], neuropsihijatar, univ. profesor, revolucionar<ref name=moricpetrovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 364.<br>''“Morić-Petrović Slavka, neuropsihijatar. […] P: Jugosloven. [sic!].”''</ref> * [[Vukašin Popadić]], ljekar-bakteriolog, političar, revolucionar<ref name=vpopadic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 558.<br>''“Popadić dr Vukašin, lekar-bakteriolog, direktor Centralnog higijenskog zavoda NRM u Skoplju, rez. major, r. 1904 u Glamoču, Jugosloven.”''</ref> * [[Dragan Popović]], medicinar, univerzitetski profesor<ref name=draganpopovic1>Kilibarda, M.: [https://hrcak.srce.hr/en/file/226865 In Memoriam. Prof. dr. sci med. Dragan Popović]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, u: Arhiv za higijenu rada i toksikologiju, 37 br. 1 (1986), str. 102.<br>''“Kao osvedočeni Jugosloven, učestvovao je u oslobađanju dobrog dela naše zemlje i za to je zaslužio oficirski čin i Medalju zasluga za narod 1946. godine.”''</ref> * [[Igor Radosavljević]], psihijatar<ref name=iradosavljevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ „Srbijo, zbogom! Niko ti više ne može pomoći“: Zbog čega je psihijatar dr Igor Radosavljević, koga je i Vučić nagradio, spreman da zauvek napusti državu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521004102/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/srbijo-zbogom-niko-ti-vise-ne-moze-pomoci-zbog-cega-je-psihijatar-dr-igor-radosavljevic-koga-je-i-vucic-nagradio-spreman-da-zauvek-napusti-drzavu/ |date=2023-05-21 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''R. Briza/M. Radenković; 28.03.2023.''<br>''“Tamo ću se osećati zaista kao kod kuće jer rodio sam se kao Jugosloven i uvek ću se tako osećati, a Slovenija je isto Jugoslavija, zauvek!”''</ref> * [[Miroslav Simić]], imunolog, univerzitetski profesor<ref name=msimic1>[https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 Kako sam mlatio praznu slamu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153548/https://www.miroslavmirkosimic.org/?page_id=17 |date=2024-12-25 }} miroslavmirkosimic.org ''Miroslav Mirko Simić; 2004.''<br>''“Oduvek sam se izjašnjavao isključivo kao Jugosloven nikad ne osećajući neku posebnu potrebu da naglasim da sam istovremeno i Srbin po ocu, odnosno Čeh po majci. Pre Drugog svetskog rata nisam s mojim jugoslovenstvom imao nikakvih problema. Docnije, međutim, je komunistička vlast tražila da uz Jugosloven dodam i “neopredeljen” što sam smatrao da je potpuno blesavo, pa sam to uprkos prisili odbijao da činim. Kao vrlo “opredeljen“ Jugosloven naravno da sam odmah čim su krajem osamdesetih počeli da rasparčavaju moju domovinu, činio sve da se tome suprotstavim.”''</ref><ref name=msimic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 503.<br>''“Simić Miroslav, imunolog. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=msimic3>[https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html Mirko Simić: Memorandum SANU, crna tačka srpske istorije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043307/https://www.slobodnaevropa.org/a/mirko-simic-sanu/28024025.html |date=2022-11-27 }} [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 01.10.2016.''<br>''“Kao ubeđeni Jugosloven, bio sam od samog početka protivnik stavova i ideja iznetih u pisaniju nazvanom „Memorandum SANU“.”''</ref><ref name=msimic4>[http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf Životopis Miroslava Mirka Simića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127043904/http://www.miroslavmirkosimic.org/wp-content/uploads/2015/08/%C5%BDivotopis-Miroslava-Mirka-Simi%C4%87a.pdf |date=2022-11-27 }} miroslavmirkosimic.org''<br>''“Miroslav Simić, zvani Mirko, rođen je 4. aprila. 1924. godine, i to slučajno u Beogradu, odnosno Srbiji. Stoga je on sasvim slučajno u krštenici zabeležen kao Srbin kakvim se međutim nikad nije osećao, već je uvek govorio da je Jugosloven. ”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Oliver Dulić.jpg|Oliver Dulić Datoteka:Dr. Valentin Janežič Büste, Sankt Jakob im Rosental, Kärnten.jpg|Valentin Janežič Datoteka:Miroslav Simić.jpg|Miroslav "Mirko" Simić </gallery> </center> == Muzika == * [[Ernest Ačkun]], klarinetista<ref name=ackun1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Ačkun Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Kamerna muzika). […] P: Jugosloven, Slovenac.”''</ref><ref name=ackun2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 10.<br>''“Ačkun E. Ernest, klarinetista; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti u Beogradu; generalni sekretar Saveza udruženja muzičkih umetnika Jugoslavije (r. 27. III 1930, Hrastnik, Slovenija). Jugosloven, Slovenac.”''</ref> * [[Husein Alijević]], pjevač<ref name=alijevic1>[https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film Husa otkrio šokantne detalja o dobijanju uloge u filmu o Džeju: Zapalio sam sveću Svetoj Petki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240116081902/https://www.republika.rs/zabava/estrada/503141/husein-alijevic-husa-film |date=2024-01-16 }} Portal Republika. ''Republika/M.G.; 10.01.2024''<br>''“Kad se Jugoslavija raspadala ja sam bio tinejdžer i ma kako to zvučalo ja sebe smatram Jugoslovenom jer sam dete iz mešanog braka i jer sam rođen tu gde su se spajale različitosti.”''</ref> * [[Šaban Bajramović]], pjevač<ref name=bajramovic1>[https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ U Nišu počinje festival posvećen kralju romske muzike – „Zauvek Šaban Bajramović“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230831010327/https://niskevesti.rs/u-nisu-pocinje-festival-posvecen-kralju-romske-muzike-zauvek-saban-bajramovic/ |date=2023-08-31 }} Niške Vesti. ''Violeta Milićević; 01.08.2023''<br>''“On je bio Rom, iako je po duši bio Jugosloven.”''</ref> * [[Bebi Dol]], pevačica<ref name=bebidol1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 552-553.<br>''“Šarić Dragana - Bebi Dol, vokalni solista džez i zabavne muzike; kompozitor i tekstopisac; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Beki Bekić]], pevač<ref name=bekic1>[https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ Beki Bekić za “Express”: Ne krijem svoje ime i prezime, u Beogradu nemam problema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211001138/https://express.ba/naslovnica/473664/beki-bekic-za-express-ne-krijem-svoje-ime-i-prezime-u-beogradu-nemam-problema/ |date=2023-02-11 }} Express.ba ''Arina Hasović; 10.02.2023''<br>''Vi ste Albanac, sa adresom u Beogradu. Jeste li nekada imali problema zbog te činjenice? - “Nikada ništa negativno. Mene su jako dobro prihvatili, a nikada nisam krio ime ni prezime. Čak sam bolje prihvaćen nego neki njihovi pjevači. Narod kao narod, ako si dobar prema ljudima nema veze koje si vjere, to niko ne gleda u Beogradu. Moja žena je pravoslavna, živimo jugoslovenski jer ja sam u duši još uvijek Jugosloven. Ja volim tu zemlju, onu slogu gdje smo svi zajedno se voljeli, uživali. Ono kada dođem iz inostranstva pa uđem u Sloveniju i kažeš sebi „ušao sam u moju državu“.”''</ref> * [[Sergije Beljajev]], dirigent<ref name=beljajev1>[https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 Preminuo Sergije Beljajev, osnivač legendarnog hora 'Djevojke s Neretve'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111110340/https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/preminuo-sergije-beljajev-osnivac-legendarnog-hora-djevojke-s-neretve/222659 |date=2023-01-11 }} RadioSarajevo.ba ''14.04.2016.''<br>''“Sergije Beljajev, Rus po narodnosti, Jugosloven po opredjeljenju, formirao je Djevojke s Neretve krajem šezdesetih godina s namjerom da izvode partizanske, zabavne i narodne pjesme.”''</ref> * [[Bruno Bjelinski]], kompozitor<ref name=bjelinski2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 61.<br>''“Bjesinski [sic!] Bruno, dr prava, kompozitor, vanr. prof. Muzičke akademije u Zagrebu, r. 1909 u Trstu, Jugosloven.”''</ref> * [[Dara Bubamara]], pjevačica<ref name=darabubamara1>[https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile Dara Bubamara za "Avaz": Mama nije vjerovala da ću voziti Poršea kao Brena, a vozila sam bolje automobile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231040455/https://avaz.ba/showbiz/jet-set/796483/dara-bubamara-za-avaz-mama-nije-vjerovala-da-cu-voziti-porsea-kao-brena-a-vozila-sam-bolje-automobile |date=2022-12-31 }} [[Dnevni avaz]]. ''N. Varupa; 27.12.2022.''<br>''“Ja jesam Srpkinja ali sam u duši Jugoslovenka.”''</ref> * [[Đorđe Ðogani]], pjevač<ref name=djogani1>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 Џоле: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=2011-07-22 }} (na makedonskom) Večer. ''Aleksandra Timkovska; 05.09.2006.''<br>''“Така е бидејќи секогаш се чувствувам како Југословен. Така сум роден, така ќе умрам и тоа е крај.”''</ref> * [[Uroš Dojčinović]], gitarista i kompozitor<ref name=dojcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 105.<br>''“Dojčinović Uroš, gitarista, kompozitor i publicista; prof. u SMŠ "J. Slavenski", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Vladimir Furduj]], muzičar<ref name=furduj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 138.<br>''“Furduj Vladimir, muzičar, bubnjar. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=furduj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 131.<br>''“Furduj M. Vladimir, muzičar - bubnjar (r. 6. XI 1945, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Mirko Glišić]], kompozitor i tekstopisac<ref name=glisic1>[https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ „Crna dama“ je Žaklina Kenedi Onazis: Ljudi, sećanja – Mirko Glišić, tekstopisac i kompozitor hitova rok i folk muzike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108214445/https://www.danas.rs/zivot/crna-dama-je-zaklina-kenedi-onazis-ljudi-secanja-mirko-glisic-tekstopisac-i-kompozitor-hitova-rok-i-folk-muzike/ |date=2024-11-08 }} [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Zoran Mišić; 28.09.2024.''<br>''“Mi Jugosloveni, jer sebe smatram Srbinom i Jugoslovenom smo mnogo ostrašćeni.”''</ref> * [[Zafir Hadžimanov]], pjevač<ref name=hadzimanov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 160-161.<br>''“Hadžimanov Zafir, estradni umetnik, kompozitor, glumac i pesnik. […] P: Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Bojan Hreljac]], muzičar<ref name=hreljac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 164.<br>''“Hreljac Bojan, muzičar, estradni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=hreljac2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 154.<br>''“Hreljac Z. Bojan, muzičar, estradni umetnik (r. 30. IX 1948, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Ekrem Jevrić]], pevač<ref name=jevric1>[http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 Pas do pasa, beton do betona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801185254/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888 |date=2010-08-01 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Jovana Gligorijević; broj 1021, 29.07.2010.''<br>''“Više od dvadeset godina po odlasku iz zemlje koja se tad još zvala Jugoslavija, Ekrem se i dalje izjašnjava kao Jugosloven i dalje radi kao taksista i zidar (u Njujorku gradu).”''</ref> * [[Vladimir Janković]], muzičar<ref name=vjankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 186.<br>''“Janković Vladimir - Džet, rok muzičar, radio voditelj. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Zoran Kalezić]], pevač<ref name=kalezic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 215-216.<br>''“Kalezić Zoran, estradni umetnik; vokalni solista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Rastislav Kambasković]], kompozitor<ref name=kambaskovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 217.<br>''“Kambasković Rastislav, kompozitor; vanredni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (za pr. Muzička teorija); šef Katedre za teorijske predmete. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Boris Kovač]], glazbenik<ref name=bkovac>[https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid Razgovor s glazbenikom Borisom Kovačem: „Osjećam se kao Jugoslaven i prihvatio sam da sam trajni apatrid“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225234711/https://lupiga.com/intervjui/razgovor-s-glazbenikom-borisom-kovacem-osjecam-se-kao-jugoslaven-i-prihvatio-sam-da-sam-trajni-apatrid |date=2023-02-25 }} Lupiga. ''Boris Pavelić; 03.01.2022.''<br>''“Sve što je bila prednost Jugoslavije kao multietničkog, multireligijskog, multikulturnog prostora - a ja sebe i dalje doživljavam kao Jugoslovena - sistematski je razgrađivano tokom tih decenija..”''</ref> * [[Kornelije Kovač]], muzičar i kompozitor<ref name=kkovac1>[https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ Šta sam dao muzici a šta ona meni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128021402/https://www.vreme.com/kultura/sta-sam-dao-muzici-a-sta-ona-meni/ |date=2023-01-28 }} [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tamara Nikčević; broj 1205, 06.02.2014.''<br>''“Dete sam mešanog braka, Jugosloven, pa…”''</ref> * [[Hašim Kučuk Hoki]], pevač<ref name=hoki1>[http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html Nazdravite, drugovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231041248/http://www.nin.co.rs/2002-12/05/26236.html |date=2022-12-31 }} [[NIN]]. ''05.12.2002., broj 2710''<br>''“Bio sam deklarisani Jugosloven, i to sam do danas ostao.”''</ref><ref name=hoki2>[https://bhdani.oslobodjenje.ba/bhdani/arhiva/bilo-jednom-medu-nama Sjećanja: Hašim Kučuk Hoki: Bilo jednom među nama] [[Dani (magazin)|Dani]]. ''Petar Luković; 01.07.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven! Titov vojnik, rođen u Jugoslaviji, položio Titovu zakletvu pod jugoslovenskom zastavom, zakleo se da ću braniti granice ove zemlje i nastaviti tradicije mog oca.”''</ref><ref name=hoki3>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml Najveći roker među narodnjacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230111115511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/11/28/srpski/K02112701.shtml |date=2023-01-11 }} [[Glas javnosti]]. ''I. S.; 28.11.2002''<br>''“Vaspitan sam tako da ostanem celog života ono što jesam, onaj stari Jugosloven. Ja sam to.”''</ref> * [[Lepa Brena]], pevačica<ref name=brena1>[https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-'slatkim-grehom'-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video Lepa Brena progovorila o uspehu sa 'Slatkim grehom', prisetila se devedesetih godina, pa otkrila u čemu je tajna njenog sjajnog osmeha!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210023126/https://pink.rs/domaci/458058/lepa-brena-progovorila-o-uspehu-sa-%27slatkim-grehom%27-prisetila-se-devedesetih-godina-pa-otkrila-u-cemu-je-tajna-njenog-sjajnog-osmeha-video |date=2023-02-10 }} pink.rs ''N. Ž.; 13.12.2022.''<br>''“Kako sam bila velika zvezda, ja sam bila i ostala Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena2>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html Povratak Lepe Brene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029202123/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/52970/POVRATAK+LEPE+BRENE.html |date=2013-10-29 }} Press Online. ''M. Majstorović; 07.12.2008.''<br>''Da li se još deklarišete kao Jugoslovenka? - “Ako neko ima pravo da se deklariše kao Hrvat ili Srbin, i ja imam pravo da budem Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena3>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 179-180.<br>''“Jahić Fahreta - Lepa Brena, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=brena4>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 167-168.<br>''“Jahić A. Fahreta, estradni umetnik (r. 20. X 1960, Tuzla). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vatroslav Lisinski]], skladatelj<ref name=lisinski1>[http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html Himna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119121531/http://www.arhivyu.gov.rs/active/sr-latin/home/glavna_navigacija/leksikon_jugoslavije/drzavni_simboli/himna.html |date=2019-01-19 }} Arhiv Jugoslavije<br>''“Pesmu "Hej Sloveni" napisao je u Pragu 1834, u vreme panslavističkog pokreta, Samuel-Samo Tomašik, Slovak po nacionalnosti. […] Pevana je kao himna još na panslovenskom kongresu u Pragu 1848, na kojem se delegat Vatroslav Lisinski izjasnio kao prvi Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Lokner]], muzičar<ref name=lokner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 278.<br>''“Lokner Aleksandar, estradni umetnik; klavijaturista, kompozitor, aranžer, i producent; član grupe "Bajaga i instruktori". […] P: Jugosloven”''</ref> * [[Dženan Lončarević]], pjevač<ref name=loncarevic1>[https://bor-grad.com/dzenan-loncarevic-borska-publika-razume-muziku/ Dženan Lončarević: Borska publika razume muziku] Bor Grad Info. ''Urednik; 14.02.2019.''<br>''“Ja sam okoreli Jugosloven i okoreli titovac tako da mislim da ne postoji čovek u zemlji pa čak i u regionu, odnosno našoj predivnoj bivšoj Jugoslaviji, koji je više zaljubljen u Jugoslaviju i u Tita.”''</ref><ref name=loncarevic2>[https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 Bez dlake na jeziku: Dženan iskreno o kolegama, rijalitijima i potresnom slučaju Nataše Bekvalac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231235412/https://www.sd.rs/vip/vip/na-kafi-sa-nedom-i-vladom-dzenan-loncarevic-intervju-2018-04-23 |date=2022-12-31 }} Srbija Danas. ''Neda Perišić/Vladimir Janković; 26.04.2018.''<br>''“Pored toga, pošto sam ja i dalje Jugosloven, želeo bih da obiđem našu nekadašnju zemlju u onim okvirima koji su postojali kada sam ja bio Titov pionir.”''</ref> * [[Magnifico]], pjevač<ref name=magnifico1>[https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230212044848/https://www.mladina.si/98242/mi-jugoslovani-smo-najbolj-neverjetna-in-po-svoje-napredna-nacija-ceprav-so-nam-izbrisali-drzavo/ |date=2023-02-12 }} [https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/] Magnifico il Grande. Po domače, car [[Mladina]]. ''Max Modic; broj 52, 04.01.2008./28.12.2007.''<br>''“Mi Jugoslovani smo najbolj neverjetna in po svoje napredna nacija. Čeprav so nam izbrisali državo, še naprej živimo, delamo in ustvarjamo. V bistvu obstajamo na neki višji duhovni stopnji. Z našim življenjem in delom dokazujemo, da ne potrebujemo ne države ne davkov ne politikov ne liderjev.”''</ref><ref name=magnifico2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko Lična karta - Robert Pešut-Manjifiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021003912/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/598/robert-pesut-manjifiko |date=2014-10-21 }}. Puls. ''Tatjana Čanak''<br>''“Ali ja sam i sada Jugosloven, bez obzira na sve. Upisan sam kao Jugosloven, služio sam JNA, dao zakletvu i – šta sad?”''</ref> * [[Milivoje Marković]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181>[https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega Humor jači od svega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225153228/https://www.nin.rs/arhiva/vesti/12268/humor-jaci-od-svega |date=2024-12-25 }} [[NIN]]. ''Radmila Stanković; 20.09.2023.''<br>''“Mojmir je bio i ostao veliki Jugosloven, kao i ja.”''</ref><ref name=mmarkovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 304.<br>''“Marković Milivoje, muzičar, kompozitor; dirigent Džez orkestra RTB; publicista. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Milan Mladenović]], pjevač i muzičar<ref name=mladenovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 311.<br>''“Mladenović S. Milan, muzičar, vođa rok grupe Ekatarina Velika (r. 21. IX 1958, Zagreb). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Redžo Mulić]], kompozitor<ref name=mulic1>[https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem Tradiciju preispitivao sa strašću i velikim nadahnućem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120025954/https://www.pobjeda.me/clanak/tradiciju-preispitivao-sa-strascu-i-velikim-nadahnucem |date=2024-01-20 }} [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Dragana Erjavšek; 04.01.2024.''<br>''“O ovom važnom kompozitoru koji se, iako albanskog porijekla, uvijek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven, za Pobjedu su govorile njegova kćerka Vesna Mulić i muzikološkinja Sonja Marinković.”''</ref><ref name=mulic2>[https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ Predavanje o Redži Muliću: Ko je Gusinjski Paganini?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240120035446/https://www.gorazdevac.com/2023/05/10/predavanje-o-redzi-mulicu-ko-je-gusinjski-paganini/ |date=2024-01-20 }} Web portal gorazdevac.com ''Radio Mitrovica sever; 10.05.2023.''<br>''“Iako albanskog porekla, Mulić se uvek i svuda izjašnjavao kao Crnogorac i Jugosloven.”''</ref> * [[Robert Nemeček]], muzičar, TV urednik<ref name=nemecek1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 372-373.<br>''“Nemeček Robert, zamenik glavnog i odgovornog urednika RTV "Pink". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Istra Pečvari]], pijanistkinja<ref name=pecvari1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pečvari Istra, samostalni umetnički saradnik na Fakultetu muzičke umetnosti, Bg. […] P: P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Vlastimir Peričić]], kompozitor<ref name=pericic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 412.<br>''“Peričić Vlastimir, muzički pisac i kompozitor; redovni profesor Fakulteta muzičke umetnosti, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=pericic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 532.<br>''“Peričić Vlastimir, kompozitor, asistent Muzičke akademije u Beogradu, r. 1927 u Vršcu, Jugosloven.”''</ref> * [[Šako Polumenta]], pevač<ref name=špolumenta1>[https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html "Od Srbije sam dobio sve u životu, slavim sve": Šako odgovorio albanskoj pevačici na skandaloznu izjavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804002118/https://mondo.rs/Zabava/Zvezde-i-tracevi/a1959748/odgovor-saka-polumente-na-skandalozne-izjave-bebe-rekse.html |date=2024-08-04 }} Mondo. ''01.08.2024.''<br>''“Ja sam veliki Jugosloven pre svega.”''</ref> * [[Esma Redžepova]], pevačica<ref name=eredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 573.<br>''“Teodosievski-Redžepova Esma, estradni umetnik, vokalni solista, član Predsedništva za kulturu Međunar. unije Roma. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=eredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 485.<br>''“Teodosievski - Redžepova Esma, istaknuta estradna umetnica; član Predsedništva za kulturu Međunarodne unije Roma (r. 8. VIII 1943, Skoplje). Romkinja - Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Usnija Redžepova]], pjevačica<ref name=uredzepova1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 479.<br>''“Redžepova Usnija, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Romkinja, Jugoslovenka, […].”''</ref><ref name=uredzepova2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 406.<br>''“Redžepova J. Usnija, estradni umetnik, vokalni solista (r. 4. II 1946, Skoplje). Romkinja, jugoslovenka, [sic!] […].”''</ref> * [[Senidah]], pevačica<ref name=senidah1>[https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ „U Sloveniji nikada neću biti prihvaćena zbog prezimena“: Senidah progovorila o svojim korenima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250708194310/https://nova.rs/zabava/showbiz/senidah-otkrila-zasto-je-neki-ljudi-ne-prihvataju/ |date=2025-07-08 }} Nova.rs ''Bojana Krkeljić; 07.07.2025.''<br>''“Volim sav narod, dobre ljude. Imam veze i s Makedonijom i s Hrvatskom. Ja sam tu gde sam i stvarno mogu da kažem da sam rođena u Jugoslaviji i zauvek ću ostati Jugoslovenka.”''</ref> * [[Mojmir Sepe]], kompozitor<ref name=mmarkovic-sepe-181/> * [[Šemsa Suljaković]], pevačica<ref name=suljakovic1>[https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka Ekskluzivno! Intervju za sva vremena - Šemsa Suljaković: Zauvek ću biti Jugoslovenka!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102114327/https://www.kurir.rs/stars/2704633/ekskluzivno-intervju-za-sva-vremena-semsa-suljakovic-zauvek-cu-biti-jugoslovenka |date=2022-11-02 }} [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Ljilja Jorgovanović; 27.02.2017.''<br>''“Muslimanka sam oduvijek, takva sam rođena, to sam i sada. Ali sam i Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Švager]], saksofonista<ref name=svager1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 567.<br>''“Švager Ivan, kompozitor i aranžer; vođa sekcije saksofonista i solista u Džez orkestru RTB i "Dzezteta Ivana Švagera". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Stevo Teodosievski]], muzičar<ref name=teodosievski1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 486.<br>''“Teodosievski P. Stevo, estradni umetnik - kompozitor, aranžer, tekstopisac, pedagog; predsednik Predsedništva za kulturu Medunarodne organizacije Roma (r. 16. IV 1924, Kočane). Makedonac-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dado Topić]], pjevač i muzičar<ref name=topic1>[https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest "A sad adio" i muzika iz "Otpisanih": U Beču održan koncert muzike iz srpske kinematografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202095615/https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/63374/a-sad-adio-i-muzika-iz-otpisanih-u-becu-odrzan-koncert-muzike-iz-srpske-kinematografije/vest |date=2022-12-02 }} Euronews. ''Tanjug; 25.09.2022.''<br>''“Rođen sam u Jugoslaviji, uvek bio Jugosloven, iz radničke porodice.”''</ref><ref name=topic2>[https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven Dado Topić: Nisam Jugonostalgičar, već Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116033920/https://espona.me/index.php/ex-yu/10641-dado-topic-nisam-jugonostalgicar-vec-jugosloven |date=2022-11-16 }} espona.me ''03.09.2021.''</ref><ref name=topic3>[https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html Balkanskom ulicom: Dado Topić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116034617/https://www.rts.rs/page/tv/sr/story/22/rts-svet/2690555/balkanskom-ulicom-dado-topic.html |date=2022-11-16 }} [[Radio-televizija Srbije]]. ''Vesna Dedić; 09.04.2017.''<br>''“Dado Topić, Beograđanin, Jugosloven, legenda rok end rola i nadasve porodičan čovek svojom pričom će sigurno ove nedelje u mnoge domove uneti osećaj da je dobro samo ako ima ljubavi i poštovanja.”''</ref> * [[Bisera Veletanlić]], pjevačica<ref name=bveletanlic1>[https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ Kako mi je fudbal pomogao da preživim devedesete: Razgovor sa Biserom Veletanlić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230504234543/https://www.nedeljnik.rs/kako-mi-je-fudbal-pomogao-da-prezivim-devedesete-razgovor-sa-biserom-veletanlic/ |date=2023-05-04 }} Nedeljnik. ''Branko Rosić; 15.09.2019.''<br>''“Ja sam i danas Jugoslovenka. Pa rodila sam se u Jugoslaviji. Rođena sam u Zagrebu i živim skoro pedeset godina u Beogradu.”''</ref><ref name=bveletanlic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Bisera, estradni umetnik, vokalni solista. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=bveletanlic3>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Bisera, estradni umetnik, vokalni solista (r. 15. IX 1942, Zagreb). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Senka Veletanlić]], pevačica<ref name=sveletanlic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Veletanlić Senija-Senka, estradni umetnik, vokalni solista džez i zabavne muzike. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=sveletanlic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Veletanlić M. Senija - Senka, estradni umetnik, vokalni solista (r. 27. V 1936, Zagreb). Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Bojana Vunturišević]], pevačica i tekstopisac<ref name=vunturisevic1>[https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo Bojana Vunturišević: Verujem da i dalje možemo da se volimo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524021136/https://www.portalnovosti.com/bojana-vunturisevic-verujem-da-i-dalje-mozemo-da-se-volimo |date=2024-05-24 }} Portal Novosti. ''Katarina Bošnjak; 13.05.2024.''<br>''“I otud moja ljubav za Dalmacijom – zato što je moje političko, nacionalno, ne znam ni ja kakvo sve opredeljenje, to da sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Toma Zdravković]], pjevač<ref name=zdravkovic1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 540.<br>''“Zdravković D. Tomislav - Toma, vokalni solista i kompozitor narodne muzike (r. 20. XI 1938, Aleksinac). Srbin, Jugosloven, […].”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Ernest Ačkun.jpg|Ernest Ačkun Datoteka:Хуса Алијевић 2014.png|Husein Alijević Datoteka:Šaban Bajramović.IMG 3786.jpg|Šaban Bajramović Datoteka:Bebi Dol u Nisu na Letnjoj pozornici 1991 02.jpg|Bebi Dol Datoteka:Bruno_Bjelinski.jpg|Bruno Bjelinski Datoteka:Kornelije Kovač.jpg|Kornelije Kovač Datoteka:Lepa brena.jpg|Lepa Brena Datoteka:Vatroslav Lisinski.jpg|Vatroslav Lisinski Datoteka:Dženan Lončarević (cropped).jpg|Dženan Lončarević Datoteka:Robert Pesut crop.jpg|Magnifico Datoteka:Milan Mladenović.jpg|Milan Mladenović Datoteka:Vlastimir Pericic.jpg|Vlastimir Peričić Datoteka:SakoPolumenta.JPG|Šako Polumenta Datoteka:Есма Реџепова.jpg|Esma Redžepova Datoteka:Usnija Redzepova-mc.rs.jpg|Usnija Redžepova Datoteka:Stevo Тeodosievski.jpg|Stevo Teodosievski Datoteka:Dado Topić 2007.jpg|Dado Topić Datoteka:Belgrade_Pride_2021_-_Bojana_Vunturišević.jpg|Bojana Vunturišević Datoteka:Toma Zdravković.jpg|Toma Zdravković </gallery> </center> == Nauka == * [[Zlatko Ahmetović]], univerzitetski profesor<ref name=ahmetovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 12.<br>''“Ahmetović Zlatko, profesor Fakulteta za fizičku kulturu, N. Sad; pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu i obrazovanje. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=ahmetovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 12.<br>''“Ahmetović K. Zlatko, naučni saradnik i direktor Zavoda za fizičku kulturu Vojvodine (r. 28. V 1950, Novi Sad). Jugosloven.”''</ref> * [[Vjekoslav Babukić]], jezikoslovac<ref name=babukic1>Babukić, Vjekoslav/Karadžić, Vuk Stefanović/Vraz, Stanko: Prijateljski dopisi o pravopisu ćirilskimi i latinskimi pismeni medju Vukom Stefanov. Karadžićem i Věkoslavom Babukićem, u: Kolo (1847), str. 71.<br>''“Kako sada mi (Jugoslavjani) stojimo, razděljeni na iztočni i zapadni věrozakon i obrede […].”''</ref><ref name=jdraskovic-babukic/> * [[Jovo Bakić]], sociolog<ref name=bakic1>[https://www.youtube.com/watch?v=ioJg1tUgXDo Jovo Bakić iskreni Jugosloven] YouTube. ''2021.''<br>''“Ovo govorim kao levičar, ali i kao iskreni Jugosloven.”''</ref> * [[Dževad Belkić]], fizičar<ref name=belkic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 39.<br>''“Belkić Dževad, fizičar, naučni savetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=belkic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 38.<br>''“Belkić S. Dževad, fizičar; naučni savetnik u Institutu za fiziku u Zemunu (r. 11. III 1946, Bijeljina). Jugosloven.”''</ref> * [[Dunja Blažević]], istoričarka umetnosti<ref name=blazevic1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-dunja-blazevic/30164157.html Blažević: Izložba Marine Abramović košta koliko i budžet muzeja] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.09.2019.''<br>''“Međutim, ja sam i dalje Jugoslovenka, to može da se nazove jugonostalgičar ili kako god hoćete. Ali ja sam Jugoslovenka i dalje.”''</ref> * [[Slavko Borojević]], agronom, genetičar<ref name=borojevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 56.<br>''“Borojević Slavko, akademik; profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=borojevic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 52.<br>''“Borojević Slavko, redovni član VANU; profesor univerziteta - u penziji (r. 21. XI 1919, Knezovljani, Kostajnica). Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Bradaška]], historičar<ref name=bradaska1>Bradaška, Franjo: Jugoslovjeni u Turskoj. Narodopisni nacrt od profesora Franje Bradaške, u: Književnik, god. II. sv. 3. (1865), str. 321.<br>''“Ako Turska zanima ostalu Europu, to mora ona tim više zanimati Slovjene, a poimence nas Jugoslovjene.”''</ref> * [[Boris Buden]], filozof<ref name=buden1>[https://www.vijesti.me/zabava/56453/maternji-jezik-je-ideolosko-politicka-konstrukcija Maternji jezik je ideološko-politička konstrukcija] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Matija Otašević; 12.11.2017.''<br>''“Postoji Jugoslavija uspostavljena 1943. kao emancipacijski projekt, i samo u tom smislu - a ne u smislu nekakvog nacionalnog i kulturnog identiteta, zajedničke historije - ne, već u smislu identifikacije sa jugoslavenskim projektom i mogućnostima njegovog nastavljanja…” - U onom smislu, dakle, u kojem danas u Hrvatskoj djeluje i o kojem piše Viktor Ivančić? - “Apsolutno, moj prijatelj Viktor Ivančić. U tom smislu sam Jugoslaven i krležijanac.”''</ref> * [[Oroslav Caf]], jezikoslovac, duhovnik<ref name=caf1>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-L3EKLYU5/0eb651f7-e8d8-4182-8297-db73a5a4305a/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 2, številka 23 (1851), str. 181.<br>''“Uže smo si veselo upanje dělali, da se bomo mi Jugoslaveni po navodu slavne […].”''</ref><ref name=caf2>Caf, Oroslav (Bělankin): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7SVW981B/03fb9f28-9e2b-425a-b964-56a4fc584b38/PDF R ino L sta slavenska vokala], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 25 (1852), str. 205.<br>''“Bodi nam Jugoslavenom tedaj pravilo: I. r med konsonanti ino na kraju […].”''</ref> * [[Ivan Čolović]], etnolog<ref name=icolovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Čolović Ivan, književnik, izdavač i književni prevodilac, etnolog, viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=colovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 76.<br>''“Čolović M. Ivan, književnik, izdavač; viši naučni saradnik u Etnografskom institutu SANU (r. 24. III 1938, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladimir Ćorović]], povjesničar<ref name=corovic1>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 655.<br>''“Mi Jugosloveni imamo puno razloga da sa poverenjem gledamo u vremena koja dolaze.”''</ref> * [[Aleksa Đilas]], sociolog<ref name=adjilas1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/507246/I-u-maloj-zemlji-moguce-je-boriti-se-za-velike-ciljeve I u maloj zemlji moguće je boriti se za velike ciljeve] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Aleksandar Apostolovski; 15.05.2022.''<br>''“Ja sam se uvek izjašnjavao kao Jugosloven i to je za mene bilo samo prirodni produžetak toga što sam Srbin i Crnogorac.”''</ref><ref name=adjilas2>[http://www.nspm.rs/prenosimo/mozemo-bez-velikih-sila.html?alphabet=l Možemo bez velikih sila] Nova srpska politička misao. ''Dubravka Vujanović; 16.02.2010.''<br>''“Da, smatram se i dalje Jugoslovenom, ali se time ne odričem srpstva.”''</ref><ref name=adjilas3>[https://www.vreme.com/vreme/nade-i-planovi-zaboravljenih-emigranata/ Nade i planovi zaboravljenih emigranata] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Ljiljana Smajlović; broj 980, 15.10.2009.''<br>''Izjašnjavali ste se kao Jugosloven? - “To sam i danas. Što ne znači da nisam i Crnogorac i Srbin. A takođe i Srbijanac – pa u Beogradu u istom stanu živim od 1954!”</ref><ref name=adjilas4>Djilas, Aleksa: [http://books.google.de/books?id=ZMyZdvTympMC&printsec=frontcover&dq=editions:I4_wUiRXowIC&hl=de&sa=X&ei=24TKULbtHaeE4gSPiIC4BA&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Funeral Oration for Yugoslavia], u: [[Dejan Đokić|Djokić, Dejan]] (izd.): Yugoslavism. Histories of a Failed Idea, 1918 - 1992, London 2003, str. 323.<br>''“Indeed, in the next official population count, I intend to declare myself a Yugoslav. This is what I was in census of 1971, 1981 and 1991; this is what I am in 2001.”''</ref><ref name=djilas5>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 83.<br>''“Đilas Aleksa, istoričar i publicista. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=adjilas6>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Posmrtni_govor_Jugoslaviji.html Posmrtni govor Jugoslaviji - jedan zamišljeni dijalog sa zapadnim prijateljima]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref><ref name=adjilas7>[http://www.djilas.rs/PITANJE/Braneci_Zapad.html Braneći Zapad]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Djilas.rs ''Aleksa Đilas''</ref> * [[Dejan Đokić]], historičar<ref name=djokic1>[http://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp A farewell to Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707210022/https://www.opendemocracy.net/people-debate_36/article_325.jsp |date=2017-07-07 }} (na engleskom) openDemocracy. ''Dejan Đokić; 10.04.2002.''<br>''“I usually declared myself a Yugoslav, which had several advantages over being merely a Serb, which I also am, by virtue of being born in Serbia, to Serbian parents. True, by Yugoslav I don't just mean a citizen of a country called Yugoslavia, in Central and Eastern Europe national identities have primarily ethnic and not civic meaning. This effectively means that even though there is no country called Yugoslavia anymore, I can continue to declare myself a Yugoslav. But, I have an(other) ethnic identity, that of a Serb, and anyhow, being Yugoslav always meant something more to me than just a national identification. […] Although, as I already said, I always identified with Yugoslavia, I think I only became a real Yugoslav once the real Yugoslav state disintegrated, when I left Serbia for Britain.”''</ref> * [[Vladimir Dvorniković]], filozof i etnopsiholog<ref name=dvornikovic1>[https://www.dw.com/sr/jugoslovenski-dert/a-44853062 Jugoslovenski dert] [[Deutsche Welle]]. ''Dragoslav Dedović; 28.07.2018.''<br>''“On nije bio samo Jugosloven po nacionalnom opredeljenju. On je o Jugoslovenima izrekao istine koje spadaju u najtačnije i najbolnije spoznaje do kojih je jedan etnopsiholog mogao doći.”''</ref> * [[Egon Fekete]], lingvista<ref name=fekete1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 134.<br>''“Fekete Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf; naučni savetnik u Institutu za sh. jezik, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=fekete2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 127.<br>''“Fekete B. Egon, filolog, serbokroatista, leksikograf, naučni savetnik u Institutu za srpskohrvatski jezik u Beogradu (r. 11. VI 1931, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Filipović]], pedagog, književnik<ref name=ifilipovic1>Filipović, Ivan (Perić): Pravac naše književnosti, u: Neven, VII. god (1858), str. 73.<br>''“Važnost školskih i pučkih knjižnica uvidjeli su već mnogi narodi, samo mi Jugoslaveni ne.”''</ref> * [[Milutin Garašanin (arheolog)|Milutin Garašanin]], arheolog<ref name=garasanin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 140.<br>''“Garašanin Milutin, arheolog, akademik; preds. Odbora za arheologiju SANU. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Andrej Grubačić]], sociolog<ref name=grubacic1>Grubačić, Andrej: [http://books.google.de/books?id=zFDOQsocASMC&printsec=frontcover&dq=Don%27t+Mourn,+Balkanize!:+Essays+After+Yugoslavia&hl=de&sa=X&ei=Q4bHUYvYK8besgaa5IDoDg&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=Don%27t%20Mourn%2C%20Balkanize!%3A%20Essays%20After%20Yugoslavia&f=false Don't mourn, balkanize! Essays after Yugoslavia] Oakland 2010, str. 11. {{ISBN|1-60486-470-2}}.<br>''“I grew up in Belgrade—or, more precisely, between Belgrade and Sarajevo—but I always considered myself Yugoslav. I do not see any reason to stop doing so now.”''</ref> * [[Katica Hedrih]], mašinski inženjer, univ. profesorica<ref name=hedrih1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Hedrih (Stevanović) Katica, redovni profesor (za pr. Elastidinamika, Otpornost materijala i Teorija nelinearnih oscilacija) i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta, Niš; gl. i odg. urednik časopisa "Facta Universitatis"; nauč. saradnik Matemat. instituta SANU; ekspert Sav. ministarstva za nauku i tehnologiju. […] P: Jugoslovenka, srpske nacionalnosti; […].”''</ref><ref name=hedrih2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Hedrih R. Katica, redovni profesor i šef Katedre za mehaniku Mašinskog fakulteta u Nišu (r. 28. VIII 1944, Bobovište). Jugoslovenka, srpske nacionalnosti.”''</ref> * [[Fedor Herbut]], fizičar<ref name=herbut1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 163.<br>''“Herbut Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg.; dopisni član SANU. […] P: Rusin, Jugosloven.”''</ref><ref name=herbut2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 152.<br>''“Herbut E. Fedor, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; dopisni član SANU (r. 3. V 1932, Novi Vrbas). Rusin, Jugosloven.”''</ref> * [[Jelisaveta Ibrovac]], profesor, prevoditelj<ref name=ibrovac1>Ибровац, Јелисавета (Демирова, Мирка): [https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_E74E1D9A175FE5728805716D3DEA6D36/1922/k001?fullscreen#page/492/mode/1up Молиерова прослава у Паризу], у: Српски књижевни гласник, Нова серија, књ. V бр. 1 (1922), стр. 463.<br>''“Ми Југословени смо са поносом могли истаћи да је наш песник и народни мученик Франкопан дао један од првих превода Молиера у опште.”''</ref> * [[Fran Ilešič]], književni povjesničar, publicist<ref name=ilesic1>Ilešič, Fr.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-P2B6NX9A/099c4d73-b7c1-4486-9729-7487689a5bd4/PDF Vse pleše. Balada — ballata.], u: Ljubljanski zvon, god. 19 br. 1 (1899), str. 49.<br>''“Pohlevno nasprotujoč, je nekdo iz ozadja izrekel svoje pomisleke o Čukovem modrovanju, češ, mi Jugoslovani s svojim »kolom« se pač dobro vrtimo v krogu, a naprej ne pridemo, ne napredujemo.”''</ref> * [[Ivan Ivić]], psiholog, univerzitetski profesor<ref name=ivic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 176.<br>''“Ivić Ivan, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Razvojna psihologija). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anton Janežič]], filolog<ref name=janezic1>Prijatelj, Ivan: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-CELRWWCE/29cc0c10-4627-410e-8ce0-7e49e74864a3/PDF Borba za individualnost slovenskega književnega jezika 1848–1857] Ljubljana 1937, str. 109.<br>''“Ti nam pripravljaš pot, da se naj popred Jugoslovani sjedinimo, zraven pa tudi drugim narečjem približamo, da ne zagazimo na stranputice, po kterih žalibog tako radi tumaramo i vagutamo...”''</ref> * [[Božidar Jezernik]], etnolog<ref name=jezernik1>[https://pescanik.net/jugoslavija-zemlja-snova-2/ Jugoslavija, zemlja snova] Peščanik. ''03.12.2018.''<br>''“On je glavni lik Bože Jezernika, jer Boža je integralni Jugosloven i on žali – i to je jedna od teza ove knjige – što, po njegovom mišljenju, u Jugoslaviji, kako on kaže, nije bilo više jugoslovenskog nacionalizma.”''</ref> * [[Đokica Jovanović]], sociolog<ref name=jovanovic1>[https://nova.rs/emisije/zasto-u-srbiji-ima-sve-vise-jugoslovena/ Zašto u Srbiji ima sve više Jugoslovena?] Nova.rs ''TV Nova; 02.05.2023.''<br>''“Sociolog Đokica Jovanović iz Niša na nedavnom popisu izjasnio se kao Jugosloven i to ne prvi put.”''</ref> * [[Damir Kakaš]], univerzitetski profesor, političar<ref name=kakas1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 214.<br>''“Kakaš Damir, potpredsednik Skupštine AP Vojvodine (od '94); potpredsednik Izvršnog odbora Reformske demokratske stranke Vojvodine; redovni profesor Fakulteta tehničkih nauka, N. Sad. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksej Kišjuhas]], sociolog<ref name=kisjuhas1>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Na njihov poziv prvi se odazvao sociolog, profesor na Sveučilištu u Novom Sadu i kolumnist lista Danas, Aleksej Kišjuhas, koji je na dan početka popisa podržao pokret poveznicom na svoju kolumnu pod naslovom 'Jugoslavija živi'.”''</ref> * [[Ivan Klajn]], jezikoslovac<ref name=klajn1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 228.<br>''“Klajn Ivan, lingvista; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Maja Korać]], sociolog<ref name=korac1> Savić, Svenka/Korać, Maja: Naučnice iz Srbije u svetu: kroz dijalog i refleksiju, u: Prelić, Mladena/Stevanović, Lada/Lukić Krstanović, Miroslava (ur.): [https://etno-institut.co.rs/storage/710/63abe78a83ade_Etnografski-zbornik-2022-PRINT2.pdf Rod, znanje i moć. Istorija, nasleđe i značaj naučnica u Srbiji] Beograd 2022, str. 202.<br>''“Ja sam bila i ostala Jugoslovenka. Da pojasnim, multikulturna Južna Slovenka. To je moje duboko, i pre svega, lično opredeljenje, ne političko. Zasnovano na iskustvu i načinu života moje (primarne) porodice, kao i na istoriji mojih porodičnih predaka.”''</ref> * [[Ana Kotevska]], muzikolog i muzički kritičar<ref name=kotevska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 246.<br>''“Kotevska Ana, muzikolog i muzički kritičar; glavni i odgovorni urednik muzičkog mesečnika "Bis"; […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Boško Kovačević]], sociolog<ref name=kovacevic1>[https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/sjecanje-na-boska-kovacevica-918183 Sjećanje na Boška Kovačevića] [[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]. ''27.12.2023.''<br>''“Za sebe je volio da govori da je Sokolčanin, Subotičanin, Ličanin, Vojvođanin, Srbin, Jugosloven, Evropljanin, Građanin sveta”''</ref> * [[Fran Kovačič]], teolog, historičar<ref name=kovačič1>Kovačič, Fran: [https://books.google.de/books?id=Uuj64Xn6lc0C&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Ob osemstoletnici križarskih vojsk. (1096 – 1896)], u: Katoliški obzornik, letnik I. (1897), str. 162.<br>''“Tem znamenitejše je to vprašanje za nas sedaj ob osemstoletnici križarskih vojsk, ker smo zlasti mi Jugoslovani v neposredni zvezi s križarskimi vojskami in se vprašanje cerkvenega zedinjenja posebno nas tiče.”''</ref> * [[Marija Kraljević-Balalić]], genetičar<ref name=kraljevicbalalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 252.<br>''“Kraljević-Balalić Marija, dekan i redovni profesor Poljoprivrednog fakulteta, N. Sad (za pr. Genetika, Populaciona genetika i Uvod u metodiku maučnog [sic!] rada). […] P: Jugosl., […].”''</ref> * [[Ivan Kukuljević Sakcinski]], istoričar, književnik, političar<ref name=sakcinski1>I. K. S.: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qafecy6iKlcE4GRP36GCRjeS9AYE3ZKN4DtQb8v1YneKWwXP8ld5anxHTN8z7etr5CGTzYs6U5R0JEqz2r57g_dJAvk2YISjAh1_L-8uUNoKGjJ_3-K-qR5N5bwoZVY4HJKGA11VkUXgB6k-VFf_OZXWxAYg6f1kqWue6C8jtlemwhdXfI3_kI6Av7h8auSwL-rXpy_qyGym-ClQYCNiYHRT-RjqAtDzccX_9madJD6_gOeRNLXqDtoCqjO0ZnmjzqOAm-UFFo7e4PDGeFic2zoZak0UvgSC-cFMnrRlriWDKYrRrAM Politička pověstnica], u: Arkiv za pověstnicu jugoslavensku, knjiga II. (1852), str. 1.<br>''“Mi Jugoslaveni neimamo sve dosada našega diplomatara, pa ipak nećemo nikada bez njega moći razsvětliti i kritički napisati razgranjenu historiu našega naroda.”''</ref><ref name=sakcinski2>Smičiklas, Tade; Marković, Franjo: Matica Hrvatska od godine 1842. do godine 1892. Spomen-knjiga. Zagreb 1892, str. 160.<br>''“Očekivamo pako od nje, da nam one strane što brže pridruži, koje po historiji i zakonu ili po krvi i poreklu našoj državi ili našemu jugoslavenskomu narodu pripadaju.”''</ref> * [[Đuro Kurepa]], fizičar<ref name=djkurepa1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 231-232.<br>''“Kurepa R. Đuro, redovni član SANU i ANU-BiH, dopisni član JAZU; profesor univerziteta - u penziji (r. 16. VIII 1907, Majske Poljane, Glina). Srbin-Jugosloven, […]. ”''</ref> * [[Milan Kurepa]], fizičar<ref name=mkurepa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 263.<br>''“Kurepa Milan, redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF, Bg. (za pr. Fizika molekula i Fizika opšti kurs); naučni savetnik u Institutu za fiziku, Bg.; preds. Nacionalnog komiteta za fiziku Jugoslavije (od '87). […] P: Jugosloven srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref><ref name=mkurepa2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 232.<br>''“Kurepa V. Milan, fizičar; redovni profesor Fizičkog fakulteta PMF u Beogradu; predsednik Nacionalnog komiteta za fiziku SFRJ (r. 11. V 1933, Bačka Palanka). Jugosloven, srpsko-jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Šime Ljubić]], istoričar, arheolog<ref name=ljubic1>Okuka, Miloš: Eine Sprache - viele Erben. Sprachpolitik als Nationalisierungsinstrument in Ex-Jugoslawien. Klagenfurt 1998, S. 23. (na njemačkom)<br>“»Hej, Ihr Jugoslawenbrüder, seien wir ruhmreich!« So ruft der Kroate Šime Ljubić 1864 in seinem Spiegel der jugoslawischen Literaturgeschichte (Ogledalo književne poviesti Jugoslavjanske na podučavanje mladeži) in der […].</ref> * [[Ivan Macun]], književni povjesničar<ref name=macun1>Macun, Ivan: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-TZWJKXHW/f39ff886-a3b5-4dc5-967b-8f5d499a8755/PDF Cvetje slovenskiga pesničtva.] Trst 1850, str. 4.<br>''“Poglej samo nekaj malo na polje slavjanskih narodnih pesem in boš vidil u Čehih, Poljakih in posebno u nas Jugoslavjanih množinu sadja najlepšega, z katerim bo se težko kater si bodi drugi narod hvaliti zamogel.”''</ref> * [[Vlado Mađarić]], istoričar umetnosti<ref name=madjaric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 403.<br>''“Mađarić Vlado, direktor Saveznog instituta za zaštitu spomenika kulture u Beogradu, r. 1915 u Ludbregu, Jugosloven.”''</ref> * [[Matija Majar]], etnograf, jezikoslovac<ref name=majar1>Majar, Matija: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-05AJDQXQ/0768df73-0700-4779-81e0-226111bc3825/PDF Naše slovstvo], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 44 (03.06.1857), str. 174.<br>''“Mi Jugoslaveni, imenito Slovenci, smo v takih okolnostih, da moramo to pitanje tako le staviti: Čto moramo činiti, storiti, da se književno slože narečja serbsko, bulgarsko, horvatsko i slovensko?”''</ref> * [[Petar Matković]], geograf<ref name=pmatkovic1>Matković, Petar: Zemljopisni odlomci. Najnovija kartografija o Jugoslovjenskih zemljah, u: Književnik, god. III. sv. 1. (1866), str. 81.<br>''“Vojnički kartografički zavod u Beču, koji si je glede svojih kartografičkih proizvoda slavno ime stekao, objelodani za kratko vrieme koli za znanost u obće, toli za nas Jugoslovjene napose evo već drugu vele znamenitu i krasnu geografičku radnju: Dalmaciju naime, koja poput okvira sa zapada Balkanski poluotok zaprema, i gore navedenu kartu Bosne i Hercegovine, kojom je publikacijom sumnja o tajnom skrivanju kartografičkoga materijala iz političkoga obzira sasvim izčeznula.”''</ref> * [[Fedor Mesinger]], meteorolog, univerzitetski profesor<ref name=mesinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 317.<br>''“Mesinger Fedor, meteorolog; redovni profesor PMF, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nada Milašin]], naučnik<ref name=milasin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 328.<br>''“Milašin Nada, viši naučni saradnik u Institutu za arhitekturu i urbanizam Srbije, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vojin Milić]], sociolog<ref name=milic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 334.<br>''“Milić Vojin, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Miljanić]], inženjer elektrotehnike, univ. profesor<ref name=miljanic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 348.<br>''“Miljanić Petar, akademik, sekretar Odeljenja tehničkih nauka SANU, redovni profesor Mašinskog i Elektrotehn. fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Navratil]], jezikoslovac<ref name=navratil1>N., J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-7IS7KTWC/de1d2076-efac-45c3-b8f8-6afcd0997ccc/PDF Želja jezikoznanska o novem letu vsim Slovencom, posebno pisateljem slovenskim v prevdarek], u: Slovenska bčela, letnik 4, številka 8 (1853), str. 63.<br>''“Tudi govorimo vsi Slovenci in Jugoslovani; Ne dam mu naj manje […].”''</ref> * [[Aleksandar Nikolić (istoričar)|Aleksandar Nikolić]], istoričar, novinar<ref name=anikolic1>[https://boom93.rs/article/54985/jugosloveni-kulturno-povezivanje-trajnije-od-drzavnih-granica Jugosloveni: Kulturno povezivanje trajnije od državnih granica] Radio Boom93. ''Neda Stojićević/Jelena Milenković''.<br>''“Onda je bilo potpuno prirodno da 2022. kažem na popisu ću se izjasniti kao Jugosloven.”''</ref> * [[Viktor Novak]], istoričar<ref name=novak1>[https://www.rts.rs/page/rts/sr/Dijaspora/story/1526/srbija-na-vezi/2091781/-magnum-crimen---bez-cenzure-.html Magnum Crimen - bez cenzure] [[Radio-televizija Srbije]]. ''03.11.2015''<br>''“Prvo izdanje ove kultne knjige, Viktor Novak, Hrvat, ali i integralni Jugosloven, uspeo je da objavi u burnim posleratnim godinama, 1948.”''</ref> * [[Pavel Opavski]], univerzitetski profesor<ref name=opavski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390.<br>''“Opavski Pavel [sic!], redovni profesor Fakulteta fizičke kulture, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=opavski2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 334.<br>''“Opavski J. Pavle, redovni profesor Fakulteta za fizičku kulturu u Beogradu (r. 9. XI 1925, Stara Pazova). Jugosloven.”''</ref> * [[Milenko Panić]], univerzitetski profesor<ref name=panic1>[https://www.rts.rs/page/tv/ci/story/19/rts-svet/1290146/evropa-i-srbi-milenko-panic.html Европа и Срби: Миленко Панић] [[Радио-телевизија Србије]]. ''Војислав Лалетин; 26.03.2013.''<br>''“Премда је Југославија разбијена, он се и даље, с пуно разлога, осећа и понаша као Југословен.”''</ref><ref name=panic2>[https://www.youtube.com/watch?v=VZzu-CMhDjA Evropa i Srbi: Milenko Panić] [[YouTube]]. ''RTS Obrazovno-naučni program - Zvanični kanal; 22.08.2016.''<br>''“Pa, moram Vam reći da ovaj, ja sam uvijek bio, i odgojen, i… i ostao jugoslovenski orijentisan. […] Ali, ja sam se osjećao Jugosloven, i dalje se osjećam Jugosloven.”''</ref> * [[Zlatica Pavlovski]], naučni savjetnik iz područja živinarstva<ref name=pavlovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 409.<br>''“Pavlovski Zlatica, upravnik Zavoda za živinarstvo u Institutu za stočarstvo, Zemun. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan K. Pavlowitch]], historičar<ref name=pavlowitch1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-60401608 Srbija i Velika Britanija: Ko je bio istoričar Stevan K. Pavlović - kosmopolita i džentlmen srpskog porekla] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 25.02.2022.''<br>''“Istoričar Stevan K. Pavlović bio je kosmopolita i Evropljanin koji je govorio da je Jugosloven po rođenju, Srbin po porodičnom poreklu, Britanac po državljanstvu i Francuz po kulturnom afinitetu.”''</ref> * [[Miljenko Perić]], fizikohemičar<ref name=mperic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 413.<br>''“Perić Miljenko, redovni profesor Fakulteta za fizičku hemiju PMF, Bg. (za pr. Kvantna hemija i molekulske strukture); šef Katedre za molekulske strukture; prodekan za nastavu. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Vesna Pešić]], sociološkinja<ref name=vpesic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dragoslav-petrovic-jugoslavija-ce-se-vracati-zazivece-u-novim-formama/ Dragoslav Petrović: Jugoslavija će se vraćati, zaživeće u novim formama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Beta; 15.11.2024.''<br>''“Ali, ja sam i danas ostala Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nebojša Popov]], sociolog<ref name=popov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 439.<br>''“Popov Nebojša, sociolog; viši naučni saradnik u Institutu za filozofiju i društveni teoriju, Bg. (od '81); odgovorni urednik lista "Republika" (od '91); član Saveta Beogradskog univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Popović]], ekonomista, univerzitetski profesor<ref name=tpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 447-448.<br>''“Popović Tomislav, naučni savetnik, redovni profesor univerziteta. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dušan Puhalo]], anglista<ref name=puhalo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 455.<br>''“Puhalo Dušan, književni prevodilac; redovni profesor Filološkog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Franjo Rački]], historičar, političar, katolički svećenik<ref name=racki1>Novak, Viktor: Franjo Rački u govorima i raspravama. Zagreb 1925, str. 126.<br>''“Naš ugovor ima se navlaš na to obazrijeti, da smo Jugoslovjeni, da nam je bolja budućnost samo u Jugoslovjenstvu.”''</ref><ref name=racki2>Novak, Grga (i drugi) (ur.): Spomenica. Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti 1866-1966. Zagreb 1966, str. 14.<br>''“Rački je bio ne samo velik učenjak nego i velik patriot u najširem smislu te riječi: Hrvat, Jugoslaven, Slaven.”''</ref><ref name=strossmayer-racki/><ref name=racki31>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. 216.<br>''“Mi Jugoslovjeni razdijeljeni smo jezikom, ovom pravom dušom naroda, glavnim, često i jedinim sidrom narodnosti.”''</ref> * [[Ivan Radetić]], jezikoslovac<ref name=radetic1>Radetić, Ivan: Pregled hrvatske tradicionalne književnosti. Senj 1879, str. 199.<br>''“Ovo obće jamstvo ili poručanstvo počelo je kod zapadnih Slovjena; Čeha, Poljaka i Pomorana padati već XIII. vieka, dočim se kod nas Jugoslovjena imenice Hrvata i Srba po zakonu vinodolskom i Dušanovom još u XIV. vieku nalazilo, a gdješto se i do dana današnjega sačuvalo.”''</ref> * [[Božo Radman]], agronom<ref name=radman1>[https://www.glassrpske.com/lat/plus/teme/in-memoriam-mr-bozo-radman-do-posljednjeg-daha-posvecen-nauci-i-pravdi/348739 In memoriam - mr Božo Radman: Do posljednjeg daha posvećen nauci i pravdi] Glas Srpske. ''Mladen Karić; 30.01.2021.''<br>''“Ja sam univerzalista i kosmopolita. Nacionalno se osjećam kao Jugosloven. Ako me neko detaljnije pita, ja sam Bosanac. Ako ide još detaljnije, ja sam Krajišnik. Najdetaljnije, ja sam Banjalučanin. Nakon toga, nemojte me dalje pitati!”''</ref> * [[Duško Radosavljević]], politolog i predsjednik Saveza antifašista Vojvodine<ref name=dradosavljevic>[https://sav-ns.wixsite.com/sav2017/struktura-sav-a Struktura i rukovodstvo SAV-a] SAV - Savez antifašista Vojvodine.<br>''“Sremac, Srbin, Vojvođanin, Jugosloven i Evropljanin.”''</ref> * [[Ljubiša Rajić]], lingvist<ref name=rajic1>[http://www.slobodnaevropa.org/content/sta_znaci_multikulturalnost/2276177.html Šta znači multikulturalnost] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Biljana Jovićević; 16.01.2011.''<br>''“Ja sam rođen u Jugoslaviji, tu sam odrastao, obrazovao se, oženio i dobio djecu. Nisam mogao biti ništa drugo nego Jugosloven, bez obzira što su moj otac i majka bili Srbi.”''</ref><ref name=rajic2>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 471.<br>''“Rajić Ljubiša, vanredni profesor za skandinavske jezike i književnosti na Filološkom fakultetu, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Slobodan Ribnikar]], fizikohemičar<ref name=sribnikar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 481.<br>''“Ribnikar Slobodan, akademik; redovni profesor Prirodno-matematičkog fakulteta, Bg. (za pr. Nuklearna hemija i Fadiohemija). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Rot]], profesor psihologije<ref name=rot1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 487-488.<br>''“Rot Nikola, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Obrad Savić]], filozof<ref name=obradsavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 495.<br>''“Savić Obrad, viši predavač na Katedri za društvene nauke Tehnološko-metalurškog fakulteta, Bg.; generalni sekretar Beogradskog kruga i gl. urednik časopisa "The Belgrade circle". […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Svenka Savić]], psihološkinja, lingvistkinja<ref name=ssavic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 496.<br>''“Savić Svenka, redovni profesor Filozofskog fakulteta, N. Sad (za pr. Psiholingvistika, Analiza diskursa i Uvod u lingvistiku). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Ljubica Simaković]], univerzitetska profesorica<ref name=simakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 500.<br>''“Simaković Ljubica, redovni profesor Ekonomskog fakulteta, Kragujevac (za pr. Ekonomska filozofija i politika). […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Đorđe Stanković]], povjesničar<ref name=djstankovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 521.<br>''“Stanković Đorđe, redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (za pr. Istorija Jugoslavije); šef Katedre za istoriju Jugoslavije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dubravka Stojanović]], povjesničarka<ref name=dstojanovic1>[https://www.danas.rs/vesti/politika/demostat/dubravka-stojanovic-nismo-u-hladnom-ratu-vucic-nije-tito-a-ni-srbija-nije-jugoslavija/ Dubravka Stojanović: Nismo u Hladnom ratu, Vučić nije Tito, a ni Srbija nije Jugoslavija] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Demostat/Ivana Petronijević Terzić; 21.12.2022.''<br>''“Ni ja ne želim Jugoslaviju, ja jesam Jugoslovenka, ali ne želim Jugoslaviju zato što mislim da je njeni narodi nisu dorasli.”''</ref><ref name=dstojanovic2>[https://www.slobodnaevropa.org/a/most-nasledje-latinka-perovic-istorija-balkan-jugoslavija/32723484.html Latinka Perović - u Srbiji ignorisana i napadana, u regionu poštovana] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Omer Karabeg; 10.12.2023.''<br>''“Tek sam kasnije kroz duge razgovore s njom shvatila tu njenu poziciju bez obzira što se s njom na tom pitanju nisam slagala i ostala sam Jugoslovenka.”''</ref> * [[Svetomir Škarić]], profesor ustavnog prava<ref name=skaric1>[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=969BE953C56D4D4294BC6BE9769FDB93 Пратениците-торбеши бараат третман на помала етничка заедница]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Dnevnik. ''Tatjana Popovska; 18.09.2011.''</ref><ref name=skaric2>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=121810833459&id=9&setIzdanie=22161 Ин мемориам]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (na makedonskom) Nova Makedonija. ''Svetomir Škarić; 18.12.2010.''</ref> * [[Slobodan Šoja]], historičar<ref name=soja1>[https://unaworld.tv/video/reaktor-bih-jugonostalgija Jugonostalgija] Una televizija, emisija ''Reaktor BiH''. ''04.12.2023.''<br>''“Pa znate šta, ja mislim da je bolje reći da... da sam Jugosloven nego jugonostalgičar.”''</ref> * [[Jorjo Tadić]], istoričar<ref name=jtadic1>Тадић, Јорјо: [https://books.google.de/books?id=bzCZCgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Сабласти круже Југославијом...], у: Историјски часопис, књ. 18 (1971), str. 48.<br>''“А још више зато што је мени лично сасвим свеједно да ли се нешто назива хрватским или српским, јер су за мене Срби и Хрвати један народ, без обзира што се о томе мислило или данас мисли, пише и прописује. Као Југословен, али не по линији државне већ по свом дубоком националном опредељењу, а и научном уверењу, јер сам то био и онда када смо о југословенској држави само сањали, сматрам да је ненаучно и смешно сврставати старе Дубровчане у Србе или Хрвате, а њихова културна дела, посебно књижевност, резервисати искључиво за једне или друге.“''</ref><ref name=tadic2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 715-716.<br>''“Tadić Jorjo, dr filozofije, red. prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu za Opštu istoriju Novoga veka, dopisni član Srpske akademije nauka u Beogradu, dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu, r. 1899 u Starom Gradu, Srez hvarski, Jugosloven.”''</ref> * [[Nevenka Tadić]], neuropsihijatar<ref name=ntadic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 568.<br>''“Tadić Nevenka, neuropsihijatar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Tesla]], izumitelj<ref name=tesla1>[https://www.slobodnaevropa.org/a/nikola-tesla/30612584.html Svi hoće Nikolu Teslu] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Mila Đurđević/Una Čilić''.<br>''“Zbog toga, braćo i sestre, kao najstariji Srbin, Jugoslaven, Amerikanac naše krvi u Sjedinjenim Državama, upućujem vam ovo pismo moleći vas da se odazovete pozivu predsjednika Roosevelta.”''</ref> * [[Rajko Tomović]], naučnik, robotičar<ref name=tomovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 585.<br>''“Tomović Rajko, akademik; direktor (sa N. Uzungoluom) Centra za multidisciplinarno praćenje pravaca razvoja informatike, Atina (od '96). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ljubinka Trgovčević-Mitrović]], povjesničarka<ref name=trgovcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 590.<br>''“Trgovčević Ljubinka, viši nauč. saradnik u Istorijskom institutu SANU, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=trgovcevic2>[https://www.danas.rs/kultura/vece-secanja-na-ljubinku-trgovcevic-1948-2022-istoricarka-putnica-zena-nadasve-prijateljica/ Veče sećanja na Ljubinku Trgovčević (1948-2022): Istoričarka, putnica, žena, nadasve prijateljica] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''J. J.; 06.03.2023.''<br>''“Rođena u njenom središtu, u Bosni, u Sarajevu, ostala je Jugoslovenka do kraja.”''</ref> * [[Milan Trtanj]], fizikohemičar<ref name=trtanj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 593-594.<br>''“Trtanj Milan, rukovodilac Laboratorije za hemijsku dinamiku i permanentno obrazovanje Instituta za nuklearne nauke "Vinca". […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=trtanj2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 500.<br>''“Trtanj I. Milan, naučni savetnik u Institutu za nuklearne nauke Boris Kidrič Vinča - OOUR Institut za hemijsku dinamiku (r. 1. I 1947, Grabarje, Slavonski Brod). Jugosloven.”''</ref> * [[Vladeta Urošević]], fizičar<ref name=urosevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 598.<br>''“Urošević Vladeta, osnivač i direktor preduzeća "Metrologia". […] P: Srbin, Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Vejvoda]], politikolog<ref name=vejvoda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 605.<br>''“Vejvoda Ivan, politikolog; profesor na Syssex [sic!] University, Engleska (od '93). […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=vejvoda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 510.<br>''“Vejvoda I. Ivan, politikolog; istraživač u Institutu za evropske studije u Beogradu (r. 27. XII 1949, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Vuk Vernić]], sociolog, revolucionar<ref name=vernic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 65.<br>''“Vernić Vuk, borac u prištapskim jedinicama VŠ, neutvrđenog mesta rođenja, profesor na Pravnom fakultetu u Zagrebu, Jugosloven, u NOV došao krajem marta 1943. iz ustaškog logora Jasenovac razmenom za zarobljene Nemce.”''</ref> * [[Radina Vučetić]], historičarka<ref name=vucetic1>[https://www.pressreader.com/serbia/nin/20200806/281706912025220][http://www.nin.co.rs/pages/article.php?id=102354064] Неорадикалски рикверц води у провалију [[НИН]]. ''Радмила Станковић; 06.08.2020.''<br>''“Радина Вучетић је имала ту срећу: предмет њеног научног интересовања је превасходно Југославија, Краљевина и она социјалистичка, а за себе једнако каже да је Југословенка јер је рођена и васпитана у тој земљи, јер је формирана у југословенском духу и не може за првих двадесет година свог живота да каже „пуј, пике, више не важи“.”''</ref><ref name=vucetic2>[https://www.youtube.com/watch?v=Icqc0scR63Q Prostori slobode - Radina Vučetić] YouTube. ''Remarker Media; 01.07.2020.''<br>''Jesi ti Jugoslovenka? - “Jesam, da. To moram da pomenem.”''</ref> * [[Sreten Vujović]], sociolog<ref name=svujovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 628.<br>''“Vujović Sreten, sociolog; redovni profesor Filozofskog fakulteta, Bg. (od '92); član Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Emir Zelenhasić]], univerzitetski profesor<ref name=zelenhasic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 643-644.<br>''“Zelenhasić Emir, redovni profesor Građevinskog fakulteta, Subotica (za pr. Hidrologija i Osnovi hidrotehnike); šef Katedre za hidrotehniku. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=zelenhasic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 542.<br>''“Zelenhasić F. Emir, redovni profesor i šef Katedre za hidrotehniku Građevinskog fakulteta u Subotici (r. 9. X 1938, Prokuplje). Jugosloven, Musliman.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vjekoslav Babukić.jpg|Vjekoslav Babukić Datoteka:Jovo Bakic-mc.rs.jpg|Jovo Bakić Datoteka:Franjo Bradaška.jpg|Franjo Bradaška Datoteka:Jurij Caf.jpg|Oroslav Caf Datoteka:Vladimir Ćorović.jpg|Vladimir Ćorović Datoteka:Dejan Djokic LMU Book presentation.jpg|Dejan Đokić Datoteka:Ivan Filipović 1892 Mayerhofer.png|Ivan Filipović Datoteka:Andrej Grubačić at the SF anarchist bookfair 2010 (cropped).jpg|Andrej Grubačić Datoteka:Fran Ilešič.jpg|Fran Ilešič Datoteka:JanezicAnton.jpg|Anton Janežič Datoteka:Ivan Klajn.jpg|Ivan Klajn Datoteka:Fran Kovačič.jpg|Fran Kovačič Datoteka:Ivan Kukuljevic Sakcinski 1889 Mukarovsky.png|Ivan Kukuljević Sakcinski Datoteka:Kurepa georg2 (cropped).jpg|Đuro Kurepa Datoteka:Sime Ljubic 1885 Mayerhofer.png|Šime Ljubić Datoteka:MacunIvan.jpg|Ivan Macun Datoteka:Matija Majar (2).jpg|Matija Majar Datoteka:Vojinmilic.jpg|Vojin Milić Datoteka:Ivan Navratil.jpg|Ivan Navratil Datoteka:Nebojsa Popov-mc.rs.jpg|Nebojša Popov Datoteka:Božidar Jezernik 02.jpg|Božidar Jezernik Datoteka:Franjo_Rački_1897_Th._Mayerhofer.png|Franjo Rački Datoteka:Ljubiša Rajić.jpg|Ljubiša Rajić Datoteka:Dubravka Stojanović.jpg|Dubravka Stojanović Datoteka:Nevenka Tadić.jpg|Nevenka Tadić Datoteka:Tesla circa 1890.jpeg|Nikola Tesla Datoteka:Rajko Tomovic.jpg|Rajko Tomović Datoteka:Ivan Vejvoda - July 2015 (cropped).jpg|Ivan Vejvoda </gallery> </center> == Novinarstvo i publicistika == * [[Mihailo Bjelica]], novinar, univ. profesor<ref name=bjelica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Bjelica Mihailo, naučni savetnik u Institutu za političke studije, Bg.; redovni profesor Fakulteta političkih nauka, Bg. (za pr. Istorija novinarstva). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Olga Božičković]], novinarka<ref name=bozickovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 45.<br>''“Božičković Olga, slobodni novinar. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Nikola Burzan]], novinar<ref name=burzan1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 68.<br>''“Burzan Nikola, novinar; urednik-komentator u Spoljno-političkoj rubrici "Naše Borbe". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Angelina Čakširan]], novinarka<ref name=caksiran1>[https://www.mojnovisad.com/gradske-face/angelina-caksiran-novinar-i-urednik-pisanje-mora-imati-svrhu-i-poruku-jer-to-je-pravo-novinarstvo-id43596.html Angelina Čakširan, novinar i urednik: Pisanje mora imati svrhu i poruku jer to je pravo novinarstvo] mojnovisad.com ''Aleksandar Jovanović; 12.11.2021.''<br>''“Kao Jugoslovenka, što sam ostala do danas, prezirala sam svaki nacionalizam, srpski, hrvatski, bilo koji. To nas je i dovelo do raspada zemlje koja je definitivno bila najlepša na svetu. U svakom pogledu.”''</ref> * [[Đorđe Dragojlović]], novinar<ref name=dragojlovic1>[http://www.index.hr/vijesti/clanak/sto-ce-kerum-na-ovo-reci-vojvodjanski-novinar-osniva-nacionalno-vijece-jugoslavena/462207.aspx Što će Kerum na ovo reći: Vojvođanski novinar osniva Nacionalno vijeće Jugoslavena] Index. ''27.11.2009.''</ref> * [[Milovan Đilas]], publicista, politički disident, političar, revolucionar<ref name=mdjilas1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-53066157 Milovan Đilas: „Crnogorac, Srbin i Jugosloven koji po značaju daleko prevazilazi jugoslovenske okvire“] BBC na srpskom. ''Dejan Đokić; 17.07.2020.''<br>''“Đilas je bio Crnogorac, Srbin i Jugosloven. Ali je po svom značaju daleko prevazilazio jugoslovenske okvire, pa iako zvuči kao kliše, može se reći da je bio građanin sveta, pre svega onog sveta koji se borio za slobodu, pravdu i društvenu jednakost.”''</ref> * [[Jug Grizelj]], novinar<ref name=grizelj1>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 144.<br>''“Grizelj, I. Jug, novinar (r. 2. VIII 1926, Vrlika). Jugosloven.”''</ref><ref name=grizelj2>[https://www.vreme.com/vreme/jug-grizelj-1926-1991/ Venci i reči za velikana novinarstva] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Živorad Kovaćević; br. 12, 14.01.1991.''<br>''“Jug Girzelj je bio Jugosloven u najboljem smislu te reči Zato je toliko voleo Beograd — onaj široki, neuskogrudi, neprovincijalni, tolerantni, kosmopolitski Beograd. Bio je ponosan što je Beograđanin. Njegov zvezdani čas je bio kad su kolege odlučile da on, po krvi Hrvat i Italijan, po ljudskom opredeljenju Jugosloven, bude predsednik Udruženja novinara Srbije.”''</ref> * [[Dinko Gruhonjić]], novinar i univerzitetski profesor<ref name=gruhonjic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/a-vi-sto-biste-da-nas-koljete-vi-ste-dinko-sakic-autorski-tekst-dinka-gruhonjica-o-tome-sta-je-zaista-rekao-u-dubrovniku/ A vi, što biste da nas koljete, vi ste Dinko Šakić: Dinko Gruhonjić za Danas o tome šta je zaista rekao u Dubrovniku] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 25.03.2024.''<br>''“Ja sam dete bratstva i jedinstva, moja jedina domovina bila je i ostala Jugoslavija, a ja sam Jugosloven, Bosanac i Vojvođanin. Nikada nisam prestao da verujem u bratstvo i jedinstvo naših naroda i narodnosti.”''</ref><ref name=gruhonjic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/hulje-vrebaju-iz-mraka-i-krecu-se-u-coporima/ Hulje vrebaju iz mraka i kreću se u čoporima] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dinko Gruhonjić; 05.12.2020.''<br>''“Ja sam Jugosloven, dakle apatrid. Ali, odavno sam shvatio da je Jugoslavija bila prirodna tvorevina, a da su ove banane u kojima živimo totalno neprirodne.”''</ref><ref name=gruhonjic3>[https://autonomija.info/dinko-gruhonjic-danas-je-sveti-avnoj-ideja-jugoslavije-je-ideja-slobode/ Dinko Gruhonjić: Danas je sveti AVNOJ – ideja Jugoslavije je ideja slobode] Autonomija. ''Dinko Gruhonjić; 29.11.2021.''<br>''“Kao Jugosloven, kažem da Jugoslavija nije bila savršena. Ali se mogla “popraviti”. A ovo, ovo što su nam servirale ubice Jugoslavije kao “novu normalnost”, e to je potpuno nepopravljivo!”''</ref> * [[Zdravko Huber]], novinar, urednik<ref name=huber1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 165.<br>''“Huber Zdravko, novinar, urednik u "Našoj Borbi". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Dejan Ilić]], izdavač i urednik<ref name=dilic1>[https://pescanik.net/razgovor-u-jajcu/ Razgovor u Jajcu] Peščanik. ''Dejan Ilić; 26.07.2017.''<br>''“Da li to što sam Jugosloven isključuje mogućnost da budem Srbin?”''</ref> * [[Viktor Ivančić]], novinar<ref name=ivancic1>[https://www.021.rs/story/Info/Srbija/260982/Dezulovic-To-sto-radi-Vesic-moze-i-Baka-Prase.html Dežulović: To što radi Vesić može i Baka Prase] Portal 021. ''Danas; 15.12.2020.''<br>''“Inače, taj princip, da dobri Hrvati iz srpske perspektive smeju da seru samo po Hrvatskoj i njenim gradovima, i obratno, da je dobrim Srbima iz hrvatske perspektive dopušteno da seru isključivo po Srbiji i njenim gradovima, za mene je nakaradan. Ja se kao Jugosloven zalažem za to da svi seremo po svima, slobodno, velikodušno, bez kočnica i ustezanja.”''</ref> * [[Željko Ivanović]], novinar<ref name=zivanovic1>[https://www.nedeljnik.rs/priblizite-mi-to-kako-se-covek-oseca-ko-crnogorac-zeljko-ivanovic-u-novom-nedeljniku/ „Približite mi to, kako se čovek oseća ko Crnogorac?“ Željko Ivanović u novom Nedeljniku] Nedeljnik. ''Veljko Miladinović; 13.01.2024.''<br>''“Ja sam bio Jugosloven. I danas sam u kulturološkom smislu Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Kirigin]], novinar, publicist, revolucionar<ref name=kirigin1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 317.<br>''“Kirigin Josip, novinar, šef dopisništva zagrebačkog Vjesnika u Beogradu, rez. kapetan, r. 1918 u Australiji, Jugosloven.”''</ref> * [[Ferdo Kočevar]], publicist<ref name=kocevar1>Žavčanin, K. [Ferdo Kočevar (pseudonim)]: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QafI8q6cWMCSYx5DASe5f4K9LHOzIvL2AH58YK0c7JYOkjJ7oZB_OTlRLbYsgT45Daa8UMBStsfx3pi2R9XZ7VFaUKFuoXfoeB2HQLn2j4NThGNY-GJv5JNACbJCNEhYJrBiCsAH9AQDPYDdn1be2GLBSUNd5tP1cFAY5VS6-FfgGs4mJiar0TuMEbqaYjlaWHj3R3SIm_8EUuu3jtoEpL2YMm_-8bETpnDxn990Z8ZR92XZcOJrRiwvfQ9Mob_AcKF4R4vM6KinlM9V2sgsh4VeP5LR10FjGptp9KroUmjhDomEeJw Jugoslavenska akademija], u: Novice gospodarske, obertniške in narodne, tečaj XIX. list 19 (08.05.1861), str. 150.<br>''“Mi Jugoslovani smo v tem obziru v dosta hujem položaji. […] Naravno je tedaj, da so zadobile te sosedne slovstva pretežni upljiv v nas Jugoslovane in sicer na veliko škodo in nevarnost za našo narodnost.”''</ref> * [[Mahmud Konjhodžić]], novinar, publicist<ref name=konjhodzic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 331.<br>''“Konjhodžić Mahmud, novinar, r. 1905 u Ljubuškom, srez Mostar, Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Kos]], publicist<ref name=kos1>A[nton]. K[os]. Cestnikov: [http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-I14QC4EA/fa8e646f-84d3-473a-9ea7-ebcbed6d420a/PDF Poljodelstvo in kemija], u: Novice gospodarske, obertnijske in národske, tečaj XV. list 53 (04.07.1857), str. 210.<br>''“Tudi mi Jugoslovani se moremo sponašati z možem, ki po vsej pravici zaslužuje, da ga v vesrto Mezzofantov vredimo.”''</ref> * [[Boro Krivokapić]], novinar<ref name=krivokapic1>[https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven Boro Krivokapić, poslednji Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208063744/https://www.xxzmagazin.com/boro-krivokapic-poslednji-jugosloven |date=2023-02-08 }} XXZ magazin. ''Milivoj Bešlin; 28.11.2018.''<br>''“Ja sam bio i ostao prije svega Jugosloven”, neretko je ponavljao.''</ref> * [[Sergije Lukač]], novinar, univ. profesor<ref name=lukac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 281.<br>''“Lukač Sergije, novinar; redovni profesor FPN, Bg. (penz.). […] P: Jugosloven-Srbin, […].”''</ref> * [[Svetlana Lukić]], novinarka<ref name=lukic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 283.<br>''“Lukić Svetlana, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika za program Radija "B-92" (od '96). [...] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Petar Luković]], novinar<ref name=lukovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 284.<br>''“Luković Petar, novinar; zamenik glavnog i odgovornog urednika lista "Vreme". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Tomislav Marković (novinar)|Tomislav Marković]], novinar i književnik<ref name=tmarkovic1>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2022/10/21/budimo-jugosloveni-iako-smo-srbi Budimo Jugosloveni iako smo Srbi] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Tomislav Marković; 21.10.2022.''<br>''“Izjašnjavajući se kao Jugosloveni po nacionalnosti podrivamo totalitarnu ideju nacionalnog identiteta, a o njenoj totalitarnosti dovoljno govori masovna histerija protiv jugoslovenstva kojoj svedočimo. […] Budimo Jugosloveni, iako smo Srbi.”''</ref> * [[Rusko Matulić]], publicista<ref name=matulic1>[https://www.vreme.com/vreme/poslednji-odlazak-jugoslovenskog-emigranta/ Poslednji odlazak jugoslovenskog emigranta] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Petar Lađević; broj 1283, 06.08.2015.''<br>''“Tridesetog jula ove godine u Nju Džersiju je umro veliki Jugosloven, istinski borac za ljudska prava, najbliži saradnik pokojnog Mihajla Mihajlova, saradnik i prijatelj Saveza Oslobođenje i jedan od najrespektabilnijih izučavalaca i sakupljača različitih izvora za stvaranje celovite slike o demokratskoj Jugoslaviji; politički emigrant koji je čitav život posvetio intelektualnoj i ljudskoj borbi za demokratsku Jugoslaviju.”''</ref> * [[Mihajlo Mihajlov]], publicista, politički disident<ref name=mihajlov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 321.<br>''“Mihajlov Mihai [sic!], publicista; viši naučni saradnik u Elliott Schoo [sic!] of International Affairs, Vašington (od '94); član Centralnog komiteta Socijaldemokrata Amerike. […] Rus po rođenju, Jugosl. po opredeljenju; […]”''</ref> * [[Živko Milić]], novinar, publicista<ref name=milic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 452.<br>''“Milić Živko, novinar, urednik «Borbe», član upravnog odbora Saveza novinara Jugoslavije, rez. kapetan, r. 1923 u Zagrebu, Jugosloven.”''</ref> * [[Avdo Mujčinović]], novinar i pozorišni kritičar<ref name=mujcinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 366.<br>''“Mujčinović Avdo, pozorišni kritičar u listu "Politika ekspres", Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Ivan Rizinger]], novinar<ref name=rizinger1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rizinger Ivan, muzički urednik Radio Kruševca (od '89), revije "Pobeda" (od '90) i diskografske kuće "Take It Or Leave It", Bg. (od '95). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Teofil Pančić]], novinar<ref name=pancic1>[https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ Teofil Pančić za Karakter: Moja lista pet najboljih novinara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203054707/https://karakter.rs/intervju/post/teofil-pancic-za-karakter-srbi-i-hrvati-su-u-kulturnom-smislu-jedan-narod/ |date=2022-12-03 }} Karakter. ''Karakter; 03.12.2021.''<br>''“Aludirate na moj tekst u kome sam objasnio da su entiteti složeniji i da ne mora da bude samo jedan, jer sam ja celog života i Srbin i Vojvođanin i Jugosloven i da ne vidim u čemu je tu problem. Na popisima sam se uvek izjašnjavao kao Srbin, ali sad dolazim u iskušenje da se pomalo iz inata izjasnim kao Vojvođanin. Ako nacionalistima to već toliko smeta, onda malo da ih iritiram.”''</ref><ref name=pancic2>[https://slobodnarec.rs/2021/08/31/teofil-pancic-srpstvo-vojvodjanstvo-i-ostale-koske/ Srpstvo, vojvođanstvo... i ostale koske] Slobodna reč. ''Teofil Pančić; 31.08.2021.''<br>''“A identiteti mogu da budu složeni, višestruki i isprepleteni, sve u jednom čoveku, i to ne nužno zato što ovaj ima „mešano poreklo“ po oveštalim etnocentričnim standardima. Evo, znam po sebi: u svakoj bih prilici mogao reći za sebe, i na svakom bih se popisu stanovnišva – ako se takvo izjašnjavanje već traži – mogao izjasniti i kao Srbin i kao Vojvođanin i kao Jugosloven, i ne bih nikada slagao baš ništa.”''</ref> * [[Vlado Ribnikar]], novinar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Milorad Roganović]], novinar<ref name=roganovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Roganović Milorad, novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dževad Sabljaković]], novinar i književnik<ref name=sabljakovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 490.<br>''“Sabljaković Dževad, književnik, književni kritičar i novinar. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Dragoslav Simić]], novinar<ref name=dsimic1>[https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ Bez Jugoslovena na popisu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014223724/https://portalforum.rs/blog/2022/10/12/bez-jugoslovena-na-popisu/ |date=2022-10-14 }} Forum - Portal građanske Srbije. ''D. B.; 12.10.2022.''<br>''“Redakciji Portala Forum javio se kolega Dragoslav Simić (Radio Beograd) i rekao da mu je pre dva dana došla popisivačica kojoj je na pitanje o nacionlanosti odgovorio da je Jugosloven.”''</ref> * [[Tamara Skrozza]], novinarka<ref name=skrozza1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/nazalost-jedinica-sam-tamara-skrozza-o-odrastanju-u-somboru-i-tome-kako-je-posao-birao-nju-a-ne-ona-njega/ „Nažalost, jedinica sam“: Tamara Skrozza o odrastanju u Somboru i tome kako je posao birao nju, a ne ona njega] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 16.04.2023.''<br>''“Dete sam iz mešovitog braka, nisam krštena, vaspitavana sam i uvek sam se izjašnjavala kao Jugoslovenka.”''</ref> * [[Karel Slanc]], publicista, političar<ref name=slanc1>Slanc, Karel: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-S4HN0TV0/959837c4-8301-4745-ada5-32ea3243c15d/PDF Avstrijski Jugoslovani in morje.] Gorica 1912, str. 11.<br>''“Zdaj, ko ste Avstriji priklopljeni Bosna in Hercegovina, nas je v državi precej Jugoslovanov.”''</ref> * [[Jelena Sofronijevic]], novinarka<ref name=sofronijevic1>[https://vittles.substack.com/p/yugonostalgic-cuisine Yugonostalgic Cuisine] (na engleskom) Vittles. ''Natasha Tripney; 23.08.2021.''<br>''“Sofronijevic regards herself as Yugoslav, though she was born in the UK in 1998.”''</ref> * [[Grujica Spasović]], novinar, urednik<ref name=spasovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 514.<br>''“Spasović Grujica, novinar; dopisnik Švedskog radija (od '89). […] P: Jugosloven, […].''</ref> * [[Gordana Suša]], novinarka<ref name=susa1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 549.<br>''“Suša Gordana, novinar i komentator; novinar u listu "Naša Borba"; urednik Video nedeljnika "VIN"; član Izvršnog odbora Nezavisnog udruženja novinara Srbije i Malog veća Beogradskog kruga. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Hari Štajner]], novinar<ref name=stajner1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 562-563.<br>''“Štajner Hari, novinar; spoljnopolitički komentator lista "Vreme"; direktor "Medija centra", Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref><ref name=stajner2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 477.<br>''“Štajner T. Hari, novinar, urednik spoljnopolitičke rubrike lista Vreme (r. 28. V 1930, Beograd). Jugosloven.”''</ref> * [[Zaharije Trnavčević]], novinar<ref name=trnavcevic1>[http://www.danas.rs/dodaci/nedelja/mogu_li_jugosloveni_postati_etnicka_zajednica.26.html?news_id=272880 Mogu li Jugosloveni postati etnička zajednica?] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Katarina Živanović; 13.12.2013.''<br>''“Trnavčević se, inače, izjašnjava kao Jugosloven. Jedan je od 23.303 koliko ih po poslednjem popisu ima u Srbiji.”''</ref> * [[Pavel Turner]], publicist<ref name=turner1>Turner, Pavel (Dr. Ahasverus): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-FNQV7UL2/a4dbb24c-fb60-4883-89f7-5642a8a8d5d0/PDF Beseda o jugoslovanskih razmerah], u: Kres, godina 1 br. 7 (1881), str. 396.<br>''“Mi Jugoslovani bi se vselej morali naravno najbližje rodne brate čutiti in po tem čutenji bi se moralo naše strmljenje in občenje med seboj ravnati, pa je li tako?”''</ref> * [[Boris Varga]], novinar, politolog<ref name=varga1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/boris-varga-privilegija-je-danas-biti-u-manjini/ Boris Varga: Privilegija je danas biti u manjini] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Rade Radovanović; 29.09.2019.''<br>''“U Ukrajini sam među majdanistima kao neko ko se deklariše među ostalom i kao Jugosloven, Rusin i ukrajinski levičar, što je prema uspostavljenim tamošnjim stereotipima skoro sve do ekscesa potpuno isključivo.”''</ref> * [[Vekoslav Vakaj]], publicist<ref name=vakaj1>Vakaj, Vekoslav: [https://dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-RSB1W1PC/7e8d6513-919f-4967-b288-eaa869d44904/PDF Jugoslovani v zlati Pragi in slavnem Velegradu. Potopisne črtice.] Maribor 1886, str. 58.<br>''“Jugoslovani smo obljubili tukaj pri altarju slovanske vzajemnosti: da se hočemo napiti tukaj slovanskega rodo- in domoljubja.''</ref> * [[Gordana Vujović]], novinarka, književnica<ref name=gvujovic1>[https://primorski.me/info/kultura/gordana-vujovic-jugoslovenka-zivi-u-meni-srcem-sam-pisala-tako-je-bilo-napisano-u-libru/ Gordana Vujović: Jugoslovenka živi u meni, srcem sam pisala “Tako je bilo napisano u libru”] Primorski Portal. ''Biljana Dabić; 10.09.2024.''<br>''“U duši sam bila i ostala Jugoslovenka i umrjeću kao Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG|Milovan Đilas Datoteka:Dinko Gruhonjić.jpg|Dinko Gruhonjić Datoteka:ViktorIvancic.jpg|Viktor Ivančić Datoteka:Ferdo Kočevar.jpg|Ferdo Kočevar Datoteka:Anton Kos Cestnikov.jpg|Anton Kos Datoteka:Petar lukovic gm.jpg|Petar Luković Datoteka:Mihajlo Mihajlov wiki photo.jpg|Mihajlo Mihajlov Datoteka:Teofil Pancic-mc.rs.jpg|Teofil Pančić Datoteka:Karel Slanc.jpg|Karel Slanc Datoteka:Gordana Susa-mc.rs.jpg|Gordana Suša Datoteka:Zaharije Trnavčević.jpg|Zaharije Trnavčević </gallery> </center> == Obaveštajstvo == * [[Vojin Đurašinović]], obavještajac, revolucionar<ref name=djurasinovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 166.<br>''“Đurašinović Vojin-Kostja, inspektor u Državnom sekretarijatu za unutrašnje poslove NR Srbije, r. 1919 u Bastaji, srez Daruvar, Jugosloven.”''</ref> == Odvjetništvo == * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]], advokat, borac za ljudska prava<ref name=spopovic1>Stehlík, Petr: Jugoslavenstvo Srđe Popovića kao temelj suvremenog promišljanja jedne naizgled umirovljene ideje, u: Štěpánek, Václav (ur.): Савремена српска и чешка славистичка истраживања. Реферати са Kолоквијума Београд–Брно одржаног 21. октобра 2021. на Филoлошком факултету Универзитета у Београду./Současná srbská a česká slavistická bádání. Příspěvky z Kolokvia Brno–Bělehrad, které se konalo 21. října 2021 na Filologické fakultě Univerzity v Bělehradě. Edice Brno–Bělehrad, sv. 2. Brno 2021, str. 73.<br>''“Oduvek sam bio Jugosloven. Prvo što sam u životu naučio bilo je kako se zovem, u kojoj ulici stanujem i to da sam Jugosloven. Druga stvar je bio režim prema kome sam bio vrlo kritičan. Najveći problem Jugoslavije bio je u tome što ona nije mogla da postane demokratska država. Desimir Tošić je to jednom lepo rekao: ‚Ideja Jugoslavije je bila velika, ali smo mi, nažalost, bili mali’.”''</ref><ref name=spopovic2>[https://www.vreme.com/vreme/advokat-od-lika-i-dela/ Advokat od lika i dela] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Aleksandar Ćirić; 02.12.2010.''<br>''“Neočekivano za mnoge, Srđa Popović otkriva da je oduvek bio Jugosloven, mada je imao problem "s tom vrstom identifikacije".”''</ref><ref name=spopovic3>[http://pescanik.net/2013/10/srda-popovic-intervju/ Srđa Popović – intervju] [[Peščanik]]. ''Esquire; 19.10.2013.''<br>''“Srđa Popović nikada nije odustao od svog opredeljenja da se izajšnjava kao Jugosloven, ali ni tome ne prilazi olako, jednostrano.”''</ref><ref name=spopovic4>[https://www.monitor.co.me/sra-popovi-i-tadeu-mazovjecki-odlazak-boraca-za-ljudska-prava/ Srđa Popović i Tadeuš Mazovjecki, odlazak boraca za ljudska prava] Monitor. ''Tamara Kaliterna; 01.11.2013.''<br>''“Srđa Popović se do kraja izjašnjavao kao Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Srđa Popović advokat.jpeg|Srđa M. Popović </gallery> </center> == Politika == === 21. vijek === * [[Miroslav Kopečni]], političar, bivši diplomat<ref name=kopecni1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 239.<br>''“Kopečni Miroslav, direktor Instituta za nuklearne nauke "Vinča". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Đorđe Subotić]], politički aktivista<ref name=subotic1>[https://www.danas.rs/dijalog/licni-stavovi/ni-od-mramora-ni-od-gvozdja-vec-covek-od-principa/ Ni od mramora, ni od gvožđa, već čovek od principa] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Duško Radosavljević; 10.12.2019.''<br>''“Po svome ličnom opredeljenju, i to je stalno naglašavao, Đorđe je bio Rumljanin, Sremac, Vojvođanin i Jugosloven. To je ono što ga je određivalo, činilo njegovu ličnost, opredeljivalo stavove i ponašanje.”''</ref> === 20. vek === * [[Božidar Adžija]], političar, revolucionar, publicist<ref name=adzija1>Prpić, Ivan (ur.): Komunisti o fašizmu (1919-1940). Zagreb 1976, str. 25.<br>''“Ali budući da talijanski fašizam postaje sve više predstavnikom službene Italije i kao takav ulazi u redove organizirane svjetske reakcije, koja se u unutarnjoj politici svake pojedine države svojim socijalnoreakcionarnim ciljevima i tendencijama, a u vanjskoj politici svojim imperijalističkim težnjama, sprema na jaku ofenzivu protiv općeg mira i demokracije, to je potrebno, naročito nama Jugoslavenima, da budnim okom pratimo razvoj fašističkog pokreta u Italiji, jer on može sutra-prekosutra, pobratimljen sa Horthyjevim »probuđenim Mađarima«, ugroziti mirni razvoj našeg državnog života.”''</ref> * [[Milka Agbaba]], političarka, revolucionar<ref name=agbaba1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 63.<br>''“Agbaba T. Milka (Izborni srez begejski, APV – NRS), politički radnik, rođena u siromašnoj seljačkoj porodici 24-XI-1921 godine u Banatskom Karađorđevu, APV – NRS. Jugoslovenka.”''</ref><ref name=agbaba2>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 11.<br>''“Agbaba Milka, nar. poslanik Savezne narodne skupštine za Srez begejski, član CK SK Srbije, pretsednik Saveza društava prijatelja dece i omladine za APV, r. 1921 u Banatskom Karađorđevu, Jugoslovenka.”''</ref> * [[Džemal Bijedić]], političar, revolucionar<ref name=bijedic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 57.<br>''“Bijedić Džemal, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član Izvršnog veća NR BiH, pretsednik Sreskog NO u Mostaru, član CK SK BiH, član Saveznog odbora Saveza boraca NOR, član Pretsedništva [sic!] Glavnog odbora SSRN BiH, rez. potpukovnik, r. 1917 u Mostaru, Jugosloven.”''</ref> * [[Josip Broz Tito]], državnik, revolucionar, vojskovođa<ref name=Tito1>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 179-180.<br>''“Tito je bio Jugoslaven na jedan novi način, i kao državnik, i kao politički čovjek, i naprosto kao čovjek. […] Za vrijeme rata ustaše su nastojali prikriti Titovo hrvatsko porijeklo. On sam ga nije krio: kad je došao u oslobođeni Beograd svi su znali koje je nacionalnosti. Nije to previše isticao niti je smatrao da je to najvažnije. U nekim je prilikama ipak govorio o tome: i o svojoj nacionalnosti i o jugoslavenstvu. Postoje tri njegove veće izjave kojima se može poslužiti na različite načine. Prva je negdje s kraja pedesetih ili početka šezdesetih godina (objavio ju je zagrebački tjednik »Danas« na Titov devedeseti rođendan, 25. V 1982, bez preciznije datacije): »Tko hoće da bude Jugoslaven, neka bude Jugoslaven, kome to smeta. Ne smije se, naravno, to forsirati, na isti način kao što se tome ne treba ni suprotstavljati. I važno je da se zna da to ne može biti nacionalno opredjeljenje. I ja kažem da sam Jugoslaven. I to ću uvijek kazati, što ne znači da sam zaboravio da sam rođen u Zagorju, da sam po nacionalnosti Hrvat. Bitno je što radim i čemu težim«... 1. marta 1971. dao je još jednu izjavu o tome, koja, ako se ne varam, tada nije odmah puštena u javnost: »Ja sam protiv svakog pritiska u pogledu nacionalnog opredjeljenja, tj. da se ljudi moraju izjašnjavati da pripadaju ovoj ili onoj naciji. Ima čitav niz ljudi kojima to smeta. Dobro je da se ljudi, opredjeljuju, jer se od toga ne može pobjeći. Ja sam rođen u Hrvatskoj, kao i moji preci, u Zagorju. To svi znaju. Ali, ja sam Jugosloven, po svojoj funkciji, po svemu. I ne samo to. Ja sam internacionalista.« (navedeno prema »Politici«, Beograd 4. V 1982). Treća izjava, kojom se najviše operira, izgovorena je vrlo spontano, možda čak s ljutnjom, u jeku najveće poslijeratne međunacionalne krize u nas: u ljeto 1971, na manevrima »Sloboda 71«. Ona se u ponečem razlikuje od prve te se obično i citira s različitom namjerom: »Bilo je slučajeva da se počelo zaboravljati da smo mi Jugoslavija. Govorilo se o republici, a o Jugoslaviji se ćutalo. Bilo je skoro sramota da se prizna da si Jugosloven. Ja za sebe kažem: ja sam Jugosloven i ništa drugo ne mogu biti. Ja sam Jugosloven i po svojim obavezama, po svom položaju a i po svom duhu. Ali, ja nisam zatajio ni da sam rođen u Hrvatskoj. Zašto da sada ističem da sam Hrvat. Ja sam odrastao u Jugoslaviji u sredini radničke klase. A takvih ima stotine hiljada.« Razlika između prve i treće izjave posve je razumljiva: kad je zajedništvo dovedeno u pitanje, pogotovo kad je u krizi, Titu je jugoslavenstvo važnije nego nacionalnost. Da to nije bilo tako, zar bi bila moguća 1941, NOB, AVNOJ i sve drugo.”''</ref><ref name=Tito2>Ičević, Dušan: Savremeni smisao jugoslovenstva, u: Socijalizam, god. 30 br. 10 (1987), str. 57.<br>''Prigovara što se tada, 1969. godine, sve manje čuje riječ Jugoslavija, a piše i govori pretežno o federaciji: »Mi moramo jače isticati Jugoslaviju. Mi smo Slovenci, Hrvati, Srbi, Makedonci, Crnogorci i drugi, ali smo svi ujedno i Jugosloveni, svi smo građani socijalističke Jugoslavije... […].''«</ref> * [[Vice Buljan]], političar, revolucionar<ref name=buljan1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 92.<br>''“Buljan Vice, nar. posl. Saveznog veća Savezne narodne skupštine za srez Sinj, r. 1905 u Sinju, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181>Matvejević, Predrag: Jugoslavenstvo danas. Pitanja kulture. Zagreb 1982, str. 180-181.<br>''“Uostalom, on nije bio jedini koji se u presudnim trenucima naše historije iskazao kao Jugoslaven. To je slučaj velikog broja njegovih najbližih drugova i suboraca koji su se u raznim prilikama u ratu i poratnim godinama, izjasnili na isti način: Kosta Nađ, Koča Popović, Svetozar Vukmanović-Tempo, Petar Drapšin, Peko Dapčević, Ivan Gošnjak, Vice Buljan, Vicko Krstulović, Avdo Humo, Osman Karabegović, Vlado Popović, Rato Dugonjić, Ivo i Jurica Ribar, dr Ivan Ribar, Grga Jankes, Zaim Šarac, Vlado Ribnikar, Šefket Maglajlić, Uglješa Danilović, Veljko Vlahović i mnogi drugi.”''</ref> * [[Uglješa Danilović]], političar, revolucionar<ref name=danilovic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 95.<br>''“Danilović J. ing. Uglješa (poslanik Veća naroda iz NR BiH), inženjer agronomije, rođen 7-II-1913 god. u selu Gnionici, srez Modriča, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Peko Dapčević]], političar, diplomata, general-pukovnik, revolucionar<ref name=dapcevic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 96.<br>''“Dapčević J. Peko (Izborni srez žički, NRS), general-pukovnik, rođen 25-VI-1913 god. u Ljubotinju, kraj Cetinja, NR CG. Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Drapšin]], revolucionar, general-lajtnant<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Ratomir Dugonjić]], političar, revolucionar<ref name=dugonjic1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 102.<br>''“Dugonjić I. Ratomir (poslanik Veća naroda iz NR BiH), pravnik, rođen 10-I-1916 god. u Trebinju, NR BiH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Đuro Đaković]], politički djelatnik<ref name=djakovic1>Broz Tito, Josip: Sekretar mjesnog komiteta, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_1.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 1. Zagreb 1982, str. 17.<br>''»Ne treba zaboraviti ni to da mi Jugoslaveni imamo jednu rđavu osobinu«, rekao je Đaković, »a to je da sve odluke i prijedloge jednoglasno usvajamo ali ih ne provodimo u djelo«.''</ref> * [[Avdo Humo]], političar, revolucionar, general-major u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Sava Kosanović]], političar, diplomata<ref name=skosanovic1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 410-411.<br>''“Данас кад побеђује принцип самоодређења народа, када је тај принцип постављен за темељ Уједињених нација, када се уклања супремација оних који мисле да су супериорни, у томе часу ми Југословени, без разлике, Срби, Хрвати, Словенци, Македонци, ми Југословени не можемо да вјерујемо, да се народу који je политички зрео, који je цивилизован, који je показао и крвавим жртвама и крвавом борбом вољу своју да се уједини ca својом целином националном, да се томе народу та воља не испуни.”''</ref> * [[Hinko Krizman]], političar<ref name=krizman1>Привремена народна скупштина ДФЈ: [https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/58001-59000/58139/III_zasedanje_Avnoj_1945_zvezek_III_A.pdf Треће заседање Антифашистичког већа народног ослобођења Југославије и заседање Привремене народне скупштине. 7—26 август 1945. Стенографске белешке] Београд 1945, str. 71.<br>''“Moja vjera kao Hrvata, Jugoslovena, kao samostalnog demokrate bila je uvijek da jedinstvo Jugoslavije leži u demokratskoj i socijalnoj pravdi.”''</ref> * [[Vicko Krstulović]], političar, revolucionar, general<ref name=krstulovic1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 48.<br>''“Krstulović Marka Vicko, komandant rasformirane 9. dalmatinske divizije, na raspoloženju u VŠ, rođen 1905, Split, radnik, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1922, član CK KPJ od 1940, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a, krajem rata ministar u vladi NR Hrvatske.”''</ref><ref name=krstulovic2>Mihaljević, Josip: Dometi i granice kritičke misli u KPJ (SKJ) - Slučaj Vicko Krstulović, u: Republika, br. 480–483 (2010), str. 15-26. ''<br>''“Stoga, iako je etnički bio Hrvat, u nacionalnom smislu smatrao se Jugoslavenom.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Grga Jankes]], političar, revolucionar<ref name=jankes1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 270.<br>''“Jankes Grga, nar. poslanik Saveznog veća Savezne nar. skupštine, pretsednik Odbora za pritužbe i žalbe, član Centralnog odbora Saveza ratnih vojnih invalida, r. 1906 u Ivanskoj, srez Bjelovar, Jugoslovan [sic!].”''</ref><ref name=jankes2>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 122.<br>''“Jankes Đ. Grga (Izborni srez Bjelovar NRH), politički radnik, rođen 12-III-1906 u Ivanskoj, Srez bjelovarski, NRH. Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Šefket Maglajlić]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Romano Moric]], političar, revolucionar<ref name=moric1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 613.<br>''“Romano Moric, ekonomista, nar. posl. Republičkog veća Narodnog sobranja NR Makedonije, član Izvršnog veća NR Makedonije, član CK SK Makedonije, član pretsedništva Glavnog odbora SSRN Makedonije, rez. poručnik, r. 1921 u Bijeljini, NR BiH, Jugosloven.”''</ref> * [[Radovan Papić]], političar, revolucionar<ref name=rpapic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 518.<br>''“Papić Radovan, nar. poslanik Savezne narodne skupštine, posl. Veća Naroda za NR BiH, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, sekretar Sekretarijata za socijalnu zaštitu Saveznog izvršnog veća, član Izvršnog komiteta CK Saveza komunista BiH, član Centralne revizione komisije Saveza komunista Jugoslavije, član Pretsedništva Glavnog odbora SSRN BiH, rez. pukovnik, r. 1910 u Vlahinji, srez Bileća, Jugosloven.”''</ref> * [[Puniša Perović]], političar, revolucionar<ref name=perovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 668.<br>''“Ustvari, radi se o neuspjeloj odbrani ideološkog monopola, istog onog monopola koji je godinama carovao u komunističkom pokretu i sa kojim smo mi Jugosloveni imali gorka iskustva.”''</ref> * [[Nikola I Petrović Njegoš]], knez i kralj Crne Gore<ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 56 od ponedeljka 8. oktobra 1918. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 20. октобра 1918.|Wikisource]] i [[:c:File:List Glas Crnogoraca LVI broj.pdf|Wikimedia Commons]]), proklamacija kralja Nikole Jugoslovenima: „Kad sam, krajem jula 1914., objavio rat Austriji, rekao sam: „Tržem mač za ujedinjenje Jugoslovena“. [...] Jugoslavija ne može se zamisliti bez svih Slovenaca, Hrvata i Srba. U našoj Crnoj Gori, dobro znate, od davnina žive najbolji Srbi i Jugosloveni. [...] Pozdrav svoj dragoj braći Jugoslovenima od strane dugonapaćenog, a danas najsrećnijeg i najradosnijeg Jugoslovenina — Kralja Crne Gore.”</ref><ref>''[[Glas Crnogorca]]'', br. 62 od ponedeljka 2. januara 1919. ([[:sr:s:Краљевска прокламација од 15. јануара 1919.|Wikisource]]), proklamacija kralja Nikole Crnogorcima: „Od zvanične Srbije i njenih agenata optuživan sam kao protivnik jugoslovenskog jedinstva. Međutim, nijedan pojedinac u Srpstvu i Jugoslovenstvu nije više radio na njemu od mene, nastavljajući u tome djelo mojih besmrtnih predaka. [...] Ni ja ni moja kuća nijesmo se popeli i držali na prijesto Crne Gore silom; nećemo na njega ni ostati, ako to zahtijevaju interesi Crne Gore i jugoslovenskog naroda.”</ref> * [[Moša Pijade]], političar, revolucionar<ref name=pijade1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 57.<br>''“Pijade Samuila Moša Čiča Janko, načelnik odseka VŠ za vojne vlasti u pozadini i član CK KPJ, rođen 1890, Beograd, akademski slikar i novinar, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od 1920, bio član ilegalnog Izvršnog odbora KPJ od 1922, izdržao četrnaest godina robije, većnik Prvog i Drugog zasedanja AVNOJ-a.”''</ref> * [[Svetozar Pribićević]], političar<ref name=pribicevic1>Pribićević, Svetozar: Diktatura Kralja Aleksandra. II izdanje. Beograd 1953, str. 128.<br>''“Mi, Jugosloveni, ne bismo mogli da idemo za primerom Nemačke, pre svega, zato što u njoj vlada načelo da pravo države ima prvenstvo nad pravom zemalja koje sačinjavaju državu; a zatim, posle gorkog iskustva u četrnaestogodišnjem postojanju države, mi moramo da budemo načisto s tim: šta pripada zajedničkoj državi, a šta pripada državama ili samoupravnim jedinicima.”''</ref> * [[Gavrilo Princip]], revolucionar<ref name=princip1>Grujičić, Nebojša: Da je skrlet kao što je kuvet bio bi ibret, u: Bazdulj, Muharem/Grujičić, Nebojša (ur.): Stogodišnji rat. Sarajevski atentat i tumačenja. Beograd 2015, str. 74.<br>''Govoreći u ovom kontekstu o Mladoj Bosni, sociolog Todor Kuljić je napisao neveliki tekst koji zaslužuje da se ovde ponovi: “[…] Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije […].”''</ref><ref name=princip2>[https://www.politika.rs/sr/clanak/270960/Princip-bez-advokata Princip bez advokata] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Todor Kuljić; 23.09.2013.''<br>''“Doduše, neki Principa i brane. To danas čine pretežno srpski istoričari. Zašto? Utisak je da to ne čine zbog solidarnosti sa težnjama sunarodnika (uostalom Gavrilo se izjašnjavao kao Jugosloven i to jeste bio njegov istinski identitet), nego više stoga što se time opiru demonizovanju vlastite nacije.”''</ref><ref name=princip3>[http://www.slobodnaevropa.org/content/jugoslovenstvo-gavrila-principa/25296984.html Povodom predstave "Mali mi je ovaj grob": Jugoslovenstvo Gavrila Principa] [[Radio Slobodna Evropa]]. ''Branka Mihajlović; 14.03.2014.''<br>''Autorka teksta Biljana Srbljanović primećuje “da se istoričari utrkuju, otimajući se oko identiteta čoveka koji se vrlo jasno, na nekoliko zvaničnih mesta, potpisano i pisano, izjašnjavao o sopstvenom identitetu kao jugoslovenske nacionalnosti, vrlo nereligiozan čovek, koji nema nikakve veze sa velikosrpskom idejom.”''</ref> * [[Vaso Radić]], političar, revolucionar<ref name=vradic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 584.<br>''“Radić Vaso, narodni poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, član Revizione komisije CK SK BiH, član Glavnog odbora SSRN BiH i Vazduhoplovnog saveza BiH, rez. major, r. 1923 u Vlahinju, srez Visoko, Jugosloven.”''</ref> * [[Aleksandar Ranković]], političar, revolucionar<ref name=rankovic1>VII Kongres Saveza Komunista Jugoslavije. Ljubljana 22–26 aprila 1958. Stenografske beleške. Beograd 1958, str. 250.<br>''“Mi moramo o svemu tome razmisliti, jer se ne radi samo o našoj zemlji i našem Savezu komunista, o nama Jugoslovenima nego o čitavom radničkom pokretu.”''</ref> * [[Ivan Ribar]], državnik, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=ivanribar1>Novak, Viktor: Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva (1390-1930). Beograd 1930, str. LXII.<br>''“Jedan narod, iako sa raznim plemenskim imenima i u zajedničkoj državi, nije u Ustavotvornoj skupštini, (kojoj je bio pretsednik Hrvat i osvedočeni Jugosloven Ivan Ribar), na žalost pod navalom gentilnog instinkta, u Ustavu dobio ni […].”''</ref> * [[Ivo Lola Ribar]], revolucionar, političar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Jurica Ribar]], revolucionar, slikar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=jribar1>Petričević, Jozo: Jurica Ribar. Slikar i revolucionar. Zagreb 1988, str. 115.<br>''Jurica je umro na rukama Steve Dobrkovića. Njegovom susretljivošću uspio sam utvrditi točan datum Juričine smrti. “[…] Ovako nesvjesan živio je još oko dva sata kada ga je izdala i posljednja snaga i kada je zauvijek prestalo kucati mladenačko srce - divnog druga i borca Četvrte proleterske brigade, rođenog sina iz bratske Hrvatske i velikog Jugoslavena Jurice Ribara.”''</ref><ref name=jribar2>Petričević, Jurica Ribar, str. 99.<br>''“Iako je kasnije, u više navrata imao poći na novu dužnost, ostao je sa Crnogorcima. Nikako ih nije htio ostaviti. Crnogorce je volio neograničeno. S njima se toliko saživio. Juricu je kao Hrvata, odnjihao slobodarski Beograd, a Četvrta ga je sudbinski, trajno, zanavijek povezala za Crnu Goru i on ništa manje nije bio Crnogorac - bio je u stvari Jugoslaven. […] ...” (Dr Ivan Ribar).''</ref> * [[Paško Romac]], političar, revolucionar<ref name=romac1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 612-613.<br>''“Romac Paško, nar. poslanik Saveznog veća Savezne narodne skupštine, pretsednik Glavnog zadružnog saveza FNRJ, član CK SKH i CK SKS, organizacioni sekretar Pokrajinskog komiteta SKS za Vojvodinu, član Glavnog odbora SSRNS, sekretar Pokrajinskog odbora SSRNS, član Glavnog odbora Saveza boraca Srbije, rez. pukovnik, r. 1915 u Vukšiću, srez Benkovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Frano Supilo]], političar<ref name=supilo1>Boban, Branka: [https://hrcak.srce.hr/file/333440 Stavovi hrvatske političke elite prema stvaranju jugoslavenske države] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230810230215/https://hrcak.srce.hr/file/333440 |date=2023-08-10 }}, u: Tragovi, god. 2 br. 2 (2019), str. 41.<br>''“Govorim kao slobodan, uvjeren, a i informiran narodni čovjek. Govorim kao Hrvat slobodnih misli, Jugoslaven, ali – last but not least – kao Dubrovčanin.”''</ref> * [[Zaim Šarac]], političar<ref name=sarac1>Greble, Emily: Muslims and the making of modern Europe. New York 2021, str. 239. (na engleskom)<br>''“Šarac was a lifelong, self-identified Yugoslav who abhorred the fascists and had been among those responsible for spearheading the Muslim cultural association, Preporod.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Pero Šoć]], političar, književnik<ref name=soc1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 701.<br>''“Šoć Pero, dr književnosti, ministar Crne Gore u penziji, r. 1884 u Ljubotinju, Srez cetinjski, Jugosloven.”''</ref> * [[Veljko Vlahović]], političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/><ref name=vlahovicl>Vlahović, Veljko: Radnička klasa, samoupravljanje, međunacionalni odnosi, omladina. Beograd 1981, str. 32.<br>''“Nama, Jugoslovenima, često se prebacuje što proces svog razvitka karakterišemo borbom za razvitak socijalističke demokratije.”''</ref> * [[Nemanja Vlatković]], političar, revolucionar<ref name=vlatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 769.<br>''“Vlatković Nemanja, učitelj, nar. posl. Republičkog veća Narodne skupštine NR BiH, član glavnog odbora Saveza boraca BiH, r. 1914 u Lješljanima, Srez bosansko-novski, Jugosloven.”''</ref> * [[Svetozar Vukmanović]], političar, revolucionar, general-pukovnik u rezervi<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Gregor Žerjav]], političar<ref name=zerjav1>[https://kaldrma.rs/slovenac-koji-je-stitio-siromasne-beogradske-radnike/ Slovenac koji je štitio siromašne beogradske radnike] Kaldrma. ''Kaldrma; 01.05.2023.''<br>''“Slovenac po rođenju, Jugosloven po uverenju, čovek zanimljive biografije, političar, i nadasve neko ko je u opustošenom Beogradu posle Prvog svetskog rata imao itekako sluha za nevolje onih koji su u prestonom gradu nove države Srba, Hrvata i Slovenaca tražeći posao u nemaštini lutali ulicama.”''</ref> === 19. vijek === * [[Janko Drašković]], političar<ref name=jdraskovic-babukic>Ивић, Алекса: Архивска грађа о југословенским књижевним и културним радницима. Књига четврта. 1723–1887. Београд 1935, стр. 250.<br>''“Za Vaše pomnjive i neumorne trude koje Vi do sada pišući svakoverstne članke u različitih žurnalih, za razsvetlenje istinitih i čovečanstvu za bolji i plemenitii život neobhodno potrebitih koristnih stvarih, ne manje za uzdržanje i obranjenje našega naroda slavjanskoga u obće, a ilirskoga napose od nasilnih zlotvorah izkazaste: ne možemo mi prepustiti, da Vama, usled zaključka našega u obćenitom 24 sečnja t. g. obderžavanom saboru u ime celoga našega „družtva Čitaonice ilirske zagrebačke ne zahvalimo i u napredak i u Vašu nama dragocenu ljubav i prijateljstvo ne preporučimo.”</ref> * [[Andrej Einspieler]], političar, publicist<ref name=einspieler1>Einspieler, Andrej: Kaj storiti, da dobimo ilirskoslavenski jezik, u: Slovenska bčela, II. tečaj/svezak (1851), str. 10.<br>''“Kaj je pa storiti, da se serbsko, horvatsko in slovensko podnarečje složi u ilirsko narečje, da mi Jugoslaveni dobimo ilirskoslavenski jezik ?”''</ref> * [[Janez Bleiweis]], političar, publicist<ref name=bleiweis1>Zajc, Marko: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:doc-EIPXXE4I/008b176a-dc1f-4503-8b43-3a155cb1de75/PDF Kje se slovensko neha in hrvaško začne. Slovensko-hrvaška meja v 19. in na začetku 20. stoletja.] Ljubljana 2006, str. 145.<br>''Ponovil je tezo o neprofitnosti slovenskega založništva, izpostavil primer jezikovno združenih Nemcev, Italijanov in Francozov, »ki imajo podnarečij še več kot mi Jugoslovani« in zaključil v apatičnem tonu: »Kaj čmo mi s svojo pohlevno slovenščino terdovratniki biti! To ni sedanjemu času več primerno /…/.«''</ref> * [[Josip Jelačić]], državnik, general<ref name=jelacic1>Šidak, Jaroslav: [https://hrcak.srce.hr/file/76682 Prilozi hrvatskoj povijesti za revolucije 1848.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220617222234/https://hrcak.srce.hr/file/76682 |date=2022-06-17 }}, u: Radovi Zavoda za hrvatsku povijest, knj. 9, br. 1 (1976), str. 60.<br>''“Pri okolnostima takovim dakle, samo ako mi Jugoslaveni budemo složni i jedan drugoga budemo pomagali, naša pravedna stvar mora srećnim uspěhom uvienčana biti.”''</ref> * [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]], političar, publicist<ref name=ljubusak1>Kapetanović-Ljubušak, Mehmed-beg: [https://books.google.de/books?id=JmsWAAAAYAAJ&pg=PR7&dq=istocno+blago+ljubusak&hl=de&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwje8p-rgvSAAxVMZ_EDHek-A60Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q&f=false Istočno blago. Svezak I: Turske, arapske i perzijske poslovice i mudre rečenice.] Sarajevo 1896, str. 76.<br>''“Mi Jugoslaveni kao poznati gostoljubivi narod sa ovom se turskom poslovicom ni najmanje ne možemo složiti, već se držimo onoga, kao što veli naš narod: »Kako kojeg gosta, tako ga je i dosta«”''</ref> * [[Lovro Monti]], političar<ref name=monti1>Milutinović, Kosta: Vojvodina i Dalmacija 1760-1914. Novi Sad 1973, str. 288.<br>''“Možda baš zbog italijanskog porekla po ocu i srpsko-hrvatske simbioze po majci, Monti se osećao kao Jugosloven i najoštrije osuđivao ekstremiste na jednoj i na drugoj strani, a naročito klerikalce.”''</ref> * [[Radoslav Razlag]], političar, pisac<ref name=razlag1>Razlag, Radoslav: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-G4OT3B43/b07a49de-7e6e-4a69-b332-12a2554c89ee/PDF Vseučilišče jugoslavensko], u: Slovenska bčela, letnik 1, številka 4 (1850), str. 126.<br>''“Osobito je kod nas Jugoslavenah već najnuždnie, da se jednom probudimo, da već ozbiljno počnemo naslědovati bratre Ćese, koji nas u vsakoj struci daleko nadkriliše, jer kod nas neima one gvoždene dělavnosti i nevěrojetne uzterpljivosti kako kod njih.”''</ref> * [[Valentin Zarnik]], političar, odvjetnik, književnik<ref name=zarnik1>Zarnik, Valentin: [https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5QaeTxxosvosIUzL7hulhDWeL5IR37J32bzf08UScB9V8hJnmxS0V-lghCjpeqM_jr0rUUwHeFfArHmuOKakypp23WEavFbqa8w3eaMBDEoe2A7rYM0tc33MehF_6Ge87367e3GAxU0i1LdYQf_Ts1WZ2QvY4cxsozAG_9uO33svgDB-Bqi9Dt1nqliAWt6NB8A6YhoB3wJYS7j83NMzOiLwBtues3VkPYc6PjsGDYc2rrIqCaMHhfYVzhJaoGKwZsAO2Adg735yW56Rhb_H1vsU4Ij0KyAjC-Lgj1qxwfOH-VA0-JeA Originali iz domačega življenja], u: Novice gospodarske, obrtniške in narodne, tečaj XX. list 20 (14.05.1862), str. 155.<br>''“Slovenci in sploh Jugoslovani še dosedaj nimamo svojega domačega narodnega vseučilišča, in toraj se naša po znanostih hrepeneča mladež že od nekdaj večidel na Dunaj (Beč) podaja, ter v Gradcu komaj tretjina ostaja.”''</ref><ref name=zarnik2>Zarnik, Valentin: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-E23ULBE5/f9350d9e-a1b9-472f-8e9a-73b048b28801/PDF Zbrani spisi Dr. V. Zarnika. I. zvezek: Pripovedni spisi.] Ljubljana 1888, str. 149-150.<br>''“Na tak način bi bili mi avstrijski Jugoslovani popolnoma od morja ločeni in kupčijski razvitek našega naroda uničen.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Božidar_Adžija.jpg|Božidar Adžija Datoteka:Milka Agbaba Crna grob (cropped).JPG|Milka Agbaba Datoteka:Visit of Džemal Bijedić, Yougoslav Prime Minister, to the CEC (cropped).jpg|Džemal Bijedić Datoteka:Portret Janeza Bleiweisa.jpg|Janez Bleiweis Datoteka:Marshal Tito (cropped).jpg|Josip Broz Tito Datoteka:Peko Dapčević1.jpg|Peko Dapčević Datoteka:Petar Drapšin 1944.jpg|Petar Drapšin Datoteka:Draskovicj.png|Janko Drašković Datoteka:Ratomir Dugonjić.jpg|Rato Dugonjić Datoteka:Đuro Đaković.JPG|Đuro Đaković Datoteka:Andrej Einspieler (2).jpg|Andrej Einspieler Datoteka:Ban-josip-jelacic.jpg|Josip Jelačić Datoteka:Mehmed-beg Kapetanovic Ljubusak.jpg|Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak Datoteka:Vicko Krstulović (1).jpg|Vicko Krstulović Datoteka:Lovro-Monti.jpg|Lovro Monti Datoteka:Nicholas I of Montenegro.jpg|Nikola I Petrović Njegoš Datoteka:Moša Pijade.jpg|Moša Pijade Datoteka:Svetozar Pribićević (1).jpg|Svetozar Pribićević Datoteka:Gavrilo Princip young.jpg|Gavrilo Princip Datoteka:Aleksandar Ranković (1).jpg|Aleksandar Ranković Datoteka:Razlag Radoslav.jpg|Radoslav Razlag Datoteka:Ivan Ribar (1995x2048) (cropped).png|Ivan Ribar Datoteka:Ivo Lola Ribar.jpg|Ivo Lola Ribar Datoteka:Jurica Ribar.jpg|Jurica Ribar Datoteka:Paško Romac.jpg|Paško Romac Datoteka:Frano Supilo rat.jpg|Frano Supilo Datoteka:Pero Šoć 2021 stamp of Montenegro.jpg|Pero Šoć Datoteka:Veljko Vlahović crop.jpg|Veljko Vlahović Datoteka:Stevan Kragujevic, Svetozar Vukmanovic, Tempo.jpg|Svetozar Vukmanović Datoteka:Valentin Zarnik4.jpg|Valentin Zarnik Datoteka:Gregor Zerjav.jpg|Gregor Žerjav </gallery> </center> == Privreda == * [[Dejan Cvetković]], inženjer elektrotehnike, direktor tehnološkog razvoja Microsoft razvojnog centra u Srbiji<ref name=dcvetkovic1>[https://www.akta.ba/licnosti/privreda-i-politika/72855/dejan-cvetkovic-uz-cvrstu-odluku-i-fokus-ostvarit-cete-sve-sto-zelite Dejan Cvetković: Uz čvrstu odluku i fokus ostvarit ćete sve što želite] Akta.ba ''Ivana Mihajlović; 27.12.2016.''<br>''“Dejan Cvetković za sebe voli reći da je nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=ajosipovic2>[http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html Aleksandar Josipović: Odbio sam srpske umetnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214340/http://www.nadlanu.com/pocetna/zabava/celebrity/Aleksandar--Josipovic-Odbio-sam-srpske-umetnice.a-236537.305.html |date=2014-05-27 }} Nadlanu. ''Marija Milenković; 26.05.2014.''<br>''“Aleksandar za sebe kaže da je Jugosloven. Iz mešovitog je braka i jako je ponosan na svoje poreklo.”''</ref> * [[Vane Ivanović]], poslovni čovjek, politički aktivista<ref name=vivanovic1>Djokić, Dejan: A concise history of Serbia. London 2023, str. 447. (na engleskom)<br>''“The Serb democratic emigres, whose unofficial mentor was Božidar Vlajić (1888–1974), one of the leading members of the pre-war Democratic Party, campaigned for a democratic alternative to the communist government in Yugoslavia, together with their Bosnian (Adil Zulfikarpašić), Croat (Ilija Jukić, Branko Pešelj), Slovene (Nace Čretnik, Ljubo Sirc) and 'declared' Yugoslav (Vane Ivanović) colleagues.”''</ref><ref name=vivanovic2>[http://pescanik.net/2009/04/mini-manjina-vane-ivanovic/ Mini manjina – Vane Ivanović] Peščanik. ''Dejan Đokić; 04.04.2009.''<br>''“Vane je svakako sebe video pre svega kao Jugoslovena, pošto, kako je govorio, Jugoslavija nije bila teniski klub pa da bi mogao da promeni članstvo.”''</ref><ref name=vivanovic3>[http://www.vane.hr/Obituaries.htm Vane Ivanovic (1913-1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104060200/http://www.vane.hr/Obituaries.htm |date=2015-11-04 }} Vane.hr ''Nenad V. Petrovic''<br>''“U nedelju 4. aprila, na katolicki Uskrs, prestalo je da kuca srce jednog retko plemenitog coveka koji je sebe smatrao integralnim Jugoslovenom, Vaneta Ivanovica, brodovlasnika i pisca, politickog ideologa i pocasnog konzula Knezevine Monako u Londonu, velikog dobrotvora i poznatog sportiste, coveka izvanredne inteligencije i prefinjenog duha.”''</ref> * [[Aleksandar Josipović]], konsultant i direktor marketinga, bivši plesač<ref name=aleksandarjosipovic1>[http://wannabemagazine.com/wannabe-intervju-aleksandar-josipovic/ Wannabe intervju: Aleksandar Josipović] Wannabe Magazine. ''Marina Gusev; 15.08.2011.''<br>''“Ja se nikada nisam deklarisao kao Srbin, uvek za sebe kažem da sam Jugosloven, ili jugoslovenskog porekla.”''</ref><ref name=ajosipovic2/> * [[Milan Popović]], poduzetnik<ref name=milanpopovic1>[https://portalnovosti.com/milan-popovic-donirao-100-000-eura-za-kupnju-25-kontejnera Milan Popović donirao 100.000 eura za kupnju 25 kontejnera] Portal Novosti. ''G. Borković; 29.01.2021.''<br>''“Ja sam u duši još uvek Jugoslaven i to je za mene human i normalan gest. Ko će kome da pomogne ako neće komšija komšiji ili susjed susjedu. Govorim to posebno zato šta smo godinama zajedno sarađivali i živeli u istoj državi. Mi bi trebali svi jedni druge da pomažemo. Kažem to kao Jugoslaven, odnosno kao jugonostalgičar” – rekao je Popović za Novosti.''</ref> * [[Petar Tutavac]], privrednik<ref name=tutavac1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 595.<br>''“Tutavac Petar, privrednik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Boris Vukobrat]], poslovni čovjek i humanista<ref name=vukobrat1>[http://www.audioifotoarhiv.com/knjige%20koje%20govore/knjige/vukobrat.html Boris Vukobrat] Audio i foto arhiv Simić.<br>''“Boris Vukobrat je rođen 1940. godine u Zagrebu. Po nacionalnosti je Jugosloven.”''</ref><ref name=vukobrat2>[http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi Govor Borisa Vukobrata o svojoj knjizi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108085334/http://fondmir.com/sr/knjige/87-govor-borisa-vukobrata-o-svojoj-knjizi |date=2023-01-08 }} Fondacija za mir i rešavanje kriza. ''06.06.2012.''<br>''“Ja sam Jugosloven, rođen u Zagrebu u srpskoj porodici.”''</ref> * [[Zvonimir Šimunec]], poslovni čovjek<ref name=šimunec1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 558.<br>''“Šimunec Zvonimir, novinar; urednik Zabavnog programa i predstavnik TV Beograd u Atini (razmena programa); predsednik Udruženja propagandista Srbije. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=šimunec2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 473.<br>''“Šimunec J. Zvonimir, novinar, urednik komercijalnih programa Radio Beograda (r. 29. X 1952, Leskovac). Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Dejan Cvetkovic proposal.png|Dejan Cvetković Datoteka:Aleksandar Josipović at Amsterdam fashion Week, July 2014.jpg|Aleksandar Josipović </gallery> </center> == Religija == * [[Hamdija Jusufspahić]], vjerski poglavar<ref name=jusufspahic1>[https://www.vreme.com/vreme/musliman-jugosloven-i-levicar/ Musliman, Jugosloven i levičar] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]] ''Dragoslav Grujić i Dokumentacioni centar "Vreme"; broj 844, 08.03.2007.''<br>''“Ja sam i sada Jugosloven, neki kažu jugonostalgičar. Jesam, iskreno. […] Mnogi su insistirali da izjavim kako se osećam Srbinom. Ja nikada nisam rekao ni da sam Srbin ni da sam Hrvat. Ja sam Jugosloven, Bosanac, musliman.”''</ref><ref name=jusufspahic2>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml Braća po krvi i jeziku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101182733/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/05/20/srpski/I01051902.shtml |date=2022-11-01 }} [[Glas javnosti]]. ''Slavica Jovović; 19.05.2001.''<br>''“Ja sam i dalje Jugosloven i ostajem u svim svojim političkim orijentacijama za Jugoslaviju. Mi smo svi bili Sloveni, oni koji su bili bliži istoku postali su pravoslavci, a oni koji su bili bliži rimskom carstvu prihvatili su katolicizam. Kada su došli Turci, prihvaćen je islam. Svi govorimo istim jezikom ali različitim narječjima. Mi smo svi braća po krvi i jeziku.”''</ref> * [[Nedeljko Kačavenda]], pastor<ref name=kacavenda1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačavenda Nedeljko, pastor Pastoralnog okruga, Niš (od '95); adventista sedmog dana. […] P: Srbin-Jugosloven.”''</ref><ref name=kacavenda2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 194.<br>''“Kačavenda R. Nedeljko, pastor; generalni sekretar Glavnog odbora Hrišćanske adventističke crkve u SFRJ (r. 23. V 1937, Prijedor). Srbin-Jugosloven, adventista sedmog dana.”</ref> * [[Dragotin Simandl]], kaplan, gramatičar<ref name=simandl1>Simandl, Dragotin (Rěsanski): [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-ZIF65GOO/cfb6bc21-c07f-47c8-a77d-8ced1f2cee3a/PDF Zmes], u: Slovenska bčela, letnik 3, številka 5 (1852), str. 39.<br>''“Stezo, po kteroj hoditi, je nam Jugoslavenom pokazal g. Majar v svojih: Pravilih, kterih cěno bo šele prihodnost prav spoznala.”''</ref> * [[Josip Juraj Strossmayer]], biskup, političar<ref name=strossmayer1>Ćorić, Boris: Fra Grgo Martić i njegova saradnja u sarajevskoj »Nadi« (1895–1903), u: Radovi, knj. VI (1970-1971), str. 227.<br>''“Dva velikana jugoslavenskih naroda – veliki Jugoslaven i još veći mecena hrvatskog naroda J. J. Strossmayer i veliki književni povjesničar Antun Barac – težinom svoje riječi i svoga ugleda obilježili su ga biljegom koji nije uklonjen do danas.”''</ref><ref name=strossmayer2>Боровњак, Т.: [https://www.uzzpro.gov.rs/doc/biblioteka/digitalna-biblioteka/Jugoslovenska%20misao%20znano-voljeno.pdf Југословенска мисао. „Знано-вољено.“] Београд 1936, str. 24.<br>''“У ствари био је овај велики Југословен некрунисани краљ југословенске мисли више од пола века.”''</ref><ref name=strossmayer-racki>Ćorović, Vladimir: Istorija Jugoslavije. Beograd 1933, str. 555.<br>''“Koliko je, međutim, to sumnjičenje iskrenosti pokreta bilo nepravedno svedoči danas najbolje nedavno objavljena prepiska između biskupa i F. Račkoga, koja nije bila namenjena javnosti, nego nosi intiman i čisto privatan karakter i koja nam otkriva do sitnica sve motive i akcije ove dvojice ljudi, istinskih Jugoslovena po njihovom najdubljem ličnom ubeđenju.”''</ref><ref name=strossmayer3>Grbešić, Grgo: [https://hrcak.srce.hr/file/146668 Od ilirskoga pokreta i jugoslavenske ideje do neuralgičnih točaka u hrvatsko-srpskim odnosima u 20. stoljeću], u: Diacovensia, god. 21 br. 1 (2013), str. 90.<br>''Prigodom stogodišnjice Matice srpske (1826.-1926.) Ljubomir Lotić zapisao je o Strossmayeru sljedeće: »Ovaj veliki Jugoslaven dao je Matici srpskoj legat od 1000 kruna. […]«''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Josip_Juraj_Strossmayer2.jpg|Josip Juraj Strossmayer </gallery> </center> == Sport == * [[Amir Alagić]], fudbalski stručnjak<ref name=alagic1>[https://sportklub.rs/blog/blog-ostalo/od-verdera-do-sri-lanke-17-zemalja-5-kontinenata/ Od Verdera do Šri Lanke: 17 zemalja, 5 kontinenata...] Sport Klub. ''Bojan Marinković; 17.12.2020.''<br>''“Poreklom je iz Bihaća, sebe smatra Jugoslovenom, a loša situacija posle raspada nekadašnje države navela ga je da se otisne u pečalbu.”''</ref> * [[Radmilo Armenulić]], teniski stručnjak, bivši teniser<ref name=armenulic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 22.<br>''“Armenulić Radmilo, savezni kapiten Davis-cup reprezentacije Jugoslavije; šef Odseka za tenis na Fakultetu za fizičku kulturu, Bg. […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=armenulic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 21.<br>''“Armenulić Đ. Radmilo, savezni kapiten Teniske reprezentacije Jugoslavije (r. 6. III 1938, Beograd). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Marijan Beneš]], boksač<ref name=benes1>[https://www.vreme.com/vreme/simbol-jugoslavije/ Simbol Jugoslavije] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Tanja Topić; broj 1445, 13.09.2018.''<br>''“Uprkos opštem nacionalističkom ludilu Marijan Beneš je do poslednjeg daha ostao Jugosloven.”''</ref><ref name=benes2>[https://ba.n1info.com/sport-klub/ostali-sportovi/marijan-benes-banjalucka-celicna-pesnica/ Marijan Beneš – banjalučka čelična pesnica] N1 BIH. ''Snežana Mitrović; 21.09.2022.''<br>''“Bio je i ostao Jugoslaven do kraja života.”''</ref><ref name=benes3>[https://sportal.blic.rs/ostali-sportovi/borilacki-sportovi/peca-popovic-pise-za-blic-ljuba-vrapce-moga-doba/2022042205421797665 Peca Popović piše za "Blic" Ljuba Vrapče moga doba] Sportal.rs ''Peca Popović; 09.09.2018.''<br>''“Stisnut, pola veka kasnije, između obostranog ekstremizma u svojoj Banjaluci, Beneš će kao žrtva međunacionalnih nesporazuma, odbačenosti i samoće ponavljati: Ja sam sve, Srbin i Hrvat i musliman. Jugosloven. Pacifista, čovekoljubac.”''</ref> * [[Stjepan Bobek]], fudbaler<ref name=bobek1>[https://www.rtv.rs/sr_ci/sport/fudbal/oprostaj-od-stjepana-bobeka_208573.html Опроштај од Стјепана Бобека] Радио-телевизија Војводине. ''ФоНет; 27.08.2010.''<br>''“Караџић је рекао да је Бобек, сумирајући утиске о животу, најближим пријатељима говорио да је рођени Загрепчанин, срцем Београђанин, делимично и Атињанин, по осећају Југословен и, захваљујући фудбалу, грађанин света.”''</ref> * [[Miodrag Božović]], nogometni trener<ref name=bozovic1>[https://www.vijesti.me/tag/7164/miodrag-bozovic Grof Božović: Bio sam i ostao Jugosloven] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Vijesti sport; 19.08.2022.''<br>''“I dalje se osjećam i smatram Jugoslovenom.”''</ref><ref name=bozovic2>[https://informer.rs/sport/fudbal/408521/bozovic-ocrnio-orlove-srbija-gora-nego-pre-mundijala-milivojevic-rekao-istinu Božović ocrnio "orlove": Srbija je gora nego pre Mundijala, Milivojević je rekao istinu!] [[Informer (novine)|Informer]]. ''informer.rs; 17.11.2018.''<br>''“Rođen sam u Juguslaviji. Bio sam i ostao Jugosloven.. Takav mi je osećaj. Ne mogu drugačije, niti da zaboravljam detinjstvo.”''</ref> * [[Dejan Damjanović]], bivši nogometaš<ref name=damjanovic1>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/fudbal/ispovijest-dejana-damjanovica-nesudjenog-clana-najveceg-partizanovog-paketa-za-glas-umjesto-u-humsku-skrenuo-u-koreju/605666 Ispovijest Dejana Damjanovića, nesuđenog člana najvećeg Partizanovog "paketa", za "Glas": Umjesto u Humsku, skrenuo u Koreju] Glas Srpske. ''Dejan Kondić; 10.11.2025.''<br>''“Ja sebe smatram Jugoslovenom.”''</ref> * [[Vladimir Gudelj]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=gudelj1>[https://www.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/o-carballino/2019/11/29/llegue-contrato-gente-lado-huian-guerra/00031575029961280295542.htm «Yo llegué con un contrato y gente a mi lado. Ellos huían de la guerra»] (na španskom) La Voz de Galicia. ''Pablo Varela; 29.11.2019.''<br>''“Yo soy de Tito, me considero yugoslavo.”''</ref> * [[Borislav Ivkov]], šahovski igrač i trener<ref name=ivkov1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 177.<br>''“Ivkov Borislav, šahovski velemajstor (od '55); selektor Jugoslovenske šahovske reprezentacije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Anton Josipović]], bokser<ref name=antonjosipovic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/8360/Sport/Od-sampiona-do-drzavnika Od šampiona do državnika] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Slavko Trošelj; 02.12.2007.''<br>''“Nastavio sam da treniram i boksujem širom Jugoslavije, a onda su stigle devedesete... Mirisalo je na rat... Pri popisu stanovništva u rubriku "nacionalnost" upisao sam – Japanac, mada sam uvek bio Jugosloven i srcem i dušom. Da su svi tako učinili možda rata ne bi bilo.”''</ref><ref name=antonjosipovic2>[https://www.rtvbn.com/380937/Intervju--Anton-Josipovic-Holifild-mi-je-nudio-pomoc Intervju - Anton Josipović: Holifild mi je nudio pomoć...!] [[Radio-televizija BN]]. ''08.04.2016.''<br>''Brzo mu je u olimpijskom selu "skrenuta" pažnja, iako je nebrojeno puta tokom našeg razgovora naglasio da je još Jugosloven, a kamoli tada. […] Otišao je u Švajcarsku, putovao po cijeloj Evropi, živio i u Zagrebu, gdje je imao priliku da postane predsjednik Bokserskog saveza Hrvatske, ali se ipak odlučio na povratak u Banjaluku. “Nudili su mi za vrijeme Franje Tuđmana da budem predsjednik, ali nisam mogao, jer sam bio i ostao Jugosloven. Moje mišljenje se oko toga ni sada nije promijenilo. Zato ne mogu da shvatim ove današnje političare kako promijene po desetak različitih političkih opcija”, dodao je olimpijski šampion, koji živi od nacionalne penzije.''</ref> * [[Nikola Karabatić]], bivši rukometaš<ref name=karabatic1>[https://www.tportal.hr/sport/clanak/karabatic-otkrio-bilicu-ponosan-sam-na-hrvatske-i-srpske-korijene-20250415 Karabatić otkrio Biliću: 'Ponosan sam na hrvatske i srpske korijene'] tportal.hr ''A. H.; 15.04.2025.''<br>''“Uvijek smo bili vrlo ponosni na naše korijene. Bivša Jugoslavija, Hrvatska, Srbija… ali u isto vrijeme je tata bio ponosan kada smo dobili državljanstvo…nikada se nisam osjećao kao stranac. Uvijek kao Francuz. Pola Francuz, pola Jugoslaven.”''</ref> * [[Milivoj Karakašević]], stonoteniser<ref name=karakasevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 220.<br>''“Karakašević Milivoj, trener i kapiten stonoteniske reprezentacije Jugoslavije. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Stanislav Karasi]], bivši fudbalski trener i igrač<ref name=karasi1>[https://www.dan.co.me/sport/fudbal/legende-za-sva-vremena-5210766 Legende za sva vremena] Dan. ''D.K./D.P.; 28.11.2023.''<br>''“Ja sam još Jugosloven i otvoren čovjek i radim kako moja glava misli” - kazao je Karasi za "Dan".''</ref> * [[Dane Korica]], atletičar<ref name=korica1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 241.<br>''“Korica Daniel Dane, šef Stručnog štaba Atletskog saveza Jugoslavije; kapiten atletske reprezentacije Jugoslavije; član Predsedništva AK "Crvena zvezda", Bg.; prof. fizičke kulture. […] P: Jugosloven.''</ref> * [[Refik Kozić]], bivši nogometaš<ref name=kozic1>[https://www.zurnal.rs/sr/clanak/179640/fudbal/partizan/igrao-sam-ostro-ali-nisam-bio-grubijan “Igrao sam oštro, ali nisam bio grubijan”] [[Sportski žurnal]]. ''Slađan Jeremić; 23.03.2024.''<br>''“Dolazim do Srbije i ostalih novostvorenih zemalja makar jedan put godišnje. Ostao sam veliki Jugosloven. Odem do Sarajeva, Banjaluke, u Pulu gde sam odrastao. Po Beogradu potrošim najviše vremena.”''</ref> * [[Ivan Matošević]], reli vozač<ref name=matosevic1>[https://www.automotorevija.rs/rubrike/zemunski-bard-jugoslovenskih-gugutka Zemunski bard jugoslovenskih trka] Auto moto revija. ''AMR; 27.08.2022.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugosloven i zakleti Zemunac, gde je odrastao i gde i danas živi.”''</ref> * [[Franjo Mihalić]], atletičar<ref name=mihalic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 323.<br>''“Mihalić Franja [sic!], trener u atletskom klubu "Partizan". […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Predrag Mijatović]], fudbalski funkcioner, ranije nogometaš<ref name=mijatovic1>[https://www.novosti.rs/sport/fudbal/1222121/sam-jugosloven-pedja-mijatovic-otvorio-dusu-spancima "Ja sam Jugosloven": Peđa Mijatović otvorio dušu Špancima] [[Večernje novosti]]. ''Novosti online; 31.03.2023.''<br>''“Zato moram da kažem da sam još uvek Jugosloven. Ja sam Crnogorac i Španac, ali deo mene je i dalje Jugosloven”''</ref> * [[Nikola Nikić]], nogometni trener, ranije igrač<ref name=nikic1>[https://www.youtube.com/watch?v=SzYynxlLrCQ Face to Face] YouTube. ''10.05.2025.''<br>''“Ne da mi fali Jugoslavija, nego sam bio, ostao i umrijet ću kao Jugosloven.”''</ref> * [[Ivica Osim]], nogometaš i fudbalski trener<ref name=osim1>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:529442-Ivica-Osim-Velika-Jugoslavija-je-mnogima-smetala-ali-se-od-proslosti-ne-zivi Ivica Osim: Velika Jugoslavija je mnogima smetala, ali se od prošlosti ne živi] [[Večernje novosti]]. ''Predrag Vasiljević; 17.01.2015.''<br>''Ostali ste, čini se, poslednji nepopravljivi Jugosloven? - “Jesam, i ponosim se time.”''</ref><ref name=osim2>[https://www.alo.rs/sport/fudbal/625315/ivica-osim-jugoslavija-argentina-viski/vest "Pijanac", penali protiv Argentine i viski umesto vode - Ko je bio Ivica Osim, legendarni selektor Jugoslavije?] Alo. ''Alo/M.M.; 01.05.2022.''<br>''Moglo bi se reći da je porodica Osim Evropa u malom, jer su mu deda i baka s očeve strane Slovenac i Nemica, a s majčine Poljak i Čehinja. On za sebe kaže da je Jugosloven.”''</ref> * [[Blagoje Paunović]], fudbaler i fudbalski trener<ref name=paunovic1>[https://www.telegraf.rs/sport/fudbal/3186341-emotivna-prica-veljka-paunovica-o-ocu-teskim-danima-u-partizanu-i-triku-za-osvajanje-svetskog-trona Kakva priča Veljka Paunovića: O ocu, teškim danima u Partizanu i triku za osvajanje svetskog trona] [[Telegraf.rs]]. 06.05.2020.<br>''“Otac mi je uvek govorio o Jugoslaviji, umro je osećajući se kao Jugosloven, ali je uvek bio veoma ponosan što je Srbin i to je sada moja zemlja.”''</ref> * [[Marko Pešić]], generalni direktor [[FC Bayern München (košarka)|KK FC Bayern München-a]]<ref name=mpesic>[https://www.glassrpske.com/lat/sport/sp-svijet/marko-pesic-generalni-menadzer-bajerna-za-glas-srspke-lucic-je-kao-levandovski/393996 Marko Pešić, generalni menadžer Bajerna za “Glas Srspke”: Lučić je kao Levandovski] Glas Srpske. ''Dušan Repija; 17.01.2022.''<br>''“Odrastao sam kao Jugosloven i tako se osećam, mada to možda nije ni popularno u ova vremena. Tri decenije sam u Nemačkoj, ali se osećam onako kako sam odgojen u porodici. Igrao sam za Nemačku, ali priznajem da sam sanjao dres Jugoslavije - rekao je Pešić.”''</ref> * [[Svetislav Pešić]], košarkaški trener<ref name=spesic1>[https://www.kurir.rs/sport/kosarka/1693560/svetislav-pesic-nostalgican-i-dalje-sam-jugosloven Svetislav Pešić nostalgičan: I dalje sam Jugosloven] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''01.03.2015.''<br>''“Rođen sam u Srbiji, ali sebe sam uvek smatrao Jugoslovenom, iako je sad na tom prostoru napravljeno više država. Za mene taj osećaj i dalje postoji. Osećam tu pripadnost, ali to ne znači da je moj dom samo jedno mesto.”''</ref><ref name=spesic2>[https://www.b92.net/sport/kosarka/vesti.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_id=160246 Pešić će pomagati Obradoviću] [[B92]]. ''B92, fibaeurope.com; 19.01.2005.''<br>''“Ja sam Jugosloven i učiniću sve da pomognem jugoslovenskoj košarci i Obradoviću kako bi stigli do evropskog zlata.”''</ref><ref name=spesic3>[https://www.tz.de/sport/fcb-basketball/svetislav-pesic-zuhause-zr-4751962.html "Ich bleibe Jugoslawe!"] (na njemačkom) tz. ''Lena Mayer; 20.02.2015''<br>''“Ich selbst bin in Serbien geboren, habe mich aber immer generell als Jugoslawe gefühlt und bezeichnet. Und das tue ich auch weiterhin – auch, wenn es Jugoslawien politisch gesehen nicht mehr gibt. Für mich existiert dieses Gemeinschaftsgefühl noch immer.”''</ref><ref name=spesic4>[https://www.elmundo.es/deportes/baloncesto/2019/02/14/5c642dbb21efa0f7638b45d8.html Pesic: "Hay dos cosas que me faltan en la vida: mis padres y mi Yugoslavia"] (na španjolskom) El Mundo. ''Francisco Cabezas; 14.02.2019.''<br>''“Aunque yo nací en Novi Sad, ahora Serbia, yo me siento todavía yugoslavo.”''</ref> * [[Velimir Petković]], rukometni trener<ref name=petkovic1>[https://www.svijet-rukometa.com/velimir-petkovic-i-za-njemce-kultni-trener/ Velimir Petković i za Njemce kultni trener] Svijet Rukometa. ''B. Božin; 01.02.2018.''<br>''“Pravi sam Jugosloven, što danas nije popularno. Vidim i pratim sve, bez obzira na to što sam 26 godina u Nemačkoj. Najlepša sećanja imam za taj period, iz igračkog i postigračkog vremena, privatnog života, i sve lepo sam imao u toj zemlji. Ni danas ne krijem ako sam u Beogradu, Zagrebu, Skoplju, a to potenciram i ovde u Berlinu. Tako da ko ima problem sa tim – ima problem sa samim sobom.”''</ref> * [[Dušan Popović (vaterpolista)|Dušan Popović]], vaterpolista<ref name=dusanpopovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 442.<br>''“Popović Dušan, vaterpolista, majstor sporta. […] P: Srbin-Jugosloven”''</ref> * [[Dževad Prekazi]], fudbaler<ref name=prekazi1>[https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-48368957 Zašto je Arton Zekaj izabrao fudbalsku reprezentaciju Kosova, a ne Srbije] BBC News na srpskom. ''Marko Protić; 22.05.2019.''<br>''“Dževad Prekazi je rođeni Albanac iz Kosovske Mitrovice, za sebe kaže da je Jugosloven, a značajan deo fudbalske karijere proveo je u Partizanu u kojem trenutno radi sa mlađim kategorijama.”''</ref><ref name=prekazi2>[https://www.vesti-online.com/dzevad-prekazi-decu-danas-uce-lap-top-strucnjaci/ Dževad Prekazi: Decu danas uče lap-top stručnjaci!] Vesti online. ''Srđan Antić; 12.09.2020.''<br>''“Zaljubljen sam u Jugoslaviju. Nacionalna pripadnost mi nikada nije bila bitna. Raspad Jugoslavije, najlepše zemlje na svetu mi je teško pao. Uvek ću biti Jugosloven.”''</ref> * [[Goran Rađenović]], predsjednik VK Budva, ranije vaterpolista<ref name=radjenovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 469.<br>''“Rađenović Goran, vaterpolista; član VK "Roma" (od '92). […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Monika Seleš]], bivša tenisačica<ref name=seles1>[https://stil.kurir.rs/celebrities/153921/monika-seles-nesreca-nikad-ne-dolazi-sama-tragedija-koja-je-sunovratila-njen-zivot Monika Seleš: Nesreća nikad ne dolazi sama! Tragedija koja je sunovratila njen život!] Stil. ''Stil/story.rs; 25.06.2021.''<br>''“Dodala je i da se oseća kao Jugoslovenka, Mađarica i Amerikanka, kao i da nikada ne bi mogla da se odrekne svog porekla jer bi na taj način porekla ono što zapravo jeste.”''</ref> * [[Zoran Slavnić]], bivši košarkaš i košarkaški trener<ref name=slavnic1>[https://sportal.blic.rs/kosarka/domaca-kosarka-i-aba/kosarkaski-bum-moke-slavnica-za-blic-bertomeu-je-separatista-evroliga-je-privatna-liga/2022042211290884632 Košarkaški bum Moke Slavnića za "Blic": Bertomeu je separatista, Evroliga je privatna liga] Sportal.rs ''Časlav Vuković/Miodrag Dimitrijević; 07.07.2018.''<br>''“Ja sam još uvek Jugosloven, a pošto sada imamo samo jednu našu zemlju, a to je Srbija, žao mi je što sve manje naših sportista odlazi u Španiju.”''</ref> * [[Aleksandar Šoštar]], vaterpolo trener, ranije vaterpolista<ref name=sostar1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 561.<br>''“Šoštar Aleksandar, vaterpolista, član VK "Barselona", Barselona. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Bogdan Tanjević]], košarkaški trener<ref name=tanjevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:451849-Tanjevic-Srbija-kao-2009-Zeljko-ce-da-napravi-dar-mar-u-Evroligi Tanjević: Srbija kao 2009, Željko će da napravi dar-mar u Evroligi!] [[Večernje novosti]]. ''D. Kontić; 01.09.2013.''<br>''“Bogdan Tanjević, koji, inače, za sebe kaže da je Jugosloven, ima neviđen dar, zračenje jačine nuklearne elektrane, ali pozitivno..”''</ref><ref name=tanjevic2>[https://reprezentacija.me/bogdan-tanjevic-nepopravljivi-jugosloven-1/ Bogdan Tanjević – Nepopravljivi Jugosloven] Reprezentacija.me ''Ognjen; 07.09.2017.''<br>''“Poznato je da je Tanjević nepopravljivi Jugosloven.”''</ref><ref name=tanjevic3>[https://tacno.net/bogdan-tanjevic-kad-ti-emerik-blum-drzi-leda-mozes-biti-prvak-evrope/ Bogdan Tanjević: Kad ti Emerik Blum drži leđa, možeš biti prvak Evrope] [[Tačno.net]]. ''Amer Obradović; 07.12.2023.''<br>''“O košarci zna sve. O književnosti, filmu i muzici skoro sve. Mada nije nikada postao svjetski košarkaški prvak Boša Tanjević je bez dvojbe svjetski šampion u šarmu. Boša – Crnogorac, Sarajlija, Italijan, Turčin ali prije svega Jugosloven – gost je nove episode Mikrofonije sa Amerom.”''</ref><ref name=tanjevic4>[http://www.pobjeda.me/2013/06/27/intervju-bogdan-tanjevic-navijam-za-sve-nase/#.UzhpaVcjyZE Intervju – Bogdan Tanjević: Navijam za sve naše] [[Pobjeda (novine)|Pobjeda]]. ''Ana Marković; 27.06.2013.''</ref> * [[Aleksandar Tirnanić]], fudbalski igrač i trener<ref name=tirnanic>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 725.<br>''“Tirnanić Aleksandar, savezni kapiten Fudbalskog saveza Jugoslavije, r. 1910 u Krnjevu, srez Veliko Orašje, Jugosloven.”''</ref> * [[Petar Trifunović]], šahist<ref name=ptrifunovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 736.<br>''“Trifunović Petar, dr prava, šahovski velemajstor, rez. kapetan, r. 1910 u Dubrovniku, Jugosloven.”''</ref> * [[Eleonora Vild]], košarkašica<ref name=vild1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 637.<br>''“Wild Eleonora, košarkašica, član KK "Vemeks", Berlin. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Duško Vujošević]], košarkaški trener<ref name=vujosevic1>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:438989-Vujosevic-I-Dzajic-je-morao-da-pretuce-svog-coveka-srecan-sam-sto-nisam-uhapsen Vujošević: I Džajić je morao da pretuče svog čoveka, srećan sam što nisam uhapšen...] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 14.06.2013.''<br>''“Ja sam Jugosloven, partizanovac i Beograđanin.”''</ref><ref name=vujosevic2>[https://www.novosti.rs/vesti/sport.295.html:551240-Vujosevic-U-medijima-se-pezorativno-nazivam-crnogorskim-strucnjakom-a-prvo-sam-Jugosloven Vujošević: U medijima se pežorativno nazivam crnogorskim stručnjakom, a prvo sam Jugosloven] [[Večernje novosti]]. ''Tanjug; 03.06.2015.''<br>''“Ja se u medijima pežorativno nazivam crnogorskim sručnjakom, a prvo sam Jugosloven, dok se za Radonjića nije reklo da je Crnogorac”, zaključio je Vujošević.''</ref><ref name=vujosevic3>[http://sportskenovosti.rs/102383/vujosevic-naravno-da-hocemo-da-platimo-porez/ Vujošević: Naravno da hoćemo da platimo porez]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sportske novosti. ''14.06.2013.''</ref> * [[Veselin Vujović]], rukometni trener<ref name=vvujovic1>[https://lobsport.me/rukomet/veselin-vujovic-za-lob-sport-crna-goro-od-srca-ti-zelim-pobjedu-a-fer-plej-bas-me-briga-za-to/ Veselin Vujović za Lob Sport: Crna Goro, od srca ti želim pobjedu, a fer-plej – baš me briga za to] Lob sport. ''Aleksandar Popović; 11.01.2024.''<br>''“Ja se osjećam Jugoslovenom.”''</ref><ref name=vvujovic2>[https://narod.hr/sport/veselin-vujovic-jugoslaven-danas-cujem-himnu-hej-sloveni-produ-me-trnci Veselin Vujović: Jugoslaven sam. I danas kada čujem himnu ‘Hej Sloveni’ prođu me trnci] Narod.hr. ''Miroslav Herceg; 02.01.2018.''</ref><ref name=vvujovic3>[https://www.marca.com/balonmano/europeo/2016/01/18/569cd4e522601dcf118b467f.html Veselin Vujovic, yugoslavo de corazón] (na španjolskom) Marca. ''Javier Romano; 18.01.2016.''<br>''“Yo soy montenegrino, estuve cinco años en Macedonia, he sido seleccionador serbio, ahora lo soy esloveno, trabajo en Croacia, pero me siento siempre yugoslavo”, desgrana Vujo en el fluido español que conserva.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Benes (cropped).jpg|Marijan Beneš Datoteka:S. Kragujević, Sjepan Bobek, fudbaler, 21. 8. 1949.jpg|Stjepan Bobek Datoteka:Miodrag Božović 2021.jpg|Miodrag Božović Datoteka:데얀 2018년.jpg|Dejan Damjanović Datoteka:Vladimir_Gudelj.JPG|Vladimir Gudelj Datoteka:Ivkov,Borislav 1998 Grieskirchen.jpeg|Borislav Ivkov Datoteka:NikolaKarabatic.jpg|Nikola Karabatić Datoteka:Dane Korica.jpg|Dane Korica Datoteka:Franjo Mihalić.jpg|Franjo Mihalić Datoteka:Predrag Mijatović 2007 b.jpg|Predrag Mijatović Datoteka:Ivica Osim - SK Sturm (1999) (cropped).jpg|Ivica Osim Datoteka:Svetislav Pešić (cropped).jpg|Svetislav Pešić Datoteka:Velimir Petkovic 01.jpg|Velimir Petković Datoteka:Cevad Prekazi.jpg|Dževad Prekazi Datoteka:Горан Рађеновић.jpeg|Goran Rađenović Datoteka:Monica Seles 1991.jpg|Monika Seleš Datoteka:Aleksandar Šoštar 01.jpg|Aleksandar Šoštar Datoteka:BogdanTanjevic.jpg|Bogdan Tanjević Datoteka:Aleksandar Tirnanić (1).jpg|Aleksandar Tirnanić Datoteka:Petar Trifunović 1962.jpg|Petar Trifunović Datoteka:Duško Vujošević.jpg|Duško Vujošević Datoteka:Veselin Vujović 2017.jpg|Veselin Vujović </gallery> </center> == Televizija i radio == * [[Sanja Kužet]], televizijska voditeljka<ref name=kuzet1>[https://gracija.me/sanja-kuzet-djeca-su-me-ojacala/ Sanja Kužet: Djeca su me ojačala] Gracija. ''Svetlana Peruničić; 20.07.2018.''<br>''“Majka nije nikada živjela u Crnoj Gori, tata je iz Dalmacije, tako da je, što se mene tiče, bio neki interesantan miks (smijeh). Majka je rođena u Makedoniji, gdje je provela dio života, jer je otac bio vojno lice, a onda je došla u Beograd, gdje je rođen i moj otac, a kasnije i ja. Zato stalno kažem, iako ta država ne postoji, da sam Jugoslovenka.”''</ref><ref name=kuzet2>[https://poslovnidnevnik.ba/2018/02/02/ocarala-dekolteom-sanja-kuzet-u-najprovokativnijem-izdanju-do-sada-pogledajte-sta-je-izludilo-muskarce/ Očarala dekolteom| Sanja Kužet u najprovokativnijem izdanju do sada: pogledajte šta je izludilo muškarce] Poslovnidnevnik.ba ''02.02.2018.''<br>''“Za sebe često voli da istakne da je jedna „prava Jugoslovenka“, jer joj je otac Milovan poreklom iz Dalmacije, a majka Verica je iz Crne Gore.”''</ref> * [[Daško Milinović]], radijski voditelj<ref name=milinovic1>[https://www.danas.rs/svet/region/i-kraljevinu-i-republiku-ubijaju-zar-ne-jugoslovensko-nasledje-u-postjugoslovenskim-zemljama/ I kraljevinu i republiku ubijaju, zar ne?: Jugoslovensko nasleđe u postjugoslovenskim zemljama] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Matea Jerković/Srdan Kosović/Jelka Jovanović/Denis Romac; 19.06.2023.''<br>''Saglasan je i novosadski novinar Daško Milinović, deklarisani antifašista – zbog čega je i fizički napadan – ali i jedan od 23.303 građana/ki koji su se na Popisu 2022. izjasnili kao Jugosloveni. „Mi smo jedina etnička grupa koja je zabeležila rast“, kaže sa Milinović, inicijator stvaranja nacionalnog saveta jugoslovenske manjine.''</ref><ref name=milinovic2>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/sve-vise-jugoslovena-u-srbiji-u-novom-sadu-ih-cak-30-odsto-vise-podnose-zahtev-za-registraciju-svog-nacionalnog-saveta/ Sve više Jugoslovena u Srbiji, u Novom Sadu ih čak 30 odsto više: Podnose zahtev za registraciju svog Nacionalnog saveta] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''A. Latas; 30.04.2023.''<br>''“Da li se rodio koji Jugosloven ili su se neki setili da su Jugosloveni, a na prošlom popisu to nisu bili, nije bitno. Mi smo jedina prirodno rastuća zajednica u Srbiji“, kazao je jedan od najpoznatijih Jugoslovena u našoj zemlji.''</ref><ref name=milinovic3>[https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/krenula-kampanja-sve-veci-broj-javnih-osoba-nagovara-gradane-da-se-izjasne-kao-jugoslaveni-20221002 Krenula kampanja: Sve veći broj javnih osoba nagovara građane da se izjasne kao Jugoslaveni] tportal.hr. ''B. Stilin; 02.10.2022.''<br>''“Nedugo zatim na Twitteru se oglasio popularni radijski voditelj Daško Milinović, koji često sarkastično tvita s računa po imenu Uspeh Petrović. On je objavio da se radi na osnivanju Nacionalnog vijeća Jugoslavena u Srbiji, po uzoru na druge manjinske zajednice poput Roma, koje nemaju svoju matičnu državu. Dakako, za osnivanje manjinske zajednice koja bi uživala manjinska prava potrebno je da takva zajednica ima određenu brojnost.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:EXIT 2012 Red Union.jpg|Daško Milinović </gallery> </center> == Umetnost == * [[Marina Abramović]], umjetnica performansa<ref name=abramovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 9.<br>''“Abramović Marina, slikar, multimedijalni umetnik; profesor na Likovnoj akademiji, Hamburg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref><ref name=abramovic2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 9.<br>''“Abramović B. Marina, slikar; multimedijalni, konceptualni umetnik (r. 30. XI 1946, Beograd). Jugoslovenka.”''</ref> * [[Stevan Aleksić]], vizuelni umjetnik, scenograf<ref name=aleksic1>[https://www.instagram.com/p/DDPpnQctnSy/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA%3D%3D Drugarica Brena i moja malenkost. (…) Jugosloven, rame uz rame sa Jugoslovenkom, (…).] [[Instagram]]. ''stevan_aleksic_art; 06.12.2024.''</ref> * [[Mrđan Bajić]], vajar<ref name=mbajic1>[https://www.harpersbazaar.rs/kultura/umetnost-knjige-muzika/ne-propustite-poslednje-javno-vodenje-kroz-izlozbu-mrdana-bajica Ne propustite: Poslednje javno vođenje kroz izložbu Mrđana Bajića] Harper’s Bazaar. ''Milena Kitić; 19.01.2023.''<br>''“Nikakvo idealizovanje nije u pitanju i stalno ponavljam da nisam jugonostalgičan, već sam zapravo i Jugosloven, pored toga što sam i Srbin.”''</ref><ref name=mbajic2>[http://www.tanjug.rs/full-view.aspx?izb=753923 Mrđan Bajić za Tanjug: Spomenik Đinđiću mora biti postavljen] [[Tanjug]] ''15.10.2022.''<br>''“Vajar i konceptualni umetnik Mrđan Bajić kaže da nikada nije imao tako veliku i zahtevnu izložbu kao što je postavka "Nepouzdani pripovedač", da nije jugonostalgičan iako se smatra Jugoslovenom, i da očekuje da će njegova najbolja skulptura spomenik Zoranu Đinđiću jednom konačno biti postavljen na pravom mestu.”''</ref><ref name=mbajic3>[https://www.politika.rs/sr/clanak/521814/U-lokalnom-i-globalnom-dvoumlju U lokalnom i globalnom dvoumlju] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Marija Đorđević; 21.10.2022.''<br>''“Dakle nisam jugonostalgičan, ja sam naprosto i Jugosloven, poreklom, svetonazorom, poimanjem jezika, ljudi, zavičajnosti i kulturnih kodova.”''</ref> * [[Danica Basta]], slikarka<ref name=basta1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 35.<br>''“Basta Danica, slikar; profesor u Višoj školi likovnih i primenjenih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vjera Biller]], slikarica<ref name=biller1>Голубовић, Видосава/Суботић, Ирина: [https://monoskop.org/images/e/e6/Milenkovic_Nebojsa_Vujica_Resin_Tucic_Tradicija_avangarde_The_Tradition_of_Avant-garde_2011.pdf Зенит 1921–1926] Београд, 2008, str. 298.<br>''Из писама се види да јој је отац Аустријанац Емилио, да има аустријско држављанство, „али ипак, ја сам у ствари Југословенка, пошто сам рођена у... Хрватској и мој први језик је био хрватски; моја мајка Малвина Куглер, је такође Југословенка“</ref> * [[Ema Bregović]], vizuelna umjetnica<ref name=ebregovic1>[https://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/3708363/ema-bregovic-dela-stvaram-uz-burek-i-cevape Dela stvaram uz burek i ćevape: Ema Bregović za Kurir: Odrasla sam kao Jugoslovenka i to će tako ostati] [[Kurir (novine)|Kurir]]. ''Kurir/Lj. Radanov; 14.06.2021.''</ref><ref name=ebregovic2>[https://www.ekspres.net/scena/ne-treba-traziti-nove-razloge-za-podjele-8-7-2021 Intervju Ema Bregović - "Ne treba tražiti nove razloge za podjele"] Ekspres. ''Mihailo Paunović; 08.07.2021.''<br>''“Rođena je u Parizu, ali sebe smatra Jugoslovenkom što je direktna posledica nasleđa koje je, u istim tim koferima, ponela iz kuće.”''</ref><ref name=ebregovic3>[https://www.blic.rs/zabava/ema-bregovic-izlozba-otac-goran-beograd/j0ydxtb (Video) Roditelji nisu došli da je podrže - Ćerka Gorana Bregovića o svom poslu i poznatom ocu! "Ja sam Jugoslovenka", a evo šta misli o Beogradu] [[Blic (novine)|Blic]]. ''F.J.; 12.06.2021.''<br>''“Ja se osjećam kao Jugoslovenka, jer ja nemam taj nacionalistički stav.”''</ref> * [[Eduard Čehovin]], grafički dizajner<ref name=cehovin1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 80.<br>''“Čehovin Eduard, grafički dizajner. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Božidar Damjanovski]], slikar<ref name=damjanovski1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 92.<br>''“Damjanovski Božidar, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Evgenija Demnievska]], likovni umjetnik<ref name=demnievska1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 97.<br>''“Demnievska Evgenija, slikar, slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Emir Dragulj]], grafičar<ref name=dragulj1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 109.<br>''“Dragulj Emir, slikar i grafičar; redovni profesor Fakulteta likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nikola Džafo]], slikar<ref name=dzafo1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 114.<br>''“Džafo Nikola, slikar, slobodni umetnik; likovni urednik lista "Republika". […] P: Jugosloven, […].”''</ref><ref name=dzafo2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 107.<br>''“Džafo M. Nikola, slikar, slobodni umetnik (r. 9. VI 1950, N.Sad [sic!]). Jugosloven, […].”''</ref> * [[Branko Gavrić]], grafički dizajner<ref name=gavric1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 142.<br>''“Gavrić Branko, grafički dizajner; vlasnik i direktor firme "Total Design" DOO. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Nandor Glid]], vajar<ref name=glid1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 145-146.<br>''“Glid Nandor, vajar; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, Jevrejin.”''</ref><ref name=glid2>Đoković, Momir (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji 1991. Leksikon. Beograd 1991, str. 137.<br>''“Glid A. Nandor, vajar; redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna - u penziji (r. 12. XII 1924, Subotica). Jugosloven, jevrejskog porekla.”''</ref> * [[Đorđe Ilić]], slikar, univ. profesor<ref name=djilic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 168.<br>''“Ilić Đorđe, slikar; redovni profesor Arhitektonskog fakulteta, Bg. (penz.) […] P: Srbin-Jugosloven, […].”''</ref> * [[Darija Kačić]], slikarka<ref name=kacic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 213.<br>''“Kačić Darija, slikar; docent na Fakultetu likovnih umetnosti, Bg. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Nikola Kostandinović]], grafički dizajner<ref name=kostandinovic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 242.<br>''“Kostandinović Nikola, grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Pjer Križanić]], slikar-karikaturista<ref name=krizanic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 358.<br>''“Križanić Pjer, slikar-karikaturista, novinar, r. 1890 u Mečenčanu, srez Glina, Jugosloven.”''</ref> * [[Ankica Oprešnik]], slikarica i grafičarka<ref name=opresnik1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 390-391.<br>''“Oprešnik Ankica, slikar i grafičar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka, […].”''</ref> * [[Gradimir Pankov]], balet majstor<ref name=pankov1>[http://www.politika.rs/rubrike/Kultura/Moja-trupa-mora-uvek-da-iznenadi.lt.html Моја трупа мора увек да изненади] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Биљана Лијескић; 11.12.2013.''<br>''“То ми много значи, јер никада нисам изгубио везу са простором одакле сам дошао, иако живим у иностранству годинама. Имам обичај да кажем, са саркастичним хумором, да сам Југословен са канадским и америчким пасошем! Али, чак иако сам канадски и амерички држављанин, остајем Југословен у срцу и никада нећу заборавити своју матичну земљу.”''</ref> * [[Dragan Papić]], multimedijalni umjetnik<ref name=dpapic1>[https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:155431-Darovi-sa-buvljaka Darovi sa buvljaka] [[Večernje novosti]]. ''A. Šerer, N. Smiljić; 24.02.2004.''<br>''“Ipak, najviše volim da izlažem u našoj zemlji, pred domaćom publikom. Za sebe volim da kažem da sam prvo Beograđanin, pa Jugosloven.”''</ref> * [[Ljuba Popović]], slikar<ref name=ljpopovic1>[https://www.vreme.com/kultura/slikarstvo-je-muzika-za-oci/ Slikarstvo je muzika za oči] [[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]. ''Dragan Todorović; 30.10.2014.''<br>''“On lično je 51 godinu tamo, kad ga pitaju ko je, odgovara, Jugosloven, srpskog porekla, da pripada srpskom plemenu…”''</ref> * [[Verica Rakočević]], modna dizajnerka<ref name=rakocevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 473.<br>''“Rakočević Verica, modni kreator. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ivan Rendić]], kipar<ref name=rendic1>Kečkemet, Duško: Ivan Rendić: Život i djelo. Supetar 1969, str. 47.<br>''Rendić pisao je u starosti: »On me je uputio da moram biti svijestan, da sam Hrvat, dakle Jugoslaven.« Dalje veli da mu je knjige, iz kojih je učio naš jezik, slao također Strossmayer. I taj Strossmayerov kredo »Hrvat, dakle Jugoslaven« postaje otada i Rendićev kredo, kojeg se držao i za koji se borio dosljedno sve do smrti, u toku čitavog svog dugog i napornog rada i burnog života.''</ref> * [[Mateja Rodiči]], slikar<ref name=rodici1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 485.<br>''“Rodiči Mateja, slikar i grafički dizajner; slobodni umetnik. […] P: Jugosloven, […].”''</ref> * [[Anđelka Slijepčević]], modni kreator, univ. profesor<ref name=aslijepcevic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 509.<br>''“Slijepčević Anđelka, redovni profesor Fakulteta primenjenih umetnosti i dizajna, Bg.; potpredsednik Saveta Univerziteta umetnosti. […] P: Jugoslovenka, Srpkinja, […].”''</ref> * [[Marija Tišma]], slikarka<ref name=mtisma1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 577.<br>''“Tišma Marija, slikar; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Emma Varga]], dizajner stakla<ref name=varga-marodic1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 308.<br>''“Marodić Emilija, dizajner stakla; slobodni umetnik. […] P: Jugoslovenka.”''</ref> * [[Vladimir Veličković]], slikar<ref name=velickovic1>[https://nova.rs/kultura/najbolji-izdanak-gradanskog-secanje-na-vladu-velickovica/ Najbolji izdanak građanskog – sećanje na Vladu Veličkovića] Nova.rs. ''Radmila Stanković; 29.08.2020.''<br>''“Ja sam duboko ukorenjen kao Jugosloven i takav ću ostati do kraja života. Dubokih korena sam i Beograđanin, što podrazumeva i da sam Srbin.”''</ref><ref name=velickovic2>[https://www.vesti-online.com/ostajem-jugosloven/ Ostajem Jugosloven] Vesti online. ''02.11.2014.''<br>''“Ja sam veoma privržen toj Srbiji, Beogradu, ja sam pre svega Beograđanin, naravno sa plemenitom idejom da ostajem Jugosloven, ono što mi se negde i zamera, a negde mi se i ne oprašta.”''</ref> * [[Sonja Vukićević]], koreografkinja, glumica, balerina<ref name=vukicevic1>[https://www.vijesti.me/zabava/19258/sonja-vukicevic-politicari-su-postali-i-glumci-i-reditelji Sonja Vukićević: Političari su postali i glumci i reditelji] [[Vijesti (Podgorica)|Vijesti]]. ''Jelena Kontić; 23.09.2018.''<br>''“Ja sam Jugoslovenka i van granica Jugoslavije, a danas sam Jugoslovenka i van granica bivše Jugoslavije.''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Marina Abramović. The Cleaner (45524492341).jpg|Marina Abramović Datoteka:Ljuba Popovic-mc.rs.jpg|Ljuba Popović Datoteka:Ivan Rendić 1885 Th. Mayerhofer.jpg|Ivan Rendić Datoteka:Velickovic Zarko-Vijatovic (cropped).jpg|Vladimir Veličković </gallery> </center> == Vojska == * [[Vicko Antić]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=antic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 22.<br>''“Antić Vicko, generalmajor avijacije JNA, r. 1912 u Selcu, srez Crikvenica, Jugosloven.”''</ref> * [[Tomo Buzov]], oficir, poznat po herojskom činu za vreme bratoubilačkog rata 1993. godine<ref name=buzov1>[https://www.nin.rs/english/news/50784/darko-buzov-my-father-was-murdered-because-he-didnt-want-to-stay-silent Darko Buzov for NIN: My father was murdered because he didn’t want to stay silent] (na engleskom) [[NIN]]. ''Tanja Nikolić Đaković; 06.06.2024.''<br>''“And my father never thought of himself as a Croat. He was, as I said, a Yugoslav, a JNA officer. For years after the abduction in Štrpci, various NGOs contacted us, they wanted us to insist on the idea that the Serbs killed my father because he was a Croat. And the truth is that my father was a Yugoslav.”''</ref><ref name=buzov2>[https://n1info.rs/vesti/bio-je-covek-i-jugosloven-tomo-buzov-dao-je-svoj-za-zivot-mladica-u-vozu-u-strpcima/ „Bio je čovek i Jugosloven“: Tomo Buzov, dao je svoj za život mladića u vozu u Štrpcima] N1 SRB. ''Sonja Kamenković; 31.05.2024.''<br>''On kaže da ima posebnu obavezu da naglasi da je Tomo Buzov bio oficir JNA, ali pre svega čovek i Jugosloven. „Bio je oficir JNA, učinio je taj gest koji mnogi nikada ne bi, ali presudno je bilo upravo to što je Toma bio Jugosloven i nije delio ljude po nacionalnosti. On je spasio mladića koji je pošao tim vozom u Bar. Tomo je umesto tog mladića izašao iz voza, važno je reći da nije ubijen kao Hrvat kako su to neki govorili, već kao Jugosloven.“''</ref> * [[Ivan Gošnjak]], general, političar, revolucionar<ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Nikola Karanović]], general-pukovnik, revolucionar<ref name=nkaranovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 307-308.<br>''“Karanović Nikola-Karan, generalpotpukovnik JNA, r. 1914 u Prkosima, srez Bosanski Petrovac, Jugosloven.”''</ref> * [[Vlado Lončarić]], partizanski i španski borac<ref name=loncaric1>Lončarić, Vlado: Ponovo u Zagrebu, u: Ahmetović, Lutvo (i drugi) (ur.): [https://znaci.org/00003/4_24_3.pdf Zbornik sjećanja. Zagreb 1941-1945.] Knjiga 3. Zagreb 1984, str. 49.<br>''“Poslije neuspjeha oružane borbe demokratskih i progresivnih snaga, mi Jugoslaveni bili smo u logorima u Francuskoj oko 28 mjeseci.”''</ref> * [[Mirko Matković]], general-major, revolucionar<ref name=mmatkovic1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 431.<br>''“Matković Mirko, pukovnik JNA, r. 1915 u Podima, srez Hercegnovi, Jugosloven.”''</ref> * [[Kosta Nađ]], general, političar, revolucionar<ref name=nadj1>Nešović, Slobodan/Mitrović, Živan: Savezna narodna skupština: izabrana 22 i 24 novembra 1953 godine. Beograd 1955, str. 173.<br>''“Nađ S. Kosta (Izborni srez Zrenjanin, APV – NRS), general-pukovnik, rođen 15-V-1911 god. u Petrovaradinu, srez Novi Sad, APV – NRS, Jugosloven.”''</ref><ref name=jugoslavenstvodanas180-181/> * [[Rudolf Primorac]], general, diplomata, revolucionar<ref name=primorac>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_8.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 102.<br>''“Primorac Antuna Rudolf, načelnik Štaba divizije, rođen 1904, Sutomore, Bar, major jugoslovenske vojske, Jugosloven, u NOB od 1941, član KPJ od oktobra 1942, krajem rata šef Jugoslovenske vojne misije u SSSR-u.”''</ref> * [[Velimir Radičević]], general-potpukovnik, narodni heroj<ref name=radicevic1>[https://www.danas.rs/vesti/drustvo/zaboravljeni-devedesetogodisnjaci/ Zaboravljeni devedesetogodišnjaci] [[Danas (dnevnik)|Danas]]. ''Dragoljub Petrović; 26.12.2011.''<br>''“Ja sam internacionalac bio ceo život. I Jugosloven.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Vicko Antić.jpg|Vicko Antić Datoteka:Memorial plaque for captain Tomo Buzov in New Belgrade.jpg|reljef Tome Buzova na spomen-ploči Datoteka:Ivan Gošnjak (1).jpg|Ivan Gošnjak Datoteka:Nikola Karanović.jpg|Nikola Karanović Datoteka:Kosta Nađ.jpg|Kosta Nađ Datoteka:Rudolf Primorac.jpg|Rudolf Primorac </gallery> </center> == Druge oblasti == * [[Anton Bezenšek]], stenograf, prevodilac<ref name=bezensek1>Bezenšek, Ant. J.: [https://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-76POZL0A/a287f66c-8022-4d9f-80fb-dfd3c5294854/PDF Vabilo k naročbi], u: Slovenec, god. 4 br. 13. (1876), str. 4.<br>''“Ozrimo se na naše severne brate Čehe, Ruse in Poljake, koji so vže pred več leti začeli gojiti to Rimljanom in Grkom znano, a v novejem času od Nemcev iz nova prerojeno in modernim jezikom priredeno umetnost – stenografijo, pa primerjajmo naše delovanje na tem polju z njihovim, to moramo priznati, da smo zares precej zaostali, in da je skrajni čas, da se tudi v tem obziru prebudimo k delu in napredovanju, a to vsi Jugoslaveni zajedno v duhu bratske sloge in vzajemnosti.”''</ref> * [[Sonja Biserko]] aktivistica za ljudska prava, bivši diplomat<ref name=biserko1>Pavelić, Boris: [https://www.kucaljudskihprava.hr/wp-content/uploads/2019/12/Kad-glave-igraju__.pdf Kad glave igraju.] Zagreb 2019, str. 118.<br>''“Moji su živeli u tom jugoslovensko-dalmatinskom krugu. Tu sam i ja odrasla, pa nemam nacionalnost u smislu u kojem se danas govori o njoj: Beograđanka sam, Dalmatinka, Jugoslovenka. To je moj osećaj, ne mogu to da menjam.” - Osjećaj identiteta Sonje Biserko jasan je i osviješten – jugoslavenstvo koje ne negira nijednu svoju sastavnicu, od etničke preko regionalne do vjerske - ali danas, doslovno opasan. - “Biti Jugosloven i kosmopolita, to je danas proterana populacija.”''</ref><ref name=biserko2>Perović, Latinka: [https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ziveti%20svoje%20ideale.pdf U ogledalu vremena. Skica za biografiju Sonje Biserko, s povodom.], u: Stanojlović, Seška/Kisić, Izabela (ur.): Živeti svoje ideale. Sonja Biserko, skice za portret. Beograd 2018, str. 33.<br>''“Samozatajna po prirodi, Sonja Biserko je, po svom tačnom samorazumevanju, ličnost sa složenim identitetom. Jugoslovenka, Beograđanka, Dalmatinka, Mediteranka, Evropljanka, kosmopolitkinja… Antifašizam i ideje jednakosti i solidarnosti levice utemeljene su u njenom porodičnom vaspitanju.”''</ref> * [[Aida Ćorović]], aktivistica za ljudska prava, novinarka<ref name=acorovic1>[https://nova.rs/vesti/politika/aida-corovic-grigorije-jedini-moze-da-ujedini-gradane/ Ćorović: Grigorije može da nas spasi od Vučića] Nova.rs ''Vojislav Milovančević; 09.07.2020.''<br>''“I neka mu se kaže da ja, Jugoslovenka, levičarka, feministkinja…mislim da je Srbiji potrebna njegova pomoć.”''</ref><ref name=corovic2>[https://balkans.aljazeera.net/opinions/2024/7/14/novi-sad-antifa-grad-ustase-i-cetnici-zajedno-ste Novi Sad antifašistički grad: Ustaše i četnici, zajedno ste bježali] [[Al Jazeera Balkans]]. ''Aida Ćorović; 14.07.2024.''<br>''“Mirovna i građanska aktivistkinja od početka ratova '90-ih, antifašistkinja, feministkinja i braniteljka ljudskih prava. Kosmopolitkinja. Jugoslovenka.”''</ref> * [[Ervina Dabižinović]], aktivistkinja za ženska prava, psihološkinja<ref name=dabizinovic1>Domović Bulut, Senka: [https://www.faktcg.org/wp-content/uploads/2020/10/final-publikacija.pdf Ženske stvari. Women matters.] Herceg Novi 2018, str. 60.<br>''“Ja sam se osjećala, i osjećam se i danas, Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Herta Haas]], službenica, revolucionarka<ref name=haas1>Kučan, Viktor: [https://znaci.org/00001/129_5.pdf Borci Sutjeske.] Beograd 1996, str. 44.<br>''“Has Herta, borac u službi veze VŠ, rođena 1917, Maribor, studentkinja, Jugoslovenka, u NOB od 1941. godine, član KPJ.”''</ref> * [[Eduard Ille]], kulturni funkcioner<ref name=ille1>Kovačević, Irena (i drugi) (ur.): Ko je ko u Srbiji '96. Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna, sportska elita Srbije. Biografski leksikon. Beograd 1996, str. 171.<br>''“Ille Eduard, direktor "Jugokoncerta", Bg. (od '86). […] P: Jugosloven.”''</ref> * [[Ivan Kostrenčić]], knjižničar<ref name=kostrencic1>Korunić, Petar: [https://hrcak.srce.hr/file/314359 Prilog poznavanju jugoslavenske ideje u hrvatskoj politici 1868–1874] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618015253/https://hrcak.srce.hr/file/314359 |date=2022-06-18 }}, u: [[Časopis za suvremenu povijest]], sv. 12 br. 3 (1980), str. 78.<br>''“Koji može nas Jugoslavenah konačni cilj biti, koji odgovara posve našoj naravi, našim narodnim zahtjevom?”''</ref> * [[Ljubica Krnjaić]], inženjer protivpožarne zaštite<ref name=krnjajic1>[https://zenskimuzejns.org.rs/tag/ljubica-krnjajic/ Vatrogastvo i ženska emancipacija] ŽeNSki muzej. ''Vesna Nedeljković Angelovska; 21.12.2023.''<br>''“Za sebe kaže da je Jugoslovenka. Ima kritički stav prema politici savremenog društva ali smatra da je socijalistički poredak Jugoslavije bio najhumaniji poredak.”''</ref> * [[Ašok Murti]], poznati stilista<ref name=murti1>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] Blic Online. ''Žiža Antonijević; 23.03.2008.''<br>''“Nemam nikakav stid i sram da izgovorim da ću ja zauvek ostati Jugosloven i da je to jedino s čime mogu da se identifikujem.”''</ref><ref name=murti2>[http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija Ašok Murti - Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325002131/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/228/asok-murti/biografija |date=2011-03-25 }} Puls Online<br>''“Ja sam Jugosloven, ali indijskog porekla, to je identitet koga se nikada neću odreći. Moja intimna istorija ne poklapa se sa opštom, a naročito ne sa geografijom. Nisam jugonostalgičar, to je kulturni i emotivni, ne geografski prostor.”''</ref> * [[Bosiljka Schedlich]], kulturni radnik<ref name=schedlich1>[https://balkandiskurs.com/2018/05/19/prelazeci-granice-dio-ii/ Prelazeći granice: bosanske migracije u Njemačkoj (Dio II)] Balkan Diskurs. ''Dženeta Karabegović; 19.05.2018.''<br>''“SüdOst centar, ili “südost Europa Kultur e.V.” osnovala je Bosiljka Schedlich, rođena u Hrvatskoj, koja se udomaćila u Njemačkoj, a sebe smatra Jugoslovenkom.”''</ref> * [[Jagoda Slijepčević]], popularna, dugogodišnja radnica JAT-a<ref name=jslijepcevic1>[https://www.politika.rs/sr/clanak/453773/Odlazak-stjuardese Odlazak stjuardese] [[Politika (novine)|Politika]]. ''Jovo Simišić; 08.05.2020.''<br>''“Bila je entuzijasta i velika Jugoslovenka.”''</ref> * [[Maja Veseli]], kulturni radnik<ref name=veseli1>Janković, Slavko/Milanović, Mihajlo (ur.): Ko je ko u Jugoslaviji. Biografski podaci o jugoslovenskim savremenicima. Prvo izdanje. Beograd 1957, str. 759.<br>''“Veseli Maja, profesor, sekretar Saveta za prosvetu, nauku i kulturu NR Hrvatske, član Glavnog odbora SSRNS Hrvatske, član Saveza ženskih društava NR Hrvatske, r. 1908 u Irigu, Jugoslovenka.”''</ref> <center> <gallery perrow=6> Datoteka:Anton Bezenšek2.jpg|Anton Bezenšek Datoteka:Sonja Biserko.jpg|Sonja Biserko Datoteka:Aida Ćorović 2011-mc.rs.jpg|Aida Ćorović Datoteka:Herta Has.jpg|Herta Haas </gallery> </center> == Povezano == * [[Jugoslaveni]] * [[Jugoslavenstvo]] == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|colwidth=30em}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Liste osoba|Jugoslaveni]] qb4xtqh6mqk3r1uqst5tmhlsoo5b48d Stećci u Širokom Brijegu 0 4686155 42690029 42495826 2026-09-17T17:23:04Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690029 wikitext text/x-wiki [[File:Kočerinska ploča.jpg|mini|desno|Ploča Vignja Miloševića, najpoznatiji stećak u Širokom Brijegu]] '''Stećci u Širokom Brijegu''', prema posljednjim podatcima dobivenim terenskim radom i drugim istraživanjima, po brojnosti nekropola izdvajaju se na teritoriji [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]<ref name="EditaV">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/59982755/Srednjovjekovni_kulturni_krajolik_interpretacija_prostornoga_rasporeda_nekropola_ste%C4%87aka |title=Edita Vučić: Srednjovjekovni kulturni krajolik – interpretacija prostornoga rasporeda nekropola stećaka |work= Sveučilište u Mostaru, 2019 |accessdate= 9. 2. 2024}}</ref> == Opšte odlike nekropola == Posljednje istraživanje zasnovano na prikupljanju podataka i proučavanju literature, rekognosciranju terena i intervjuiranju stanovništva, rezultiralo je brojkom od preko 60 nekropola stećaka. Epilog istraživanja u odnosu na podatke zabilježene u stručnoj literaturi iz sredine XX stoljeća se donekle razlikuju:<ref name="Bešlagić2">{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> * u broju nadgrobnih spomenika na pojedinim lokalitetima, što je posljedica njihovog korištenja za građevinske radove (ograde, zidove, čvrste objekte), zarastanja, utonuća, nasilnog otvaranja grobova i premještanja na druge lokacije * kvaliteti obrade, * stupnju oštećenosti, od zuba vremena, radova u blizini * reljefnom oblikovanju stećaka.<ref name="leksikon">{{Cite web |url= https://dokumen.tips/documents/arheoloski-leksikon-bih-tom3ocr.html?page=5#google_vignette |title= Arheološki leksikon |work= Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine , Sarajevo, 1988 |accessdate= 9. 2. 2024 }}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Terenskim je pregledom utvrđeno da su u većem broju zastupljeni sanduci velikih dimenzija. U manjoj su mjeri zastupljeni sljemenjaci dok su stećci sa križom zastupljeni samo na nekropolama Šarampovo, Trn i Križ-Ljubotići. U pogledu kvalitete stećci su dobro obrađeni (pravilno oblikovanje nadgrobnih spomenika i uglačanost površina) na većini nekropola. Kvaliteta reljefnih motiva ne odstupa od kvaliteta na ostalim hercegovačkim nekropolama.<ref name="EditaVU">{{Cite web |url= https://hrcak.srce.hr/file/444355 |title= Edita Vučić: Rezultati terenskih istraživanja lokaliteta sa stećcima zapadne Hercegovine |work= Sveučilište u Mostaru, 2019 |accessdate= 9. 2. 2024 |archive-date= 2024-02-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240206203738/https://hrcak.srce.hr/file/444355 |url-status= dead }}</ref> Nasilno otvaranje i pljačkanje grobova na lokalitetima Ledinac, Barevište i Turčinovići, dalo je podatke o izgledu grobnica. Ukapanja su vršena na dubini 0,80 – 1 m, a grobnice zidane tehnikom [[suhozid]]a uz upotrebi netesanog kamena. Grobnoa arhitektura se sastojala od vertikalno postavljenih kamenih ploča, različitih oblika i dimenzija, a prekrivene nepravilnim horizontalnim pločama ili preklopnicama. Zamjetni su i različiti položaji ruku kod skeleta te naknadni ukopi u istim zemljanim rakama. Grobne rake u većini su slučajeva imale pravokutan oblik, a kod nekih je primjeraka kamenje složeno polukružno iznad glave i na suženim stranama kod nogu. [[Alojz Benac]] smatra da su to bile porodične grobnice. Široki Brijeg, kao i cijela zapadna Hercegovina u komparaciji s istočnom, zaostaje po broju [[Epitafi na stećcima|natpisa na stećcima]]. Registrovama su četiri natpisa na kojima su isklesana prezimena obitelji Radivojević, Milošević, Marković, Petrović, što su patronimska prezimena, ona koja se tvore od osobnih imena dodacima -ić, -ović/-ević. Patronimni nastavci svojstveni su prezimenima stanovništvo brdskih područja koje je imalo bogat fundus ličnih imena, a spona roditelj – sin prepoznavala se patronimom. Kod reljefnih motiva dominiraju astralni i solarno-lunarni simboli, potom razne vrste križeva i geometrijskih ukrasa, životinjske i varijacije ljudskih predstava te neki neobični poput ključeva, štapa, čaše-kaleža, svastike, pentagrama. Znatno je zastupljen i križ raznih oblika: antropomorfni, grčki, Andrijin, svastika, dvostruki i latinski križ. Kod [[Heraldika|heraldičkih]] motiva ogleda se veza sa [[Evropa|zapadnoeuropskom]] heraldikom. Radi se o predstavama štita s mačem, luka i strijele, mača i koplja kao dijela scene lova ili zasebnih motiva ili u kombinaciji sa životinjama i rozetama. Uticaj [[Romanika|romaničke]] i [[Gotika|gotičke]] umjetnosti, a i umjetnosti 7. – 9. stoljeća na području današnje [[Dalmacija|Dalmacije]], je posebna tema. == Lista nekropola == {| align="center" class="wikitable" |- |'''Redni<br>broj''' |'''Naselje''' |'''Lokalitet''' |'''Oblici<br>stećaka''' |'''Broj<br>stećaka''' |'''Ukrašavanje''' |- |1 ||Mokro ||Barevište|| ||13 ||Pet je ukrašeno ljudskim i životinjskim predstavama, cik-cak ornamentom i motivima vitice s trolistom, križa. Na sljemenaku prenešenom u Zemaljski muzej u Sarajevu je scene lova na jelena i kola, muškom figurom s podignutom desnom rukom, i [[Ćirilica|ćiriličnim]] natpisom - ''ase leži Vitko, na svom plemenitom'' |- |2||Mokro||Podjelinak|| ||13 ||Muška figura |- |3||Mokro ||Groblje –<br>Polugrine|| ||11||Utonuli u zemlju i obrasli raslinjem, raspoznaju se dva sanduka |- |4||Široki<br>Brijeg||Sajmište|| ||14||Vitice s trolistom i rubnim tordiranim obručem |- |5||Uzarići||Šarampovo||Sanduci na postolju i<br>krstasti s postoljem||11||Reljefno ukrašeni motivima saracenskih arkada (antropomorfnih niša) |- |6||Uzarići||Grovište|| ||15||Dobro očuvani, kvalitetne klesarske obrade i bogato ornamentirani: predstava lova na jelena, figura manjih dimenzija s rukama podignutim ka nebu (u jednoj drži obruč), figura u rukama drži mač i štit, motivi lava, kola i ženske figure, koja jednom rukom vodi konja, dok u drugoj drži obruč. Samo četiri spomenika nisu ukrašena |- |7||Uzarići||Raljevine –<br>Gvožđa|| ||8||Bilo 14, uništeni gradnjom puta, motiv mača i križa |- |8||Uzarići||Crpalište|| ||4||Reljefno ukrašeni |- |9||Uzarići||Stećci|| ||3||Slabije obrade, znatno oštećeni, jedan u dvorištu susjedne kuće. Ostali stećci pronađeni su fragmentarno, iskorišteni kao spolije za izgradnju podzide uz seoski put |- |10||Uzarići||Spilice||Sanduk||1||Bez ukrasa |- |11||Trn||Trn|| ||17||Dobro obrađeni, bogati figuralnim i ornamentalnim motivima od kojih se ističe ruka s mačem (grob ratnika ili čovjeka većeg društvenog ugleda), motivom ukrštenih mačeva, mladoga mjeseca (paganski pozdrav Suncu i Bogu, antički pozdrav, kršćanska gesta spasenja) |- |12||Knešpolje ||Varda 3 ||Sanduci ||200 ||Najveća nekropola na području Širokoga Brijega, u istoimenoj šumici Varda uz cestu [[Mostar]] – Široki Brijeg. Motivi štapa, lava, vodenice, nedefiniranim motivima koji podsjećaju na kombinaciju čaše i dva polukružna štita,, križa, antropomorfnoga križa, Andrijinog križa i dr. |- |13||Knešpolje ||Odžak ||Ploče || ||Okvira od cik-cak linija, reljefni motiv mača s dvije ruke i svastike, te natpis s imenom Mirka Radivojevića i klesara Radona. Natpis glasi: ''A piše Radona Markovič kneza Mir(k)a Rad(ivoe)vič na svoei črьto, črьto''. U grobu je sahranjen knez Mirko, iz obitelji [[Radivojevići]], brat Juraja, zeta bosanskoga kralja [[Stjepan Dabiša|Dabiše]] i kraljice [[Jelena Gruba|Jelene]]. |- |14 ||Knešpolje ||Odžak 2 ||Sanduk(2)<br>ploče (4)||6 || |- |15 ||Knešpolje ||Šiljevine ||Ploče (6)<br>sljemenjak(1)||7|| |- |16 ||Knešpolje ||Njivetine ||Sanduk<br>sarkofag ||15 ||Antropomorfni križ i četverolatične rozete |- |17 ||Gornji Mamići ||Lipovci ||Ploče ||4 ||[[Stećak Vignja Miloševića]] i replika natpisne ploče s najdužim epigrafskim natpisom<ref name="viganj">{{Cite web|url= http://miruhbosne.com/kocerinska-ploca-i-stecci-svjedok-bosanske-drzavnosti-u-sirokom-brijegu/ |title= Kočerinska ploča i stećci: Svjedoci bosanske državnosti u Širokom Brijegu |work= Miruh Bosne |accessdate= 31. 8. 2022}}</ref> |- |18 ||Gornji Mamići ||Gornji Mamići 3||Sanduk<br>sarkofag ||11 || |- |19 ||Gornji Mamići ||Gornji Mamići 2 ||Sanduk<br>sarkofag ||20 || |- |20 ||Gornji Mamići ||Gornji Mamići 4 ||Sanduk<br>sarkofag ||47 || |- |21 ||Kočerin ||Topnik ||Sanduk ||2 ||Slabije obrade i utonuli|| |- |22||Kočerin||Stećci||Sanduk||23||Ukrašeni motivom svastike i križa |- |23||Kočerin||Kočerin 2||Sanduk<br>sarkofag||11||Ukrašena su dva sanduka, jedan motivom antropomorfnog križa, a drugi mačem, štitom, mladim mjesecom, vodenicom i dvije rozete te jedna ploča ukrašena motivom oranta. Istražena su 4 groba 2015. |- |24||Kočerin||Kočerin 3||Sanduk ||3||Bordure |- |25||Ljuti Dolac||Jedinice||Ploče||34||Broj sstećaka se smanjio uslijed izgradnje novih grobnih mjesta u rimokatoličkom groblju uslijed izgradnje novih grobnih mjesta |- |26||Ljuti Dolac||Stećci -<br>Lončari|| ||54||Motiv ljudske figure koja u ruci drži mač, preko kojega je položen pravokutni štit s isklesanim motivom mladoga mjeseca |- |27||Biograci||Biograci<br>(Sudarevo)||Ploča<br>sanduk||23||Ukrašeni su motivima mladoga mjeseca, rozete i vodenice. Korišteni za ogradu groblja. |- |28||Donji Gradac||Mušaluk|| ||14||Cik-cak linije i spirale, mladi mjesec, svastika, rozeta, štit s mačem i krug |- |29||Donji Gradac||Olovnica||Sljemenak||11||Jedan ukrašen tordiranom vrpcom, mladi mjesec, vodenica |- |30||Buhovo||Kupinjavice||Sanduci<br>sljemenjaci||17||Ukras ljudska figura |- |31||Crnač||Stećci<br>Vuletića groblje||Ploče<br>sanduci<br>sljemenjaci||23 ||Motiv križa |- |32 ||Crnač ||Dobrinj ||Ploče<br>sanduci ||7 || |- |33 ||Crne Lokve ||Javorak ||Sanduci ||14 || |- |34 ||Dobrič ||Divojka -<br>Groblje ||Sanduk ||2 ||Motiv mladog mjeseca i rozete. Grabnica je nasilno otvarana |- |35 ||Dobrič ||Njivetine ||Sanduk ||5 || |- |36 ||Dobrič ||Dobrič ||Ploča ||2 ||Jedan zatrpan betoniranjem |- |37 ||Dobrič ||Zgoni||Sanduk||2|| |- |38 ||Dobrkovići||Dobrkovići||Sanduk||1 ||Motiv kola, cik-cak i valovite linije u vidu rubnih bordura |- |39||Grabova<br>Draga||Stećci<br>groblje||Sanduk||4||Motiv vitice s trolistom |- |40||Grabova<br>Draga||Mandića lokva||||4||Motiv sunčanoga križa rađen tehnikom urezivanja evidentiran je na dva stećka od kojih je jedan pronađen u fragmentima. |- |41||Izbično||Umac||||12||Na četiri se razaznaju reljefni motivi rozete, mladoga mjeseca, križa i kamenice. |- |42||Jare||Vinogradi||||1||Ukrašen motivom rozete |- |43||Jare||Čerezovci||Visoki sanduk||1||Ukrašen motivom arkade |- |44||Ljubotići||Kravarica||Sanduk||19||Reljefno ukrašeni bordurama, motivima mladoga mjeseca, križa, rozete i ženske figure koja drži dijete |- |45||Ljubotići||Crtanica||Sanduk||3||Četverodijelna podjela gornje plohe. Po dva suprotna polja ukrašena su reljefnim motivima rozete i mladoga mjeseca što je odlika nekropola širokobriješkoga kraja. Na bočnoj strani istoga stećka reljefno je prikazana scena mješovitoga kola. Kolovođa u jednoj ruci drži obruč, a u drugoj križ. U suhozid koji dijeli dvije njive, između lokaliteta Kravarica i Crtanica, ugrađen je stećak oblika ploče, ukrašen motivima križa |- |46||Ljubotići||Vrt-križ||Sanduk i križ||4||Jedan ukrašen. Križ je zanimljiv po motivu gotičke arkade/potkove, plastično izvedene na gornjem kraku vertikalne krsnice |- |47||Provo||Vakup||Sanduk i sljemenak||4||Sljemenjak s postoljem, ukrašen motivima rozete i polumjeseca |- |48||Provo||Provo||Sanduk||1||Nekad je bilo 9 stećaka, danas samo 1 sanduk obrubljen bordurom u vidu vitice s trolistom |- |49||Rasno||Brkića Badnjače||Sanduk||16||Reljefno ukrašena četiri primjerka i to motivima antropomorfnoga križa, rozete i mladoga mjeseca te bordurama vitice s trolistom i spirale |- |50||Rasno||Greblje||Sanduk||2||Stećci su dobre obrade, a na jednom je isklesano korito. Jedan je sanduk ukrašen motivom mladoga mjeseca i rozete. |- |51||Rasno||Skladi||Sanduk ploče||20||U rubni zid nekropole ugrađene su dvije ploče od kojih je jedna reljefno ukrašena, ali je motiv teško razaznatljiv. Na parceli Guvno smješteno je deset stećaka oblika sanduka i ploče od kojih su dvije amorfne. Dva su sanduka ukrašena motivima rubnih bordura u vidu spirale i podijelom gornje plohe na četiri polja u kojima su naizmjenično motivi mladoga mjeseca i rozete. Nasuprot ove nekropole nalazi se još pet stećaka od kojih je jedan prevrnut i pukao na dva dijela. Reljefno je ukrašen motivima rozete. Šest ih je ukrašeno motivima mladoga mjeseca, rozete, križa, kamenice i bordure. |- |52||Rasno||Studenac||Sanduk||26||Nekoliko je stećaka i fragmenata ugrađeno u okolni zid. Četiri spomenika ukrašena su motivima križa, rozete, polumjeseca i mača. Prije 200 godina četiri su stećka prenesena na Studenac. Tri su iskorištena kao okvir za zdenac, a od jednoga je isklesano korito. Nakon Drugog svjetskog rata pomjereni su u stranu, a zdenac ozidan malterom. Tom je prigodom jedan stećak razbijen i fragmenti su upali u zdenac. Danas se na lokalitetu nalaze dva spomenika i korito. Na ovome je primjeru očito kako su nadgrobni spomenici u potpunosti izdvojeni iz povijesnoga konteksta isključivo djelovanjem ljudskoga faktora. |- |53||Privalj||Privalj 1 i Privalj 2||Ploča, sanduk, sljemenak||24||Ukrašeni rubnim bordurama, motivima rozete i mladoga mjeseca |- |54||Privalj||Podkrajnica||Sanduk, sljemenak||15||Dobre obrade. U ogradni zid ugrađena su dva stećka oblika ploče i jedan sanduk. Dvije su ploče utonule u zemlju, a ostali stećci skliznuli zbog nagiba terena. Sljemenjak s postoljem prevrnut je na bok. Kod jednoga je sanduka zamjetna podjela gornje plohe na četiri polja, što je specifično za spomenute nekropole Širokoga Brijega. Na stećcima se raspoznaju rubne bordure, motiv mladoga mjeseca i rozete te figura žene.<ref name="EditaVUČ">{{Cite web |url= http://darhiv.ffzg.unizg.hr/id/eprint/10760/1/Vucic_Edita.pdf |title=Edita Vučić: KASNOSREDNJOVJEKOVNE NEKROPOLE STEĆAKA ZAPADNE HERCEGOVINE, diplomski rad |work= Sveučilište u Mostaru, 2019 |accessdate= 9. 2. 2024}}</ref> |} == Izvori == {{Izvori}} [[Kategorija:Stećci u Širokom Brijegu]] au7fu0klaacr319ey2rc847qgf55j60 Tounjčica 0 4689500 42690111 42452602 2026-09-18T08:23:17Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690111 wikitext text/x-wiki {{Infookvir rijeka | ime = Tounjčica | slika = Tounjski most.jpg | slika_opis = Tounjski most | Duljina = 14,6 | Nadmorska visina izvora = 225 | Prosječni istjek = 6,4 | Površina porječja = 58 | Izvor = [[Tounj]], [[Hrvatska]] | Ušće = rijeka [[Mrežnica (rijeka)|Mrežnica]] kod sela [[Mrežnica (Barilović)|Mrežnica]] | Tip ušća = | Pritoke = Kukača, Rudnica | Države kroz koje protječe = [[Hrvatska]] | Gradovi kroz koje protječe = | Sliv = | Ulijeva se u = [[Mrežnica (rijeka)|Mrežnicu]] | Plovna od - do = nije plovna }} '''Tounjčica''' je [[krš]]ka [[rijeka (vodotok)|rijeka]] u Hrvatskoj, svojim tokom gotovo u potpunosti na području [[Kordun]]a, točnije [[Una|Unsko]]-[[Korana|koranske]] zaravni.<ref>{{Cite web|title=Geomorfološka obilježja Republike Hrvatske|url=https://hgmd.geog.pmf.hr/index.php/geomorfologija/geomorfoloska-obiljezja-republike-hrvatske/|access-date=2024-05-18|website=Hrvatsko geomorfološko društvo|language=hr}}</ref><ref name=":3">{{Citiranje časopisa|last=Bočić|first=Neven|date=2020|title=Geomorfologija krša na području Oštarije–Tounj i njezin značaj u geomorfološkoj evoluciji šireg područja|url=https://hrcak.srce.hr/file/361921|journal=Hrvatski geografski glasnik|volume=82 (2)|archive-date=2024-05-18|access-date=2024-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518181908/https://hrcak.srce.hr/file/361921|url-status=dead}}</ref> Zbog bioraznolikosti i očuvanih staništa, čitav tok rijeke obuhvaćen je Ekološkom mrežom [[Natura 2000]],<ref>{{Cite web|title=EUNIS -Site factsheet for Mrežnica - Tounjčica|url=https://eunis.eea.europa.eu/sites/HR2000593|access-date=2024-05-18|website=eunis.eea.europa.eu}}</ref> dok je donji dio toka rijeke dodatno zaštićen u kategoriji [[Spomenik prirode|Spomenika prirode]].<ref>{{Cite web|title=Odluka o proglašenju zaštićenog područja Spomenik prirode »Mrežnica - Tounjčica«|url=https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2024_04_51_885.html|access-date=2024-05-18|website=narodne-novine.nn.hr}}</ref> == Opis == Tounjčica je glavna pritoka [[Mrežnica (rijeka)|Mrežnice]], a vodu joj daju ponornice iz ogulinsko-modruške doline. Izvire iz prostrane spilje ispod brda Krpel u mjestu [[Tounj]]. Naziv mjesta i rijeke dolaze od riječi ''htone'' ili ''tonje'' što znači 'duboka voda' ili 'jezerce'.<ref name=":0">{{Cite book|last=Hršak|first=Vladimir|title=Stručna podloga za zaštitu poriječja rijeke Mrežnice|publisher=Državni zavod za zaštitu prirode|year=2010|pages=87}}</ref> === Izvor === [[Datoteka:Tounjcica cave.jpg|thumb|Špilja i izvor|lijevo]]Rijeka izvire iz špilje ('pećine') Tounjčice, smještene direktno ispod podzida željezničke pruge [[Karlovac]] – [[Oštarije]] na nadmorskoj visini od 225 m. Špilja je nastala u slojevitim [[Vapnenac|vapnencima]] [[Kreda (geološko razdoblje)|kredne]] i [[Jura (geološko razdoblje)|jurske]] starosti, a duljina površinskih kanala iznosi 382 m. Njezin otvor prikazan je u knjizi [[Janez Vajkard Valvasor|Janeza V. Valvasora]] "[[Slava Vojvodine Kranjske]]" (1689.), što je jedan od prvih ikad zabilježenih prikaza hrvatskih špilja.<ref>{{Cite web|title=Tounjčica pećina - Hrvatska enciklopedija|url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/tounjcica-pecina|access-date=2024-05-18|website=www.enciklopedija.hr}}</ref> Špilja se istražuje od 1935. godine, a 2019. godine tehnikom speleoronjenja spojena je sa Špiljom u kamenolomu Tounj, čime je službeno stvoren Špiljski sustav Tounjčica (9 104 m), peti najdulji u Hrvatskoj.<ref>{{Cite web|title=Najdublji i najdulji speleološki objekti u Hrvatskoj.|url=https://www.hps.hr/speleologija/speleoloski-objekti/|access-date=2024-05-18|website=HPS.hr}}</ref> Iz špilje je opisano čak pet endemskih vrsta, od kojih su slatkovodni puževi tounjska haufenija (''Hauffenia tovunica'') i tounjska sadlerijana (''Sadleriana cavernosa'') pronađeni samo u špilji Tounjčica, te su upisani u Crvenu knjigu špiljske faune Hrvatske kao kritično ugrožene vrste (CR).<ref>{{Cite book|last=Javna ustanova NATURA VIVA za upravljanje zaštićenim dijelovima prirode na području Karlovačke županije|url=https://mingor.gov.hr/UserDocsImages//UPRAVA%20ZA%20ZA%C5%A0TITU%20PRIRODE/NATURA%202000//PU%206019%20Ogulinsko-plascansko%20podrucje.pdf|title=Plan upravljanja područjem ekološke mreže Ogulinsko – plaščansko područje (PU 6019) 2023. – 2032.|publisher=MINISTARSTVO GOSPODARSTVA I ODRŽIVOG RAZVOJA|year=2022}}</ref> === Hidrološka obilježja=== Tok rijeke može se podijeliti u dva karakteristična djela. Prvi dio od izvora do sela Ožanića i drugi dio od Ožanića do ušća u Mrežnicu. Ukupna duljina toka rijeke je 14.6&nbsp;km, uz prosječni pad od 0.55 %. Porječje obuhvaća 58&nbsp;km<sup>2</sup> i na jugu ulazi u područje Vojnog poligona Eugen Kvaternik. Prvim dijelom toka rijeka teče izrazito uskim [[Klanac|kanjonom]]. U Tounju se nalazi i poznati stari kameni most. Izgrađen je [[1775.]] god., a [[1836.]] god. nadograđen je još jednim katom, kako bi se ublažio nagib ceste. U Ožanićima Tounjčica prima pritoku Rudnicu. Nizvodno od Ožanića rijeka je znatno šira, a korito je izbrazdano dugačkim jamičastim sedrenim barijerama. Duž donjeg dijela toka nalazi se veliki broj izvora, među kojima se posebno ističe Lisičije (Lisičino) vrelo, tako da je voda i ljeti vrlo hladna. Kod ostataka stare frankopanske tvrđave Ključ i istoimenog sela Tounjčica se ulijeva u Mrežnicu.<ref name=":0" /> Ispitivanjima je utvrđeno da je vrelo Tounjčice povezano sa [[Zagorska Mrežnica|Zagorskom Mrežnicom]], rijekom čije se vode akumuliraju u [[umjetno jezero|umjetnom jezeru]] [[Sabljaci]] kod [[Ogulin]]a. Izgradnjom [[Hidroelektrana Gojak|HE Gojak]] [[1959.]] tok Zagorske Mrežnice presušio je nizvodno od brane, te dobiva vodu samo za vrijeme visokih vodostaja (prosječno 60 dana godišnje).<ref name=":3" /><ref>{{Cite book|url=https://prostorno.kazup.hr/images/dokumenti/prostorno/Studija_retencija_Dreznicko_polje.pdf|title=RETENCIJA DREŽNIČKO POLJE, studija o utjecaju zahvata na okoliš}}</ref> Time je porječje rijeke Mrežnice smanjeno za oko 40 %, a Tounjčica ljeti u gornjem toku često ima izrazito niski vodostaj. Prije izgradnje hidroelektrane, prosječni protok u Ožanićima u razdoblju 1948. – 1959. godine iznosio je 16.2 m³/s, da bi nakon izgradnje pao na 6.4 m³/s.<ref>{{Citiranje časopisa|last=Bonacci, Ognjen|first=Andric, Ivo|date=2010|title=Impact of an inter-basin water transfer and reservoir operation on a karst open streamflow hydrological regime: an example from the Dinaric karst (Croatia)|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/hyp.7817|journal=HYDROLOGICAL PROCESSES|volume=24 (26)|pages=1-12|via=Wiley & Sons}}</ref> Kako bez vode sedrotvorni organizmi ugibaju, promjena vodnog režima, odnosno (povremen) neadekvatan protok vode predstavlja prijetnju procesu sedrenja i sedrenim barijerama na Tounjčici.<ref name=":1" /> [[Datoteka:Tounjčica.jpg|354x354px|mini|lijevo|Tounjčica u Ožanićima]] == Bioraznolikost i zaštita okoliša == U izvorišnom dijelu rijeke živi stenoendem [[ogulinska špiljska spužvica]] (Eunapius subterraneus), jedina podzemna slatkovodna [[spužva]] na svijetu. Osim u špilji Tounjčici, pronađena je na još svega šest lokaliteta – u špilji u kamenolomu Tounj, špilji Zala (Mikašinoviča špilji), špiljama na izvorima Gojak i Rudnice, Crnačkoj špilji i jami Mandelaja, svi u Hrvatskoj. Ova izuzetno rijetka spužva se smatra ugroženom vrstom jer je izravno ugrožavaju ilegalna odlagališta smeća, kanalizacija te kamenolom u Tounju. Zbog svega toga je [[Karst Waters Institute]] iz [[Virginia|Virginie, SAD]], ovo područje 2003. god. proglasio jednim od deset najugroženijih krških ekoloških sustava na svijetu.<ref>{{Cite web|title=Jana Bedek - The Conservation of Eunapius Subterraneus the Only Subterranean Freshwater Sponge in the World II – Croatia - The Rufford Foundation|url=https://www.rufford.org/projects/jana-bedek/the-conservation-of-eunapius-subterraneus-the-only-subterranean-freshwater-sponge-in-the-world-ii-croatia/|access-date=2024-05-18|website=www.rufford.org}}</ref> ===Natura 2000=== Tok rijeke obuhvaćen je EU ekološkom mrežom Natura 2000 pod nazivom HR2000593 Mrežnica – Tounjčica, kao područje očuvanja značajnih za devet biljnih i životinjskih vrsta vrsta te dva stanišna tipa. Od zaštićenih stanišnih tipova čitav tok rijeke obuhvaćen je kategorijom 'sedrene barijere krških rijeka Dinarida', a Tounjčica je i važan lokalitet rasprostranjenosti stanišnog tipa 'vodni tokovi s vegetacijom ''Ranunculion fluitantis'' i ''Callitricho-Batrachion'.''<ref name=":1">{{Cite book|url=https://mingor.gov.hr/UserDocsImages//UPRAVA%20ZA%20ZA%C5%A0TITU%20PRIRODE/NATURA%202000//PU%206051%20Mre%C5%BEnica%20i%20Tounjcica.pdf|title=Plan upravljanja područjem ekološke mreže Mrežnica - Tounjčica (PU 6051)|publisher=Javna ustanova NATURA VIVA za upravljanje zaštićenim dijelovima prirode na području Karlovačke županije|year=2021}}</ref> Od biljnih i životinjskih vrsta, u vodotoku Tounjčice nalazimo osjetljivu populaciju potočnog raka (''Austropotamobius torrentium''). Od velike važnosti tu je obalna vegetacija, u čijem korijenju rak pronalazi sklonište, a koja također održava temperaturu vode. Brzi dijelovi toka s kamenitim i šljunkovitim dnom, bogati kisikom, bitni su za razmnožavanje i rast potočne mrene (''Barbus balcanicus''), peša (''Cottus gobio''), plotice (''Rutilus virgo'') i velike pliske (''Alburnus sarmaticus''). Pješčano i šljunkovito dno toka bogatog kisikom stanište je ugroženoj vrsti školjkaša običnoj lisanki (''Unio crassus''), pri čemu se ističe lokalitet ušća Tounjčice u Mrežnicu. Uz rub rijeke raste puzavi celer (''Apium repens''), rijetka biljna vrsta zabilježena na malom broju lokaliteta u Hrvatskoj, pri čemu se posebno ističe potez Tounjčice od Tounja do Šušnjara. Razvijena obalna vegetacija i očuvana šira poplavna zona od velikog su značaja za [[Dabrovi|dabra]] (''Castor fiber'') i [[vidre|vidru]] (''Lutra lutra''), pri čemu je ovo područje značajno na nacionalnoj razini.<ref name=":1" /> ===Spomenik prirode Mrežnica – Tounjčica=== Spomenik prirode „Mrežnica – Tounjčica“ proglašen je 2024. godine. Temeljnu prirodnu vrijednost područja spomenika prirode čine očuvani krški vodotoci navedenih rijeka. Zauzima područje od 671.67|ha, a osim gornjeg toka rijeke Mrežnice, obuhvaći donji tok rijeke Tounjčice (uključujući i čitav tok pritoka Rudnice) u duljini od 5.4&nbsp;km. Ovo je najkompleksnije područje krškog dijela [[Dinaridi|Dinarida]] i tektonski je vrlo složeno. Stoga se porječje rijeke Mrežnice i Tounjčice odlikuje zanimljivim geomorfološkim značajkama, poput kanjona, te velikog broja špilja, jama i ponora.<ref>{{Cite web|title=naturaviva.hr {{!}} MREŽNICA – TOUNJČICA|url=https://naturaviva.hr/mreznica-tounjcica-2/|access-date=2024-05-19|language=hr}}</ref> Na samom početnom dijelu zaštićenog dijela kanjona Tounjčice nalazi se rijedak geomorfološki fenomen – probijeni tj. napušteni ukliješteni riječni meandar Kamenica Skradnička. U blizini se nalazi i špilja Rudnica VI, jedan od šest izvora koji napajaju Rudnicu. To je istovremeno najveća špilja u slivu, s iznimno specifičnom faunom. Na tom području su zabilježene tri vrste: rudnička špiljska spužvica (''Eunapius subterraneus mollisparspanis''), podvrsta ogulinske špiljske spužvice, te vodeni puževi rudnička lanzaja (''Lanzaia rudnicae'') i rudnička hadžijela (''Hadziella rudnicae''). Ove tri vrste su poznate isključivo s ovog lokaliteta i strogo su zaštićene.<ref name=":2">{{Cite book|last=MINGOR ZZOP|url=https://www.haop.hr/sites/default/files/uploads/inline-files/Stru%C4%8Dna%20podloga%20za%20za%C5%A1titu%20porje%C4%8Dja%20rijeke%20Mre%C5%BEnice%20I.%20izmjena.pdf|title=Stručna podloga za zaštitu porječja rijeke Mrežnice u kategoriji Spomenika prirode „Mrežnica-Tounjčica“ i Značajnog krajobraza „Mrežnica“, I. izmjena.|publisher=Zavod za zaštitu okoliša i prirode Ministarstva gospodarstva i održivog razvoja|year=2023}}</ref> ===Problemi i daljnja zaštita=== Temeljem praćenja stanja vodnih tijela koje provode Hrvatske vode i procjeni očuvanosti hidromorfoloških elemenata kakvoće, stanje rijeke Tounjčice lošije je u uzvodnom dijelu, bliže izvoru i Tounju, a popravlja se kako se rijeka približava ušću u Mrežnicu. Glavni uzrok su značajna antropogena onečišćenja otpadnim vodama u porječju Zagorske Mrežnice, kod Oštarija, kao i u samom naselju Tounj, u kombinaciji sa često vrlo niskim protokom. Izgradnja HE Gojak je značajno smanjila protok, što je dodatno smanjilo apsorpcijski kapacitet Tounjčice i njezinu sposobnost samopročišćavanja, te povećalo ranjivost na klimatske promjene i ubrzalo zagrijavanje vode u rijeci. HE Gojak nakratko se gasi ljeti zbog održavanja, čime se pokušava minimalizirati negativni utjecaj u najsušem dijelu godine.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{Hidrografija Hrvatske}} [[Kategorija:Rijeke u Hrvatskoj]] gwqqqhlzaypy32j501r3i294co9b2iw Wikipedija:Wikiprojekt države/Panama 4 4716363 42690019 42689761 2026-09-17T16:47:18Z Edgar Allan Poe 29250 42690019 wikitext text/x-wiki {| width=75% valign="top" style="background:#CE1126; color: white; border-right-width:2px; border-bottom-width:2px; border: Solid #002B7F 1px; text-align: center; font-size: 160%; margin: 0 auto" | Wikiprojekt države - '''Panama''' |} {| id="mp-upper" style="width: 100%; margin:4px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;" | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top; color:#000;" | {| id="mp-left" style="vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Članci koje treba napisati</h2> |- | style="color:#000;" | <div id="mp-tfa" style="padding:2px 5px"> {|class="wikitable sortable" |- bgcolor=lightblue | <div align="center"><small>'''Broj'''</small></div> || <div align="center">'''Članak'''</div> || <div align="center">Članak na drugom jeziku</div> || <div align="center">Opis</div> || <div align="center">Riješeno </div> |- | '''1.''' || "[[Himno Istmeño]]" || [[w:en:Himno Istmeño]] || himna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''2.''' || [[Narodna skupština (Panama)]] || [[w:en:National Assembly (Panama)]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''3.''' || [[Predsjednik Paname]] || [[w:es:Presidente de Panamá]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''4.''' || [[Ustav Paname]] || [[w:en:Constitution of Panama]] || pravo || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''5.''' || [[Panamska balboa]] || [[w:en:Panamanian balboa]] || valuta || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''6.''' || [[Akt o nezavisnosti Paname]] || [[w:en:Independence Act of Panama]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''7.''' || [[Nezavisnost Paname]] || [[w:en:Independence of Panama from Spain]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''8.''' || [[Gran Coclé]] || [[w:en:Gran Coclé]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''9.''' || [[Rodrigo de Bastidas]] || [[w:en:Rodrigo de Bastidas]] || istraživač || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''10.''' || [[Sebastián Hurtado de Corcuera]] || [[w:en:Sebastián Hurtado de Corcuera]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''11.''' || [[Castilla de Oro]] || [[w:en:Castilla de Oro]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''12.''' || [[Drakeov napad na Panamu]] || [[w:en:Drake's Assault on Panama]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''13.''' || [[Dariénska spletka]] || [[w:en:Darien scheme]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''14.''' || [[Pljačka Paname]] || [[w:en:Henry Morgan's Panama expedition]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''15.''' || [[Mariano Arosemena]] || [[w:en:Mariano Arosemena]] || pisac || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''16.''' || [[Panama (savezna država)]] || [[w:en:Panama State]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''17.''' || [[Panama (departman)]] || [[w:en:Panama Department (1886)]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''18.''' || [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije]] || [[w:en:Secession of Panama from Colombia]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''19.''' || [[Sporazum Hay–Bunau-Varilla]] || [[w:en:Hay–Bunau-Varilla Treaty]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''20.''' || [[Philippe Bunau-Varilla]] || [[w:en:Philippe Bunau-Varilla]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''21.''' || [[Manuel Amador Guerrero]] || [[w:en:Manuel Amador Guerrero]] || politika || <div align="center"></div> |- | '''22.''' || [[Tomás de Herrera]] || [[w:en:Tomás de Herrera]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''23.''' || [[Slobodna Država Prevlake]] || [[w:es:Estado del Istmo]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''24.''' || [[Panamska kriza 1885.]] || [[w:en:Panama crisis of 1885]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''25.''' || [[Tisućudnevni rat]] || [[w:en:Thousand Days' War]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''26.''' || [[Zona Panamskog kanala]] || [[w:en:Panama Canal Zone]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''27.''' || [[José Raúl Mulino]] || [[w:en:José Raúl Mulino]] || politika || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''28.''' || [[Demetrio H. Brid]] || [[w:en:Demetrio H. Brid]] || politika || <div align="center"></div> |- | '''29.''' || {{nowrap|[[Privremena vladina hunta (Panama)]]}} || {{nowrap|[[w:es:Junta Provisional de Gobierno de Panamá]]}} || historija || <div align="center"></div> |- | '''30.''' || [[Državni udar u Panami 1968.]] || [[w:en:1968 Panamanian coup d'état]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''31.''' || [[Guillermo Endara]] || [[w:en:Guillermo Endara]] || politika || <div align="center"></div> |- | '''32.''' || [[Opći izbori u Panami 1968.]] || [[w:en:1968 Panamanian general election]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''33.''' || [[Arnulfo Arias]] || [[w:en:Arnulfo Arias]] || politika || <div align="center"></div> |- | '''34.''' || [[Sporazumi Torrijos–Carter]] || [[w:en:Torrijos–Carter Treaties]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''35.''' || [[Barú]] || [[w:en:Volcán Barú]] || geografija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''36.''' || [[Transpanamski cjevovod]] || [[w:en:Trans-Panama pipeline]] || ekonomija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''37.''' || [[Roberto Durán]] || [[w:en:Roberto Durán]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''38.''' || [[Rolando Frazer]] || [[w:en:Rolando Frazer]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''39.''' || [[Rubén Blades]] || [[w:en:Rubén Blades]] || muzičar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''40.''' || [[Rukometna reprezentacija Paname]] || — || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''41.''' || [[Košarkaška reprezentacija Paname]] || [[w:en:Panama men's national basketball team]] || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''42.''' || [[Fudbalska reprezentacija Paname]] || [[w:en:Panama national football team]] || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''43.''' || [[Bejzbolska reprezentacija Paname]] || [[w:en:Panama national baseball team]] || sport || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''44.''' || [[Gonzalo Fernández de Oviedo]] || [[w:en:Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés]] || pisac || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''45.''' || [[Mola (tekstil)]] || [[w:en:Mola (art form)]] || umjetnost || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''46.''' || [[Tamborito]] || [[w:en:Tamborito]] || ples || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''47.''' || [[Panamska zlatna žaba]] || [[w:en:Panamanian golden frog]] || fauna || <div align="center"></div> |- | '''48.''' || [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] || [[w:en:Pygmy three-toed sloth]] || fauna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''49.''' || [[Vicenteova otrovna žaba]] || [[w:en:Vicente's poison frog]] || fauna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''50.''' || ''[[Sterculia apetala]]'' || [[w:en:Sterculia apetala]] || flora || <div align="center">{{kvačica}}</div> |} </div> |} | style="border:1px solid transparent;" | | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top;"| {| id="mp-right" style="width:100%; vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-itn-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Članci koje treba nadopuniti</h2> |- | style="color:#000; padding:2px 5px;" | <div id="mp-itn"> * <s>'''[[Panama]]''' :Glavni članak trebalo bi svakako proširiti da se dobije jedan respektabilan članak koji bi obuhvatio sva područja.</s> </div> |} |} {| id="mp-upper" style="width: 100%; margin:4px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;" | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top; color:#000;" | {| id="mp-left" style="vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Dodatni članci</h2> |- | style="color:#000;" | <div id="mp-tfa" style="padding:2px 5px"> Ovdje će se unositi oni članci koji nisu na popisu iznad, a napisani su u sklopu sređivanja članaka o Panami. Svaki suradnik koji napiše ili zna da je takav članak napisan može u tablicu dodati podatke. {|class="wikitable sortable" |- bgcolor=lightblue | <div align="center"><small>'''Broj'''</small></div> || <div align="center">'''Članak'''</div> || <div align="center">Članak na drugom jeziku</div> || <div align="center">Opis</div> || <div align="center">Riješeno </div> |- | '''1.''' || {{nowrap|[[Narodna skupština predstavnika corregimienta|Narodna skupština predstavnika ''corregimienta'']]}} || {{nowrap|[[w:es:Asamblea Nacional de Representantes de Corregimientos]]}} || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''2.''' || [[Corregimiento (Panama)]] || [[w:en:Corregimientos of Panama]] || uprava || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''3.''' || [[Vojna diktatura u Panami]] || [[w:es:Dictadura militar en Panamá]] || historija || <div align="center"></div> |- | '''4.''' || [[Vrhovni sud pravde (Panama)]] || [[w:es:Corte Suprema de Justicia de Panamá]] || pravo || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''5.''' || {{nowrap|[[Kolonijalne međuokeanske rute u Panami]]}} || {{nowrap|[[w:en:The Colonial Transisthmian Route of Panamá]]}} || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''6.''' || [[Univerzitet u Panami]] || [[w:en:University of Panama]] || obrazovanje || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''7.''' || ''[[Peristeria elata]]'' || [[w:en:Peristeria elata]] || flora || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''8.''' || [[Harpija (ptica)]] || [[w:en:Harpy eagle]] || fauna || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''9.''' || [[Aníbal Godoy]] || [[w:en:Aníbal Godoy]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''10.''' || [[Luis Tejada]] || [[w:en:Luis Tejada]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''11.''' || [[Panama Al Brown]] || [[w:en:Panama Al Brown]] || sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''12.''' || [[Rubén Douglas]] || [[w:en:Ruben Douglas]] ||sportaš || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''13.''' || [[Panamska željeznica]] || [[w:en:Panama Canal Railway]] || promet || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''14.''' || [[Rt Mariato]] || [[w:en:Punta Mariato]] || geografija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''15.''' || [[Justo Arosemena]] || [[w:en:Justo Arosemena Quesada]] || pravnik || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''16.''' || [[José de Fábrega]] || [[w:es:José de Fábrega]] || oficir || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''17.''' || [[La Villa de los Santos]] || [[w:en:La Villa de los Santos]] || geografija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''18.''' || [[Sporazum Carrillo–Obarrio]] || [[w:es:Tratado Carrillo-Obarrio]] || historija || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''19.''' || [[Victoriano Lorenzo]] || [[w:en:Victoriano Lorenzo]] || revolucionar || <div align="center">{{kvačica}}</div> |- | '''20.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''21.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''22.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''23.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''24.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |- | '''25.''' || [[]] || [[w:en:]] || || <div align="center"></div> |} </div> |} | style="border:1px solid transparent;" | | class="MainPageBG" style="width:50%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top;"| {| id="mp-right" style="width:100%; vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-itn-h2" style="margin:3px; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Panama.svg|18px]] Poslovi kategorizacije i stilizacije</h2> |- | style="color:#000; padding:2px 5px;" | <div id="mp-itn"> *'''[[:Kategorija:Panama]]''' :Sve članke u ovoj kategoriji valjalo bi propisno kategorizirati. Nekoliko novih kategorija svakako se može i treba otvoriti, članci koji su u glavnoj kategoriji, a mogu u potkategorije tamo trebaju i biti postavljeni. I *'''Šabloni''' :Na sve pripadajuče članke, valjalo bi dodati šablone koji se koriste za te vrste članaka (šablon o gradovima za gradove, političarima za političate, ''etc.'') kako bi se povećala kvaliteta postojećih članaka. </div> |} |} {| id="mp-upper" style="width:100%; margin:4px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;" | class="MainPageBG" style="width:100%; border:1px solid #002B7F; background:white; vertical-align:top; color:#000;" | {| id="mp-left" style="vertical-align:top; background:white;" ! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:3px; width:100%; background:#CE1126; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #002B7F; text-align:left; color:white; padding:0.2em 0.4em;">[[File:Coat of arms of Costa Rica.svg|18px]] Dodatno, zahtjevi, želje, ...</h2> |- | style="color:#000;" | <div id="mp-tfa" style="padding:2px 5px; width:100%"> Ovdje se mogu unositi sve vrste želja, zahtjeva i zamolbi koje bi bilo koji suradnik imao prema sudionicima na projektu, a vezane su uz Panamu. </div> |} |} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ [[Kategorija:Wikiprojekt države|P]] rak1nlz17fz71vs6et8kdva3yt78ot1 Panamá (savezna država) 0 4725311 42690016 42684179 2026-09-17T16:28:36Z Edgar Allan Poe 29250 42690016 wikitext text/x-wiki {{Okvir bivše zemlje svijeta |ime = {{nowrap|Savezna država Panamá<br/>{{small|{{nobold|''Estado Federal de Panamá'' (1855–1863)}}}}<hr/>Suverena država Panamá<br/>{{nobold|{{small|''Estado Soberano de Panamá'' (1863–1886)}}}}}} |izvorno_ime = |genitiv = Paname |kontinent = Centralna Amerika |regija = |država = |status = Savezna država<br>{{small|{{hlist|([[Republika Nova Granada|Nova Granada]]|[[Granadinska Konfederacija]]|[[Sjedinjene Države Kolumbije]])}}}} |era = |godina_start = [[1855.]] |godina_kraj = [[1886.]] |datum_start = [[27. veljače]] [[1855.]] |datum_kraj = [[7. rujna]] [[1886.]] |događaj_start = Utemeljena |događaj_kraj = [[Panama (departman)|Ukinuta]] |događaj_prije = |datum_prije = |događaj1 = |datum_događaj1 = |događaj2 = |datum_događaj2 = |događaj3 = |datum_događaj3 = |događaj4 = |datum_događaj4 = |događaj5 = |datum_događaj5 = |događaj6 = |datum_događaj6 = |događaj7 = |datum_događaj7 = |događaj8 = |datum_događaj8 = |događaj9 = |datum_događaj9 = |događaj10 = |datum_događaj10 = |događaj_poslije = |datum_poslije = |p1 = Azuero (provincija) |flag_p1 = |p2 = Chiriquí (provincija) |flag_p2 = |p3 = Panamá (provincija) |flag_p3 = |p4 = Veragua (provincija) |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |p7 = |flag_p7 = |p8 = |flag_p8 = |p9 = |flag_p9 = |p10 = |flag_p10 = |p11 = |flag_p11 = |p12 = |flag_p12 = |p13 = |flag_p13 = |p14 = |flag_p14 = |p15 = |flag_p15 = |s1 = Panama (departman) |flag_s1 = |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = |s6 = |flag_s6 = |s7 = |flag_s7 = |s8 = |flag_s8 = |s9 = |flag_s9 = |s10 = |flag_s10 = |s11 = |flag_s11 = |s12 = |flag_s12 = |s13 = |flag_s13 = |s14 = |flag_s14 = |s15 = |flag_s15 = |zastava = Flag of Sovereign State of Panama.svg |zastava_i = |zastava_tip = Zastava {{small|(1863–1886)}} |grb = Coat of arms of the Sovereign State of Panama.svg |grb_i = |grb_tip = |geslo = |himna = |mapa = Panamá in United States of Colombia.svg |mapa_opis = Panamá u sklopu [[Sjedinjene Države Kolumbije|Sjedinjenih Država Kolumbije]] |glavni_grad = {{ubl|[[Ciudad de Panamá]]|{{small|(1855–1862, 1862–1886)}}|[[Santiago de Veraguas]]|{{small|(1862)<ref>{{cite book|url=https://archive.org/stream/compendiodehist00sosarich#page/249/mode/1up|title=Compendio de historia de Panamá|year=1911.|author=[[Juan B. Sosa]] i [[Enrique J. Arce]]|page=249|access-date=15. siječnja 2018}}</ref> }}}} |glavni_grad_egzil = |jezik = [[španjolski]] |vjera = |vlada_tip = [[Savezna država]] |titula_vođa = Guverner |vođa1 = [[Justo Arosemena]] {{small|(prvi)}} |godina_vođa1 = [[1855.]] |vođa2 = {{nowrap|''[[Manuel Amador Guerrero|Manuel Amador]]'' {{small|(posljednji)}}}} |godina_vođa2 = [[1886.]] |vođa3 = |godina_vođa3 = |vođa4 = |godina_vođa4 = |vođa5 = |godina_vođa5 = |vođa6 = |godina_vođa6 = |vođa7 = |godina_vođa7 = |vođa8 = |godina_vođa8 = |vođa9 = |godina_vođa9 = |vođa10 = |godina_vođa10 = |titula_zamjenik = |zamjenik1 = |godina_zamjenik1 = |zamjenik2 = |godina_zamjenik2 = |zamjenik3 = |godina_zamjenik3 = |zamjenik4 = |godina_zamjenik4 = |zamjenik5 = |godina_zamjenik5 = |zamjenik6 = |godina_zamjenik6 = |zamjenik7 = |godina_zamjenik7 = |zamjenik8 = |godina_zamjenik8 = |titula_predstavnik = |predstavnik1 = |godina_predstavnik1= |predstavnik2 = |godina_predstavnik2= |predstavnik3 = |godina_predstavnik3= |predstavnik4 = |godina_predstavnik4= |predstavnik5 = |godina_predstavnik5= |predstavnik6 = |godina_predstavnik6= |predstavnik7 = |godina_predstavnik7= |predstavnik8 = |godina_predstavnik8= |legislatura = |tip_dom1 = |dom1 = |tip_dom2 = |dom2 = |stat_godina1 = [[1874.]] |stat_površina1 = 86200 |stat_pop1 = 221052 |stat_godina2 = |stat_površina2 = |stat_pop2 = |stat_godina3 = |stat_površina3 = |stat_pop3 = |stat_godina4 = |stat_površina4 = |stat_pop4 = |stat_godina5 = |stat_površina5 = |stat_pop5 = |valuta = [[Kolumbijski pezo|pezo]] |broj = |vremenska_zona = |internet = |danas = {{flag|Panama}} |fusnote = }} Od [[1855.]] do [[1886.]] godine, [[Panama]] je u sklopu [[Republika Nova Granada|Republike Nove Granade]], odnosno zajednice s [[Kolumbija|Kolumbijom]], imala status [[Savezna država|savezne države]], prvo kao '''Savezna država Panamá''' ([[španjolski]]: ''Estado Federal de Panamá''; od [[1855.]] do [[1863.]]),<ref name="Constitución">Biblioteca Nacional de Panamá: [http://bdigital.binal.ac.pa/bdp/descarga.php?f=const/Constitucion1855.pdf Constitución política del Estado de Panamá de 1855] y [http://bdigital.binal.ac.pa/bdp/descarga.php?f=const/Constitucion1863.pdf Constitución política del Estado soberano de Panamá de 1863]</ref> a onda kao '''Suverena država Panamá''' ([[španjolski]]: ''Estado Soberano de Panamá''; od [[1863.]] do [[1886.]]).<ref>{{Cite web|last=Cervantes|first=Miguel de|date=|title=Constitución política de los Estados Unidos de Colombia de 1863|url=http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/colombia-29/html/|access-date=2020-12-02|website=Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes|language=es}}</ref> from 1863 until 1886 when it was dissolved,<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Compendio de Historia de Panama|url=http://lablaa.org/blaavirtual/historia/hispa/hispa05h.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227042521/http://lablaa.org/blaavirtual/historia/hispa/hispa05h.htm|archive-date=2009-02-27|access-date=2020-12-02|website=Biblioteca Luis Ángel Arango}}</ref> Nakon Nove Granade, savezna je država bila dio [[Granadinska Konfederacija|Granadinske Konfederacije]] i [[Sjedinjene Države Kolumbije|Sjedinjenih Država Kolumbije]],<ref name="Estado federal de Panamá">[http://www.colombiestad.gov.co/index.php?option=com_jbook&task=view&Itemid=&id=736 Colombiestad: Estadística de Colombia 1876] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707053122/http://www.colombiestad.gov.co/index.php?option=com_jbook&task=view&Itemid=&id=736 |date=2011-07-07 }}</ref> nakon čega je [[1886.]] godine postala [[Panama (departman)|departman]] u sklopu novoutemeljene [[Kolumbija|Republike Kolumbije]].<ref>{{Cite web|last=Cervantes|first=Miguel de|date=|title=Constitución para la Confederación Granadina de 1858|url=http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/colombia-26/html/|access-date=2020-12-02|website=Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes|language=es}}</ref> Panama je [[1821.]] godine proglasila [[Nezavisnost Paname|nezavisnost od Španjolske]] te je dobrovoljno pristupila tadašnjoj [[Velika Kolumbija|Velikoj Kolumbiji]], bojeći se španjolske odmazde. Panama je u to vrijeme bila samo dio Velike Kolumbije, a bila je podijeljena na provincije, od kojih je glavna bila Istmo; u vrijeme sticanja autonomije bila je podijeljena na četiri provincije – Azuero, Chiriquí, Panamá i Veragua. Međutim, s vremenom je ideja o većoj autonomiji rasla,<ref>[http://www.saber.ula.ve/db/ssaber/Edocs/pubelectronicas/procesoshistoricos/vol1num2/articulo2-2.pdf La acción de los liberales panameños en la determinación de las políticas del Estado de la Nueva Granada, 1848-1855] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924093818/http://www.saber.ula.ve/db/ssaber/Edocs/pubelectronicas/procesoshistoricos/vol1num2/articulo2-2.pdf |date=2015-09-24 }}</ref><ref name="Historia de Panamá">[http://www.lablaa.org/blaavirtual/historia/hispa/hispa05e.htm Biblioteca Luis Ángel Arango: Compendio de historia de Panamá, Creación del Estado Federal de Panamá] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222094216/http://www.lablaa.org/blaavirtual/historia/hispa/hispa05e.htm |date=2008-12-22 }}</ref> čemu je snažno doprinio i proces oblikovanja ideje o panamskoj nacionalnosti, za što je jedan od najzaslužnijih bio pravnik [[Justo Arosemena]]. Arosemena se kroz svoje političko djelovanje borio za veća prava za Panamu te je uspio izboriti veću autonomiju u sklopu Republike Velike Granade, što je ozakonjeno statusom savezne države za Panamu; Arosemena je bio prvi guverner nove savezne države. Panama je zadržavala svoj status tijekom tri turbulentna desetljeća, iako se interna administrativna organizacija savezne države mijenjala, tako da je Panama izvorno imala pet,<ref name="Estado soberano de Panamá">Geografía Física y Política de la Confederación Granadina: Estado de Panamá, Obra dirigida por el General Agustín Codazzi, 2003</ref> pa sedam<ref name="Historia de Panamá"/> pa na koncu šest provincija.<ref name="Historia de Panamá"/> Formiranjem Republike Kolumbije Panama je izgubila autonomiju, što je dovelo do jačanja pokreta za punu nezavisnost, a koja je ostvarena [[1903.]] godine [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije|potpunim odcjepljenjem Paname od Kolumbije]]. == Reference == {{reflist}} {{Authority control}} [[Kategorija:Historija Paname]] [[Kategorija:Historija Kolumbije]] [[Kategorija:Nastanci 1855.]] [[Kategorija:Prestanci 1886.]] mcwyglmb4k5q4lqfxsq4f8jwk76dpso Panamá (departman) 0 4725364 42690015 42686520 2026-09-17T16:27:57Z Edgar Allan Poe 29250 42690015 wikitext text/x-wiki {{Okvir bivše zemlje svijeta |ime = Departman Panamá |izvorno_ime = Departamento de Panamá |genitiv = Paname |kontinent = Južna Amerika |regija = |država = |status = [[Departmani Kolumbije|Departman Republike Kolumbije]] |era = |godina_start = [[1886.]] |godina_kraj = [[1903.]] |datum_start = [[7. rujna]] [[1886.]] |datum_kraj = [[8. studenog]] [[1903.]] |događaj_start = |događaj_kraj = |događaj_prije = |datum_prije = |događaj1 = |datum_događaj1 = |događaj2 = |datum_događaj2 = |događaj3 = |datum_događaj3 = |događaj4 = |datum_događaj4 = |događaj5 = |datum_događaj5 = |događaj6 = |datum_događaj6 = |događaj7 = |datum_događaj7 = |događaj8 = |datum_događaj8 = |događaj9 = |datum_događaj9 = |događaj10 = |datum_događaj10 = |događaj_poslije = |datum_poslije = |p1 = Suverena država Panamá |flag_p1 = Flag of Sovereign State of Panama.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |p6 = |flag_p6 = |p7 = |flag_p7 = |p8 = |flag_p8 = |p9 = |flag_p9 = |p10 = |flag_p10 = |p11 = |flag_p11 = |p12 = |flag_p12 = |p13 = |flag_p13 = |p14 = |flag_p14 = |p15 = |flag_p15 = |s1 = Panama |flag_s1 = Flag of Panama (1903).svg |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = |s6 = |flag_s6 = |s7 = |flag_s7 = |s8 = |flag_s8 = |s9 = |flag_s9 = |s10 = |flag_s10 = |s11 = |flag_s11 = |s12 = |flag_s12 = |s13 = |flag_s13 = |s14 = |flag_s14 = |s15 = |flag_s15 = |zastava = |zastava_i = |zastava_tip = |grb = |grb_i = |grb_tip = |geslo = |himna = |mapa = Panamá in United States of Colombia.svg |mapa_opis = Departman u sklopu Kolumbije |glavni_grad = [[Ciudad de Panamá]] |glavni_grad_egzil = |jezik = |vjera = |vlada_tip = [[Departman]] |titula_vođa = Guverner |vođa1 = [[Alejandro Posada Bravo|Alejandro Posada]] {{small|(prvi)}} |godina_vođa1 = [[1886.]] – [[1887.]] |vođa2 = {{nowrap|[[José Domingo de Obaldía|José de Obaldía]] {{small|(zadnji)}}}} |godina_vođa2 = [[1903.]] |vođa3 = |godina_vođa3 = |vođa4 = |godina_vođa4 = |vođa5 = |godina_vođa5 = |vođa6 = |godina_vođa6 = |vođa7 = |godina_vođa7 = |vođa8 = |godina_vođa8 = |vođa9 = |godina_vođa9 = |vođa10 = |godina_vođa10 = |titula_zamjenik = |zamjenik1 = |godina_zamjenik1 = |zamjenik2 = |godina_zamjenik2 = |zamjenik3 = |godina_zamjenik3 = |zamjenik4 = |godina_zamjenik4 = |zamjenik5 = |godina_zamjenik5 = |zamjenik6 = |godina_zamjenik6 = |zamjenik7 = |godina_zamjenik7 = |zamjenik8 = |godina_zamjenik8 = |titula_predstavnik = |predstavnik1 = |godina_predstavnik1= |predstavnik2 = |godina_predstavnik2= |predstavnik3 = |godina_predstavnik3= |predstavnik4 = |godina_predstavnik4= |predstavnik5 = |godina_predstavnik5= |predstavnik6 = |godina_predstavnik6= |predstavnik7 = |godina_predstavnik7= |predstavnik8 = |godina_predstavnik8= |legislatura = |tip_dom1 = |dom1 = |tip_dom2 = |dom2 = |stat_godina1 = [[1890.]] |stat_površina1 = 86200 |stat_pop1 = |stat_godina2 = |stat_površina2 = |stat_pop2 = |stat_godina3 = |stat_površina3 = |stat_pop3 = |stat_godina4 = |stat_površina4 = |stat_pop4 = |stat_godina5 = |stat_površina5 = |stat_pop5 = |valuta = [[kolumbijski pezo]] |broj = |vremenska_zona = |internet = |danas = {{flag|Panama}} |fusnote = }} '''Departman Panamá''' ([[španjolski]]: ''Departamento de Panamá'') bio je jedan od devet [[Departmani Kolumbije|departmana]] novoutemeljene [[Kolumbija|Republike Kolumbije]], osnovan temeljem [[Ustav Kolumbije (1886)|Ustava iz 1886.]] godine.<ref>{{Cite book |url=https://dn790007.ca.archive.org/0/items/constitutionofre00colorich/constitutionofre00colorich.pdf |title=Constitution of the Republic of Colombia |date=August 7, 1886 |year=1886 |pages=3, 54}}</ref> Republika Kolumbija naslijedila je dotadašnje [[Sjedinjene Države Kolumbije]], pri čemu je došlo do opsežne teritorijalne reorganizacije. Departman Panamá naslijedio je dotadašnju [[Savezna država|saveznu državu]] imena [[Panamá (savezna država)|Suverena država Panamá]], pri čemu je dotadašnja savezna država izgubila svu autonomiju koju je uživala od [[1855.]] godine te je jednostavno integrirana u unitarnu Kolumbiju. Takvo oduzimanje autonomije dovelo je do jačanja pokreta za potpunu nezavisnost Paname, koja je konačno ostvarena [[1903.]] godine, kada se [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije|Panama odcijepila od Kolumbije]]. == Reference == {{reflist}} {{Authority control}} [[Kategorija:Historija Paname]] [[Kategorija:Historija Kolumbije]] [[Kategorija:Nastanci 1886.]] [[Kategorija:Prestanci 1903.]] h9t3l6f9b78nq359o073deoqd614tz2 Tisućudnevni rat 0 4725493 42690103 42689669 2026-09-18T05:46:18Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42690103 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Tisućudnevni rat | dio = | slika = Banquete2.jpg | opis_slike = Banket za vladine trupe iz [[1899.]] godine | datum = [[17. listopada]] [[1899.]] – [[21. studenog]] [[1902.]] ({{Age in days|1899|10|17|1902|11|21}} dana) | mjesto = {{ubl|{{flag|Kolumbija}}|(uz manje sukobe u [[Venezuela|Venezueli]] i [[Ekvador]]u)}} | teritorija = | rezultat = {{tree list}} * Pobjeda kolumbijske vlade ** Opstanak [[Ustav Kolumbije (1886)|ustavnog poretka]] iz [[1886.]] ** Gašenje [[Nacionalna stranka (Kolumbija)|Nacionalne stranke]] ** [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije]] ** Ekonomska i društvena kriza {{tree list/end}} | strana1 = <div> {{flagicon image|Red flag.svg}} [[Kolumbijska liberalna stranka|Liberali]]<br> '''Podrška:''' * {{flag|Venezuela|1863}} * {{flag|Ekvador|1900}} * {{flag|Nikaragva|1896}} * {{flag|Gvatemala}} <div/> | strana2 = {{tree list}} * {{flag|Kolumbija}} ** {{nowrap|{{flagicon image|Single Color Flag - FFFF00.svg}} [[Kolumbijska liberalna stranka|Nacionalisti]] (do 1900.)}} ** {{flagicon image|Single Color Flag - 0434B1.svg}} [[Kolumbijska konzervativna stranka|Konzervativci]] {{tree list/end}} | strana3 = | komandant1 = {{nowrap|{{ubl|{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Gabriel Vargas Santos]]|{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Rafael Uribe Uribe]]|{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Benjamín Herrera]]|{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Belisario Porras Barahona]]|{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Victoriano Lorenzo]]{{KIA}}|{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Parmenio Guzman]]}}}} | komandant2 = {{nowrap|{{ubl|{{flagicon image|Single Color Flag - FFFF00.svg}} [[Manuel Antonio Sanclemente]]|{{flagicon image|Single Color Flag - 0434B1.svg}} [[José Manuel Marroquín]]|{{flagicon image|Single Color Flag - 0434B1.svg}} [[Próspero Pinzón]]{{KIA}}|{{flagicon image|Single Color Flag - 0434B1.svg}} [[Ramón González Valencia]]|{{flagicon image|Single Color Flag - 0434B1.svg}} [[Pedro Nel Ospina]]|{{flagicon|KOL}} [[Carlos Albán]]{{KIA}}}}}} | komandant3 = | snaga1 = {{ubl|~5,000 (1899.)|~26,000 (1902.)}} | snaga2 = {{ubl|~15,000 (1899.)|~50,000 (1902.)}} | snaga3 = | gubici1 = | gubici2 = | gubici3 = {{center|100,000–180,000 (ukupno)}} | napomene = }} '''Tisućudnevni rat''' ([[španjolski]]: ''Guerra de los Mil Días'') bio je [[građanski rat]] koji se odvio u [[Sjedinjene Države Kolumbije|Kolumbiji]] od [[17. listopada]] [[1899.]] do [[21. studenog]] [[1902.]] godine između [[Kolumbijska liberalna stranka|Liberala]] i vlade na čelu s [[Nacionalna stranka (Kolumbija)|Nacionalistima]] te – nakon što su [[Kolumbijska konzervativna stranka|Konzervativci]] srušili Nacionaliste – između Liberala i Konzervativaca. Vladine snage na koncu su pobijedile u trogodišnjem sukobu, što je omogućilo opstanak republike, ali je bacilo zemlju u duboku ekonosku i upravnu krizu. Uz to, direktna posljedica rata bilo je i [[odcjepljenje Paname od Kolumbije]] iz [[1903.]] godine. Korijeni ovoga sukoba kriju se u dugogodišnjem sukobu između liberaknih i nacionalističkih, odnosno konzervativnih struja u Kolumbiji, odnosno u sukobu između [[Federalizam|federalizma]] i [[Centralizam|centralizma]]. Kolumbija je nakon nezavisnosti prolazila kroz brojne administrativne promjene i reforme, balansirajući između federalističkih i centralističkih struja, što je dovelo do niza [[građanski rat|građanskih ratova]] u [[19. vijek|XIX. vijeku]]. Vrhunac tih promjena dogodio se [[1886.]] godine, kada je usvojen [[Ustav Kolumbije (1886)|novi centralistički ustav]] s kojim je započeo proces znan kao ''[[La Regeneración]]'' ([[srpskohrvatski]]: Obnova). Situacija je značajno kulminirala nakon predsjedničkih izbora [[1898.]] godine te su liberali [[17. listopada]] [[1899.]] godine u [[Santander (departman)|departmanu Santander]] službeno objavili početak ustanka protiv centralne vlasti u [[Bogota|Bogoti]]. Unatoč objavi, pravi sukobi započeli su tek [[11. studenog]], kada su liberali [[Bitka za Bucaramangu (1899)|pokušali zauzeti Bucaramangu]], nakon čega je započeo otvoreni rat. Situacija je bila izrazito komplicirana jer su se obje strane dodatno frakcionirale, a centralna vlast činila je sve kako bi izbjegla internacionalizaciju rata, iako su neke susjedne zemlje podržavale liberalne napore. Liberali su krajem [[1899.]] godine nanijeli konzervativcima težak [[Bitka na rijeci Peralonso|poraz na rijeci Peralonso]], ali su u svibnju [[1900.]] godine izgubili u [[Bitka za Palonegro|krvavom okršaju za Palonegro]]. Nakon toga, rat se uglavnom vodio na području [[Panama|Paname]] i uz [[Karipsko more|karipsku obalu]], tako da su konzervativci smatrali kako je vrijeme da se rat okonča, tim više što su se liberali dodatno frakcionirali na one koji su željeli mirovni sporazum i one koji su željeli nastavak rata. Novu eskalaciju potaknuo je [[venezuela]]nski predsjednik [[Cipriano Castro]], koji je pomagao liberalima, kao i njihovi saveznici iz [[Ekvador]]a, [[Nikaragva|Nikaragve]] i [[Gvatemala|Gvatemale]]. Iako su konzervativci uspjeli oslabiti liberale tijekom [[Bitka za San Cristóbal|bitke za San Cristóbal]], Castro je bio glavni odgovorni za to što se rat vodio krajem [[1901.]] godine i što je nastavljen tijekom [[1902.]] godine. Međutim, katastrofalne greške venezuelanskih liberala omogućile su konzervativcima novu važnu pobjedu,<ref name=":1">{{Cite book|title=Wars of Latin America, 1899–1941|last=de La Pedraja|first=René|publisher=McFarland|year=2015|isbn=9780786482573|pages=30–31}}</ref> a naknadni dolazak američke mornarice rezultirao je time da je [[Rafael Uribe Uribe]], čelnik kolumbijskih liberala, shvatio da je rat za njih izgubljen. Nakon pregovora, prvi mirovni sporazum potpisan je [[24. listopada]] [[1902.]] godine na plantaži Neerlandia; ovim je sporazumom formaliziran prekid vatre, iako su sukobi već bili završili sredinom [[1902.]] godine u Panami. Konačni mirovni sporazum potpisan je na američkom [[Preddrednot|bojnom brodu]] [[USS Wisconsin (BB-9)|''Wisconsin'']] [[21. studenog]] [[1902.]] godine. Liberale su predstavljali general Lucas Caballero Barrera i pukovnik Eusebio A. Morales, dok su konzervativce predstavljali general Víctor M. Salazar i general Alfredo Vázquez Cobo. Tisućudnevni rat je doveo do gubitka između 100,000<ref>Waiss, Óscar (1954). Nacionalismo y Socialismo en América Latina. Prensa Latinoamericana, pp. 17. esta cifra carece de fundamento e implicaría prácticamente la perdida total de las fuerzas de combate de ambos bandos.</ref> i 180,000 života,<ref name="Estimación">http://guerraalvg.blogspot.com/ | In Spanish, "Guerra de los Mil Dias"</ref><ref>{{cite news|last1=BBC|title=Colombia Timeline|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1212827.stm|access-date=11 May 2016}}</ref> odnosno 2.5–3.8% tadašnje populacije, čime je postao najkrvaviji građanski rat u historiji Kolumbije. Unatoč pobjedi centralne vlasti, zemlja je upala u tešku ekonomsku i društvenu krizu koja će trajati godinama. Rat je također imao značajan odjek i u kulturi; kolumbijski nobelovac [[Gabriel García Márquez]] u nekoliko svojih djela o fiktivnom gradu [[Macondo|Macondu]] referira na Tisućudnevni rat, dok je jedan od centralnih likova te sage, pukovnik [[Aureliano Buendía]], opisan kao sudionik rata na strani liberala koji je svjedočio potpisivanju prekida vatre na plantaži Neerlandia. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == *[https://web.archive.org/web/20070928063543/http://www.deslinde.org.co/Dsl33/guerra_de_los_mil_dias.htm {{es}} deslinde.org.co] *[http://www.siceditorial.com/obra.asp?codigo=277# {{es}} La Guerra de los Mil Dias en las letras Santandereanas] *[http://www.lablaa.org/blaavirtual/economia/banrep1/hbrep22.htm {{es}} Biblioteca Luis Angel Arango] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090217174818/http://www.lablaa.org/blaavirtual/economia/banrep1/hbrep22.htm |date=2009-02-17 }} *[http://html.rincondelvago.com/guerra-de-los-mil-dias_1.html {{es}} rincondelvago.com la guerra de los mil dias.] *[http://www.cucutanuestra.com/temas/historia/acontecimientos/guerra_mil_dias_cucuta.htm {{es}} cucutanuestra.com – guerra de los mil dias, Cucuta.] (Article and pictures under GFDL authorization in Spanish: [[:es:Wikipedia:Autorización Cucutanuestra.com]]) *[http://bdigital.binal.ac.pa/bdp/guerramil2.pdf {{es}} Santiago Martinez Delgado biography – prelude of the thousand days war] {{Authority control}} [[Kategorija:Građanski ratovi]] [[Kategorija:Ratovi u Južnoj Americi]] [[Kategorija:Kolumbijski ratovi]] [[Kategorija:Vojna historija Venezuele]] [[Kategorija:Historija Paname]] 91pzcsnw6o7z9qv9elu8m1r6tzg5pn3 Korisnik:Ptica soko 2 4725507 42690140 42689789 2026-09-18T10:04:23Z Ptica soko 333848 42690140 wikitext text/x-wiki Matematika je ključ za cjelokupno ljudsko znanje ''[[Leonhard Euler|Leonard Ojler]]'' [[Datoteka:5-generalized-2-orthoplex skew.svg|mini]] 2ku6kz732z38smgxjc8nltfyc4z0vxg Razgovor s korisnikom:Ptica soko 3 4725508 42690129 42689784 2026-09-18T09:26:07Z Edgar Allan Poe 29250 /* Brisanje */ novi odjeljak 42690129 wikitext text/x-wiki {{Dobrodošlica}} – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. septembra 2026. u 18:32 (CEST) == Brisanje == Što se tiče članka o doprinosima, on može postojati, ali ne u glavnom imenskom prostoru. Što se tiče članaka, svi su izgledali kao članci generirani umjetnom inteligencijom ili traljavo odrađeni strojni prijevodi. U oba slučaja, takvi članci nisu dopušteni. Ako želiš poraditi na tekstovima i ako ti treba pomoć oko uređivanja, stojim ti na raspolaganju, zajedno s kolegama :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. septembra 2026. u 11:26 (CEST) 1lyqz5zvaasycuordgiq0f4meuheygf 42690131 42690129 2026-09-18T09:40:15Z Ptica soko 333848 /* Brisanje */ odgovor 42690131 wikitext text/x-wiki {{Dobrodošlica}} – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. septembra 2026. u 18:32 (CEST) == Brisanje == Što se tiče članka o doprinosima, on može postojati, ali ne u glavnom imenskom prostoru. Što se tiče članaka, svi su izgledali kao članci generirani umjetnom inteligencijom ili traljavo odrađeni strojni prijevodi. U oba slučaja, takvi članci nisu dopušteni. Ako želiš poraditi na tekstovima i ako ti treba pomoć oko uređivanja, stojim ti na raspolaganju, zajedno s kolegama :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. septembra 2026. u 11:26 (CEST) :Da li je ovoo uredu :Broj 17 je Leylandov broj i Leylandov prost broj dobijen pomoću brojeva 2 i 3 (), te pomoću brojeva 3 i 4 () :7 je neparan dvocifren broj :Broj 17 je jedan od pet poznatih [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Fermatovi_brojevi Fermatovih prostih brojeva]  i jedan od ukupno šest Eulerovih [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Sretni_brojevi sretnih brojeva]. :Zbir prva četiri [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Prost_broj prosta broja]: :Prvi broj koji je zbir četvrtih potencija različitih brojeva: :Najveći broj čiji je [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Kvadratni_korijen kvadratni korijen] iracionalan :Broj 17 je zbir dva kvadrata, a također dijeli zbir kvadrata :je [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Hipotenuza hipotenuza] najvećeg [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Pravougli_trougao_u_zlatnom_trouglu trougla] u Teodorovoj spirali bez samopresjeka :Zbir cifara ovog broja je 8. Proizvod cifara ovog broja je 7. :Zbir cifara ovog broja je 8. :Proizvod cifara ovog broja je 7 :Kvadrat broja 17 je 289. :Kub broja 17 je 4913. :Broj 17 jednak je zbiru cifara njegovog kuba :Pošto je , ovaj broj nije prost u prstenu Gaussovih cijelih brojeva. :# [[oeis:A094133|Leyland primes]] :# [[oeis:A045575|Nonnegative numbers of the form x^y - y^x, for x,y > 1.]] :# [[oeis:A123206|Primes of the form x^y - y^x, for x,y > 1.]] :# [[oeis:A014556|Euler's "Lucky" numbers:]] :– [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 18. septembra 2026. u 11:40 (CEST) hqlld8t3ru0hax7my5w5z7ogrg58x7c 42690142 42690131 2026-09-18T10:11:33Z Edgar Allan Poe 29250 /* Brisanje */ odgovor 42690142 wikitext text/x-wiki {{Dobrodošlica}} – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. septembra 2026. u 18:32 (CEST) == Brisanje == Što se tiče članka o doprinosima, on može postojati, ali ne u glavnom imenskom prostoru. Što se tiče članaka, svi su izgledali kao članci generirani umjetnom inteligencijom ili traljavo odrađeni strojni prijevodi. U oba slučaja, takvi članci nisu dopušteni. Ako želiš poraditi na tekstovima i ako ti treba pomoć oko uređivanja, stojim ti na raspolaganju, zajedno s kolegama :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. septembra 2026. u 11:26 (CEST) :Da li je ovoo uredu :Broj 17 je Leylandov broj i Leylandov prost broj dobijen pomoću brojeva 2 i 3 (), te pomoću brojeva 3 i 4 () :7 je neparan dvocifren broj :Broj 17 je jedan od pet poznatih [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Fermatovi_brojevi Fermatovih prostih brojeva]  i jedan od ukupno šest Eulerovih [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Sretni_brojevi sretnih brojeva]. :Zbir prva četiri [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Prost_broj prosta broja]: :Prvi broj koji je zbir četvrtih potencija različitih brojeva: :Najveći broj čiji je [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Kvadratni_korijen kvadratni korijen] iracionalan :Broj 17 je zbir dva kvadrata, a također dijeli zbir kvadrata :je [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Hipotenuza hipotenuza] najvećeg [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Pravougli_trougao_u_zlatnom_trouglu trougla] u Teodorovoj spirali bez samopresjeka :Zbir cifara ovog broja je 8. Proizvod cifara ovog broja je 7. :Zbir cifara ovog broja je 8. :Proizvod cifara ovog broja je 7 :Kvadrat broja 17 je 289. :Kub broja 17 je 4913. :Broj 17 jednak je zbiru cifara njegovog kuba :Pošto je , ovaj broj nije prost u prstenu Gaussovih cijelih brojeva. :# [[oeis:A094133|Leyland primes]] :# [[oeis:A045575|Nonnegative numbers of the form x^y - y^x, for x,y > 1.]] :# [[oeis:A123206|Primes of the form x^y - y^x, for x,y > 1.]] :# [[oeis:A014556|Euler's "Lucky" numbers:]] :– [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 18. septembra 2026. u 11:40 (CEST) ::Mislim da bi bilo dobro, za početak, pogledati [[Wikipedija:Stilski priručnik]] pa kad pogledaš to, ako ti neke stvari još uvijek nisu jasne, slobodno pitaj :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. septembra 2026. u 12:11 (CEST) asg5rv7xv1zlk96kji1jq0za1b63hyg 42690151 42690142 2026-09-18T10:57:31Z Ptica soko 333848 /* Brisanje */ odgovor 42690151 wikitext text/x-wiki {{Dobrodošlica}} – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. septembra 2026. u 18:32 (CEST) == Brisanje == Što se tiče članka o doprinosima, on može postojati, ali ne u glavnom imenskom prostoru. Što se tiče članaka, svi su izgledali kao članci generirani umjetnom inteligencijom ili traljavo odrađeni strojni prijevodi. U oba slučaja, takvi članci nisu dopušteni. Ako želiš poraditi na tekstovima i ako ti treba pomoć oko uređivanja, stojim ti na raspolaganju, zajedno s kolegama :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. septembra 2026. u 11:26 (CEST) :Da li je ovoo uredu :Broj 17 je Leylandov broj i Leylandov prost broj dobijen pomoću brojeva 2 i 3 (), te pomoću brojeva 3 i 4 () :7 je neparan dvocifren broj :Broj 17 je jedan od pet poznatih [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Fermatovi_brojevi Fermatovih prostih brojeva]  i jedan od ukupno šest Eulerovih [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Sretni_brojevi sretnih brojeva]. :Zbir prva četiri [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Prost_broj prosta broja]: :Prvi broj koji je zbir četvrtih potencija različitih brojeva: :Najveći broj čiji je [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Kvadratni_korijen kvadratni korijen] iracionalan :Broj 17 je zbir dva kvadrata, a također dijeli zbir kvadrata :je [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Hipotenuza hipotenuza] najvećeg [https://kabinet-matematike.fandom.com/hr/wiki/Pravougli_trougao_u_zlatnom_trouglu trougla] u Teodorovoj spirali bez samopresjeka :Zbir cifara ovog broja je 8. Proizvod cifara ovog broja je 7. :Zbir cifara ovog broja je 8. :Proizvod cifara ovog broja je 7 :Kvadrat broja 17 je 289. :Kub broja 17 je 4913. :Broj 17 jednak je zbiru cifara njegovog kuba :Pošto je , ovaj broj nije prost u prstenu Gaussovih cijelih brojeva. :# [[oeis:A094133|Leyland primes]] :# [[oeis:A045575|Nonnegative numbers of the form x^y - y^x, for x,y > 1.]] :# [[oeis:A123206|Primes of the form x^y - y^x, for x,y > 1.]] :# [[oeis:A014556|Euler's "Lucky" numbers:]] :– [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 18. septembra 2026. u 11:40 (CEST) ::Mislim da bi bilo dobro, za početak, pogledati [[Wikipedija:Stilski priručnik]] pa kad pogledaš to, ako ti neke stvari još uvijek nisu jasne, slobodno pitaj :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 18. septembra 2026. u 12:11 (CEST) :::hvala – [[Korisnik:Ptica soko|Ptica soko]] ([[Razgovor s korisnikom:Ptica soko|razgovor]]) 18. septembra 2026. u 12:57 (CEST) 9m5r29xzq6v7zwedmdxxev9zjjlqu9a Courtenay (Loare) 0 4725526 42690009 2026-09-17T16:07:14Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Courtenay (Loare)]] na [[Courtenay (Loiret)]] preko preusmjerenja 42690009 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Courtenay (Loiret)]] 7w0zw6eh1h8efdl9pog5hxf5bhvdw5y Razgovor:Courtenay (Loare) 1 4725527 42690011 2026-09-17T16:07:14Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Razgovor:Courtenay (Loare)]] na [[Razgovor:Courtenay (Loiret)]] 42690011 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Razgovor:Courtenay (Loiret)]] ko3785momojja3yqmoh8jv75q96u6td Otcjepljenje Paname od Kolumbije 0 4725528 42690017 2026-09-17T16:45:53Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Infokutija vojni sukob | sukob = Odcjepljenje Paname od Kolumbije | dio = | slika = Panama canal cartoon 1903.jpg | opis_slike = Karikatura anonimnog autora o američkom utjecaju na proglašenje panamske nezavisnosti objavljena u ''[[New York Times]]u'' [[1903.]] godine | datum = [[3. studenog]] [[1903.]] | mjesto = {{flagicon|KOL}} [[Panamska prevlaka]], [[Kolumbija]] | teritorija = | rezultat = {{tree list}} * Panamska politička pobjed... 42690017 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Odcjepljenje Paname od Kolumbije | dio = | slika = Panama canal cartoon 1903.jpg | opis_slike = Karikatura anonimnog autora o američkom utjecaju na proglašenje panamske nezavisnosti objavljena u ''[[New York Times]]u'' [[1903.]] godine | datum = [[3. studenog]] [[1903.]] | mjesto = {{flagicon|KOL}} [[Panamska prevlaka]], [[Kolumbija]] | teritorija = | rezultat = {{tree list}} * Panamska politička pobjeda ** Odcjepljenje Paname od Kolumbije ** Međunarodno priznanje Paname kao suverene države {{tree list/end}} | strana1 = {{ubl|{{flag|Panama|1903}}|{{flag|Sjedinjene Države|1896}}}} | strana2 = {{flag|Kolumbija}} | strana3 = | komandant1 = {{nowrap|{{flagicon|Panama|1903}} [[Manuel Amador Guerrero]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[Demetrio H. Brid]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[José Agustín Arango]]<br>{{flagicon|SAD|1901}} [[Theodore Roosevelt]]}} | komandant2 = {{nowrap|{{flagicon|KOL}} [[José Manuel Marroquín]]}} | komandant3 = | snaga1 = 1 [[topovnjača]] (''[[USS Nashville (PG-7)|Nashville]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga2 = 1 [[topovnjača]] (''[[Cutch (parobrod)|Bogotá]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga3 = | gubici1 = | gubici2 = | gubici3 = {{center|1 civilna žrtva}} | napomene = }} '''Odcjepljenje Paname od Kolumbije''' ([[španjolski]]: ''Separación de Panamá de Colombia'') formalno je dovršeno [[3. studenog]] [[1903.]] godine uspostavom [[Panama|Republike Paname]] te ukidanjem kolumbijsko-kostarikanske granice. Odcjepljenje i potpuna nezavisnost Paname bili su rezultat višedesetljetnih političkih previranja, kako unutar Paname tako i unutar Kolumbije, a ostvarene su uz značajnu podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]], koje su na tom području imale vlastite interese vezane uz izgradnju [[Panamski kanal|Panamskog kanala]]. == Pozadina == Panama je [[1821.]] godine [[Nezavisnost Paname|proglasila nezavisnost od Španjolske]], a [[Akt o nezavisnosti Paname]] istovremeno je stipulirao i pristupanje Paname tadašnjoj [[Velika Kolumbija|Velikoj Kolumbiji]]; ovaj je potez bio motiviran strahom da od španjolske odmazde zbog jednostrano proglašene nezavisnosti. Međutim, iako je bila dio kolumbijske države, Panama je uvijek imala dosta slabu povezanost s centralnom vlašću u [[Bogota|Bogoti]], što zbog udaljenosti što zbog slabe [[Darijenski rascjep|kopnene povezanosti]]. General [[Tomás de Herrera]] proglasio je [[1840.]] godine [[Slobodna Država Prevlake|Slobodnu Državu Prevlake]], ali ovaj se pokušaj jednostranog proglašenja raspao nakon samo 13 mjeseci, a Panama je mirnim putem reintegrirana u [[Republika Nova Granada|Novu Granadu]]. Status Paname u narednim se godinama mijenjao – isprva razjedinjene provincije postale su prvo [[Savezna država Panama|savezna država]] s visokim stupnjem autonomije, a nakon značajnih [[Ustav Kolumbije (1886)|ustavnih promjena iz 1886.]] godine [[Panama (departman)|departman]] s ograničenom autonomijom. U međuvremenu je bilo nekoliko kriznih situacija, uključujući i [[Panamska kriza 1885.|veliku krizu iz 1885.]] godine u čijem su smiriranju sudjelovali i [[Čile]] i [[Sjedinjene Države]].<ref name=Wicks>{{cite journal|last=Wicks|first=Daniel H.|title=Dress Rehearsal: United States Intervention on The Isthmus of Panama, 1885|journal=[[Pacific Historical Review]]|volume=49|issue=4|year=1980|pages=581–605|jstor=3638968 |doi=10.2307/3638968 }}</ref> Situacija je donekle bila pod kontrolom tijekom [[Historija Panamskog kanala|izgradnje Panamskog kanala]], koja je izvorno dodijeljena [[Francuska|Francuskoj]] temeljem sporazuma s [[Kolumbija|Kolumbijom]]; međutim, zbog stalnog rasta troškova, Francuzi su naposlijetku potpuno napustili projekt tako da je gradilište bilo zapušteno desetljećima. Tijekom [[Tisućudnevni rat|Tisućudnevnog rata]], panamski nacionalisti iskoristili su situaciju s kanalom i političku nestabilnost u Kolumbiji kako bi dodatno pojačali pritisak na centralnu vlast i agitirali za odcjepljenje Paname. == Odcjepljenje == Dolazak [[José Domingo de Obaldía|Joséa Dominga de Obaldíje]] na mjesto guvernera u Panami označio je prekretnicu, s obzirom na činjenicu da je podržavao odcjepljenje; istovremeno je njegov kolega [[José Agustín Arango]] započeo s izradom planova za revoluciju i secesiju. Grupi se ubrzo pridružio i [[Manuel Amador Guerrero]], koji će ubrzo postati vođa secesionističkog pokreta nakon što je dobio podršku panamskih liberala i zapovjednika [[Esteban Huertas|Estebana Huertasa]].{{sfn|Johnson|1906|pp=162-163}} Jezgru grupe još su činili general [[Nicanor de Obarrio]], [[Ricardo Arias (političar)|Ricardo Arias]], [[Federico Boyd]], [[Carlos Constantino Arosemena]], [[Tomás Arias]] i [[Manuel Espinosa Batista]]. Secesionistički je pokret smatrao podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]] ključnom tako da je Amador u rujnu [[1903.]] godine osobno otputovao u [[New York (grad)|New York]] kako bi saznao kako bi točno Sjedinjene Države mogle pomoći secesionistima.{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}} Amador se u New Yorku sastao s francuskim inženjerom i lobistom [[Philippe Bunau-Varilla|Philippeom Bunauom-Varillom]], koji mu je predao ček na iznos od $100,000 ($3.58 milijuna u [[2025.]] godini) za novu panamsku pobunu, u zamjenu za mjesto panamskog veleposlanika u [[Washington, DC|Washingtonu]].<ref>{{cite web| url = https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1903/11/05/105064628.pdf| title = Special to ''The New York Times''. November 5, 1903, Thursday, p. 1; 2557 words}}</ref> Bunau-Varilla je tada organizirao sastanak s predsjednikom [[Theodore Roosevelt|Rooseveltom]], koji nije eksplicitno podržao pobunu, ali rekao je da bi to bio pozitivan razvoj događaj i da bi Panamci mogli računati na to da će Amerikanci djelovati kako se od njih očekuje; ipak, upozorio je Amadora da izbjegavaju nasilnu secesiju jer američki narod ne bi podržao krvlju izborenu nezavisnost.{{sfn|McCullough|1977|pp=361–386}}<ref name="hanson">{{cite web |last=Hanson |first=David C. |title=Theodore Roosevelt and the Panama Canal |url=http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |publisher=Virginia Western Community College |access-date=21 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201211319/http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |archive-date=1 February 2014 }}</ref> Zadovoljan, Amador se vratio u Panamu kako bi pokrenuo plan,{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}}{{sfn|Harding|2006|p=30}} dok je Roosevelt naredio da [[topovnjača]] [[USS Nashville (PG-7)|USS ''Nashville'']] krene prvo prema [[Jamajka|Jamajci]], a onda prema [[Panama|Panami]]. == Reakcije == == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Collin, Richard H. ''Theodore Roosevelt's Caribbean: The Panama Canal, the Monroe Doctrine & the Latin American Context'' (1990), 598pp. * Graham, Terence. ''The Interests of Civilization: Reaction in the United States Against the Seizure of the Panama Canal Zone, 1903-1904'' (Lund studies in international history, 1985). * {{cite book|last=Harding|first=Robert C.|title=The History of Panama|url=https://books.google.com/books?id=t5WfEXhFftwC&pg=PA28|year=2006|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-313-33322-4}} * {{cite book|last=Johnson|first=Willis Fletcher|title=Four Centuries of the Panama Canal|url=https://archive.org/stream/fourcenturiesofp00johnrich#page/n10/mode/1up/search/Manuel+Amador+Guerrero|year=1906|publisher=Henry Holt and Co.|location=New York, New York|oclc=576076780}} * Lafeber, Walter. ''The Panama Canal: The Crisis in Historical Perspective'' (3rd ed. 1990). * {{cite book |last=McCullough |first=David |author-link=David McCullough |title=The Path Between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870–1914 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |year=1977 |isbn=0-671-24409-4 |url=https://archive.org/details/pathbetweenseas00mccu}} * {{cite journal|last1=McGeachy|first1=A. V.|title=November 3, 1903 Day of Destiny|journal=The Panama Canal Review|date=3 November 1961|volume=12|issue=4|pages=3–6|url=https://archive.org/stream/panamacanalrevie124pana#page/3/mode/1up|access-date=26 December 2017|publisher=The Panama Canal Company|location=Balboa Heights, Canal Zone, Panama}} * Mellander, Gustavo A., Mellander, Nelly, Charles Edward Magoon: ''The Panama Years''. Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390, 1999 * Mellander, Gustavo A., ''The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years.'' Danville, Ill.: Interstate Publishers. OCLC 138568, 1971) * Nikol, John, and Francis X. Holbrook, "Naval Operations in the Panama Revolution, 1903," ''American Neptune,'' 37 (1977), 253–261. * {{cite book|last1=Ospina Peña|first1=Mariano|title=Los Roosevelt, los magnates y Panama|url=http://www.asisucedio.co/el-canal/|publisher=Así Sucedió|access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223181913/http://www.asisucedio.co/el-canal/|archive-date=23 December 2017|location=Colombia|language=Spanish|date=21 July 2017|trans-title=Roosevelt, the Magnates and Panama}} * Turk, Richard . "The United States Navy and the 'Taking of Panama, 1901–1903, ''Military Affairs'' 38 (1974), 92–96. == Vanjske veze == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20081224212909/http://www.lablaa.org/blaavirtual/historia/hispa/hispa05j.htm Luis Angel Arango Library - Separation of Panama] * {{es}} [http://www.demetriohbrid.com Demetrio H. Brid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009043211/http://www.demetriohbrid.com/ |date=2018-10-09 }} Presidente ''de facto'' de la República - 1903 60hct0qecu2uwp5t4yx0carkea8ezfe 42690018 42690017 2026-09-17T16:47:06Z Edgar Allan Poe 29250 +[[Kategorija:1903.]]; +[[Kategorija:Historija Paname]]; +[[Kategorija:Historija Kolumbije]]; +[[Kategorija:Vojna historija Sjedinjenih Američkih Država]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42690018 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Odcjepljenje Paname od Kolumbije | dio = | slika = Panama canal cartoon 1903.jpg | opis_slike = Karikatura anonimnog autora o američkom utjecaju na proglašenje panamske nezavisnosti objavljena u ''[[New York Times]]u'' [[1903.]] godine | datum = [[3. studenog]] [[1903.]] | mjesto = {{flagicon|KOL}} [[Panamska prevlaka]], [[Kolumbija]] | teritorija = | rezultat = {{tree list}} * Panamska politička pobjeda ** Odcjepljenje Paname od Kolumbije ** Međunarodno priznanje Paname kao suverene države {{tree list/end}} | strana1 = {{ubl|{{flag|Panama|1903}}|{{flag|Sjedinjene Države|1896}}}} | strana2 = {{flag|Kolumbija}} | strana3 = | komandant1 = {{nowrap|{{flagicon|Panama|1903}} [[Manuel Amador Guerrero]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[Demetrio H. Brid]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[José Agustín Arango]]<br>{{flagicon|SAD|1901}} [[Theodore Roosevelt]]}} | komandant2 = {{nowrap|{{flagicon|KOL}} [[José Manuel Marroquín]]}} | komandant3 = | snaga1 = 1 [[topovnjača]] (''[[USS Nashville (PG-7)|Nashville]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga2 = 1 [[topovnjača]] (''[[Cutch (parobrod)|Bogotá]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga3 = | gubici1 = | gubici2 = | gubici3 = {{center|1 civilna žrtva}} | napomene = }} '''Odcjepljenje Paname od Kolumbije''' ([[španjolski]]: ''Separación de Panamá de Colombia'') formalno je dovršeno [[3. studenog]] [[1903.]] godine uspostavom [[Panama|Republike Paname]] te ukidanjem kolumbijsko-kostarikanske granice. Odcjepljenje i potpuna nezavisnost Paname bili su rezultat višedesetljetnih političkih previranja, kako unutar Paname tako i unutar Kolumbije, a ostvarene su uz značajnu podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]], koje su na tom području imale vlastite interese vezane uz izgradnju [[Panamski kanal|Panamskog kanala]]. == Pozadina == Panama je [[1821.]] godine [[Nezavisnost Paname|proglasila nezavisnost od Španjolske]], a [[Akt o nezavisnosti Paname]] istovremeno je stipulirao i pristupanje Paname tadašnjoj [[Velika Kolumbija|Velikoj Kolumbiji]]; ovaj je potez bio motiviran strahom da od španjolske odmazde zbog jednostrano proglašene nezavisnosti. Međutim, iako je bila dio kolumbijske države, Panama je uvijek imala dosta slabu povezanost s centralnom vlašću u [[Bogota|Bogoti]], što zbog udaljenosti što zbog slabe [[Darijenski rascjep|kopnene povezanosti]]. General [[Tomás de Herrera]] proglasio je [[1840.]] godine [[Slobodna Država Prevlake|Slobodnu Državu Prevlake]], ali ovaj se pokušaj jednostranog proglašenja raspao nakon samo 13 mjeseci, a Panama je mirnim putem reintegrirana u [[Republika Nova Granada|Novu Granadu]]. Status Paname u narednim se godinama mijenjao – isprva razjedinjene provincije postale su prvo [[Savezna država Panama|savezna država]] s visokim stupnjem autonomije, a nakon značajnih [[Ustav Kolumbije (1886)|ustavnih promjena iz 1886.]] godine [[Panama (departman)|departman]] s ograničenom autonomijom. U međuvremenu je bilo nekoliko kriznih situacija, uključujući i [[Panamska kriza 1885.|veliku krizu iz 1885.]] godine u čijem su smiriranju sudjelovali i [[Čile]] i [[Sjedinjene Države]].<ref name=Wicks>{{cite journal|last=Wicks|first=Daniel H.|title=Dress Rehearsal: United States Intervention on The Isthmus of Panama, 1885|journal=[[Pacific Historical Review]]|volume=49|issue=4|year=1980|pages=581–605|jstor=3638968 |doi=10.2307/3638968 }}</ref> Situacija je donekle bila pod kontrolom tijekom [[Historija Panamskog kanala|izgradnje Panamskog kanala]], koja je izvorno dodijeljena [[Francuska|Francuskoj]] temeljem sporazuma s [[Kolumbija|Kolumbijom]]; međutim, zbog stalnog rasta troškova, Francuzi su naposlijetku potpuno napustili projekt tako da je gradilište bilo zapušteno desetljećima. Tijekom [[Tisućudnevni rat|Tisućudnevnog rata]], panamski nacionalisti iskoristili su situaciju s kanalom i političku nestabilnost u Kolumbiji kako bi dodatno pojačali pritisak na centralnu vlast i agitirali za odcjepljenje Paname. == Odcjepljenje == Dolazak [[José Domingo de Obaldía|Joséa Dominga de Obaldíje]] na mjesto guvernera u Panami označio je prekretnicu, s obzirom na činjenicu da je podržavao odcjepljenje; istovremeno je njegov kolega [[José Agustín Arango]] započeo s izradom planova za revoluciju i secesiju. Grupi se ubrzo pridružio i [[Manuel Amador Guerrero]], koji će ubrzo postati vođa secesionističkog pokreta nakon što je dobio podršku panamskih liberala i zapovjednika [[Esteban Huertas|Estebana Huertasa]].{{sfn|Johnson|1906|pp=162-163}} Jezgru grupe još su činili general [[Nicanor de Obarrio]], [[Ricardo Arias (političar)|Ricardo Arias]], [[Federico Boyd]], [[Carlos Constantino Arosemena]], [[Tomás Arias]] i [[Manuel Espinosa Batista]]. Secesionistički je pokret smatrao podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]] ključnom tako da je Amador u rujnu [[1903.]] godine osobno otputovao u [[New York (grad)|New York]] kako bi saznao kako bi točno Sjedinjene Države mogle pomoći secesionistima.{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}} Amador se u New Yorku sastao s francuskim inženjerom i lobistom [[Philippe Bunau-Varilla|Philippeom Bunauom-Varillom]], koji mu je predao ček na iznos od $100,000 ($3.58 milijuna u [[2025.]] godini) za novu panamsku pobunu, u zamjenu za mjesto panamskog veleposlanika u [[Washington, DC|Washingtonu]].<ref>{{cite web| url = https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1903/11/05/105064628.pdf| title = Special to ''The New York Times''. November 5, 1903, Thursday, p. 1; 2557 words}}</ref> Bunau-Varilla je tada organizirao sastanak s predsjednikom [[Theodore Roosevelt|Rooseveltom]], koji nije eksplicitno podržao pobunu, ali rekao je da bi to bio pozitivan razvoj događaj i da bi Panamci mogli računati na to da će Amerikanci djelovati kako se od njih očekuje; ipak, upozorio je Amadora da izbjegavaju nasilnu secesiju jer američki narod ne bi podržao krvlju izborenu nezavisnost.{{sfn|McCullough|1977|pp=361–386}}<ref name="hanson">{{cite web |last=Hanson |first=David C. |title=Theodore Roosevelt and the Panama Canal |url=http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |publisher=Virginia Western Community College |access-date=21 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201211319/http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |archive-date=1 February 2014 }}</ref> Zadovoljan, Amador se vratio u Panamu kako bi pokrenuo plan,{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}}{{sfn|Harding|2006|p=30}} dok je Roosevelt naredio da [[topovnjača]] [[USS Nashville (PG-7)|USS ''Nashville'']] krene prvo prema [[Jamajka|Jamajci]], a onda prema [[Panama|Panami]]. == Reakcije == == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Collin, Richard H. ''Theodore Roosevelt's Caribbean: The Panama Canal, the Monroe Doctrine & the Latin American Context'' (1990), 598pp. * Graham, Terence. ''The Interests of Civilization: Reaction in the United States Against the Seizure of the Panama Canal Zone, 1903-1904'' (Lund studies in international history, 1985). * {{cite book|last=Harding|first=Robert C.|title=The History of Panama|url=https://books.google.com/books?id=t5WfEXhFftwC&pg=PA28|year=2006|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-313-33322-4}} * {{cite book|last=Johnson|first=Willis Fletcher|title=Four Centuries of the Panama Canal|url=https://archive.org/stream/fourcenturiesofp00johnrich#page/n10/mode/1up/search/Manuel+Amador+Guerrero|year=1906|publisher=Henry Holt and Co.|location=New York, New York|oclc=576076780}} * Lafeber, Walter. ''The Panama Canal: The Crisis in Historical Perspective'' (3rd ed. 1990). * {{cite book |last=McCullough |first=David |author-link=David McCullough |title=The Path Between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870–1914 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |year=1977 |isbn=0-671-24409-4 |url=https://archive.org/details/pathbetweenseas00mccu}} * {{cite journal|last1=McGeachy|first1=A. V.|title=November 3, 1903 Day of Destiny|journal=The Panama Canal Review|date=3 November 1961|volume=12|issue=4|pages=3–6|url=https://archive.org/stream/panamacanalrevie124pana#page/3/mode/1up|access-date=26 December 2017|publisher=The Panama Canal Company|location=Balboa Heights, Canal Zone, Panama}} * Mellander, Gustavo A., Mellander, Nelly, Charles Edward Magoon: ''The Panama Years''. Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390, 1999 * Mellander, Gustavo A., ''The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years.'' Danville, Ill.: Interstate Publishers. OCLC 138568, 1971) * Nikol, John, and Francis X. Holbrook, "Naval Operations in the Panama Revolution, 1903," ''American Neptune,'' 37 (1977), 253–261. * {{cite book|last1=Ospina Peña|first1=Mariano|title=Los Roosevelt, los magnates y Panama|url=http://www.asisucedio.co/el-canal/|publisher=Así Sucedió|access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223181913/http://www.asisucedio.co/el-canal/|archive-date=23 December 2017|location=Colombia|language=Spanish|date=21 July 2017|trans-title=Roosevelt, the Magnates and Panama}} * Turk, Richard . "The United States Navy and the 'Taking of Panama, 1901–1903, ''Military Affairs'' 38 (1974), 92–96. == Vanjske veze == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20081224212909/http://www.lablaa.org/blaavirtual/historia/hispa/hispa05j.htm Luis Angel Arango Library - Separation of Panama] * {{es}} [http://www.demetriohbrid.com Demetrio H. Brid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009043211/http://www.demetriohbrid.com/ |date=2018-10-09 }} Presidente ''de facto'' de la República - 1903 [[Kategorija:1903.]] [[Kategorija:Historija Paname]] [[Kategorija:Historija Kolumbije]] [[Kategorija:Vojna historija Sjedinjenih Američkih Država]] sluzh2hw0b9527k39mf6jy2nvcramtg 42690021 42690018 2026-09-17T16:49:23Z Edgar Allan Poe 29250 /* Vanjske veze */ 42690021 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Odcjepljenje Paname od Kolumbije | dio = | slika = Panama canal cartoon 1903.jpg | opis_slike = Karikatura anonimnog autora o američkom utjecaju na proglašenje panamske nezavisnosti objavljena u ''[[New York Times]]u'' [[1903.]] godine | datum = [[3. studenog]] [[1903.]] | mjesto = {{flagicon|KOL}} [[Panamska prevlaka]], [[Kolumbija]] | teritorija = | rezultat = {{tree list}} * Panamska politička pobjeda ** Odcjepljenje Paname od Kolumbije ** Međunarodno priznanje Paname kao suverene države {{tree list/end}} | strana1 = {{ubl|{{flag|Panama|1903}}|{{flag|Sjedinjene Države|1896}}}} | strana2 = {{flag|Kolumbija}} | strana3 = | komandant1 = {{nowrap|{{flagicon|Panama|1903}} [[Manuel Amador Guerrero]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[Demetrio H. Brid]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[José Agustín Arango]]<br>{{flagicon|SAD|1901}} [[Theodore Roosevelt]]}} | komandant2 = {{nowrap|{{flagicon|KOL}} [[José Manuel Marroquín]]}} | komandant3 = | snaga1 = 1 [[topovnjača]] (''[[USS Nashville (PG-7)|Nashville]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga2 = 1 [[topovnjača]] (''[[Cutch (parobrod)|Bogotá]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga3 = | gubici1 = | gubici2 = | gubici3 = {{center|1 civilna žrtva}} | napomene = }} '''Odcjepljenje Paname od Kolumbije''' ([[španjolski]]: ''Separación de Panamá de Colombia'') formalno je dovršeno [[3. studenog]] [[1903.]] godine uspostavom [[Panama|Republike Paname]] te ukidanjem kolumbijsko-kostarikanske granice. Odcjepljenje i potpuna nezavisnost Paname bili su rezultat višedesetljetnih političkih previranja, kako unutar Paname tako i unutar Kolumbije, a ostvarene su uz značajnu podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]], koje su na tom području imale vlastite interese vezane uz izgradnju [[Panamski kanal|Panamskog kanala]]. == Pozadina == Panama je [[1821.]] godine [[Nezavisnost Paname|proglasila nezavisnost od Španjolske]], a [[Akt o nezavisnosti Paname]] istovremeno je stipulirao i pristupanje Paname tadašnjoj [[Velika Kolumbija|Velikoj Kolumbiji]]; ovaj je potez bio motiviran strahom da od španjolske odmazde zbog jednostrano proglašene nezavisnosti. Međutim, iako je bila dio kolumbijske države, Panama je uvijek imala dosta slabu povezanost s centralnom vlašću u [[Bogota|Bogoti]], što zbog udaljenosti što zbog slabe [[Darijenski rascjep|kopnene povezanosti]]. General [[Tomás de Herrera]] proglasio je [[1840.]] godine [[Slobodna Država Prevlake|Slobodnu Državu Prevlake]], ali ovaj se pokušaj jednostranog proglašenja raspao nakon samo 13 mjeseci, a Panama je mirnim putem reintegrirana u [[Republika Nova Granada|Novu Granadu]]. Status Paname u narednim se godinama mijenjao – isprva razjedinjene provincije postale su prvo [[Savezna država Panama|savezna država]] s visokim stupnjem autonomije, a nakon značajnih [[Ustav Kolumbije (1886)|ustavnih promjena iz 1886.]] godine [[Panama (departman)|departman]] s ograničenom autonomijom. U međuvremenu je bilo nekoliko kriznih situacija, uključujući i [[Panamska kriza 1885.|veliku krizu iz 1885.]] godine u čijem su smiriranju sudjelovali i [[Čile]] i [[Sjedinjene Države]].<ref name=Wicks>{{cite journal|last=Wicks|first=Daniel H.|title=Dress Rehearsal: United States Intervention on The Isthmus of Panama, 1885|journal=[[Pacific Historical Review]]|volume=49|issue=4|year=1980|pages=581–605|jstor=3638968 |doi=10.2307/3638968 }}</ref> Situacija je donekle bila pod kontrolom tijekom [[Historija Panamskog kanala|izgradnje Panamskog kanala]], koja je izvorno dodijeljena [[Francuska|Francuskoj]] temeljem sporazuma s [[Kolumbija|Kolumbijom]]; međutim, zbog stalnog rasta troškova, Francuzi su naposlijetku potpuno napustili projekt tako da je gradilište bilo zapušteno desetljećima. Tijekom [[Tisućudnevni rat|Tisućudnevnog rata]], panamski nacionalisti iskoristili su situaciju s kanalom i političku nestabilnost u Kolumbiji kako bi dodatno pojačali pritisak na centralnu vlast i agitirali za odcjepljenje Paname. == Odcjepljenje == Dolazak [[José Domingo de Obaldía|Joséa Dominga de Obaldíje]] na mjesto guvernera u Panami označio je prekretnicu, s obzirom na činjenicu da je podržavao odcjepljenje; istovremeno je njegov kolega [[José Agustín Arango]] započeo s izradom planova za revoluciju i secesiju. Grupi se ubrzo pridružio i [[Manuel Amador Guerrero]], koji će ubrzo postati vođa secesionističkog pokreta nakon što je dobio podršku panamskih liberala i zapovjednika [[Esteban Huertas|Estebana Huertasa]].{{sfn|Johnson|1906|pp=162-163}} Jezgru grupe još su činili general [[Nicanor de Obarrio]], [[Ricardo Arias (političar)|Ricardo Arias]], [[Federico Boyd]], [[Carlos Constantino Arosemena]], [[Tomás Arias]] i [[Manuel Espinosa Batista]]. Secesionistički je pokret smatrao podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]] ključnom tako da je Amador u rujnu [[1903.]] godine osobno otputovao u [[New York (grad)|New York]] kako bi saznao kako bi točno Sjedinjene Države mogle pomoći secesionistima.{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}} Amador se u New Yorku sastao s francuskim inženjerom i lobistom [[Philippe Bunau-Varilla|Philippeom Bunauom-Varillom]], koji mu je predao ček na iznos od $100,000 ($3.58 milijuna u [[2025.]] godini) za novu panamsku pobunu, u zamjenu za mjesto panamskog veleposlanika u [[Washington, DC|Washingtonu]].<ref>{{cite web| url = https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1903/11/05/105064628.pdf| title = Special to ''The New York Times''. November 5, 1903, Thursday, p. 1; 2557 words}}</ref> Bunau-Varilla je tada organizirao sastanak s predsjednikom [[Theodore Roosevelt|Rooseveltom]], koji nije eksplicitno podržao pobunu, ali rekao je da bi to bio pozitivan razvoj događaj i da bi Panamci mogli računati na to da će Amerikanci djelovati kako se od njih očekuje; ipak, upozorio je Amadora da izbjegavaju nasilnu secesiju jer američki narod ne bi podržao krvlju izborenu nezavisnost.{{sfn|McCullough|1977|pp=361–386}}<ref name="hanson">{{cite web |last=Hanson |first=David C. |title=Theodore Roosevelt and the Panama Canal |url=http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |publisher=Virginia Western Community College |access-date=21 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201211319/http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |archive-date=1 February 2014 }}</ref> Zadovoljan, Amador se vratio u Panamu kako bi pokrenuo plan,{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}}{{sfn|Harding|2006|p=30}} dok je Roosevelt naredio da [[topovnjača]] [[USS Nashville (PG-7)|USS ''Nashville'']] krene prvo prema [[Jamajka|Jamajci]], a onda prema [[Panama|Panami]]. == Reakcije == == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Collin, Richard H. ''Theodore Roosevelt's Caribbean: The Panama Canal, the Monroe Doctrine & the Latin American Context'' (1990), 598pp. * Graham, Terence. ''The Interests of Civilization: Reaction in the United States Against the Seizure of the Panama Canal Zone, 1903-1904'' (Lund studies in international history, 1985). * {{cite book|last=Harding|first=Robert C.|title=The History of Panama|url=https://books.google.com/books?id=t5WfEXhFftwC&pg=PA28|year=2006|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-313-33322-4}} * {{cite book|last=Johnson|first=Willis Fletcher|title=Four Centuries of the Panama Canal|url=https://archive.org/stream/fourcenturiesofp00johnrich#page/n10/mode/1up/search/Manuel+Amador+Guerrero|year=1906|publisher=Henry Holt and Co.|location=New York, New York|oclc=576076780}} * Lafeber, Walter. ''The Panama Canal: The Crisis in Historical Perspective'' (3rd ed. 1990). * {{cite book |last=McCullough |first=David |author-link=David McCullough |title=The Path Between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870–1914 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |year=1977 |isbn=0-671-24409-4 |url=https://archive.org/details/pathbetweenseas00mccu}} * {{cite journal|last1=McGeachy|first1=A. V.|title=November 3, 1903 Day of Destiny|journal=The Panama Canal Review|date=3 November 1961|volume=12|issue=4|pages=3–6|url=https://archive.org/stream/panamacanalrevie124pana#page/3/mode/1up|access-date=26 December 2017|publisher=The Panama Canal Company|location=Balboa Heights, Canal Zone, Panama}} * Mellander, Gustavo A., Mellander, Nelly, Charles Edward Magoon: ''The Panama Years''. Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390, 1999 * Mellander, Gustavo A., ''The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years.'' Danville, Ill.: Interstate Publishers. OCLC 138568, 1971) * Nikol, John, and Francis X. Holbrook, "Naval Operations in the Panama Revolution, 1903," ''American Neptune,'' 37 (1977), 253–261. * {{cite book|last1=Ospina Peña|first1=Mariano|title=Los Roosevelt, los magnates y Panama|url=http://www.asisucedio.co/el-canal/|publisher=Así Sucedió|access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223181913/http://www.asisucedio.co/el-canal/|archive-date=23 December 2017|location=Colombia|language=Spanish|date=21 July 2017|trans-title=Roosevelt, the Magnates and Panama}} * Turk, Richard . "The United States Navy and the 'Taking of Panama, 1901–1903, ''Military Affairs'' 38 (1974), 92–96. == Vanjske veze == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20081224212909/http://www.lablaa.org/blaavirtual/historia/hispa/hispa05j.htm Luis Angel Arango Library - Separation of Panama] * {{es}} [http://www.demetriohbrid.com Demetrio H. Brid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009043211/http://www.demetriohbrid.com/ |date=2018-10-09 }} Presidente ''de facto'' de la República - 1903 {{Authority control}} [[Kategorija:1903.]] [[Kategorija:Historija Paname]] [[Kategorija:Historija Kolumbije]] [[Kategorija:Vojna historija Sjedinjenih Američkih Država]] q9ta8r3ghjeu4y0x8m9jvdw9pxqmoei 42690078 42690021 2026-09-18T02:38:10Z Edgar Allan Poe 29250 /* Odcjepljenje */ 42690078 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Odcjepljenje Paname od Kolumbije | dio = | slika = Panama canal cartoon 1903.jpg | opis_slike = Karikatura anonimnog autora o američkom utjecaju na proglašenje panamske nezavisnosti objavljena u ''[[New York Times]]u'' [[1903.]] godine | datum = [[3. studenog]] [[1903.]] | mjesto = {{flagicon|KOL}} [[Panamska prevlaka]], [[Kolumbija]] | teritorija = | rezultat = {{tree list}} * Panamska politička pobjeda ** Odcjepljenje Paname od Kolumbije ** Međunarodno priznanje Paname kao suverene države {{tree list/end}} | strana1 = {{ubl|{{flag|Panama|1903}}|{{flag|Sjedinjene Države|1896}}}} | strana2 = {{flag|Kolumbija}} | strana3 = | komandant1 = {{nowrap|{{flagicon|Panama|1903}} [[Manuel Amador Guerrero]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[Demetrio H. Brid]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[José Agustín Arango]]<br>{{flagicon|SAD|1901}} [[Theodore Roosevelt]]}} | komandant2 = {{nowrap|{{flagicon|KOL}} [[José Manuel Marroquín]]}} | komandant3 = | snaga1 = 1 [[topovnjača]] (''[[USS Nashville (PG-7)|Nashville]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga2 = 1 [[topovnjača]] (''[[Cutch (parobrod)|Bogotá]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga3 = | gubici1 = | gubici2 = | gubici3 = {{center|1 civilna žrtva}} | napomene = }} '''Odcjepljenje Paname od Kolumbije''' ([[španjolski]]: ''Separación de Panamá de Colombia'') formalno je dovršeno [[3. studenog]] [[1903.]] godine uspostavom [[Panama|Republike Paname]] te ukidanjem kolumbijsko-kostarikanske granice. Odcjepljenje i potpuna nezavisnost Paname bili su rezultat višedesetljetnih političkih previranja, kako unutar Paname tako i unutar Kolumbije, a ostvarene su uz značajnu podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]], koje su na tom području imale vlastite interese vezane uz izgradnju [[Panamski kanal|Panamskog kanala]]. == Pozadina == Panama je [[1821.]] godine [[Nezavisnost Paname|proglasila nezavisnost od Španjolske]], a [[Akt o nezavisnosti Paname]] istovremeno je stipulirao i pristupanje Paname tadašnjoj [[Velika Kolumbija|Velikoj Kolumbiji]]; ovaj je potez bio motiviran strahom da od španjolske odmazde zbog jednostrano proglašene nezavisnosti. Međutim, iako je bila dio kolumbijske države, Panama je uvijek imala dosta slabu povezanost s centralnom vlašću u [[Bogota|Bogoti]], što zbog udaljenosti što zbog slabe [[Darijenski rascjep|kopnene povezanosti]]. General [[Tomás de Herrera]] proglasio je [[1840.]] godine [[Slobodna Država Prevlake|Slobodnu Državu Prevlake]], ali ovaj se pokušaj jednostranog proglašenja raspao nakon samo 13 mjeseci, a Panama je mirnim putem reintegrirana u [[Republika Nova Granada|Novu Granadu]]. Status Paname u narednim se godinama mijenjao – isprva razjedinjene provincije postale su prvo [[Savezna država Panama|savezna država]] s visokim stupnjem autonomije, a nakon značajnih [[Ustav Kolumbije (1886)|ustavnih promjena iz 1886.]] godine [[Panama (departman)|departman]] s ograničenom autonomijom. U međuvremenu je bilo nekoliko kriznih situacija, uključujući i [[Panamska kriza 1885.|veliku krizu iz 1885.]] godine u čijem su smiriranju sudjelovali i [[Čile]] i [[Sjedinjene Države]].<ref name=Wicks>{{cite journal|last=Wicks|first=Daniel H.|title=Dress Rehearsal: United States Intervention on The Isthmus of Panama, 1885|journal=[[Pacific Historical Review]]|volume=49|issue=4|year=1980|pages=581–605|jstor=3638968 |doi=10.2307/3638968 }}</ref> Situacija je donekle bila pod kontrolom tijekom [[Historija Panamskog kanala|izgradnje Panamskog kanala]], koja je izvorno dodijeljena [[Francuska|Francuskoj]] temeljem sporazuma s [[Kolumbija|Kolumbijom]]; međutim, zbog stalnog rasta troškova, Francuzi su naposlijetku potpuno napustili projekt tako da je gradilište bilo zapušteno desetljećima. Tijekom [[Tisućudnevni rat|Tisućudnevnog rata]], panamski nacionalisti iskoristili su situaciju s kanalom i političku nestabilnost u Kolumbiji kako bi dodatno pojačali pritisak na centralnu vlast i agitirali za odcjepljenje Paname. == Odcjepljenje == Dolazak [[José Domingo de Obaldía|Joséa Dominga de Obaldíje]] na mjesto guvernera u Panami označio je prekretnicu, s obzirom na činjenicu da je podržavao odcjepljenje; istovremeno je njegov kolega [[José Agustín Arango]] započeo s izradom planova za revoluciju i secesiju. Grupi se ubrzo pridružio i [[Manuel Amador Guerrero]], koji će ubrzo postati vođa secesionističkog pokreta nakon što je dobio podršku panamskih liberala i zapovjednika [[Esteban Huertas|Estebana Huertasa]].{{sfn|Johnson|1906|pp=162-163}} Jezgru grupe još su činili general [[Nicanor de Obarrio]], [[Ricardo Arias (političar)|Ricardo Arias]], [[Federico Boyd]], [[Carlos Constantino Arosemena]], [[Tomás Arias]] i [[Manuel Espinosa Batista]]. Secesionistički je pokret smatrao podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]] ključnom tako da je Amador u rujnu [[1903.]] godine osobno otputovao u [[New York (grad)|New York]] kako bi saznao kako bi točno Sjedinjene Države mogle pomoći secesionistima.{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}} Amador se u New Yorku sastao s francuskim inženjerom i lobistom [[Philippe Bunau-Varilla|Philippeom Bunauom-Varillom]], koji mu je predao ček na iznos od $100,000 ($3.58 milijuna u [[2025.]] godini) za novu panamsku pobunu, u zamjenu za mjesto panamskog veleposlanika u [[Washington, DC|Washingtonu]].<ref>{{cite web| url = https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1903/11/05/105064628.pdf| title = Special to ''The New York Times''. November 5, 1903, Thursday, p. 1; 2557 words}}</ref> Bunau-Varilla je tada organizirao sastanak s predsjednikom [[Theodore Roosevelt|Rooseveltom]], koji nije eksplicitno podržao pobunu, ali rekao je da bi to bio pozitivan razvoj događaj i da bi Panamci mogli računati na to da će Amerikanci djelovati kako se od njih očekuje; ipak, upozorio je Amadora da izbjegavaju nasilnu secesiju jer američki narod ne bi podržao krvlju izborenu nezavisnost.{{sfn|McCullough|1977|pp=361–386}}<ref name="hanson">{{cite web |last=Hanson |first=David C. |title=Theodore Roosevelt and the Panama Canal |url=http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |publisher=Virginia Western Community College |access-date=21 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201211319/http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |archive-date=1 February 2014 }}</ref> Zadovoljan, Amador se vratio u Panamu kako bi pokrenuo plan,{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}}{{sfn|Harding|2006|p=30}} dok je Roosevelt naredio da [[topovnjača]] [[USS Nashville (PG-7)|USS ''Nashville'']] krene prvo prema [[Jamajka|Jamajci]], a onda prema [[Panama|Panami]]. Secesionisti su odredili studeni [[1903.]] kao vrijeme realizacije svog plana. Centralna je vlast dobila informacije da se nešto sprema u Panami, ali do njih su došle pogrešne informacije o [[nikaragva]]nskom napadu na Panamu, tako da je kolumbijska vlada poslala 500 vojnika iz [[Barranquilla|Barranquille]], koji su na dvama brodovima došli do [[Colón (Panama)|Colóna]], gdje se ''Nashville'' usidrio [[2. studenog]] [[1903.]] godine; Amerikanci su dolazak opravdavali čuvanjem sigurnosti Panamske željeznice sukladno odredbama [[Sporazum Mallarino–Bidlack|sporazuma Mallarino–Bidlack]].{{sfn|McCullough|1977|pp=361–386}}{{sfn|Harding|2006|p=30}} Kolumbijske su trupe zapravo bili brzinski unovačeni početnici s praktički nikakvom obukom,<ref>{{Cite book |last=Meade |first=Teresa A. |author-link=Teresa Meade |title=History of Modern Latin America: 1800 to the Present |publisher=Wiley-Blackwell |year=2016 |isbn=978-1-118-77248-5 |location=Hoboken, New Jersey |pages=128–130}}</ref> što je bila posljedica činjenice da se vlada još uvijek oporavljala od trogodišnjeg građanskog rata i nije mogla okupiti bolju vojsku. Ti su se vojnici mogli nositi s panamskim revolucionarima, ali nisu imali nikakvih šansi protiv Amerikanaca, čega su potonji bili svjesni te su to ukalkulirali u svoje planove.<ref>{{Cite book |last=Meade |first=Teresa A. |author-link=Teresa Meade |title=History of Modern Latin America: 1800 to the Present |publisher=Wiley-Blackwell |year=2016 |isbn=978-1-118-77248-5 |location=Hoboken, New Jersey |pages=128–130}}</ref> == Reakcije == == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Collin, Richard H. ''Theodore Roosevelt's Caribbean: The Panama Canal, the Monroe Doctrine & the Latin American Context'' (1990), 598pp. * Graham, Terence. ''The Interests of Civilization: Reaction in the United States Against the Seizure of the Panama Canal Zone, 1903-1904'' (Lund studies in international history, 1985). * {{cite book|last=Harding|first=Robert C.|title=The History of Panama|url=https://books.google.com/books?id=t5WfEXhFftwC&pg=PA28|year=2006|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-313-33322-4}} * {{cite book|last=Johnson|first=Willis Fletcher|title=Four Centuries of the Panama Canal|url=https://archive.org/stream/fourcenturiesofp00johnrich#page/n10/mode/1up/search/Manuel+Amador+Guerrero|year=1906|publisher=Henry Holt and Co.|location=New York, New York|oclc=576076780}} * Lafeber, Walter. ''The Panama Canal: The Crisis in Historical Perspective'' (3rd ed. 1990). * {{cite book |last=McCullough |first=David |author-link=David McCullough |title=The Path Between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870–1914 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |year=1977 |isbn=0-671-24409-4 |url=https://archive.org/details/pathbetweenseas00mccu}} * {{cite journal|last1=McGeachy|first1=A. V.|title=November 3, 1903 Day of Destiny|journal=The Panama Canal Review|date=3 November 1961|volume=12|issue=4|pages=3–6|url=https://archive.org/stream/panamacanalrevie124pana#page/3/mode/1up|access-date=26 December 2017|publisher=The Panama Canal Company|location=Balboa Heights, Canal Zone, Panama}} * Mellander, Gustavo A., Mellander, Nelly, Charles Edward Magoon: ''The Panama Years''. Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390, 1999 * Mellander, Gustavo A., ''The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years.'' Danville, Ill.: Interstate Publishers. OCLC 138568, 1971) * Nikol, John, and Francis X. Holbrook, "Naval Operations in the Panama Revolution, 1903," ''American Neptune,'' 37 (1977), 253–261. * {{cite book|last1=Ospina Peña|first1=Mariano|title=Los Roosevelt, los magnates y Panama|url=http://www.asisucedio.co/el-canal/|publisher=Así Sucedió|access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223181913/http://www.asisucedio.co/el-canal/|archive-date=23 December 2017|location=Colombia|language=Spanish|date=21 July 2017|trans-title=Roosevelt, the Magnates and Panama}} * Turk, Richard . "The United States Navy and the 'Taking of Panama, 1901–1903, ''Military Affairs'' 38 (1974), 92–96. == Vanjske veze == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20081224212909/http://www.lablaa.org/blaavirtual/historia/hispa/hispa05j.htm Luis Angel Arango Library - Separation of Panama] * {{es}} [http://www.demetriohbrid.com Demetrio H. Brid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009043211/http://www.demetriohbrid.com/ |date=2018-10-09 }} Presidente ''de facto'' de la República - 1903 {{Authority control}} [[Kategorija:1903.]] [[Kategorija:Historija Paname]] [[Kategorija:Historija Kolumbije]] [[Kategorija:Vojna historija Sjedinjenih Američkih Država]] k6rlq3fihxbise3cg0at28dv4trcalx 42690079 42690078 2026-09-18T02:38:59Z Edgar Allan Poe 29250 /* Odcjepljenje */ 42690079 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Odcjepljenje Paname od Kolumbije | dio = | slika = Panama canal cartoon 1903.jpg | opis_slike = Karikatura anonimnog autora o američkom utjecaju na proglašenje panamske nezavisnosti objavljena u ''[[New York Times]]u'' [[1903.]] godine | datum = [[3. studenog]] [[1903.]] | mjesto = {{flagicon|KOL}} [[Panamska prevlaka]], [[Kolumbija]] | teritorija = | rezultat = {{tree list}} * Panamska politička pobjeda ** Odcjepljenje Paname od Kolumbije ** Međunarodno priznanje Paname kao suverene države {{tree list/end}} | strana1 = {{ubl|{{flag|Panama|1903}}|{{flag|Sjedinjene Države|1896}}}} | strana2 = {{flag|Kolumbija}} | strana3 = | komandant1 = {{nowrap|{{flagicon|Panama|1903}} [[Manuel Amador Guerrero]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[Demetrio H. Brid]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[José Agustín Arango]]<br>{{flagicon|SAD|1901}} [[Theodore Roosevelt]]}} | komandant2 = {{nowrap|{{flagicon|KOL}} [[José Manuel Marroquín]]}} | komandant3 = | snaga1 = 1 [[topovnjača]] (''[[USS Nashville (PG-7)|Nashville]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga2 = 1 [[topovnjača]] (''[[Cutch (parobrod)|Bogotá]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga3 = | gubici1 = | gubici2 = | gubici3 = {{center|1 civilna žrtva}} | napomene = }} '''Odcjepljenje Paname od Kolumbije''' ([[španjolski]]: ''Separación de Panamá de Colombia'') formalno je dovršeno [[3. studenog]] [[1903.]] godine uspostavom [[Panama|Republike Paname]] te ukidanjem kolumbijsko-kostarikanske granice. Odcjepljenje i potpuna nezavisnost Paname bili su rezultat višedesetljetnih političkih previranja, kako unutar Paname tako i unutar Kolumbije, a ostvarene su uz značajnu podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]], koje su na tom području imale vlastite interese vezane uz izgradnju [[Panamski kanal|Panamskog kanala]]. == Pozadina == Panama je [[1821.]] godine [[Nezavisnost Paname|proglasila nezavisnost od Španjolske]], a [[Akt o nezavisnosti Paname]] istovremeno je stipulirao i pristupanje Paname tadašnjoj [[Velika Kolumbija|Velikoj Kolumbiji]]; ovaj je potez bio motiviran strahom da od španjolske odmazde zbog jednostrano proglašene nezavisnosti. Međutim, iako je bila dio kolumbijske države, Panama je uvijek imala dosta slabu povezanost s centralnom vlašću u [[Bogota|Bogoti]], što zbog udaljenosti što zbog slabe [[Darijenski rascjep|kopnene povezanosti]]. General [[Tomás de Herrera]] proglasio je [[1840.]] godine [[Slobodna Država Prevlake|Slobodnu Državu Prevlake]], ali ovaj se pokušaj jednostranog proglašenja raspao nakon samo 13 mjeseci, a Panama je mirnim putem reintegrirana u [[Republika Nova Granada|Novu Granadu]]. Status Paname u narednim se godinama mijenjao – isprva razjedinjene provincije postale su prvo [[Savezna država Panama|savezna država]] s visokim stupnjem autonomije, a nakon značajnih [[Ustav Kolumbije (1886)|ustavnih promjena iz 1886.]] godine [[Panama (departman)|departman]] s ograničenom autonomijom. U međuvremenu je bilo nekoliko kriznih situacija, uključujući i [[Panamska kriza 1885.|veliku krizu iz 1885.]] godine u čijem su smiriranju sudjelovali i [[Čile]] i [[Sjedinjene Države]].<ref name=Wicks>{{cite journal|last=Wicks|first=Daniel H.|title=Dress Rehearsal: United States Intervention on The Isthmus of Panama, 1885|journal=[[Pacific Historical Review]]|volume=49|issue=4|year=1980|pages=581–605|jstor=3638968 |doi=10.2307/3638968 }}</ref> Situacija je donekle bila pod kontrolom tijekom [[Historija Panamskog kanala|izgradnje Panamskog kanala]], koja je izvorno dodijeljena [[Francuska|Francuskoj]] temeljem sporazuma s [[Kolumbija|Kolumbijom]]; međutim, zbog stalnog rasta troškova, Francuzi su naposlijetku potpuno napustili projekt tako da je gradilište bilo zapušteno desetljećima. Tijekom [[Tisućudnevni rat|Tisućudnevnog rata]], panamski nacionalisti iskoristili su situaciju s kanalom i političku nestabilnost u Kolumbiji kako bi dodatno pojačali pritisak na centralnu vlast i agitirali za odcjepljenje Paname. == Odcjepljenje == Dolazak [[José Domingo de Obaldía|Joséa Dominga de Obaldíje]] na mjesto guvernera u Panami označio je prekretnicu, s obzirom na činjenicu da je podržavao odcjepljenje; istovremeno je njegov kolega [[José Agustín Arango]] započeo s izradom planova za revoluciju i secesiju. Grupi se ubrzo pridružio i [[Manuel Amador Guerrero]], koji će ubrzo postati vođa secesionističkog pokreta nakon što je dobio podršku panamskih liberala i zapovjednika [[Esteban Huertas|Estebana Huertasa]].{{sfn|Johnson|1906|pp=162-163}} Jezgru grupe još su činili general [[Nicanor de Obarrio]], [[Ricardo Arias (političar)|Ricardo Arias]], [[Federico Boyd]], [[Carlos Constantino Arosemena]], [[Tomás Arias]] i [[Manuel Espinosa Batista]]. Secesionistički je pokret smatrao podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]] ključnom tako da je Amador u rujnu [[1903.]] godine osobno otputovao u [[New York (grad)|New York]] kako bi saznao kako bi točno Sjedinjene Države mogle pomoći secesionistima.{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}} Amador se u New Yorku sastao s francuskim inženjerom i lobistom [[Philippe Bunau-Varilla|Philippeom Bunauom-Varillom]], koji mu je predao ček na iznos od $100,000 ($3.58 milijuna u [[2025.]] godini) za novu panamsku pobunu, u zamjenu za mjesto panamskog veleposlanika u [[Washington, DC|Washingtonu]].<ref>{{cite web| url = https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1903/11/05/105064628.pdf| title = Special to ''The New York Times''. November 5, 1903, Thursday, p. 1; 2557 words}}</ref> Bunau-Varilla je tada organizirao sastanak s predsjednikom [[Theodore Roosevelt|Rooseveltom]], koji nije eksplicitno podržao pobunu, ali rekao je da bi to bio pozitivan razvoj događaj i da bi Panamci mogli računati na to da će Amerikanci djelovati kako se od njih očekuje; ipak, upozorio je Amadora da izbjegavaju nasilnu secesiju jer američki narod ne bi podržao krvlju izborenu nezavisnost.{{sfn|McCullough|1977|pp=361–386}}<ref name="hanson">{{cite web |last=Hanson |first=David C. |title=Theodore Roosevelt and the Panama Canal |url=http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |publisher=Virginia Western Community College |access-date=21 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201211319/http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |archive-date=1 February 2014 }}</ref> Zadovoljan, Amador se vratio u Panamu kako bi pokrenuo plan,{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}}{{sfn|Harding|2006|p=30}} dok je Roosevelt naredio da [[topovnjača]] [[USS Nashville (PG-7)|USS ''Nashville'']] krene prvo prema [[Jamajka|Jamajci]], a onda prema [[Panama|Panami]]. Secesionisti su odredili studeni [[1903.]] kao vrijeme realizacije svog plana. Centralna je vlast dobila informacije da se nešto sprema u Panami, ali do njih su došle pogrešne informacije o [[nikaragva]]nskom napadu na Panamu, tako da je kolumbijska vlada poslala 500 vojnika iz [[Barranquilla|Barranquille]], koji su na dvama brodovima došli do [[Colón (Panama)|Colóna]], gdje se ''Nashville'' usidrio [[2. studenog]] [[1903.]] godine; Amerikanci su dolazak opravdavali čuvanjem sigurnosti Panamske željeznice sukladno odredbama [[Sporazum Mallarino–Bidlack|sporazuma Mallarino–Bidlack]].{{sfn|McCullough|1977|pp=361–386}}{{sfn|Harding|2006|p=30}} Kolumbijske su trupe zapravo bili brzinski unovačeni početnici s praktički nikakvom obukom,<ref>{{Cite book |last=Meade |first=Teresa A. |author-link=Teresa Meade |title=History of Modern Latin America: 1800 to the Present |publisher=Wiley-Blackwell |year=2016 |isbn=978-1-118-77248-5 |location=Hoboken, New Jersey |pages=128–130}}</ref> što je bila posljedica činjenice da se vlada još uvijek oporavljala od trogodišnjeg građanskog rata i nije mogla okupiti bolju vojsku. Ti su se vojnici mogli nositi s panamskim revolucionarima, ali nisu imali nikakvih šansi protiv Amerikanaca, čega su potonji bili svjesni te su to ukalkulirali u svoje planove. == Reakcije == == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Collin, Richard H. ''Theodore Roosevelt's Caribbean: The Panama Canal, the Monroe Doctrine & the Latin American Context'' (1990), 598pp. * Graham, Terence. ''The Interests of Civilization: Reaction in the United States Against the Seizure of the Panama Canal Zone, 1903-1904'' (Lund studies in international history, 1985). * {{cite book|last=Harding|first=Robert C.|title=The History of Panama|url=https://books.google.com/books?id=t5WfEXhFftwC&pg=PA28|year=2006|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-313-33322-4}} * {{cite book|last=Johnson|first=Willis Fletcher|title=Four Centuries of the Panama Canal|url=https://archive.org/stream/fourcenturiesofp00johnrich#page/n10/mode/1up/search/Manuel+Amador+Guerrero|year=1906|publisher=Henry Holt and Co.|location=New York, New York|oclc=576076780}} * Lafeber, Walter. ''The Panama Canal: The Crisis in Historical Perspective'' (3rd ed. 1990). * {{cite book |last=McCullough |first=David |author-link=David McCullough |title=The Path Between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870–1914 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |year=1977 |isbn=0-671-24409-4 |url=https://archive.org/details/pathbetweenseas00mccu}} * {{cite journal|last1=McGeachy|first1=A. V.|title=November 3, 1903 Day of Destiny|journal=The Panama Canal Review|date=3 November 1961|volume=12|issue=4|pages=3–6|url=https://archive.org/stream/panamacanalrevie124pana#page/3/mode/1up|access-date=26 December 2017|publisher=The Panama Canal Company|location=Balboa Heights, Canal Zone, Panama}} * Mellander, Gustavo A., Mellander, Nelly, Charles Edward Magoon: ''The Panama Years''. Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390, 1999 * Mellander, Gustavo A., ''The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years.'' Danville, Ill.: Interstate Publishers. OCLC 138568, 1971) * Nikol, John, and Francis X. Holbrook, "Naval Operations in the Panama Revolution, 1903," ''American Neptune,'' 37 (1977), 253–261. * {{cite book|last1=Ospina Peña|first1=Mariano|title=Los Roosevelt, los magnates y Panama|url=http://www.asisucedio.co/el-canal/|publisher=Así Sucedió|access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223181913/http://www.asisucedio.co/el-canal/|archive-date=23 December 2017|location=Colombia|language=Spanish|date=21 July 2017|trans-title=Roosevelt, the Magnates and Panama}} * Turk, Richard . "The United States Navy and the 'Taking of Panama, 1901–1903, ''Military Affairs'' 38 (1974), 92–96. == Vanjske veze == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20081224212909/http://www.lablaa.org/blaavirtual/historia/hispa/hispa05j.htm Luis Angel Arango Library - Separation of Panama] * {{es}} [http://www.demetriohbrid.com Demetrio H. Brid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009043211/http://www.demetriohbrid.com/ |date=2018-10-09 }} Presidente ''de facto'' de la República - 1903 {{Authority control}} [[Kategorija:1903.]] [[Kategorija:Historija Paname]] [[Kategorija:Historija Kolumbije]] [[Kategorija:Vojna historija Sjedinjenih Američkih Država]] 4grimr3amtbr56sdqk7zozvy7pm9atn 42690112 42690079 2026-09-18T08:44:28Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije]] na [[Otcjepljenje Paname od Kolumbije]] 42690079 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Odcjepljenje Paname od Kolumbije | dio = | slika = Panama canal cartoon 1903.jpg | opis_slike = Karikatura anonimnog autora o američkom utjecaju na proglašenje panamske nezavisnosti objavljena u ''[[New York Times]]u'' [[1903.]] godine | datum = [[3. studenog]] [[1903.]] | mjesto = {{flagicon|KOL}} [[Panamska prevlaka]], [[Kolumbija]] | teritorija = | rezultat = {{tree list}} * Panamska politička pobjeda ** Odcjepljenje Paname od Kolumbije ** Međunarodno priznanje Paname kao suverene države {{tree list/end}} | strana1 = {{ubl|{{flag|Panama|1903}}|{{flag|Sjedinjene Države|1896}}}} | strana2 = {{flag|Kolumbija}} | strana3 = | komandant1 = {{nowrap|{{flagicon|Panama|1903}} [[Manuel Amador Guerrero]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[Demetrio H. Brid]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[José Agustín Arango]]<br>{{flagicon|SAD|1901}} [[Theodore Roosevelt]]}} | komandant2 = {{nowrap|{{flagicon|KOL}} [[José Manuel Marroquín]]}} | komandant3 = | snaga1 = 1 [[topovnjača]] (''[[USS Nashville (PG-7)|Nashville]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga2 = 1 [[topovnjača]] (''[[Cutch (parobrod)|Bogotá]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga3 = | gubici1 = | gubici2 = | gubici3 = {{center|1 civilna žrtva}} | napomene = }} '''Odcjepljenje Paname od Kolumbije''' ([[španjolski]]: ''Separación de Panamá de Colombia'') formalno je dovršeno [[3. studenog]] [[1903.]] godine uspostavom [[Panama|Republike Paname]] te ukidanjem kolumbijsko-kostarikanske granice. Odcjepljenje i potpuna nezavisnost Paname bili su rezultat višedesetljetnih političkih previranja, kako unutar Paname tako i unutar Kolumbije, a ostvarene su uz značajnu podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]], koje su na tom području imale vlastite interese vezane uz izgradnju [[Panamski kanal|Panamskog kanala]]. == Pozadina == Panama je [[1821.]] godine [[Nezavisnost Paname|proglasila nezavisnost od Španjolske]], a [[Akt o nezavisnosti Paname]] istovremeno je stipulirao i pristupanje Paname tadašnjoj [[Velika Kolumbija|Velikoj Kolumbiji]]; ovaj je potez bio motiviran strahom da od španjolske odmazde zbog jednostrano proglašene nezavisnosti. Međutim, iako je bila dio kolumbijske države, Panama je uvijek imala dosta slabu povezanost s centralnom vlašću u [[Bogota|Bogoti]], što zbog udaljenosti što zbog slabe [[Darijenski rascjep|kopnene povezanosti]]. General [[Tomás de Herrera]] proglasio je [[1840.]] godine [[Slobodna Država Prevlake|Slobodnu Državu Prevlake]], ali ovaj se pokušaj jednostranog proglašenja raspao nakon samo 13 mjeseci, a Panama je mirnim putem reintegrirana u [[Republika Nova Granada|Novu Granadu]]. Status Paname u narednim se godinama mijenjao – isprva razjedinjene provincije postale su prvo [[Savezna država Panama|savezna država]] s visokim stupnjem autonomije, a nakon značajnih [[Ustav Kolumbije (1886)|ustavnih promjena iz 1886.]] godine [[Panama (departman)|departman]] s ograničenom autonomijom. U međuvremenu je bilo nekoliko kriznih situacija, uključujući i [[Panamska kriza 1885.|veliku krizu iz 1885.]] godine u čijem su smiriranju sudjelovali i [[Čile]] i [[Sjedinjene Države]].<ref name=Wicks>{{cite journal|last=Wicks|first=Daniel H.|title=Dress Rehearsal: United States Intervention on The Isthmus of Panama, 1885|journal=[[Pacific Historical Review]]|volume=49|issue=4|year=1980|pages=581–605|jstor=3638968 |doi=10.2307/3638968 }}</ref> Situacija je donekle bila pod kontrolom tijekom [[Historija Panamskog kanala|izgradnje Panamskog kanala]], koja je izvorno dodijeljena [[Francuska|Francuskoj]] temeljem sporazuma s [[Kolumbija|Kolumbijom]]; međutim, zbog stalnog rasta troškova, Francuzi su naposlijetku potpuno napustili projekt tako da je gradilište bilo zapušteno desetljećima. Tijekom [[Tisućudnevni rat|Tisućudnevnog rata]], panamski nacionalisti iskoristili su situaciju s kanalom i političku nestabilnost u Kolumbiji kako bi dodatno pojačali pritisak na centralnu vlast i agitirali za odcjepljenje Paname. == Odcjepljenje == Dolazak [[José Domingo de Obaldía|Joséa Dominga de Obaldíje]] na mjesto guvernera u Panami označio je prekretnicu, s obzirom na činjenicu da je podržavao odcjepljenje; istovremeno je njegov kolega [[José Agustín Arango]] započeo s izradom planova za revoluciju i secesiju. Grupi se ubrzo pridružio i [[Manuel Amador Guerrero]], koji će ubrzo postati vođa secesionističkog pokreta nakon što je dobio podršku panamskih liberala i zapovjednika [[Esteban Huertas|Estebana Huertasa]].{{sfn|Johnson|1906|pp=162-163}} Jezgru grupe još su činili general [[Nicanor de Obarrio]], [[Ricardo Arias (političar)|Ricardo Arias]], [[Federico Boyd]], [[Carlos Constantino Arosemena]], [[Tomás Arias]] i [[Manuel Espinosa Batista]]. Secesionistički je pokret smatrao podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]] ključnom tako da je Amador u rujnu [[1903.]] godine osobno otputovao u [[New York (grad)|New York]] kako bi saznao kako bi točno Sjedinjene Države mogle pomoći secesionistima.{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}} Amador se u New Yorku sastao s francuskim inženjerom i lobistom [[Philippe Bunau-Varilla|Philippeom Bunauom-Varillom]], koji mu je predao ček na iznos od $100,000 ($3.58 milijuna u [[2025.]] godini) za novu panamsku pobunu, u zamjenu za mjesto panamskog veleposlanika u [[Washington, DC|Washingtonu]].<ref>{{cite web| url = https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1903/11/05/105064628.pdf| title = Special to ''The New York Times''. November 5, 1903, Thursday, p. 1; 2557 words}}</ref> Bunau-Varilla je tada organizirao sastanak s predsjednikom [[Theodore Roosevelt|Rooseveltom]], koji nije eksplicitno podržao pobunu, ali rekao je da bi to bio pozitivan razvoj događaj i da bi Panamci mogli računati na to da će Amerikanci djelovati kako se od njih očekuje; ipak, upozorio je Amadora da izbjegavaju nasilnu secesiju jer američki narod ne bi podržao krvlju izborenu nezavisnost.{{sfn|McCullough|1977|pp=361–386}}<ref name="hanson">{{cite web |last=Hanson |first=David C. |title=Theodore Roosevelt and the Panama Canal |url=http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |publisher=Virginia Western Community College |access-date=21 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201211319/http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |archive-date=1 February 2014 }}</ref> Zadovoljan, Amador se vratio u Panamu kako bi pokrenuo plan,{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}}{{sfn|Harding|2006|p=30}} dok je Roosevelt naredio da [[topovnjača]] [[USS Nashville (PG-7)|USS ''Nashville'']] krene prvo prema [[Jamajka|Jamajci]], a onda prema [[Panama|Panami]]. Secesionisti su odredili studeni [[1903.]] kao vrijeme realizacije svog plana. Centralna je vlast dobila informacije da se nešto sprema u Panami, ali do njih su došle pogrešne informacije o [[nikaragva]]nskom napadu na Panamu, tako da je kolumbijska vlada poslala 500 vojnika iz [[Barranquilla|Barranquille]], koji su na dvama brodovima došli do [[Colón (Panama)|Colóna]], gdje se ''Nashville'' usidrio [[2. studenog]] [[1903.]] godine; Amerikanci su dolazak opravdavali čuvanjem sigurnosti Panamske željeznice sukladno odredbama [[Sporazum Mallarino–Bidlack|sporazuma Mallarino–Bidlack]].{{sfn|McCullough|1977|pp=361–386}}{{sfn|Harding|2006|p=30}} Kolumbijske su trupe zapravo bili brzinski unovačeni početnici s praktički nikakvom obukom,<ref>{{Cite book |last=Meade |first=Teresa A. |author-link=Teresa Meade |title=History of Modern Latin America: 1800 to the Present |publisher=Wiley-Blackwell |year=2016 |isbn=978-1-118-77248-5 |location=Hoboken, New Jersey |pages=128–130}}</ref> što je bila posljedica činjenice da se vlada još uvijek oporavljala od trogodišnjeg građanskog rata i nije mogla okupiti bolju vojsku. Ti su se vojnici mogli nositi s panamskim revolucionarima, ali nisu imali nikakvih šansi protiv Amerikanaca, čega su potonji bili svjesni te su to ukalkulirali u svoje planove. == Reakcije == == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Collin, Richard H. ''Theodore Roosevelt's Caribbean: The Panama Canal, the Monroe Doctrine & the Latin American Context'' (1990), 598pp. * Graham, Terence. ''The Interests of Civilization: Reaction in the United States Against the Seizure of the Panama Canal Zone, 1903-1904'' (Lund studies in international history, 1985). * {{cite book|last=Harding|first=Robert C.|title=The History of Panama|url=https://books.google.com/books?id=t5WfEXhFftwC&pg=PA28|year=2006|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-313-33322-4}} * {{cite book|last=Johnson|first=Willis Fletcher|title=Four Centuries of the Panama Canal|url=https://archive.org/stream/fourcenturiesofp00johnrich#page/n10/mode/1up/search/Manuel+Amador+Guerrero|year=1906|publisher=Henry Holt and Co.|location=New York, New York|oclc=576076780}} * Lafeber, Walter. ''The Panama Canal: The Crisis in Historical Perspective'' (3rd ed. 1990). * {{cite book |last=McCullough |first=David |author-link=David McCullough |title=The Path Between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870–1914 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |year=1977 |isbn=0-671-24409-4 |url=https://archive.org/details/pathbetweenseas00mccu}} * {{cite journal|last1=McGeachy|first1=A. V.|title=November 3, 1903 Day of Destiny|journal=The Panama Canal Review|date=3 November 1961|volume=12|issue=4|pages=3–6|url=https://archive.org/stream/panamacanalrevie124pana#page/3/mode/1up|access-date=26 December 2017|publisher=The Panama Canal Company|location=Balboa Heights, Canal Zone, Panama}} * Mellander, Gustavo A., Mellander, Nelly, Charles Edward Magoon: ''The Panama Years''. Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390, 1999 * Mellander, Gustavo A., ''The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years.'' Danville, Ill.: Interstate Publishers. OCLC 138568, 1971) * Nikol, John, and Francis X. Holbrook, "Naval Operations in the Panama Revolution, 1903," ''American Neptune,'' 37 (1977), 253–261. * {{cite book|last1=Ospina Peña|first1=Mariano|title=Los Roosevelt, los magnates y Panama|url=http://www.asisucedio.co/el-canal/|publisher=Así Sucedió|access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223181913/http://www.asisucedio.co/el-canal/|archive-date=23 December 2017|location=Colombia|language=Spanish|date=21 July 2017|trans-title=Roosevelt, the Magnates and Panama}} * Turk, Richard . "The United States Navy and the 'Taking of Panama, 1901–1903, ''Military Affairs'' 38 (1974), 92–96. == Vanjske veze == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20081224212909/http://www.lablaa.org/blaavirtual/historia/hispa/hispa05j.htm Luis Angel Arango Library - Separation of Panama] * {{es}} [http://www.demetriohbrid.com Demetrio H. Brid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009043211/http://www.demetriohbrid.com/ |date=2018-10-09 }} Presidente ''de facto'' de la República - 1903 {{Authority control}} [[Kategorija:1903.]] [[Kategorija:Historija Paname]] [[Kategorija:Historija Kolumbije]] [[Kategorija:Vojna historija Sjedinjenih Američkih Država]] 4grimr3amtbr56sdqk7zozvy7pm9atn 42690156 42690112 2026-09-18T11:35:25Z Edgar Allan Poe 29250 /* Odcjepljenje */ 42690156 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Odcjepljenje Paname od Kolumbije | dio = | slika = Panama canal cartoon 1903.jpg | opis_slike = Karikatura anonimnog autora o američkom utjecaju na proglašenje panamske nezavisnosti objavljena u ''[[New York Times]]u'' [[1903.]] godine | datum = [[3. studenog]] [[1903.]] | mjesto = {{flagicon|KOL}} [[Panamska prevlaka]], [[Kolumbija]] | teritorija = | rezultat = {{tree list}} * Panamska politička pobjeda ** Odcjepljenje Paname od Kolumbije ** Međunarodno priznanje Paname kao suverene države {{tree list/end}} | strana1 = {{ubl|{{flag|Panama|1903}}|{{flag|Sjedinjene Države|1896}}}} | strana2 = {{flag|Kolumbija}} | strana3 = | komandant1 = {{nowrap|{{flagicon|Panama|1903}} [[Manuel Amador Guerrero]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[Demetrio H. Brid]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[José Agustín Arango]]<br>{{flagicon|SAD|1901}} [[Theodore Roosevelt]]}} | komandant2 = {{nowrap|{{flagicon|KOL}} [[José Manuel Marroquín]]}} | komandant3 = | snaga1 = 1 [[topovnjača]] (''[[USS Nashville (PG-7)|Nashville]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga2 = 1 [[topovnjača]] (''[[Cutch (parobrod)|Bogotá]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga3 = | gubici1 = | gubici2 = | gubici3 = {{center|1 civilna žrtva}} | napomene = }} '''Odcjepljenje Paname od Kolumbije''' ([[španjolski]]: ''Separación de Panamá de Colombia'') formalno je dovršeno [[3. studenog]] [[1903.]] godine uspostavom [[Panama|Republike Paname]] te ukidanjem kolumbijsko-kostarikanske granice. Odcjepljenje i potpuna nezavisnost Paname bili su rezultat višedesetljetnih političkih previranja, kako unutar Paname tako i unutar Kolumbije, a ostvarene su uz značajnu podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]], koje su na tom području imale vlastite interese vezane uz izgradnju [[Panamski kanal|Panamskog kanala]]. == Pozadina == Panama je [[1821.]] godine [[Nezavisnost Paname|proglasila nezavisnost od Španjolske]], a [[Akt o nezavisnosti Paname]] istovremeno je stipulirao i pristupanje Paname tadašnjoj [[Velika Kolumbija|Velikoj Kolumbiji]]; ovaj je potez bio motiviran strahom da od španjolske odmazde zbog jednostrano proglašene nezavisnosti. Međutim, iako je bila dio kolumbijske države, Panama je uvijek imala dosta slabu povezanost s centralnom vlašću u [[Bogota|Bogoti]], što zbog udaljenosti što zbog slabe [[Darijenski rascjep|kopnene povezanosti]]. General [[Tomás de Herrera]] proglasio je [[1840.]] godine [[Slobodna Država Prevlake|Slobodnu Državu Prevlake]], ali ovaj se pokušaj jednostranog proglašenja raspao nakon samo 13 mjeseci, a Panama je mirnim putem reintegrirana u [[Republika Nova Granada|Novu Granadu]]. Status Paname u narednim se godinama mijenjao – isprva razjedinjene provincije postale su prvo [[Savezna država Panama|savezna država]] s visokim stupnjem autonomije, a nakon značajnih [[Ustav Kolumbije (1886)|ustavnih promjena iz 1886.]] godine [[Panama (departman)|departman]] s ograničenom autonomijom. U međuvremenu je bilo nekoliko kriznih situacija, uključujući i [[Panamska kriza 1885.|veliku krizu iz 1885.]] godine u čijem su smiriranju sudjelovali i [[Čile]] i [[Sjedinjene Države]].<ref name=Wicks>{{cite journal|last=Wicks|first=Daniel H.|title=Dress Rehearsal: United States Intervention on The Isthmus of Panama, 1885|journal=[[Pacific Historical Review]]|volume=49|issue=4|year=1980|pages=581–605|jstor=3638968 |doi=10.2307/3638968 }}</ref> Situacija je donekle bila pod kontrolom tijekom [[Historija Panamskog kanala|izgradnje Panamskog kanala]], koja je izvorno dodijeljena [[Francuska|Francuskoj]] temeljem sporazuma s [[Kolumbija|Kolumbijom]]; međutim, zbog stalnog rasta troškova, Francuzi su naposlijetku potpuno napustili projekt tako da je gradilište bilo zapušteno desetljećima. Tijekom [[Tisućudnevni rat|Tisućudnevnog rata]], panamski nacionalisti iskoristili su situaciju s kanalom i političku nestabilnost u Kolumbiji kako bi dodatno pojačali pritisak na centralnu vlast i agitirali za odcjepljenje Paname. == Odcjepljenje == Dolazak [[José Domingo de Obaldía|Joséa Dominga de Obaldíje]] na mjesto guvernera u Panami označio je prekretnicu, s obzirom na činjenicu da je podržavao odcjepljenje; istovremeno je njegov kolega [[José Agustín Arango]] započeo s izradom planova za revoluciju i secesiju. Grupi se ubrzo pridružio i [[Manuel Amador Guerrero]], koji će ubrzo postati vođa secesionističkog pokreta nakon što je dobio podršku panamskih liberala i zapovjednika [[Esteban Huertas|Estebana Huertasa]].{{sfn|Johnson|1906|pp=162-163}} Jezgru grupe još su činili general [[Nicanor de Obarrio]], [[Ricardo Arias (političar)|Ricardo Arias]], [[Federico Boyd]], [[Carlos Constantino Arosemena]], [[Tomás Arias]] i [[Manuel Espinosa Batista]]. Secesionistički je pokret smatrao podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]] ključnom tako da je Amador u rujnu [[1903.]] godine osobno otputovao u [[New York (grad)|New York]] kako bi saznao kako bi točno Sjedinjene Države mogle pomoći secesionistima.{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}} Amador se u New Yorku sastao s francuskim inženjerom i lobistom [[Philippe Bunau-Varilla|Philippeom Bunauom-Varillom]], koji mu je predao ček na iznos od $100,000 ($3.58 milijuna u [[2025.]] godini) za novu panamsku pobunu, u zamjenu za mjesto panamskog veleposlanika u [[Washington, DC|Washingtonu]].<ref>{{cite web| url = https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1903/11/05/105064628.pdf| title = Special to ''The New York Times''. November 5, 1903, Thursday, p. 1; 2557 words}}</ref> Bunau-Varilla je tada organizirao sastanak s predsjednikom [[Theodore Roosevelt|Rooseveltom]], koji nije eksplicitno podržao pobunu, ali rekao je da bi to bio pozitivan razvoj događaj i da bi Panamci mogli računati na to da će Amerikanci djelovati kako se od njih očekuje; ipak, upozorio je Amadora da izbjegavaju nasilnu secesiju jer američki narod ne bi podržao krvlju izborenu nezavisnost.{{sfn|McCullough|1977|pp=361–386}}<ref name="hanson">{{cite web |last=Hanson |first=David C. |title=Theodore Roosevelt and the Panama Canal |url=http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |publisher=Virginia Western Community College |access-date=21 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201211319/http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |archive-date=1 February 2014 }}</ref> Zadovoljan, Amador se vratio u Panamu kako bi pokrenuo plan,{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}}{{sfn|Harding|2006|p=30}} dok je Roosevelt naredio da [[topovnjača]] [[USS Nashville (PG-7)|USS ''Nashville'']] krene prvo prema [[Jamajka|Jamajci]], a onda prema [[Panama|Panami]]. Secesionisti su odredili studeni [[1903.]] kao vrijeme realizacije svog plana. Centralna je vlast dobila informacije da se nešto sprema u Panami, ali do njih su došle pogrešne informacije o [[nikaragva]]nskom napadu na Panamu, tako da je kolumbijska vlada poslala 500 vojnika iz [[Barranquilla|Barranquille]], koji su na dvama brodovima išli prema [[Colón (Panama)|Colónu]], gdje se ''Nashville'' usidrio [[2. studenog]] [[1903.]] godine; Amerikanci su dolazak opravdavali čuvanjem sigurnosti Panamske željeznice sukladno odredbama [[Sporazum Mallarino–Bidlack|sporazuma Mallarino–Bidlack]].{{sfn|McCullough|1977|pp=361–386}}{{sfn|Harding|2006|p=30}} Kolumbijske su trupe zapravo bili brzinski unovačeni početnici s praktički nikakvom obukom,<ref>{{Cite book |last=Meade |first=Teresa A. |author-link=Teresa Meade |title=History of Modern Latin America: 1800 to the Present |publisher=Wiley-Blackwell |year=2016 |isbn=978-1-118-77248-5 |location=Hoboken, New Jersey |pages=128–130}}</ref> što je bila posljedica činjenice da se vlada još uvijek oporavljala od trogodišnjeg građanskog rata i nije mogla okupiti bolju vojsku. Ti su se vojnici mogli nositi s panamskim revolucionarima, ali nisu imali nikakvih šansi protiv Amerikanaca, čega su potonji bili svjesni te su to ukalkulirali u svoje planove. No, kada su do separatista u Colónu stigle vijesti o dolasku kolumbijskih brodova, velik broj pobunjenika povukao se, a čelnici su održali hitan sastanak. Nakon sastanka, Amador se razočaran vratio kući s uvjerenjem da je plan propao, međutim njegova supruga, María de la Ossa, osmislila je plan kako bi, preko prijatelja sa željeznice, mogli odvojiti kolumbijske zapovjednike od vojnika; de la Ossa je vjerovala da će odvajanjem zapovjednika i njihovim hapšenjem moći lako podmititi trupe da se povuku.{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXX—Los acontecimientos en Panamá}}{{sfn|McCullough|1977|p=422}}{{sfn|McGeachy|1961|p=3}} Amador je tada išao moliti američke nadzornike [[Panamska željeznica|Panamske željeznice]] za pomoć, na što su ovi pristali{{sfn|McGeachy|1961|pp=3-4}} te su odmah po dolasku Kolumbijaca nagovorili zapovjednike da žurno uđu u vlak za glavni grad, dok će oni naknadno organizirati prijevoz za vojnike. Plan je uspio.{{sfn|Harding|2006|p=31}}{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXX—Los acontecimientos en Panamá}}{{sfn|McGeachy|1961|p=4}} Zapovjednici su hitno poslani na "sastanak" s Obaldíjom,<ref name=":0">{{Cite book |last=Morris |first=Edmund |title=Theodore Rex |publisher=Random House |year=2001 |isbn=0812966007 |pages=283–293}}</ref> a na putu je Huertas naredio njihovo hapšenje. Kada su vojnici saznali za hapšenje okružili su američke trupe stacionirane u prostorijama željeznice, ali su ubrzo "uvjereni" da se povuku pod prijenjom napada s ''Nashvillea'';<ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Scott |first1=William Rufus |title=The Americans in Panama |url=https://archive.org/details/americansinpana01scotgoog |date=1912 |publisher=The Statler Publishing Company |location=New York |pages=[https://archive.org/details/americansinpana01scotgoog/page/n92 64]–66 |edition=2 }}</ref> ovo se često navodi kao klasični primjer tzv. [[Diplomacija topovnjača|diplomacije topovnjača]]. Nakon ovog uspjeha, separatisti su [[3. studenog]] [[1903.]] godine proglasili nezavisnost te su se sastali u zgradi Općinskog vijeća kako bi proglasili osnivanje [[Panama|Republike Paname]].{{sfn|Harding|2006|p=31}}{{sfn|McGeachy|1961|p=6}} [[Topovnjača]] ''[[Cutch (parobrod)|Bogotá]]'' ispalila je nekoliko projektila na [[Panamá|glavni grad]] te iste noći, pri čemu je nekoliko osoba ozlijeđeno, a Kineski državljanin Wong Kong Yee je poginuo; on je bio jedina žrtva nezavisnosti.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S5YjpSZ5AdYC&pg=PA16|title = The United States and the Republic of Panama|isbn = 9780405020360|last1 = McCain|first1 = William David|date = 1970-01-01| publisher=Arno Press }}</ref> Predsjednik Općinskog vijeća Paname [[Demetrio H. Brid]] postao je [[4. studenog]] [[1903.]] godine ''[[de facto]]'' [[Predsjednik Paname]], nakon čega je imenovao [[Privremena vladina hunta (Panama)|Privremenu vladinu huntu]], koja je vodila zemlju do veljače [[1904.]] godine i konstituirajuće Narodne skupštine, na kojoj je [[Manuel Amador Guerrero]] izabran za prvog zakonitog predsjednika. == Reakcije == == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Collin, Richard H. ''Theodore Roosevelt's Caribbean: The Panama Canal, the Monroe Doctrine & the Latin American Context'' (1990), 598pp. * Graham, Terence. ''The Interests of Civilization: Reaction in the United States Against the Seizure of the Panama Canal Zone, 1903-1904'' (Lund studies in international history, 1985). * {{cite book|last=Harding|first=Robert C.|title=The History of Panama|url=https://books.google.com/books?id=t5WfEXhFftwC&pg=PA28|year=2006|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-313-33322-4}} * {{cite book|last=Johnson|first=Willis Fletcher|title=Four Centuries of the Panama Canal|url=https://archive.org/stream/fourcenturiesofp00johnrich#page/n10/mode/1up/search/Manuel+Amador+Guerrero|year=1906|publisher=Henry Holt and Co.|location=New York, New York|oclc=576076780}} * Lafeber, Walter. ''The Panama Canal: The Crisis in Historical Perspective'' (3rd ed. 1990). * {{cite book |last=McCullough |first=David |author-link=David McCullough |title=The Path Between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870–1914 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |year=1977 |isbn=0-671-24409-4 |url=https://archive.org/details/pathbetweenseas00mccu}} * {{cite journal|last1=McGeachy|first1=A. V.|title=November 3, 1903 Day of Destiny|journal=The Panama Canal Review|date=3 November 1961|volume=12|issue=4|pages=3–6|url=https://archive.org/stream/panamacanalrevie124pana#page/3/mode/1up|access-date=26 December 2017|publisher=The Panama Canal Company|location=Balboa Heights, Canal Zone, Panama}} * Mellander, Gustavo A., Mellander, Nelly, Charles Edward Magoon: ''The Panama Years''. Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390, 1999 * Mellander, Gustavo A., ''The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years.'' Danville, Ill.: Interstate Publishers. OCLC 138568, 1971) * Nikol, John, and Francis X. Holbrook, "Naval Operations in the Panama Revolution, 1903," ''American Neptune,'' 37 (1977), 253–261. * {{cite book|last1=Ospina Peña|first1=Mariano|title=Los Roosevelt, los magnates y Panama|url=http://www.asisucedio.co/el-canal/|publisher=Así Sucedió|access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223181913/http://www.asisucedio.co/el-canal/|archive-date=23 December 2017|location=Colombia|language=Spanish|date=21 July 2017|trans-title=Roosevelt, the Magnates and Panama}} * Turk, Richard . "The United States Navy and the 'Taking of Panama, 1901–1903, ''Military Affairs'' 38 (1974), 92–96. == Vanjske veze == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20081224212909/http://www.lablaa.org/blaavirtual/historia/hispa/hispa05j.htm Luis Angel Arango Library - Separation of Panama] * {{es}} [http://www.demetriohbrid.com Demetrio H. Brid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009043211/http://www.demetriohbrid.com/ |date=2018-10-09 }} Presidente ''de facto'' de la República - 1903 {{Authority control}} [[Kategorija:1903.]] [[Kategorija:Historija Paname]] [[Kategorija:Historija Kolumbije]] [[Kategorija:Vojna historija Sjedinjenih Američkih Država]] gvoztyo3qwb6m322emymiuyp62bkh2b 42690158 42690156 2026-09-18T11:37:54Z Edgar Allan Poe 29250 42690158 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Odcjepljenje Paname od Kolumbije | dio = | slika = Panama canal cartoon 1903.jpg | opis_slike = Karikatura anonimnog autora o američkom utjecaju na proglašenje panamske nezavisnosti objavljena u ''[[New York Times]]u'' [[1903.]] godine | datum = [[3. studenog]] [[1903.]] | mjesto = {{flagicon|KOL}} [[Panamska prevlaka]], [[Kolumbija]] | teritorija = | rezultat = {{tree list}} * Panamska politička pobjeda ** Odcjepljenje Paname od Kolumbije ** Međunarodno priznanje Paname kao suverene države {{tree list/end}} | strana1 = {{ubl|{{flag|Panama|1903}}|{{flag|Sjedinjene Države|1896}}}} | strana2 = {{flag|Kolumbija}} | strana3 = | komandant1 = {{nowrap|{{flagicon|Panama|1903}} [[Manuel Amador Guerrero]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[Demetrio H. Brid]]<br>{{flagicon|Panama|1903}} [[José Agustín Arango]]<br>{{flagicon|SAD|1901}} [[Theodore Roosevelt]]}} | komandant2 = {{nowrap|{{flagicon|KOL}} [[José Manuel Marroquín]]}} | komandant3 = | snaga1 = 1 [[topovnjača]] (''[[USS Nashville (PG-7)|Nashville]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga2 = 1 [[topovnjača]] (''[[Cutch (parobrod)|Bogotá]]'')<br>nepoznat broj ljudi | snaga3 = | gubici1 = | gubici2 = | gubici3 = {{center|1 civilna žrtva, manji broj ozlijeđenih}} | napomene = }} '''Odcjepljenje Paname od Kolumbije''' ([[španjolski]]: ''Separación de Panamá de Colombia'') formalno je dovršeno [[3. studenog]] [[1903.]] godine uspostavom [[Panama|Republike Paname]] te ukidanjem kolumbijsko-kostarikanske granice. Odcjepljenje i potpuna nezavisnost Paname bili su rezultat višedesetljetnih političkih previranja, kako unutar Paname tako i unutar Kolumbije, a ostvarene su uz značajnu podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]], koje su na tom području imale vlastite interese vezane uz izgradnju [[Panamski kanal|Panamskog kanala]]. == Pozadina == Panama je [[1821.]] godine [[Nezavisnost Paname|proglasila nezavisnost od Španjolske]], a [[Akt o nezavisnosti Paname]] istovremeno je stipulirao i pristupanje Paname tadašnjoj [[Velika Kolumbija|Velikoj Kolumbiji]]; ovaj je potez bio motiviran strahom da od španjolske odmazde zbog jednostrano proglašene nezavisnosti. Međutim, iako je bila dio kolumbijske države, Panama je uvijek imala dosta slabu povezanost s centralnom vlašću u [[Bogota|Bogoti]], što zbog udaljenosti što zbog slabe [[Darijenski rascjep|kopnene povezanosti]]. General [[Tomás de Herrera]] proglasio je [[1840.]] godine [[Slobodna Država Prevlake|Slobodnu Državu Prevlake]], ali ovaj se pokušaj jednostranog proglašenja raspao nakon samo 13 mjeseci, a Panama je mirnim putem reintegrirana u [[Republika Nova Granada|Novu Granadu]]. Status Paname u narednim se godinama mijenjao – isprva razjedinjene provincije postale su prvo [[Savezna država Panama|savezna država]] s visokim stupnjem autonomije, a nakon značajnih [[Ustav Kolumbije (1886)|ustavnih promjena iz 1886.]] godine [[Panama (departman)|departman]] s ograničenom autonomijom. U međuvremenu je bilo nekoliko kriznih situacija, uključujući i [[Panamska kriza 1885.|veliku krizu iz 1885.]] godine u čijem su smiriranju sudjelovali i [[Čile]] i [[Sjedinjene Države]].<ref name=Wicks>{{cite journal|last=Wicks|first=Daniel H.|title=Dress Rehearsal: United States Intervention on The Isthmus of Panama, 1885|journal=[[Pacific Historical Review]]|volume=49|issue=4|year=1980|pages=581–605|jstor=3638968 |doi=10.2307/3638968 }}</ref> Situacija je donekle bila pod kontrolom tijekom [[Historija Panamskog kanala|izgradnje Panamskog kanala]], koja je izvorno dodijeljena [[Francuska|Francuskoj]] temeljem sporazuma s [[Kolumbija|Kolumbijom]]; međutim, zbog stalnog rasta troškova, Francuzi su naposlijetku potpuno napustili projekt tako da je gradilište bilo zapušteno desetljećima. Tijekom [[Tisućudnevni rat|Tisućudnevnog rata]], panamski nacionalisti iskoristili su situaciju s kanalom i političku nestabilnost u Kolumbiji kako bi dodatno pojačali pritisak na centralnu vlast i agitirali za odcjepljenje Paname. == Odcjepljenje == Dolazak [[José Domingo de Obaldía|Joséa Dominga de Obaldíje]] na mjesto guvernera u Panami označio je prekretnicu, s obzirom na činjenicu da je podržavao odcjepljenje; istovremeno je njegov kolega [[José Agustín Arango]] započeo s izradom planova za revoluciju i secesiju. Grupi se ubrzo pridružio i [[Manuel Amador Guerrero]], koji će ubrzo postati vođa secesionističkog pokreta nakon što je dobio podršku panamskih liberala i zapovjednika [[Esteban Huertas|Estebana Huertasa]].{{sfn|Johnson|1906|pp=162-163}} Jezgru grupe još su činili general [[Nicanor de Obarrio]], [[Ricardo Arias (političar)|Ricardo Arias]], [[Federico Boyd]], [[Carlos Constantino Arosemena]], [[Tomás Arias]] i [[Manuel Espinosa Batista]]. Secesionistički je pokret smatrao podršku [[SAD|Sjedinjenih Država]] ključnom tako da je Amador u rujnu [[1903.]] godine osobno otputovao u [[New York (grad)|New York]] kako bi saznao kako bi točno Sjedinjene Države mogle pomoći secesionistima.{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}} Amador se u New Yorku sastao s francuskim inženjerom i lobistom [[Philippe Bunau-Varilla|Philippeom Bunauom-Varillom]], koji mu je predao ček na iznos od $100,000 ($3.58 milijuna u [[2025.]] godini) za novu panamsku pobunu, u zamjenu za mjesto panamskog veleposlanika u [[Washington, DC|Washingtonu]].<ref>{{cite web| url = https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1903/11/05/105064628.pdf| title = Special to ''The New York Times''. November 5, 1903, Thursday, p. 1; 2557 words}}</ref> Bunau-Varilla je tada organizirao sastanak s predsjednikom [[Theodore Roosevelt|Rooseveltom]], koji nije eksplicitno podržao pobunu, ali rekao je da bi to bio pozitivan razvoj događaj i da bi Panamci mogli računati na to da će Amerikanci djelovati kako se od njih očekuje; ipak, upozorio je Amadora da izbjegavaju nasilnu secesiju jer američki narod ne bi podržao krvlju izborenu nezavisnost.{{sfn|McCullough|1977|pp=361–386}}<ref name="hanson">{{cite web |last=Hanson |first=David C. |title=Theodore Roosevelt and the Panama Canal |url=http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |publisher=Virginia Western Community College |access-date=21 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201211319/http://www.upa.pdx.edu/IMS/currentprojects/TAHv3/Content/PDFs/Roosevelt_Panama_Canal.pdf |archive-date=1 February 2014 }}</ref> Zadovoljan, Amador se vratio u Panamu kako bi pokrenuo plan,{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXV—El Plan B}}{{sfn|Harding|2006|p=30}} dok je Roosevelt naredio da [[topovnjača]] [[USS Nashville (PG-7)|USS ''Nashville'']] krene prvo prema [[Jamajka|Jamajci]], a onda prema [[Panama|Panami]]. Secesionisti su odredili studeni [[1903.]] kao vrijeme realizacije svog plana. Centralna je vlast dobila informacije da se nešto sprema u Panami, ali do njih su došle pogrešne informacije o [[nikaragva]]nskom napadu na Panamu, tako da je kolumbijska vlada poslala 500 vojnika iz [[Barranquilla|Barranquille]], koji su na dvama brodovima išli prema [[Colón (Panama)|Colónu]], gdje se ''Nashville'' usidrio [[2. studenog]] [[1903.]] godine; Amerikanci su dolazak opravdavali čuvanjem sigurnosti Panamske željeznice sukladno odredbama [[Sporazum Mallarino–Bidlack|sporazuma Mallarino–Bidlack]].{{sfn|McCullough|1977|pp=361–386}}{{sfn|Harding|2006|p=30}} Kolumbijske su trupe zapravo bili brzinski unovačeni početnici s praktički nikakvom obukom,<ref>{{Cite book |last=Meade |first=Teresa A. |author-link=Teresa Meade |title=History of Modern Latin America: 1800 to the Present |publisher=Wiley-Blackwell |year=2016 |isbn=978-1-118-77248-5 |location=Hoboken, New Jersey |pages=128–130}}</ref> što je bila posljedica činjenice da se vlada još uvijek oporavljala od trogodišnjeg građanskog rata i nije mogla okupiti bolju vojsku. Ti su se vojnici mogli nositi s panamskim revolucionarima, ali nisu imali nikakvih šansi protiv Amerikanaca, čega su potonji bili svjesni te su to ukalkulirali u svoje planove. No, kada su do separatista u Colónu stigle vijesti o dolasku kolumbijskih brodova, velik broj pobunjenika povukao se, a čelnici su održali hitan sastanak. Nakon sastanka, Amador se razočaran vratio kući s uvjerenjem da je plan propao, međutim njegova supruga, María de la Ossa, osmislila je plan kako bi, preko prijatelja sa željeznice, mogli odvojiti kolumbijske zapovjednike od vojnika; de la Ossa je vjerovala da će odvajanjem zapovjednika i njihovim hapšenjem moći lako podmititi trupe da se povuku.{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXX—Los acontecimientos en Panamá}}{{sfn|McCullough|1977|p=422}}{{sfn|McGeachy|1961|p=3}} Amador je tada išao moliti američke nadzornike [[Panamska željeznica|Panamske željeznice]] za pomoć, na što su ovi pristali{{sfn|McGeachy|1961|pp=3-4}} te su odmah po dolasku Kolumbijaca nagovorili zapovjednike da žurno uđu u vlak za glavni grad, dok će oni naknadno organizirati prijevoz za vojnike. Plan je uspio.{{sfn|Harding|2006|p=31}}{{sfn|Ospina Peña|2017|loc=XXX—Los acontecimientos en Panamá}}{{sfn|McGeachy|1961|p=4}} Zapovjednici su hitno poslani na "sastanak" s Obaldíjom,<ref name=":0">{{Cite book |last=Morris |first=Edmund |title=Theodore Rex |publisher=Random House |year=2001 |isbn=0812966007 |pages=283–293}}</ref> a na putu je Huertas naredio njihovo hapšenje. Kada su vojnici saznali za hapšenje okružili su američke trupe stacionirane u prostorijama željeznice, ali su ubrzo "uvjereni" da se povuku pod prijenjom napada s ''Nashvillea'';<ref name=":0" /><ref>{{cite book |last1=Scott |first1=William Rufus |title=The Americans in Panama |url=https://archive.org/details/americansinpana01scotgoog |date=1912 |publisher=The Statler Publishing Company |location=New York |pages=[https://archive.org/details/americansinpana01scotgoog/page/n92 64]–66 |edition=2 }}</ref> ovo se često navodi kao klasični primjer tzv. [[Diplomacija topovnjača|diplomacije topovnjača]]. Nakon ovog uspjeha, separatisti su [[3. studenog]] [[1903.]] godine proglasili nezavisnost te su se sastali u zgradi Općinskog vijeća kako bi proglasili osnivanje [[Panama|Republike Paname]].{{sfn|Harding|2006|p=31}}{{sfn|McGeachy|1961|p=6}} [[Topovnjača]] ''[[Cutch (parobrod)|Bogotá]]'' ispalila je nekoliko projektila na [[Panamá|glavni grad]] te iste noći, pri čemu je nekoliko osoba ozlijeđeno, a Kineski državljanin Wong Kong Yee je poginuo; on je bio jedina žrtva nezavisnosti.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S5YjpSZ5AdYC&pg=PA16|title = The United States and the Republic of Panama|isbn = 9780405020360|last1 = McCain|first1 = William David|date = 1970-01-01| publisher=Arno Press }}</ref> Predsjednik Općinskog vijeća Paname [[Demetrio H. Brid]] postao je [[4. studenog]] [[1903.]] godine ''[[de facto]]'' [[Predsjednik Paname]], nakon čega je imenovao [[Privremena vladina hunta (Panama)|Privremenu vladinu huntu]], koja je vodila zemlju do veljače [[1904.]] godine i konstituirajuće Narodne skupštine, na kojoj je [[Manuel Amador Guerrero]] izabran za prvog zakonitog predsjednika. == Reakcije == == Reference == {{reflist}} == Literatura == * Collin, Richard H. ''Theodore Roosevelt's Caribbean: The Panama Canal, the Monroe Doctrine & the Latin American Context'' (1990), 598pp. * Graham, Terence. ''The Interests of Civilization: Reaction in the United States Against the Seizure of the Panama Canal Zone, 1903-1904'' (Lund studies in international history, 1985). * {{cite book|last=Harding|first=Robert C.|title=The History of Panama|url=https://books.google.com/books?id=t5WfEXhFftwC&pg=PA28|year=2006|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-313-33322-4}} * {{cite book|last=Johnson|first=Willis Fletcher|title=Four Centuries of the Panama Canal|url=https://archive.org/stream/fourcenturiesofp00johnrich#page/n10/mode/1up/search/Manuel+Amador+Guerrero|year=1906|publisher=Henry Holt and Co.|location=New York, New York|oclc=576076780}} * Lafeber, Walter. ''The Panama Canal: The Crisis in Historical Perspective'' (3rd ed. 1990). * {{cite book |last=McCullough |first=David |author-link=David McCullough |title=The Path Between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870–1914 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |year=1977 |isbn=0-671-24409-4 |url=https://archive.org/details/pathbetweenseas00mccu}} * {{cite journal|last1=McGeachy|first1=A. V.|title=November 3, 1903 Day of Destiny|journal=The Panama Canal Review|date=3 November 1961|volume=12|issue=4|pages=3–6|url=https://archive.org/stream/panamacanalrevie124pana#page/3/mode/1up|access-date=26 December 2017|publisher=The Panama Canal Company|location=Balboa Heights, Canal Zone, Panama}} * Mellander, Gustavo A., Mellander, Nelly, Charles Edward Magoon: ''The Panama Years''. Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390, 1999 * Mellander, Gustavo A., ''The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years.'' Danville, Ill.: Interstate Publishers. OCLC 138568, 1971) * Nikol, John, and Francis X. Holbrook, "Naval Operations in the Panama Revolution, 1903," ''American Neptune,'' 37 (1977), 253–261. * {{cite book|last1=Ospina Peña|first1=Mariano|title=Los Roosevelt, los magnates y Panama|url=http://www.asisucedio.co/el-canal/|publisher=Así Sucedió|access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223181913/http://www.asisucedio.co/el-canal/|archive-date=23 December 2017|location=Colombia|language=Spanish|date=21 July 2017|trans-title=Roosevelt, the Magnates and Panama}} * Turk, Richard . "The United States Navy and the 'Taking of Panama, 1901–1903, ''Military Affairs'' 38 (1974), 92–96. == Vanjske veze == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20081224212909/http://www.lablaa.org/blaavirtual/historia/hispa/hispa05j.htm Luis Angel Arango Library - Separation of Panama] * {{es}} [http://www.demetriohbrid.com Demetrio H. Brid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009043211/http://www.demetriohbrid.com/ |date=2018-10-09 }} Presidente ''de facto'' de la República - 1903 {{Authority control}} [[Kategorija:1903.]] [[Kategorija:Historija Paname]] [[Kategorija:Historija Kolumbije]] [[Kategorija:Vojna historija Sjedinjenih Američkih Država]] jo220jfdf5vjck7uhvjdy43hi2jzivk Bazidiokarp 0 4725531 42690044 2026-09-17T18:52:45Z Duma 16555 Nova stranica: [[File:Basidium schematic.svg|thumb|upright=1.6|Šematski prikazi tipičnog bazidiokarpa (slijeva nadesno): [[Karpofor|plodno tijelo]], [[himenij]] i [[bazidij]]e]] Kod [[gljiva]], '''bazidiokarp''', '''bazidiom''' ili '''bazidioma''' je [[Karpofor|sporokarp]] kod [[Basidiomycota|stapčarki]], [[Višećelijski organizam|višećelijska]] struktura na kojoj se nalazi [[himenij]] koji stvara [[spore]]. Bazidiokarpi su karakteristični za [[Hymenomycetes|himenomicete]]; gljive [... 42690044 wikitext text/x-wiki [[File:Basidium schematic.svg|thumb|upright=1.6|Šematski prikazi tipičnog bazidiokarpa (slijeva nadesno): [[Karpofor|plodno tijelo]], [[himenij]] i [[bazidij]]e]] Kod [[gljiva]], '''bazidiokarp''', '''bazidiom''' ili '''bazidioma''' je [[Karpofor|sporokarp]] kod [[Basidiomycota|stapčarki]], [[Višećelijski organizam|višećelijska]] struktura na kojoj se nalazi [[himenij]] koji stvara [[spore]]. Bazidiokarpi su karakteristični za [[Hymenomycetes|himenomicete]]; gljive [[Urediniomycetes|hrđe]] (snijeti) i [[Ustilaginomycetes|čađi]] ne stvaraju takve strukture. Kao i kod drugih sporokarpa, epigejski (nadzemni) bazidiokarpi koji su vidljivi golim okom (posebno oni s manje-više [[listićarke|agarikoid]]nom morfologijom) obično se nazivaju [[gljiva]]ma, dok se hipogejski (podzemni) bazidiokarpi obično nazivaju [[lažni tartuf|lažnim tartufima]]. == Struktura == Svi bazidiokarpi služe kao struktura na kojoj se stvara himenij. [[Bazidij]]i se nalaze na površini himenija, a [[bazidije]] na kraju stvaraju spore. U svom najjednostavnijem obliku, bazidiokarp se sastoji od nediferencirane plodne strukture s himenijem na površini; takva struktura je karakteristična za mnoge jednostavne [[želatinozne gljive|želatinozne]] i [[Klavarioidne gljive|štapićaste gljive]]. Kod složenijih bazidiokarpa postoji diferencijacija u [[stručak]], [[Klobuk (gljiva)|klobuk]] ili različite vrste [[himenofor]]a. == Tipovi == [[File:Ramaria rugosa var cinerea.jpg|thumb|Bazidiokarpi vrste ''Ramaria rugosa'', [[koraljne gljive]]]] [[File:Cantharellus tubiformis 050920w.jpg|thumb|Bazidiokarpi kod ''[[Craterellus tubaeformis]]'', kantareloidne gljive]] [[File:Amanita muscaria 3 vliegenzwammen op rij.jpg|thumb|Bazidiokarpi kod ''[[Amanita muscaria]]'', gljive [[listićarke]]]] Bazidiokarpi se klasificiraju u različite tipove oblika rasta na osnovu stepena diferencijacije u stručak, klobuk i himenofor, kao i na osnovu tipa himenofora ukoliko je on prisutan. Oblici rasta uključuju sljedeće: * [[Želatinozne gljive]] – plodno tijelo je nalik želatinu. * [[Štapićaste gljive|Štapićaste]] i [[koraljne gljive]] – uspravno plodno tijelo bez izraženog stručka i klobuka, ili nerazgranato (štapićaste) ili obilno razgranato (koraljne gljive). * [[Gube]] (polipore) – donja strana plodnog tijela obično se sastoji od cjevčica; inače vrlo varijabilne, obično rastu na stablima. * Zupčaste ili [[hidnoidne gljive]] – donja strana plodnog tijela sastavljena od bodlji ili zuba. * [[Kortikioidne gljive]] – donja strana plodnog tijela je obično glatka ili s bodljama (u odnosu na hidnoidne gljive), ali nije poroidna niti sa škrgama; obično bez klobuka. * [[Kantareloidne gljive]] – plodno tijelo s plitkim naboranim škrgama koje se protežu preko većeg dijela donje površine plodnog tijela i bez velike razlike između stručka i klobuka. * [[Gasteroidne gljive]] (gasteromicete) – plodno tijelo ima oblik kugle, gdje je himenofor u potpunosti zatvoren s unutarnje strane plodnog tijela. * [[Lažni tartuf]]i – poput gasteromiceta, ali s hipogejskim (podzemnim) plodnim tijelom. * [[Sekotioidne gljive]] – poput gasteromiceta, ali sa stručkom. Smatraju se evolucijski prelaznim oblikom između gasteromiceta i listićarki. * [[Listićarke]] – plodno tijelo sa klobukom, škrgama i (obično) stručkom. * [[Vrganji]] – mesnato plodno tijelo sa klobukom, stručkom i cjevčicama na donjoj strani. Osnovne podjele [[Agaricomycotina]] ranije su se u potpunosti zasnivale na obliku rasta gljive. [[Molekularna filogenija|Molekularna filogenetska]] istraživanja (kao i prateći dokazi iz [[mikromorfologija|mikromorfologije]] i [[hemotaksonomija|hemotaksonomije]]) su od tada pokazala da su slični tipovi oblika rasta stapčarki često primjeri [[konvergentna evolucija|konvergentne evolucije]] i ne odražavaju uvijek blisku vezu između različitih skupina gljiva. Na primjer, lističarke su se pojavile nezavisno u skupinama [[Agaricales]], [[Boletales]], [[Russulales]], kao i drugima, dok su se [[sekotioidne gljive]] i [[lažni tartuf]]i u mnogo navrata nezavisno pojavili samo kod pripadnika Agaricales.<ref>{{Cite web|title=MykoWeb: Evolution & Morphology in the Homobasidiomycetes|url=http://www.mykoweb.com/articles/Homobasidiomycete_clades.html|access-date=2020-07-12|website=www.mykoweb.com}}</ref> == Povezano == * [[Askokarp]] * [[Konidij]] == Reference == {{Reflist}} == Vanjske poveznice == * [http://www.mykoweb.com/articles/Homobasidiomycete_chart.html Evolucija i morfologija pripadnika Homobasidiomycetes: Dijagram klade/morfologije], Gary Lincoff & Michael Wood, ''MykoWeb'', 27. novembar 2005. * [http://www.mykoweb.com/articles/mycomorphology_1.html "Mikomorfologija Dio 1: Zašto gljive izgledaju kao gljive?"], Peter Werner, ''[[Mycological Society of San Francisco|Mycena News]]'', decembar 2002. (arhivirano na ''MycoWeb'') * [http://www.mykoweb.com/articles/mycomorphology_2.html "Mikomorfologija Dio 2: Bazidiokarp održava ravnotežu"], Peter Werner, ''Mycena News'', mart 2003. (arhivirano na ''MycoWeb'') [[Kategorija:Morfologija i anatomija gljiva]] 6yf0zsutx7z3fviwkkx3xvgqzw5ggwo Bazidiom 0 4725532 42690045 2026-09-17T18:53:07Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Bazidiokarp]] 42690045 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Bazidiokarp]] 14nx8860z2tkgpidbk61m5hs0bov8rq Bazidioma 0 4725533 42690046 2026-09-17T18:53:26Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Bazidiokarp]] 42690046 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Bazidiokarp]] 14nx8860z2tkgpidbk61m5hs0bov8rq Branco 0 4725534 42690052 2026-09-17T19:34:44Z MrKeefeJohn 122587 Nova stranica: '''Branco ''' ima više značenja: * [[Branco , Treviso]] * [[Lizzano, Taranto]] * [[Lizzano in Belvedere, Bologna]] {{Disambiguation}} 42690052 wikitext text/x-wiki '''Branco ''' ima više značenja: * [[Branco , Treviso]] * [[Lizzano, Taranto]] * [[Lizzano in Belvedere, Bologna]] {{Disambiguation}} j2f4wfj342fpreuy1ptfmcif1w169y2 42690053 42690052 2026-09-17T19:35:28Z MrKeefeJohn 122587 42690053 wikitext text/x-wiki '''Branco ''' ima više značenja: * [[Branco, Treviso]] * [[Humberto Castelo Branco]] {{Disambiguation}} a0mgfwotojzvlur1xqc2g2jn0y07dqi Razgovor s korisnikom:SHB2000 3 4725535 42690085 2026-09-18T03:10:45Z Max 195069 Max premješta stranicu [[Razgovor s korisnikom:SHB2000]] na [[Razgovor s korisnikom:SHB]]: Automatsko premještanje stranice zbog preimenovanja korisnika "[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]" u "[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]" 42690085 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Razgovor s korisnikom:SHB]] f8vii9bbfqlrta6d2lfnhdbv0kjcslw Razgovor:Otcjepljenje Paname od Kolumbije 1 4725536 42690088 2026-09-18T03:23:22Z Aca 108187 /* Premještanje */ novi odjeljak 42690088 wikitext text/x-wiki == Premještanje == Ovo bi vrv trebalo biti "otcjepljenje". Tako je i na sr i bs. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. septembra 2026. u 05:23 (CEST) m751fnyblcpzjz1n1b5a6k56ozylr4f 42690114 42690088 2026-09-18T08:44:28Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Razgovor:Odcjepljenje Paname od Kolumbije]] na [[Razgovor:Otcjepljenje Paname od Kolumbije]] 42690088 wikitext text/x-wiki == Premještanje == Ovo bi vrv trebalo biti "otcjepljenje". Tako je i na sr i bs. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 18. septembra 2026. u 05:23 (CEST) m751fnyblcpzjz1n1b5a6k56ozylr4f Odcjepljenje Paname od Kolumbije 0 4725537 42690113 2026-09-18T08:44:28Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Odcjepljenje Paname od Kolumbije]] na [[Otcjepljenje Paname od Kolumbije]] 42690113 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Otcjepljenje Paname od Kolumbije]] dt1ugvfnn41x2febth4l19ogjg6qwhk Razgovor:Odcjepljenje Paname od Kolumbije 1 4725538 42690115 2026-09-18T08:44:28Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Razgovor:Odcjepljenje Paname od Kolumbije]] na [[Razgovor:Otcjepljenje Paname od Kolumbije]] 42690115 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Razgovor:Otcjepljenje Paname od Kolumbije]] d7rrpkmt1p0x9f8k83gk4annx2aa0z2